CHAPTER 1. Feria Quarta Cinerum
Cum lelunatis, nolite fierl, sicut hypocritae, tristes... Tu autem... unge caput tuum et faciem tuam lava. L I. Ieiunium sanctum requirit a nobis Dominus, sed cum laetitia, ^ Requirit sicut Paulus ait: Non ez tristitia aut ez necessitate, hilarem enim Er datorem diligit Deus.* Populus Dei ex Aegypto a Moyse divinitus — ise eductus, magna cum laetitia ingressus fuit in desertum, demerso *"um laetitia, Pharaone cum universo Aegyptiorum exercitu in mari Rubro; ? cecinit enim Moyses canticum Domino cum universo Israele: Cantemus Domino, gloriose enim magnificatus est. * Maria similiter prophetes, soror Moysi et Aaron, sumpto tympano, cum universis mulieribus cantabat dicens: Cantemus Domino, gloriose enim magnificatus est. 5 Nunquam talem laetitiam sensit populus in Aegypto qualem sensit in ingressu sacri deserti, transmisso mari Rubro ibique Pharaone demerso, per spiritualem poenitentiam, per contritionem cordis, fusis amaris lacrimis ob delicta patrata peccataque commissa. Hi sunt veri electi Dei, fratres, qui laetitiam in corde sentiunt, quod pertransiit tempus carnis et bacchanalis insaniae venitque tempus poenitentiae et sanctae vitae. Ieiunium cum laetitia requirit, quoniam sicut lux, ita et virtus laetitia enim laetitiam secum affert. Hinc Regius Vates cum dixisset: visus t Sacrificale sacrificium iustitiae et sperate in Domino, idest bene agite; multi, ait, dicunt: Quis ostendit nobis bona ? * quis videre nos faciat bona quae agenda sunt nobis ut in Domino sperare possimus? Respondet: Signatum est super nos lumen vultus tui, Domine ; Deus Ex 13, 17-14, 1 sqq. 4) Ibid. 15, 1. $5) Ibid. vrr. 20-21. 6) Ps 4, 6. quod innuunt etiam Regius Vates et Isaias; nam ieiunium spiritualis victorian est multa secum bona nfferens. Christus princeps est jiustissimus, qui odit hypocrisin; gratiosissimus, cuius mandata sunvia; ipse nos internosque mentium nostrarum oculos illustrat: Dedisti laetitiam in corde meo." Nam cum virtus sit digna honore, laude et praemio, magnam aífert laetitiam, quam declarat dicens: A fructu frumenti et vini et olei sui multiplicati sunt,* hebraice: Prae tempore frumenti et musti eorum cum multiplicata sunt. Tempus, inquit, messis et vindemiae tempus laetitiae est; unde Isaias ait: Laetabuntur coram te sicut qui laetantur. in messe, sicut laetantur victores capta praeda. ? Eo autem maior est laetitia quo messis et vindemia copiosior: Dedisti, inquit, laetitiam in corde meo, multo maiorem laetitiam temporis messis et vindemiae uberis et copiosae. Laetatur spiritus ieiuniis et maceratione carnis, sicut laetatur homo vindictam sumens de mortali inimico, sicut laetatur miles victor in proelio, sicut laetatus fuit populus in ingressu deserti videns Pharaonem et omnes Aegyptios extinctos in mari Rubro. Fructus... spiritus, inquit Paulus, esi caritas, gaudium. paz, patientia. 19 Notate verba quomodo patientiam et tolerantiam malorum cum gaudio et pace coniungit. Et forte idem significat quod sequitur: Boniías, * nam saepe in Sacris Litteris bonitas laetitiam significat: Dicite iusto quoniam bene; '*? Diligit dies videre bonos; !* Ad videndum in bonitate electorum tuorum; '* Ut videas bona lerusalem omnibus diebus vitae tuae ; 35 Quam bonus Israel Deus, 1$ idest dulcis, suavis. II. Regius Vates Christum describit principem summum, sed iustissimum: Thronus tuus, Deus, in saeculum saeculi, virga aequitatis virga regni lui. Dilexisti iustitiam et odisti iniquitatem, propterea unzit te Deus, Deus tuus oleo laetitiae prae consortibus tuis. Y' Sic ostenditur hodie diligens iustitiam ieiunii et odio habens iniquitatem hypocrisis. Principem pulcherrimum et gratiosissimum: Speciosus forma prae filiis hominum, diffusa est gratia in labiis tuis, propterea benedixit te Deus in aeternum; ? ipsius verba, eloquia, mandata gratissima ac suavissima sunt, melle dulciora: Quam dulcia faucibus meis eloquia tua, super mel ori meo! * Dulciora super mel et favum. ?? CINERUM. 3 Sic mandata Christi gratissima sunt animabus vere fidelibus; quidquid praecipit, dulce, suave, gratum est. Principem appellat summi valoris: Accingere gladio tuo super femur tuum, potentissime . .. Sagittae tuae aculae, populi sub le cadent, in corda inimicorum regis. ? Efficacissima sunt verba ipsius sicut gladius et sicut sagittae acutissimae, quae hominum corda feriunt, penetrant, transfigunt, sicut aureae sagittae amoris. Cum sagittis hisce transfixi fuerint homines, tunc cadent ad pedes Christi, tunc ei plene subicientur. Hinc dignoscuntur veri electi a reprobis: Qui ez Deo est, verba Dei audit ... vos non auditis quia ex Deo non estis. ? Vidit Daniel Deum sedentem super thronum, imo currum igneum: Thronus eius flammae ignis, rotae eius ignis accensus, sed vestimentum eius candidum sicut niz.?? Significat Deum puritate et candore innocentiae summopere delectari. Vestimenta Christi facta suni alba sicut niz.?** In. Apocalypsi loannes vidit Christum sedentem super thronum candidum, vidit etiam eum equitantem super - equum album procedentem ad bellum, arcu et sagittis armatum. ?5 Idem autem est thronus igneus, currus igneus, thronus candidus, equus albus: Evangelium Christi summae puritatis, doctrinae purissimae: Inequitat super verbum veritatis et. mansuetudinis et iustiliae, ** nam et capilli capitis Christi dicuntur tanquam lana munda et sicut niz,?' capilli autem nonnisi cogitationes et conceptus mentis significant. Sacerdotes Deo ministraturi lineis vestibus indui Lege iubebantur. ?? Linum multa maceratione fit candidum, sic homo in Dei ministerio multa maceratione — Carnem suam crucifixerunt cum vitiis el concupiscentiis, ?? — fit coram Deo purus et candidus. loannes in Apocalypsi vidit omnes electos Dei indutos stolis albis, byssino candido, ?? idest iustitia et sanctitate, sed carnis maceratione: Castigo corpus meum et in servitutem redigo. * Cum Moyses quadraginta diebus ieiunasset in monte, descendit splendida facie; ??* sic ieiunio et oratione apud Deum mentis nostrae facies divinitus mirabiliter illustratur, fit sicut columba deargentata. Spiritus Sanctus in specie pericopas. 24) Mt 17, 2. 25) Cf. 6, 1-2. 26) Ps 44 (hebr. 45), 5. potentissimus, qui, suo amore electos ad se trahit, et delectatur summopere puritate ect candore innocentiae; ieiunio nutem ct oratione purfiicatur anima. leiunium vere est sanctum. si cum perfecta iustitia coniungitur, quia síne bac nemo salvari potest. columbae "descendit, 33 quoniam puritate mentis summopere deleCtatur; descendit etiám in igne, * qui puritatis hieroglyphicum est, nullam secum patitur impuritatem, impura metalla miro modo purificat. Requirit a nobis hodie Christus cor, sed purum, longe a terra, in coelo positum, nam terra locus impuritatis est; luna ex terrae propinquitate maculas contrahit. ?5 IIf. Verbum Dei, Evangelium sacrum, currus est Ezechielis 9 et currus Eliae; " Deum ad nos vehit et mentes nostras ad Deum, sicut ille ait: «Mente deos adit et quae natura negabat Visibus humanis, oculis ea pectoris hausit ». ?? Sed cavendum est ne currus, quo ad Deum vehi volumus, sit sicut currus Plutonis tractus ab equis nigris, ignem spirantibus, sed tribus tantum cum rotis, *? quo hieroglyphico designare voluerunt sapientes difficultates et pericula eorum qui divites fieri volunt; ne desit currui virtutis rota iustitiae, nam homines defraudare atque decipere ficta specie sanctitatis iniustitia est. Requirit iustitia ut unicuique tribuatur quod suum est; requirit iustitia ut delinquens puniatur: deliquit homo sensu carnis, puniatur ieiunio macerante carnem. Debetur Deo auctori omnium bonorum gloria, sicut Paulus ait: Soli Deo honor et gloria : ** demus Deo honorem virtutis, hypocritae nanque fures sunt divinae gloriae. Requirit iustitia ut rebus iusta pretia imponantur: vilibus vilia, pretiosis magna, ne faciamus terrena pretiosiora coelestibus. Requirit iustitia ne adulterina pecunia solvantur bonae merces: virtutes et opera bona sunt merces bona, vana autem mundi gloria adulterina pecunia. Sic cavendum ne qua alia desit rota huic coelestis gratiae quadrigae. Elias sanctus dixit regi Achab: Iunge currum . .. ne pluvia te occupet ; 5 magna, inquit, futura est pluvia: ad eam fugiendam veterum opinio, lunae « maculas non allud esse quam terrae raptas cum humore sordes ». Plinius Hist. Nat., lib. 1, cp. 9. pag. 3. Cf. etlam Lud. Caelus Lect. Antíiq., llb. 1, cp. 143, col. 33. 36) Cf. Ez 10, 9 sqq. 37) Ct. 4 Rg 2, 11. 38) Ovid. Metamorph., Hb. 15, vrr. 63-64. Ms.: Nejgarat. 39) Cf, S. Isidorus Hisp. Etymol, lib. 18, cp. 36, (P. L. 82, 656); Ovid. Metamorph., lib. 5, vrr. 390-392; Natalis Comes Mythologiae, lib. 2, cp. 9, pag. 149-152. 40) 1 Tim 1, 17. 41) 3 Rg 18, 44. Vulg.: Ne occupet te pluvia. CINERUM 9 currus necessarius est et velox cursus. Quis nescit quoniam diluvium symbolum fuit universalis iudicii? 7n diluvio aquarum multarum ad eum non approzimabunt. * Ad fugiendum diluvium necessaria est arca Noe, 9 ne pluvia magna divini iudicii nos occupet; curru Eliae opus est: Junge currum... ne pluvia le occupet. IV. Ieiunium sanctum appellat Dominus hodie coelestem thesaurum ; imo coeleste vehiculum est, nam ait: Pater luus, qui videt in abscondito, reddet libi * mercedem. Sed ubi? Utique in coelo. Ieiunium ergo nos ducit in coelum, nam et Elias ieiunio pervenit ad montem sanctum Dei Horeb, ubi divina visione dignatus fuit, *5 et Dominus manifeste ostendit cum ait: Poenitentiam agite, appropinquavit enim regnum coelorum. ** Poenitentiam dicit coelestem scalam, coelestem currum; ieiunium autem tunc sanctum est cum Dei causa suscipitur, nam et poenitentia ac humiliatio Achab Deo placuit: Quia, inquit, mei causa humiliatus est.*' Multi ieiunant, sed non Dei causa, sicut Dominus perZacharia m ait: Cum ieiunarelis... nunquid ieiunium ieiunastis mihi, ** dicit Dominus? Ieiunium tunc sanctum est, cum Domino tanquam sacrificium offertur, cum id quod subtrahitur ventri datur pauperi propter Deum. Hinc Isaias ait quod ieiunium cum eleemosyna gratum Deo est, ?* et Dominus utrunque hodie coniungit; nam dum ait: Thesaurizate... vobis thesauros in coelo, *? de eleemosyna proprie intelligit, sicut alibi ait: Facite vobis amicos de mammona iniquitatis, 9 thesaurum non deficientem in coelo. 8? Tunc sanctum jeiunium est, cum ex caritate ieiunatur, ex qua veluti ex una radice duo rami oriuntur: amor Dei propter seipsum et amor proximi propter Deum; ex qua etiam veluti ex uno fonte duo rivuli: amor virtutis et odium vitii, eo quod displicet Deo, sicut ex nostris praecordiis concupiscentia erga bonum et ira contra malum; aequa enim lance et bona diligimus et opposita mala odio habemus: Ielunlum sanctum est si Del causa suscipitur et cum eleemosyna coniungitur, tunc enim ex vera caritate cst. amor vitae et odium mortis, sanitas et infirmitas, lux oculorum et . caecitas, honor et ignominia, voluptas et dolor aequalium ponderum sunt. 3 sqq. 50) Mt 6, 20. 51) Lc 16, 9. 52) Ibid. 12, 33. Vulg.:.In coelis. Ieiunium est honorabile et utile animae et corpori. iucundum et delectabile. TJeiunium sanctum est si cum quattuor virtutibus cardinalibus coniungitur; hoc Deus ipse ab initio osteudit cum vetuit homini esum de ligno scientiae boni et mali. Ieiunium honorabile est, quia opus virtutis est cui debetur honor, nam virtutis praemium honor est; 9 hinc honoris et gloriae causa ieiunabant hypocritae. Utile etiam non solum spiritui et magni meriti apud Deum ad vitam aeternam consequendam, sed utile etiam corpori: confert sanitati et longiori vitae ieiunium, a multis infirmitatibus curat, a multis praeservat. Sed et iucundum est: dulciores post ieiunium cibi sunt. Si sanitas iucunda est, sanius ieiunio vivitur, suavius etiam dormitur, somnus quietior et suavior est; si quies suavis, ieiunium a multis nos laboribus curisque subducit, nam, ut Salomon ait: Omnis labor hominis in ore ipsius, * idest propter victum; ieiunans paucioribus eget, minus ei laborandum est. Delectabile ieiunium ob divinas consolationes, nam cum defecit farina Hebraeis, tunc illis Deus pluit manna de coelo. 55 V. Est ieiunium currus coelestis quo Adam sublevandus in paradisum erat, de quo hodie ait Ecclesia: « Qui corporali ieiunio vitia comprimis, mentem elevas, virtutem largiris et praemia ». 5* Currus coelestis est, modo non desit ei rota interioris temperantiae a vitiis et concupiscentiis, rota fortitudinis in mortificatione et victo.ia suiipsius, nam: Melior est vir patiens viro forti et qui dominatur animo suo expugnatore urbium ; * Abneget, semetipsum... tollat crucem suam el sequatur me; *9? rota prudentiae et iustitiae, ne desit ei caritas: Ubi ... est thesaurus ... ibi est et cor. ** O felices qui coelestem hunc currum ascendunt! Nam super hunc currum ascendere voluit Christus in coelum: Oportuit Christum pati et ita intrare in gloriam suam. *? Et Deus ab initio ostendit homini dicens: De ligno ..... scientiae boni et mali ne comedas, in quocunque ... die comederis ez eo morte morieris. *. Videtis quomodo praeceptum obedientiae currum fecit coelestem, ducentem in vitam immortalem et aeternam in coelis, transferentem hominem a terrestri in coelestem paradisum. Coniungit Dominus ieiunium cum thesauris et mox a terrenis thesauris tanquam eius. 55) Cf. Ex 16, 4-15. 56) Missale Rom. Prae/at. Quadragesimae; S. Gregorius M. Liber Sacramentorum, (P. L. 78, 55). 57) Prv 16, 32. 58) Mt 16, 24; Mc 8, 34; Lc 9, 23. 59) Mt 6, 21. 60) Lc 24, 26. Vulg.: Pati Chrislum, etc. CINERUM 7 aquila ad coelestes ascendit. Sed iubet ne cor nostrum sepultum in terra sit, sed in coelo collocatum, quoniam humanum cor lapis pretiosissimus est, in quo naturalis cernitur Dei summi imperatoris imago. Dignus est lapis ut in auro ligatus in coelestibus Dei thesauris reponatur, non sepeliatur in terra, cum terrena ac mundana bona, ut Paulus ait, vilissima stercora sint. * Indignum reputares si quis gemmam talem haberet, in qua naturalis cerneretur principis imago: si eam princeps ab eo postularet multo maiora daturus, negaret ille et postea in terra inter stercora sepeliret. Demus, fratres, cor nostrum Deo, sit repositum in thesauris coelestibus et beati erimus. I. ALIA HOMILIA! Cum ieiunatis, nolite fieri, sicut hypocritae, tristes ; exterminant enim facies suas ut pareant, etc.? I. Agit nobiscum hodie Deus, fratres carissimi, sicut cum Hebraeis egit olim. Cum enim illi in Aegypto non Deo sed Pharaoni servirent, vilissimis operibus occupati, misit Deus Moysen ut de Aegypto eos educeret, de Pharaonis servitute liberaret eosque per desertum in terram promissionis adduceret.? Primum autem quod ab eis. petiit sacrificium fuit, sed extra terram Aegypti: Ibimus viam trium dierum in solitudinem ut immolemus, ut sacrificemus Domino Deo nostro. *. Quattuor praedicavit Moyses Hebraeis: exitum de Aegypto, sacrificium Domini, peregrinationem in deserto et terram promissionis lacte et melle fluentem. Sic, inquam, agit nunc Dominus nobiscum mittens servos suos ad praedicandum Evangelium, ut cum Paulo praedicent: Hora est iam nos de somno surgere, nunc enim propior est nostra salus, quam cum credidimus. Noz praecessit, dies autem appropinquavit ;. abiciamus ergo opera tenebrarum et induamur arma lucis; sicul in die honesle ambulemus.* Eratis . . . aliquando tenebrae, '62) Cf. Phil 3, 8. Ut appareant, etc. 3) Cf. Ex 3, 7-10. 4) Ibid. vr. 18. 5) Rom 13, 11-13. Deus requirit i: nobis sacrificium ieiunii, ideo ministros suos hodie mittit ut hoc fidellbus praedicent. Quattuor praecipue Inculcanda sunt a ministris divini verbi: vitia comprimere, ieiunare ex caritate erga Deum, et bonis operibus incumbere. Haec mystice significavit Deus quattuor potioribus festis Antiquae Legis, nunc aulem lux in Domino ; ut filii lucis ambulate, fructus enim lucis est in omni bonitate et iustitia et veritate, probantes quid sit beneplacitum Deo.* . x . Quattuor haec a ministris divini verbi praedicanda sunt : exitus de Aegypto, dimittendam esse peccati et satanae servitutem, , nam: Qui facit peccatum servus est peccati," satanas autem princeps est mundi huius, * qui fotus in maligno positus est; * sacrificium ieiunii et mortificationis carnis; peregrinatio vitae praesentis, quoniam non... habemus hic civitatem permanentem, sed futuram inquirimus; !9 et terra promissionis patriae coelestis. Haec omnia in sacrosancto hodierno Evangelio habemus. Primum, cum iubet Dominus ne hypocritis satanae servis similes simus, nam sunt hi quidem speciem pietatis habentes, virlutem autem eius abnegantes,!! martyres sunt satanae, sacerdotes Baal, servi Pharaonis; secundum, ut ieiunemus ita ut Deo gratum sit ieiunium nostrum ut sacrificium in odorem suavissimum Domini; tertium, ne thesaurizemus in terra, in qua peregrini sumus; quartum, ut thesaurizemus in coelo, ubi perpetuo mansuri sumus, si in terra coelestem vitam duxerimus: Ubi ... est thesaurus tuus, ibi est et cor tuum. ** II. In huius rei!? mysterium iussit Deus ut mense septimo, qui mensis omnium erat sacratissimus atque sanctissimus, !* sicut sabbatum septimus hebdomadis dies, celebrarentur quattuor festa solemnia: festum tubarum primo die mensis, festum expiationis, festum tabernaculorum sive scenopegiae et festum collectarum sive congregationis universi populi in templum Domini, coram Domino, in civitate Ierusalem. !5 Hoc postremo procul dubio significat congregationem omnium electorum in coelestem Ierusalem, sicut Regius Vates ait: Laetatus sum in his quae dicta sunt mihi : in domum Domini ibimus. Stantes erant pedes nostri, in atriis tuis, Ierusalem. Ierusalem quae aedificatur ut civitas, cuius participatio eius in idipsum. Illuc enim ascenderunt tribus, tribus Domini, testimonium, 5, 19. 10) Hebr 13, 14. Vulg.: Manentem civitatem, etc. 11) 2 Tim 3, 5. Vulg.: Habentes speciem quidem pietatis, etc. 12) Mt 6, 21. * 13) Ms.: Re. | 14) Cf. Ex 12, 1-27. 15) Cf. Lv 22, 27-28; 23, 24-25; Nm 289, 1-12. CINERUM 9 idest congregatio Israel ad confitendum nomini Domini.?* Festum tabernaculorum peregrinationem nostram in hoc mundo designabat, nam celebrabatur in memoriam peregrinationis in deserto annis quadraginta; festum autem expiationis, in qua tenebantur omnes ieiunare seipsosque affligere et humiliare coram Domino, ieiunium et fructus dignos poenitentiae praemonstrabat; festum autem tubarum in primo die septimi mensis, in prima luna autumni frugiferi, praedicationem designabat. Hoc enim in primis praedicandum est: renovatio vitae et copiosus fructus bonorum operum. Festum tubarum celebratur dum praedicatur Evangelium, ut sonitu harum tubarum lex Dei percipiatur corde, nam cum tubarum sonitu lex data fuit, ut sacrarum tubarum forti ac vehementi clangore funditus corruant muri Iericho, 1 ut destruatur regnum peccati. Hinc ait: Clama, ne cesses, quasi tuba ezalta vocem iuam et annuncia populo meo scelera eorum et domui Iacob peccata eorum. !? Sic hodie Ioel1: Canilte tuba in Sion, sanctificate ieiunium, vocate coelum, congregate populum, sanctificate ecclesiam; ?9 praedicate, inquit, sanctum ieiunium ad sanctificandum omnem populum. Sed quomodo sanctum erit ieiunium? Converlimini ad me in lolo corde vesiro, in ieiunio el... fletu el... planciu.?! Egredi prius necesse est de Aegypto, de regno peccati et satanae. III. Sed age, iam egressi sumus de Aegypto ingressique sacrum desertum, quid agendum nobis est? Sacrificemus Domino Deo nostro. Sed quid sacrificandum, quid immolandum Deo est? Abominaltiones, inquit, idola Aegypti immolabimus.*? Oiferre iubebantur et sacrificare Deo oves et boves, aliaque huiuscemodi animalia et cicures, quae ab Aegyptiis tanquam divina numina colebantur per summam stultitiam. Sed adhuc multi sunt quorum deus venter est. ** (uid est autem venter nisi brutum animal? Non requirit a nobis Deus nunc carnalia illa sacrificia, nam ait: Sacrificium et oblationem noluisti, aures autem apliasti, sive perforasti mihi,?* in signum perpetuae servitutis, Et alibi: Non accipiam de domo tua vilulos neque de gregibus quae designant renovationem vitae et destructionem .peccat| per poenitentiam. Corpus nostrum Deo sacrificandum est per ieiunium; hoe signihecat fnis hircos... Nunquid manducabo carnes taurorum aut sanguinem etiam Regius Vates; hircorum potabo? Immola Deo sacrificium laudis et redde Altissimo sensus enim carnis contrarius est spiritui, ideo omnia vitia prius abicienda sunt, ul a servitute satanae omnino liberi simus. vola tua... Sacrificium laudis honorificabit me; ?* Sacrificatle sacrificium iustitiae; ** Sacrificium Deo spiritus contribulatus; cor contrituin et humiliatum, Deus, non despicies . .. Tunc acceptabis sacrificium iustitiae, oblationes et holocausta, tunc imponent super alíare tuum vitulos. * Interpretatur Paulus dicens: Obsecro . . . vos... per misericordiam Dei ut exhibeatlis corpora vestra hostiam viventem, sanclam, Deo placentem, rationabile obsequium vestrum.?$ Hoc igitur agendum primo nobis est, sacrificandum corpus nostrum Deo per ieiunium: Mortificate . .. membra vestra quac sunt super terram. ?? Hoc est quod Dominus praecepit Abrahamo, ut domo eiceret ancillam et filium eius, quoniam ancilla contraria erat dominae ipsi Sarae, filius autem Ismael persequebatur Isaac:?? Caro... concupiscit adversus spiritum, spiritus autem adversus carnem, haec enim sibi invicem adversantur. ?* Filius carnis est sensus carnis, sensualis amor, quaotía, ? amor proprius; filius autem spiritus est divinus amor: Fructus autem spiritus, idest gratiae Spiritus Sancti, est carilas, *? idest divinus amor: Eice ancillam et filium eius ; * Carnem suam crucifixerunt cum vitiis el concupiscentiis?* eius. Sic ait: Cum ieiunalis, nolite fieri, sicut hypocritae, (ristes. Carnem cum omnibus vitiis abicite, nolite sacrificare in Aegypto, sicut Pharao dixit Hebraeis: Sacrificate . .. in terra hac:** cur, inquit, in desertum, extra terram Aegypti ire vultis ad sacrificandum Deo? An non in terra Aegypti sacrificare potestis? Quis vobis impedimento est ne hic sacrificetis? Permittit saepe multis satanas multa bona opera facere, modo tamen ne extra regnum suum pedem ponant. Permittebat impio Herodi ut, audito Ioanne, multa bona opera faceret, sed tamen in adulterio detinebat. ? Sed Moyses inquit: Ibimus viam trium dierum ut sacrificemus Deo nostro in solitudine. Non erit, inquit, sacrificium nostrum gratum Deo, nisi offeramus illud itinere trium dierum distantes ab Aegypto. Designat nanque Aegyptus mundum hunc saPhilautia. 33) Gal 5, 22. 34) Gn 21, 10; Gal 4, 30. 35) Gal 5, 24. CINERUM 3 11 tanae regnum: Venit princeps mundi huius, ? mundum hunc, qui fotus in maligno positus est, nam omne quod .est in mundo est concupiScentia carnis... concupiscentia oculorum et. superbia vitae. ?? Vult Dominus ut ieiunium nostrum sanctum sit, purum, separatum ab omni vitio, sicut Abraham offerens sacrificium Deo abigebat nocturnas aves, quae veniebant ad devorandas carnes sacrificii. 9 Aves quae comedunt sementem patrisfamilias *!. comedunt etiam, nisi abigantur, carnes sacrificii nostri, ut nullius meriti sit apud Deum ieiunium nostrum. sicut ieiunium hypocritarum de quibus ait: Receperunt mercedem suam. *? Vult Dominus ut ieiunemus, ut carnem mortificemus, ui carnis nostrae praeputium circumcidamus, sicut Iosue, post transitum Iordanis, universum populum circumcidit, * alioquin non potuisset hereditate possidere terram promissionis; sed vult ut ieiunium nostrum sit coniunctum cum humilitate cordis. Hoc est: Tu autem cum ieiunas, unge caput tuum... ne videaris ab hominibus ieiunans, sed Patri tuo... qui videt in abscondito ; 5 ut faciamus sicut Moyses qui occidit aegyptium persequentem ac percutientem hebraeum, sed statim occisum abscondit, sepelivit sub sabulo;*5 sicut Gedeon qui evertit aram Baal nemusque, quod circa aram erat, succidit, sed nocte, in abscondito; * sicut Samson qui leonem in silva interfecit, sed secreto, ita ut nec parentibus quidem indicaverit, quare invenit postea in ore leonis favum mellis. * Vult ut ieiunium nostrum purum sit ab avaritia: Nolite thesaurizare vobis thesaurum in lerra ; coniunctum cum liberalitate, cum pietate et eleemosyna: Thesaurizate ... vobis thesauros in coelo; *5 ut sit purum et segregatum opus ieiunii suapte natura bonum ab omni malo, sicut Deus divisit lucem a tenebris, et firmamenti interstitio separavit aquas superiores, coelestes, ab inferioribus, terrenis. *? Ieiunium a nobis Christus requirit, sed non hypocritarum, qui larvas personasque iustorum induunt, qui vespes sunt apibus similes, sed non mellificant, opera faciunt similia iustis, sicut magi Pha- 15, 11. 41) Cf. Mt 13, 4; 4, 4; Lc S, 5. 42) Mt 6, 16. 43) Cf. Ios 5, 2-8. 6-14. 48) Mt 6, 19-20. Vulg.: Thesauros in terra, etc. 49) Cf. Gn 1, 3-6. Vult enim Deus ut ieiunium nostrum purum, ct sanctum sit coniunctum cum carnis mortificatione et cum humilitate cordis, purum ab avarilia et a quacunque hypocrisi. Ut ieiunium Deo gratum sit, coniunctum esse debet virtutibus; tale enim ieiunium purgat a vitiis et virtutes largitur, reddit orationem nostram Deo acceptam et nobis utilem, raonis multa fecerunt opera similia operibus Moysi; *? similibus thuribulis Core, Dathan et Abiron una cum pontifice Aarone obtulerunt incensum Domino, sed illi ambitione moti, ? hic autem pietate ac religione divina. Sunt hypocritae sicut Nadab et Abiu, qui super ignem alienum atque profanum obtulerunt incensum. 9 IV. Ieiunium a nobis requirit Dominus, sed virtutibus ornatum: fide: Tu aulem cum ieiunas, unge caput tuum... ne videaris hominibus ieiunans, sed Patri tuo .. . qui videt in abscondito ; spe: nam: Pater tuus, qui videl in abscondito, reddet libi; caritate: Thesaurizate . . . vobis thesauros in coelo . . . ubi enim est thesaurus tuus, ibi est el cor luum; iustitia, nam praecipit ut ab omni declinemus malo licet minimo secundum speciem, qualis videtur hypocrisis, et ex animo incumbamus omni bono thesaurizantes in coelo; prudentia; qua vult ut praeferamus coelestes thesauros terrenis, aeterna bona temporalibus, divina mundanis; fortitudine ad multas acquirendas coelestes aeternasque divitias, patienter perferendo mala, labores, aerumnas et forti animo aggrediendo ardua virtutum facinora; tandem temperantia: iubet ut abstineamus non tantum a cupiditatibus cibi et potus per ieiunium, sed etiam a cupiditate honoris per humilitatem contra hypocrisin et a cupiditate divitiarum per contemptum temporalium bonorum contra avaritiam. Tale est ieiunium, fratres, quod a nobis requirit Dominus, sanctum et purum; hoc est quod ait: Sanctificate ieiunium. Tale fuit ieiunium Ninivitarum quod divinam placavit iram; 9 hoc ieiunium vitia comprimit, mentem elevat, virtutem largitur et praemia; 5* fugat daemones et homines Angelis perquam similes facit, cui Dominus beatitudinem aeternam promittit: Beati qui nunc esuritis, quoniam saturabimini ; 55 cuius merito orationes nostrae apud Deum exaudiuntur: Humiliabam in ieiunio animam meam eí oralio mea in sinu meo convertetur ; * humiliabam, inquit, animam meam cum ieiunarem, sciens quod sacrificia, quae Deo in excelsis offerebantur, non erant accepta. Uno tantum in loco offerenda erant sacrificia, super altari Nm 3, 4; 26, 61. 53) Cf. Ion 3, 1 sqq. 54) Cf. not. 56 praec. hom., pag. 6. ———————— —————HRIR ERREUR CINERUM 13 Domini in templo; 5' extra Ecclesiam, extra caritatem ieiunia nil prosunt. Post altare autem sacrificiorum erat altare incensi: 589 efficit ieiunium orationem Deo gratam et nobis utilem; sacrificium est Deo acceptissimum, si rite fiat, sicut sacrificium Abraham quo dilectissimum filium suum Isaac Deo obtulit, ut ei morem gereret. 5? Ieiunium cibus est et panis Angelorum, nutrimentum spiritus et animae nostrae. Consumpta farina Aegypti, Hebraeis in deserto pluit Deus coeleste manna, panem Angelorum. * Ieiunium dat menti et spiritui nostro plumas alasque illas quas Regius Vates desiderabat: Quis dabit mihi pennas sicut columbae et volarem el requiescerem ? Ecce elongarem fugiens et manerem in solitudine ; expectarem eum qui salvum me facit a pusillanimitate spiritus et tempestate ; *! nam a ieiunio oriuntur sanctae cogitationes, sic enim ieiunium mentem elevat ad contemplationem coelestium. Ieiunans Moyses ascendit ad cacumen montis ubi Deus erat, ieiunans suscepit legem ; *? ieiunans Elias pervenit ad montem Dei Horeb divinaque visione consolatus fuit; 9? jieiunans Christus diabolum vicit partaque victoria accesserunt Angeli et ministrabant ei.** Ieiunium effecit Samsonem fortissimum ;55 ieiunium Danielem spiritu Dei replevit ; ** Apostoli etiam ieiunantes et orantes Spiritum Sanctum receperunt. * Ieiunium homini datum in paradiso fuit ut esset virtutis arx munitissima et inexpugnabilis, ut esset ei via salutis et scala coeli. Nos felices, fratres, si rite sanctum ieiunium susceperimus et ad finem usque prosecuti fuerimus! Sanctum, inquam, ieiunium, nam non erat acceptum Deo nisi sacrificium ex mundis animalibus et illis quidem integris et immaculatis. * Non omne ieiunium placet Deo, sed sanctum, sicut apud Isaiam legimus. 9? Necesse etiam erat ut a sacerdote sancto sacrificium offerretur."? Venit Christus in mundum ut omnes spiritu sacerdotes Dei constitueret, hinc ait: Redemisti nos, Domine Deus, in sanguine tuo . .. el fecisti nos Deo nostro regnum et sacerdotes. ^ Ait autem: Veniet ad templum suum Dominator, quem vos quaeritis, el Angelus testamenti, quem vos vultis ... ipse enim quasi ignis conflans mentem elevat ad contemplationem coelestium estque via salutis et scala coeli. Tale solum ielunium vere Deo placet, quia vere sanctum et purum est. In ieiunio Deus in primis cor requirit, el mundans argentum, et colabit eos sicut aurum et sicut argentum, el erunt Domino offerentes sacrificia in iustitia. Et placebit Domino sacrificium Iuda el Ierusalem sicut dies saeculi et sicut anni antiqui, "* idest sicut placuit Domino sacrificium Abel, ** sacrificium Noe, ?^* sacrificium Abrahami. 5 Sic hodie puros sanctosque requirit sacerdotes qui ieiunandi sacrificium Deo offerant: Nolite fieri, sicut hypocritae, tristes, qui sunt sacerdotes Baal, sacerdotes idolorum, ministri satanae. Regius Vates Psalmo 14 inter multas viri iusti notas: Qui ingreditur sine macula et operatur iustitiam, qui loquitur veritatem in corde suo, qui non egit dolum in lingua sua, nec fecit proximo suo malum et opprobrium non accepit adversus proximum suum, sive sustinuit, passus fuit contra proximum suum, ad nihilum deductus est in conspectu eius malignus, reprobus, displicent ei vitia, odio habet iniquitatem, timentes autem Dominum glorificat, addidit quoque: Qui iurat proximo suo el non decipit? ubi Chaldaeus Paraphrastes: Qui iurat ut se affligat et non mutat. Erant nanque in lege Nazaraeorum vota et iuramenta, quae necesse est ut firma sanctaque sint; voti enim et iuramenti religio nullatenus violanda, fides Deo data nullatenus fallenda, " sed summa Numinis reverentia servanda. Sic, inquit, iustus ieiuniis et maceratione carnis multaque corporis afflictatione seipsum male tractat, sicut Paulus aiebat: Aífligo, castigo corpus meum et in servitutem redigo. *? V. Ostendit Dominus hodie quod Deus a nobis cor in primis requirit, hinc ait: Nolite fieri sicut hypocritae, quorum cor longe est a Deo, **' et ne thesaurizetis in terra, sed in coelo, quia ubi ... est thesaurus luus, ibi est el cor tuum. Cor nostrum Deus vult apud se ut mente et corde conversemur in coelo: Fili mi, praebe mihi cor tuum ; *? Misericordiam, idest animi pietatem volo et non sacrificium, et scientiam Dei magis quam holocausta ; €? et totum cor requirit: Diliges Dominum Deum tuum ez toto corde luo ; * Converlimini ad me in toto corde vestro. ?2 Vulg.: Adversus proximos suos, etc. 77) Cf. Nm 6, 1-21. 78) 1 Cor 9, 27. 78*) Cf. Is 29, 13; Mt 15, 8. 79) Prv 23, 26. Vulg.: Praebe, fili mi, etc. 80) Os 6, 6. Ex hebraico. 81) Dt 6, 5; Mt 22, 37; Mc 12. 30; Lc 10, 27. 82) Ioel 2, 12. CINERUM 15 Sunt autem cordis nostri quattuor praecipuae passiones: spes, timor, gaudium, dolor. Spes et timor futura concernunt bona et mala, gaudium et dolor praesentia. Ieiunio ait Christus, quatenus virtutis est opus, non esse adhibendam tristitiam, moestitiam animi atque dolorem, nisi ieiunandum sit in poenitentiam peccatorum, nam tunc ait: /n ieiunio et. . . fletu et... planctu ;9* sed cum ieiunatur in exercitium virtutis, sicut ieiunabat Ioannes Baptista * et Sancti Patres in eremis, laetitia adhibenda est, nam: Hilarem... datorem diligit Deus.95* Hoc est quod ait: Tu autem cum ieiunas, unge caput tuum el faciem... lava ; * haec nanque in Palaestina tunc temporis signa erant laetitiae. Sic duas Christus coniungit passiones: laetitiam et dolorem, coniungens cum virtute laetitiam, quoniam magnum bonum virtus; ergo cum ieiunio coniungenda tristitia est et afflictio animi, quoniam magnum malum est vitium. Deinde monet fugiendam timendamque esse perpetuam paupertatem, si thesaurizaverimus in terra, ubi aerugo et tinea demolitur et ubi fures effodiunt et furantur; 9 unde dormierunt somnum suum et nihil invenerunt omnes viri divitiarum in manibus suis; 9 sperandas vero aeternas, immarcescibiles et inamissibiles in coelo divitias, si thesaurizaverimus in coelo. Hi sunt equi currus Eliae, quo raptus in coelum fuit: Currus igneus et equi ignei . .. pater mi. ?? VI. Monet saepe Regius Vates ut Deum laudemus non tantum in psalterio, decachordo et cithara *' aliisque musicis instrumentis, ? quae divinam virtutum harmoniam in animo et corde nostro designant dum divina praecepta servamus, dum pia mente divinum Numen colimus et orationi ac contemplationi divinae operam damus, sed ut etiam in tympano 9 laudemus rerum omnium Conditorem et moderatorem. Quid autem tympano hoc sacro designari potest nisi corpus et caro nostra, cum nimia poenitentia et macerapost lotionem: et tu quoque sic laetus appare ». Enarr. in Evang. Matth., (P. G. 123, 206); S. Hieronymus: «Iuxta ritum Palaestinae loquitur, ubi diebus festis solent ungere capita «. Comment. in Matth., lib. 1, (P. L. 26, 44). 88) Mt 6, 19. 89) Ps 75, 6. 150, 4. ideo ieiunandum est cum laetitia, qula opus virtutis est, et cum ufflictione spiritus, quia fit in poenitentlam peccatorum, sed etiam cum spe aeterni praemii. Corporis maceratione Deum laudare debemus, maceratio enim corporis aptiores nos reddit divinae contemplationi. Quattuor sunt hominum genera in mundo, excellentissimum autem est eorum qui vitam instituunt secundum virtutem. tione virtutis causa fuerit ab omni humoris noxii succo exiccata et extenuata, ut sit veluti pellis: super ossa extensa? Tunc enim corpus nostrum vere templum est Spiritus Sancti. Nec tantum in tympano laudandum monet Dominum, verum etiam in choro, musico instrumento, in chordis, fidibus, cithara et organo, ** quae quidem non plena sed vacua sunt instrumenta, quibus ad laudandum Dominum utebantur psalmos hymnosque canentes. Non corpora plena crapula et ebrietate, sed vacua ieiunio apta sunt ad laudandum Dominum in sanctis orationibus, sacrisque et divinis meditationibus, in contemplatione coelestium et divinorum: Omnis spiritus laudet Dominum, ?5 spiritus, inquit, non caro, nam: Spiritus est qui vivificat, caro non prodest quicquam. * Adorandus est Dominus in spiritu et veritate, quoniam spiritus est Deus et eos qui adorant eum in spirilu et veritate oportet adorare; " Si . . . spiritu facta carnis mortlificaveritis . . . nam qui spiritu Dei aguntur, hi filii Dei sunt ; *9 qui autem sensu carnis ducuntur homines animales sunt: Animalis... homo non percipit, non sapit ea quae sunt spiritus Dei ; ** Cum in honore essel, non intellexit, comparatus est iumentis insipientibus et similis factus est illis. ^ O hominum indignitatem! Nolite fieri sicut equus etl mulus, quibus non est intellectus. 19?! VII. Quattuor sunt hominum genera in mundo: quidam spiritu satanae ducuntur, daemonum mores imitantur: Vos ez patre diabolo estis ; * Unus vestrum diabolus est ; *?* alii spiritu carnis pecudum more aguntur: Animalis homo, similis iumentis insipientibus, Nabuchodonosor in bestiam transformatus;!?* alii spiritu humano, naturali tantum ratione: Nonne... secundum hominem ambulatis?... Nonne homines esiís?!9 sic Paulus Corinthiis dixit; alii tantum fide viva et spiritu Dei ducuntur. Vitam secundum virtutem instituere honoris causa et ad laudem assequendam ab hominibus, humanum est. Christus autem vult nos divinos, coelestes homines esse, ut nostra habitatio in coelis sit: T'hesaurizate ... vobis... in coelo... ubi enim thesaurus . .. est, ibi 8, 13-14. Vulg.: Quicunque enim spiritu Dei, etc. 99) 1 Cor 2, 14. 100) Ps 48, 13. 21. 101) Ps 31, 9. 102) Io 8, 44. 103) Ibid. 6, 70. Vulg.: Ex vobis unus diabolus est. 104) Cf. Dn 4, 28-30. 105) 1 Cor 3, 3-4. CINERUM 17 el cor... erit. 9 Adam tanquam homo gloriam in hoc mundo appetiit; Christus tanquam Filius Dei non in hoc mundo, sed in coelo, hinc homo coelestis. ' Haec quattuor hominum genera sunt quattuor quadrigae quas in spiritu vidit Zacharias: una trahebatur equis nigris, altera rufis, alia variis et alia tandem albis. 93? Licet enim illae quattuor mundi imperia designent, mystice tamen quattuor haec hominum genera. VIII. Cum ieiunatis, nolite fieri, sicut hypocritae, tristes ; ezxterminanl enim facies suas ul pareant hominibus ieiunantes. 9 Sicut Dominus praecepit primis humani generis parentibus ieiunium et abstinentiam, !!?^ satanas vero antiquus serpens suasit contrarium, ilt sic nunc quoque commendat Christus ieiunium sacramque et sanctam abstinentiam, diabolus vero more suo gulae vitium, sub specie tamen boni, sub necessitatis praetextu et conservandae sanitatis ac bonae valetudinis ratione. Sicut autem tunc perniciosissimum fuit satanae consilium, mortifera persuasio veneni mortalis instar, 3? ita prorsus et nunc. Caveamus, fratres, ne nobis sicut parentibus nostris contingat, ne potentior sit in nobis satanae persuasio quam divinum Christi praeceptum. Cibus ille, ac si pessimum venenum fuisset, totum corpus humanae naturae multis malis infecit, cacochy mia !? replevit. Quare agit Christus sicut prudens medicus, qui infirmum curaturus videns eum repletionis morbo laborare multa inedia extenuat, sic hodie dat praecepta ieiunii, poenitentiam, ieiunium praedicat; nisi enim inedia curetur qui multis noxiis humoribus oppletus est, procul dubio incurabilis fiet morbus et mortalis. Sic ait: Poenitentiam agite, appropinquavit enim regnum coelorum; 4* Nisi poenitentiam egeritis, omnes... peribitis, 15 Agit autem Dominus hodie non solum medicum, sed etiam agricolam et domificatorem, nam tale oportet esse divini verbi ministerium. Hinc nanque mittens Deus Ieremiam ad praedicandum 16. Vulg.: Ut appareant, etc. 110) Cf. Gn 2, 16-17. 111) Cf. ibid. 3, 1-5. mastica, sub voce: Cacochymia ; Novus Linguae et Erudilionis Thesaurus, sub eadem voce. Sicut Chri«tus ieiunium commendat, sic satanas gulae Indulgere suadet. Christus abstinentiam hodie commendans medicum agit, et etiam ngricolam et nedificatorem; docet enim vitia eradicare et virtutes plantare et super eas coelo aedificare et — thesaurizare, dixit ei: Dedi te universo populo ut évellas et destruas et disperdas €i dissipes el aedilices et plantes. "5 Sic Paulus seipsum nunc agricolam dicit et hortulanum : Ego plantavi, Apollo rigavit, Deus autem incrementum dedit ; ! nunc archilectum se appellat, unde subiungit: Dei agricullura estis, Dei aedificatio estis. Secundum graliam . ... quae dala est mihi, ut sapiens architectus fundamentum posui, alius autem superaedificat. Unusquisque aulem videat quomodo superaedificet. Fundamentum enim aliud nemo potest ponere praeter id quod positum est, quod est Christus Iesus. Si quis autem superaedificat supra fundamentum hoc aurum, argentum, lapides pretiosos, ligna, foenum, stipulam, uniuscuiusque opus manifestum erit. 95 Ubi Apostolus per aurum, argentum et lapides pretiosos intelligit doctrinam veram, utilem ad aedificationem et salutem animarum; per ligna vero, foenum et stipulam doctrinam vanam, ad ostentationem floribus abundantem, non fructibus; vel per illam intelligit thesauros coelestes, per haec autem terrenos, perituros, quorum post diem iudicii nihil penitus remanebit. Sic, inquam, Christus hodie tanquam agricola evellit, eradicat e terra cordis nostri malas ac noxias vitiorum herbas, plantat autem divinas coelestesque virtutes, destruit mundi aedificia machinasque: Nolite thesaurizare vobis . . . in terra. !? Construit et aedificat coeleste templum, ponens fidei et spei fundamentum: Cum ieiunas, unge caput tuum ... ne videaris hominibus ieiunans, sed Paíri tuo, qui videl in abscondito, et Pater luus, qui videt in abscondito, reddet tibi. 29 Fides enim est substantia sperandarum rerum, argumentum non apparentium. * Super hoc fundamentum vult ut aedificemus aurum, argentum, lapides pretiosos, quae ignis non potest consumere, sed perpetuae videntur esse divitiae. Sic monet ut thesaurizemus in coelo divitias aeternas perpetuo duraturas, nunquam interituras. Cupit Dominus ut simus agricultura Domini, sed sicut paradisus deliciarum, !? sicut terra bona quae facit fructum centuplum; 9? aedificatio Domini, sed templum sanctum Dei vivi in perpeluas aeternitales. '?4 .116) Ier 1, 10. 117) 1 Cor 3, 6. Vultg.: Sed Deus, etc. 118) Ibid. vrr. 9-13. Gn 2, 8-14. 123) Cf. Lc 8, 8. 124) Dn 12, 3. CINERUM 19 IX. Sed, bone Deus, quisnam est hodie qui sanctissima haec Christi monita amplectatur? qui veram sanctitatem, quam Christus docet, colat ex animo? Si nunc Ieremias viveret, quam vere dicere posset quod de hominibus.sui saeculi dicebat: Atfendi et auscultavi, nemo quod bonum est loquitur, nemo est qui agat poenitentiam super peccato suo dicens : Quid feci? Omnes conversi sunt ad cursum suum quasi equus impetu vadens ad proelium. Milvus in coelo cognovit lempus suum, turtur et hirundo et ciconia custodierunt tempus adventus sui, populus autem meus non cognovil iudicium Domini.??5 Fratres mei, ecce nunc tempus acceptabile, ecce nunc dies salutis. ?* Dum tempus habemus operemur bonum,??' ait enim : Tempore accepto exaudivi te et in die salutis adiuvi te. ?8 Scimus quod mors prope est in ianuis: ??? Memento, homo, quía cinis es et in cinerem reverteris. '*? Morti sumus obnoxii, nec tempus novimus, diem aut horam mortis. Vigilemus ne nos imparatos inveniat. Sancta Mater Ecclesia hodie, ut nos ad ieiunium et poenitentiam excitet, mortis inculcat memoriam. Quid epuloni profuerunt in morte quotidianae epulae, splendida convivia? !?* Vae vobis qui saturati estis, quoniam esurietis! * Facile amplectitur ieiunia qui moriturum se cogitat. Sicut homini post peccatum Deus, ut eum ad poenitentiam promoveret, dixit: Pulvis es et in pulverem reverteris, sic hodie Ecclesia, imo Christus, cuius spiritu regitur Ecclesia. Agit enim nobiscum hisce cineribus sicut hortulanus qui in horto mittit stercora ad eum impinguandum ut uberes fructus reddat, sicut fabricator qui in primis, cum aedificium aliquod constructurus est, fodit fundamentum eo profundius quo celsius maiusque facturus est aedificium. Sic Christus in primis una cum carnis afflictione mentis humilitatem requirit cupiens videre Achab humiliatum; !? Deus enim superbis resistit, humilibus autem dat gratiam. !** Fratres mei, omnia tempus habent et suis spatiis transeunt universa. Sub. sole ; 5 post hiemem venit ver et aestas. Sponsus ait: Quia pulvis es et in pulverem reverteris. 131) Cf. Lc 16, 19-30. 132) Ibid. 6, 25. Vulg.: Quia esurietis. 133) Cf. 3 Rg 21, 27-29. 134) Iac 4. 6. 135) Eccle 3, 1. Vulg.: Universo sub coelo. Sed valde pauci sunt qui haec Christi monita amplectuntur, ideo S. Ecclesia mortis memoriam hodie inculcat, ut nos ad poenitentiam excitet et nd humilitatem. Hoc ergo tempus est poenitentiae et snluti animae incumbendi. Vae autem eis qui patientiam Dei contemnunt! Praecipue a vitiis ieiunandum est. Non praecipit Christus ieiunium, .nam Iudaei frequenter leiunabant, Iam... hiems transiit, imber abiit et recessit... tempus putationis advenit, !** tempus colendi vineam patrisfamilias ad recipiendum denarium diurnum. ??' Noz praecessit, dies autem appropinquavit ; abiciamus ... opera tenebrarum et induamur arma lucis ; sicut in die honeste ambulemus.?** Eratis... aliquando tenebrae, .nunc autem lux in Domino; ut filii lucis ambulate, fructus enim lucis est in omni iustitia et bonitate et veritate. 3? Venit tempus veris quo universa natura renovatur: coelum, terra, prata, segetes, arbores; ila et nos in novitate vitae ambulemus.'*? Si cum Petro per totam noctem laborantes in mari mundi huius nihil cepimus, '*! mittamus in dexteram navigii rete ad imperium Christi et comprehendemus piscium mullitudinem [copiosam. * Si ad sinistram laboravimus in vanum, laboremus ad dexteram cum utilitate magna, thesaurizemus in coelo. Tempus veris tempus est quo medici curare corpora solent. Fratres mei, ecce nunc tempus acceptabile, ecce nunc dies salutis : Quaerite Dominum duni inveniri polest. Dedit Deus Ninivitis quadraginta dies ad poenitentiam; '4 Paulus ait quod Deus peccatorem hominem expectat ad poenitentiam; 45 ne ergo divitias bonitatis et patientiae et longanimitas Dei contemnamus, ne secundum duritiam nostram et impoenitens cor thesaurizemus nobis iram in die irae et revelationis, etc. 6 X. Cum ieiunatis. Vult Deus ut sit ieiunium nostrum sicut immolatio agni paschalis. Immolabatur agnus immaculatus et cum amaritudinibus comedebatur, cum azymis panibus absque fermento, ^ quod Paulus interpretatur malitiam et nequitiam, azyma vero sinceritatem et veritatem.'4? Aversatur Dominus omnem iniquitatem. 4? Cum ieiunatis. Non praecipit ieiunandum, nam [Iudaeis loque-. batur qui ex praescripto Legis !?? et patrum traditionibus multa servabant ieiunia,!5! sicut apud. Zachariam legimus: Ieiunium quarti et ieiunium quinti et ieiunium septimi et ieiunium decimi erunt domui Iuda in gaudium et laetitiam et... solemnitates praeclaras, 19? Vulg.: In omni bonitate et iustitia, etc. 140) Rom 6, 4. 141) Lc 5, 5. 142) Io 21, 6. Jeiunium. 152) 8, 19. Vulg.: Erit domui, etc. CINERUM 21 hebraice: In solemniíates bonas; idest hilares, sicut legimus: : Dicite iuslo quoniam bonum ; !9* Quis est homo qui vult vitam, diligit dies videre bonos? 159* idest laetos; Ad videndum in bonitate electorum tuorum, ad laetandum in laetitia gentis tuae. 155 Sic in libro Esther legimus diem solemnem: 2033 OQ, '* diem bonum, diem laetitiae; quoniam multa servabant ieiunia, multam promisit laetitiam. De fidelibus suis agens Christus ait: Auferetur ab illis sponsus et tunc ieiunabunt, !9' idest ieiunia frequentabunt, sicut discipuli Ioannis et Pharisaeorum, qui frequenter ieiunabant, 158 unde pharisaeus ille: Jeiuno bis in sabbato. !59* Ex praescripto Legis Iudaei in die expiationis, quando omnia condonabantur peccata, ieiunare tenebantur. Sic enim ait: Dies expiationum erit celeberrimus el vocabitur sanctus, affligetisque, sive humiliabitis, animas vestras in eo .. . Omnis anima, quae afflicta non fuerit die hac, peribit de populis suis. !€? Teiunium praecipitur: Humiliabam in ieiunio animam meam, !' et apud Isaia m: Quare ieiunavimus et non aspezisti, humiliavimus animas nostras ei nescisti ? 19 Ieiunandum docuit Dominus ad percipiendam veniam peccatorum, sicut ieiunaverunt Ninivitae, 1$? sicut David ieiunabat: Genua mea infirmata sunl a ieiunio ; ** Humiliabam in ieiunio animam meam ; Operui in ieiunio animam meam, 1*5 hebraice: Flevi in ieiunio animam meam; quoniam peccaverat, flebat et ieiunabat. Ieiunandum ad divinam iram effugiendam, sicut ait Ioel: Quia magnus dies Domini et terribilis valde, quis sustinebit eum? Nunc ergo dicit Dominus : Convertimini ad me in toto corde vestro, in ieiunio et... fletu el... planctu ... Sanctificate ieiunium. 165 Et praeter legis necessitatem ieiunandum est ex devotione, in memoriam passionis Christi, ad obtinendam gratiam aliquam a Deo, sicut ieiunavit Moyses ad legem accipiendam; ieiunandum ob meritum vitae aeternae, sicut ieiunavit Elias ut Deum videre mereretur in monte sancto; ieiunandum ut ab imminentibus malis liberemur, sicut ieiunavit Esther, Mardochaeus et omnes ludaei;!9" ut a tribu- * Ms.: Iom tiob. 157) Mt 9, 15. Vulg.: Abeis, etc. 158) Cf. Mt 9, 14; Mc 2, 18; Lc 5, 34. 3, 5-8. 164) Ps 108, 24. 165) Ps 68 (hebr. 69), 11. 166) 2, 11-15. Vulg.: Magnus enim dies, etc. 167) Ct. Est 4, 8-12. Sicut legimus in S. Scriptura, sed docet ut ieiunemus in expiationem peccatorun, ct ex devotione, ad divinus gratias promerendas. Christus hodie praecipit macerationem carnis, abstinentiam a vitiis et iustitiam bonorum operum, nam ad tria haec reducitur universa philosophia christiana. lationibus liberemur, sicut ieiunavit Daniel ferventissimas preces Deo fundens, !99 sicut ieiunavit Nehemias; 6? ieiunandum ut liberemur a tentationibus satanae: Hoc... genus daemoniorum non eicitur nisi in oratione et ieiunio; ? Sobrii estote et vigilate, quia adversarius vester diabolus tanquam leo rugiens circuit quaerens quem devoret. t Armis ieiunii pugnandum contra carnem, contra sensum carnis nostrae, !? sicut David contra Goliath pugnavit et, Deo opitulante, vicit, !'* HI. ALIA HOMILIA Cum ieiunatis. ! I. Primis parentibus nostri generis Deus Optimus Maximus unum tantum dedit praeceptum, abstinentiae ab esu arboris scientiae.? Nobis hodie Christus Dominus, idem ipse verus Deus humani generis conditor et reparator, praeceptum dat ieiunii; sed duplex ieiunium mandat, praecipit nanque abstinendum et ab escis corporalibus et a vitiis spiritualibus: Nolite fieri sicut hypocritae, ? propter inanem gloriam et humanas laudes ne ieiunetis, et: Nolite thesaurizare vobis thesauros in terra... sed thesaurizate vobis thesauros in coelo. * Tria praecipit: poenitentiam, idest afflictionem, | macerationem carnis propter Deum, abstinentiam a vitiis et iustitiam bonorum operum. Tria enim haec praedicavit Christus, nam ad tria capita reducitur universa christiana philosophia: Ostendam libi, hcmo, ait Michaeas, quid bonum sit el quid Dominus requirat a te... facere iudicium et... misericordiam et sollicite ambulare cum Deo tuo; 5 et Paulus: Sobrie et iuste et pie vivamus in hoc saeculo.* Regius Vates in persona Christi dicebat: Sacrificium et oblationem noluisti, aures autem perfecisti mihi ... lunc dizi : Ecce venio. In capite libri 5, 8. 172) Cf. Col 2, 18. 173) Cf. 1 Rg 17, 41-51. Thesaurizate autem vobis, etc. 5) 6, 8 Vulg.: Indicabo tibi, o homo... et sollicitum ambulare, etc. 6) Tit 2, 12. CINERUM 23 scriptum est de. me ut facerem voluntalem tuam . .. el legem tuam in medio cordis mei. Annunciavi iustitiam tuam in ecclesia magna ... veritatem tuam et salutare tuum dizi.* : II. Personam praedicatoris induit Christus ostenditque qualem esse oporteat praedicatorem et quid praedicare: Aures perjecisti, sive aperuisti mihi, idest praecepisti mihi, sicut. Isaias ait: Dominus... aperuit mihi aurem, ego aulem non contradico, * idest ipse praecipit mihi, ego autem obedio. Paulus ait: Quomodo ... praedicabunt nisi mittantur? ?* Prophetae veri nonnisi missi a Deo praedicabant; Moyses, !? Samuel,?' Elias, ? Isaias,!? Ezechiel, !* Ieremias, !5 Ionas, $ Ioannes Baptista, &Apostoli,!? Paulus vas electionis ; 19 sic Christus missus a Patre ex obedientia venit ad praedicandum: ie Ut facerem voluntatem tuam, Deus meus, volui. Haec vita est praedicatoris, ne dicatur ei: Quare tu enarras iustilias meas et assumis testamentum meum per os tuum? Tu vero odisti | disciplinam et proiecisti sermones meos retrorsum; ?! ne sit praedicator vocem habens lacob et manus Esau.? : Sed quid tandem praedicare debet? Annunciavi iustitiam - tuam et veritatem, idest fidem (uam et salulem tuam, idest . modum quo homines salvas viam salutis dizi. Tria dicit se praedicasse: iustitiam, veritatem et salutem. Alibi etiam ait: Propler veritatem et mansuetudinem et iustitiam, ** ubi hebraice est: Inequitat currum super verbum verilalis, sive fidei, el mansuetudinis, sive afflictionis, et iustitiae, ubi Evangelium Dei currum dicit. Nam et Ezechiel Deum vidit coelesti curru ?* et quadriga vectum, qui quidem currus igneus erat, rotae mirabiles animatae. Quis vidit unquam animatas rotas? Animalia vero currum trahentia ignea erant, habebantque quattuor facies singulas et quattuor alas manusque Eccli 45, 1-6. 11) Cf. 1 Rg 3, 1 sqq.; Eccli 46, 16 sqq. 12) Ct. 3 Rg 17, 1-5; 18, 1 sqq. ; Eccli 48, 1-13. 13) Ct. Is 6, 1 sqq. . 14) Ct. Ez 1, 1-3. ' 15) Cf. ler 1. 1 sqq. 16) Cf. Ion 1, 1-3; 3, 1-2. 17) Cf. Mt 3, 1-3; Mc 1, 1-3; Lc 3, 1-6. haec adiecta fuerunt: « Non curru coelesti ex septem stellis septentrionalibus, non curru argenteo lunae, nec aureo solis, sed multo mirabiliori. Legimus etiam in Scripturis Sacris igneos Angelorum currus in defensionem Elisei, 4 Rg 6, et igneum Ellae currum », Ostendit hodie. Christus qualem ' oporteat essc verum praedicalorem. Praedicator mitti n Deo debct ud praedicandum iustitiam, veiitatem et salutem acternam. Hoc mystice significat coelestis currus Ezech:elis, qui figurat divinam legem, quae vere coelestis currus est, quia de coelo venit; plenus oculis, quia divina lex clare manifestat . divinas veritates, docet soli Deo in humiliate et mortificatione servire et prompto animo mandata eius servare. humanas et pedes vitulinos totaque ex omni parte plena erant oculis ipsa et rotae, ut capite 10 ait,?5 imo totum opus, sicut 1 capite legimus. ?* Hebraeorum doctores dicunt divinum illum currum significare legem utique igneam, ** nam Moyses ait: In dexlera eius ignea lez,?? hoc nanque igneo curru Elias in coelum raptus fuit. ?? Nec immerito divina lex currus Dei dicitur, nam quis nescit quod vox et verbum sensibile veluti currus et vehiculum est deferens mentis conceptum in aures et mentes audientium? Lex autem Dei ipsum Deum vehit atque ad mentes nostras adducit. Arca testamenti, quae ad hoc facta fuit ut in ea tabulae divinae legis conderentur et perpetuo servarentur?! tanquam thesaurus, erat veluti currus triumphalis Dei. Verbum igitur Dei, lex divina, currus coelestis est, quoniam de coelo data fuit; currus igneus lex ignea, quia tota caritas est. Dicitur autem verbum veritatis, sive fidei; hoc est quod currus plenus oculis erat, rotae plenae oculis, animalia plena oculis sicut coelum astris. Quod oculis videmus verissimum existimamus; sic vera sunt quaecunque in Sacris Litteris scripta sunt de Deo, de mundi creatione et providentia, de paradiso, de iudicio, de mysteriis denique nostrae fidei, ac si mille et mille oculis visa essent. Sed non tantum verbum veritalis, quia non sufficit sola fides ad salutem, verbum etiam mansuetudinis, humilitatis erat currus Dei. Solum Deum vidit Ezechiel supra currum illum: Dominum Deum luum adorabis et illi soli servies. *. Non igitur carni, non mundo, non satanae, non vitiis et peccatis, soli Deo servies: Soli Deo honor el gloria;?* Non nobis, Domine, non nobis, sed nomini iuo da gloriam. *? Tandem verbum iustitiae, utique legalis, verbum sanctitatis. Currus illius auriga erat Spiritus Sanctus, nam ait quod ubi erat impelus spiritus, illuc gradiebantur, nec revertebantur cum ambularent, discurrebant ad nutum spiritus in similitudinem fulguris coruscantis.** Haec est iustitia quam a nobis requirit Deus: promptissima obedientia ad exequenda divina mandata. Non currebant animalia illa, sed volabant, et ita volabat bos sicut aquila per motionem Spiritus Ezechielem Proph., pag. 931. 28) Dt 33, 2. 29) Cf. 4 Rg 2, 11. 30) Cf. Ex 25, 10-16. 31) Dt 6, 13; Mt 4, 70; Lc 4, 8. 32) 1 Tim 1, 17. 33) Ps 113, 1. CINERUM 25 Sancti. Habebat currus rotas vivas, quae sunt virtutes animi, quibus facillime dispositus est ad operandum bene, sicut currus rotis ad currendum. ) Sic Evangelium verbum est veritatis, mansuetudinis et iustitiae. Haec tria a nob:s requirit: veritatem fidei, dum vult ut credamus in Deum quem non videmus, et ab eo speremus mercedem: Pater tuus, qui videt in abscondito, reddet tibi, ?* ut credamus coelestes thesauros gloriae paradisi, ut agnoscamus nos filios Dei; requirit iustitiam bonorum operum: Thesaurizate . .. vobis thesauros in coelo; * Bonis operibus divites fieri, inquit Paulus;*'et etiam mansuetudinem, quae consistit in humilitate mentis et afflictione carnis: Discite a me quia milis sum et humilis corde. *9 III. Cum ieiunatis, nolite fieri sicut hypocritae. Dat regulam ieiunandi, quoniam non omne ieiunium gratum Deo est. Gratum fuit ieiunium Ninivitarum, *? non autem Pharisaeorum hypocritarum. Requirit ergo ieiunium sed sanctum, poenitentiam sed Deo gratam, non enim grata fuit poenitentia Saulis ficta, *9 sed Davidis vera. *! Ieiunium requirit a nobis tanquam sacrificium et holocaustum: ObSecro ... v0S. . . ul exhibeatis corpora vestra hostiam vivenlem, sanctam, Deo placentem. * Requirit ieiunium, quoniam summopere displicet Deo carnalis concupiscentia, sicut in Numeris legimus, nam ob carnium desiderium multi perierunt in deserto, 9 et Paulus ait: Si... secundum carnem vizerilis, moriemini, si autem spiritu facta carnis mortificaveritis, vivelis. * Hoc est quod Abrahae mandavit Deus circumcisionem carnis. *5 Ieiunium requirit corporale et spirituale simul, sicut homo anima et corpore constat; sed prius de corporali loquitur, nam prius est quod animale. *$ Prius opus quod de Moyse legimus est quod occidit aegyptium, sed sepelivit sub sabulo; "* primum quod ab Hebraeis requisivit Deus in Aegypto fuit ut sacrificarent Deo, sed extra Aegyptum, in deserto, in tabernaculo Domini? et templo. *? In ipso operibus. 38) Mt 11, 29. 39) Cf. Ion 3, 5 sqq. 40) Cf. 1 Rg 15, 24 sqq. Haec a nobis requiruntur: veritas fidei, iustitia bonorum operum, humilitas spiritus et carnis mortificatio. Dat etiam Christus regulam leiunandi, praecipiens ieiunium corporale simul et spirituale; vita enim spiritualis incipit 0 carnis niortificatione. Tunc summopere ieiunium Deo placet quando^ cum oratione et eleemosyna coniunctum est. atrio erat altare sacrificiorum, sed iuxta luteres et mare aeneum ad lavandas carnes sacrificiorum, quibus etiam sacerdotes lavarentur. 5? Primum opus Iosue in terra promissionis fuit circumcisio populi; 5 primum opus Gedeonis destructio altaris Baal et sacrificium Deo, sed nocte in abscondito; * primum opus Samsonis occisio leonis in silva, sed in abscondito, ideo postea in ore ipsius favum meliis invenit; 5 primum opus Davidis occisio Goliath gigantis, * qui sensum carnis designat. À carnis mortificatione vult Deus ut spiritualem vitam incipiamus, nam caro... concupiscit adversus spirilum ; * Dalila est quae blanditiis prodit Samsonem, 5$ Iezabel quae Eliam persequitur; " Herodias, quae Ioannis Baptistae mortem machinatur. 59 Ieiunium praedicat: Labia eius labia stillantia myrrham primam, *? nam Christus operibus et doctrina ieiunium praedicavit: egressus a deserto sicut et Ioannes praedicare coepit: Poenitentiam agite, appropinquavit enim regnum coelorum. 9? Saepe in Canticis fit mentio myrrhae: Fasciculus myrrhae dilectus meus ... inter ubera mea commorabitur, *! quoniam Christi vita tota poenitentia fuit. 9? IV. Quae est ista quae ascendit per desertum quasi virgula fumi ez aromatibus myrrhae el thuris ? * Merita ieiunii sancti cum oratione coniuncti: Vadam ad montem myrrhae et ad collem thuris. 9* Sic dicitur de Ecclesia: Digiti mei pleni myrrha probatissima, et manus meae distillaverunt. myrrham; *5 Veni in horlum meum, soror mea sponsa, messui myrrham meam cum aromatibus meis,*$ quoniam myrrha amara quidem, sed odoratissima et quae a corruptione praeservat, mortificationem carnis significat. Sed myrrham cum aromatibus requirit; Magi enim non solam myrrham obtulerunt, sed cum in- 14, 5-9. 54) Cf. 1 Rg 17, 41-51. 55) Gal 5, 17. 56) Cf. Idc 14, 15-18. Distillantia, etc. 60) Mt 3, 2; 4, 17. 61) 1, 12. 62) In margine haec adiecta fucrunt: «Regius Vates ait quod Christi vestimenta spirabant odorem myrrhae: Myrrha et gutta, hebraice aloe, et casia, a veslimenlis tuis a domibus eburnris, ex quibus delectaverunt, laetificaverunt te filiae regum in honore tuo. Siunilicat quod vita Christi spirabat odorem poenitentiae, quae carni amara est, sicut myrrha et aloes, unde adagium: * Plus aloes quam mellis habet ». Stillaverunt myrrham. Ordine inverso affert has pericopas. , 66) Ibid. vr.1. : CINERUM 27 censo et auro. Tunc summopere placet Deo ieiunium quando cüm oratione et eleemosyna coniunctum est, nam quod sunt avibus alae, homini brachia, triremibus remi, faciei oculi, hoc sunt ieiunio eleemosyna et oratio; quod coelo est sol et luna, mundo lux solis et lunae, corpori anima et spiritus, lucernae oleum et elychnium, hoc ieiunio oratio et eleemosyna. Sic ieiunium est myrrha prima;et myrrha optima et probatissima: Labia eius labia stillantia myrrham primam. Sic erit ieiunium sanctum, sacrificium Deo in odorem suaviíalis. 99 Non praecipit Christus ieiunium hodie, quoniam antiquum ieiunium est, a sanctis patribus ab initio servatum ex divinae legis praescripto, sed dat ieiunii normam ut gratum sit Deo, ut dignum sit aeterna mercede. Ieiunium sacrificium Deo est, sed non poterat fieri sacrificium nisi de animalibus mundis,9? nec nisi a sacerdotibus et in loco a Deo destinato secundum legem;? sacrificia immunda displicebant Deo. Ieiunia hypocritarum sunt sacrificia sacerdotum Baal. * Non placebant Deo sacrificia quae offerebantur in excelsis, ?? quoniam Deus humilia respicit. ?? Altare sacrificiorum voluit Deus esse ex lapidibus impolitis, ferro minime tactis, ** quod mysterium est; nam non poliuntur lapides nisi ad pompam, ut splendidum et spectabile sit aedificium. Sic a nobis Dominus in ieiunio requirit bonam, rectam, sanctam intentionem, ut non simus sicut hypocritae quos Dominus dixit sepulcra dealbata ; *5 requirit interiorem sanctitatem una cum exteriore. Iussit arcam Noe interius et exterius bituminari, ** arcam testamenti interius et exterius deaurari." Sancta illa animalia apud Ezechielem habebant capita et alas extentas, desuper coelum aspiciebant, manus vero sub alis habebant apertas. 5 Opera bona tanquam thesauri sunt in secreto ac tuto loco servandi, nam daemones fures sunt avidissimi et furandi peritissimi. Mulier illa, cui miraculo Eliseus oleum multiplicavit, ut vasa multa oleo impleret clausit ostium super se et super filios suos. "? Arca Domini, in qua erant 67» Cf. Mt 2, 11. 68) Eph 5, 2. Vulg.: Hostiam Deo, etc. 69) Cf. Lv 11, 1 sqq.; 22, 18 sqq. 70) Ct. Ex 29, 1 sqq. 71) Ct. 3 Rg 16, 32; 22, 51; Ier 32, 29 sqq. Non praecipit Christus jeiunium, sed dat normam ut Deo gratum sit, idest rectc faciendum est et sancta intentione soli Deo placendi. Tale ieiunium vere est thesaurus in coelo reconditus. In principio vitae spiritualis amovendae sunt a mente omnes carnales cogitationes, num in sanctis cogitationibus et affectibus consistit vera sanciitas per nazaraeatum figurata. tabulae legis, intra sacratissimum et secretissimum locum seponi voluit Deus. 8? V. leiunium recte factum £hesaurum hodie Christus appellavit, dum iussit ut non thesaurizaremus in terra sed in coelo, non ad mundi gloriam sed ad gloriam Dei benefaciendum docens; ubi ostendit quale sit pretium et meritum ieiunii apud Deum: Pater tuus, qui videl in abscondito, reddet tibi 8 mercedem, thesaurum magnum in coelo, nam thesauri in terra asservati a furibus diripiuntur et aerugine consumuntur, nam et manna computrescebat, excepta illa quae pro die sabbati asservabatur et illa quae in sanctuario Domini fuit reposita. € Numeris 6 praecipitur ut nazaraei in die qua incipiebant se Domino consecrari, post aliquam pollutionem raderent omnes pilos carnis suae et loti aqua lustrationis sacrificium Deo offerrent; 9 deinde omnibus diebus nazaraeatus nunquam crines attonderent aut raderent. Idem praecipitur capite 8, ut levitae ac sacerdotes die qua Domino consecrabantur et dedicabantur, raderent omnes pilos carnis suae et aqua lustrationis aspergerentur, postea vero crines nunquam amplius attonderent. 8&4 Quidnam caeremoniae istae designabant nisi quod in principio sacri temporis et sanctae vitae a capite mentis nostrae amovendae sunt omnes carnales et mundanae cogitationes et omnes mentis purificatae cogitationes Deo sunt consecrandae? Nam in sanctis cogitationibus et affectibus consistit vera sanctitas, imo et fortitudo spiritus, sicut fortitudo Samsonis in capillis consistebat. 55 Nazaraei iubebantur abstinere a vino et omnibus quae ex vite oriuntur, radere capita, lavare corpora et vestes et in loco sancto consistere. * Haec a nobis Dominus hodie requirit, unde ait: Cum ieiunas : ecce abstinentia, lava faciem tuam, ut sis mundus coram Domino; unge caput tuum oleo et unctione Sancti Spiritus, reple mentem sanctis cogitationibus et coelestibus desideriis, nam coeleste desiderium oleum esse necesse est, quod omnibus liquoribus supernatat. 9-20. 84) Cf. vrr. 7-15. 85) Cf. Idc 16, 17-30. 86) Cf. Nm 6, 2-8.
CHAPTER 2. Feria Quinta Post Cineres
Cum introisset. Iesus Capharnaum, accessit ad eum centurio rogans eum et dicens: Domine, puer meus, etc. ! I. Proponitur nobis in hodierno Evangelio nobilis homo, digni- ^ Noebittas tate conspicuus, potestate magnus, virtute mirabilis, quem Christus Eee tanquam divinum quoddam miraculum contemplatus admiratusque *"' Pimesda est: Audiens... Iesus miratus est,? sicut Regius Vates ho- ProPonitur. minem a Deo conditum et in paradiso constitutum mundique p1incipem suffectum, non poterat non mirari dicens: Quid est homo quod memor es eius? aut filius hominis quoniam visitas eum? Minuisti eum paulo minus ab Angelis, gloria et honore coronasti eum et constituisti eum super opera manuum tuarum ; omnia subiecisti sub pedibus eius. ? Tria in eo Psalmo Regius Vates contemplatur: Deum, Magna est mundum et hominem: Deum mundum ter maximum: Domine, Do- 5m minus nosler, quam admirabile est nomen tuum in universa terra ! posae Quoniam elevata est magnificentia tua super coelos ; * mundum hunc magnum, magnam Dei imaginem ac veluti Dei mappam: Quoniam videbo coelos tuos opera digitorum tuorum, lunam et stellas quae tu fundasti ; * ac tertio hominem parvum mundum, * parvam Dei imaginem, et de hoc ait quod Deo paulo minor est. O utinam, fratres, agnosceremus quod quidam ausi sunt universo mundo aequare hominem, cum viderent utrunque constare ex corpore et rationali anima, ut permutatis nominibus hominem quidem mundum parvum, mundum vero magnum hominem dicerent ». Quis rerum divinarum heres, t. 1, pag. 433; Macrobius: « Physici mundum magnum hominem et hominem brevem mundum esse dixerunt ». Comment. in Somnium Scipionis, lib. 2, cp. 12, pag. 145. sed maior erit in coelo. Centurio vere nobilis ostenditur nobilitate naturae et virtutis. Muttiplex est nobilitas in mundo. naturae nostrae dignitatem, nostri generis divinam nobilitatem! Nam, ut ille ait: Dei... genus sumus," a Deo habemus originem, Dei filii sumus. In hodierno Evangelio duplex proponitur status dignitatis humanae: iun terra et in coelo, in mundo et in paradiso. In coelo quidem, nam ait: Multi venient ab oriente et occidente et recumbent cum Abraham ... Isaac et Iacob in regno coelorum. * Rex David volens ostendere signum aliquod veri amoris quo dilexerat Ionatham, vocavit Miphiboseth filium illius et multis divitiis cumulatum, voluit esse perpetuum commensalem suum: Miphiboseth, inquit, comedet super mensam meam quasi unus de filiis regis. ? Signum maioris caritatis ostendere non potuit quam illum filiis suis aequalem facere in domo et mensa sua. Sic Deus: Recumbent... in regno coelorum ; sedebitis super mensam meam in regno meo. !? II. In hoc autem mundo proponitur centurio vir nobilis, multiplici nobilitate insignis, praeter quam quod ei et sui similibus proponitur a Christo hodie coelestis divinaque in paradiso nobilitas sempiterna; proponitur nobilis nobilitate naturali, nobilitate generis, nobilitate personae et officii, ac tandem mirabili nobilitate virtutis: Audiens... Iesus miratus est et. sequentibus se dixit... Non inveni tantam fidem in Israel.? Naturali nobilitate, nam ait: Ego homo sum ; nobilitate generis, quia civis romanus erat, romana nobilitate insignitus; nobilitate personae et officii, quia erat centurio, imperatoris vices gerebat, imperatorem repraesentabat: Homo sum sub potestate constitutus, habens sub me milites. ? Nam praeter naturalem et generis nobilitatem, est adhuc acquisita nobilitas, vel gratia et favore principum, vel ob facinora virtutis heroicae, vel ob summam doctrinam et disciplinam, alicuius nobilisque artis excellentiam summamque peritiam, quae virtutis dicitur nobilitas. Licet autem in mundo plures sint nobilitatis gradus in utraque republica civili et ecclesiastica, tamen apud Deum duplex tantum videtur esse nobilitas: naturae et virtutis supernaturalis, quod quidem occidente venient. etc. 9) 2 Rg 9, 11. 10) Lc 22, 30. 11) Mt 8, 10. POST CINERES 31 Moyses duobus verbis expressit dicens: Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram, ? sed ita tamen ut naturae nobilitas a virtutis nobilitate dependeat, quod tum Moyses ostendit cum hominem adducit pulsum a paradiso propter amissam virtutis nobilitatem, !* tum hodie Christus dum ait: Filii autem regni eicientur in lenebras exteriores ?*5 tanquam vilissimum lutum et stercus. Sed enim virtutis nobilitatem sequitur nobilitas gloriae: Recumbent cum A- braham ... Isaac et Iacob in regno coelorum, ubi declarat Dominus quod nonnisi nobiles consecuturi sunt coelestem gloriam nobili centurioni similes. III. Age, videamus quaenam sit hominis tum ex natura tum ex virtute nobilitas: Ego homo sum ; Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram... Et creavit Deus hominem ad imaginem suam, ad imaginem Dei creavit illum. '* Absoluto iam maioris mundi aedificio, conditus fuit homo, ut quemadmodum constructo divino sanctuario inunctus fuit Aaron sacerdos Dei Altissimi," ita homo, nam mundus hic Dei templum domusque est; et sicut constructo magnificentissimo templo ad Salvatoris honorem, tandem ponitur super altare maius imago Salvatoris, optima arte ab artifice peritissimo et excellentissimo facta, una cum tabernaculo Sanctissimi Sacramenti, sic utique tunc egit Deus. Nam homo conditus fuit ut esset veluti tabernaculum divinitatis: Habitare Deum per fidem in cordibus vestris. ?? Egit Deus sicut rex maximus, constructa ad aeternam nominis sui celebritatem magnificentissima civitate, sicut Alexandria ab Alexandro,?? Roma a Homulo,?? absoluta civitate, suam imaginem omnibus spectandam in platea civitatis constituat. Ait autem: Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram. Potest enim esse statua imago regis, sed non valde similis, quae regem non admodum refert. Deus autem imaginem sui simillimam, qualem speculum optimum reddit, efficere pag. 44; Plutarchus Illustrium Vitae, f. 236^. 20) Cf. Sallustius Porcius Latro contra Catilinam, f. 116; Dionysius Halicarnassus Antiquitatum Rom., lib. 1, n. 9-11, pag. 89-117; Plutarchus Illustrium Vitae, f. 6-7. sed apud Deum duplex tantum: naturac et virtutis. Nobilitas naturae humanae ostenditur ab origine. Homo conditus fuit ut esset veluti tabernaculum divinitatis. Multa philosophari possumus de hominis nobilitate tum quoad corpus et animam, tum quoad compositum; sed potissima nobilitas eius est esse fillum Dei. voluit, ideo haec duo coniunxit: imaginem etl similitudinem : Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram. Licet autem multa possemus super haec verba de humanae naturae nobilitate philosophari, de nobilitate tum corporis, tum animae, tum compositi, nam in tres has partes distinxit Moyses naturae humanae primaevam conditionem dicens: Formavit... Dominus Deus hominem de limo terrae et inspiravit in faciem eius spiraculum vitae et factus est homo in animam viventem ** — Deus nanque corpus nobilitavit mirabili artificio et immortalitate etiam donavit animam divina mente ac virtute mirabili quam e divino suo pectore eduxit, non ex sinu materiei alicuius, terrenae vel coelestis, quam spiritu sibi similem produxit, quam spiritum vitarum ?? appellavit, nam principium est vitae simul animalis et angelicae divinaeque; totum etiam hominem nobilitavit dominio universi: Dominetur piscibus maris el volatilibus coeli et bestiis universaeque terrae, ?* in paradiso etiam perpetua felicitate donavit; — philosophari etiam naturae humanae excellentiam, quia nonnisi homini tribuit divinam similitudinem, non coelo, non astris, non soli, et quia unus tantum homo creatus proponitur, sicut unicus in coelo sol, tanquam unicus rex in regno, unus Deus in mundo; philosophari quod homo est instar mirabilis ilius statuae Nabuchodonosor, quae ex metallorum genere constabat: ferro, aere, argento et auro,?* nam homo vere Jqxpóxoopoc ?5 est, omnium rerum naturas atque substantias, totius universi plenitudinem revera in seipso complectitur, ?* sicut Deus in seipso omnium rerum perfectiones gradusque perfectionis; quod est sicut arbor illa eximia regi Chaldaeorum in somnis visa, quae amplitudine sua totum occupat mundum et altitudine coelum, sidera contingebat, quae imperi amplitudinem et universalem monarchiam designabat;?" homo autem gloria et honore coronatus fuit et totius universi princeps constitutus; multaque alia philosophari possemus, nam conditus ultimo loco est tanquam finis universae creationis: sed tantum dicam hanc phrasim esse Divinae Scripturae et filium designare. Nam legimus gem mer piscibus, etc. 24) Cf. Dn 2, 31-35. 25) Ms.: Microcosmos. 26) S. Basilius: * Plane homo minor mundus ac ornatus est, rectaque ducti coniectura sunt qui hoc ipsum nomine honestarunt », De Hominis Stíructura, orat. 2, (P. G. 30, 58); Cf. Lud. Caelius Lect. Antiq., lib. 2. cp. 18. col. 83. 27) Cf. Dn 4, 7-19. POST CINERES 33 quod genuit Adam, cum centum triginta annorum esset, ad imaginem el similitudinem suam ;?* quare idem est: Creavit Deus hominem ad imaginem et similitudinem suam, ac hominem procreavit tanquam unicum filium suum. Quid altius? quid sublimius? quid nobilius et ilustrius excogitari potest quam filium esse Dei? IV. Hinc singulari modo conditus fuit non per verbum fiat, sicut lux, firmamentum, astra,?? nec per verbum germinet aut producat, sicut de plantis et animalibus legimus, *? sed Deus ipse per seipsum, propriis manibus et cum consilio congregato totius Trinitatis consistorio hominem formavit: Faciamus hominem, totius Trinitatis opus mirabile, singulare simulacrum ac veluti hieroglyphicum, in quo mirandum in modum divina tum potentia tum sapientia tum bonitas eluceret. Cum consultatione Divinarum Personarum creatus dicitur. Nam noverat Deus hominem satanae opera peccaturum, sed tamen conclusum fuit ut crearetur et in ipsius creatione Patris tum potentia tum sapientia et bonitas demonstraretur. Quod si peccaret, Filius eum divina virtute sua repararet. Hinc tam promptus est hodie Christus ad amandum puerum centurionis: Puer meus iacel in domo paralyticus et male torquetur... Ego, inquit, veniam et curabo eum. ?! Spiritus autem Sanctus tunc se obtulit ad eum virtute sua sanctificandum. Sic conditus fuit homo perfectissimum opus manuum Dei, fortior Samsone, ? sapientior Salomone, ? pulcrior Absalomo,?* sanctior Abrahamo ceterisque P atriarchis et Prophetis, nam prophetico etiam spiritu illustratus fuit: Hoc nunc os de ossibus meis el caro de carne mea; haec vocabitur virago, quia de viro sumpta est... Relinquet homo patrem suum ei matrem suam et adhaerebit uxori suae et erunt duo in carne una.?* [n quibus verbis elucet triplex vaticinii genus: de praeteritis, de praesentibus et de futuris; nam spiritu novit sumptam de se uxorem, sibi similem novit, et de futuro matrimonio etiam inter Christum et Ecclesiam vaticinatus fuit;?* divina etiam praeditus sanctitate Homo est totius Trinitatis opus mirabile, in ipsius enim creatione elucent potentia Patris, sapientia Filii, bonitas Spiritus Sancti; donatus etlam fuit spiritu prophetico et divina sanctitate. Hanc nutem summam nobilitatem per peccatum amissam, Christi gratin recuperavit. Vitium hominem rursus in brutum convertit, 34 FERÍA QUINTA mentisque puritate fuit, hinc nudus cum esset una cum uxore, non erubescebat. ?! Sic conditus fuit natura et virtute nobilissimus, tanquam unicus et carissimus filius omnipotentis Dei, summi regis. V. Haec summa est et divina generis humani nobilitas, quam per peccatum amisimus et ad quam per Christi gratiam reparati sumus, ait enim: Quotquot autem receperunt eum, dedit eis potestalem filios Dei fieri, his qui credunt in nomine eius, qui . . . ex Deo nati sunt. ?5 Hinc sacramentum Baptismi dicitur lavacrum regenerationis, ?? quia in eo renascimur, regeneramur filii Dei, dicente Deo in Baptismo: Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi bene complacui.** O admirabilem ac divinam virtutis alehymiam, quae lutum vilissimum in aurum optimum gemmasque convertit, quae hominem terrenum in coelestem transfert! Multi... venient et recumbent cum Abraham, Isaac et Iacob in regno coelorum. Muta animalia mirabili metamorphosi in Angelos transmutat, sicut, contra, vitium hominem in brutum convertit, ut forte in hoc sensu non male Pythagoras sensit, *' sicut Regius Vates ait: Homo, cum in honore essel, non intellexit, comparatus est iumentis insipientibus el similis factus est illis, ** sicut Nabuchodonosor accidit. 4? Adeo perniciosum est vitium, ut ex Angelis daemones efficiat: Ego dixi : Dii estis et filii Excelsi omnes ; vos aulem sicut homines et sicul unus de principibus cadelis, ^ sicut hodie Christus ait: Filii aulem regni, filii Dei, eicientur in tenebras exteriores.*^ Filios regni Iudaeos dicit, quos Deus ad tantam nobilitatem evexerat ut filios suos carissimos diceret: Filius meus primogenitus Israel; * e contra virtus e daemonibus satanae filiis efficit Angelos filios Dei: Multi venient ab oriente et occidente. De Gentilibus loquitur idolorum cultoribus ad Christi fidem convertendis: Et recumbent cum Abraham... in regno coelorum, habitabunt in domo Dei, sedebunt super mensam Dei cum ipso Deo tanquam filii carissimi. Virtus convertit tenebras in lucem, sicut ait Apostolus Gentilibus ad fidem conversis: Eratis... aliquando lenebrae, nunc Lud. Caelius Lect. Antig., lib. 8, cp. 5. col. 405. 42) Ps 48, 13. 21. 43) Cf. Dn 4, 30. 44) Ps 81, 6-7. 45) Mt 8, 12. 46) Ex 4, 22. POST CINERES 35 autem lux in Domino ; ut [ilii lucis ambulate. * Hinc non immerito Christus hodie virtutem miratur: Audiens... Iesus miratus est ; nam si magnum miraculum visum est sapientibus natura humana, * unde Trismegistus: «Magnum, o Asclepi, miraeulum est homo », 4? multo maius miraculum est virtus divina, quae hominem quodammodo deificat, in Deum transmutat atque convertit. Magnum miraculum in homine natura, horizon coeli et terrae, nexus aeternitatis et temporis, vinculum carnis et spiritus; mirabilis centaurus 9? ex terreno animali et coelesti Angelo, sensu animali et angelica mente constans; mirabile paradoxum et aenigma insolubile instar gordiani nodi, * summa et compendium totius universi. Sicut in libris rationum fit a mercatoribus, multi enim numeri tota pagina exarati in fine paginae brevi summa collecti describuntur, sic Deus egit hominem post coeli terraeque creationem formans et principem mundi constituens, sicut ultimum filium Isai, qui ens interpretatur, regem Israelis creavit. $* Sed multo maius multoque augusLlius miraculum virtus in homine, sine qua tanquam lutum vilissimum ac stercus in locum immundissimum proicitur: Filii... regni eicienlur in lenebras exleriores, in barathrum infernale. Hinc non miratur hodie Christus in centurione naturam, sed virtutem, quae animam mentemque hominis spectaculum efficit supramodum mirabile, sicut mulier illa coelestis sole amicta, supra lunam posita, stellis coronata in Apocalypsi, quae signum magnum, idest miraculum, dicta a Ioanne fuit. * Talis est enim anima sancta, sicut in Canticis legimus: Quae est ista quae progreditur quasi aurora consurgens, pulcra ut luna, electa ut sol? * Yiaec animam christiani hominis Dei filiam efficit, Christi dilectissimam sponsam, novam Spiritus Sancti creaturam. O beatum virum tali nobilitate donatum! Nam beatum Christus hodie centurionem praedicat omnesque ei similes: Mulli... venient et recumbent cum Abraham... in regno coelorum. Regius Vates etiam nobilem virum praedicat beatum talis Comes Mythologiae, lib. 6, cp. 16, pag. 527; lib. 7, cp. 4, pag. 608-611. 51) Proverbium, de quo cf. P. Mannuccius Adagia, col. 549. 52) Cf. 1 Hg 16, 11-12. $3) 12, 1. 54) 6, 9. virtus vero hominem deificat. Magnum miraculum homo natura est, sed multo maius virtute, quam solam Christus ipse in centurione miratur. Talem hominem etiam Sancti Vates bentum praedicant, sola enim virtus hominem nd coelum exaltat. Justi in Divinis Litteris dii appellantur, quia fratres sunt Christi, dicens: Beatus vir qui non abiit in consilio impiorum, ** hebraice: U'NnT "UN, beatus ille nobilis, nam apud Hebraeos vir no- T -—arm bilis appellatur V*N, * ignobilis autem DN; sed nonnisi virtutis praedicat laudatque nobilitatem: Qui nullis, inquit, vitiorum maculis aut notis est contaminatus, sed in lege Domini voluntas eius et in lege eius meditabitur die ac nocle ; hic, inquit, semper felix ac beatus erit tanquam lignum quod plantaium est secus decursus aquarum, quod frucium suum dabit in lempore suo ; el folium eius non de- [luet et omnia quaecunque faciet prosperabuntur. 9? Sic etiam Ieremias praedicat: Benedictus vir qui confidil in Domino et erit Dominus fiducia eius... Erit quasi lignum quod transplantatur super aquas, quod... non timebit cum venerit aestus... nec aliquando desinet facere frucium. 5? Virtus est, fratres, quae hominem ad sidera, imo super astra extolit atque exaltat. Per hanc coelestem scalam Abraham, Isaac et Iacob ascenderunt in coelum facti Patriarchae sanctorum, principes paradisi. Sed non sic impii, inquit, prosperabuntur, sed erunt tamquam pulvis quem proicit ventus, sunt sicut vilissima gluma, minutissima ac levissima palea, quae dum granum in area ventilatur, a vento raptatur atque dispergitur: /deo non resurgent impii, improbi non consisient in iudicio, neque peccatores in concilio iustorum, *? non statuentur a Christo in die iudicii a dextris, neque vocabuntur ad gloriam: Venite, benedicti Patris mei, 9! sed cum satana mittentur in ignem aeternum. & VI. Sic virtus hominem quodammodo deificat, unde in Sacris Litteris iusti appellati sunt dii : Ego dizi: Dii estis et filii Excelsi omnes. Hanc ab causam ait Regius Vates quod homo paulo minoratus a Deo est. Et quidem Christus homo procul dubio paulo minor Deo est, cum in eo omnis plenitudo divinitatis inhabitet. 9? Sed enim de quolibet etiam viro iusto intelligitur, quoniam iustus quilibet filius Dei est et frater Christi, heres Dei et coheres Christi. * vr. 41. 63) Cf. Col 2, 9. 64) Cf. Rom 8, 17. POST CINERES 37 Filius principis adoptivus an non paulo minor est honore et dignitate filio legitimo et naturali? Proximum nanque ei obtinet locum. Hoc forte est quod ait: Creavit Deus hominem ad imaginem suam, ad imaginem Dei creavit illum. Christus homo imago totius Trinitatis est, exemplar humanae naturae etiam in praedestinatione, sicut Paulus ait: Quos praescivit el praedestinavit conformes fieri imaginis Filii sui, ul sit ipse primogenitus in mullis fratribus ; qui est imago Dei invisibilis, primogenitus omnis creaturae.55 Hominem ergo creavit ad imaginem Christi, similem Christo, 99 ut similis esset Christo homini natura, gratia et gloria. Christus Filius est primogenitus Dei, non tantum ratione divinitatis sed etiam humanitatis, nam "123* Hebraeis saepe idem est ac primum et praecipuum, optimum et excellentissimum. Sic ait: Filius m.us primogenitus Israel; sic Iacob primogenitus constitutus fuit, 99 [sic] et Ephraim, 9? nam primogenitura importabat primatum; sic ait: Ego primogenitum ponam illum, excelsum prae regibus terrae. ?? Hac ratione Paulus Christum appellat primogenitum omnis creaturae, primogenitum ex mortuis, primogenitum in mullis fratribus, idest ut sit ipse in omnibus primatum tenens, nam antiquitus primogenito debebatur primatus inter fratres ipseque succedebat patri in dignitate et honore, ? uti nunc inter principes consuevit. Sic Christus primogenitus est Filius Dei: Quem constituit heredem universorum, per quem fecit et saecula. *? Sciendum autem adhuc, quod ubi dicitur: Ad imaginem Dei creavit illum, hebraice esse DIN. plurali numero, significans Deos, potentes, principes, iudices, coelestes Angelos, quia quicquid virtutis, dignitatis, honoris, potestatis reperitur in Deo, in Angelis, in hominibus cuiusvis gradus et ordinis, totum reperitur in Christo; et in hoc sensu dixit Apostolus inhabitare in Christo omnem plenitudinem divinitatis. ?5 Homo autem paulo minus minoratus dicitur a Christo, cum conn Br. Explanatio in Genesim, pag. 198-199. 67) Ms.: Becor. 68) Cf. Gn 27, 18-33. pse, etc. 72) Ct. Dt 21, 15-17; Aug. Calmet Diclionarium S. Scripturae, sub voce: Primogenitus, 73) Hebr 1, 2. 74) Ms.: Elohim. 75) Cf. Col 1, 19; 2, 9. qui exemplar est humanae naturae etiam in praedestinatione; idco appellatur primogenitus emnis creaturae, quia in eo reperitur quicquid virtutis, honoris, potestatis est in crcaturis et in Deo. Talem Christi dignitatem quivis iustus participat. Homo nobilissima est creatura Dei, princeps mundi, finis creationis, redemptionis, gratiae et gloriae. Huius excellentiae exemplar admirabile ostenditur hodie in centurione. stitutus sit frater Christi, coheres Christi, consors gloriae et dignitatis Christi, membrum Christi, cum Ecclesia sit corpus Christi, ** sponsa Christi summi regis, Esther regina Assueri sponsa. ?* VII. Ex eo vel maxime patet naturae humanae excellentia, quod Deus, rerum omnium sapientissimus et aequissimus aestimator, hanc rebus omnibus praetulit, sicut aurum ceteris metallis, adamantem alis gemmis. Nusquam... Angelos apprehendit, sed semen Abrahae apprehendit. ** Hinc habemus Christum verum Deum verumque hominem Angelorum Dominum constitutum, qui verbo omnia potest: Tantum dic verbo et sanabitur puer meus. ?? Praeterea, quia ab initio Deus non tantum constituit hominem veluti unicum filium suum, sed etiam talem declaravit dum mundi principem eum constituit: Dominetur coelo, terrae, mari: Omnia subiecisti sub pedibus cius ; 9? filium declaravit cum veluti heredem dominumque mundi constituit, posuit in statu filiorum. Nam in mundo multi sunt filii principum, sed non sunt in statu filiorum, occulti sunt, non sunt declarati; postea magna cum pompa et solemnitate declarantur filii. Ex Dei etiam aestimatione, nam videtur natura humana aurca illa lamina Dei nomine insignita, quam summus pontifex, qui Dei personam vicesque gerebat, supra sacratissimum caput perpetuo gestabat, * quod enim maximi facimus, supra caput gestare dicimus. Propter hominem Deus mundum creavit, propter hominem conservat atque gubernat, propter hominem Ecclesiam aedificavit in terra, propter hominem paradisum in coelo, propter hominem leges de coelo tulit, propter hominem Filium suum in mundum misit mortique destinavit, propter hominem Spiritum Sanctum dedit. Mirabile spectaculum fuit statua illa mirabilis, quam in somnis vidit rex Chaldaeorum, quae mundi imperium ac monarchiam designabat; sed multo mirabilius hodiernum, quod Christus miratur, si consideremus praeter naturam humanam: Nam et ego homo sum, locum in quo reperitur: Capharnaum, paradisus terrestris, mundus; quid persona centurionis et professio militaris: Colluctatio adversus POST CINERES 39 principes et potestates... mundi rectores, * David contra Goliath, 9 Christus in deserto cum satana manus conserens; * quid officium: rector civitatis, caput militum: Dominamini universae terrae; Omnia subiecisti ; quid virtus animi quam miratur Christus: gratia quae hominem deificat, sicut calor ferrum ignificat, nam Spiritus Sancti plenitudine homo deificatur; quid ista praelatio: Non inveni tantam [idem in Israel, 5 quod homo virtute potest Angelos superare, Seraphim caritate; quid locus qui praeparatus est ei: Recumbenl in regno coelorum ; quid quod dignatur Deus in domum ipsius venire: Ego veniam et curabo eum,** Deus factus homo. II. ALIA HOMILIA Accessit ad eum centurio rogans eum et dicens : Domine, puer meus iacet in domo paralylicus ct male, ctc. 1 I. Describitur nobis ac veluti diligentissimo penicillo vivisque coloribus a Spiritu Sancto depingitur imago vitae nobilium equitum, qui vere sunt nobiles apud Deum et homines, in vita nobilissimi huius centurionis. Profitebatur militiam, nobilem quidem professionem et artem, reipublicae in primis utilem et ? necessariam, sed tamen absque militari fastu; gloriosus miles absque militari insolentia, unde illud: «Nulla fides pietasque viris qui castra sequuntur, Venalesque manus, ibi fas ubi maxima merces »; ? nullum opprimebat, nemini vim inferebat, modestissimus erat. Nec tantum exercebat militiam, sed armis togam coniunxerat, militari disciplinae eloquentiam studiumque bonarum litterarum. Eloquentiam suam ac sapientiam hodie ostendit: loquitur sapienter, argumentatur a simili, a minori ad maius. * Utinam non spernerent ac contemnerent hodie nobiles studia bonarum litterarum, sed lectioni operam darent! Nam scientiae sunt Centurio homo vere nobilis ostenditur arte militari et disciplina litterarum, Scientia enim nnimum hominis maxime nobilitat, nobilis etiam quia generis et sanguinis nobilitatem cumulabat virtutibus, nam non datur vera nobilitas absque virtute. Centurio multis virtutibus fulgere ostenditur, maxinie pietate, modestía et benignitate; quae animum hominis quam maxime nobilem reddunt, et in causa sunt ut multa fiant bona, ut multa vitentur mala, ut tempus cum iucunditate, non in ludis, venationibus, dissensionibus otiosis, sed in lectionibus studiisque transigatur, in quibus animus mirum in modum pascitur et delectatur. Non contentus fuit centurio sola generis et sanguinis nobilitate, quod civis esset romanus, sed nobilitatem generis virtutibus suis propriis cumularet, augeret, ditaret, ne in eo domus ac familiae gentisque haec nobilitas finiretur, sed potius talis esset ut multo illustriorem nobilitatem gentibus suis afferret. Nam quid prodest fontis claritas sordido rivo? Quid pauperi natum esse ex parentibus divitibus, aut pulcherrima matre, si turpis ipse sit atque deformis? Quid ex sapientibus, si ignorantissimus ipse sit, homo stupidus et alienatae mentis? Nobilitas absque virtute homini speculum est in quo videre potest faciei suae deformitatem. Nobilitas virtutis germen est, a virtute originem trahit, virtutis praemium est; per templum virtutis patebat aditus ad templum honoris. 5 Satagendum igitur est nobilibus ut filii nobiliter educentur, nobilibus disciplinis instructi, nam sine virtute nobilitas non vera nobilitas est, sed umbra larvaque nobilitatis. II. Nobilissimus centurio supra omnia virtutem coluit, maxime vero fidei pietatem divinamque religionem, similis alteri centurioni Cornelio: Vir religiosus ac timens Deum, faciens mulías eleemosynas plebi et deprecans Deum semper. Homo erat in seipso quidem modestissimus, in Deum devotissimus, in familiam suam humanissimus, erga servos paternum gerebat affectum et viscera, erga populum erat benignissimus. Modestissimus in seipso: Domine, non sum dignus ul intres sub tectum meum ;? devotissimus erga Deum: Non inveni tantam fidem in Israel ; * humanissimus erga familiam suam: Puer meus iacet in domo: non servum appellat, sed puerum, tanquam manorum, sect. 4, cp. 1, 8 25, pag. 242. Virtus ab antiquis Dea putabatur, cui templum dedicatum erat cum templo Honoris coniunctum, ita ut in hoc nonnisi per illud pateret aditus. Quo significare voluerunt veram et unicam parandi honoris viam esse virtutem. Forcellini Lexicon Tot. Lat., sub voce: Virtus. 9) Act 10, 2. Vulg.: Eleemosynas multas, etc. 7) Mt 8, 8. 8) Ibid. vr. 10. POST CINERES 41 filium eum diligebat: Erat illi pretiosus; * benignissimus in populum: Diligit enim gentem nostram et synagogam ipse aedificavit nobis. 19 O veram animi nobilitatem, non fictam, quae hypocrisis est et simia nobilitatis! Facultates suas in tres partes diviserat nobilissimus centurio: partem expendebat in usus necessarios domus et familiae, partem in pauperum eleemosynas erogabat, partem in Dei cultum: Synagogam... aedificavit nobis, aedificavit ecclesiam ad honorem Dei, ad utilitatem populi, ut in eam convenientes Deum laudarent verbumque divinum audirent. Sed quam longe, fratres, quam longe ab isto scopo aberrat hodie, infelicissima hac nostra tempestate, quae nonnisi sordium videtur esse sentina, quam longe, inquam, a scopo isto aberrat et distat vita nobilium! Ubi in nobilibus studia litterarum artiumque nobilium exercitia? Ubi modestia christiana? Ubi devotio in Deum? Dum caput dolet, omnia membra languent;? hinc Isaias ait: Omne caput languidum el omne cor moerens ; a planta pedis usque ad verlicem capitis non est in eo sanitas. 1* Caput et cor nobiles dicit populi, nam haec sunt nobilissima corporis membra, hinc seipsum declarans, appellat principes populi principes Sodomae et populum populum Gomorrhae, ?? dicere volens omnia esse libidinibus plena. Hinc etiam ait: Principes tui infideles, socii furum. ?* O mundum felicem, fratres, Si nobiles vere nobiles essent animo! III. Sed magnum video in mundo miraculum, quod an Deus ipse facere possit ignoro, sed credo quod non possit: album facere sine albedine, calidum sine calore, ut in scholis dicitur, concretum sine abstracto. Credo, inquam, quod non potest, nam contradictionem implicaret; abstractum sine concreto potest, ut in supersanctissimo Altaris Sacramento sunt panis accidentia sine pane; !* sed concretum sine abstracto quomodo potest esse? Mundus aliquando haec facit miracula. In mundo enim nobilis quis dicitur, sed sine vera nobilitate, sicut aliquando quis doctor efficitur, doctoratus insignia suscipit, sed sine doctrina, ignorans est, crassae Minervae, !9 nil fere studuit, Jliare S. Auctori cf. Quadragesimale Secundum, part. 3, pag. 51-53. 12) 1, 5-6. 8. 5. 16) Modus proverbialis, de quo cf. P. Mannucius Adagia, col. 63. nam facultates suas erogaverat in pauperum eleemosynas et in Dei cultum. Hae virtutes hodie desiderantur in principibus populi. Multi hodic dicuntur nobiles, sed vera nobilitas e sola virtute oritur, quac cum vitiis convenire nequit. Vere nobilis enim est qui vivit secundum rectam rationem; sed omne vitium contra rationem est, ergo est summa ignobilitas. Verus homo non esl nisi qui secundum rationem et virtutem vitam moderatur; sed mendicatis suffragiis doctor constituitur. Sic, inquam, multi nobiles sunt sine nobilitate, nam vera nobilitas in virtute consistit: ubi virtus vera non est, non potest esse vera nobilitas. Virtus autem animi, unde vera nobilitas, cum vitiis haberi non potest, lux una cum tenebris non moratur. Est aliquando "nobilis quis sicut liber foris quidem ornatus, deauratus, pulcher, intus autem scriptum nil habet, vel pessimis characteribus conscriptus vel potius conspurcatus est; intus nil pulcri, nil boni habet ut foris paret. Peccat quis et peccatum suum excusat dicens: Homo sum. Sed etiam centurio homo erat et Sancti omnes homines exLitere. Si homo est quis, necesse est ut secundum rationem vivat, nam homo animal est rationale; omne autem vitium et peccatum contra rationem est. Sicut enim non decet viro nobili et patritio civitatis mechanicam sordidamque artem exercere, quoniam contra nobilitatem est omne ignobile ac sordidum in civitate exercitium, sic contra rationem naturalem est omne vitium et peccatum, sicut ipsi etiam philosophi et naturalis philosophia docent, idest naturalis rationis rectum dictamen, a qua moralis philosophia ortum habuit. Nobilis, quia nobilis est, non debet artem exercere ignobilem, sutorem vel baiulum agere; sic nec homo vitiis servire, nam qui agit peccatum servus est peccati. ? Ratio haec: Homo sum, non pro te, sed contra te est, sicut contra patritium esset, si sordidam volens exercere artem, diceret: Nobilis sum vir. IV. Nam et ego homo sum. Rara utique res homo. Diogenes ille Cynicus accensa lucerna in meridie quaerebat per plateam civitatis hominem frequentissimo populo, !? quia non est verus homo nisi qui secundum rationem et virtutem vitam moderatur. leremias ait: Aspezi terram et ecce vacua eral et nihili ; el coelos ei non erat lux in eis. Vidi montes et ecce mwvebantur, el omnes colles conturbati sunt. Intuitus sum el non erat homo. !? Sic etiam in suis Lamentationibus civitatem plangit dicens: Quomodo sedet sola civitas plena populo??? (Quomodo sola est si plena est populo? Quia non erat homo. ribus Philosophorum, lib. 6, pag. 230. 19) 4, 23-25. 20) 1, 1. POST CINERES 43 Deus volens mundum diluvio disperdere ait: Non permanebit spirilus meus in homine in aeternum, quia caro est. ?* Desiit, inquit, esse homo cum nonnisi secundum carnem vivat. Hinc ait: Nolite Fieri sicut ^quus et mulus, quibus non est intellectus. *?* Homo, cum in honore essel, non intellexit, comparatus est iumentis insipientibus et similis factus est illis. ** Ne existimemus, fratres, per solam fidem nos posse salvari: Non omnis qui dicil mihi : Domine, Domine, intrabit in regnum coelorum, sed qui fecerit voluntatem Patris mei ; ** Nolite confidere in verbis mendacii dicentes : Templum Domini, templum Domini, templum Domini est ; quoniam si bene direxerilis vias vestras et studia vestra ; ?* Fides sine operibus mortua est; ?** Si habuero omnem fidem, ita ut montes transferam, caritatem autem non habuero, nihil sum. ? Homo in semetipso est veluti quaedam respublica; cor est veluti aula magni consilii; ad hoc concilium concurrunt potentiae animae eb sensus cum exteriores tum interiores, concurrunt cogitationes et desideria, concurrunt etiam vitia et virtutes. Sed in conciliis saepe accidit ut maior pars superet vincatque meliorem, spernuntur meliora optimaque seniorum et sapientum consilia, sicut fecit Roboam: sequi voluit consilium iuvenum, non senum prudentum et sapientum.?? Dat fides in hoc concilio optima consilia, sed non placent carni ac sensui, non carnalibus aífectibus, desideriis, appetitibus. Quid prodest reipublicae optimum consilium si spernatur? Si maior pars semper deteriora amplectitur? Sic fides sine operibus prodest nihil ad salutem: Fides sine operibus mortua est. O utinam, fratres, non sit vere mortua fides nostra; fides nanque suapte natura certior est ac multo firmior cognitione sensibili, visu, auditu, sicut Petrus ait agens de Christi transfiguratione, quam oculis vidit auribusque audivit vocem Dei de coelo: Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi bene complacui ... Et tamen habemus, inquit, firmiorem propheticum sermonem, cui bene facitis attendentes tanquam lucernae lucenti in caliginoso loco, donec ... lucifer oriatur in cordibus vestris. ?? Videtis fidei certitudinem: Habemus firmiorem propheticum sermonem, certiorem auditu, certiorem visu ipso oculorum. Vulg.: Quasi lucernae, etc. nam qui secundum carnem vivit, iumentis comparatur. Per solam fidem nemo salvatur, nihil enim prodest homini fides, si secundum fidem nolit vivere. Fides certissima est vivendi norina, ergo sccundum hanc nobis vivendum est, secus e regno Dei eiciemur. Christus hodie in centurione miratur non naturam sed virtutem. Sed ubi nunc haec fidei certitudo? Si Deum praesentem videremus, Angelos, daemones, paradisum, infernum, pulcritudinem virtutis, turpitudinem vitii, quis tam facile peccaret? Et tamen habemus ... propheticum sermonem Christi in hodierno Evengelio: Multi venient ab oriente et occidente: ecce vocatio Gentium ad fidem Christi iam completa, ecce veritas vaticinii; ef recumbent cum Abraham el Isaac et Iacob in regno coelorum: ecce vaticinium gloriae paradisi, quam Gentilium multi consecuti sunt; filii autem regni, idest Iudaei, qui tunc fidelis populus erant, eicientur a regno: ecce Hebraeorum reprobatio, synagogae eversio; sed eicientur in tenebras ezxteriores,9?? in tenebras externas, profundissimas culpae et poenae in inferno. Nos nunc sumus filii regni per fidem; nisi fuerimus centurioni similes, eiciemur in tenebras exteriores, paradisi gloriam minime consequemur. Qui fidem sine operibus habet est sicut Balaam, qui cadebat apertis oculis? et mortem cupiebat iustorum ;?? est sicut aegyptius ille blasphemus in deserto lapidibus obrutus, natus ex matre hebraea et patre aegyptio.?? Talis est cui sensus carnis magis dominatur quam virtus fidei; samaritanus Deum simul et idola colens, * templum vult esse Dei et idolorum, ?? lucis et tenebrarum, servire Deo et Baal. 5 III. ALIA HOMILIA Cum introisset. Iesus Capharnaum, accessit ad cum centurio rogans eum et dicens: Domine, puer meus, etc. ! I. Tria nobis proponuntur contemplanda: maiestas Christi Dei humanati, civitas Capharnaum et persona centurionis. ? Quae quidem in mysterio tria illa sunt de quibus Moyses in sua cosmopoeila? et de quibus Regius Vates Psalmo $ canit. * Nam Christus Deus est verus; Capharnaum mundum designat, sanctum Domini, sacerdos ad ministrandum Domino in sanctuario illo, haec eadem mystice designant », 3) Cf. Gn 1, 26-30. 4) Cf. vrr. 5-9. POST CINERES 45 et centurio verus homo. Sed quoniam Christus hodie hominem contemplatur atque miratur non secundum naturam, sed secundum virtutem, nos quoque idipsum faciamus. Egit Moyses de homine quoad naturam: Formavit... Dominus Deus hominem de limo terrae, etc. 5 Ubi insinuavit animae immortalitatem, eo quod non sit educta de potentia materiae. Et quidem Moyses vivis coloribus depinxit nobilitatem et dignitatem humanae naturae ab efficiente, a materia, a forma, a fine, ab exemplari, a loco, a tempore, ab operatione, a virtute: Inspiravit... spiritum vitarum? ob vitam animalem et intellectualem et multiplices operationes ac potentias et facultates operandi; a consilio: Faciamus hominem ad imaginem el similitudinem nostram ; * et tandem a donis supernaturalibus. Formatio etiam corporis humani mirabilis proponitur in Sacris Litteris: Unde Regius Vates: Confitebor tibi quia terribiliter magnificatus es; mirabilia opera tua et anima mea cognoscit nimis. Non est occullatum os meum a te quod fecisti in occulto, el substantia mea in inferioribus terrae, hebraice: Compactus sum in inferioribus terrae. ? Mirabilis est structura ossium et nervorum, mirabile artificium venarum et tum internarum tum externarum partium totius corporis. Sed in Evangelio proponitur mirabilis imago et effigies hominis vere christiani; dignitas et nobilitas humanae naturae quoad gratiam, miratur enim Christus non naturam, sed virtutem supernaturalem. Virtutis et verae sanctitatis imago depingitur hodie in tabula humanae naturae: Nam el ego homo sum ; !* non in homine iudaeo, sacerdote et levita, pharisaeo, in viro aliquo religioso, quales apud (- 24* 139), 14-15. 9) In margine haec adiecta fuerunt: « Loquitur Divina Scriptura de homine, ante creationem, in creatione et post: Faciamus hominem ; formavit ; tulit Deus et posuit eum etc.; inspiravit... spiraculum vitarum, quia anima spiritus est non corpus, quia simul creatur et infunditur organizato corpore; spiritum vitarum, quia dat homini vitam vegetativam, sensitivam, et rationalem; spiritum vitarum, quia vitam habet in seipsa et vitam corpori tribuit tum in praesenti sacculo tum in futuro; spiritum vitarum, quia neterno vivit, quia immortalis est suapte natura. Faciamus hominem ad imaginem, ut sit umbra divinitatis, sed utnbra colorata sicut umbra ín speculo; sic homo dependet a Deo in mundo, sicut in speculo imago ab archetypo; ad imaginem et simititudinem nostram, quia homo capax est divinae sanctitatis et perfectionis: Sancti eritis quoniam ego sanctus sum ; Estote... perfecti sicut Pater vester; Estole misericordes sicut, etc. Ad hoc factus est homo, ut in eo tanquam in tabula depingeretur imago divinae sanctitatis », 10) Mt 8, 9. Depingitur n S. Scriptura nobilitas hominis quoad animam et quoad corpus; sed in Evangelio proponitur nobilitas humanae naturae quoad gratiam et virtutes. Praecipue Christus centurionis fidem commendnt, quia fides cst fundamentum vitae christianae; Iudaeos erant Pharisaei, Hessaei, Sadducaei, !! et ante captivitatem babylonicam Rechabitae?? et filii Prophetarum, ? sed in homine gentili, in viro saeculari militiae dedito; ut sciamus quod omnis homo natura capax virtutis est, aptus ad recipiendam gratiam a Deo, ad vivendum secundum normam et regulam virtutis. Tabula huius imaginis et effigies, ergo, humana natura est, pictor Spiritus Sanctus, exemplar Christus: Quos praescivit et praedestinavit conformes [ieri imagini Filii sui ; * colores sunt virtutes sanctae, finis ut ornetur regia aula paradisi: Mulli... venient et recumbent cum Abraham et Isaac et Iacob in regno coelorum !5 II. Praecipue autem Christus fidem commendat: Non inveni tantam [idem in Israel, '$ quoniam fides est substantia sperandarum rerum, argumentum non apparentium ; * Ut sapiens architectus fundamentum posui, !? idest fidem praedicavi. Hanc Christus mysterium regni Dei appellavit: Vobis datum est nosse mysterium regni Dei; !? et alibi thesauro abscondito in agro comparavit,?? quoniam thesaurus est scientiae Dei, sed absconditus; mysterium regni Dei, liber signatus T separatus, continens, temperans, ita dicti quia vitae sanctitate et moribus nb aliis hominibus separati erant. Aliqui volunt eos ita dictos ab expansione phylacteriorum; alii ab operibus in conspectu omnium factis; alii ab interpretatione Legis, quam explanabant; ali tandem, et forte rationabilius et verius, asepnratione a reliquis hominibus. Qui plura de Pharisaeis desiderat, adeat Lexicon Hebraicum clarissimi A. Zanolini editum typis Sceminarii Patavini anno 1732, pag. 394-395. Sadducaci, qui et Karraci, quasi Textuales dicti, quia nullas traditiones vel glossas admittebant. Fuit prima omnium secta inter Iudaeos, reiciens omnes traditiones et constitutiones maiorum et seniorum in Synagoga, soli Sacrae Scripturae textui adhaerens. Cf. A. Zanolini Lexicon Chaldaicum, sub voce: ARE Hessaei, ex verbo: (1U51, facere, uti multi volunt, nomen traxerunt. Constituerant T" unam ex tribus praecipuis Iudaeorum sectis. Sic denominati sunt quia longe ab hominum strepitu tranquillitate animi et quiete gaudebant. Cum enim temporibus afllictissimis Machabaeorum se in speluncis multi abdidissent, ex iis nonnulli, ceteris in patriam regressis, in montanis sedem fixerunt et sub Hessaeorum nomine instar Monachorum propriam sibi vivendi rationem instituerunt. Ideo autem in Evangelio de Hessaeis mentio non fit, sicut de Pharisaeis et Sadducaeis, quia longe a civium dissidiis et contentionibus sibi viventes, ccteris non adversabantur. Qui plura de Hessaeis desiderat adeat quartam ex .Dissertationibus quas clarissimus A. Zanolini Lexicon Chal. Hebr., sub voce: avn. 12) Cf. Ier 35, T 2 sqq. 13) Cf. 4 Rg 2, 1 sqq. 14) Rom 8, 29. Vulg.: Imaginis Filii sui. darum substanlia rerum, etc. 18) 1 Cor 3, 10. 19) Mc 4, 11; Lc 8, 10. POST CINERES 47 apud Isaiam, et in Apocalypsi.? Paulus appellavit fidem aenigma ei speculum: Videmus nunc per speculum in aenigmate. ?3 Aenigma est sermo obscurus, veluti gordianus nodus;?* multa mysteria fidei sunt intellectu difficilia. Sed non tantum aenigma, speculum etiam est in aula regis, in quo cernuntur omnia quae in aula sunt. Elucent in speculo bono et claro imagines rerum uti sunt, ita in hoc speculo imago Dei, imago paradisi, imago inferni, imago Ecclesiae, imago mundi huius, imago virtutis, imago vitii, imagines omnium bonorum atque malorum. Hanc ob causam a Petro appellatur fides admirabile lumen Dei : De tenebris vos vocavit in admirabile lumen suum.?* Hanc ob causam Paulus argumentum dixit; nam sicut in argumento continetur breviter totius libri tractatus, sic fides argumentum est omnium Sacrarum Seripturarum, aureum candelabrum est septem luminibus illustrans sanctuarium JDomini.** Coinmendat Christus fidem, quia fides dat homini cognitionem Dei et cognitionem suiipsius; sic centurio cognoscit Christum et cognoscit seipsum. Quisquis aliquid in speculo contemplatur, non potest non videre seipsum in speculo; sic fides dat homini cognitionem suiipsius: Nam et ego homo sum sub potestate constitutus, ?" et Deum ostendit omnipotentem, auctorem, thesaurum, fontem omnium bonorum. III. Sed tamen non sola in centurione laudatur fides; multis est comitata virtutibus. Caritate: Diligil enim gentem nostram ; ? religione: Synagogam ipse aedificavit nobis ; ?*? modestia et humilitate cordis: Domine, non sum dignus ut intres sub lectum meum ; ?9 innocentia, quia vitam ducebat irreprehensibilem: Dignus est ut hoc illi praestes. ** Sed fidem Christus laudavit, quoniam fides viva radix est omnium virtutum. Hanc ob causam saepe Christus fidei tribuit salutem: Fides iua te salvum fecit, dixit Bartimaeo illuminato; ? Fides tua le salvum fecit, leproso samaritano mundato; * Fides tua te salvam fecit, Magdalenae peccatrici poenitenti, * quoniam fides mater omnium virtutum, arbor vitae est, afferens fructus duoferiae, pag. 35, not. 51. 25) 1 Petr 2, 9. 26) Cf. Ex 37, 23-24; Lv 24, 2-4. fides enim illuminat mysteria omnia et dat homini claram cognitionem Dei et sui ipsius. Fides est radix et mater omnium virtutum, norma et reguln actionum erga Deum et proximum, Sicut ostenditur in centurione. Centurio est imago pulcherrima et omnium perfectissima hominis iusti, ita ut Christus ipse eam miretur. decim per singulos menses, 5*5 in causa est observantiae mandatorum Dei, legis Decalogi et legis evangelicae. [Sex] operatur in intellectu: cognitionem Dei et cognitionem sui, cognitionem virtutum et cognitionem vitiorum, cognitionem gloriae et cognitionem poenae; sex in voluntate: dilectionem Dei et contemptum suiipsius: Non sum dignus ; desiderium virtutum et fugam vitiorum, spem gloriae et timorem poenae. Virtus norma et regula actionum nostrarum est erga Deum, erga proximum et erga nos ipsos: Sobrie et iuste et pie vivamus. * Centurio virtute praeditus erat: erga Deum externa religione et interna pietate, colebat Deum in spiritu et ad honorem Dei synagogam aedificavit, credidit corde in Christum et ore confessus fuit: Corde enim creditur ad iustitiam, ore autem confessio fit ad salutem ; * quoad proximum diligebat omnes: Diligit...gentem nostram. Legimus autem habuisse superiores, aequales et inferiores; superiores: Homo... sub polestate consiitulus ; inferiores: Habens sub me milites; ** aequales: amicos habebat quos ad Christum misit.*? Superioribus praestabat obedientiam, aequalibus benevolentiam, inferioribus curam .regiminis et diligentiam tanquam pater. IV. Saepe in Divinis Litteris Spiritus Sanctus per omnes fere aetates depinxit nobis aliquam verae virtutis iusti hominis imaginem exemplarem: in Abel iusto, *? in Enoch sancto, € in Noe perfecto: Noe vir iusius atque perfectus, ? in sanctis Patriarchis Abraham, Isaac et Iacob, in patientissimo Iob, de quo Deus ait: Servus meus Iob, vir simplex et rectus et timens Deum el recedens a malo. ** Sed hodie pulcherrima imago et numeris omnibus absoluta virtutis in nobilissimo centurione [exhibetur], pulera adeo ut eam Christus cum voluptate contempletur et admiretur. Imago quam summus pictor non solum laudat sed etiam admiratur, pulcherrimam necesse est esse, omnibus numeris absolutam. Christus summus est pictor coeli et sculptor terrae, miratur tamen opus hoc Spiritus Sancti, ipse enim est qui sanctificat animam et POST CINERES 49 divinitatis imaginem imprimit in ea sicut sigillum in cera, sicut sol in speculo. Iustorum imagines erant cherubim aurei in sanctuario Domini extensis alis divino propitiatorio assistentes illudque contemplantes et seinvicem intuentes; * sanctarum animarum imagines Seraphim illi apud Isaiam sex alas habentes, volitantes coram Domino Deumque laudantes; 5 animae sanctae imago mulier illa coelestis sole amicta in Apocalypsi Ioannis;^* Cherubim etiam positi ad custodiendam viam ligni vitae, tenentes gladium in manu et ignem versatilem; * Abraham pergens ad immolandum filium suum Isaac ipse quoque gladium et ignem portans in manibus: ** gladium ad mortificandum sensum, ad occidendum Isaac, ignem ad comburendum in holocaustum; ignis est ardens caritas in Deum. In Abel iria considerantur: humilitas in nomine, *? seipsum nihili pendebat, innocentia in arte pastorali, magna in Deum devotio in sacrificio et oblatione, " hinc a Christo dictus fuit iustus: A sanguine Abel iusti. 9t Regius Vates depingit iusti hominis imaginem dicens: Erit tanquam lignum quod plantatum est secus decursus aquarum ; 9? similiter Ieremias: Benedictus vir qui confidit in Domino et erit Dominus fiducia eius. Et erit quasi lignum quod transplantatur super aquas, quod ad humorem mittit radices suas, nec timebit cum venerit aesius et in teinpore siccitatis non erit sollicitum, et erit folium eius viride, nec aliquando desinet facere fructum. 9 Uterque Vates tria commemorat in arbore benedicta: radicem ad humorem aquarum, folia in ramis, et fructus in tempore suo. Sanctitas nanque in tribus consistit: in puritate cordis, in veritate oris et in innocentia manuum. Centurio sanctus erat corde per fidem, nam ait: Fide purificans corda eorum ; ** Non inveni tantam fidem ; sanctus ore: Christum laudat, seipsum humiliat; sancte orat: Domine, puer meus, etc.; Non sum dignus ut intres sub tectum meum, sed tantum dic verbo... nam et cgo homo sum ; sanctus opere: Syn- 4, 2-4. 51) Mt 23, 35. $2) Ps 1, 3. 53) 17, 7-8. Vulg.: Et non timebit, etc. Ordine inverso affert hunc vr. 54! Act 15, 9. Multae exhibentur in S. Scriptura imagines et figurae hominis iusti; Regius Vates et Ieremias iustum depingunt sub imagine arboris, sanctitas enim consistit in corde, ore et opere. Sicut centurio imago est hominis Justi, ita HMlus servus imago est peccatoris, quia omnis homoj vel Justus est vel pecentor. Servus sanatus figura est hominis iustificati. agogam ... aedificavit, civitatem optime gubernabat. milites suos in officio continebat. V. Sicut autem rectum omne, ut dicitur, obliquum habet oppositum, sunt contra lucem tenebrae, contra diem nox, contra aestatem hiems, contra vitam mors, contra sanitatem infirmitas, contra coelum terra, contra paradisum infernus, contra Deum satanas, sic contra virtutem vitium. In hodierno Evangelio non habemus solam imaginem iusti hominis, sed etiam peccatoris in servo centurionis: Puer meus, servus meus, iacet in domo paralyticus et male torquetur, 55 erat moriturus. 5 Regius Vates, posita imagine hominis iusti, posuit peccatoris imaginem: Non sic impii... sed tanquam pulvis quem proicit ventus; " sic etiam leremias: Maledictus homo qui confidit in homine et ponit carnem brachium suum, et a Domino recedit cor eius ; eril enim quasi myricae ín deserto. 5 Divus Paulus coniungit simul imaginem hominis coelestis et imaginem hominis terreni. 5? Omnis homo vel habet imaginem virtutis et gratiae vel imaginem vitii et peccati, vel centurio est sanus vel servus infirmus. Sed adhuc ostendit Dominus in hodierno Evangelio locum ubi reponenda sit imago virtutis: Venient e: recumbent ... in regno coelorum, et ubi collocanda sit imago vitii et peccati: Filii autem regni eicientur in tenebras exteriores, ibi erit flelus et stridor dentium. 99 Curemus, fratres, ut si quis nostrum servus centurionis infirmus est et morti propinquus, sit curatus: Ego veniam et curabo eum... Et sanatus est puer in illa hora. **. Homo sanatus symbolum est hominis iustificati, sanctificati in spiritu, nam sanitas in corpore symbolum est sanctitatis in anima. 47-49. 60) Mt 8, 12. 61) Ibid. vrr. 7-13.
CHAPTER 3. Feria Sexta Post Cinehres
Audistis quia diclum est antiquis: Diliges proximum tuum et odio habebis inimicum tuum. Ego autem dico vobis: Diligite. ! I. Vidit sanctissimus vates Ezechiel Deum in igneo curru igneis etiam animalibus raptum; ? similiter Daniel: Anliquus dierum sedit... Thronus eius flammae ignis, rotae eius ignis accensus ; fluvius igneus rapidusque egrediebatur a facie eius.? sicut a facie solis magnum luminis flumen. Mirum est quantopere Deus igne delectatur. Apparuit Abrahamo in flamma ignis, * Moysi in flamma rubi ardentis, * universo populo, dum legem dedit in deserto, veluti in fornace ignis; * in templo voluit semper ardere super sacrum altare ignem illum, quem de coelo ipse demisit;? tandem Spiritum Sanctum misit in flammis ignis. ? Appellari etiam voluit ignis : Deus nosler ignis consumens est, ? profecto ad insinuandam primo quidem naturae divinae summam excellentiam, potentiam, sapientiam, bonitatem; nihil enim est in mundo hoc corporeo nobilius igne. Lux enim qualitas et effectus est ignis: si ex calibe et silice scintillam ignis excutias, licet minima sit, lumen tamen in tenebris emittit. Antiqui omnes philosophi naturalium rerum peritissimi stellas et solem nihil aliud esse docuerunt quam flammas ignis. '? Hinc radius solis in concavo speculo reífractus ac . 1) Perlcope huius dici Mt. 5, 43-6, 1-4. Cf. Missale Rom. 2) Cf. 1, 4 sqq.; 10, 1 sqq. 3) 7, 9-10. ' 4) Cf. Gn 15, 17-18. 5) Ct. Ex 3, 2-6. 6) Ct. ibid. 19, 16 sqq. 7) Cf. Lv 6, 12-13; 9, 23-10, 1. 8) Cf. Act 2, 3-4. 9) Dt 4, 24; Hebr 12, 29. 10) C.. Plato Timaeus, Comment. Marsilii Ficini, cp. 25, pag. 393; Plutarchus De Placitis Philosophorum. lib, 2. cp. 20, pag. 384-385; Plinius Hist. Nat., lib. 2, cp. 5, pag. 1: Conimbricenses De Coelo, lib. 2, cp. 7, t. 1, pag. 284; Lud. Caelius Lect. Aiiq., Hb. 24, cp. 15, col. 1348-1349, Summopere Deus igne delectari videtur, in igne enim pluries apparuit et ignis etiam appellari voluit, ad insinuandam divinae naturae excellentiam, sapientiam, et bonitatem, quia ignis summa est potentia, pulcritudo et utilitas; sed praecipue quia ignis hieroglyphicum est caritatis. Hane ob causam Christus etiam Ignis dictus est. Conditus fuit homo ut esset veluti ignitus carbo divina caritate; repercussus ignem accendit; hinc etiam per phialam gelidae aquae radius solaris pertransiens, si fomitem adhibeas, ignem in eo gignit; hinc maximos excitat calores. Hinc summa est elementi huius potentia, vis et efficacia, non enim nisi calor naturalia quaeque gignit; maxima eius claritas, splendor, pulcritudo, mundi unicum ornamentum; summa utilitas. summa bonitas; sua enim omnia ac seipsum facillime rebus quibuscunque impertit, communicat, prodigit; adeo liberalis est. Non solum autem hanc ob causam Deus tantopere igne delectatus est, quod sit veluti divinae naturae imago sicut et lux et sol, verum etiam quia ignis hieroglyphicum est amoris et caritatis. Deus ignis est, Deus caritas est. * Hanc ob causam etiam Angeli in Sacris Litteris dicti sunt ignis : Qui facis Angelos tuos spiritus et ministros tuos ^gnem ardentem ; * et supremi illi spiritus, qui apud Isaiam throno divinitatis assistunt, Seraphim dicuntur, idest ardentes, quorum unus, ut labia Isaiae purgaret eumque sanctificaret, prunam ignis accepit de altari, quod erat coram Domino, ignitis carbonibus pleno. !3 Christus Dominus noster ipse quoque dictus est ignis, ut apud Malachiam legimus: Veniet ad templum suum Dominator quem vos quaeritis et Angelus testamenti quem vos vultis .. . ipse enim quasi ignis con[lans.1* Nec ad aliud venisse se in mundum ait nisi ad accendendum ignem, dicens: Ignem veni mittere in terram, et quid volo nisi ut accendatur? !5 ut ardeat? veluti Cherub ille ad paradisi custodiam deputatus flammam ignis manu tenens. Nam apud Ezechielem homo visus fuit qui totus instar ignis splendebat. !? Totus ignis Christus, quoniam verus Deus, Patri simillimus, totus caritas. II. Sciendum autem quod cum homo, ad imaginem el similitudinem Dei conditus, dicatur hebraice duobus nominibus, specialiter a Moyse appellatur QYN, ? quod est humus: Faciamus QN ad imaginem et similitudinem nostram, *? et VJ*N, quod estignis, infra: Isc. 19) Gn 1, 26-27. POST CINERES 53 quoniam ad hoc conditus est homo ut esset veluti terra ignita, ignitus carbo, homo divino igne accensus, totus divina caritate praeditus. Quoniam vero satanae opera extinctus fuit in homine divinus ille ignis, propterea inquit Christus: Ignem veni mittere in terram, et quid volo, quid desidero, quid cupio, nísi ut accendatur? Nam homo non dicitur VON, sed O"N. .ab now, quod non qualemcunque terram significat, sed ru bra m, quae ignis quandam speciem refert; hinc Esau dictus fuit DYYN, rufus. Spiritus Sanctus missus fuit in flammis ignis, quoniam ad ignem hunc accendendum venit: Caritas Dei diffusa est in cordibus nosiris per Spiritum Sanclum qui datus esl nobis. ?? Hanc ob causam lex evangelica lex ignea dicitur, sicut Moyses ait: In dexlera eius ignea lez,?* non lapidea sicut antiqua, sed ignea, nam tota caritas est: In his duobus mandatis, dilectionis Dei et proximi, universa lez pendet.?* Quis autem nesciat quod lex in Sacris Litteris via Domini dicitur, ?* quoniam via salutis est et scala coeli, per quam angelici spiritus in coelum ascendunt? In libro Iudicum legimus quod Angelus Domini in flamma ignis ascendit in coelum ; ?9 Elias igneo curru;? Divus Paulus ait caritatem esse unicam viam salutis: Si habuero omnem fidem, ita ut montes transferam . .. et si distribuero omnes facullates meas in cibos pauperum... et si tradidero corpus meum, ita ut ardeam, caritatem autem non habuero, nihil mihi prodest. ?5 Caritas autem gemina opus nobis est, in Deum et proximum; haec enim sunt duae tabulae legis simul reponendae et conservandae in arca cordis nostri; ?? integrae etiam sunt conservandae, non fractae, nam qui unam frangit ambas frangit, sicut Moyses ambas fregit tabulas ad radicem montis Sinai, videns quod populus in Deum peccaverat. ?? Caritas non potest esse diminuta aut divisa. Scribae et Pharisaei dividere voluerunt has tabulas suis traditionibus, prohibentes 5, 5. 23) Dt 33, 2. 24) Mt 22, 40. 25) Cf. (Ps 118. 1). 14. 32. 26) Ct. 13, 20. 27) Ct. 4 Rg 2, 11. 28) 1 Cor 13, 2-3. Vulg.: In cibos pauperum omnes facultates, etc. ' 29) Cf. Ex 25, 16. 21; 40, 18; Dt 10, 5; 3 Rg 8, 9; Hebr 9, 4. sed quia per peccatum ignis hic extinctus fuit, venit Christus ad ilum rursus accendendum, et idco evangelica lex etiam ignea dicitur, quia tota Caritas est. Gemina autem caritas in Dcum et proximum inseparabilis est, propterca Christus hodie contra Pharisaeos odium docentes Lex evangcelica mons nltissimus est, qui magno labore conscenditur, Sic etiam omnis virtus ardua est, maxime vero caritas, pietatem et caritatem erga parentes sub specie pietatis et religionis in Deum: Nam Deus dixit : Honora patrem tuum et matrem tuam; vos autem dicitis... Munus quodcunque est ex me tibi proderit, et non honorificabit patrem suum aut matrem ... et irritum fecistis mandatum Dei propler íraditiones vestras.*! Similiter hodie ait quod fregerant secundam tabulam dicentes impia óeotépoo:: ? Diliges proximum tuum et odio habebis inimicum tuum, cum tamen Deus in lege iusserit : Non occides, non falsum testimonium dices, 9 qui effectus sunt odii et malevolentiae; cum mandaverit etiam: Non oderis fratrem tuum in corde tuo, ** et ut etiam iumentum inimici in periculis iuvaretur. ?* Sic ait Christus hodie: Ego autem dico vobis : Diligite inimicos vesiros, etc. ** III. Durum videtur mandatum ac prope impossibile, sed sciendum quod regnum coelorum vim patitur et violenti rapiunt illud, * quod via paradisi flumen est, contra aquarum impetum rapidumque cursum navigandum est. Flumen est igneum a facie Domini ?? lex evangelica, altus, imo altissimus mons est: Duzil eos in montem excelsum ; *? Erit in novissimis diebus praeparatus mons domus Domini in vertice moniium. ** Quis nesciat quod domus Domini, templum Domini fides viva est? quod caritas est? Si quis diligit me, mandala mea servabit et Pater meus diliget eum el ad' eum veniemus el mansionem apud eum faciemus. & à] Sed domus haec in vertice moniium collocata est. Omnis virtus mons altus est, sed caritas mons est in verlice montium, nam ait: Nunc autem manent fides, spes, caritas, tria haec, maior autem horum esí caritas. * Virtutes cardinales sunt veluti colles, theologicae autem montes multo editiores, hinc utrunque dicitur: Erit... in verlice montium et elevabitur super colles. ** Labore autem opus est ad montem excelsum conscendendum, hinc supra montem voluit Dominus ut Abraham unicum et dilectissimum filium Isaac immolaret. 4 Dicitur autem mons ille hebraice Moria:*5 amaritudo Do- 13-15; Dt 5, 17-19; Mt 19, 18. 34) Lv 19, 17. 35) Cf. Ex 23, 5. 36) Mt 5, 44. molandum, Moria fuerit, opinio est quae difficultate non caret. Cf. Aug. Calmet Dictionarium Historicum, sub voce: Moria. POST CINERES 55 mini, mons amarissimus, sed tamen ibi invenit Abraham dulcedinem divinae benedictionis, * sicut Apostoli assumpti a Christo in montem excelsum, ibi paradisum invenerunt gloriamque Christi et Sanctorum viderunt. * Sed, quaeso, audite quid Isaias dicat: Fluent ad eum omnes gentes, et ibunt populi multi et dicent : Venite et ascendamus ad montem Domini ei ad domum Dei lacob, et docebil nos vias suas, et ambulabimus in semilis eius, quia de Sion exibit lez et verbum Domini de Ierusalem. * Loquitur de lege evangelica et de perfectione christianae religionis. Sed mirabile dictu est quod ait: Fluent: *$77331,** fluminis instar current, sed non sicut flumina quae a montibus locisque editioribus in valles planasque defluunt curruntque ad mare; flumina haec mirabili quadam ratione contra naturalem cursum fluunt sursum, cursum dirigunt ad altissimos montes. Quo verbo docuit Spiritus Sanctus quod, licet virtutis iter asperum ac perdifficile videatur, sicut ascensus in excelsum ac editissimum montem, tamen ita nos Deus spiritu suo ad se trahit ac spiritum nostrum rapit, ut motus minime violentus videatur, sed spontaneus, qualis est fluminum cursus ad loca decliviora. Sic videmus quod, licet christiana fides difficillima proponat ad credendum, spes ardua ad expectandum post mortem, caritas difficillima ad diligendum et odio habendum, ut carnem nostram carnisque sensum tanquam inimicum persequamur: Qui... sunt Christi carnem suam crucifixerunt cum viliis el concupiscentiis, utinimicos tanquam fratres diligamus; tamen multi populi hanc fidem, hanc religionem, hane legem promptissimis animis suscepere. Sic inquit: De Sion exibil lex et verbum Domini de Ierusalem ; ibi Apostoli et fideles Christi Spiritu Sancto repleti fuerunt, t inde per universum orbem evangelicam legem disseminavere. IV. Sed quidnam aget lez ista, hoc verbum Domini? Judicabit, inquit, gentes, sive inter gentes, componet eorum lites et controversias, quarum causa belligerabant; arguet, argumentis convincet et suadebit ut ad pacem redeant, ut amicitiae et pacis foedera colant, ut figurata per montes Moria et Thabor. Isaias etiam legem evangclicam monti €omparavit; sed licet difficilia valde haec lex proponat, tamen multi, populi cam susceperunt; Lex Christi lex caritatis, pacis et amoris est, et si gravis videtur spiritui carnis praeceptum diligendi inimicos, spiritui Christi levissimum est. Dilectio haec signum est quo distinguuntur filii Dei a filiis satanae, nam caritas signum est electorum Dei, conflent gladios suos in vomeres et lanceas suas in falces, ut non levet gens contra gentem gladium, ** nec ultra bella exerceant. Haec est lex evangelica, lex caritatis, lex pacis, lex concordiae, lex amoris: Diligite inimicos et benefacite his qui oderunt vos et orate pro persequenlibus et calumniantibus vos. *? Gravis videtur admodum et difficilis: lex ista sensui carnis, spiritui mundi huius, sed spiritui Christi, qui carni contrarius est, dulcissima est, manna de coelo est. Avibus carnosis et pinguibus gallinis, anseribus, gallis indicis grave admodum est sursum volare, non sic autem generosis avibus, aquilis, falconibus, accipitribus, quae carnis molem non sentiunt. Sic inquam, fratres, praeceptum hoc hodiernum carnalibus et iis qui mundi, imo satanae spiritu ducuntur, grave nimis est, viris autem divina gratia praeditis, qui spiritum Christi habent et tanquam filii Dei ipsius spiritu ducuntur, leve et suave est. Nam in hoc distinguuntur veri electi a reprobis, filii Dei a filiis satanae, nam in hoc, inquit Ioannes, manifesti sunt filii Dei a filiis diaboli, * si diligimus fratres. Et Paulus ad Colossenses : Induite vos ergo, sicut electi Dei, sancti et dilecti, viscera misericordiae, benignitatem, humilitatem, modestiam, patientiam, supportantes:' invicem et donantes vobismetipsis, si quis adversus aliquem habet querelam ; sicul et Dominus donavit vobis, ita et vos. Super omnia autem haec caritatem habete, quod est vinculum perfectionis, et pax Christi exultet in cordibus vestris. * Sicut electi, inquit, nam caritas signum est electorum Dei. Sic sponsa in Canticis: Introduxil me rex in cellam vinariam, ordinavit in me caritatem, ** hebraice: Vezillum super me caritas. Hoc stigma est character ovium Christi: In hoc cognoscent omnes quia mei estis discipuli, si dilectionem habueritis ad invicem, 9" sicut eiusdem corporis membra. Haec est signum íhau super frontes electorum, 55 nam [7 5?? ultima littera est hebraici alphabeti; Paulus autem ait quod finis... praecepti est caritas de corde puro el conscientia bona et fide non ficta. 9? Hoc item est quod ait hodie Dominus: Diligite inimicos vestros... ul sitis filii Patris vestri qui in POST CINERES 57 coelis esl, 9 nam qui inimicos odio prosequuntur filii sunt satanae, qui homicida fuit ab initio. *? V. Multis rationibus hodie Christus persuadere satagit divinum hoc opus, quoniam infinitam nobis utilitatem et iucunditatem affert, sicut Regius Vates ait: Ecce quam bonum et quam iucundum habitare fratres in unum, idest in pace, concordia, caritate, animorum unione; sicut unguentum in capite, quod descendit in barbam, barbam Aaron ; quod descendit in oram vestimenti eius ; sicut ros Hermon, qui descendil in monlem Sion ; quoniam illic mandavit Dominus benediclionem el vitam usque in saeculum. 9 ) Caritas, inquit, hominibus utilitatem simul et iucunditatem affert, nam quaedam quidem homini utilitatem afferunt sed non iucunditatem, ut salutaria medicamenta, ut prima artium et disciplinarum rudimenta ; quaedam iucunditatem sed non utilitatem, ut oblectamenta sensuum; haec autem utrunque affert. Hinc comparatur unguento pretiosissimo et odoratissimo, ex multis pretiosissimorum aromatum generibus confectum, suave, olentissimum et quovis pretiosissimo balsamo pretiosius, sicut unguentum illud pretiosum quod Magdalena supra caput Domini effudit, e! domus repleta est ex odore unguenti. 8* Illo autem nonnisi summus pontifex poterat inungi$5 et ex privilegio reges, 5 ut David*' et Salomon:$* Elegi David servum meum, oleo sancto meo unzi eum, 5? tam erat pretiosum! Huic autem unguento comparatur copiose diffuso, ita ut magnam valde diffundat odoris fragrantiam: Quod descendit, inquit, in barbam Aaron et in oram vestimenti eius. Sic etiam igni comparatur, non qualicunque sed magno: Fortis est, ait Salomon in Canticis, ut mors dilectio, dura sicut infernus aemulalio, idest zelus, ardens amor, lampades eius lampades ignis atque flammarum. Aquae ... non poterunt extinguere caritatem, nec flumina obruent illam. Si dederit homo omnem substantiam domus suae . . . quasi nihil despiciet eam. ?? Impleta est, etc. 65) Cf. Ex 29, 7-29; Lv 8, 10-12; Nm 35, 25. 66) Cf. 1 Rg 9, 16; 3 Bg 19, 15-16. 67) Cf. 1 Rg 16, 1. 13. 68) Cf. 3 Rg 1, 39. 69) Ps 88, 21. Vulg.: Inveni David, etc. 70) 8, 6-7. Sic legitur in veteribus editionibus Vulg., cf. Biblia Lovaniensis. In posterloribus autem 1ussu Clementis VIII recognitis, emendatum fuit: Non potuerunt. Observantia huius praecepti maximam 'affert utilitatem et jucunditatem hinc comparatur caritas unguento pretiosissimo et odoratissimo; comparatur etiam magno igni E] E et rori fecundissimo et copiosissimo, quia caritas excellentissima est omnium virtutum, ideo ;ucundissima et utilissima, nil enim dulcius et utilius amore, nil perniciosius odio. 58 FEHIA SEXTA Sic etiam comparatur rori super montem descendenti, fecundissimo et copiosissimo, quoniam caritas a Deo obtinet benedictionem, idest bonorum omnium abundantiam, et tandem vitam aeternam. Hinc sponsa aiebat se super omnia caritatem aestimare, ita ut si quis obtulisset ei universum mundum, sicut satanas obtulit Christo omnia regna mundi et gloriam eorum,?* ad eripiendam ei caritatem, quasi nihil, inquit, despiciet omnem substantiam. Sic: Aquae multae non poterunt extinguere caritatem, neque flumina obruent eam, nam: Quis ... separabit nos a caritate Christi? Tribulatio? an angustia? an fames? an nuditas? an periculum? an persecutio? an gladius? ... Cerius sum enim quia neque mors, neque vita, neque Angeli, neque Principatus, neque Virtutes, neque instantia, neque futura, neque fortitudo, neque altitudo, neque profundum, neque creatura alia poterit nos separare a caritate Dei, quae est in Christo Iesu ... In omnibus superamus propter eum qui dilexit nos;"? nam ait: Lampades eius, sive prunae cius prunae ignis flammae Dei, idest ignis maximi, phrasi consueta Sacrae Scripturae. ?? Sic cum virtus sit magna, imo maxima totaque coelestis et divina, maximam necesse est ut afferat tum iucunditatem tum utilitatem. Manna coeli est caritas, quae in maxima copia de coelo descendebat, quae comedentibus et vitam ac sanitatem diutissime ac felicissime conservabat et gustui magnam afferebat suavitatem et delectationem, ** sicut in paradiso arbor vitae, ** nam ait: Lignum vitae est his qui apprehenderint eam,?* divinam utique sapientiam, quae etiam de seipsa ait: Qui me invenerit inveniet vitam et haurict salutem a Domino. Suavitatem affert, quoniam nil dulcius amore, quovis melle et manna dulcior ac suavior est; ubi, e contra, odium fel est et amarissimum absynthium, quo nil potest esse amarius, nihil insuavius, nihil perniciosius, venenum est homini: Qui odit fratrem suum homicida est "9 suiipsius, sicut Samson, ut de inimicis suis vindictam sumeret, prius seipsum occidit quam inimicos suos. ?? Sic omnis inimicus. ; 37-38. 13) Cf. Ex 3, 1; 4, 27; Nm 11, 1. 3; 3 Hg 19, 8; Iob 1, 16; Ps 23, 3; 79, 11; Ct 8, 6 ex hebraico; Ez 28, 14. 16; Ion 3, 3 ex hebraico. 74) Cf. Ex 16, 13 sqq.; Sap 16, 20. 75) Cf. Gn 2, 17. 76) Prv 3, 18. 71) Ibid. 8, 35. [ POST CINERES 59 VI. Christus autem paucissimis verbis multa complexus est dicens: Ut sitis filii Patris vestri qui in coelis est ; nam si... filii, et heredes. Quid maius, quid sublimius, quid divinius excogitari potest? Haec merces, hoc praemium est caritatis: Ut sitis filii Patris vestri; Si autem filii, et heredes, heredes quidem Dei, coheredes autem Christi. 9? Praemium caritatis regnum coelorum, vita aeterna, gloria paradisi; sed adhuc in hoc saeculo paterna caritas Dei, particularis providentia, singularis protectio: Si Deus pro nobis, quis contra nos? *. Dominus illuminatio mea el salus mea, quem timebo? Dominus protector vitae meae, a quo trepidabo? Dum appropiant super me nocentes ut edant carnes meas. Qui tribulant me inimici mei, ipsi infirmati sunt et ceciderunt. Si consistant adversum me castra, non timebit cor meum. Si exurgal adversum me proelium, in hoc ego sperabo, * aiebat Divus Psaltes.. Et alibi: Dominus mihi adiutor, non timebo quid faciat mihi homo ; Dominus mihi adiutor, et ego despiciam inimicos meos. Bonum est confidere in Domino, quam confidere in homine ; bonum esí sperare in Domino, quam sperare in. principibus. Omnes gentes circuierunt me, et in nomine Domini, quia ullus sum in eos. Circumdanles circumdederunt me, el in nomine Domini, quia ultus sum in eos. Circumdederunt me sicut apes el exarserunt, sive extinclae sunt, sicul ignis in spinis, el in nomine Domini, quia ullus sum in eos. Impulsus eversus sum ut caderem, el Dominus suscepit me. Fortitudo mea el laus mea Dominus, ei faclus est mihi in salutem. 9 Expertus hoc canebat David, quia acerrimos fortissimosque habuit persecutores, sed, protegente Deo, semper evasit incolumis; declinabat quidem prudenter persecutiones, dabat locum irae, fugit saepe a facie Saul ** et a facie Absalomi, cum proprius filius gravissimam ei movit persecutionem, magno [Israelitarum exercitu comparato, ut eum vita simul et regno spoliaret. * Sed quomodo rex sanctissimus in acerrima illa persecutione se gessit? Fugit a facie persequentis filii, sed ad Deum confugit, ut ipse testatur: Domine, quid multiplicati sunt qui tribulant me? Multi insurgunt adversum me... Sed tu, Domine, susceptor meus es, scutum pro me, gloria mea et exaltans caput meum. Voce mea ad Dominum clamabo Praemium caritatis non est sola paradisi gloria, sed etiam in hoc saeculo paterna Dei caritas, particularis providentia et protectio. Hoc expertus est Regius Vates, qui in acerrimis persecutionibus ad Deum confugiebat et Deum semper habuit protectorem et defensorem, quia inimicos odio non habebat. hinc enim amarissime flevit mortem Saulis et Absalomí. E contra odicntibus proximum acerba nimis S. Litterae comminantur. el exaudiet me de monte. sanctio suo.; ideo, inquit, .cum:sub Dei tutela et protectione sim,, ego .dormivi, dormitum accubui. el soporatus sum, el exsurrezi, evigilavi, quoniam Dominus suscepit me, fulcivit, sustenlavit. me; non limebo millia myriades populi circumdantlis me, Deo pro me pugnante. Exurge, Domine, salvum me fac, Deus meus, quoniam tu percussisti omnes adversantes mihi, omnes .inimicos meos, sine causa, dentes peccatorum contrivisti, nam Domini esl salus et super populum tuum, idest super fideles et electos, benedictio tua.*9 Sub umbra alarum Dei tutissimus erat; Deum habuit semper protectorem ac defensorem, quoniam inimicos non persequebatur, non odio habebat, sed diligebat Dei causa, ut legem Dei servaret: Si reddidi retribuentibus mihi mala, decidam merito ab inimicis meis inanis; *' et alibi: Retribuebant mihi mala pro bonis ... ego autem cum mihi molesti essent, sive cum ipsi infirmarentur; induebar cilicio ; humiliabam in ieiunio animam meam eí oratio mea in sinu meo revertebatur, saepius orabam; quasi proximum et quasi fratrem .. . sic complaccbam, quasi amicus et frater cum eis agebam, quasi lugens matrem conirisiatus incurvabar. *9 : O insignem caritatem erga inimicos! Non amicum tantum ac fraternum erga eos gerebat animum, sed maternum affectum, sicut mater lugens defunctum filium pullata incedit nigra veste induta, tanquam tota. moesta et inconsolabilis, sic, inquit, de calamitate inimicorum meorum.dolebam. Sic enim amarissimis lacrimis flevit mortem Saulis *? et Absalomi. ?? VII. Sciendum, fratres, quod odientibus fratres suos, proximos suos, acerba nimis Divinae Litterae comminantur. Legimus enim Amos 1: Super tribus sceleribus Edom el super quaituor non converíam eum, eo quod persecutus sit... gladio fratrem suum et violaverit misericordiam eius et tenuerit ultra furorem .. .. et servaverit indignationem... usque in finem. Mittam ignem in Theman. 9 Sic et Ezechiel. Ecce ego ad le, mons Seir, et extendam manum meam super te et dabo te desolatum atque desertum. Urbes tuas demoliar, et gnationem ..-. servaverit, etc. $a POST CINERES 61 tu desertus eris, el scies quia ego Dominus; eo quod fueris inimicus sempiternus et concluseris filios Israel in manus gladii in tempore afflictionis eorum. ?*? Nunquam enim pepercit ex animo Esau Iacob fratri suo, nunquam vere deposuit odium contra eum conceptum, sed in posteros suos transfudit. ' IL ALIA HOMILIA Diligite inimicos vestros . . . ut sitis filii Patris vestri qui in coelis est, qui solem suum orlri facit super bonos et malos. ! I. Voluit Dominus ut ambae tabulae legis simul integrae et intactae reponerentur intra sacratissimam arcam,? symbolum cordis nostri. Duabus in tabulis dedit Deus legem, quoniam in duobus praeceptis caritatis universa lex pendet et Propheiae.? Scribae autem et Pharisaei impia $eotépoot* fregerant secundam tabulam: Diliges proximum luum et odio habebis inimicum. * Christus autem declarat hodie quod necesse est ut secunda quoque tabula integra sit, quod omnis homo, etiam inimicus, diligendus est, quia omnis homo Dei imago est. Cum autem sit inimicus tuus, non desinit esse homo. Et quidem difficile admodum ac prope impossibile videtur hodierni Evangelii praeceptum; sed sciendum quod una cum tabulis legis in sanctuario Domini asservabantur vas plenum manna * et virga mirabilis virtutis Dei." Nam Deus cum praecipit aliquid faciendum, dat etiam virtutem ad illud exequendum, sicut dominus praecipit servo ut magnum quid emat et simul nummos dat ad emendum. Apud Ezechielem legimus iussum fuisse Divum Vatem a Deo ut staret supra pedes suos, et statim, inquit, ingressus est intra me spiritus .. . et statuit me supra pedes meos ; * iussus tunc fuit Vates coelestem librum intus et foris scriptum comedere et illum quidem 9. 4. 7) Cf. Nm 17, 10; iTebr 9, 4. 8) 2, 2. Vulg.: Ingressus est in me, etc. Perfecta est cnritas quae inimicum diligit. Difficile videtur hoc praeceptum, sed gratia Dei facile redditur. Hulus caritatis figurae liber Ezechtelis et virga Moysi. Caritas unica via est ad aeternam beatitudinem. sed vera caritas probatur dilectione inimicorum. totum, et cum aperto ore gustasset Vates de illo volumine, sensit dulcius esse omni melle. ? Divina lex liber est coelestis scriptus intus propter caritatem in Deum et foris propter caritatem in proximum; ad eum autem comedendum Vates virtutem suscipit de coelo: Ingressus est in me spiritus, et comedens sentit dulcedinem: ecce virga et manna. Praeceptum istud impossibile videtur et amarum valde, sed Deus facile reddit atque suave. Caritate opus est ad servandum praeceptum hoc, sed caritas Dei diffusa est in cordibus nostris per Spiritum Sanctum, qui datus est nobis :? en virga virtutis Dei. Praeceptum hoc, fratres, videtur esse simul virga Moysi, quae proiecta in terram, in terribilem serpentem commutata fuit mirabili metamorphosi, sed per caudam accepta, in virgam iterum reversa fuit; " sicut cum iussit Moysi Dominus ut de petra educeret aquam, flumen aquarum, quod impossibile videbatur, sed mox ut virga Dei petram tetigit, fluxerunt aquae copiosissimae, ?? et sicut aquae Mara amarissimae, quas populus gustare non potuit, sed tactu ligni, tactu virgae, dulces factae fuerunt et suaves. !? II. Sed age, videamus haec, accipiamus serpentem hunc a cauda, videamus praecepti huius finem. Quis hominum ad assequendam optatissimam sanitatem non suscipit potiones licet insuavissimas et amarissimas? Creavit Deus hominem ad aeternam beatitudinem, sed ad eam consequendam instituit media necessaria, unicum tantum medium, unicam scalam ad ascendendum in coelum, '* unicum Eliae igneum currum, !5 caritatem, sine qua, inquit Apostolus, nec ceterae omnes virtutes simul, nec opera bona quamvis magna, nec ipsa etiam martyria aliquid prosunt ad vitam aeternam. 9 Hoc unico pretio, hoc aureo nummo emi potest regnum paradisi. Aurum autem. an verum sit an alchymicum quis nesciat quod fornace probatur? sub incude et malleo? ad lydium lapidem? Probare voluit Dominus caritatem Abrahae an vera, solida et constans esset instar optimi auri;!' sic probare vult Dominus caritatem nostram in fornace persecutionum, ad lapidem lydium inimici. Qui Nm 290, 9-11. 13) Cf. Ex 15, 23-24. 14) Cf. Gn 28, 12. 15) Cf, 4 Rg 2, 11. POST CINERES 63 propter Deum vere ex animo diligit inimicum, hic utique divina praeditus caritate est, vere Dei electus est, hic Deum vere super omnia diligit, in via salutis est. III. Sed ut Domini rationes paulo diligentius enucleemus, ait: Ego autem dico vobis : Diligite inimicos vestros. !$ Ex lapide succum, aquam educere quis potest? Sed apud Deum nihil est. impossibile: Ipse dizit et facta sunt ; ** Qui dizit de tenebris lucem splendescere ; ?9 iussit terrae inani et vacuae'ut germinaret, et statim perfectas produxit herbas cum pulcherrimis et suaveolentissimis floribus, arbores frondibus ornatas fructibusque suavissimis onustas, coniungens ver cum autumno. ?* Sic Dominus dixit caeco: Respice, et statim vidit; 2 dixit leproso: Mundare, statim mundatus fuit; ? dixit languido in piscina: Surge, tolle grabatum tuum et ambula, statim factum fuit; ** dixit adolescenti defuncto: Surge, statim surrexit; *5 dixit Lazaro quatriduano fetenti in monumento: Veni foras... Statim prodiit. ?* Operatorius est sermo Domini. ? Ego autem dico, ego virtutem ut hoc faciatis tribuo, caritatem coelitus diffundo per Spiritum Sanctum: Quis autem:nos separabit a caritate Christi? * Caritas insuperabilis est: Aquae multae non poterunt extinguere caritatem, nec flumina obruent eam.*?? Ignis est omnia consumens, etiam aquas et lapides, sicut ignis qui de coelo descendit super sacrificium Eliae. *? Est caritas sicut calor naturalis in stomacho viri fortissimi optimaeque complexionis, qui stomachum habet struthiocameli, aptum ad digerendum ferrum, nedum panem durum, crudas carnes, ossaque.?' Sic omnia vincit caritas. Hanc ipse Christus de coelo dat, ipse hunc ignem accendit, sicut Angelus virga sua ignem accendit ad comburendum sacrificium Gedeonis * et alius etiam Angelus ad comburendum holocaustum Manuel, patris fortissimi Samsonis. 9 Ignis comburit omnia et nunquam dicit : Sufficit. * 43-44. 27) Ct. S. Ambroslus De Sacramentis, llb. 4, cp. 4, (P. L. 16, 440-441). Lect. Antiq., lib. 16, cp. 11, col. 857. 32) Cf. Idc 6, 20-21. 33) Cf. ibid. 13, 19-20. Praeceptum hoc servare debemus a) quia ] Christus virtutem dat ut servetur, in nos effundens caritatem illam quae omnia vincit; b) quia nil suavius nmorc, sicut nil acerbius odio; €) quia nmore inimicus in amicum convertitur; d) quia maxima gratia acquiritur apud Deum, qui nobiscum ngit sicut egit cum Abraham, Diligite inimicos vestros. Suavius est etiam diligere quam odisse, nam odium suapte natura amarum est, fel amarissimum omnium, nimia amaritudine replet, instar teredinis vermis est ipsum cor rodens, vultur est et aquila lacerans et abrodens corpora Promethei infelicissimi hominis. 5 Amor autem suapte matura dulcissimus ac suavissimus est. Dotet autem Christus mirabilem alehymiam hodie ad commutandum lutum in aurum, hominem inimicum in amicum fidelissimum fratremque carissimum. Quis autem nesciat quod fidelis amicus thesaurus est incomparabilis ?*$ Artem docet ad capiendas cicurandasque ferocissimas ac truculentissimas bestias, leones, tigrides, dracones; ferae enim beneficiis cicurantur. Docet medicinam ad sanandos morbos animorum incurabiles, nam « contraria contrariis curantur», ?' « calida frigidis, frigida calidis ». ** Diligite, inquit, inimicos vestros, satagite ut caritate et beneficiis eos vobis amicissimos efficiatis. Et si minime res vobis pro voto succedat, operam minime amiseritis: Ut sitis filii Patris vestri qui in coelis est: apud Deum heroica virtute vestra summum nobilitatis gradum assequemini. Sublimius quid Deus ipse aut maius offerre aut prcmittere non potest: Ut sitis filii Dei, nobilissimi principes paradisi. Summus Pontifex maiorem non potest conferre dignitatem cardinalatu, nec Deus maius quid quam hominem in filium adoptare. Mirabile dictu! Agit nobiscum Deus sicut cum Abrahamo egit. Nil carius habebat Abraham Isaaco, unico ac dilectissimo filio; Deus autem iubet ut supra montem illum sacrificet, propriis manibus iugulatum offerat in holocaustum, igne comburat, in cinerem redigat. Sed cum Abraham animo promptissimo Dei iussa fuisset executus iamque filium ligasset supra struem lignorum, iam accendisset ignem, iam gladium evaginasset ad illum iugulandum, tunc Deus remisit in domum Abrahamum una cum filio et cum infinito thesauro coelestium benedictionum. ?? Sic, inquam, nobiscum agit. Nihil carius, nil antiquius nobis honore. Hunc vult Deus ut propter ipsum contemnamus, ut ei offelib. 5, cp. 1, f. 93*; cp. 12, f. 94*. 38) S. Gregorius M. In Evang., hom. 32, (P. L. 16, 1232). 39) Cf. Gn 22, 1-11. POST CINERES 65 ramus ac sacrificemus diligentes inimicos post multas gravesque acceptas iniurias, quas si quis remittat absque vindicta, vilis habetur in mundo ac inhonoratus, infamis apud nobiles. Sed tamen Deus non sine honore et quidem summo nos relinquit: Ut sitis filii Patris vestri qui in coelis est. Infinitam gloriam paradisi, regni coelestis hereditatem promittit caritati simulque innuit quod qui caritate destitutus est, qui odium gestat in pectore, Dei inimicus est, satanae filius, heres ignis aeterni. IV. Scio quod multi dicunt: Si scirem me damnandum cum diabolo in inferno esse, *? volo iniurias mihi illatas ulcisci. Sed nondum experti sunt quidnam sit infernus. Experire prius, o homo, an ferre possis ignis ardorem, non dico in fornace accensa instar babylonicae fornacis, * sed modicam flammulam accensae lucernae aut faculae, adhibe manum, vide an per horam valeas ardorem sustinere et ferre combustionis dolorem, deinde loquere, nam forte ad meliorem mentem reversus, non amplius tam insane aut vesane loqueris. Vide, homo, quid magis eligas, filium Dei esse an satanae, et si tibi Deus appareret, sicut olim apparuit Labano persequenti Iacobum, * tibique diceret ut inimico parceres, appareret etiam satanas suaderetque ne parceres, cui potius morem gerere velles? Nunc autem cum idipsum satanas in cor tuum occulte immittat, sicut olim in cor Iudae ut Christum inimicis proderet, * imo in te ingressus, .occulte, inquam, animo tuo persuadeat et cor tuum durum efficiat sicut Pharaonis cor, *^ an Deum praecipientem non audis: Diligite inimicos vestros ? Cur potius vis satanae morem gerere quam Deo obedire? Cur Dei iussa contemnis? Sed audi adhuc: Qui solem suum oriri facit super bonos et malos et pluit super iustos el iniustos. *5 His verbis Dominus declarat mundum universum divina providentia regi et gubernari, manus Dei omnia operatur. Credis divinam providentiam? Credo, ais. Credis quod sine Dei providentia nihil in mundo fit? Credas ergo quod Deus persecutionem hanc tibi permittit, imo immittit. An ignoras te multa in Deum peccasse, et quod iustissime Deus punire et castigare te potest vult enim ut ef sacrificemus honorem nostrum ut ipse nobis det gloriam inlinitam; e) quia odium ad aeterna tormenta perducit; h quia Deo amorem praecipienti parendum est, non satanae odium suggerenti; g) tandem quia Deus est qui permittit inimicorum persecutiones contra nos. Promiserat Deus novam legem se daturum, est autem evangelica, lex pacis et caritatis, vere ignea, quia caritas ignis magnus, inextinguibilis est, omnem timorem vincens. 66 * FPERÍIA. SEXTA multis plagis, multis flagellis? Si punire te vellet igne vel aqua, quid ageres? Si te gravissima infirmitate et diuturno languore magnisque laboribus? Quid si te per satanam aut daemonem flagellare, sicut olim Iob, ** sicut. Paulum? *' Flagellare autem te vult virga inimici tui: Vae Assur, virga furoris mei / *6 in ipsa percutiam gentem. Inimicus tuus virga dura in manu Dei est. Noverat Iob Sabaeos atque Chaldaeos bona sua diripuisse et ait: Dominus dedit, Dominus abstulit, ** et Christus: Calicem, quem dedit mihi Pater, non vis ut bibam? 5* David existimavit hoc ipsum, cum Semei ipsum iniuria afficeret. 5: , —::V. Widit Moyses in dextera Dei igneam legem, * non lapideam illam quam in monte Sinai dederat. 5 Novam legem se daturum per. Ieremiam promiserat: Ecce dies venient, dicit Dominus, el feriam domui Israel et domui luda foedus novum, non secundum pactum quod pepigi cum patribus eorum in die qua apprehendi manum eorum, ul educerem eos de terra Aegypti, pactum quod irritum fecerunt, el ego dominatus sum eorum, dicit Dominus. Sed hoc erit pactum, quod feriam cum domo Israel post dies illos, dicit Dominus : Dabo legem meam in visceribus eorum et in corde eorum scribam eam; 5** de qua Isaias: De Sion exibit lez et verbum Domini de Ierusalem. 55 Sed quaenam lex erit ista? Lex pacis et caritatis: Judicabit inter gentes ef arguet populos multos ; et conflabunt gladios suos in vomeres et lanceas suas in falces. Non levabit gens contra gentem gladium; nec exercebuntur ultra ad proelium. * Mandatum novum, inquit, do vobis ut diligatis invicem, * nam: Plenitudo ... legis est dilectio. 5? Ignea lez, quia ignis caritatis hieroglyphicum est: Fortis est ut mors dilectio, dura sicut infernus aemulatio ; lampades eius lampades ignis atque flammarum. Comparatur caritas igni, sed magno et inextinguibili: Aquae multae non poterunt extinguere caritatem, nec flumina obruent illam. Quis... nos separabit a caritate Christi? "Tribulatio? an angustia? an fames? an nuditas? an periculum? an persecutio? an gladius? ... Certus sum enim quia neque mors, neque vita, neque -l POST CINERES 6 Angeli, neque Principatus, neque Virlules, neque inslantia, neque futura, neque fortitudo, neque altitudo, neque profundum, neque creatura alia poleril nos separare a caritate Dei. 59? Vincit, 9? inquit, caritas omnem timorem mortis et aliorum quorumvis malorum sive in praesenti saeculo sive in futuro; vincit amorem omnem vitae, omne desiderium, spem omnem sive visibilium sive invisibilium bonorum; vincit potestatem omnis creaturae; sicut aurum est quod nulla vis ignis potest exurere atque consumere. Hanc caritatem a nobis Christus requirit, vult enim ut non solum Deum, nos ipsos, proximos nostros amicitia nobis coniunctos, verum etiam ut inimicos diligamus; ut sit caritas sicut fluvius paradisi in quattuor capita divisus. ! Vult ut inimicos diligamus propter Deum, ut hinc cognoscamus an Deum vera caritate diligamus — possumus nanque diligere Deum naturali quodam amore — quia caritas supernaturalis est, videtur aurum verum, sed non est; verum aurum in fornace probatur, verus adamas malleo et incude ne sit adulterinus. Caritas, inquit Paulus, patiens est, benigna est... omnia suffert; sic tribulatio patientiam operatur, patientia autem probationem 9? virtutis caritatis. Caritas est sicut ignis ille, qui ad preces Eliae descendit de coelo, qui non tantum carnes holocausti et ligna consumpsit, sed ipsos etiam lapides altaris omnemque aquam quae ad iussum Eliae effusa fuerat super ligna et super altare in magna copia, imo inquit Sacer Textus, quod ignis lambuit aquam, ** licet aqua sit igni contraria. Caritas tamen delectatur dilectione inimicorum, lambit hanc aquam. Homo ergo cui impossibile videtur inimicos diligere, divina caritate praeditus non est, verus christianus minime censendus est: In hoc lus quod Angeli vellent nos separare a caritate Dci, sed quod, si per impossibile vellent, non possent. Si homo esset lapis, non viveret, non senliret; si volaret, baberet alas. Sic nlibi loquitur: Si Angelus de coelo cvangelizaret vobis praeterquam quod cvangelizatum est, anathema sit. Per fortitudinem Paulus intellizii omnem mundi potentiam, per altitudinem omnem mundi gloriam et paradisi, per profundum ipsum infernum cum omnibus daemonibus. Hinc prima sumitur ratio ad diligendos inimicos urgens a caritate potentissima. Si quis caritatem non habet, iudicat praeceptum impossibile, sicut infirmo impossibile est onus portare; sed: Si quis... indigel caritate, postulet a Deo qui dat omnibus affluenter, sicut Salomoni sapientiam dedit libentissime. Totus mundus efficere non potest ut mater unicum filium non diligat, modo bonus sit carusque ». 61) Cf. Gn 2. 10. 62) 1 Cor 13, 4-7. Hanc caritatem Christus n nobis perfectam requirit erga Deum, quae probatur dilectione inimicorum. Qui ergo inimicum non diligit, vera caritate erga Deum destituitur. Dilectio haec signum est quo veri christiani dignoscuntur. Vera caritate praeditus est qui Deum super omnia diligit. Viri sancti etiam in tribulationibus gaudent, quia tolerantia malorum vera caritas comprobatur. cognoscenl homines quia mei estis discipuli, si dilectionera habueritis ad invicem *5 Est Christus imperator exercitus fidelium Dei, electorum Dei: Dileclus meus candidus et rubicundus, vexillifer in decem millibus. 99 Imperator dat militibus suis militaria signa, militarem tesseram, vestes tessellatas, insignia et signa certa quibus dignoscantur et secernantur ab hostibus. Signum Christi caritas est: Ordinavit in me caritatem, vexillum eius super me caritas. VI. Hodiernum Evangelium lapis lydius est quo verum dignoscitur aurum, quisnam sit verus christianus, quis ovis de grege Iacob aut Laban.$* Ille veram habet caritatem qui Deum super omnia diligit, hoc enim requirit a nobis Deus, sicut in Abrahamo elucet iusso ut dilectissimum filium sacrificaret Deo. *? Ille vere Deum diligit qui super omnia diligit, supra divitias, supra voluptates, supra honores, supra seipsum. Hinc nonnisi in magna tribulatione dignoscitur an homo vere Deum diligat, sicut patet in Iob, si propter Deum patienter ferat adversa, si cum gaudio, ut Apostoli, praeditus caritate est. Hinc veri sancti gaudent in tribulationibus et persecutionibus quas Dei et virtutis causa perferunt, quoniam tolerantia malorum Dei amicitia et vera caritas comprobatur. Sicut mulier avidissima prolis, instante hora partus, sentit quidem acerbos dolores et cruciatus, aliquando etiam mortales, sicut de Rebecca? et de Rachele ! lIegimus, sed tamen gaudet etiam propter desideratam prolem, sic viri sancti: Gloriamur, ait, in tribulationibus; ^ Ibant Apostoli gaudentes... quoniam digni habiti sunt pro nomine Iesu contumeliam pati ; * Omne gaudium ezistimalte, fratres mei, cum in tentationes varias inciderilis ; ** Ezultabitis, modicum nunc si oportel contristari in variis tentationibus, ul probatio vestrae fidei mullo pretiosior auro, quod per ignem probatur, inveniatur in laudem et gloriam et honorem in revelatione Iesu Christi ; quem cum non videritis, diligitis ; in quem nunc quoque non videntes, creditis ; credentes autem exultabilis laetitia hebraico. 67) lbid. 2, 4. 68) Cf. Gn 30, 38-42. 69) Cf. ibid. 22, 1-18. E POST CINERES 69 inenarrabili et glorificala, reportantes finem fidei vestrae salutem animarum vestrarum. ?5 Multas adducit causas laetitiae his. verbis Petrus. Fides, inquit, et vera virtus probatur in tribulationibus, sicut aurum in igne. Hinc legimus: Suadeo tibi emere a me aurum ignitum et probalum ut locuples fias et vestimentis albis induaris. ** Verum ipsa quoque caritas ignis?? dicitur tum ratione excellentiae, nam ignis elementorum excellentissimum est ac nobilissimum: Maior...horum est caritas, *? tum ratione virtutis, efficaciae et operationum: purgat ignis metalla eaque illustria reddit, splendida et perfecta; purgat, illuminat et perficit aerem; fugat ignis contrarias qualitates: frigiditatem, humiditatem, hinc oritur fumus dum ligna non bene sicca exuruntur. Cum Deus in igne descendit super montem Sinai, totus mons fumabat;?? ignis ille expellebat a monte contrarias qualitates. Caritas fugat ex anima repugnantes sibi affectiones. Difficultas diligendi inimicos oritur vel maxime ex inordinato mundi amore, quia mundus multo magis quam Deus diligitur, honor mundi multo magis quam gloria Dei aestimatur; caritas autem sicut lux tenebras, sicut sol noctem, expellit ex anima omnes pravos affectus; oritur ex superbia et elatione animi: Cariías... non esl ambitiosa, non quaerit quae sua suni,9? contemnit omnia. Christus mundi honorem contempsit, sicut sapiens gemmarius adulterinas gemmas imperitorum oculos decipientes in auro adulterino ligatas. Quis vile et indignum existimet indumentum quo princeps induitur? Formam servi accipiens... habitu inventus ut homo.?! (uis dedignatur facere quod principem ac dominum suum facere conspicit? Purgat caritas mentem eamque illuminat ut cognoscat insidias diaboli; ostendit quod odisse hominem ad imaginem et similitudinem Dei * conditum diaboli proprium est non Dei, non Angelorum, non sanctorum Dei, sed satanae et ministrorum eius; quod qui odit fratrem suum homicida est, 9 utique suiipsius; quod odium letale venenum est animae; quod si homo vult odio habere veros inimicos, Hinc caritas ignis dicitur ratione excellentiae et virtutis, nam purificat animum ab amore honoris mundani, quem Christus suo exemplo docuit contemnendum; illuminat mentem ostendens quales sint veri inimici odio habendi, idest satanas, mundus et sensus carnis propriae. Qui inimico non dimittit, jussa Christi detrectat, morem satanae gerit, damnationem sibi acquirit divinae providentiae se non fidere ostendit, satanam odio habeat, mundum, carnem suam, seipsum, nam hi sunt acerrimi hostes, crudelissimi inimici salutis nostrae. Si inimicus tuus aliquid contra te machinatur, non ipse est sed satanas, qui eo utitur tanquam instrumento, tanquam gladio, tanquam equo contra te. Insanus esset miles in bello aut eques qui, cum posset inimicum perdere, non satageret nisi ensem et equum ipsius perdere, quae, victo inimico, utilia ei forent ut trophaea victoriae, sicut fuit Davidi gladius gigantis Goliae.9* Odio habeas sensum carnis tuae, perversum animum voluntatis tuae, qui tibi saepe venenum peccati propinavit, sicut serpens homini in paradiso, 55 qui te peccati veneno infecit, nam quisquis damnatur cum diabolo et angelis eius ad ignem aeternum, 5$ non damnatur nisi ob peccatum; non est autem peccatum nisi voluntarium. VII. Diligite inimicos vestros. Sit consilium. Dicas mihi quidnam melius sequi: optimum consilium prudentis amici, imo amantissimi patris, an consilium pessimi inimici? Christus consulit ut diligas, satanas ut odio habeas. Quisnam tibi videtur melior consiliarius? Num putas quod Christus velit te decipere aut perdere, satanas autem salvare? Diligite inimicos vestros... ul sitis filii Patris veslri qui in coelis est ; ne sitis filii et imitatores satanae. Nam, o homo, si ferre non potes iniurias ab inimico tibi illatas, quomodo ferre poteris eas quas tibi in inferno daemones inferent, hostes inimicissimi et crudelissimi? Certissimum autem est quod qui inimicis non parcit ex corde, non potest a Deo consequi remissionem peccatorum suorum. Quod si inimicum odio prosequeris quia vel bona tibi abstulit, vel contra vitam tuam machinatur, dicas mihi: nonne Deus aliquando vitam tibi erepturus est? Num etiam Deum vis odio habere? An putas quod, Deo minime permittente, inimicus tuus potest vitam tibi eripere? Si ita sentis, ubi est divinae providentiae fides? Sed si credis Deo, o homo, dicas: cur sub asseveratione promissionis divinae non fidis teipsum Deo, *' qui promittit quod si parcas inimicis eosque ipsius causa diligas, tanquam filium te proteget securumque ab inimico reddet servabitque perpetuo? Si credis Deo, cur non fidis? Credis POST CINERES. 71 ne quod non possit Deus? An quod nolit quod promittit tibi ut decipiat? Absit, absit talis tantaque blasphemia! Denique, vide si Deus cupidus est etiam honoris tui. Si ad pacem aliquam componendam inter privatos cives princeps intercedat et omnia in se assumat aequissimus et prudentissimus, componitur pax illa multo cum honore partium propter principis auctoritatem et maiestatem. Deus autem summus est princeps, summus mundi moderator et rector, interponit suam auctoritatem ad componendam pacem cum inimicis tuis. Petit a te ut ipsi omnia remittas, et ipse faciet [ut] tu sub ipsius tutela et protectione securus in pace vivas. Quid amplius vis a Deo? Credis Deo? credis Deo? Ostende opera. Si Christus tibi appareret, sicut Paulo apparuit cum persequeretur Ecclesiam, 9? iuberetque ut inimicis parceres, quid ageres? Nonne cum Paulo diceres: Domine, quid me vis facere? 9 Apparuit autem Christus Paulo, quoniam non credebat in Christum, sed persequebatur.. Si tu credis, quomodo non audis vocem Christi? Ubi est fides tua? An non ipsemet Christus est qui ait: Ego autem dico vobis: Diligite inimicos vestros ? Cedat cupiditas caritati, amor proprius divino amori, haec enim duo in mundo sunt nox et dies. Cum in nostro hemisphaerio dies est, lux regnat, in inferiore nox est, et e contra. Caritas et cupiditas sunt duae lances in bilance, quantum una elevatur tantum altera deprimitur. Quo Dei caritas superior fuerit eo cupiditas inferior. Si durum cor nostrum est, Moyses virga de petra aquas eduxit, ?? Christus de cordibus loseph, * Davidis, ? Stephani, 9? Pauli * aquas amoris erga inimicos. O utinam auferat a nobis Deus cor lapideum et det nobis cor carneum, ?* cor tenerum, cor praeditum divina caritate et christiana pietate, cor filiorum Dei! VIII. Diligite inimicos vestros. Veluti in gratiam petit a nobis Christus humanissimus princeps: Legatione fungimur pro Christo lanquam Deo per nos exhortante: Obsecramus pro Christo, reconciliamini Deo.*9 Hortatur Deus, obsecrat Christus ut inimicos diligas: 5, 20, Vulg.: Pro Christo ergo legatione fungimur tanquam Deo exhortante per nos, etc. et specialem Dei tutelam contemnere. Non est vera fides quae Christo praecipienti non obedit. Cupiditas et amor proprius inimici sunt caritatis. Difficiles sumus ad inimicos diligendos quia nec Deum, nec amicos, nec nos ipsos vere diligimus. Qui Inimicum non diligit, salutem sperare nequit. quid facies? An non vis tu diligi ab omnibus? non laedi sed beneficiis affici etiam ab inimicis? Difficiles sumus ad inimicos diligendos, quia cupiditate pleni sumus, non caritate, quia nec amicos vere diligimus nisi utilitatis aut voluptatis intuitu, imo nec Deum nec nos ipsos vere diligimus: Nam qui... diligit iniquitatem, odit animam suam; *' qui carnali amore diligit animam suam, perdet eam; qui autem spirituali odio odit animam suam, perpetuo, in vitam aeternam custodit eam. *? Videmur diligere nos ipsos, cum vere odio nos ipsos habeamus, sicut infirmus dum noxia appetit et appetitui indulgere vult, odit seipsum, nam seipsum interficit. Si vere diligeret vitam, patienter ferret molestias gratia consequendae sanitatis. Fratres mei, probet seipsum homo, et videat an sit in caritate, nam sine caritate, ut Paulus docet, nemo salvari potest: Si caritatem . . . non habeam, nihil sum... nihil mihi prodest. ** Qui autem non est paratus diligere inimicos, caritatem vere non habet; ergo non est in statu salutis. Ad hunc ergo lapidem probare opus est aurum nostri amoris, an vera caritas in nobis sit necne. !99 Caritatem... non habuero, etc. 100) Pro Sabbato post Cineres tantummodo inscriptio ponitur; tribus nutem foliis albis relictis, transitur ad Dominicam.
CHAPTER 4. Dominica Prima Quadragesimae
Ductus es! Iesus in deserium a Spiritu, ut tenlaretur a diabolo. Et cum ieiunasset quadraginta, etc. I. Proponitur nobis hodie Christus tanquam archetypum divinumque christiani hominis exemplar; ipse nanque est exemplar totius generis humani: Faciamus hominem ad imaginem et! similitudinem nosiram ... Creavil Deus hominem ad imaginem suam.? Sed Christus est imago Dei, ut Paulus ait: Qui est imago Dei invisibilis, primogeniius omnis creaturae. ? Ad Christi imaginem factus est homo, nam, ut ipse Paulus ait: Quos praescivil et praedestinavit conformes fieri imagini Filii sui, ut sit ipse primogenitus in mullis fratribus.* Sic ad similitudinem illius humanae formae, quam Dei Filius assumpturus erat, factus fuit homo. 5 Sic Christus exemplar extitit totius humani generis quoad naturam, quoad gratiam, quoad gloriam. Sed hodie exemplar proponitur hominis christiani quoad initium, medium et finem christianae vitae. Quoad initium in baptismo, quoad medium in deserto et quoad finem in corona victoriae, nam: Accesse-. runi Angeli el minisirabant ei.* Quoad principium ostenditur summa dignitas et nobilitas christiani hominis in baptismo Christi; non enim baptizatus fuit Christus nisi quatenus homo et exemplar hominis fidelis Dei electi. Christus in baptismo declaratus fuit Filius Dei, heres coeli et Spiritus Sancti templum, nam super eum aperti sunt coeli et descendit Spiritus Sanctus et vox Patris intonuit: Hic est Filius meus dilecius. * nesim, pag. 198-199. 6) Mt 4, 11. Vulg.: Angeli accesserunt, etc. 7) ibid. 3, 16 sq. Christus exemplar nostrum est quoad naturam, gratiam et gloriam, sed hodie exemplar proponitur vitae christianae quoad initium, medium et finem. Per Baptismum homo renascitur; filius Det. quod innuit etiam Moyses, iustos ' Antiquae Legis filios Dei vocans, quamvis tales non essent ut christiani, 7À DOMINICA PRIMA II. Baptismus sacramentum a Paulo dicitur regenerationis et renovationis Spiritus Sancti, 5 quia natus homo in mundo filius hominis, in Baptismo in Ecclesia renascitur filius Dei: Nisi quis renatus fuerit ez aqua el Spiritu Sancto, non potest introire in regnum Dei. * O summam christiani hominis dignitatem, ineffabilem nobilitatem, ut Baptismi gratia filius sit Dei! Videte, fratres, qualem caritatem dedit nobis Pater, ut filii Dei nominemur et simus; '? Dedit eis potestatem filios Dei fieri .. . qui... ez Deo nati sunt." Paulus autem argumentatur: Quod Si... filii, et heredes; heredes quidem Dei, coheredes autem Christi? Innuit hoc Moyses quod homo conditus fuit filius Dei; hoc nanque videtur esse id quod ait quod homo factus sit ad imaginem et similitudinem Dei, nam ait quod Adam genuit ad imaginem et similitudinem suam.!* Cum enim dicere vellet quod genuit filium Seth, ait: 1272 Y mo3 791, genuit in similitudine sua, quasi imaginem suam, periphrasis est: Genuit filium. Etiam sancti Veteris Testamenti dicti sunt filii Dei: Filius meus primogenitus Israel; 5 Ego dizi: Dii estis et filii Excelsi omnes. !5 Sed singulariter filii Dei dicuntur christiani, nam licet illi quatenus sancti in gratia constituti filii Dei essent, non tamen in statu [erant] filiorum Dei; sicut principis filius occultus, ignotus, ipsi tantum principi notus, est quidem verus principis filius, sed tamen non est in statu filii, non habetur, non honoratur tanquam filius, quia non est declaratus filius. Hoc est quod Paulus ait: Filius quanto lempore parvulus est, nihil differt a servo, cum sit dominus omnium, sed sub tutoribus el actoribus est usque ad tempus praefinitum a patre. Ita et nos cum essemus parvuli, sub elementis mundi eramus servientes. At ubi venit plenitudo temporis, misit Deus Filium suum factum ex muliere, factum sub lege, ut eos qui sub lege erant redimeret, ut adoptionem filiorum reciperemus. Quoniam autem estis filii Dei, misit Deus spiritum Filii sui in corda vestra clamantem : Abba, Pater. Itaque iam non est servus sed filius, quod si filius, et heres per Deum. Ostenditur autem triplici ex capite dignitas et nobilitas christiani hominis: a principio, a fine et a medio. A principio, quia filius dicitur 81, 6. 17) Ga] 4, 1-7. Vulg.: Quanto fempore heres... usque ad prae[initum tempus, etc. QUADRAGESIMAE 75 Dei. Quid altius, quid sublimius excogitari potest? In regali palatio post regem quis honoratior gradus filii naturalis et post naturalem adoptivi?!* A fine, quia heres Dei, quia. princeps futurus est paradisi, princeps regni coelestis. A medio, quia templum Spiritus Sancti constituitur. Sicut autem homo per animam rationalem differt a brutis vitamque ducit multo nobiliorem, licet sensum habeat communem cum brutis, ita homo christianus per Spiritum Sanctum vitam ducit ceteris hominibus multo nobiliorem, vitam angelicam, coelestem: Nosira... conversatio in coelis est; 3 nam Spiritus Sanctus dat homini animum erga Deum optimi filii erga optimum et amantissimum patrem. Hegitur vita hominis christiani a Spiritu Sancto, sicut corpus ab anima regitur; est nanque Spiritus Sanctus veluti anima animae nostrae, est spiritus nostri spiritus, animus cordis nostri. III. Sed adhuc videte christiani hominis dignitatem. Prudens princeps, quandiu filius parvulus est, providet ei optimum magistrum morum et litterarum. Sie Deus dat christiano homini Spiritum Sanctum tanquam magistrum morum: Ductus est. in deserlum a Spiritu ; assignat ei custodes fideles, dat ei de custodia sua lancearios suos; ecce: Angelis suis mandavit de te ul custodiant te in omnibus viis tuis ; in manibus portabunt te ne forie offendas ad lapidem pedem tuum. ?9 Et quoniam quandiu parvulus homo est delectatur potius puerilibus ludis quam studio litterarum atque virtutum, blanditiis allicere eum oportet, ut ad ludum litterarium pergat. Allicitur puer nobilis blandimentis verborum, ostenduntur ei pulera, datur ei aliqua avicula, mittitur ad gymnasium cum bono paedagogo et magistro morum. Sic fecisse hodie visus est Deus. En blandimenta verborum: Hic est filius meus dilectus, in quo mihi bene complacui. *?* Ostendit ei pulcra apertis coelis; dat ei aviculam columbam de coelo; dat ei paedagogum ductorem: Ductus est in deserium a Spiritu. Sic allicitur puer ac veluti decipitur, sed optima fallacia, optima deceptione pellicitur. Per Oseam Dominus ait: Ecce ego laciabo eam et ducam eam in solitudinem et loquar ad cor eius... et canet ibi iuxta dies iuqui vere constituti sunt filii et heredes Del, templa Spiritus S. Spiritus S. regit vitam hominis christiani et est veluti nnima spiritus nostri. Spiritus S. magister et paedagogus, est, qui christianum dulciter nliclt ad virtutem. Hoc innuit etiam — Oseas et ostendit hodie Christus, qui a diabolo impetitus diabolum vicit. In christiano. Deus requirit animum nobilem, fortem et verae gloriae cupidum. Christus ostendit hodie animum vere nobilem venlulis suae el iuxta dies ascensionis suae de lerra Aegypti. * Hebraice est: Ego decipiam eam,' nam *"5?* dicitur hebraice puer parvulus, quia facile decipitur. Agam, inquit, sicut agere solent parentes cum parvulis filiis, agunt enim quandoque ut in gymnasio dentur eis bellaria ad alliciendos eos, ut libenter ad ludum litterarium pergant. Gymnasium Dei desertum est: ibi Hebraeos legem docuit,?* sanctas litteras, optimos mores, disciplinam etiam militarem in pugna contra Amalec regesque chananaeos;?5 sed pluit eis manna de coelo?9 tanquam bellaria ex mensa paradisi. Sie ductus est Christus in desertum a Spiritu ad ludum litterarium, in quo quadraginta dierum spatio multa didicit, ita ut doctoratus honorem et insignia meruerit. Cum enim venisset ad disputandum et arguendum contra eum satanas, optime respondit, sophistica ipsius argumenta optime solvit, vicit, confusum dimisit sophistam. Ecce doctrina quam a Spiritu Sancto Christus didicerat: Scriptum est: Non in solo pane vivit homo ; * Scriptum est : Non tentabis Dominum Deum iuum ; ?** Scriptum est. .. Dominum Deum tuum adorabis. ?? Litteras didicit Christus, nec tantum litteras, sed etiam bonos mores: Non tentabis Dominum, adorabis Dcminum et illi soli servies. Gladiaturam etiam didicit, et cum satana in agone contendens, optimum gladiatorem se ostendit: Qui docet manus meas ad proelium et digitos meos ad bellum. ?? In christiano Deus animum requirit nobilem contemptorem saecularium vanitatum, pomparum mundi, contemptorem carnis suae; animum requirit virilem fortissimi militis, non femineum animum; requirit nobilem professionem, qualis est professio litterarum, professio sanctioris vitae, morum optimorum, professio militaris disciplinae; animum requirit veri honoris et verae gloriae cupidum, qualis necesse est ut sit in bono et honorato milite. IV. Vita Christi in deserto, relicto saeculo, fuit ieiunium et oratio: Dominum Deum tuum adorabis et illi soli servies. Talis est vita veri christiani. Ostendit Christus hodie animum vere nobilem et geneQUADRAGESIMAE 71 rosum, qui pluris aestimat honorem quam totum mundum. Ait satanas: Haec omnia tibi dabo — omnia regna mundi et gloriam eorum, — si cadens adoraveris me. Cui Christus: Vade, satana, scriptum est... "Dominum Deum tuum adorabis.?! Vis ut sim Dei et Domini mei desertor? proditor? ut fiam ei rebellis tibique ipsius inimico serviam? Pluris, inquit, aestimanda est gratia Dei quam omnis mundi gloria. Pertrahere voluit Christum ad peccatum sub spe divinae bonitatis et sub spe magnae utilitatis. Sed non est bona mulier, quae viro frangit fidem sub spe veniae a viro consequendae, etiam magnae utilitatis intuitu; non bonus et fidelis servus, qui domino proditionem parat promissis magnis corruptus, licet certus. quodammodo "esse possit veniae, sciens quod ipsius dominus optimus sit et clementissimus, nam licet veniam consequatur, qua fronte poterit illius se praesentare conspectui? Gratia Dei est sicut libertas, de qua ille ait: «Non bene pro toto libertas venditur auro »;?* est sicut honor, maxime mulieris. Vult Dominus ut servus illius sit sicut decantatus ille bucephalus qui, praeter Alexandrum, neminem admittebat sessorem:?* Illi soli servies. Christiani hominis anima adeo cara et pretiosa res est, ut pro ea satanas totum offerat mundum: Ostendit ei omnia regna mundi el gloriam eorum... Haec omnia tibi dabo. Nos infelices, quam minimi facimus pretiosissimam margaritam, ad quam emendam Christus pretium sanguinis sui solvit: Inventa ... una pretiosa margarita, dedit omnia sua et comparavit eam ** mercator prudentissimus! V. Tandem ibi clauditur christiani hominis dignitas: Superata omni tentatione,?5 accesserunt Angeli et ministrabant ei. O summum honorem! o gloriam hominis infinitam! Lazarus ille mendicus ab Angelis portatus fuit in sinum Abrahae;?* Elias igneo curru, idest angelico ministerio, raptus fuit in coelum; ** scalam legimus per quam Angeli ascendebant et descedilebant ?? in ministerium hominis: Accesserunt et Lupo, interprete Gualtero Anglico. Hervleux Les Fabulistes Latins, vol. 2. pag. 344. Alexander Magnus, f. 233*. 34) Mt 13, 460. 35) Le 4, 13. Vulg.: Consummata omni: tentatione. 36) Cf. Ibid. 16, 22. 37) Cf. 4 Bg 2, 11-12. 38) Cf. Gn 28, 12. docens nunquam et nulla utilitate servitium Dei deserendum esse, nil enim pretiosius est in mundo quam anima. Dignitas christiana ostenditur etiam ex fine qui est glorin paradisi et fruitio Del. Christum in deserto christiani sequi debent. Angeli et ministrabant ei ; Omnes sunt administratorii spiritus in ministerium missi his qui hereditatem capient. *? Sed si adeo nobilis homo christianus est, cur ducitur in desertum et non in paradisum? Adam in paradisum ductus fuit; 49 sed nobilissimos principis filios cibis oportet delicatissimis ac pretiosissimis nobilissimisque enutriri. Quicquid sub Deo est, vile admodum est Dei comparatione. Cibi paradisi tanquam terreni et viles Adamum malis humoribus repleverunt, reddiderunt corpus cacochymum; * in deserto autem pavit Deus filios suos pane Angelorum. Quis autem panis Angelorum nisi Deus? Ego, ait Raphael, cibo invisibili... utor. ** Quo cibo alebatur Moyses in monte? Divino. Quo Christus in deserto? Non in solo pane vivit homo, sed in omni verbo quod procedit de ore Dei. ** Desertum hebraice dicitur O2" ,*^ idet absque verbo, "a idest ubi nihil boni est. Sed ubi nihil est, ibi Deus est, qui solus vult esse cum anima sola tanquam sponsus cum sponsa. VI. Sie proponitur nobis hodie Christus tanquam exemplar: Inspice el fac secundum exemplar, quod tibi... monstratum est; *5 Exemplum ... dedi vobis ut quemadmodum ego feci ... ila et vos faciatis; * Christus passus est pro nobis, vobis relinquens exemplum ul sequamini vestigia eius. *' Fratres mei, si, ut ille [ait]: « Componitur orbis Regis ad exemplum, nec sic inflectere sensus Humanos edicta valent ut vita regentum; Mobile mutatur semper cum principe vulgus », *? si rex pergat ad bellum, quotnam sunt qui eum sequuntur? Hebraei in deserto ductum columnae nubis et ignis, in qua erat Angelus Domini, sequebantur; * Elias suo exemplo multos traxit in desertum, multos Eliseus vitam ducens eremiticam in montem Carmeli; 59 nos non pertrahet Christus? Si ducem Christum non sequimur, quomodo ipsius milites sumus? Quomodo ipsius spiritu ducimur? voce cf. Forcellini Appendiz' Novissima. 42) Tob 12, 19. 43) Mt 4, 4. Nm 9, 15 sqq. 50) Cf. Corn. a Lapide Comment. in lib. 3 Reyum. cp. 18, png. 198. Dina use quia , ; . ^ Be-un HR Ep vaio ^ qoe e eiii cd ^ Áo o e-— JU ems uU uns diclus py m BO tt m oi i 3 Po Rn pas Ji feos ye er pert €rhAL iari m poses nte ni rb Hi Jt Lab e pe &UCeM ur petto ey, Ves] vb Lern, Q5 Lentie sho Mem RA Mthhes hort: ie orbe e adl U*ro— j^Aprmey Lact) nm yn caret Der HÀ, fu : P ae ^e Pet trt ra 0) np ne qi teo ie Atia e anf fnb cà rnm her 5 Padel. A. eA i ! - ^ GAUnHPC Hel. A nene Le menfa ue id E OSRCPE TAPPA "T" fileies t Las 9. nn PH. Lt pyeieeio L^ uale! eig o tat UG WEPEER Se IARMA ER Ar quem LA fer ideas ed ree ea lr tar PP EP REREÁ ít orisse 6o tsrtgen poems. t jut bo rct PO om ifa. fet dm Pd. reram ar re p Mnpo 5 oap P Gy omne, et crie Lg iae. RII rnt Herm Hut far hes aul. irt itt nl dodi Day tapa Lern rt n riae eh Cb aep faces, rint gres — PE RW RD ET Ri: capt dio eher (ap teh AA ne esa her qe ug Pep entm aja Merpetep, fn rers path) f hp prd oct e. ora sd; MRTRE qm P6 YI Ree. ior abes spl af. Penn iue n -J. zt A "A LE YN TEE M E . z ( DL e*t. "A - $ 7 y i RANA des " p— quy di. e bnt ertet. Aere UE Tp laaihiics ibo OM d a el e ph Joi di Lone nl! at nd oandied d b Wy Ay » : Pis e pacte. Um Mehl fusos. Lp Fe ui UD aci ia » j (Uf, h^ ri gi üca- Eug: [rot eif 4e fares. ith; er. s - Y (A A PUn de dod dede. lasst der, Lue eint AB. agg. tst. trf Jicdór AN CHEM diner "e d queue ha ao aci : iac foot rmm e Rey ln ef nsn t getto. orat Um DT P iet Ta. Moe ntm Lalo icm MR X pisby. fnpstb- MUXDERU E pelis Lily tem gon | esses ey otlad vosptaguie mtd stupor AA Ph 7 sale erecto LU Pn r* z "wr. vida cipb ihi d iion de fuerit tbi bet re Ep nail v my "Poe DN 3 j "D ^ pM. m vl Mea, uror d a je qe y» NT ap Aft Pe iu w^. aL XD Y Eo rei vts ipii ( je A2. st EIE mcos geleis dui Kec an i gerat t Arr Dr er e (y fet €^ Kap py enr HAE hc aÀ rr (ap (A4 but" etd ^ pnt T JE decl AT pur m iren oat eo P eher d ( - diea "eren earn. Go paese, omn " j 2* ( . I: . M D Ad rtr ee oer! MPH pee mthi peo" t s os Fi sadp qe conl ef alpha AT] 9&7 jd Lac oft eta oipictsas ht , , i MINUTAE PAGSIMILE SCRIPTURAE S. LAURENTII TERTIA PARTE DI NIME QUADRAGESIMAE 79 Ductus est in deserlum a Spiritu. Mirum in modum Spiritus Sanctus, Deus ipse deserto delectatur. In deserto apparuit Iacob, 5: in deserto Moysi, 5? in deserto dare voluit legem multaque et magna miracula operari, 5? per desertum ducere populum suum in terram promissionis. * Magnum divinae virtutis miraculum est ut in deserto, ubi nihil boni reperitur, hominem avidissimum boni, cuius est insatiabilis cupiditas, ut patet in desideriis divitiarum, honorum et voluptatum, in deserto, inquam, hominem teneat saturum, con- 'tentum, absque fame et siti; nam ait quod: Cum ieiunasset quadraginta: diebus... postea esuriit ; 5 ergo quadraginta dierum spatio absque fame et siti in deserto mansit, quoniam divinitus alebatur sicut Moyses in monte. 5* Qui Deum habet, contentus est multo magis quam si mille mundos possideret. Ductus est... ut tlentaretur a diabolo. Sicut probatur aurum in fornace, adamas ad incudem; non probatur aes aut cuprum in fornace, sed aurum, quia nobilissimum metallum, sic tentantur electi Dei sicut aurum in fornace. 9 II. ALIA HOMILIA Ductus est Iesus in desertum a Spiritu, ut tentaretur a diabolo. Et cum ieiunasset. ! I. Sicut Adam pater noster, postquam ad imaginem et similitudinem Dei? formatus fuit virili perfectaque aetate, ductus in paradisum fuit: Tulit... Dominus Deus hominem el posuit eum in paradiso voluptatis, ut operaretur el custodiret illum? ibique a diabolo tentatus fuit, * sic hodie Christus, cum ad perfectam aetatem triginta annorum devenisset, in Iordane verus Dei Filius, Dei perfecta imago et similitudo declaratus, * in desertum ductus fuit ut tentaretur a diabolo, a serpente antiquo, * a satana humani generis hoste crudelissimo. Deus valde delectart videtur deserto. In tentatione probantur electi. Sicut diabolus tentavit Adam in paradiso et Christum in deserto, sic tentat fideles quosque, et sicut invidia motus tentavit Adam et Christum, sic eadem causa tentat etiam fideles, multis modis et sub varlis formis. Tentavit primo Christum de incredulitate et diffidentia; Sicut autem Adamum in paradiso tentavit et Christum in deserto, sic tentat fideles quosque. Haec enim eius est ars, haec professio, hoc studium ipsius et perpetuum exercitium: tentare, instigare, inducere pravis persuasionibus homines Dei fideles ad peccandum. Hinc dicitur fentator. ? Invidia motus tentavit Adamum videns eius gloriam in terrestri paradiso et praevidens multo maiorem in coelesti: Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram, et dominetur piscibus maris et volatilibus coeli et bestiis universaeque terrae... Et creavit Deus hominem ad imaginem suam, ad imaginem Dei creavil illum, 8 ita ut videretur veluti alter Deus, Dei vices gerens in hoc mundo. Ob eandem causam tentavit Christum videns quod in Iordane super eum aperti sunt coeli descenditque Spiritus Sanctus super eum et vox Dei intonuit: Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi bene complacui.? Sic tentat quemlibet Christi fidelem — nam quilibet frater Christi est, Dei filius et heres, — propter invidiam et odium in humanum genus: Adversarius vester, idest inimicus, diabolus tanquam leo rugiens circuit quaerens quem devoret, cui resistite fortes in fide. ? Hoc est quo satanas maxime cruciatur, quod homo in Baptismo constitutus est filius Dei, heres paradisi, factus templum Spiritus Sancti. Simili modo tentavit Adamum et Christum, illum forma corporea serpentis assumpta, Christum assumpta forma hominis, forte eremitae. Varias assumpsit formas quoniam multis modis tentat, hinc nunc dicitur leo rugiens, nunc lupus rapaz,?* nunc serpens antiquus, nunc draco magnus; * semper tamen ad peccandum invitat, hoc est enim tentare, instigare ad peccandum. II. Sed ad quodnam peccatum pertrahere voluit hodie Christum ? Ad peccatum utique incredulitatis, infidelitatis, diffidentiae et desperationis. Christum nanque tentavit ut hominem sanctum, Deo carissimum, sicut in Iordane dictum ei fuit coelesti oraculo: Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi complacui. Haec divina est veri- 20, 2. QUADRAGESIMAE 81 ' tas, certa, infallibilis, hanc. tamen revocare quaerit in dubium: Si Filius Dei es : ? vox, inquit, quam de coelo audisti, forte illusio quaedam fuit, nam si Filius Dei es, ubinam est paterna caritas, cura et providentia erga te? Quadraginta diebus ieiunasti, nunc aulem esuris, famem pateris, nec habes quod manduces: ubi est necessarius cibus quem tibi Deus providit? Num dedit tibi potestatem ut possis lapides in panes convertere? Tali argumento impugnat et expugnare quaerit fidem et verisic et primos tatem coelestis oraculi. Sic etiam tentavit primos homines: Cur prae- — tome cepit vobis Deus ne comederetis de omni ligno paradisi? '* Qua de causa EE nisi quia pravo in vos animo affectus est? Alioquin non prohibuisset » Eu vobis talem tantumque bonum; sed scit quia quocunque die comedubitarent; deritis ex eo, aperientur oculi vestri el eritis tanquam dii scientes bonum el malum.!* Quare tunc quoque fallaci sophismate impugnavit et expugnavit fidem divinae erga hominem caritatis utique paternae, nam hoc est esse ad imaginem Dei, filium esse Dei, sicut de Adam legimus: Genuif ad imaginem... suam.!$ Quare sic tunc quoque argumentatus fuit: Si Deus pater vester esset amantissimus, ut par est, non interdixisset vobis esum cibi optimi et suavissimi divinaeque virtutis. Tentans hominem in paradiso multa magnaque ei promisit: «eq tum istis Nequaquam... moriemini: vitae perpetuam immortalitatem; Eritis '"'"^ Christo tanquam dii : divinos honores, et divinam scientiam: Scientes bonum bd ei malum. Sic et hodie Christum tentat: Ostendil ei omnia regna mundi el gloriam eorum el dixil... Haec omnia libi dabo, si cadens adoraveris me. * Sed haec Christus nec aspicere quidem voluit. Sicut autem tentavit Christum, ita nos quoque tentat ut in peC- ,ie tentat catum pertrahat et in perditionis barathrum impellat. Christum Sacs: tentavit satanas post baptismum, post fugam mundi, post ieiunium A en et perpetuam orationem. Non tentat satanas nisi eos qui sanctam sanctam vitam ducunt, vitam utique filiorum Dei et quos per fidei Sacra- SS HEN mentum [ilios Dei novit; nam qui in peccatis vivunt et mundo serviunt, omnes ipsius sunt, servi Pharaonis, !? sub potestate tenebrarum 9* Sicut dii, etc. 16) Ibld. 5, 3. 17) Mt 4, 8-9. 18) Cf. Ex 1l, S8 sqq. 18*) CI. Col 1, 13. Trnctat hoc mysterium Begius Vates docens quis tentetur, quidnam sit tentatio, quare quis tentetur et quomodo tentetur. Satanas ientat occulte et manileste, in captivitate babylonica constituti; !? sed qui spiritu Dei aguntur, ?? cum sint filii Dei, hi sunt qui a satana tentantur ut pereant. Ill. Regius Vates pertractat mysteria hodierni Evangelii, docet enim quisnam est qui tentatur, a quo tentatur, et quam ob causam tentatur, qua ratione etiam sese a tentationibus insultibusque tueri possit. Quis est qui tentatur? Qui habitat in adiutorio, in secreto latibulo Altissimi, in protectione, in umbra omnipolentis Dei commorabitur, ita ut. dicat Domino: Susceptor meus es tu et refugium meum, Deus meus sperabo in eum. Quicunque, inquit, sub umbra et tutela Dei vivit tanquam filius Dei, hic a Deo protectus a daemonio tentatur. Quoniam ipse liberavit me de laqueo venantium et a verbo aspero. ?! His verbis declarat quidnam sit tentatio, sicut et Paulus: Ut non in tentationem incidat et in laqueum diaboli. ?? Satanas nanque venator est peritissimus sicut Nemrod, ?? piscator et auceps omni arte instructus ad capiendas animas. Hinc hebraice est: vp nao, de laqueo aucupis irretitoris, illaqueatoris, et a verbo aspero, a periculo infortuniorum, minarum, a peste exitiali;; dum enim satanas tentat, perdere nos quaerit, peste inficere, interitui dare. Quare designat quod verbum tentatoris est tanquam aer pestifer, sicut flatus draconis aut reguli aspectus, qui hominem interimit. ?5 Appellat etiam tentationem (timorem nocturnum dicens: Non timebis a timore nocturno,?* ubi furem ostendit esse satanam, qui nocte domum perfodit ad virtutum et meritorum spolia diripienda et ad nos perdendos; nocturnum periculum est bonorum nostrorum vitae et salutis. Adhuc autem: A sagilta volante in die, a negotio perambulante in tenebris, ab incursu et daemonio meridiano. *' Est, inquit, satanas peritissimus sagittarius, sicut Ismael in deserto;?? tentatio autem sagitta est ab eo immissa ad perdendam animam. Cum manifeste nos tentat, ostendit .. . omnia regna mundi et gloriam eorum... Haec omnia libi dabo, si cadens adoraveris me ; Eritis sicut dii. Occultam 3, 7. Vulg.: Jn opprobrium incidat, eic. 23) Cf. Gn 10, 9. 24) Ms.: Mipach iakusc. cp. 21, pag. 84. 26) Ps 90 (hebr. 91), 5. 27) Ibid. vr. 6. 28) Cf. Gn 21, 20. l QUADRAGESIMAE 83 autem tentationem appellat negolium perambulans in tenebris. Quattuor docet tentationum genera et salutis nostrae pericula, duo nocturna et duo diurna: Non liimebis a timore nocturno, nec a sagitta volante per diem, non a negolio perambulanle in tenebris, neque ab incursu el daemonio meridiano. Nam tentationes hae quidem occultae sunt, illae autem manifestae; haec parvae, subitae, cito transeuntes, illae magnae, diuturnae, importunae. Utitur aliquando militari stratagemate, quo usus fuit Gedeon in Madianitas; parva enim militum manu nocte in tenebris adorsus fuit innumeras Madianitarum copias potentissimumque exercitum irruitque in eos et fudit atque fugavit. ?? Non timebis a timore nocturno, a sagiiia volante in die. Prima tentatio qua Christum petiit timor fuit nocturnus et sagitta volans, tentatio partim spiritualis, ut dubium aut scrupulum ei immitteret de fide coelestis oraculi paternaque Dei caritate et providentia; partim corporalis, nam famem et corporis necessitatem panisque et cibi defectum ei ob oculos posuit. Tentatio carnalis et superflua sollicitudo rerum corporalium sagitta est volans per diem. Altera autem tentatio: Si Filius Dei es, mitte te deorsum, *? negotium ambulans in tenebris, occulta tentatio; Transfigurat se in angelum lucis: *! utitur testimonio Scripturae ad decipiendum; proponit ob oculos magnam Dei misericordiam divinamque erga nos caritatem, merita Christi, promissiones Dei, ut faciles simus ad peccandum nosque ex alto praecipitandum. Haec pestis occulta est, sed perniciosissima. Tandem ultima tentatio: incursus et daemonium meridianum: Haec omnia tibi dabo. Hic omnes vires suas collegit satanas ad impugnandam et expugnandam et capiendam inexpugnabilem arcem insuperabilis virtutis Christi. Sed repulsus fuit: "Vade, Satana. * Hinc vere ait: Non accedet ad te malum et flagellum non appropinquabit tabernaculo tuo : ** nulla, inquit, poteris tentatione vinci et superari; non continget tibi ut in peccatum incidas, et satanae flagellum, quo flagellavit Iob, * non te laedet, nil tibi nocebit, quoniam tu, Domine, spemi meam, ipsum altissimum posuisti refugium luum, habitaculum utitur etjam stratagemate: sic subdole prius Christum tentat de diffidentia, deinde de praesumptione et tandem de idololatrin ; sed sicut Christus quilibet fidelis de sntana triumphabit fretus divino ndiutorio, fidci praesidio et angelica custodia. Quattuor nominibus tentator appellatur pro quattuor tentationum generibus. tuum. ?5 Cum habites in habitaculo secreto Allissimi, sub umbra et protectione omnipotentis Dei, tanquam filius unice dilectus, vinces, inquit, et superabis omnes tentationes, sicut vicit Christus, triplici de causa: primo quidem, propter divinum adiutorium, nam ipse, inquit, liberabit te de laqueo venantium et a verbo aspero, scapulis suis obumbrabil tibi et sub pennis eius sperabis : securi sunt pulli a milvis aliisque rapacibus avibus quandiu sunt sub alis gallinae amantissimae matris; secundo, propter virtutis fideique praesidium, nam ait: Scuto circumdabit te veritas eius, ** fides eius; sic Paulus ait: Accipite armaturam Dei ... sumentes scutum fidei. in quo possilis omnia tela nequissimi ignea extinguere. ?' Sic Christus egit hodie: Non in solo pane, scriplum est, ait, vivet homo... Non tentabis Dominum Deum tuum ... Dominum Deum tuum adorabis, etc.;9? sacra nanque Scriptura turris est David, quae aedificata est cum propugnaculis ; mille clypei pendent ez ea, omnis armatura fortium, ** nam gladius spiritus est verbum Dei;** tertio, propter angelicam custodiam, siquidem: Angelis suis mandavit de le, ul custodiant le in omnibus viis luis; * En lectulum Salomonis sexaginta fortes ambiunt ex fortissimis Israel ; omnes tenentes gladios et ad bella doctissimi; uniuscuiusque ensis super femur suum propter timores nocturnos, ** idest propter satanicas tentationes, ad salvandam sponsam a nocturnis inimicorum periculis. Sic legimus coelestium Angelorum exercitum paratum et instructum in aciem terribilem ac formidabilem contra Syros in salutem Elisei prophetae. € ij His de causis, inquit, diabolum semper vinces: Super aspidem et basiliscum ambulabis . .. conculcabis leonem et draconem. ** His nominibus tentator designatur. Super aspidem, sive pardum, contra pardum ibis, qui tribus saltibus feram nisi capiat, confusus et veluti rubore suffusus eam dimittit. *5 Contra pardum et basiliscum ibis vincesque, prosternes, conculcabis leonem et draconem. Quattuor nominibus tentatorem appellat, sicut quattuor tentationes dixerat. Pardus et leo viribus potentes terrent feras, potentia agunt; aspis vero et' serpens dolis venenisque inficiunt et perdunt quos aggrediuntur; aspis et serOrdine inverso affert vr. 4. 39) Ct 4, 4. 40) Cf. Eph 6, 17. 41) Ps 90 (hebr. 91), 11. 42) Ct 3, 7-8. 43) Cf. 4 Rg 6, 17-20. 44) Ps 90 (hebr. 91), 13. QUADRAGESIMAE 85 pens occulte nocent, pardus autem et leo manifeste. Leo potentior maiorque pardo est, draco autem aspide multo potentior et nocentior. IV. Sed tandem quis apud Deum tentationis finis? Corona salutis: Cum ipso sum in tribulatione, eripiam eum el glorificabo eum; longitudine dierum replebo eum el oslendam illi salutare meum ; * Superata omni tentatione, *' accesserunt Angeli el ministrabant ei ; *9 Non coronabitur nisi qui legitime certuverit ; * Bonum cerlamen, etc.; Reposita est mihi corona iustitiae, quam reddet mihi ... iustus iudex. 99 Hanc ob causam tentat nos satanas, ne ad coronam coelestis gloriae in empyreo, unde pulsus ipse fuit, * nos perducamur. Ismael invidia stimulatus persequebatur Isaac ne heres esset paternae hereditatis; *? Esau persequebatur Iacob ne paternam hereditaret benedictionem; 53 Saul persequebatur David ne ad coronam regni deveniret. 5* . Non potest pati satanas videre terrenum hominem supra coelum. sublimatum, cum ipse coelestis angelus in infernum iníra terram sit destinatus. Hinc etsi novit quod tentando et pertrahendo homines ad peccata multo maiores daturus sit poenas, nanque maledictus fuit a Deo multisque poenis affectus eo quod primos homines in peccatum pertraxit, 5* tentare tamen non desinit; non curat unum Sibi.oculum erui, modo nobis ambo, eruantur. Et quidem multos perdit, nam ait: Cadent a latere iuo mille et decem millia a dextris luis.*9 Pestis dicitur tentatio satanae, innumeros perimit. Bellum est contra nos: Non esl nobis colluctatio adversus carnem et sanguinem, non est nobis bellum cum hominibus, sed adversus principes et potestates, adversus. mundi rectores tenebrarum harum, conira spiritualia nequitiae in coelestibus. *" In hoc autem bello, inquit, cadunt vulnerati multi: A latere tuo mille et decem millia a dextris tuis. V. Tentando nos satanas taliter quaerit et satagit in peccatum trahere ut, si possibile est, excusationem non habeamus de peccato. Hinc taliter suadet transgressionem divinae legis, ut tamen legem Vulg.: Angeli accesserunt, etc. 49) 2 Tim 2, 5. Vulg.: Non coronatur, etc. Non coronabitur lect. cod. 50) Ibid. 4, 7-8. 51) Cf. Is 14, 12-15; Lc 10, 18; 2 Petr 2, t; Iud vr. 6. 52) Cf. Gn 21, 9; Gal 4, 29. 53) Cf. Gn 27, 41. 54) CI. 1 Rg 18, 9 sqq. 55) Cf. Gn 3, 14-15. 56) Ps 90 (hebr. 91), 7. 97) Eph 6, 12. Finis cuiusque tentationis diaboli est ne consequamur coronam gloriae; non potest enim pati videre homincm supra coelum sublimatum, unde ípse eiectus fuit, Tenta ns satanas divina iussa nd mentem revocat, ut nulla excusatio hnbeatur de peccato, Deum tnmen cnlumniando; slc tentavit hodie Chrislum, sicut tentaverat primos parentes. Sed magis tentat quos videt non amore sed formidine poenue divina praecepta servare, ipsam ob oculos ponat: Cur praecepil vobis Deus ne comederetis de omni ligno paradisi? Reduxit eis in mentem divinum praeceptum et sic ad illius transgressionem induxit, ut scirent se divinam legem violare. Sic hodie: Si Filius Dei es: repetit coeleste oraculum ut in dubium illud vertat aut minime verum persuadeat. Non vult iniquus ut peccans possit ignorantiam aut oblivionem praetexere. Sciens quod servus qui cognovit voluntatem domini sui .. . faciens digna plagis, vapulabit mullis, * ita tamen divina iussa ad mentem reducit tentans, ut calumnietur vel ipsam legem vel animum Dei legislatoris: Cur praecepil vobis... ne comederetis de omni ligno? Cur vos naturali vestra libertate privavit? Cur esum melioris, pulcrioris et suavioris arboris interdixit? Non est aequa, non est bona lex ista, non bono animo erga vos istud praecepit. Sic etiam hodie calumniatur divinam providentiam et veritatem coelestis oraculi: Si Filius Dei es: vult, inquit, ut credas ipsum erga te paterna caritate esse affectum ? Hoc tibi verbis dixit, sed non respondent opera verbis. En in necessitate minime tibi succurrit. Sic Deum facit crudelem, mendacem, fallacem, aut certe obliviosum et negligentem. Dei legem graviorem facit: Cur praecepit .. . ne comederetis ex omni ligno? Unum tantum lignum prohibuit, sed praeceptum gravius facit: Ne comederctis de omni ligno. Sic maiorem facere voluit corporalem necessitatem Christi quam esset, non herbas aut herbarum radices, quibus forte vesci potuisset, sed lapides apponens. inhumanum, Si quem autem videt non virtutis amore sed formidine poenae 5? divina praecepta servare, sicut in Eva perspexit: Ne forle moriamur, 99 statim satagit nititurque pro viribus auferre ex animo timorem: Nequaquam moriemini. Sic hodie: Mitie te deorsum, ne timeas praecipitium aut confractionem | ossium, nam Angelis suis mandavit de te, etc. Si quis a furtis aliisque malefactis abstineret timore tantum iustitiae temporalis, suadet ut faciat secreto, in occulto, in abscondito, quia minime scientur; sic mulieribus adulteria suadet in secreto, in absconHorat.: 47-48. Vulg.: E! fecit digna, etc. Ordine Inverso affert hos vrr. $59) Ex * Oderunt peccare boni virtutis amore, Tu nihii admittes in te formidine poenae ». Epist., lib. 1, epist. 16, vrr. 52-53. 60) Gn 8, 3. QUADRAGESIMAE 87 dito, ne ob infamiam abstineant, quam maxime timent. Non sic Susanna, quae virtutis amore castitatem colebat, adduci potuit ut adulterium committeret; 5 non sic sanctus castissimus Ioseph ab impudica femina saepe saepius ad adulterium sollicitatus, ait enim se peccare non posse in Deum et in dominum suum, * a quo tot tantaque beneficia acceperat. Sic Dominus respondit: Non fentabis Dominum Deum tuum : abstinendum, inquit, a peccato est, non tantum formidine poenae, sed virtutis amore. Omnes qui spe divinae misericordiae peccant, ideo peccant quia satanas divinum eis abstulit timorem in hora mortis redditurus, sicut peccantibus, maxime mulieribus, verecundiam aufert, sed restituit verecundiam in confessione et sacramento Poenitentiae, ne ob verecundiam confiteantur turpia peccata sacerdotibus sanctis. VI. Tandem sciendum quod debilis valde hostis est satanas, Deo vires ipsius cohibente; non vincit nisi volentem: persuadere potest, cogere non potest. Hinc ad persuadendum utitur externis rebus, sicut cum Eva ut eam in peccatum pertraheret usus fuit pomi pulcritudine ac suavitate, et hodie cum Christo, nam: Ostendit ei omnia regna mundi etl gloriam eorum, quoniam, ut dixi, cogere non potest, sed tantum suadere; dum tentat suadet, non cogit; suasit Christo ut seipsum a templi pinnaculo in terram deiceret, sed non praecipitem dedit. 9? Hanc ob causam, fratres, peccatorum excusationes nihil valent apud Deum. Excusavit Adam peccatum suum, excusavit Eva, sed nihil valuere excusationes, iuverunt nihil, nam post excusationes multas graves poenas dederunt, * quoniam voluntate peccat homo quoties peccat, non necessitate, sicut non suscipit vir ab uxore adulterii excusationem, si sponte sua adultero assensit, non autem vi allata violata fuit, invita atque coacta. Ne dicas, homo, peccatum tuum excusans: Diabolus tentavit me, nam si tentavit, non tamen coegit, sed scito quod apud Deum nil tibi proderit huiuscemodi excusatio; scito etiam quod, licet modo satanas tentator timorem divinae iustitiae abstulerit ab animo tuo, 32 sqq. itlis nuferendo timorem et verecundiam. Satanas suadere potest tentando, sed non cogere, ideo qui tentationi cedunt, excusationem non habent, ut. evenit primis parentibus. Deus tentationem permittit ad probandam virtutem electorum ut eos ad magnas victorias praeparet. tempus veniet quando tibi male ablatum timorem pessime restituet, sicut ablatum timorem restituit primis parentibus: Cum enim audissent vocem Domini Dei deambulantis ad auram post meridiem in paradiso, abierunt et absconderunt se prae timore:. Vocem iuam, Domine, audivi... et timui. 55 VII. Sciendum adhuc nobis quod postquam exaltavit Deus hominem in paradiso mundique principem constituil ac declaravit, tunc eum a satana tentari voluit, sicut etiam postquam exaltavit Abraham magnumque principem effecit, tunc, eum tentavit, et postquam exaltavit * sanctitatem et innocentiam Iob, tunc satanae tradidit ut eum tentaret et tanquam aurum in fornace et incude probaret.9' Sic hodie, postquam Christum in Iordane glorificavit, satanae tentandum tradit. Unde lob aiebat: Quid est homo quia magnificas eum? aut quid apponis erga eum cor luum? Visitas cum diluculo et subito probas illum. *? Non enim vult Deus ut satanas calumniari possit electos suos, sicut Iobum calumniatus fuit, quod nequaquam solida constantique virtute praeditus erat, quod gemma esset adulterina, non adamas sed vitrum referens adamantis speciem. 9? Hinc ad incudem vult probari an verus sit adamas an adulterinus. Docemur hic etiam quod cum Deus specialem aliquam magnamque consolationem dat cuipiam servorum suorum, tunc eum praeparat atque disponit ad magnam tentationem, ad magnum certamen, sicut Saul Davidem armis regalibus induit, sed ut in certamen descenderet contra Goliath. ?? Deus Moysi apparens virgam divinae virtutis contulit, sed in Aegyptum contia Pharaonem misit. ?! 1 sqq.; 22, 1-18. 67) Cf. Iob 1, 1-2, 1 sqq. 68) Ibid. 7, 17-18. 69) Cf. Ibid; 1, 8-10; 2, 3-5. 70) Cf. 1 Rg 17, 38. 71) Cf. Ex 4, 2-9. QUADRAGESIMAE 89 II. ALIA HOMILIA. Ductus est! Iesus in desertum a Spiritu, ut tentaretur & diabolo. Et cum leiunasset quadraginta diebus... postea, etc. I. Proponitur nobis Christus hodie tanquam. forma archetypa et exemplar divinum numeris omnibus absolutum vitae christianae, quod nobis summo studio imitandum est, si salutem consequi volumus et vitam sempiternam..Ait nanque Paulus quod Deus quos praescivit et praedestinavit conformes fieri imagini Filii sui;* hinc ait: Discite a me quia mitis sum el humilis corde ;* Exemplum ... dedi vobis ut quemadmodum ego feci... ita et vos faciatis. * Cum Deus voluit fieri sibi sanctuarium in deserto, dedit Moysi exemplar et dixit: Inspice et fac secundum exemplar quod libi in monte monsiraium esi.* Sicut Salomon praeter palatium magnificentissimum, quod sibi in Ierusalem construxit, voluit aliud quoque habere pro deliciis in saltu, in deserto loco venationibus apto,* sic Deus praeter palatium regium in coelo, voluit et templum domumque habere in terra, in deserto mundi huius, nam: Deliciae meae esse cum filiis hominum.? Aedificii autem huius Christum dedit exemplar. Si quis voluerit Dei templum esse, necesse est ut Christo sit vita et virtutibus simil s, imo, quoniam militia est vita hominis super terram, ? datus est nobis Christus tanquam dux.et imperator exercitus. Sicut Proponitur hodie Christus exemplar perfectum vitae christianae. Omnis fidelis Christum imitari debet vita et virtutibus; autem Gedeon, dux Hebraeorum fortissimus, abiens cum valida, mi- . litum manu ad pugnandum contra Madianitas, dixit militibus suis: Quodcunque me videritis facere, facite, * sic. Christus princeps?exercitus Domini, qui.propterea saepe in Sacris Litteris Dominus exercituum appellatur, qui populum Dei praecessit per desertum duxitque in terram promissionis in columna nubis et ignis. !? Cum igitur nos, fratres, Christo nomen dederimus, cum sub Christi vexillo militemus, necesse est ut ducem hunc nostrum ad bellum hodie procedentem sequamur, nunc enim tempus belli est, 7, 1. 9) Ide 7, 17. Vulg.: Quod me [acere videritis, hoc facite. 10) Cf. Ex 13, 22. ergo etiam in bello contra diabolum. Docet Christus vitam nostram in mundo tempus esse belli contra mundum, carnem ct diabolum. Helinquendus est mundus, caro mortificanda ne cum David maneamus in civitate otio torpentes, nam quia David belli tempore manere voluit in civitate, ut otio ac deliciis vacaret, lapsus in adulterium fuit. !* II. Salomon ait: Omnia fempus habent . . . tempus belli et tempus pacis ; * prius, inquit tempus belli et postea tempus pacis, quia non coronabitur nisi qui legitime certaverit. * Post Davidem bellicosum successit Salomon pacificus; * populus Dei post multa bella in deserto gesta contra Amalecitas, contra Chananaeos, contra Amorrhaeos et contra Moabitas, ingressus fuit terram promissionis, belloque superatis chananaeis populis, illam in pace possedit. !5 Nunc belli tempus est, nondum venit tempus pacis; pugnandum nobis est contra inimicos nostros capitales, contra mundum, carnem et satanam, sicut agit hodie Christus, nam Spiritu Sancto ductus spernit mundum, relinquit eum, terga vertit mundo et in desertum pergit ut Deo serviat et orationi operam det: Dominum Deum iuum adorabis et illi soli servies. !* Haec fuit vita Christi in deserto: oratio, contemplatio coelestium, cultus divinus. Hic alterum etiam humani generis hostem domuit, carnem ieiunio macerans: Cum ieiunassel quadraginta diebus el quadraginta noctibus, cum Moyse? et Elia, !9 postea esuriit.!* Sed tandem devicto mundo, suppeditata carne, cum diabolo certandum fuit: Ductus est in desertum ... ut tentaretur a diabolo . . Accedens tentator dizit... Dic ut lapides isti panes fiant. 9 Fratres mei, relinquendus est nobis mundus, relinquenda vita, consuetudo mundana, contemnenda mundi vanitas, egrediendum nobis ex Aegypto est, exeundum cum Abraham de Ur Chaldaeorum, ?! cum Loth de Sodomis ut salvemur in monte, ? nam hic facile hostes nostros superabimus; mortificanda nobis caro ieiuniis, nam haec est sensualis Eva, proditrix Dalila, ?* Herodias persequens Ioannem; ?* tandem resistendum diabolo est, nam ait: Adversarius vester diabolus... circuit quaerens quem devoret ; ?* cavendus nobis est sicut Non coronabitur lect. cod. 14) Cf. 1 Par 22, 6-9. 15) Cf. Ex 17, 8-13; Nm 21, 1 Ssqq.; los 12, 1-13, 1 sqq. 16) Mt 4, 10; Lc 4, 8. 17) Cf. Ex 24, 18; 341, 28; Dt 9, 9. 18. 18) Cf. 3 Rg 19, 8. 19) Mt 4, 2. 20) Ibid. vr. 3. 21) Cf. Gn 11, 31. 22) Ct. ibid. 19, 15-20. 23) Cf. Idc 16, 1-21, 24) Cf, Mc 6, 19-24. QUADRAGESIMAE 91 bestia truculenta, sicut lupus ovi, leo agno; cavendus sicut serpens venenatissimus, sicut aspis et basiliscus, nam non quaerit nisi perditionem nostram, sicut patet in prima tentatione, qua primos homines tentavit ut morti et perditioni eos traderet et in barathrum infernale secum eos deiceret. ** Non suadet nisi praecipitium: Mitte te deorsum ; * furari satagit nobis infinitum gratiae Dei thesaurum, quo nihil pretiosius, ut ipse etiam novit. Hinc hodie ostendit Christo omnía regna mundi et gloriam eorum dixitque: Haec omnia tibi dabo, si cadens adoraveris me.?8 Si, inquit, unum tantum peccatum admiseris, universum mundum dono tibi dabo, omnia regna mundi pedibus tuis subiciam. Sed Christus: Vade, satana, scriptum est... Dominum Deum tuum adorabis et illi soli servies. *? Gratia Dei infinitus est, inquit, thesaurus, cuius comparatione nihilest gloria mundi totius: Quid ... prodest homini si mundum universum lucretur, animae vero suae detrimentum patiatur? *9 Gratia Dei infinitus thesaurus est, quoniam cum ipsa Spiritus Sanctus Deus verus possidetur et per peccatum amittitur; sic docet Christus quod cultus Dei ac servitus omnibus mundi regnis et imperiis praestat. III. Sciendum autem nobis est, fratres, quod tria tentationum genera in Sacris Litteris reperiuntur, nam aliquando tentat nos Deus, aliquando satanas, aliquando homo. Tentat Deus et haec tentatio semper bona est; tentat satanas et haec semper mala, nam non tentat nisi ut pertrahat in peccatum; tentat homo et haec nunc bona, nunc mala est. Tentatio Dei semper bona est, nunquam tentat ad malum: Nemo cum tentatur dicat quoniam a Deo tentatur, Deus enim intentalor malorum est, ipse autem neminem tentat. Unusquisque vero tentatur a concupiscentia sua absiractus et illectus. ** Tentavit Deus Abraham ad eum exaltandum et magis magisque in coelo et in terra apud Angelos et homines glorificandum; nec semel quidem sed saepe tentavit: primo quidem, cum iussit eum relinquere domum et patriam suam, ?* dulcis est autem amor patriae, dulce videre suos; deinde, cum fame et necessitate urgente, coactus fuit in Aegyptum descendere *! et in regionem Gerar vitam honoremque exponens periculo, nam semel et diabolo resistendum, sicut Christus restitit, nam gratia infinitus thesaurus est. Tria sunt tentationum genera: tentatio divina, diabolica, humana; tentat Deus ut exaltet, ideo tentatio Dei semper bona ct utilis est; lentat satanas ut perdat, quamvis non semper vincat; tentatio humana nunc bona, nunc mala et pessima esse potest. A et iterum ablata ei uxor fuit, semel et iterum ex magnis summisque divitiis in summam paupertatem deiectus; * tentavit eum cum, iam seni dedit circumcisionis mandatum ut seipsum et filios suos circumcideret, ?? cum iussit ut Ismaelem filium una cum matre domo eiceret, * et tandem cum iussit ut unicum ac dilectissimum filium Isaac Deo sacrificaret. ?! — Sed, ut dixi, tentatio Dei semper bona et utilis nobis est. Agit enim nobiscum Deus sicut magister digladiandi docet filios suos artem, peritiam et disciplinam militarem; tentat eos ut doceat artis secreta, digladiatur cum eis non ut eos interficiat vel feriat nocumentove aliquo afficiat, sed ut instruat: Benediclus Dominus Deus meus, qui docel manus meas ad proelium et digitos meos ad bellum. 9? Satanas autem tentat sicut digladiator in duello antigonistam perimere satagens;.sic tentavit Adamum, sic Iobum, sic Davidem, sic Christum. Fidelis est aulem Deus, inquit Paulus, qui non patitur vos tentari supra id quod potestis, sed faciel eliam . . . proventum. ?? Semper tentat satanas ut vincat, ut occidat, sicut lupus ovem, sicut leo agnum; sed non semper pro voto succedit ei; vicit quidem Adamum, vicit Davidem, sed non vicit Iobum, non vicit Christum, sed a Christo victus abiit totus confusus et ignominiosus. De hac tentatione Evangelium: Ne nos inducas in tentationem,.sed libera nos a malo; *9 et Christus ait: Vigilale et orate ul non , intrelis in lentationem; * nam satanas ezpelivit vos ul cribrarel sicut triticum. *? .Tentatio autem humana nunc quidem bona est, sicut regina Saba tentavit Salomonem in aenigmatibus; 9 nunc mala, sicut impudica mulier tentavit Iosephum; ^ aliquando pessima est qua Deum homo tentat, sicut tentaverunt Hebraei in deserto, * sicut. scribae et Pharisaei saepe tentaverunt Christum. 46 m Non tentabis Dominum Deum tuum.*' Aliquando eo dementiae venit homo ut ipsum diabolum tentet, sicut fecit Saul abiens ad mulierem pythonissam, 599 sicut faciunt qui ad maleficas mulieres 9-12. 37) Ct. ibid. 22, 1-2. . 88) Ps. 143, 1. 39) 1 Cor 10, 13. Vulg.: Fidelis autem Deus est qui non palietur, etc. 40) Mt 6, 13. 41) Ibid. 26, 41; Mc 14, 38. 17, 2-7; Nm 14, 22; Ps 77, 18-41; 94, 9; 105, 14. 46) Cf. Mt 16, 1; 19, 3; 22, 18. 35; Lc 11, 16; 20, 23. 47) Dt 6, 16; Mt 4, 7; Lc 4, 12. 48) Cf. 1 Rg 28, 7-8. QUADRAGESIMAE 93 pergunt, ad astrologos et malis artibus imbutos, amoris causa vel ambitione aut cupiditate aliqua impulsi. ; . Et quidem, fratres, existimo quod nunc satanas oblitus fere sit artis et professionis suae ad tentandos homines, nam maxima hominum multitudo ad peccandum nulla satanae tentatione egent; multi potius, ut dixi, ipsum tentant totosque seipsos satanae offerunt deduntque in corpore et anima; álii et quidem innumeri, partes. satanae suscipiunt daemonesque agunt et ministros satanae ad tentandos persuadendosque plurimos utriusque sexus iuvenes ad peccandum, qui daemones sunt incarnati, ut dici solet, daemonibus multo deteriores, neque enim ut illi signo crucis fugantur. | Non tentavit Christum satanas nisi post baptismum, ubi Filius Dei declaratus fuit, * postquam mundum contemnens et relinquens in desertum abiit a Spiritu Sancto ductus; postquam diuturno quadraginta dierum numero carnem afflixit et maceravit. Non tentat 'mundanos et carnales homines, sed spirituales sanctosque Dei servos, qui in carne viventes, non secundum carnem vivunt sed sicut Angeli Dei, qui corpore in terta positi, mente,.conversantur in coelis. Paucissimos habet quos tentat in mundo, quia paucissimi sunt qui secundum Deum vivant, qui Christum imitentur, qui spiritu Dei agantur. IV. Sciendum tamen est, fratres, quod licet carneis oculis vita Christi *" in arido horridoque et abiecto deserto aspera nimis videri possit, revera tamen nor erat, sed coelesti divinaque dulcedine plena, sicut vita Hebraeorum in deserto, sicut vita Moysi in cacumine "montis asperrimi: quadraginta diebus suavissima fruebatur dulcedine, dulcissima suavitate divinae consolationis, cibo potuque utebatur angelico; sic Christus. Et sicut triremis navigans secundis ventis absque ullo labore cursum suum per maria ad portum optatissimum dirigit, nam flante vento prospero in puppim nullo opus est labore in remigando, maxime etiam cum secundis aquis navigatur; sic flante Spiritus Sancti aura, nullo negotio spiritualis vitae cursus in mari huius mundi dirigitur. Hoc est autem quod dicitur: Ductus est Iesus in deserlum a Spiritu; Expulit eum Spiritus in desertum, inquit Multi sunt in mundo tentatores daemone peiores. Satanas maxime tentat sanctos Dei servos. Gratia Spiritus S. spiritualis vita suavis redditur et facile in hoc mundo dirigitur. Admirandum spectaculum exhibet hodie Christus in deserto €um sntana pugnans et tamen divina dulcedine iruens. Marcus; Plenus Spiritu Sancto... agebatur a Spiritu in deserium, inquit Lucas, sicut navis utique vento ducta. Excitat Spiritus in corda desiderium asperioris vitae, quare a servis Dei etiam cum gustu ieiunatur, oratur, plangitur, lacrimae dulcissimae effunduntur, desiderantur lacrimae. V. Ducius est in deserium a Spiritu, ut tentareiur a diabolo. Et cum ieiunasset quadraginta diebus. Multa Sacrarum Litterarum mysteria menti occurrunt, dum hodie Christum cum satana in deserto singulari certamine ac mirando duello confligentem ac dimicantem contemplor. Videre mihi videor Michaelem cum dracone pugnantem, ut Ioannes in Apocalypsi ait, eumque de coelo eicientem; 5* videre id quod Zacharias ait, quod satanas stabat a dextris lesu sacerdotis magni ut adversaretur ei, sed increpatus a Domino fuit; * videre Davidem cum Goliath in arenam descendentem, $5 Samsonem cum leone in deserto pugnantem eumque superantem ac discerpentem, ** Iacob luctantem cum angelo tenebrarum, * Moysen post quadraginta dierum ieiunium idolum in deserto comminuentem, 59 Iosue cum rege Amalec certantem; 5? sed praecipue antiquum serpentem in paradiso hominem vere ad imaginem.et similitudinem Dei ** conditum impetentem ac per Evam in peccatum pertrahere satagentem. *! Sie Christus hodie a satana impetitur et tentatur in deserto, qui tamen Christo paradisus deliciarum coelestium erat; ibi divinis consolationibus et summa spiritus dulcedine fruebatur, vincente ac longo intervallo superante omnem dulcedinem sensualem, omne carnis delectamentum, quam noverat ille qui ait: Renuit consolari anima mea, memor fui Dei ei delectatus sum... et defecil spirilus meus, *? prae nimia spiritus dulcedine; Quam magna multitudo dulcedinis tuae, Domine, quam abscondisti timentibus te! * Hinc renuit hodie Christus omnia regna mundi et gloriam eorum, nam gustata mellis dulcedine, quiequid postea comeditur, dulce minime videtur, nam nil dulcius QUADRAGESIMAE 95 mélle; neque divina bonitate potest aliquid esse suávius, nam haec est manna coeli, cibus Angelorum ac. beatorum spirituum in paradiso. Superaia omni lentatione, accesserunt Angeli et ministrabant ei. Postquam plenam assecutus fuit victoriam de hoste, percepit coronam. Rex Israel ad iussum Elisei misit tres sagittas contra Syriam et virga ter percussit terram, cui veluti indignans Propheta ait: Si percussisses... Septies, usque ad consummationem Syriam percussisses. * Perfectam requirit Deus victoriam. Indignatus fuit Deus regi Israel eo quod, cum bello superasset inimicum Israel Benadad eumque cepisset, pepercit ei liberumque dimisit, cui dixit Propheta missus a Deo: Erit anima tua pro anima illius ; 55 Saul in iram et indignationem Dei incidit, eo quod pepercit regi Amalecitarum, nec penitus delevit omne genus Amalec.** Egit hodie Christus sicut Saul praecepit ne quis militum quicquam gustaret donec hostes penitus delerentur, . quare Ionathas mortis periculum subiit, quoniam gustavit modicum mellis ante completam victoriam; ' Christus, superata omni tentalione, cibum sumit Angelis ministrantibus. VI. Ductus est in desertum a Spiritu. Vita spiritualis videtur homini asperum desertum. Magna vi divinae virtutis opus est ad retrahendum hominem a saeculari vita ad spiritualem, sicut Angelus Domini vim quodammodo intulit Loth ad extrahendum eum a Sodomis; 9 nam sicut ipsi Loth displicebant vitia Sodomaeorum, sed tamen non displicebat Sodoma, quae sicut paradisus Domini *? ipsi videbatur, hinc aegre ferebat relinquere Sodomam, sic multi sunt quibus displicent vitia mundi, non tamen mundus ipse displicet, sed placent bona mundi huius, hinc spiritu opus est: Ductus esf in desertum a Spiritu. Hebraeis displicebant mores Aegyptiorum, tyrannis crudelis Pharaonis, sed tamen non displicebat Aegyptus. Ductus est in desertum a Spiritu, ut tentaretur a diabolo. Omnes Sancti tentati sunt, non reperitur electus Dei qui non tentetur a satana; Adversarius vester... lanquam leo rugiens circuit quaerens 42. Vulg.: Pro anima eius. 866) Cf. 1 Rg 15, 1-31. 67) Cf. ibid. 14. 24-45. Plenam victoriam de hostibus reportaro oportet ad coronam percipiendam. Magna virtute opus est ad relinquendum mundum. Diabolo resistendum est praecipue scuto fidei. Filii Dei maxime tentantur. Homo tentatur 8 salnna et a carne sua. Pessima tentatio est peccare cum spe magnae misericordiae Dei. quem devoret, cui resistite fortes in fide.?" Sic et Paulus multas virtutes necessarias docet homini christiano tanquam militi arma, sed praecipue ait: Sumentes scutum fidei, in quo possitis omnia tela nequissimi ... extinguere, ** nam sic agit hodie Christus, scuto Sacrarum Scripturarum se defendit: Scriptum est, scriptum est, scriptum est. ?* Tentationes diaboli Paulus insidias diaboli ^ aliquando appellat, aliquando laqueum diaboli, ?* aliquando tela nequissimi. Tentatus fuit Christus post baptismum, postquam Filius Dei declaratus fuit et templum Spiritus Sancti heresque paradisi, quoniam nonnisi hi tentantur a daemonibus, sicut cum audierunt Philisthaei unctum esse Davidem super Israel, tunc insurrexerunt contra eum. 5 Gratia autem Spiritus Sancti regia quaedam unctio est. Tentatur homo a satana, tentatur etiam a carne sua, sicut Samson Dei electus persecutionem passus fuit a Philisthaeis et a Dalila instigantibus Philisthaeis, a qua semel, iterum et tertio impugnatus, tandem expugnatus fuit." RHarus est qui non vincatur a carne sua. Satanas autem tentat multis modis, sed praecipue tendit semper ad extrema, sicut daemon ille hominem, quem vexabat, nunc in ignem nunc in aquam mittebat. " Nam sic egit hodie cum Christo, primo nanque in diffidentiam eum pertrahere voluit et in timorem ne fame periret, postea ad nimiam spem et praesumptionem. : ! Vide, homo, ne ad diaboli suggestionem pecces sub praetextu magnae misericordiae Dei, nam hoc est ducere hominem supra pinnaculum templi et dicere: Mite te deorsum, quia scriptum est... Angelis suis Deus mandavit de 1e. "5 Verum est enim quod in Sacris Litteris divina misericordia supra modum magna, imo infinita prae- ' dicatur, sed non propterea ut homo ea abutatur: Non lentabis Dominum Deum tuum.?? Ne, inquam, sic pecces, homo, quia veniet tempus quo satanas ex aqua in ignem te mittet, ab extremo in extremum te pertrahet, in desperationem ex nimio timore divinae iustitiae, ut dicas cum Caino: Maior est iniquitas mea quam ut veniam merear. 599 Scriptum esl enim, etc. 79) Mt 4, 7; Lc 4, 12. 80) Gn 4, 13. QUADRAGESIMAE 97 Ut tentaretur a diabolo, ut probaretur aurum in fornace ex qua egreditur multo splendidius et illustrius; nam propter hoc Deus permittit sanctos suos tentari, ut illorum virtus multo splendidior elucescat, sicut patet in Iob; si enim non fuisset tentatus a satana, non praedicaretur patientissimus et sanctissimus: Non coronabitur nisi qui legitime certaverit. Si non pugnasset David cum Goliath, non reportasset triumphi regalis gloriam. * Deus permittit sanctos tentari ut illorum virtus magis elucescat. o 2 EE
CHAPTER 5. Feria Secunda Dominicae Primae Quadragesimae
Cum venerit Filius hominis in maiestate sua et omnes Angeli elus cum eo, tunc sedebit super sedem, etc. I. Cum revelatum fuit sanctissimo vati Danieli iudicium Dei, iuExhoreit— Stissimum quidem sed severum, contra Nabuchodonosor regem ChalDa»M cm, daeorum ac veluti monarcham mundi, per mirabilem illam maxinovit iudicium Dei severum. jamque arborem, quae totum occupabat mundum, excisam et ad Bushtdonceor nihilum fere redactam, radicibus tantum in terra relictis, sed vinculis ferreis colligatis, quo designabatur quod regia dignitate omnibusque bonis privandus erat et in silvestrem bestiam commutandus, Vates sanctissimus totus exhorruit, ita ut per horae unius spatium loqui minime potuerit.? Intellecta nanque ac mente percepta visione, tunc Daniel, inquit coepit intra semetipsum tacitus cogitare quasi una hora et cogitationes eius conturbabant eum.? Sed cum revelatum fuit ei universale iudicium, de quo hodie sed muito Christus loquitur et prophetat: Aspiciebam donec throni positi sunt maS* c"T ef Anfiguus dierum sedit; vestimentum eius candidum quasi niz el revelatum * fut — capilli capitis eius quasi lana munda; thronus eius flammae ignis, herida rotae eius ignis accensus. Fluvius igneus rapidusque egrediebatur a facie eius ; millia millium ministrabant ei, et decies millies centena millia assistebant ei. Iudicium sedit et libri aperti sunt . . . Aspiciebam... in visione noclis, et ecce cum nubibus coeli quasi filius hominis veniebat et usque ad Antiquum dierum pervenit, et in conspectu eius obtulerunt eum. Et dedit ei potestatem et honorem el regnum, et omnes populi, tribus et linguae ipsi servient. Potestas eius potestas aelerna quae non auferetur, el. regnum eius quod non corrumpetur ; tunc, inquit Vates divinus, horruit spiritus meus; ego Daniel territus sum in his et visiones capitis mei conturbaverunt me. * In utraque revelatione et visione conturbatur, sed multo magis absque comparatione in secunda quam in prima totus territus fuit, quoniam terribilem Dei maiestatem vidit. Timuit sanctus patriarcha lacob eo quod vidit Deum in coelo in summitate scalae, per quam Angeli ascendebant et descendebant, 5 pavensque : Quam terribilis est, inquit, locus iste! * Et tamen apparuit ei Deus non tanquam iudex iratus, sed sicut pater benignus. Quid mirum igitur si Daniel totus inhorruit totusque territus fuit visione divini iudicii? Conturbatus fuit in revelatione iudicii particularis, quoniam severum nimis et terribile videbatur ei, sed in visione universalis iudicii non solum conturbatus fuit, sed territus spiritu, totus inhorruit, totus fere aruit. ; Terribilia videntur iudicia Dei quae legimus in Sacris Litteris in punitionem impietatis et peccati, sed haec nihil sunt, fecit quasi flagellum de [uniculis :? Percussit Aegyptum cum primogenitis suis, quoniam in aeternum misericordia eius... Percussil Pharaonem et virtulem eius in mari Rubro, quoniam in aeternum misericordia eius ... . Percussit reges magnos .. . occidit reges fortes Chananaeorum, quoniam in aeternum misericordia eius. ? Omnia, inquit, divinae iustitiae opera in mundi punitionem patrata comparatione extremi iudicii nihil sunt, rosae et flores sunt, dicenda sunt opera divinae misericordiae, mel et manna censenda sunt. In perpetuis ardoribus ignis aeterni sentietur severitas divinae iustitiae: Iie, maledicti, in ignem aeternum, qui paratus est diabolo; * Fluvius igneus rapidusque a [facie eius egrediebalur ; thronus eius flammae ignis, roiae eius ignis accensus. II. Sed inspiciamus: Cum venerit Filius hominis. Deus, rex universi, principalis est iudex mundi, sicut Daniel ait: Antiquus dierum sedit, sed tamen omne iudicium dedit Filio: !?* Filius hominis... Vulg.: Discedite a me, maledicti, etc. 10) Io 5, 22. at nil mirum, nam timuit etiam Iacob Deum videns, qui tamen tanquam pater ei apparuerat. Multa terribilia iudiela legimus in S. Scriptura, sed nihil sunt comparatione extremi iudicil. Deus est principalis iudex mundi, sed omne iudicium Christo homini dedit, ut plene justificatum esset iudicium. Hunc iudicem cupiebat David, tamquam hominum amantissimum, reciissimum et clementissimum, ideo accepta revelatione divini! iudicii, non exhorruit, sed exultavit; 100 . FERIA SECUNDA usque ad Antiquum dierum venit... et dedit ei potestatem et honorem et regnum ; Dala est mihi omnis potestas in coelo et in lerra. 1 Sic veniet in maiestate el omnes Angeli eius cum eo; Millia millium ministrabant ei, etc.; Omne iudicium dedit Filio suo. Filius hominis est, ut homo, os nostrum et caro nostra, homines iudicaret et iustificatum esset iudicium. Sedebit super sedem maieslatis suae tanquam rex infinitae aeternaeque maiestatis: Polesias eius potestas aeterna, quae non auferetur ; Deus, iudicium... regi da et iustitiam tuam filio regis ; iudicare populum tuum in iustitia et pauperes tuos in iudicio . . . Iudicabit pauperes populi et salvos faciet filios pauperum et humiliabit calumniatorem. El permanebit cum sole et ante lunam in generalione et generalionem. Hunc iudicem cupiebat David sanctissimus, quoniam hominum amantissimus est, qui pro salute hominum sanguinem fudit et mortem subiit, quoniam etiam noverat eum rectissimum et clementissimum, hinc ait: Deus, iudicium tuum regi da et iustitiam tuam filio regis. Nam iudicabit in iustitia et iudicio, idest recte, verum et rectum iudicium faciet; Iudicabil ... et salvos faciet: pronus est magis ad salvandum; iudicabit populum tuum, mundum universum, nam omnes populi, tribus et linguae servient ei, subditi ei erunt; hinc congregabuntur ante eum omnes gentes, * ut iudicentur ab eo: Venit Dominus iudicare terram ; iudicabit orbem terrae in aequitate el populos in veritale sua ; * et iterum alio Psalmo: Venit Dominus iudicare terram; iudicabit orbem terrae in aequitate, 15 hebraice in rectitudinibus, idest rectissime. Sed quid est, quaeso, quod his locis Regius Vates, accepta revelatione divini huius mysterii, non sicut Daniel exhorruit nec territus fuit, sed exultatione maxima spiritus repletus? Ait enim: Iudicabit . .. populos in aequitate, in rectitudinibus.** Laetentur coeli et exultet terra, commoveatur mare et plenitudo eius, gaudebunt campi et omnia quae in eis sunt. Tunc exultabunt omnia ligna silvarum a facie Domini quia venit, quoniam. venit iudicare terram. Iudicabit orbem terrae in aequitate et populos in veritale sua.!* Eadem dicit Psalmo 97, imo maiore laetitia et exultatione repletus hilarius canit: Viderunt omnes fines terrae salutare Dei nostri. lubilate Deo, omnis terra, cantate et exullate et psallite. Psallite Domino in cithara, in cithara et voce Psalmi, in tubis ductilibus et voce tubae corneae. Iubilale in conspectu regis Domini, moveatur mare..., flumina plaudent manibus, simul montes exultent in conspectu Domini, quoniam venit iudicare lerram. Sed nil mirum, iustis nanque et sanctis exultandum est, peccatoribus tantum timendum. Sic Christus ait verba faciens de signis iudicium praecedentibus: Erunt signa in sole et luna et stellis, el in lerris pressura gentium... arescenlibus hominibus prae timore ... Sed his fieri incipientibus, respicite et levate capita vestra, quoniam appropinquat redemptio vestra. !* Erit dies iudicii sicut mare Rubrum Hebraeis causa salutis, Aegyptiis causa perditionis; !? erit tunc Christus sicut columna ignis et nubis posita in medio castrorum Hebraeorum et Aegyptiorum, sicut sol qui Hebraeis lucidissimus apparebat diemque clarissimum eíficiebat, Aegyptiis vero obscurissimus noctem reddebat tenebrosissimam.?? Erit «Christus sicut arca in medio tribuum, diviso universo populo in duas partes, ad dandum his quidem benedictionem, illis vero maledictionem. *' Sic hodie Christus iustus iustis quidem benedicit: Tunc dicet rez his qui a dextris eius erunt : Venite, benedicti Patris mei, possidele, etc.; peccatoribus maledicit: Tunc dicel... his qui a sinistris eius erunt : lte, maledicti, in ignem aeternum. ?? Sic apud Malachiam Dominus ait: Ecce... dies venit succensa quasi caminus etl erunt omnes superbi et omnes facientes impietatem stipula et inflammabit eos dies Domini veniens, dicil Dominus ezerciluum, el non relinquet eis radicem et germen. El orietur vobis timenlibus nomen meum Sol iustitiae el sanitas in pennis eius, el egrediemini et salietis sicut vitulus de armento,?* vitulus saginatus. Veniet Sicut ignis, nam cum igne conflagrationis veniet: Ignis ante faciem eius praecedet et. inflammabit in circuitu inimicos eius; ?* Fluvius igneus, etc.; non relinquet eis radicem, sicut in arbore Nabuchodonosor. lieri, etc. 19) Cf. Ex 14, 21 sqq. 20) Cf. Ibid. vrr. 19-20. 21) Cf. los 8, 33-34. derelinquet eis... sicut vitull de armento. 24) Ps 96 (hebr, 97), 3. nam iustis exultandum est, peccatoribus tantum timendum, quia illi benedicendi n Christo erunt, hi nutem maledicendl. Hoc ctiam Malachias vaticinatus est, describens adventum Domini ad iudicandum. In iudicio manifesta crit. uniuscuiusque virtus, vera ne an hypocrititia fuerit; manifesta erit omnibus acterna Deci malestas et sanctitas, Tunc, inquit, videbitis quid sit inter iustum el impium et inter servientem Deo et non servientem ei, ** nam ait: Erunt mihi... in die, qua ego facio, in peculium et parcam eis sicul parcit vir filio suo servienti sibi.?* Propterea, inquit, exultabunt et ,saltabunt iusti sicut vitulus saginatus: Exultabunt sancti in gloria, laetabuntur in cubilibus suis ; ezaltationes Dei in faucibus eorum et gladii ancipites in manibus eorum, ad [faciendam vindictam. in nationibus, increpationes in populis, nam cum Christo, condemnabunt omnes peccatores. Iustis igitur laetandum et exultandum est, nam iusti ibunt in vilam aeternam ; peccatoribus timendum, quoniam ibunt in aeternum supplicium. ?9 ; JII. Videat ergo quisque nostrum, íratres, hebraeus ne sit an aegyptius, ovis an haedus, iustus an peccator, nam íusíus vix salvabitur, impius autem et peccator ubi parebunt? ** Multi tunc in oculis hominum iusti, probatae et laudatae vitae, mittentur in ignem aeternum cum saitana.uti hypocritae, quoniam non rite virtutem coluerunt. Hinc ait: Cum accepero lempus, ego iustitias iudicabo. *? Sic appendetur quisque in statera ut videatur an iusta moneta sit, ne forte minus habeat. Sed heul Liquefacia est lerra el omnes qui habitant in ea ; * omnes fere peribunt,' sicut in diluvio ? et incendio Pentapolis, *? propter iniquitatis abundantiam. Multi ita vivunt ac si non esset Deus: Dizit insipiens.in corde suo : Non est Deus, ** vel ac si Deus mundana non curaret; Propler quid irritavit impius Deum? Dixit enim in corde suo: Non requiret ; 55 sed: Cognoscetur Dominus iudicia faciens, in operibus manuum suarum comprehensus est peccalor, 9 veluti in fragranti repertus ut negare non possit. i ; Tunc manifesta erit omnibus aeterna Dei maiestas:: Antiquus dierum sedit tanquam summus universi monarcha, omnium rerum unicus et sapientissimus moderator; manifesta Dei sanctitas, cuius comparatione mundi declarabitur iniquitas, nam opposita iuxta se Vulg.: In supplicium aeternum. Ordine inverso affert hunc vr.. 29) 1 Petr 4, 18. DOMINICA£ PRIMAE QUADRAGESIMAE 103 posita magis elucescunt;?' tunc omnis nostra sanctitas reputabitur quodammodo iniquitas, sicut splendidissima luna coram sole pallida et quasi obscura videtur: Vestimentum eius candidum sicut nix el capilli capitis eius quasi lana alba; apparebit Sol iustitiae, lux absque omni macula obscuritatis; conspicua erit Dei sapientia, certa et infallibilis scientia et cognitio rerum omnium: Libri aperti suní, libri reddendarum rationum, in quibus omnes omnium hominum actiones exactissime reperiuntur dictim scriptae, sive bonae sive malae. Novit infallibiliter pastor agnos et haedos, decipi aut errare non potest; sic Deus, sic Christus in cognitione bonorum et malorum, hinc: Segregabit eos sicul pastor segregat oves ab haedis. *8 Noverat a certissimis signis Iacob oves suas ab ovibus Laban.?? Geret quisque in fronte characterem sive Christi sive satanae. IV. Exercebit Dominus in die iudicii non tantum opus iustitiae, verum etiam misericordiae. Hinc Ioannes in Apocalypsi eum dixit similem iaspidi ac sardini, similem visioni smaragdinae, et quod in circuitu throni erat iris, *9 arcus foederis, signum divinae misericordiae. * Smaragdus viridis coloris est, oculis gratissimus; similiter iaspis, optimus enim iaspis viret et translucet; sardius autem rubei igneique coloris est. Plura sunt misericordiae symbola, unum tantum iustitiae, nam propensissimus ad misericordiam Deus est; hinc mundi iudicem Christum constituit fratrem nostrum amantissimum, qui pro salute nostra mortem crucis obivit. Hanc ob causam Christus in hodierno Evangelio appellatur filius hominis, frater noster : Quod uni ez... [ratribus meis... fecistis, mihi fecistis ; * appellatur pastor, nomen utique pietatis et caritatis, et prius remunerat iustos quam puniat iniquos: Tunc dicet... his qui a dextris eius erunt : Venite, benedicti Patris mei, possidele paralum vobis regnum a constitutione mundi. € Hanc ob causam, cum Divus Psaltes in Psalmo 109 canit opus hoc divini iudicii: Dizit Dominus Domino meo: Sede a dextris meis, donec ponam inimicos tuos scabellum pedum tuorum... Gentiles, lib. 2, cp. 50, ad 6; Georgius Reeb Thesaurus Philosophorum, part. 2, Ariomata. pag. 218. 38) Mt 25, 32. 39) Cf. Gn 30, 31 sqq. 40) 4, 3. 41) Cf. Gn 9, 12-17. 42) Mt 25, 40. Vulg.: Quandiu fecistis uni, etc. 43) Ibid. vrr. 33-34, sapientia et infallibilis cognitio rerum omnium. Divinum iudicium erit opus non tantum iustitiae sed etiam misericordiae, et quia Deus misericors est, iudicem mundi constituit Christum fratrem nostrum, quod innuit ctiam Regius "Vates Christum appellans sacerdotem per Melchisedech figuratum. Non tamen Deus ita misericordiam exercebit ut iustitiam laedat, sed utranque simul coniunget. Iudicabil in nationibus, idest omnes nationes, implebit ruinas, conquassabil capita in lerra spatiosa. * Christum potius sacerdotem quam regem appellat: Juravit Dominus el non poenitebit eum: Tu es sacerdos in aeternum secundum ordinem Melchisedech, ** de quo nil aliud legimus nisi quod benedixit Abraham et pro illo sacrificium Deo obtulit, diciturque Melchisedech quidem, idest rex iustitiae, sed tamen rex Salem, rex pacis, *€ rex caritatis, rex infinitae clementiae et bonitatis; Angelus ille in Apocalypsi nube indutus, cuius facies sicut sol splendebat, caput autem iride habebat redimitum et coronatum, quoniam, ut dixi, rex est clementiae, pontifex potius quam rex; pontificis nanque munus erat condonare potius quam punire peccata, sicut regis punire malos quam condonare, hinc rex gladium portat, non autem sacerdos et pontifex. V. Sciendum tamen quod licet pontifex, dum sacris initiabatur, sacro oleo inungebatur, tamen sanguine etiam aspergebatur,* ut iustitia una cum misericordia in eo esset coniuncta. Ezechiel praevidit in spiritu Christum in maiestate venientem ad iudicium in curru igneo, qui igneis animalibus trahebatur ipseque totus igneus videbatur; sed tamen iris erat circa thronum Dei. *? Non erit iudicium absque misericordia. Veniebat ad iudicium et, ut ipse Vates capite 43 ait, ut disperderet civitatem. *? Capite 9 eiusdem Vatis visus fuit Christus venire cum sex viris armatis ad perimendum populum civitatis, sed ita tamen ut prius segregarit signaritque innocentes de medio iniquorum. ** Capite autem 10 iubetur ignem accipere de igneo curru Dei et supra civitatem effundere ad eam incendendam ac comburendam; 5? sic enim venire dicitur ad disperdendam civitatem, sed ita tamen ut iridem habeat circa thronum: Cum iratus fueris, misericordiae recordaberis ; 53 Omnes viae Domini misericordia el veritas. * Cum ad dandam legem venit, primo quidem veluti naturam suam declaravit dicens: Ego sum... Deus... zelotes, visitans iniquitalem patrum in filios in tertiam el quartam generationem his qui oderunt me, et faciens misericordiam in millibus his qui diligunt me et viae, etc. custodiunt mandata mea. 5 Qui diligunt, ait, quoniam sine caritate opera bona apud Deum nullius sunt pretii aut valoris. Declarans etiam Deus Moysi naturam suam ait voce magna clamans et transiens ante Moysen in humana specie: Dominus Pm. 5* Deus est misericors et clemens, patiens et muliae miseriLP cordiae ac veritatis in servandis promissis, faciens misericordiam in millibus, auferens iniquitates et scelera alque peccata, 9 idest vere poenitentibus omnia delicta, licet multa et gravia, condonans, sed ita tamen ut reos, licet non statim puniat, non tamen absolvat nec declaret innoxios, sed tandem puniat in tertiam et quartam generationem. Prius divina misericordia in multis declarat, sed tandem in finem divinam iustitiam, severam illam quidem et terrificam. In Apocalypsi legimus quod Angelus, qui Dei et Christi personam gerebat, candida erat nube indutus, caput iride redimitus, facies solis instar fulgens, sed pedes eius erant tanquam duae columnae ignis adeoque magni erant ut alterum posuerit super terram, alterum super mare. 5? Ignis iustitiae hieroglyphicum, in fine revelabitur divina iustitia super omnem creaturam terrestrem et maritimam, damnabit enim tum homines tum angelos malos ad ignem aeternum, iuxta uniuscuiusque merita, nam librum gestabat in manu apertum, illum quem nullus hominum aut Angelorum potuit aperire. Alias similiter idem Ioannes Christum ostendit in gloria et maiestate in medio septem candelabrorum aureorum et septem splendidissimarum stellarum, cuius facies splendebat ut sol in meridie, cuius pectus praecinctum erat zona aurea, totum corpus sacerdotali veste indutum, cuius lingua tanquam gladius ex» utraque parte acutus, sed pedes erant instar chalcolibani in camino ardenti, pedes habebat ignitos. 5? VI. Sponsa in Canticis ait sponsum habere aureum caput pedesque aureos, pedes capiti similes; $9? apud Isaiam Seraph caput habet opertum alis.et similiter pedes. 9' Caput et pedes initium finemque signimillia, etc. 58) Cf. 10, 1-2. 59) Ibid. 1, 13-16. 60) Cf. 5, 11-15. . Hoc declaravit Moysi Deus ipse, significatur etiam in Apocalypsi per visionem Angeli et per aliam visionem gloriae Christi. Finis mundi similis erit cius initio. sicut finis peregrinationis in deserto similis fuit eius initio, nam ín principio Deus iudicavit Angelos, ficant; finis mundi similis erit initio. Divisit tunc lucem a tenebris, *? bonos Angelos a malis, universale iudicium Angelorum egit, omnibus Angelis in duas classes divisis; sic in fine mundi aget. In fine mundi revelanda divina iustitia est. Hoc mysterium illud est quod columna illa; quae populum Dei per desertum ducebat, tota quidem die columna erat nubis, sed in fine diei in ignem terrificum mirabili metamorphosi transmutabatur. 9? Hoc est quod in fine peregrinationis quadraginta annorum in deserto reperitur Iordanis fluvius, qui interpretatur fluvius iudicii, quod nonnisi miraculo transmittitur, arca Dei continente aquarum fluxum cursumque. ** Nam: Si iniquitates observaveris, Domine, Domine, quis sustinebit? **5 Non intres in iudicium cum servo luo, Domine, quia non iustificabitur in conspectu tuo omnis caro ; * nemo nisi ex gratia et misericordia Dei salvatur per merita Christi. Primcipium et finis peregrinationis in deserto similia fuerunt, sic principium et finis mundi; nam in mundi principio egit Deus cum Angelis bonis et malis quod in mari Rubro egit cum Hebraeis et Aegyptiis. " Hanc ob causam in principio creationis Deus dicitur hebraice D'19N,* quod iudices significat, nam ex tunc iudicia exercere coepit suamque omnipotentiam ostendit, non tantum producendo bona, sed etiam puniendo mala, nam ad hoc in visceribus terrae ex tunc infernum creavit, $? sicut in visceribus coeli paradisum, 9?* ut sciamus quod sicut conditor mundi Deus est, ita et iudex, et quod sicut creare potuit, ita et destruere iusta ira commotus ob scelera hominum et iniquitates. Sicut in mundi principio severissimum iudicium exercuit contra malos angelos in aeterdiversae sunt catholicoruin sententiae. Suarez De Angelis, lib. 8, cp. 16: « Quod infernus sit sub terra dubitandum non est propter cominunem sensum Patrum ita inteliigentium Scripturas, quae semper de inferno tanquam de loco inferiori hoc mundo visibili loquuntur, et ideo motum ín infernum semper descensum appellant » S. Augustinus cum dixisset: « Culusmodi sit (ignis inferni) et in qua mundi vel rerum parte futurus sit, hominum scire arbitror neminem, nisi forte cui Divinus Spiritus ostenderit », De Civitate Dei, lib. 20, cp. 26 (P. L. 41, 682), quasi seipsum emendans alibi subiunxit: « De inferis magis mihi videor dicere debulsse, quod sub terris sint, quam rationem reddere cur sub terris esse credantur». Reiract., lib. 2, cp. 24, ibid. 32, 640. Ad quam postremam sententiam S, Auctor etiam inclinare videtur. 49*) Cf. S. Thoinas S. Theolog., 1*, q. 66, a. 3. num eos damnans peccati causa, "? ita in fine mundi severissimum iudicium exercebit contra malos homines et adeo severum ut Petrus dicat quod tunc íustus viz salvabitur, impius autem et peccalor ubi parebunt? VII. Dies iudicii comparatur igni ardentissiimo, ut Malachias ait: Ecce dies Domini venit succensa quasi clibanum, nam Deus noster ignis consumens est; * ignis, cui vix aurum et argentum resistit, quid faciet lignum aut palea? Omnes facientes impietatem, ait Malachias, erunt sicut stipula et inflammabit eos dies Domini veniens, el non relinquel eis radicem et germen. Ymprobos appellat homines ex palea ac stipula factos, nam: Omnis caro foenum. *? Hoc forte est quod Paulus ait Christum esse fundamentum Ecclesiae; super fundamentum autem hoc aedificari aurum, argentum, lapides preliosos, ligna, foenum, stipulam, '* nam in Ecclesia sunt fideles in Christum credentes, hi quidem iusti, hi autem peccatores. Ipse autem Paulus ad Timotheum ait quod in magna domo sunt vasa aurea el argentea, itemque vasa lignea et fictilia, illa quidem in honorem, haec autem in contumeliam, intelligens per vasa quidem aurea et argentea justos, per vasa autem lignea et fictilia peccatores, nam: Si quis, inquit, emundaverit se ab. istis, erit vas in honorem, sanctificatum et utile Domino, ad omne opus bonum paratum. ** Iussit Dominus. Iosue ut civitatem Iericho funditus eversam igne succenderet omniaque combureret, praeter vasa aurea, argentea aut aenea, quae Domino consecrarentur ac divino cultui dedicarentur. Sic factum fuit, huiuscemodi tantum vasa servata fuerunt, reliqua omnia igne fuere combusta.?* Nunc vide, homo, quale sis vas, et scito quod verum necesse est esse aurum et argentum, non chymicum, quod huic igni resistat. Hoc est quod Petrus ait: Iustus viz salvabitur. Necesse est ut homo vera solidaque iustitia praeditus sit, non ficta, non hypocrititia. Justus vix salvabitur, ergo impius et peccator ubi parebunt? Ubi consistent? Si vix resistere poterit huic igni aurum, quid faciet lignum? quid foenum? quid palea? quid carnalis homo? quid mundanus? Non resurgent, non consistent, impii in iudicio, neque pec- 73), 1.Cor 3, 11-12. 74) 2 Tim 2,.20-21. ,. 15) Cf. Ios 6, 16-24. in fine iudicabit homínes. Dies iudicii comparatur ígni ardentiíssimo et homines comparantur vasis; igni autem iudicii vasa &urea et argentea tantum resistent. calores in concilio iustorum, quoniam novit Dominus viam iustorum el iler impiorum peribit. ** VIHI Tunc dicet rex his qui a dexiris eius erunt: Venile, beneMo Set Patris mei... His autem qui a sinistris ... Ite, maledicli, in eanit quae in. lgrtem. aeternum. Saepe Regius Vates canit quae in divino dino die? iudicio ventura sunt: Semel locutus est Deus, duo, sive secundo, iterum, sunt; haec audivi, quia potestas Dei est et libi, Domine, misericordia, quia tu reddes unicuique secundum opera sua." Sic hodie: Ibunt hi in supplicium aeternum, iusti aulem in vitam aeternam. Alias quoque ad omnes mundi peccatores concionem habet, ^4 Pham" dicens ex persona Dei: Cum accepero tempus, ego iustitias iudicabo ; Fere: tunc prae nimio timore liquefiet ferra et.. . qui habitant in ea, quia ego sum qui confirmavi columnas eius, qui eam creavi, quare destruere etiam eam possum per conflagrationis ignem: Ignis in conspectu eius exardescet ; ** Montes sicul cera fluxerunt a facie Domini. ?? Hinc conversus Divus Vates ad homines ait: Dizi iniquis: Nolite inique agere, et delinquenlibus: Nolite exallare cornu; nolite extollere in altum cornu vestrum, nolite loqui adversus Deum iniquitatem ; quia neque ab oriente, neque ab occidente, neque a desertis monPret tibus eril vobis exaltatio, patebit vobis fuga, ita ut non detis neque ostendens, luatis dignas meritasque malorum poenas, quoniam Deus iudez est, *? queus ^ Deus qui totum mundum omni ex parte circumdat sicut coelum Mtem ipsam terram: Quo ibo a spiritu iuo et quo a facie tua fugiam? Si ascendero in coelum, tu illic es ; si descendero in infernum, ades. Si sumpsero pennas aurorae ei habitavero in exiremis maris, etc.9! Sic nullibi securus erit homo male faciens, quoniam Deus iudex est ; hunc humiliat et hunc exaltat, quia calix in manu Domini vini meri plenus mizlo... Veruntamen jaex eius non esl exinanita, bibent omnes peccatores terrae ; * omnes bibent de calice irae et furoris Domini, 9 omnes peccatores iustissimas poenas dabunt: Omnia cornua peccatorum confringam, ei exaltabuntur cornua iusti ; * Quoniam novil Dominus viam iustorum et iter impiorum peribit; 55 iusti, inquit, salvabuntur. Iustum dicit virum qui non abiit in consilio impiorum et in via peccatorum non stetit et in cathedra pestilentiae non sedit; sed in lege Domini voluntas eius et in lege eius meditabitur die ac nocle. Et erit tanquam lignum quod plantatum est secus decursus aquarum, etc. 5 Justum virum dicit innocentem, vita immaculata, qui est innocens manibus et mundo corde,*' qui ingreditur sine macula et operatur iustitiam, * qui ab omnibus abstinet vitiis atque peccatis et bonis operibus ex animo incumbit, hic, inquit, beatus erit, hic salvabitur in die iudicii. Quisquis talis non erit, improbus reputabitur ac tanquam reprobus ad sinistram Christi statuetur; non erit ovis sed haedus. IX. Sic praedicat semper Divina Scriptura, fratres, quod nonnisi iusti in die iudicii salvabuntur: Ibunt hi in supplicium aeternum, iusti autem in vitam aeternam; iustitia sanctitasque via salutis semper ostenditur. Sed cum ita sit, fratres, non possum non mirari unde sit quod, cum ita credamus et salvari omnes cupiamus, per viam iniquitatis ambulare prout mundus, caro et satanas suggerunt, minime desistimus. Fratres mei, si de secta epicureorum essemus, qui nec finale iudicium, nec animorum immortalitatem, nec divinam providentiam nec forte Deum ipsum credebant:?? Dixit insipiens in corde suo: Non est Deus, ? nil mirum esset, nam: Ez abundantia... cordis os loquitur ; ** qualis fons talis aqua; qualis arbor talis fructus. Sed cum fides substantia sit sperardarum rerum, argumentum non apparentium, *? cum arbor bona sit, quomodo fructus malos facit? *' Si vere credis, quomodo gentiliter vivis? Audis cibum esse venenatum, venenatum potum; ingrederis pharmacopolium, vides aliquid quod specie quidem saccarum videtur, dicit autem tibi pharmacopola quod noxium et venenum est; tu credis quod serio loquitur, quod verum dicit, et tamen ori adhibes, illud comedis, sciens et volens venenatum poscriptionibus, cp. 7, (P. L. 2, 19); Lactantius De Ira Dei, cp. 9, ibid. 7, 88-98; S. Isidorus Hisp. Efymol., 1b. 8, cp. 6, ibid. 82, 307; Rabanus! Maurus De Universo, lib. 15, cp. 1, ibid. 111, 415; P. Gassendus Animadversiones in Decimum librum D. Laertii, t. 1, pag. 286-312. 374-387. 90) Ps 13, 1; 52, 1. 91) Mt 12, 34; Lc 6, 45. 92) Hebr 11, 1. Vulg.: Sperandarum substantia rerum, etc. 93) Cf. Mt 7, 17; Lc 6, 43, salvabuntur tantum qui innocenter vivunt et bonis operibus incumbunt. Si ergo salvari volumus, per viam sanctitatis incedendum nobis est. Maxima cnecitas est Christiane credere et gentillter vivere, 110 .FERIA SECUNDA culum propinatum bibis? Credis Deum esse et mundi curam rerumque omnium rationem providentia sua habere; credis animae tuae immortalitatem; credis aeterna virtutis praemia in coelo et aeterna vitiorum supplicia in inferno, et tamen vitia sequeris, luxuriose vivis, in peccatis vitam ducis ac si nec paradisus esset, nec infernus, nec iudicium, nec Deus ipse? O deplorandam mortalium caecitatem! An non videtis quod damnati sunt hodie ad aeternos ignes una cum satana homines innumeri, tantum quia bona opera non egerunt? Mosen Quia esurivi etl non dedistis mihi manducare, silivi et non dedistis Spe oue mihi bibere. * Quid igitur de. operariis iniquitatis credendum est? Discedite a me omnes operarii iniquitatis, ** maledicti, in ignem aeternum? Si uxor, cum in viri suspicionem venerit quod alium virum amet atque depereat tanquam suum amasium, quod cum aliquo, ut dici 4" sstem solet, amorem agit, despicit eam, "odit, nec a veneno, iugulo aut gemina caritate — pugione, ab homicidio temperat, talis tantusque est in humano pectore puni zelus honoris, quid si in fragrantiam eam cum amasio reperiret ? aepwabite; Hane ob causam aeterni supplicii et cruciatus sententia feriuntur hodie reprobi, quoniam caritate gemina in Deum et homines destituti ostenduntur, quoniam mundum, opes, pecuniam magis quam Deum, quam proximum in necessitate positum dilexerunt; damnati sunt, quia pauperibus Christi ex caritate non subvenerunt, eos beneficiis minime aífecerunt, ut ipsa naturalis lex dictat iubetque. Quid si maleficiis affecissent? si oppressissent? si persecuti fuissent? Temporalis iustitia non damnat quemquam ad supplicia nisi ob gravia delicta, ob furta, latrocinia, homicidia, proditiones, senam divina Qitiones et alia id genus; sed divina iustitia etiam sine malefactis lusuua. "^7? damnat homines, sicut rex propter contumaciam et inobedientiam podus privat aliquem non tantum regis gratia et favore, sed etiam, bonis omnibus publicatis, relegat eum a regno, lata etiam contra eum sententia ultimi supplicii. « Hanc ob causam damnati sunt hodie reprobi propter inobedientiam, quoniam cum divina lege iussi essent ut Deum super omnia diligerent et proximos suos tanquam seipsum,* caritatis opera mi- 12, 30-31; Lc 10, 27. nime praestiterunt, Deo et Christo morem gerere minime voluerunt, quare tanquam inobedientes et inhumani crudelesque in pauperes Christi ad aeterna supplicia in infernum cum satana et angelis eius Deo inobedientibus relegantur. X. Vidit Ezechiel Deum in curru igneo venientem de coelo ad destruendam et igne comburendam civitatem, nam misit Cherub ignem supra civitatem. Sed quid est quod currus animalibus trahebatur, quorum unumquodque habebat quattuor facies: hominis, bovis, leonis et aquilae? " Quia veniet Christus ad iudicandum mundum etiam ex pietate erga electos suos. Tunc vere apparebit benignitas et humanitas Dei ** erga Sanctos. En in Christo hodie facies hominis: Cum venerit Filius hominis; quam benignus erga electos! Venite, benedicti Patris mei. Facies bovis etiam ostendetur, quoniam: Apparebil signum Filii hominis, *? apparebunt in coelo mysteria passionis Christi, nam bos in lege animal erat immolatitium, sacrificabile. ?9? Manifesta tunc erit infinita Dei caritas et patientia: An divitias bonitatis... et patientiae et longanimitatis Dei contemnis, ignorans quia benignitas Dei ad poenitentiam te expectat? 1*1 Ostendetur manifestissime quanto non solum fecerit, sed etiam tulerit passusque fuerit Deus humanatus pro salute hominum. Facies leonis ostendetur terribilis contra reprobos: Leo rugiet, quis non timebit? !*? [te, maledicti, in ignem aeternum! Vicit leo de tribu Iuda.9* Dicitur in Apocalypsi Christus agnus et leo, 1*4 sicut apud Ezechielem Cherub habens faciem hominis et faciem leonis. !'4* Tandem sicut aquila perspicacissimi acutissimi visus cognoscet manifestissime omnia cordium et conscientiarum secreta: Tunc manifesta erunt abscondita tenebrarum et... consilia cordium. 195 XI. Congregabuniur ante eum omnes genles et separabit eos ab invicem, sicul pastor segregat oves ab haedis, etc. 19 Sicut divisit Deus te adducit? Sic legitur in veteribus editionibus Vulg., cf. Biblia Lovaniensis. In posterloribus autem iussu Clementis VIII recognitis, emendatum fuit; Jgnoras. 102) Am 3, 8. ideo ostenduntur hodie damnati qui caritatis opera non praestiterunt. In iudicio apparebit Christi benignitas, infinita eius caritas et patientio, iustitia et sapientia. 112 . FERIA SECUNDA In die ludice! lucem a. tenebris, " aquas superiores ab inferioribus, ^5 sic faciet in M ONoRabUhC die iudicii ex filiis Abrahae: dividet stellas coeli ab arena maris. 19? ip Hide Sed primo congregabuntur, postea dividentur; prius simul erant in Aegypto Hebraei et Aegyptii, postea divisi fuerunt. Congregabuntur... omnes genles; Omnes... nos stare oportet ante tribunal Christi ; 19 omnes, nemine excepto. Simul erant in domo Abrahae Isaac et Ismael;?!! in domo Isaac Iacob et Esau, qui duos populos designabant: Duae gentes sunt in utero tuo el duo populi ex te dividentur, populusque populum superabit et maior serviet minori ; * Jacob dilexi, Esau autem odio habui." losue, transmisso Iordane, universum populum in duas partes divisit, posita arca Dei in medio. !!4 Sed, quaeso, videamus, fratres, quinam statuendi sint ad dexet ali! ad. teram Christi. Ait quod oves, de quibus alibi: Oves meae vocem meam dexteram, " , : 115 alii ad audiunt . .. el sequuntur me, el ego vitam aeternam do eis ; sed non "oer — contentus dixisse oves metaphorice, inquit quod electi Dei statuentur "atentuse ad dexteram: Tunc dicet rez his qui a dextris eius erunt: Venile, benedicti Patris mei, possidete paratum vobis regnum a constitutione mundi. Ad dexteram ergo Christi collocabuntur electi, praedestinati, dilecti Dei. Sed quis nostrum scire potest an sit de numero electorum? An Nonnii — sit praedestinatus aut praescitus? de ovibus Iacob an de ovibus Lasdisaiedtun ban? Clarius loquitur et dicit: Ibunt hi in supplicium aeternum, iusti autem in vitam aeternam. Igitur nonnisi sancti collocabuntur ad dexteram Christi; imo Petrus ait: Justus viz €* salvabitur, impius el peccator ubi parebunt? Et Amos in eandem sententiam: Odite malum et diligite bonum ... si forte misereatur Dominus Deus ezercituum. Qui odit malum et diligit bonum iustus est, et tamen inquit: Si forte misereatur Dominus Deus ; iustus ergo viz salvabitur, sicut vix salvatus fuit Loth ex Sodomis,!9 quoniam ait: Cum accepero tempus, ego iustitias iudicabo; Appensus es in statera et inventus es minus habens. 1!? Vulg.: Manífestari oportet, etc. 111) Cf. Gn 21, 9. 112) Ibid. 25, 23. Vulg.: Duo popull ex ventre tuo, etc. 113) Mal 1, 3; Rom 9, 13. 114) Cf. Ios 8, 33. Faciet Dominus sicut facit prudens mercator cum ei aurei nummi offeruntur: probat ad lapidem lydium ne sit aurum adulterinum, chymicum; deinde videt an sit pecunia a principe interdicta, si bona sit, si expendi potest; tandem an pecunia pondere iusta sit; si deficit in pondere, non acceptat eam. Sic, inquit: Cum accepero tempus, ego iustitias iudicabo, opera bona, an bene sint facta, ne sint opera hypocritarum, an sint facta in caritate, nam: Si caritatem... non habuero, nihil mihi prodesl.??" Caritas est imago, signum principis in argentea vel aurea pecunia, sine quo cusum argentum sive aurum expendi minime potest. Nisi ergo quis verus fuerit sanctus, vera spiritus sanctitate praeditus, ad Christi dexteram minime collocabitur. Christus autem, quoniam verus Deus est, scrutator cordium, clarissime cognoscet omnes. Sicut enim optimum speculum imagines rerum ita reddit sicut sunt, ita Christus in die iudicii erit tanquam speculum, homines quales fuerint, iusti vel iniusti, tales ostendet et indicabit. XII. Quod si ita res est, fratres, quod nonnisi iusti, nonnisi sancti, idest homines gratia Sancti Spiritus vere praediti ad Christi dexteram collocandi sunt, quid erit nobis? Ubi collocabimur? Quis nostrum ad Christi dexteram statuetur? O iustissimam causam infiniti timoris! Audiens Nabal iram David contra ipsum, tanto timore correptus fuit, quod timoris magnitudine mortuus fuit. !?! Nos autem audimus iram Dei contra nos et non extimescimus ? Chananaei populi audientes adventum Iosue ad fines eorum elanguerunt, magnus irruit super eos terror, elanguit cor eorum, non remansit in eis spiritus, scientes quod veniebat cum magno exercitu ad delendos eos.!? En Iosue verus: Cum... venerit Filius hominis in maiestate sua; et ecce ipsius exercitus: Ef omnes Angeli eius cum eo. Nos autem scientes quia prope est in ianuis, '*? nihil formidamus, forte quia iustos nos esse arbitramur: Gloria nostra haec esl, testimonium conscientiae nostrae. ?*^ Num Davide sanctiores sumus? Timebat David divinum iudicium: Non intres in iudicium cum servo tuo, Domine, quia non veri autem sancti sunt qui opera bona ex caritate faciunt; et hi tantum ad dexteram Christi collocabuntur. Hinc nos cognoscere possumus ubl collocabimur, quod nobis causa esse debet infiniti timoris; veniet enim Christus terribilis ultor iniquitatis. Si fratres Ioscph perterriti fuerunt in conspectu illius, multo magis diem iudicii nos timere debemus. iustificabitur in conspectu tuo omnis caro. Alibi Deum introducit sic dicentem: Cum accepero lemipus, ego recla iudicabo; dissolventur lerra et omnes habitatores eius.??5 Q sententiam formidabilem! Quia, inquit, recta iudicabo, omnes habitatores terrae, omnes amatores terrae, qui portant imaginem terreni hominis, non autem coelestis, !?5* dissolventur, liquefient, mittentur in ignem aeternum. David videns Angelum Domini evaginato gladio versum contra Ierusalem, nimio terrore concussus fuit, sanguis ipsius in venis eius versus quodammodo in glaciem fuit.??* Sic in die iudicii, fratres, veniet Christus tanquam Angelus Domini evaginato gladio contra Ierusalem, nam: Qui ... non credit, iam iudicatus esl. !1?* Hic est gladius ille de quo Iob: Fugite... a facie gladii, quia ultor iniquitatis gladius est, el scitote esse iudicium; V? de quo Deus: Evaginabo gladium meum, interficiel eos manus mea; '**? Gladius meus devorabit carnes; 30 de quo per Ezechielem gladius dicitur exacutus... et lunalus,3* evaginatus, irrevocabilis, interficiens omnem carnem, iustum et impium. Hic gladius ex utraque parie acutius egrediens ex ore Christi, feriens corpus et animam: Ife, maledicti, in ignem aeternum. Filii Iacob magno timore affecti fuerunt cum vocati fuerunt ad praesentiam Ioseph, magni principis super universam Aegyptum, per procuratorem domus,!*? sed multo maiori cum in conspectu ipsius Ioseph positi audierunt: Ego sum ... Ioseph frater vester, quem vos vendidistis. 1? Hoc autem audito, ait Divina Scriptura, non poterant. respondere fratres nimio terrore perterriti, * stupidi, insensati, elingues, exanimes remanserunt, scientes quam graviter laeserant quem in tanta maiestate videbant. Quid igitur cum nos Christum in sua maiestate videbimus? Arescenlibus hominibus prae timore el expecialione quae supervenieni universo orbi. 995 Homo suapte natura valde timidus est. Adam post peccatum, cum audisset vocem Domini Dei deambulantis... ad auram diei, timuit et abscondit se;!** Balthassar videns articulos manus scribentis ad parietem, prodigio ac portento illo supramodum exterré- factus fuit; !' et nos diem iudicii non timemus? Consideremus, fratres, quod in hodierno Evangelio semel et iterum — !uste ergo : * t t dicitur quod ad Christi dexteram collocati iusti erunt.??? T'unc re- Sivamdi et id spondebunt... iusti dicentes : Domine, quando ie vidimus et mini- ?'* jud stravimus tibi? !?? Et postea: Ibunt hi in supplicium aeternum, iusti — cupimus. autem in vitam aeternam. Semel et iterum exprimit Christus quinam sint ad Christi iudicis dexteram collocandi, scit enim quod ad virtutem surdastri sumus; vult tamen ut intelligamus et sciamus quod nonnisi iusti, a peccato iustificati et sanctificati salvandi sunt: Venite, benedicti Patris mei, filii Dei per gratiam, non filii satanae per peccatum. Ostenditur hodie Christus mírabilis, terribilis et amabilis, ut praedictus fucrat nb Isnia. et quidem mirabilior omnibus viris famosis;
CHAPTER 6. Feria Tertia Dominicae Primae Quadragesimae
Cum intrasset Iesus Ierosolymam, commota est universa civitas dicens : Quis est hic? Populi, etc. ! I. Hodie Salvator noster regali pompa tanquam verus rex Israel, promissus Messias, Ierosolymam ingressus, ostendit se omnibus supra modum mirabilem simulque terribilem et amabilem ac desiderabilem: Commoía est universa civitas dicens : Quis est hic? Contemplabantur cherubim mirantes divinum propitiatorium; ? populus Dei in deserto miratus fuit vehementer videns in terra manna coeleste, dicens: Man hu... quid est hoc?* Angelus ille, qui in humana effigie apparuit parentibus Samsonis, appellatur mirabilis, 'N?5 "n miraculum. Sic et Christus apud Isaiam: Vocabitur nomen eius admirabilis, N55, miraculum. 5 Sed qua ratione miraculum? Quia cum "videretur non esse nisi homo, propheta quidam, qui ab Isaia consiliarius dicitur et populi hodie dicunt: Hic est lesus propheta a Nazareth Galilaeae,? erat tamen verus Deus; hinc ait: Consiliarius, Deus, fortis, pater futuri saeculi, princeps pacis, multiplicabitur... imperium et pacis non erit finis." Hic quidem, inquit, homo mirabilis est in sapientia et consilio, sicut Ioseph in Aegypto apud Pharaonem, Daniel in Babylonia apud Nabuchodonosor, ? Achitophel apud Davidem, ?? Salomon in Ierusalem; ? ille mirabilis est in potentia miraculorum, ut Moyses in Aegypto, in mari Rubro, in deserto;!? ut Elias, Eliseus ?? et alii, qui dii videbantur non homines; unde Moysi dictum fuit: 'Constitui te deum Pharaonis ; '* alius mirabilis in fortitudine, ut Samson;!* alius in filiorum procreatione, ut Patriarchae Abraham, Isaac, Iacob; !5 alius regali maiestate et gloria, felicitate et fortuna, ut Salomon in Ierusalem, Adam in paradiso; !5 alius bellica virtute, rebus fortiter bello gestis, ut Iosue qui regnum Israel acquisivit,!? ut David qui illud ampliavit et multis additis provinciis propagavit. ?? Sed Christus mirabilis in omnibus: Consiliarius, Deus, forlis, paler futuri saeculi, princeps pacis, et mulliplicabitur... imperium et... non erit finis. Mirabilis hominibus: Porro homines mirati sunt... Qualis est hic, quia venti et mare obediunt ei??1 Mirabilis Angelis: Quis est iste rex gloriae? Quis est iste rex gloriae??? Quis est iste qui venit de Edom tinclis vestibus de Bosra ... formosus in stola sua, gradiens in multitudine fortitudinis suae??* Mirabilis est quoniam verus est Deus: Domine, Dominus noster, quam admirabile est nomen tuum in universa terra! ?* Tria cum magna admiratione contemplatur Regius Vates eo Psalmo: Deum, qui mundi archetypus est, [mundus] ter maximus; universum hoc a Deo conditum, paxpóxoouov, ? magnum mundum, et tandem hominem, qui pe«póxoopog est, parvus mundus. ?$ Sed tandem ad caput revertitur Deo hominem coniungens: Domine, Dominus noster, quam admirabile est nomen tuum in universa terra ! Christum hic postremo loco admirans ac stupens contemplatur, in quo cernit omnia miracula divinitatis totiusque universalis naturae. | Mirabilis Christus etiam apud Deum, ut in Iordane et supra montem Thabor testificatus fuit in baptismo et in transfiguratione gloriosa: Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi bene complacui, *! hic paradisus deliciarum mearum, hic unicus thesaurus omnium bonorum meorum. Mirabilis super terram, mirabilis super coelum: Quoniam elevata est magnificentia tua, maiestas tua, super coelos. *? Rg 8, 23 sqq.; 2 Par 9, 1-28. 18) Cf. Gn 2, 15 sqq. 19) Cf. Eccli 46, 1-10. Microcosmos. 20) Cf. supra, Feria Quinta post Cineres, pag. 29, not. 6. 27) Mt 3, 16 sq.; 17, 1-3. 28) Ps S8, 2. ^ Christus mirabilis est hominibus et Angclis, mirabilis etiam apud Deum, mirabilis in Coelo et in terra. Hodie mirabilem se ostendit operibus iustitiae, nam tanquam rex iudicia exercet in peccatores, figuram exhibens futuri iudicii, Mirabilis in primo adventu, sed multo mirabilior in secundo; mirabilis hodie in ingressu terrenae Ierusalem, multo mirabilior in ingressu coelestis, quando assumptus fuit in coelum el sedet a. dextris Dei. *? Mirabilis sedens super asinum, comitatus hominibus, * multo mirabilior sedens super thronum maiestatis suae, stipatus angelicis exercitibus. II. Mirabilem operibus se ostendit hodie Christus, operibus autem tum iustitiae tum misericordiae; nam cum venisset in templum Dei, omnes vendentes et ementes inde eiecit dicens: Scriplum est quia domus mea domus orationis vocabitur, vos aulem fecistis illam speluncam latronum ; deinde vero accesserunt ad eum caeci el claudi in templo et sanavit eos; *'! in salutem pauperum multa miracula operatus fuit. Intravit in Ierusalem hodie Christus tanquam rex: Ecce rex tuus venit, * unde pueri clamabant: Hosanna filio David, benedictus qui venit in numine Domini, rez Israel! 5 Rex autem in suo regno supremus est iudex, ad eum pertinet iudicare: Regnabit rez et sapiens erit et faciet iudicium et iustitiam in terra. * Sic hodie Christus manifestatus rex Israel, iudicia exercuit in peccatores. Eiciens hodie Christus Iudaeos de templo specimen praestitit futuri iudicii, sicut scissio pallii Samuelis signum fuit quod regnum Israel auferendum erat a domo Saul; 3*5 et Ahias propheta scidit pallium suum in duodecim partes deditque ex eis decem partes Ieroboamo, in signum quod decem tribus auferendae erant a regno Salomonis;?95 rex Israel ad iussum Elisei arcu suo sagittam misit contra Syriam et baculo terram percussit, in signum quod Syriam bello vastaturus erat; ?' Ieremias lagenam manu tenens proiecit in terram atque confregit, in signum quod sic destruenda erat Ierusalem a Chaldaeorum rege; ?? Isaias abiit discalceatus et nudus, in signum quod Aegyptus a rege Assyriorum spolianda erat omnibus bonis;?* Ezechieli iussit Deus ut laterem magnum acciperet et stylo in eo describeret civitatem Ierusalem cinctam obsidionibus et machinis inimicorum ad eam impu- 35-38; Io 12, 12-14. 31) Mt 21, 12-14. 32) Zach 9, 9; Mt 21, 5. Bg i1, 30-831. — 37) C. 4 Rg 13, 15-19. — 38) Cf. Ier 19,1 sqq. ; 39) Cf. Is 20, 2 saq. gnandam et expugnandam, quoniam sic in obsidione deventura erat civitas impugnanda et expugnanda ab inimicis. *? Sie hodiernum facinus Christi prodigium fuit ac portentum futuri iudicii, sicut Christus ex destructione civitatis et templi sermonem instituit de universali iudicio. 4 Hodierna historia veluti parabola quaedam est et figura universalis iudicii, sicut civitas Ierusalem hieroglyphicum mundi huius, templum figura et symbolum Ecclesiae. Venit hodie Christus in Jerusalem cum mirabili maiestate, sic venturus est ad iudicandum: Cum... venerit Filius hominis in maieslate sua. * Hinc Paulus ad Thessalonicenses ait: In revelatione Domini Iesu de coelo cum Angelis virlulis eius, in flamma ignis dantis vindiclam iis qui non noverunt Deum... qui poenas dabunt in interitu aeternas a facie Domini el a gloria virtutis eius, cum venerit glorificari in Sanctis suis et admirabilis fieri. 9* Commota hodie fuit tota civitas, tunc totus commovebitur mundus: Virtutes coelorum commovebuntur. ** Comitatus venit frequentissimo populo, tunc veniet stipatus Angelis. Venit hodie Christus in lerusalem ad purgandum templum: Venit, inquit, in templum Dei el eiciebat omnes vendentes et ementes in lemplo : **' non veniet Dominus nisi ad purgandam Ecclesiam: Veniet ad templum suum Dominalor quem vos quaeritis el Angelus testamenti quem vos vullis. Ecce venit, dicit Dominus... tanquam ignis conflans ... et purgabil filios Levi; *5 veniet ad fideles iudicandos, nam qui... non credil, iam iudicatus est. * III. Non exercuit tantum iustitiae et severitatis actus hodie Christus, sed etiam misericordiae et clementiae: Accesserunt ad eum caeci et claudi in templo et sanavit eos. Sic in die iudicii faciet. Angelus Domini in Aegypto non intulit mortem domibus Hebraeorum, sed tantum domibus Aegyptiorum. *' Christus in die iudicii erit hic Angelus, Angelorum omnium princeps et rex summus. Cum Aaron constitutus fuit totius synagogae hierarcha et pontifex summus, iussus fuit a Deo inungi oleo et sanguine aspergi, * 1, 7-10. 44) Mt 24, 29. 44*) Ibid. 21, 12. Vulg.: Intravit in templum Dei, ctc. hodierna enim historia veluti parabola est iudicii universalis. Mirabilem etiam se ostendit operibus misericordiae, quia principem decet clementem simul et severum esse. Tria de Christo fgnoscenda sunt: regla mniestas, severa iustitia et suavis misericordia. Quamvis Deus propensior sit ad salvandum quam ad damnandum, tamen electi paucissim! erunt, quia principem decet clementem simul et severum esse. Christi pectus et cor plenum fuit aqua et sanguine, nam ex eius latere exivit sanguis et aqua ; ** Verbum caro factum est... plenum gratia et verilate, * plenum misericordia et iustitia: Misericordia el veritas obviaverunt sibi, iustitia el paz osculatae sunt. * In sanctuario Dei cum tabulis legis ?? asservabatur et vas mannae 5? et virga Moysi, quae percussit Aegyptum ; ** divinum propitiatorium erat in medio duorum cherubim, ** mare aeneum in medio duarum columnarum ;** Christus in regali maiestate visus fuit Isaiae in medio duorum Seraphim. 5' Tria haec nobis de Christo agnoscenda sunt: maiestas regia tota mirabilis, severa iustitia et dulcis misericordia et clementia, haec enim tria proponuntur in hodierno Evangelio, haec tria manifestissima erunt in die iudicii. Quoniam rex summus est, totum mundum iudicabit, totus commovebitur mundus, paradisus, coelum, terra, infernus; quoniam misericors et clemens est, multos salvabit, sed quoniam iustus est, multos damnabit. IV. Sed hoc cogitandum nobis est, quisnam maior erit numerus: eorum qui salutem consequentur, eorum an qui cum satana in ignem aeternum mittentur? Scio quidem quod misericordia et iustitia Dei aequales sunt, sicut oculi et manus, sicut lances iustae bilancis, sicut duo mundi hemisphaeria; et etiam quod Deus suapte natura multo propensior est ad salvandum quam ad damnandum, ad indulgendum quam ad puniendum. Sed tamen electi paucissimi erunt reproborum comparatione, sicut patet in diluvio, 59 in incendio Pentapolis, *? in ingressu terrae promissionis ex tam magno numero eorum qui ex Aegypto egressi fuerunt; *9 patet etiam in Iericho, ex qua civitate una tantum familia salvata fuit. 9: Interrogatus Dominus: Si pauci suni qui salvaniur? ait: Conlendile intrare per angustam poríam, quia mulli, dico vobis, quaereni inirare ei non poleruni ; * alibi vero ait: Inítrate per angustam Hebr 9, 4. 54) Cf. Nm 17, 10; Hebr 9, 4. Cf. Quadragesimale Secundum, Dominica Prima Quadr., pag. 462, not. 68. 55) Cf. Ex 37, 6-9; 3 Hg 6, 23-27; 2 Par 5, 7-8. jbid. 19, 12-30. 60) Ct. Ex 12, 32; Nm 14, 22-38; Dt 1, 29-39. 61) Cf. Ios 6, 22-25. portam, quia lata porta el spatiosa via est quae ducit ad perditionem, el multi sunt qui intrant per eam. Quam angusta porta el arcia via est quae ducit ad vitam, et pauci sunt qui inveniunt eam! ** Docet ergo Dominus quod pauci sunt qui salvantur, multi autem qui pereunt; sicut via vitae naturalis una tantum est et valde arcta, via autem mortis latissima est, multiplex est,9?* sic via salutis et perditionis aeternae. Docet igitur Christus veritatem hanc, solvit ipse hoc quaesitum. Sed et hodiernum Evangelium hoc innuit, nam omnes, inquit, eiecit de templo, remanserunt tantum pauperes quidam caeci et claudi, quos ipse misericordia motus sanavit. O malum nuncium: Omnes eiecit de templo! Quid est hoc nisi quod ex infinita hominum multitudine, quae congregabitur ante tribunal Christi, omnes fere cum satana in ignem aeternum mittentur, paucissimi tantum salvabuntur? Apud Isaiam legimus: Si... fuerit populus tuus... quasi arena maris, reliquiae convertentur ez eo; 9* interpretatur Paulus: Reliquiae salvae fient ; 5 et capite 17: Brachium eius spicas leget, eril sicul quaerens spicas in valle Raphaim, et relinquetur in eo sicut racemus et sicul excussio oleae duarum aut trium olivarum in summilate rami. ** Sic etiam capite 24: Erunt in medio terrae, in medio populorum quomodo si paucae olivae quae remanserunt ezculiantur ex olea et racemi cum fueril finita vindemia. Hi levabunt vocem suam aique laudabunt, cum glorificatus fuerit Dominus.? Per Ieremia m etiam Dominus ait: Erudire, Ierusalem, ne forle recedat anima mea a te, ne forle ponam te desertam, terram inhabitabilem. Haec dicit Dominus Deus exerciluum: Usque ad racemum colligent quasi in vinea reliquias Israel. 99 V. Idem docet Deus etiam apud Ezechielem ; iubet enim ut radat omnes pilos corporis sui eosque in tres partes dividat, servatis tantummodo paucis pilis numero, et unam partem in ignem mitteret, alteram gladio concideret, tertiam ad ventum spargeret, utique perdendos. additque sic occidendum esse populum. ? Nam triplici ex causa damnabuntur impii in die iudicii: hi quidem quoniam operati sunt iniqua; illi vero quoniam bona opera non egerunt: sicut docet ipsemet Christus et innuit hodiernum Evangelium, subintelligitur etiam in Isaia et Ieremia. Hoc idem Deus docet per Ezechlelem, ostenditur etiam in visione eiusdem Vatis et in Apocalypsi. Non salvabuntur nisl. qui habuerint caritatem et gratiam Spiritus S., hoc est signum Christi, Esurivi ... el non dedistis mihi manducare ; ? alii tandem quoniam sine caritate et recta ac sancta intentione operati fuerint bona, ut hypocritae. Legimus etiam apud eundem quod in spiritu vidit sex viros venientes armatos ad civitatem disperdendam, cum eis autem venit vir lineis indutus ad signandum electos Dei signo thau in frontibus, quo facto coeperunt armati interficere populum civitatis incipientes a sanctuario Domini, ita ut universum fere populum gladiis suis peremerint. * Quare exclamans Vates ait: Heu, heu, heu, Domine Deus! Ergo ne disperdes omnes reliquias Israel?"? Pauci tantum signati a caede salvati fuere; sicut etiam in Apocalypsi legimus servatos servos Dei fuisse signatos in frontibus. ?? Non salvabuntur ergo nisi pauci signo Dei signati. Sed quodnam hoc signum? Quinam hi signati? Signo [hau signatos fuisse inquit Ezechiel eos tantum qui gementes et dolentes erant super abominationibus, idest illi quibus peccata et vitia, corruptelae populi summopere displicebant et ex caritate Dei et proximi amoris lacrimis deflebant, sicut hodie Christus flevit super lerusalem, ?** sicut Ieremias amarissime flevit perditionem populi in suis Lamenlationibus. Signum hoc caritatem et gratiam Spiritus Sancti designat, sicut Paulus ait ad Ephesios : Nolite contristare Spiritum Sanctum . . . in quo signati estis in die redemptionis vestrae; 9 et ad Corinthios : Qui unzit nos Deus el qui signavit nos el dedit pignus Spiritus in cordibus nostris."^ Signum hoc Christus est: Principium et finis... legis Christus ad iustitiam omni credenti ; " Pone me ut signaculum super cor tuum, ut signaculum super brachium tuum. *? Qui sanguine Christi fuerit signatus, particeps meritorum Christi per fidem vivam et gratiam, hic salvus erit; qui Deum pura mente coluerit et adoraverit in spiritu et veritate, nam: Spiritus est Deus et... qui adorant eum, in spiritu et veritate oportet adorare.?? Deus est finis omnium, is est ex toto corde, anima et mente super omnia diligendus atque colendus. Eiecit Dominus hodie ludaeos de templo, quoniam non Deum Lc 19, 41. 75) 4, 30. Vulg.: In diem. 76) 2 Cor 1, 21-22. Vulg.: Qui et signavit, clc. 77) Rom 10, 4. 178) Ct 8, 6. 79) Io 4, 24. 1 ; adorabant ibi, non orationi operam dabant, sed vitulum aureum ?? et Baal adorabant?! avaritiae intenti, non erant signati divino hoc signo caritatis et pietatis, hinc eicientur a facie Dei: Omnes eiecit de templo. VI. Diligenter vero consideranda nobis causa est ob quam Dominus ludaeos hodie eicit de templo: Quia, inquit, scriptum est: Domus mea domus orationis est, vos autem fecistis illam speluncam latronum. * Duplicem causam assignat: altera quidem est contemptus religionis divinae, altera avaritia, aviditas, cupiditas substantiae terrenae per fas et nefas. Iudicem agit hodie Christus; processum minime componit, quoniam reos reperit in fragranti, nec sententiam fert sedens pro tribunali, sed exequitur et causam assignat: Vos aulem fecistis illam speluncam latronum, alludens ad vaticinium Ieremiae: Ergo spelunca facia est latronum domus ista, in qua invocatum est nomen meum in oculis pestris? Ego...sum, ego vidi, dicil Dominus; ubi minitatur destructionem templi dicens: Ile ad locum meum in Silo, ubi habitavit nomen meum a principio, el videte quae fecerim ei propter malitiam populi mei Israel... Faciam domui huic, in qua invocatum esi nomen meum el in qua vos habetis fiduciam... sicut feci Silo. 9? Fidebant vehementer Iudaei in templo et sacrificiis, existimantes quod Deus nunquam templum esset destructurus nec civitatem propter templum, licet ipsi impie viverent, hinc ait eis Vates loquens in porta templi ad universum populum: Nolite confidere in verbis mendacii dicentes : Templum Domini, templum Domini, templum Domini, sed bonas facite vias vestras et sludia vestra et habilabo vobiscum in loco isio... Ecce vos confiditis... in verbis mendacii quae non proderuni vobis : furari, occidere, adulterari, iurare mendaciter et sinistris verbis, el stelistis... in domo hac in qua invocatum est nomen meum, el dixistis: Liberati sumus, etiam si fecerimus omnes abominaliones istas. ** Confidebant in sola fide sine operibus, in meritis templi et sacrificiorum, supra quam par erat, omnem spem salutis repositam habentes. Ergo, inquit, speluncam latronum, receptaculum et antrum vocabitur, ctc. 83) 7, 11-14. Vulg. Ergo spelunca latronum [acta est, etc. sine quo omnes eicientur a facie Del. iecit Dominus Iudaeos de templo ob Contemptum religionis et avaritiam, alludens ad vaticinium Ieremiae, qui Iudaeos arguebat in sola fide sine operibus confidentes. Christus nonnisi fidelem populum judicabit, ut innuit Isaias in visione gloriae Domini ludicantis. Deus vult omnes salvart, sed justus ludex est et iuste iudicabit. latronum et grassatorum, facinorosorum hominum erit domus ista. Est quidem necessaria ad salutem fides, sed non sufficit sine operibus, necessaria sunt opera bona cum fide. Ne igitur nos ipsos decipiamus. VII. Considerandum diligenter nobis est quidnam sit: Intravit in templum el eiecit omnes vendentes et ementes, saecularibus negotiis deditos, tantumque pauperes quosdam caecos et claudos curavit. In templo ostendit Christus regiam ac iudiciariam potestatem suam, quoniam nonnisi Ecclesiam iudicabit, fidelem populum, nam: Qui ... non credit, iam iudicatus est. Hanc ob causam Isaias Deum vidit supra templum pro tribunali sedentem super solium excelsum in maiestate, ita ut commota sint superliminaria cardinum a voce clamantis et domus repleia sit fumo, ita ut expaverit ipse vehementer et damnationem extimuerit: Vae mihi! 5* Cognita Christi divina sanctitate, divinum iudicium, etiam sanctis magnum timorem incutit, quoniam iustus viz salvabitur. * Hoc est quod templum sanctum contremuit. Duo autem dicit de templo: primum quidem, quod repletum sit gloria et splendore Domini, alterum, quod fumo repletum fuit; prius gloria et splendore, postea fumo. Ecce gloria: Venite, benedicti ; * ecce fumus: Ite, maledicti. 8 Post visionem hanc missus fuit Isaias ad praedicandum [Iudaeis divinum iudicium contra eos, contra universum populum: Ezcaeca cor populi huius, ne convertantur et sanem eos, ?? quoniam totus populus peccatis erat infectus: Omne caput languidum el omne cor moerens: a planta pedis usque ad verticem capitis non est in eo sanitas. ?? Hinc totus praedicatur populus damnandus, indurandus, excaecandus. Fratres mei, vult quidem Deus, vult Christus omnes homines . .. salvos fieri, ?* sed scitote quod iudex est, necesse est ut iuste iudicet et ad manifestandam iustitiam suam venturus est in mundum ad iudicandum omnes. Christus magnus sacerdos est, portans omnia nomina tribuum supra cor, ? indelebiliter scripta et incisa in gemmis pretiosissimis ad exaggerandam divinam Christi erga nos caritatem; sed postea divisit haec nomina in duas partes: alteram posuit ad dexteram, alteram ad sinistram. Discedite a. me, maledicti. 89) Is 6, 10. Affert ex Mt 13, 15. 90) Is 1, 5-6. IL. ALIA HOMILIA Intravit lesus in templum... et eiciebat omnes vendentes et emenles in templo ... et dicit eis : Scriptum est, etc. ! I. In hodierno Evangelio nobis, fratres, veluti specimen quoddam ac veluti spectrum ostenditur magni et universalis iudicii. Non ad aliud visus est Dominus venisse in mundum, nisi ad praedicandum hoc mysterium. Hinc enim per Isaiam ait: Spiritus Domini super me, eo quod unxit me, evangelizare pauperibus misit me. Sed quidnam praedicaturus erat? Praedicare annum Domini acceptum et diem ullionis Deo nostro.* Annum Domini acceptum, inquit, idest annum iubilaei, qui post septem annorum hebdomades summa cum totius populi laetitia et exultatione celebrabatur, qui septimo mense anni proxime antecedentis, in die expiationis, sacerdotalium tubarum clangore praenunciabatur. Praedicare annum libertatis et gloriae filiorum Dei,? quo unusquisque revertebatur ad pristinam possessionem suam a se vel parentibus divenditam et alienatam. * Possessio autem nostra paradisus est: Venite, benedicli Patris mei, possidete paratum vobis regnum. * Sed praedicare etiam ultionem Deo nostro, diem irae et vindictae Dei: Ite, maledicti, in ignem aeternum. 8 Cum igitur ad hoc missus esset Christus, cum hanc a Patre suscepisset provinciam, diligentissime munus hoc implevit. Vix enim aliud praedicavit Christus, nam ab hoc vaticinio Christus, ut Lucas tradit, praedicationem suam exorsus fuit." Praedicavit autem mysterium hoc Christus nunc quidem apertis verbis, ut in hesterno Evangelio, ? nunc parabolis plurimis. Multis nanque parabolis docuit Christus divinum hoc mysterium: hoc enim parabola decem virginum ? ac decem minarum,!? hoc parabola quinque talentorum, !: hoc parabola coenae, a qua excluditur non habens vestem nuptialem, !? et aliae multae. !? Lv 25, 8-13. 5) Mt 25, 34. 6) Ibid. vr. 41. Vulg.: Discedite a me, maledicti, etc. Non ad aliud videtur Christus venisse in mundum nisi ad praedicandum iudicium; hoc autem munus diligentissime explevit verbis et fnctis. Hoc probntur etlam facto hodierno, nam venit hodie Chrístus in Ierusalem tanquam rex triumphans et iudex iudicium exercens. Nec tantum verbis, sed etiam factis voluit Dominus divinum iudicium praedicare; hoc enim egit maledicens ficulneam infructuosam quae statim exaruit ^ et eradicata divinitus fuit, ut sciamus quod: Omnis arbor, quae non facit fructum bonum, excidetur el in ignem mittetur ; 5 hoc cum alias in principio praedicationis suae de templo eiecit vendentes et ementes, facto flagello de funiculis, ut Ioannes refert; !5 hoc ipsum hodie. Mos nanque Prophetarum erat non tantum verbis, sed etiam factis praedicare iudicia Dei futura." II. Sed, quaeso, contemplemur diligenter sacram hanc divinamque iudicii futuri imaginem, nam a templo hoc et civitate Dominus vaticinari coepit de universali iudicio. Venit Dominus hodie a Bethania, à domo cantici,!9 et monte Oliveti in Ierusalem infinita populi multitudine stipatus tanquam divinus rex, iumento humili vectus, 3? quod plane indignum regia maiestate videtur; sed mysterium est. Dicitur quidem Deus in Scripturis Sanctis nunc coelos inequitare, ?" nunc Angelos, Cherubim, ?* nobilissimos spiritus; sed tanta est regis huius maiestas, ut omnis creata dignitas et nobilitas illius comparatione nihil sit, sicut terra coelo comparata, luna soli, asinus humilis rudisque regi, imperatori summo comparatus. Venit in Ierusalem tanquam rex. Ecce rez tuus veniet tibi, ait Zacharias, sedens super asinum.?? Quoniam regis est praedicare, ac sententiam irrevocabilem inappellabilemque ferre supremi est tribunalis, ideo Christus iudex erit omnium, quoniam ipse rex summus est totius universi: Data. est mihi omnis potestas in coelo et in terra; ? Sedet a dextris Dei,?* aequalis est Deo, factus a Deo rex super universam creaturam, sicut Salomon a patre David super universum regnum Israel constitutus fuit rex. ?5. Venit autem Christus hodie Rex regum et Dominus dominantium, ?* sed in templum venit et in templo iudicium exercuit. Veniet Christus ad iudicandum mundum, sed praecipue templum, ad iudicandam 3 Rg 11, 29-39; Ier 19, 1-13; Os 1, 1 sqq. 18) Sic Iatine hoc nomen interpretatur. 75 67 (hebr. 68), 5. 34; Eccli 24, 8. 21) Cf. Ps 17 (hebr. 18), 11. 22) 9, 9. Sic legitur in veteribus editionibus Vulg., cf. Biblia Lovaniensis. In posterioribus autem iussu Clementis VIII recognitis, emendatum fuit: Super asinam. 23) Mt 28, 18. Ecclesiam, populum fidelem; nam: Qui ... non credit iam iudicatus est, quia non credit in nomine unigeniti Filii Dei.?' IIl. Isaias Christum Dominum in regia maiestate vidit pro tribunali sedentem supra solium excelsum et elevatum, supra templum, nam ait: Ea quae sub ipso erant replebant templum. ?? Idem est mysterium cum hodierno Evangelio. Laudatur hodie Christus a turbis: Hosanna, benedictus qui venit in nomine Domini;?? laudatur ibi ab Angelis: Sanctus, sanctus, sanctus Dominus Deus ezxercituum. ?? In quas classes dividuntur hodie qui Christum comitantur: Qui praeibant et qui sequebantur clamabant ... Hosanna filio David. ?! Sic duo Seraphim apud 1saiam, duo Angelorum exercitus apud Danielem? et apud Michaeam: Vidi Dominum sedentem super solium suum et omnem exercitum coeli assistentem ei a dextris et a sinistris. 9 Terribilem se ostendit hodie in templo Christus, terribilem ibi, nam: Commota suni superliminaria cardinum a voce clamantis ... domus tota contremuit et repleta est fumo. * Fumus iram Dei significat: Ascendit fumus in ira eius. ?** Etiam sancti timent diem iudicii: Non inires in iudicium cum servo tuo, Domine, quia non iuslificabitur in conspeclu tuo omnis vivens ; ** Si iniquitates observaveris, Domine, Domine, quis sustinebit? * Ysaias sanctus erat, sanctam vitam ducebat, et tamen, visa Christi iudicis maiestate, timuit vehementer. Obscuratur luna adveniente sole, sic omnis nostra sanctitas divinae sanctitati comparata: Vae mihi quia lacui, *"Ww23"3,*?? pw ow in silentium redactus sum, perii, actum est de me, quia vir pollutus labiis ego sum el in medio populi polluta labia habentis ego habito et regem Dominum ezercituum viderunt oculi mei.** Et quidem vere pollutus erat, licet prius non agnosceret; opus fuit ut Seraph ignito calculo igne coelesti eum purgaret : Ecce tetigi hoc labia tua et auferetur iniquitas tua a te et peccatum tuum mundabitur ; *?^ hoc est quod temIo 12, 13. 30) Is 6, 3. 31) Mt 21, 9. Vulg.: Quae praecedebant etf quae, etc. magna seu exercitus magnus. 33) 3 Rg 22, 19. 34) Is 6, 4. 35) Ps 17, 9. oculis meis. 40) Ibid. vr. 7. Tetigi legitur in veteribus editionibus Vulg., cf. Biblia Lovaniensis. In posterioribus autem iussu Clementis VIII recognitis, emendatum fuit; Tetigit. Tactum et mysterium hodiernum comparatur cum visione 1saiae. Divlnus iudex ipsis sanctis terribilis * apparebit nam omnis. sanctitas divinae sanctitati comparata obscuratur. Tnfinita iustitia divini Iudicis describitur etiam ab Amos propheta, iIinnuente maximam partem fidelium in die iudicii perituram esse, plum contremuit et fumo obscuro et qui ab oculis lacrimas elicit, plenum fuit. Sic, orta tempestate, timent nautae peritissimi, magnum instat navigantibus periculum. IV. Sed videamus quam ob causam timendum nobis est. Amos propheta ait quod vidit Dominum supra murum templi, manu tenentem trullam coementarii sive perpendiculum, € quod instrumentum est fabri materiarii ad expendendam examinandamque aedificii rectitudinem et qualitatem, ut muri obliquitas, vitium, defectus, si quam in partem inclinet, probetur et corrigatur. Hoc utique hieroglyphicum est iustitiae. Sed quia forte vitia reperit murorum in templo, ait idem Vates alia visione se Dominum vidisse supra, sive iuxta altare dicentemque audivit: Percute cardinem, sive limitare domus, ei commoveantur superliminaria, avaritia enim in capite omnium ; * avaritia autem, cupiditas, est radiz... omnium malorum. * Haec utique causa minarum est. Sed antequam vidisset Amos Deum stantem supra murum templi cum perpendiculo, ait se vidisse Dominum vocantem ad iudicium in igne, qui devoravit abyssum magnam et... partem, ** sive hereditatem, pars enim Domini populus eius, Iacob funiculus hereditatis eius. *5 Ilis autem verbis dicere voluit divus Vates quod maxima pars hominum et fidelium peribit in die iudicii, devorabit abyssum magnam et... parlem. Huius autem rei veluti causam reddens, inducit Deum manu perpendiculum gestantem, hieroglyphicum divinae iustitiae. Non omnes quidem peribunt in divino iudicio, multi salvabuntur, iusti ad Christi dexteram collocati. * Et hodie Christus non tantum eiecit de templo peccatores, sed etiam filios Dei cultores consolatur ac magnis beneficiis afficit: Accesserunt ad eum caeci et claudi ... et sanavit eos. * Sed hi pauci valde fuerunt illorum comparatione qui eiecti fuerunt. Universum semen Abrahae divisit Deus in stellas coeli et inarenam maris. 9 Sed quis nescit quod multo plures sunt arenae maris quam stellae coeli? Multi ... sunt vocali, pauci vero elecli ; ** multi currunt, fam, etc. 45) Dt 32, 9. 46) Cf. Mt 25, 383-40. 47) lbid. 21, 14. sed unus accipit bravium. *? In Apocalypsi, ** sicut etiam apud Danielem,*5' in iudicio multi aperiuntur libri, sed unus tantum liber vitae dicitur. Hinc hodie de templo eicit infinitam pene hominum multitudinem et nonnisi paucos caecos et claudos curavit, data eis optatissima. integritate sensuum viriumque, eorum desideriis impletis. III. ALIA HOMILIA Cum introisset lesus lerosolymam, commola est universa civitas dicens : Quis est hic ? Populi autem dicebant, etc. ! I. Magno desiderio ardet hodie universa civitas lerusalem cognoscendi Christum, sicut Moyses miratus scire desideravit quidnam esset quod arderet rubus et non combureretur.? Sed divinitus excitatum fuit desiderium illud in Moysi animo, ut sic illum Deus ad seipsum traheret eique seipsum cognoscendum [offerret]. Sic hodie divinitus excitatum est desiderium in civibus Ierusalem videntibus Christum intrantem in civitatem cum regali maiestate, veluti principem triumphantem, et tamen sine regali pompa: Commota est universa civilas dicens : Quis est hic? "Filiae Ierusalem in Canticis sponsam simili modo interrogant: Qualis est dilectus... ex dilecto? ... Qualis est dileclus... ex dilecto? Cui ipsa: Dilectus meus candidus et rubicundus, electus ex millibus, vexillans in decem millibus.3 Deus totus puritas, sanctitas, caritas, pulcritudo: Caput eius aurum optimum, divina sapientia; comae capitis eius ... nigrae sicul corvus,* secreta sapientiae divinae: O altitudo divitiarum sapientiae et scientiae Dei; quam incomprehensibilia sunt iudicia eius ! 5 Oculi eius sicut columbae .. . quae lacte sunt lotae, puritas divinae mentis; genae illius sicut areolae aromatum, misericordia et iustitia; labia illius lilia stillantia myrrham, veritas divinorum eloquiorum; hebraico. 4) Ibid. vr. 11. Vulg.: Quasi corvus. quod significatur hodie per multos de templo eiectos et paucos a Christo sanatos. Magno desiderio commovetur hodie Ierusalem cognoscendi Christum. In Canticis mystice describuntur divinae proprietates. Non possumus in hac vita Christum perfecte cognoscere. Deus nunc cognosci potest duplici via: per naturam, manus illius tornaliles aureae, plenae hyacinthis, opera Dei perfectissima; vender illius, idest pectus, eburneus, distinctus sapphiris, divina caritas, sinceritas et candor divini cordis; crura illius columnae marmoreae ... fundatae super bases aureas, affectus divinae voluntatis toti in caritate fundati et stabiles; tandem [totus ipse desiderabilis,* quoniam Deus thesaurus est infinitae bonitatis. I1. Magno desiderio arsit populus Dei, cum primo vidit manna, ut sciret quidnam esset: Man hu, man hu... quid est hoc? quid est hoc? Respondit Moyses: Hic est panis quem Dominus dedit vobis ad vescendum.? Sic respondetur hodie: Hic est Tesus propheta a Nazareth Galilaeae.$ Non possumus in hac vita Deum perfecte cognoscere ; ? his verbis non datur perfecta Christi cognitio: Posteriora mea videbis, faciem ... meam videre non poteris. !* Non cognoscitur autem homo !! perfecte nisi per faciem; a tergo cognosci quidem potest, sed valde imperfecte; sic non possumus in hac vita habere perfectam cognitionem Dei: Nunc cognosco ex parte, tunc aulem cognoscam sicul el cognitus sum. Videmus nunc per speculum in aenigmate, tunc autem [acie ad faciem. '? . Deus? vero duplici via cognosci potest, sicut Regius Vates docuit in Psalmo : Coeli enarrant : '* per naturam et per Scripturam. Per naturam, nam Paulus ait: Invisibilia Dei per ea quae [acta sunt inlellecta conspiciuntur, sempiterna quoque eius virtus el divinitas.!* Qui debili visu praediti sunt, utuntur conspicillis; sic creaturae sunt conspicilla intellectus nostri, qui valde debilis est ad intelligenda divina. Per naturam cognoscitur Deus, sicut Angeli per scalam ad Deum ascendebant.!* Magna est terra, sed multo maius coelum, maximus Deus; nobilis est mundus elementalis, nobilior coelestis, nobilissimus divinus; pulcra terra, pulcrius coelum, pulcherrimus Deus. Sed in hodierno Evangelio maxime cognoscitur fuerunt: « De divina essentia sobrie loquuntur Divinae Litterae: Ego sum quí sum: Ehieh ascer ehieh, ens primum, bentum, ens unum, sum qui sum. Solus Deus vere ens, sicut sol vere lucidus; hinc ipse solus appellatur Iehovah, quod est ens existens». 13, 12. Ordine inverso affert hunc vr. 13) Ms.: Deum. 14) 18, 2. 15) Rom 1, 20. 16) Cf. Gn 28, 12. Christus creaturarum comparatione, dum intrat in Ierusalem equitans super asinum. !? Saepe legimus in Scripturis quod Deus equitat super Cherubim, 1$ super Angelos altissimos, quorum natura nobilissima est, quorum potentia maxima, scientia incomprehensibilis, bonitas et sanctitas ineffabilis. Sed Dei comparatione quidnam sunt? Asinus comparatione regis gloriosissimi et sapientissimi; asinus, animal ignobile, debile, unde secundum legem immundum. !? Sic talis ac tanta Dei magnitudo est, ut illius comparatione omnis creata magnitudo nihil sit. Per Seripturam vero quattuor modis cognoscitur Christus: ab operibus ipsius quae describuntur, a nominibus quibus appellatur, propriis et metaphoricis, a mysteriis et hieroglyphicis quibus describitur, et a virtutibus et laudibus quae ei tribuuntur. Habemus omnia in hodierno Evangelio. Ab operibus: Videntes ... mirabilia quae faciebat ; ?? intravit in Ierusalem, venit in templum, eiecit inde vendentes et ementes, curavit caecos et claudos; a nominibus: Hic est Iesus propheta a Nazareth Galilaeae, veluti catalogum nominum Christi faciunt; a hieroglyphicis et mysteriis, nam equitans super asinum lerosolymam ingreditur, magno populorum comitatu stipatus, tanquam summus rex et princeps triumphator;?! tandem a laudibus: Hosanna [ilio David, benedictus qui venit. in .nomine Domini, rex Israel; Paz in coelo et gloria in excelsis. ?? Ab operibus cognoscitur Deus in Scripturis, nam referunt opera creationis et providentiae, magna Dei miracula, opera recreationis mundi in fundatione et conservatione Ecclesiae, et tandem opera glorificationis in paradiso. A nominibus quae multa et innumera sunt, maxime metaphorica; reperiuntur tamen decem singularia Dei nomina in Scripturis: PNTN « P * rmm ' OR ' FioN ' DY19N ' PR "v mov ' DiN2Y ; 2s tds ifs secretiores Hebraeorum theologi habent decem nreso tUin2 na2n Da "on (303 9 n^w5n: nj Sin 3i. moo. Mysteria sunt innumera Elohim, Adonai, Sadai, Helion et Zebaoth. 25) Ms.: Sephirolh, Cheter, Chocmach, Eleoah, Binah, sed imperfectissime, quia omnis iereata magnitudo nihil] est comparatione Del, et per Scripturum quadrupllci modo. Sic Christus hodie cognoscitur nb operibus, n nominibus, a mysteriis, a laudibus. Etiam Deus In Scripturis cognoscitur Ab operibus, & nominibus, a mysteriis, n virtutibus et a laudibus. Divus Pnulus maxime cupiebat nos Christum cognoscere. nu--————————————————óüÜÓ»"«a— —— in variis modis quibus Deus ad dandum sui cognitionem Patriarchis et Prophetis apparuit: Abraham, ** Iacob, ? Moysi, ?9 Isaiae, ?? Ieremiae, *? Ezechieli, * Michaeae, ? Danieli, * aliisque, * Et tandem innumerae sunt virtutes et laudes quae Deo in Sacris Litteris tribuuntur: potentiae, sapientiae, bonitatis, caritatis, misericordiae, iustitiae, gloriae et maiestatis aeternae et infinitae. III. Sed Divus Paulus cupiebat ut fideles necessaria aliqua de Deo cognoscerent: Flecio genua mea ad Patrem Domini nostri Iesu Christi, ex quo omnis paternitas in coelis et in lerra nominatur, ut det vobis virtulem... ut possitis comprehendere cum omnibus sanctis quae sit latitudo el longitudo et sublimitas et profundum, scire eliam supereminentem scienliae caritatem Christi, ut impleamini in omnem plenitudinem Dei. 55 Chesed, Pachad, Tipherelh, Nezach, Hod, lesod et Maicutli. Iuxta cabalam Hebraeorum, tola eorum theologia innititur his decem numerationibus tanquam certis fundamentis gencralibus, Ex his autem numerationibus, quae I11319D "WY vocantur, veluti arborem ef[formant, cuius ramos singulae hae voces constituunt, unde universa cabala exoritur. Harum numerationum auxilio theologiae studiosos eius intimam et absolutissimam cognitionem facillime assequi affirmant. Porro haec est hulus arboris cabalisticae dispositio, prout ab eruditissimls Rabbinis tradita est. In summitate huius arboris, sed ex latere, ponunt quod S. Auctor omittit: "YD py: Íí. e. ens infinitum; in vertice autem ^n? ; kl e. corona, intelligentia, n»a moon. saplentia, timor, "in2 "Dri, misericordia, nhNDn, gloria, "vag maiestas, T rz, aeternitas Tw TY. essentia, LI nono. regnum. . 2 e $- Non omnes tamen hunc ordinem sequuntur; nam aliqui loco quartae dictionis, 1Dn1, ponunt nox, magnificentia, et loco quintae, T'12, ponunt /113233, potentia, vel T 1 ded T 1 nanN,amor. Cf. F. M. Ferretti d'Ancona Le Verild della fede cristiana svelate alla SynaTo goga, trat. 1, pag. 4-5; A. Zanolini Lexicon Chaldaicum Rabbinicum, Disputatio De Targumin, pag. XIII-XIV,. 206) Cf. Gn 18, 1 sqq.; 22, 1-3. 27) Ct. ibid. 28, 13-15; 35, 1-3. 9-12. 28) Cf. Ex 3, 2-4, 1-5. 17; 33, 11 sqq. 29) Cf. Is 6, 1-6. 30) Cf. Ier 1, 4 sqq. 31) Cf. Ez 1, 1 sqq.; 8, 1 sqq. 32) Cf. 3 Rg 22, 19-22. 33) Cf. Dn 7, 13 sqq.; 10, 1 sqq. 34) Cf. Gn 26, 2-5; 3 hg 19, 9-10; 2 Par 7, 12 sqq.; Os 1, 1 sqq.; Am 9,1 sqq. 35) Eph 3, 14-19. Ostenditur hodie Christus rex noster: Ecce, inquit, rex [uus venit tibi; sed qualis rex? Hoc est quod Paulus scire cupit: lustus, inquit, et salvator ; * Dulcis et rectus Dominus, ?? iustissimus et misericordissimus, iudex integerrimus, sevérissimus et pater clementissimus. En Christi iustitia: Intravit... in templum... et eiciebat omnes vendentes el emenles dicens: Domus mea domus oralionis vocabitur ; vos autem fecislis, etc.; et ecce clementia: Accesseruni ad eum caeci el claudi... et curavit eos.** Timenda ipsius iustitia est, unde Regius Vates: Dizi iniquis: Nolite inique agere, quia nulla ex parte patebit fuga, quoniam Deus iudez est, *** quoniam ipsius latissimum imperium est, non potest homo effugere ad Statum alterius principis. Si ascendero in coelum, etc.;?? Coelum et terram ego adimpleo : *? haec est latitudo. Regnum etiam ipsius aeternum est: Regnabit in domo lacob in aeternum, ** nunquam morietur rex iste, ut inde sperari possit impunitas: haec est longitudo. Est etiam rex summus, supremus imperator superiorem non habens, ita ut per appellationem patere possit fuga: haec est sublimitas. Tandem sapientissimus est et novit omnia, etiam secreta cordium. Ne dicas: Negabo delictum, probari non poterit per allegata et probata, damnari iuste minime potero, nam: Omnia... nuda et aperta sunl oculis eius : * hoc est profundum sapientiae et iudiciorum eius. Scire etiam, inquit Paulus, supereminenlem scienliae, idest incomprehensibilem caritatem Christi : Ecce rez luus venit libi ; en Christi caritas: laetus et exultabundus pergit ad mortem pro salute humani generis. IV. Sed quaenam utilitas ex Christi cognitione? Regius Vates aiebat: Emitle lucem luam et verilatem tuam ; ipsa me deduxerunt el adduxerunt in montem sanctum luum el in tabernacula iua. ** Turbae quae Christum agnoscebant, honorabant, laudabant, praedicabant eum, secutae sunt eum usque ad templum Dei; qui autem Christum minime agnoscebant, eo contempto, mercaturae operam dabant etiam in templo, diebus sacris, cum iniustitia; JFeOstenditur hodie Christus rex noster, iudex lustus ct clemens, rex universalis et aeternus, supremus, sapientissimus et. infinitae caritatis. Qui Christum cognoscit, Christum sequitur et vilipendit lerrena. Ex Dci ignoratione omnía oriuntur mala, ex Dei autem cognitione omnia bona. Felices ergo qui vere Deum agnoscunt. cistis illam speluncam latronum. Emilte, inquit, lucem tuam, quia sicut sol videri non potest absque radio lucis suae, ita nec Deus cognosci. Ipsa autem lux, inquit, deducet me atque perducet in locum salutis. Sicut enim viso et contemplato fixis oculis sole, si quis postea terram aspiciat, omnia umbrae videntur - unde Ioannes, cum de Deo, aeterna luce, verba fecisset, descendens ad creaturas nonnisi umbras vidit: In ipso vita erat el vita erat lux hominum et luz in tencbris lucet. el lenebrae eam. non. comprehenderunt, ** — cognoscenti Deum vilescunt omnia quae in mundo sunt, e contra qui Deum non agnoscit, contemnit, nec nisi terrenis cupiditatibus aestuat, cupiditas autem radix est omnium malorum. *5 Ex Dei ignoratione tanquam ex origine omnia oriuntur mala. Regius Vates ait: Dixit insipiens in corde suo : Non esl Deus. Corrupti sunt et abominabiles facti sunt in studiis suis, non est qui Jaciat bonum. ** Isaias ait: Israel... me non cognovil... populus meus non intellexit. Vae genti peccatrici, populo gravi iniquitate, semini nequam, filiis sceleratis ! Dereliquerunt Dominum, blasphemaverunt. Sanctum Israel... Omne caput languidum, etc." Oseas etiam aiebat: Non esl scientia Dei in terra ; malediclum el mendacium el furtum et homicidium el adulterium inundaverunt. *? E contra Dei cognitio fons et origo est omnium bonorum. Hanc ob causam Deus ante omnia lucem creavit. * Moyses a Deo nonnisi divinam petiit cognitionem: Ostende mihi faciem luam ; " David: Deus, Deus meus, ad te de luce vigilo. Sitivit in te anima mea... ut viderem virtulem ... el gloriam tuam ; * Quemadmodum desiderat cervus, etc., quando veniam et apparebo ante faciem Domini? $*. Salomon a Deo nonnisi sapientiam petiit, 5? idest Dei cognitionem; sicut enim lux solis in luna ipsam soli similem facit, sic Dei cognitio hominem Deo similem reddit: Eritis sicut dii scientes bonum el malum. ** O utinam, fratres, Deum vere agnosceremus! Quam sanctam vitam duceremus! Quam ex alto mundum contemneremus! Paulus, aiebat: Existimo omnia detrimentum esse propler eminentem scientiam, jaciem Dci? 53) Cf. 3 ng 3, 5-12; 2 Par 1, 7-12. 54) Gn 3, 5. idest cognitionem, Iesu Christi Domini mei, propter quem omnia detrimentum [eci et arbitror ul stercora ul Christum lucrifaciam. 95 V. Ut cognoscatur a nobis Dominus, nunc iram, nunc misericordiam exercet, sicut egit hodie, sicut egit in Aegypto, egit in deserto, nam: Cognoscetur Dominus iudicia faciens; * et Isaias: Cum feceris iudicia lua in terra, iustitiam discent habitatores orbis. 9 Cognitio autem divinae misericordiae et iustitiae simul utilissima est, quia timorem parit et spem, unde perfecta iustitia et sincera vitae sanctitas. Eos autem qui Deum minime cognoscentes contemnunt, eicit Dominus de templo, de domo Dei tanquam adulterinos filios, sicut ad iussum ipsius Dei Abraham a domo sua eiecit Agar et Ismaelem: Eice ancillam el filium eius, non enim erit heres filius ancillae cum filio liberae. 5 Regius Vates aiebat: Secundum multitudinem impielatum eorum ezpelle eos, quoniam irritaverunt te, Domine, 9? defecerunt a te ad mammona, a vero Deo ad cultum idolorum, nam avaritia est idolorum servitus. 9? Christo eicienti infinitam pene hominum multitudinem de templo obsistere nemo potuit, nemo ausus est. Hoc est quod Nahum propheta ait: Ante faciem indignalionis eius quis stabit? ... Quis resisiet in ira furoris eius? Indignalio eius effusa esl ut ignis, el petrae dissolulae sunt. 9 Magna est cognitio quam de Deo exhibet nobis natura universalis: Coeli enarrant gloriam Dei et opera manuum eius annunciat firmamentum: a multitudine et ornatu mirabili; Dies diei eructat verbum : 9? a dispositione ordinatissima temporum, a natura, virtute, pulcritudine et operationibus. Sed multo maior quam dat Divina Scriptura: Lex Domini immaculata, perfecta, convertens animas, testimonium Domini fidele, sapientiam praestans parvulis... Praeceptum Domini lucidum illuminans oculos. 9? Opus eximii alicuius pictoris ostendit quidem artem et peritiam ipsius, sed non dat perfectam illius cognitionem sicut faceret historia; natura est veluti pictura Dei, sed Scriptura sicut historia. Ex cognitione misericordiae et iustitiae Dei oritur vern sanctitas, qui vero Deum ignorant, ipsum contemnunt. Magnam de Deo cognitionem exhibet natura, sed multo maiorem Divina Scriptura, et sacra iheologia iradens naturam divinam, 'opus creationis, redemptionis et glori[icationis. Quattuor praecipue tradit de Deo sacra theologia: naturam divinam in unitate et Trinitate, opus creationis, opus redemptionis et opus glorificationis, de quibus Joannes in initio Evangelii sui: In principio erat Verbum, etc.: ecce primum; Omnia per ipsum facta sunt: ecce secundum; Verbum caro factum est : ecce tertium ; Et vidimus gloriam eius gloriam quasi unigeniti a Patre : * ecce quartum. Sic sacra theologia flumen est paradisi in quattuor capita divisum. 95 Utinam nos sicut paradisus Domini his aquis irrigati simus! Deus est sicut thesaurus in agro, qui ignotus nihili penditur, notus vero maximi. Hinc Christus: Simile est regnum coelorum thesauro abscondito in agro. 5 O utinam Deum vere cognosceremus! Infinitum inveniremus thesaurum.
CHAPTER 7. Feria Quarta Dominicae Primae , Quadragesimae
T Magister, volumus a te signum vídere... Generatio mala el adullera sígnum quaerit, etc, ! I. Cum apparens Deus Moysi in deserto in flamma rubi,? sicut peus voluit eum ex pastore ovium pastorem hominum efficere mittereque "tens Moysen ad educendum populum Hebraeorum ex Aegypto in terram promis- LUN - sionis: Veni... mittam le ad Pharaonem ut educas populum meum, de Acgypto [ilios Israel de Aegypto, *^excusavit se Moyses et institit quantum potuit ne provinciam hanc susciperet: Obsecro... Domine, mitle quem missurus es ; * Quis sum ego ut vadam ad Pharaonem et educam filios Israel de Aegyplo? * Non credent mihi neque audient vocem meam, sed dicent: Non apparuit tibi Dominus.* Praeterquam quod, inquit, impar sum tanto muneri obeundo, nec animus nec vires sufficiunt, tu nosti, Domine, quod gens hebraea populus est durae cervicis, duri cordis et increduli; non credent mihi, maxime cum ipsi maiestatem tuam nec de nomine quidem noverint: Ecce ego vadam ad filios Israel et dicam eis: Deus patrum vestrorum misit me ad vos. Si dixerint mihi: Quod esl nomen eius? quid dicam eis?? Deus autem sciens quod vera aeait ini dicebat Moyses: Vade, inquit, Ego ero tecum et hoc habebis signum End et quod miserim te : * Ego ero in ore iuo et docebo te quid loquaris... Vir- Pomme gam... hanc sume in manu tua, in qua facturus es signa, * ut verba — Patrandi, tua sint veluti regia diplomata regio sigillo signata regiaque manu subscripta. Novit Dominus Hebraeorum ingenium: ludaei signa petunt... Graeci sapientiam quaerunt, ?? ideo Moysi divinam tribuit - :3) Ibid. vr. 19. 4) Ibid. 4, 13. 5) Tbid. 3, 11. 6) Ibid. 4, 1. 7) ibid. 3, 13. sic mittens Christum ad salvandum mundum dedit ei plenitudinem divinitatis, sapientiae et potestatis. Iudaei naturali Ingenio increduli erant; hinc hodie Christo multa signa operanti credere nolunt potestatem miracula operandi ad confirmandam veritatem fidemque comprobandam. Tria igitur contulit Moysi Deus ut demandatam provinciam pro dignitate exequeretur: divinam assistentiam, donum sapientiae et gratiam miraculorum. Sic mittens Deus unigenitum Filium suum in mundum pro salute aeterna eiusdem populi: Non sum missus nisi ad oves quae perierunt domus Israel, 9 tria haec dedit ei, sed infinitis partibus locupletiora: plenitudinem divinitatis totamque Spiritus Sancti plenitudinem: In quo inhabitat omnis plenitudo divinitatis corporaliter; !? Requiescet super eum spiritus Domini, spiritus sapientiae et intellectus; ' Spiritus Domini super me, eo quod unzil me, evangelizare pauperibus misit me ; '* thesaurum divinae sapientiae: In quo sunt omnes íhesauri sapientiae el scientiae 15 Dei ; et divinam potestatem: Data est mihi omnis potestas in coelo et in lerra, !* ut ad faciendam fidem et ad confirmandam veritatem missionis suae a Deo, posset divina miracula operari, ad convincendam miraculorum vi protervam Iudaeorum incredulitatem et obstinatam perfidiam, ut sic convicti crederent dicerentque cum Nicodemo: Rabbi, scimus quia a Deo venisti magister; nemo enim potest haec signa facere quae tu facis, nisi fuerit Deus cum eo. II. Noverat Iudaeorum ingenium: Nisi signa el prodigia videritis, non creditis ; 5 Judaei signa petunt. Etiam Abraham, qui de singulari fide laudatus est: Credidit Abraham Deo et reputatum est illi ad iustitiam, * audiens Deum dicentem sibi daturum ei terram Chanaan, ait: Domine Deus, in quo scire possum quod possessurus sum eam??? Signum certitudinis a Deo poposcit, sicut Noe signum dederat arcum foederis quod non missurus esset amplius diluvium in mundum. ? Videtis incredulitatis scintillam, parvum ignem? Sed in filiis crevit in magnam arborem, ex illa scintilla magnus exortus est incredulitatis ignis: Modicum fermenti totam massam corrumpit.?? Operatus fuerat Dominus innumera miracula, sicut Ioanni per internuncios dixit: Caeci vident, claudi ambulant, leprosi mundantur, surdi audiunt, morlui resurgunt, ?* et tamen adhuc minime credunt, adhuc signa petunt: Magisler, volumus a te signum videre; Signum de coelo petebant ab eo,?* idest signum tale quod absque ullo dubitationis scrupulo certissime sciretur a Deo esse, nam dubitabant ne miracula a Christo patrata daemonum opera fierent, non Dei virtute et potestate; Volumus a te signum videre de coelo. Sed [entantes signum... pelebant,?* sicut patres eorum saepe tentaverunt Deum in deserto, dubitantes de divina providentia ac divini Numinis maiestate. Hanc enim ob causam in deserto aquam petierunt, ?* cum manna sitim etiam levaret,?' sed miraculum petierunt dicentes: Est ne Deus in nobis??** Sic Regius Vates ait quod lenlaverunt Deum el Sanclum Israel ezacerbaverunt ; ?? hebraice: Circumscripserunt, limitaverunt Dei potentiam, ut hoc quidem possit, illud vero non possit. Sic ipsi hodie signum de coelo petunt a Christo feníanles, idest non serio sed ioco, existimantes Christum non posse talia portenta praestare qualia Moyses?? et Iosue in sole * praestiterunt. Sic Christi potentiam circumscripserunt ac limitaverunt. Christus vero: Generalio, inquit, mala et adullera signum quaerit, el signum non dabitur ei, nisi... Ionae prophetae. * Non inquit se non posse, sed nolle, cognita cordis eorum pravitate; nam multo maiorem potestatem Christo dedit Deus quam Moysi, quem constituerat deum Pharaonis; ** hinc ait hodie: Ecce plus quam Ionas hic... ecce plus quam Salomon hic, ** quoniam illi homines, hic autem verus Deus et homo, unigenitus Filius Dei. Hinc signum promittit quod nemo unquam praestitit Prophetarum, seipsum a morte suscitaturum. Elias mortuum vivus suscitavit;?5 Eliseus et vivus suscitavit mortuum, * et defunctus occisum revocavit ad vitam, * quae sunt insigniora Veteris Testamenti miracula; non tamen potuit Eliseus suscitare seipsum. Christus et vivus et mortuus seipsum, post multos 17, 3; Nm 20, 4. 27) Ct. Sap 16, 20. 28) Ex 17, 7. Vulg.: Est ne Dominus ín nobis? 29) Ps 77 (hebr. 78), 41. 30) Ct. Ex 10, 21-23. 31) Ct. Ios 10, 12-13. et alia adhuc petunt. Sed quia tentantes petunt, Christus negat petita, aliud tamen signum promittit quale nullus Prophetarum praestitit, — idest resurrectionem suam et conversionem mundi nd fidem. Hodie Christus de futuro iudicio vaticinatur, et quidem semel et iterum, quia non est comminatorium vaticinium, 140 — 07577755 FERIA QUARTA alios, potuit suscitare, et post resurrectionem suam mundum ad poenitentiam convertere, sicut Ionas Niniven. * O miraculum omnium miraculorum! Quomodo Christus post mortem suam mundum ab idolis ad Deum vivum et verum, in spiritu et veritate colendum et adorandum *** convertit, quod nemo Prophetarum, nec ipse quidem Moyses praestare potuit? Ecce plus quam Moyses hic. III. Observandum est autem hoc loco id quod alpha sapientum *? Salomon ait: Considera opera Dei, quod nemo possil corrigere quem ille despezxeril. 9? Ninivitae a lona absque miraculis conversi fuere; Iudaei autem a Christo cum infinitis miraculis converti minime potuere, quoniam a Deo utique despecti erant, reprobi erant. Hinc vaticinatur Christus quod damnandi sint in iudicio: Viri Ninivilae surgenl in iudicio conira generalionem hanc el condemnabunt eam... Regina Ausiri surgel in iudicio conira generationem istam. *' Semel et iterum Christus Prophetarum coryphaeus: Ecce plus quam Ionas hic... ecce plus quam Salomon hic, de futuro iudicio vaticinatur, quoniam firmissime a Deo decretum est. Sicut duplici somnio ostendit Deus Pharaoni futuram abundantiam septem annorum et post eam septem annorum maximam caritatem et penuriam per septenas vaccas etseptenas spicas, quoniam, inquit loseph, firmum verbum a Deo est; *? et ipsi loseph Deus similiter duplici visione ostendit futuram suam gloriam, quoniam immutabili consilio decreverat eum mundi principem constituere; 9 sic Christus hodie semel et iterum vaticinatur de iudicio finali, ut sciamus quod hoc non est vaticinium comminatorium, conditionale, quale fuit illud Ionae: Adhuc quadraginla dies etl Ninive .subvertetur, * et illud Isaiae ad Ezechiam: Dispone domui tuae, quia morieris lu et non vives ; *5 de quibus vaticiniis apud Ieremiam ait: Repente loquar ... adversus regnum, ut eradicem el destruam et disperdam illud. Si poenitentiam egerit gens illa a malo suo... agam el ego poenitenliam super malo, quod copraecipuum et primatem inter sapientes, similis illi: « Alpha paenulatorum », de quo cf. P. Mannuccius Adagia, col. 819. 10) Eccle 7, 14. 41) M1 12, 41-42. Vulg.:- Cum generatione ista... cum generatione ista. 42) Ct. Gn 41, 17-32. 43) Cf. ibid. 37, 5-9. 44) 3, 4. 45) 38, 1. DOMINICAE : PRIMAE QUADRAGESIMAE 141 gilavi ul facerem; ** sed hoc vaticinium absolutum est et firmissimum, iuxta immutabilem ordinem divinae dispositionis ab aeterno, quale fuit decretum de Saul abiciendo de regni solio, sicut Samuel ait: Scidit Dominus regnum Israel a te hodie et tradidit illud proximo tuo meliori le. Porro lriumphator in Israel non parcet et poenitudine non f[lectetur, neque enim homo est ul agat poenilentiam.*' Tale fuit decretum Dei de mittendo unigena Filio in mundum pro salute humani generis firmum et immobile; tale etiam est decretum finalis iudicii. IV. Hine saepissime loquuntur Divinae Scripturae de hoc tremendo iudicio tum in Veteri tum in Novo Testamento: De hoc Moyses in suo Deuteronomio : Mea est ullio, et ego retribuam in tempore ul labalur pes eorum ; iuxta est dies perditionis et adesse festinant tempora... Levabo ad coelum manum meam ei dicam: Vivo ego in aeternum ! Si acuero ut fulgur gladium meum el arripueril iudicium manus mea, reddam ullionem hostibus meis. *$ Abraham Deum appellavit iudicem universae terrae ; ** Anna prophetes, mater Samuelis: Dominus iudicabit fines terrae et dabil imperium regi suo el sublimabit cornu christi sui ; unde Dominum formidabunt adversarii eius el super ipsos in coelo tonabit. 5? Hoc pluribus Psalmis Regius Vates cecinit; 9 de hoc Salomon sapientissimus: Cuncta quae fiunt adducet Deus in iudicium pro omni errato, sive bonum sive malum. ** Sic librum Ecclesiastae concludit monens timorem Dei: Deum time et mandata eius observa, hoc est enim omnis homo, * idest ad hoc conditus. Isaias, Ieremias, Ezechiel, Daniel, Prophetae omnes nihil aliud praedicant. De hoc Sanctus Enoch vaticinatus fuit, ut ait Iudas apostolus: Ecce venit Dominus in Sanctis millibus suis facere iudicium contra omnes, 9* Christus non ad aliud visus est venisse in mundum nisi ad praedicandum iudicium. Hinc apud Isaiam ait: Spiritus Domini super me, eo quod unzxerit Dominus me, ad nunciandum mansuetis misil me, utl mederer contritis corde et praedicarem captivis indulgentiam 75, 1 sqq.; 935, 13; 907, 8 sq. 52) Izccle 12, 14. 53) Ibid. vr. 13. 54) Vrr. 14-15. sed absolutum, iuxta dispositionis divinae Immutabile et aeternum decretum, Saepissime loquuntur Divinae Scripturae de finali iudicio, sic Moyses et Anna, Regius Vates et omnes Prophetae. Non ad aliud vlsus est Christus venisse in mundum nisi ad praedicandum iudicium, ideo demonstrat hodie formam iudicii, et quinam salvandi et damnandi sint indicat. Multae assignantur hodie causae damnatlonis, el claudis apertionem, ul praedicarem annum placabilem Domino el diem ultionis Deo nosiro. 5 Hanc ob causam in hodierno Evangelio semel et iterum iudicium praedicit et praedicat ac veluti demonstrans formam iudicii, quisnam futurus sit iudex: Ecce plus quam Ionas hic... ecce plus quam Salomon hic ; quinam iudicandi et qui accusatores testesque: Viri Ninivitae surgent... contra generationem istam el condemnabunt eam. Quam ob causam hi quidem salvabuntur, hi autem peribunt? Quicunque . .. fecerit voluntatem Patris mei, qui in coelis esi, ipse meus [rater el soror el mater esi, ** idest: quicunque divinae legis mandata servaverit, salvabituriuxta divinae voluntatis normam et beneplacitum, salutem consequetur, regnum coelorum hereditate possidebit tanquam filius Dei et frater Christi: « Qui bona egerunt, ibunt in vitam eternam, qui vero mala, in ignem aeternum ». *' Sic Regius Vates: Semel locutus est Deus, duo haec, sive semel el bis, semel et iterum hoc audivi: quia potestas Di est el tibi, Domine, misericordia, quia lu reddes unicuique iuxla opera sua.** Sic Isaias: Dicile iusto quoniam bene, quoniam fructum adinventionum suarum comedet. Vae impio in malum ! retribulio enim manus eius fiel ei. 9? V. Damnationis autem multae assignantur causae in hodierno Evangelio. Prima autem est mala voluntas, quae Deum tentat, radix et sentina malorum omnium: Malus homo de malo thesauro cordis sui profert malum ; *. Radiz... omnium malorum... cupiditas, * voIuntas mala vitio infecta, cum divinae voluntati minine sit subiecta, sed vellet Deum suis appetitibus obtemperare et deservire: Volumus a le signum videre. Hinc oritur incredulitas, tarditas cordis ad credendum; hinc omne malum, hinc impoenitentia, pervicacia, duritia cordis et obstinatio: Secundum autem duritiam luam el impoenitens cor thesaurizas tibi iram in die irae el revelationis iusti iudicii Dei. * Hinc contemnitur coelestis sapientia, hinc datur iterum locus diabolo, 5? qui revertitur iterum cum septem spiritibus nequioribus se, ** hinc tandem perditio. Sed ut omnia, fratres, simul complectar, dicere videtur Christus 6, 10. 62) Rom 2, 5. 63) Cf. Eph 4, 27. 64) Cf. Mt 12, 43-45. quod unica et potissima causa damnationis synagogae futura erat «quarum , " DES "- , potissima contemptus maiestatis suae. Contemptus Christi causa perditionis contemptus est et damnationis; quia noluit agnoscere divinam Christi maiestatem divinae malestatis. Synagoga Iudaeorum, propterea periit a Deo reprobata. VI. Nos felices, fratres, si divinam Christi excellentiam divi- Jn mundo namque ipsius maiestatem agnosceremus, de qua ait: Ecce plus quam Dedit ME Ionas hic... ecce plus quam Salomon hic. Excedit Christus omnes 4 ne'!llera. homines sicut sol omnia astra, sicut homo in paradiso omnia animalia, sicut Deus in empyreo omnes Angelos. Creavit Deus mundum hune, fratres, instar illius statuae quam in somnis vidit Nabuchodonosor, quae ex multis metallis compacta, superiores partes semper ex nobilioribus ac pretiosioribus metallis factae erant;95 sicut tabernaculum Moysi: in atrio non cernebatur nisi áltare holocausti aeneum luteresque aenei, sed in sancto candelabrum aureum, mensa panum deaurata, altare incensi auro ornatum; in sancto autem sanctorum nonnisi aurum splendebat, aureum propitiatorium, aurei cherubim supra arcam interius exteriusque per totum aureis laminis opertam. $5 Sic, inquam, mundus iste semper ad nobiliora conscendit. Quod etiam in triplici mundo conspicuum est. In elementali ordo ita in mundo est a simplicibus elementis ad mixta imperfecta, quae dicuntur me- Wii teora; hinc ad mixta perfecta: lapides, marmora, gemmae, metalla, !^ *nse!ieo argentum, aurum; hinc plantae et arbores; post haec animalia, tandem homo. In mundo coelesti ascenditur a luna ad solem, tandem ad empyreum, quod totum est sole ipso multo lucidius. In mundo angelico similiter ascenditur semper ad nobiliores ordines ac nobiliores hierarchias usque ad Deum. Idem est in mundo mystico Sanctae uH Ecclesiae. Synagoga erat in tres ordines distincta: in saeculares, in In quo levitas Dei ac templi ministros et in sacerdotes, quorum omnium ,j»ut est princeps et caput erat summus pontifex. Christus Dominus etiam fideles suos in tres classes ordinavit: in Apostolos, in discipulos septuaginta duos, et in reliquam fidelium multitudinem. * Omnium autem caput Christus est. Me 3, 13-19; Lc 6, 13-16; 10, 1; Act 1, 13-13. Christus cnput est non tantum hominum sed etiam Angelorum ct creaturarum omnium, quia aequalis Deo; ideo celebrabitur universale indicium, iunc enim vere ab omnibus Christus cognoscetur, qui hodie a valde paucis vere cognoscitur. VII. Nec tantum hominum, sed etiam Angelorum ac amnium penitus creaturarum. Sic Paulus de Christo ait: Deus exaltavit illum et dedit illi nomen quod est super omne nomen, ut in nomine Iesu omne genu flectatur coelestium, terrestrium et infernorum; *9 sic de Christo illud Psalmi interpretatur ad Corinthios et ad Hebraeos : Omnia subiecisti sub pedibus eius, 9** praeter eum qui subiecit ei omnia, *? nihil reliquit non subiectum ei. ** Omnia quae sub Deo sunt, Christo inferiora sunt, quoniam Chiristus sedet a dexiris Dei, aequalis est Deo, in forma Dei. ?? Hinc mox ut natus fuit. Christus, venerunt Angeli de coelo ad eum tanquam Dominum suum adorandum, ?3 et Angelorum princeps Christum Dominum appellavit dicens: Natus est vobis hodie Salvator, qui est Chrislus Dominus. ^ Hanc ob causam vel potissime celebrabitur universale iudicium, facta universali mortuorum resurrectione, ut totus mundus oculis etiam corporalibus videre possit infinitam Christi gloriam et maiestatem; nam veniet in maiestate sua et omnes Angeli cum eo... et congregabuntur anie eum omnes gentes ; 9 sic videbit omnis caro salutare Dei. *$ Tunc vere agnoscetur Christus nec contemnetur: Gognoscetur Dominus iudicia faciens ; ? cognoscetur tunc ab omnibus, nam nunc quidem paucis cognitus est, sicut ait: Nolus. in Iudaea Deus, in Israel magnum nomen eius ; et factus est in pace locus, eius et habitatio eius in Sion ; cognitus ex habitatione et cognitus etiam ex operibus: Ibi confregit potentias, sagittas volatiles arcuum, sculum, gladium et bellum, superatis potentissimis hostibus; sed cum eris, inquit, illuminans ... a montibus aeternis, ? sive a montibus praedae, nam Christus tanquam leo veniet ad iudicandum — Surget leo de cubili suo ; ?? Leo rugiel,. quis non timebit?" hinc, Ieremias ait: Dominus ex excelso rugiet et de habitaculo sancto suo dabit vocem suam; rugiens rugiet, super decorem suum... percutiet sonilus usque ad extrema terrae, quia iudicium Domino cum gentibus, ** — veniet tanquam leo ad praedam, furbali sunt, direpti sunt, omnes. insipientes corde. Dormie- B1) 25, 30-31. Vulg.: De excelso... pervenil sonitus, etc. runt somnum suum el nihil invenerunt omnes viri divitiarum in manibus Suis, non invenerunt viri potentes manus suas ad se defendendos, nam: Tu terribilis es, et quis resistet tibi? Ex tunc, ab aevo ira tua, hinc: Ab increpatione tua dormitaverunt, compositi sunt currus et equus. De coelo auditum fecisti iudicium, terra tremuit et quievit, cum exurgerel in iudicium Deus, ut salvos facerel omnes mansuetos terrae. 9* Sic in die iudicii Christus ab omnibus agnoscetur. Sed utinam, fratres, modo Christum agnoscamus! Nam quid proderit tunc Christi maiestatem cognoscere, si in vita non eum agnoverimus et tanquam regem ac Dominum nostrum, verum Deum ex animo [non] coluerimus? Si non agnoscentes contempserimus ? VIII. Contempserunt hodie scribae et Pharisaei Christi personam, Christi opera et miracula, Christi praedicationem et sapientiam, contempserunt Christum: Magister, volumus a le signum videre. Lucas ait quod fentantes signum de coelo quaerebant ab eo, 9$ non serio sed ioco, existimantes eum minime posse praestare signa de coelo. Contemnunt miracula Christi ac si humilia essent et quae non sufficerent ad confirmandam veritatem quam praedicabat; quod multo maiora multoque illustriora requirebant, qualia praestitit Moyses in Aegypto et alii. Contemnunt praedicationem Christi, quia nonnisi poenitentiam, sicut lonas, praedicabat, cum non contempserint Ninivitae praedicationem Ionae.** Tandem Christi sapientiam contemnebant eam non intelligentes, quoniam in parabolis tradebatur, cum regina Saba non contempserit, sed magnifecerit sapientiam Salomonis, quam fama noverat. 95 Sic multi contemnunt Christum praeferentes ei mundum, contemnunt vitam christianam praeferentes ei mundanam, contemnunt legem Christi praeferentes ei legem mundi, contemnunt sapientiam Christi, evangelicam doctrinam, praeferentes ei doctrinas oratorum, poetarum, philosophorum ethnicorum mille erroribus plenam, allecti tantum splendore eloquentiae vel sublimitate rationum. IX. In Apocalypsi legimus vidisse Joannem Christum insidentem equo albo, manu arcum tenentem, capite coronato, eí ex- 3, 1 sqq. 85) Cf. 3 Rg 10, 1-10; 2 Par 9, 1-9. Sed nil proderit tunc eum cognoscere, si nunc eum non agnoverimus. Contempserunt Pharisaei personam, miracula, praedicationem et sapientiam Christi, sic multi contemnunt hodie Christum et legem eius pro amore mundi. Praedicatores suos Christus habet, qui eminere debent vitae sanctitate et zeli ardore; sed etiam satanas suos habet; qui Christi sunt, virtutes praedicant, contra vitia pugnant, efficacem doctrinam tradunt, qui autem satanae, nonnisi sermonis vanitatem curant, inanin et Íntilia docent. ivit vincens ul vinceret ; 8 vidit etiam diabolum super equum nigrum, sed manu stateram tenentem.?' Equus albus est quilibet Prophetarum, Apostolorum, praedicatorum, ob vitae innocentiam, puritatem et sanctitatem vitae, nam Ionam misit Deus ad praedicandum Ninivitis, 8 qui columba interpretatur. Omnes Evangelii praedicatores equus albus sunt, nam Zacharias ait: Posuit eos quasi equum gloriae suae in bello; 9? equus bellator, sicut. Salomon ait: Equus paratur ad diem belli, Dominus autem tribuil salutem ; *? generosum animal et impavidum, de quo Iob: Gloria narium eius terror, terram ungula fodit, exultat. audacter, in occursum pergil armatis, contemnit pavorem nec cedit gladio. ?' Sed etiam satanas equum suum habet; in colore discrimen est: equus Christi albus, equus satanae niger. Candor animi, vitae puritas, morum sanctitas, illibata innocentia praedicatoribus Evangelii ornamenta sunt; non sic autem poetis, oratoribus, philosophis gentilibus. Sed quodnam doctrinae discrimen! Christus arcum manu tenet: Sagitiae potentis acutae ; *' Sagittae tuae acutae, populi sub te cadent, in corda inimicorum regis. " Arcum habet cum sagittis aureis plumbeisque, ut Amor; ** odia acria immittit in vitia, in virtutes autem divinas ardentia desideria, ferit potentissime animos et corda. Ezivit autem vincens ul vincerel : doctrina est non inanis, futilis, vana, sed efficax ... Vivus est... sermo Dei et efficax, penetrabilior omni gladio ancipiti. ?* Satanas autem stateram manu tenet ad verba ponderanda et examinanda, ut oratio sit numeris omnibus absoluta, ut verba sint propria, ut iusta sit syllabarum quantitas et mensura. Sic in verbis consistit ethnicorum doctrina, in splendore, in ornatu, in elegantia sermonis. Christus autem verba non curat, sed corda requirit, efficacem doctrinam tradit, sagittas in corde emittit ad interficiendos homines, ut moriantur priori vitae, vitiis et peccatis, ut Deo vivant. Sie Christus post mortem suam exurgens, mundum fere universum , ab idolis ad Deum vivum et verum convertit, sicut Ionas Niniven quae Cupidini saglttas tribuebat. Cf. Natalis Comes | Mythologíae, lib. 4, cp. 14, pag. 349. postquam mersus in mare, a pisce devoratus, e ventre piscis divinitus egressus Ninivitis praedicavit. * Hoc signum maximum christianae veritatis, fidei christianae. Si non egressus fuisset Ionas a venire piscis, quomodo civitatem Ninive convertisset? Si Christus non resurrexisset, quomodo mundum convertisset? Num mortuus Ionas convertere Ninivitas potuisset? Sic nec Christus. Resurrexit ergo Christus; verus ergo propheta missus a Deo, vera eius doctrina, vera fides. Il. ALIA HOMILIA Generatio mala et adultera signum quaerit et signum non dabítur ei, nísi signum Jonae prophetae. Sicut enim... lonas, etc. ! I. Cum Christus et utilem doctrinam praedicaret ad converiendos peccatores ad poenitentiam et miracula utilia operaretur in salutem populi sanando infirmos, ? illuminando caecos, ? liberando energumenos, * mortuos resuscitando, * videns scribas et Pharisaeos utilia contemnere et varia curiositate motos signa mirabilia de coelo expetere, ad pascendos oculos mirabili aliquo et novo inusitatoque spectaculo, acri eos reprehensione ac rigida correptione percutit: Generatio mala... signum quaerit. Sic nunc multi sunt scribis et Pharisaeis similes, a praedicatoribus non utilia et salutaria, sed vana et curiosa mirabilia requirentes et expectantes, similes regi Achab qui falsos prophetas diligebat, Michaeam autem vera praedicentem oderat. 9 Non sic autem Deus, sed utilia docet. Mittens Ezechielem ad praedicandum, iussit ut devoraret librum, in quo scriptae erant lamentationes et carmen lugubre, ac ita praedicandam fpoenitentiam divinumque iudicium; * idem cum misit Isaiam ad praedicandum 15, 21-28. 30-31; Me 6, 5. 53-56; Lc 4, 38-40; 13, 10-17; Io 5, 1-10. 3) Cf. Mt 9, 27-30; 15, 30-31; Lc 18, 35 sqq.; Io 9, 1-7. 4) Cf. Mt 9, 32-33; 12, 22; Mc 1, 23-34; 2, 1-12; Lc 4, 41; S, 27-39. 5) Cf. Mt 9, 18-25; 11, 5; Lc 7, 11-15; lo 11, 41-44. Resurrectio Christi et conversio mundi ad fidem signa maxima sunt christianae veritatis. Christus acriter argult scribas et Pharisaeos signa vana ab eo pcelentes. Divini Vates divina ludicía semper praedicabant; sic et Christus hodie semel et iterum iudicium praedicat. Venit enim Christus tanquam medicus, qui ctiam medicinas amaras nliquando ndhibet et verba severa ut aegrotum sanet, 148. FERIA QUARTA egit, cum eum coelesti igne seraphico ministerio purgasset: Vade et dic populo huic : Auditu audietis et nolite intelligere... ne... convertaniur et sanem eos. ? Idem egit mittens Ieremiam: Dedi te universo populo uf evellas et desiruas et disperdas el dissipes el aedifices et plantes. ? Iudicia divina semper divini Vates, Spiritu Sancto aí- flati, praedicabant: hoc Daniel praedicavit, hoc Oseas,!H Ioel,'? Amos,? Michaeas,!* Ionas,» hoc omnes Prophetae, hoc Ioannes Baptista: Poenitentiam agite, appropinquavit enim regnum coelorum.... Iam enim securis ad radicem arboris posita esL ; omnis... arbor quae non facit fructum bonum excidelur el in ignem milletur. '5 rh Christus tandem quid aliud nisi divinum iudicium praedicavit ad convertendos peccatores ad poenitentiam ex timore divinae iustitiae? Hodie semel et iterum iudicium proponit ac praedicat: Viri Ninivitae surgent in iudicio contra generationem istam et condemnabunt eam... Regina Ausiri surgel in iudicio conira generationem islam et condemnabit eam. II. Venit Christus ad praedicandum tanquam medicus infirmos curaturus. Infirmis necessariae sunt medicinae ac potiones, ut plurimum, insuaves, iniucundae gustui, stomacho ingratae, sed tamen salutares. Si cum infirmus gravi morbo laborat atque mortali, veniat ad eum visitandum medicus nec nisi dulcia verba afferat: Domine, bono esto animo, leve malum est, tempus ipsum consumet, sanus salvusque eris! et licet necessaria foret optima purgatio, ne tamen infirmo molestiam aíferret, a medelis et potionibus abstineret, minime necessaria diceret ut gratus esset infirmo, nil curans infirmi salutem, sed tantum lucrum; quid diceretis de medico isto, si immedicatus infirmus invalescente morbo moriatur? Utique quod proditor fuit, quod infirmum prodidit, quod eum occidit, morti tradidit, vel ignorantissimus fuit, morbi naturam et causas non agnovit. Nam optimus medicus, cognita morbi pernicie cui optimis remediis obstandum est, ne sero medicina paretur, 1 sqq. 13) Cf. 8, 1-9, 1 sqq. 14) Cf. 1, 1 sqq. 15) Cf. 3, 1 sqq. 16) Mt 3, 2-10. Vulg.: Ad radicem arborum etc. 17) Ibid. 12, 41-42. Vulg.: Cum generatione ista. DOMINICAE 'PRIMAE QUADRAGESIMAE 149 «Cum mala per multas invaluere moras », !5 licet infirmum videat amaras potiones abhorrentem ac veluti stomachantem, non tantum dulcibus verbis monet ut se medicari sinat, sed etiam mortis timore, cum opus fuerit, eum urget atque exterret: Si sanari vis, necessaria est medicina; si autem mori vis, fac quod placet. Hoc dico, quod si potionem hanc non sumpseris, invalescet morbus et certissime vitam tibi eripiet cupiesque adhibere remedia et. minime poteris. Sic praedicator necesse est ut cum peccatoribus agat: praedicanda et inculeanda est poenitentia tanquam summe necessaria ad salutem, nam: Nisi poenitentiam egeritis, omnes ... peribitis. 1? Contra omnes peccatores impoenitentes surgeni Ninivitae in die iudicii et condemnabunt eos, quia poenitentiam egerunt in praedicatione Ionae. Sine poenitentia nanque deleri non potest peccatum. Odit autem Deus peccatum, sicut vir honoratus odit nec ferre potest adulterium uxoris, hinc ait: Generatio mala et adultera, quia omnis malitia, omne peccatum Deo abominandum adulterium est; macula autem adulterii nonnisi sanguine lavatur; hinc Deus peccatorum nostrorum macula ssanguine unigeniti Filii sui abluere voluit, nam: Sine sanguinis effusione non fit remissio. ?? Licet autem, o fratres, adeo cupidus salutis nostrae sit Deus, ut non tantum concedat signa petita, sicut concessit Abrahamo, ?t Moysi, ? Gedeoni?? et aliis, sed etiam aliquando per seipsum offert, sicut Noe?* et sicut per Isaiam obtulit regi Achaz: Pete libi signum a Domino Deo iuo in profundum inferni sive in excelsum supra,?* indignatusque Dominus fuit quoniam petere ille noluit; obstinatis tamen et perversa voluntate praeditis etiam petita negat. Agit nanque Dominus hodie cum scribis et Pharisaeis sicut cum satana egit in deserto. Etiam satanas miraculum petiit: Si Filius Dei es, dic ut lapides isti panes fiant,?9 sed non obtinuit, quia confirmatus in iniquitate est, converti non potest. Sic hodie negat signa scribis et Pharisaeis tanquam obstinatis, qui Deo sunt tanquam mortui; non dat autem medicus mortuo medicinam. lis, etc. 20) Hebr 9, 22. 21) Cf. Gn 15, 7 sqq. 22) Cf. Ex 4, 1-9. 23).Cf. Idc 6, 17-21. 24) CI. Gn 9, 12-17. 25) 7, 11. 26) Mt 4, 3. Sic ct praedicator necesse est ut poenitentiam praedicet, quia slne poenitentia peccata non delentur. Deus aliquando sponte signa offert, sed obstinatis etiam petita negat. —— Peccatum vocatur a Christo ndulteriun, quia oritur ex mala concupiscentia; sic hodic Pharisaci signum quacrunt quia carnaliter vivebant, idco appellantur a Christo generatio mala et adultera. III. Appellat autem Christus peccati malitiam adulterium dicens: Generatio mala et adultera signum quaerit, ut sciamus quod sicut infeliciter vivit mulier adultera, magno semper cum timore ne sciatur adulterium, ne vir suus veniat in cognitionem patrati adulterii, maxime sciens virum magno zelo honoris teneri, et, e contra, uxor honesta et fidelis a viro optimo nihil timet, quandiu fidem servat illibatam nec minimam dat occasionem viro sinistrae suspicionis, talis est status animae peccatricis qualis adulterae et talis 'status animae sanctae qualis fidelis uxoris. Aliud etiam innuit his verbis Dominus, quod causa curiositatis vanae in verbo Dei et sancta doctrina oritur ex mala voluntate; hinc ait: Generatio mala et adultera signum quaerit. Mulier mala, quae amasio suo frui cupit, peroptat viri absentiam nec aequis auribus audit adventare virum. Regius Vates ait quod Hebraei concupierunt concupiscentiam in deserto et tentaverunt Deum in inaquoso: ?? ex prava concupiscentia orta est Dei tentatio. Sic hodie, quia generatio haec mala erat et adultera, plena carnalibus concupiscentiis, ideo signum quaesivit volens per miraculum signumque extraordinarium salvari, sicut latro in cruce. ?*? Petierunt signum de coelo tentantes Christum, quoniam M homines erant elati et cupidi... voluptatum amatores, ut Paulus ait, magis quam Dei ;?? ideo ait: Generatio mala et adultera, carnaliter vivens. Aquas diluvii misit Deus ad impium mundum perdendum, homines qui transtulerant gratiam Dei... in luxuriam; ? quia omnís caro corruperal viam suam...non permanebil, inquit, spiritus mcus in homine quia caro est. ?* Sic hodie Christus ait: Viri Níinivitae surgent in iudicio cum generatione ista et condemnabunt eam : quam ob causam? Quia generatio mala et adultera. Haec erat malitia Ninive quae "ascendit coram Domino:?? vita carnalis, sensualis, animalis, sine lege, sine Deo; sed tamen in praedicatione Ionae poenitentiam egerunt, resipuerunt a malo, ad Deum ex corde conversi fuerunt; ?? hi autem erant generatio mala et adultera. Mala adultera est mulier, quae ex malitia adulteratur nec nisi adulterari cupit, non quae ex aliqua necessitate aut casu aliquo, sed mala voluntate et insatiabili libidine percita: Generatio mala eti adultera Hinc oritur impoenitentia finalis. II. ALIA HOMILIA Accesserunt ad. Iesum scribae el Pharisaei dicentes : Magister, volumus a te signum videre ... Generatio mala... signum, etc. ! I. Iudaei hodie signa petunt a Christo, quibus ostenderet et confirmaret doctrinam suam, quod verus esset Messias missus a Deo, verus Filius Dei. Et utinam, fratres, non reperiantur multi etiam, non dico inter infideles, sed inter eos «qui christiana professione censentur »,? sub nomine christiano vivunt, qui adhuc de veritate fidei christianae dubitant! Quare operae pretium duxi sermonem hodie instituere de veritate fidei christianae et de signis quibus vera indicatur. Deus benedictus in Déuleronomio a duobus signis dignoscendum dixit prophetam verum a falso: primo quidem a veritate praedictionum et miraculis, et secundo a praedicatione sanctae doctrinae, ne praedicaret cultum idolorum, sed cultum veri Dei. * Ego non ab his tantum, sed a multis aliis etiam, favente Deo, ostendam veritatem fidei christianae; nam fides et Ecclesia est domus aedificata a Sapientia, fundata super septem columnas, ut Salomon ait: Sapientia aedificavit sibi domum, excidit columnas septem. * Et quidem necesse est ut vera fides reperiatur in mundo, nam, ut Salomon ait: Dow Tio" p". 5 iustus fundamentum est mundi,* quod Deus in diluvio et Pentapoli ostendit. Si Noe iustus repertus non fuisset, totus periisset mundus;? si in Pentapoli decem iusti reperti fuissent, non periisset. ? Manifestum est autem quod sine fide non potest esse iustitia, quoniam iustus... ex et Missale Hom. orat. 3 Dom. post Pascha. 3) Cf. 13, 1 sqq. 4) Prv 9, 1. 18, 20 sqq. Agitur hodie de veritate fidei christianae, ad quam probandam multa signa habemus. Necesse cst ut vera [ides reperiatur (in mundo, haec est autem christiana. 152 : FERIA QUARTA fide... vivit :* wrv wn»wN3 [VT ^ nec potest esse vera fides nisi una: Unus Deus, una fides," unus sol, unus solis radius. Quod autem fides haec vera non sit nisi christiana fides, inspiciamus signa tradita a Deo ad dignoscendum verum prophetam; nam si Christus Dominus noster verus fuit propheta, vera ergo ipsius doctrina, vera fides. '? II. Primum signum est a veritate praedictionum et vaticiniorum, Primum hisi forte aliquando vaticinia comminatoria fuerint, ut vaticinium vd a,; 10nae in Ninive, ? vel conditionata secundum ordinem causarum christianae: naturalium, non secundum ordinem supernaturalis dispositionis, prophea* — sicut. fuit vaticinium Isaiae ad Ezechiam: Dispone domui tuae, quia morieris tu el non vives ; * alioquin quaecunque veri Vates Divino Spiritu afflati praedicebant, certissime eveniebant. Videamus Christi vaticinia et praedictiones. In hodierno Evan- — gelio vaticinatus est Christus de universali iudicio: Viri Ninivitae Christus hodie surgent in iudicio... Regina Austri surget in iudicio ; 5 sed de hoc vaticinatus est de ludaeis, fere omnes "Vates. Vaticinatus est de Iudaeorum miseranda calaSese et de Ihitate: Erunt novissima hominis illius peiora prioribus; sic... erit Eccesi?, — generationi huic pessimae. !* Praedixit destructionem civitatis et templi eversionem, reipublicae captivitatem, diuturnam dispersionem in omnes gentes, statum multo miserabiliorem quam alias passi sint. !? Quis non videt harum praedictionum veritatem? Vaticinatus fuit hodie futuram passionem et resurrectionem suam: Sicut... fuit Ionas in ventre celi... sic erit Filius hominis in corde terrae; 5 praedixit futuram gloriam suam: Ecce plus quam lonas hic... ecce plus quam MES Salomon hic.5** Quis non videt si Christus creditur sanctior Iona, rex prr gloriosior et sapientior Salomone? Praedixit conversionem Gentium sunt: ad praedicationem Evangelii sui, sicut ad praedicationem Ionae conversa fuit Ninive, quod Ecclesia a finibus terrae ventura erat Vulg.: Unus Dominus, ctc. 12) In margine haec adiecta fuerunt: « Fuit lex Moysi vera lex, sed usque ad Christum, sicut luna illuminat noctem usque ad ortum solis, Sol maius luminare est; sic: Ecce plus quam lonas... plus quam Salomon hic. Messias novam legem daturus erat. Scriptum fidceliussionis usque ad solutionem valet, post solutionem amplius non valet, verum amplius non est; sic lex Moysi ». 13) Cf. Ton 3, 1 sqq. ad suscipiendam fidem suam, sicut regina Austri ad Salomonem venerat;!? in quo etiam praedicit gloriam Ecclesiae suae, quod futura erat sicut regina Saba potentissima et sapientissima. Quis haec non videt in Ecclesia? Si vera praedixit, ergo verus propheta, alioquin quomodo potuisset Christus haec praenoscere, praescire et praedicare, quae vera nunc esse ipsis oculis clarius videmus? III. Addit Deus veritati praedictionum . miracula, licet haec non ex necessitate requirantur, nam Ionas sine miraculis convertit Niniven, Salomon miraculum nullum egit, nec David, tamen in testimonium veritatis voluit Deus fidem miraculis confirmari. Sic Moyses multa miracula divina virtute praeditus operatus fuit;?? visis miraculis crediderunt ei Hebraei,?' sicut Israelitae, viso miraculo ignis de coelo ad preces Eliae, crediderunt;?* Naaman syrus miraculo mundatus a lepra credidit. ** Sed ecce plus quam Ionas hic... ecce plus quam Salomon hic. Illi enim nulla edidere miracula, Christus autem innumera; his enim magnopere commoventur homines ad credendum, sicut Nabuchodonosor, viso miraculo trium puerorum, credidit in Deum, ** Darius, viso miraculo Danielis in lacu leonum, similiter. 5 Quis autem negare potest Christi miracula? Si verum non est miraculum eclipsis solis in morte ipsius,?* quomodo credidit mundus tam manifestum mendacium? Sed Christus unum tantum miraculum dicit hodie signum: Non dabitur ei nisi signum Ionae prophelae. * Magnum miraculum fuit illud: visus fuit Ionas proiectus in mari, devoratus a pisce; deinde visus fuit in Ninive vivus, praedicavit, convertit. magnam illam civitatem ad poenitentiam. ?? Visus fuit Christus crucifixus, mortuus, sepultus, sed quomodo? Tanquam homo infamis, turpissimo mortis genere peremptus maximo cum scandalo discipulorum suorum omniumque qui in eum prius crediderant. Sed si non resurrexit Christus, quis convertit mundum ad fidem ipsius? Apostoli converterunt sqq.; l4, 31. 22) Cf. 3 ng 18, 36-39. 23) Ct. 4 Bg 5, 1-18. 24) Cf. Dn 3, 91-96. 25) Cf. ibid. 6, 16-27. 26) Ct. Mt 27, 45; Mc 15, 33; Lc 23, 441-45. ergo verus propheta fuit. Secundum signum: innumera miracula a Christo operata, sed maximum omnium ipsius resurrectio et conversio mundi ad fidem; hoc autem sine miraculo nequit explicari. Tertium signum: sanctitas doctrinae, mundum. Sed quis convertit Apostolos? Quis Paulum Gentium doctorem? Quis Christum post mortem glorificavit ? Omne opus quod supra vires naturae est, miraculum dicitur: quod percussa petra in deserto aquas dederit,??* quod ad tubarum clangorem muri Iericho corruerint, ?? quod ad ingressum arcae in Iordanem flumen siccatum fuerit, 3! quod ad iussum Iosue sol steterit in coelo immobilis spatio unius diei. 3* Sed an opus humanum est mundum ad cultum veri Dei convertere? Patriarchae hoc facere minime potuerunt, non Moyses, non Prophetae, non David, non Salomon; quomodo potuerunt hoc facere Apostoli Christi, homines de plebe, ignobiles, idiotae, pauperes, ignari, barbari? Magnum miraculum quod Moyses ovium pastor contra potentiam Pharaonis eduxerit Hebraeos de Aegypto; infinitis gradibus maius quod hoc egerit Petrus piscator cum suis sociis contra potentiam diaboli, de regno tenebrarum et idololatriae educere innumerabiles homines ad cultum veri Dei; quod piscator romanum imperium, Romam ipsam imperii caput subiecerit posueritque sub pedibus suis. O si quis vidisset tunc Petrum Romam adeuntem et interrogasset ad quid agendum Romam pergeret, dixissetque quod ad subiciendam sibi Romam universumque romanum imperium, risisset quisquis hoc tunc audisset! Sed nunc quis non factum videt? Et hoc sine miraculis fieri potuit? O miraculum! IV. Postremum signum est a puritate et sanctitate doctrinae, ?? si non praedicat idololatriae superstitionem et impietatem, sed divini cultus pietatem et religionem. Nunc dico: num Christus idololatriam vel corporalem docuit vel spiritualem? Quis destruxit cultum idolorum? Ubi sunt dii gentium? Ubi oracula? Christus sanctissima fide et sancta fuit de coelo, sicut sapientia Salomonis; Divino Spiritu afflati locuti sunt Prophetae, sicut Ionas. Nec tantum bona quía sancta sicut Ionas, et plena sapientia sicut Salomon, unde a Moyse dicta est sapientia el intellectus, verum etiam quia eam professi sunt, servarunt, praedicarunt, defenderunt, veritatem ipsius testificali sunt homines sanctissimi sicut Ionas et sapientissimi sicut Salomon; quod mon fuisset, nisi vera, iusta, sancta fuisset. Vir enim sapiens et bonus et communis boni amator falsum testari non potest, quia ut sapiens doctus et prudens non errat, ut bonus et veritatis amicus non mentitur et ut publici boni amator neminem vult decipere. Fides autem christiana innumeros habuit professores, testes, defensores: viros doctissimos atque sanctissimos, martyres, doctores, pontifices, viros religiosissimos et saplentissimos ». sua et praedicatione Evangelii sui per universum orbem destruxit idololatriam, quod non Abraham, non Moyses, non Elias facere valuerunt, et non erit maior Moyse et Prophetis? Quis planetarum coelestium potest nocturnas tenebras profligare et diem clarissimam reddere, nisi sol, astrorum omnium maximum? Egit hoc Christus, et non erit ipse Sol iuslitiae?** Si propheta sanctus Ionas, quia convertit Niniven ad poenitentiam, ad cognoscendum et timendum Deum, quomodo non propheta sanctus Christus? Nec tantum idololatriam corporalem et externam Christus destruxit funditusque evertit, ut nec signum quidem ullum aut vestigium eius appareat, nisi apud scriptores, sed etiam spiritualem viribus omnibus persequitur et impugnat: Avaritia est idolorum servitus. 95 Christiana fides nullum penitus vitium, nullum peccatum vel minimum admittit, etiam in desiderio vel cogitatione cordis, nullam non docet virtutem, nullum non opus bonum commendat; inimica carnis est, non praedicat nisi poenitentiam, ieiunia, mortificationem; inimica mundi, damnat avaritiam, damnat pompas, damnat superbiam; inimica satanae, damnat omne peccatum, omne penitus vitium; minatur vitiis atque peccatis iram Dei aeternaque supplicia, promittit virtutibus bonisque operibus aeterna in coelo praemia, immortales coronas. Nec tantum pura est sicut columba, Ionas enim columba interpretatur, sed pacifica sicut Salomon; praedicat pacem cum Deo et hominibus, caritatem summam erga Deum et homines; plena est sapientia, cognitione altissima Dei et divinorum operum; religiosissima et piissima erga Deum, non unum templum cum sapientia Salomonis Deo aedificavit, ? sed ubique innumera ad laudandum Deum. Non praedicat nisi perpetuam orationem, in Deum fidem, spem, timorem, caritatem, pietatem sanctitatemque perfectam: Ecce plus quam Ionas hic...ecce plus quam Salomon hic. Ionas unam tantum civitatem convertit, Christus innumeras civitates et provincias; Salomon unum templum aedificavit, $8 Christus innumera magnificentissima ubique locorum. ' Ecce puritas et sanctitas doctrinae in hodierno Evangelio: Ge- 22, 9. 37) Ct. Prv 9, 1. 38) Cf. 3 Rg 6, 1 sqq.; 2 Par 2, 1 sqq. «(quae idololatriam destruxit tum corporalem idolorum, tum spiritualem vitiorum, nullum enim penitus admittit vitium, et non docet nisi sanctitatem perfectam, ut. elucet. in hodierno Evangclio. Christum sanctiorcm lona ct sapientiorem Salomone omnes praedicant; nt solus Deus sic Christum exaltare poterat, ipse Deus ergo testatur veritatem fidei christianae. - LI 156 FERIA :QUARTA neralio mala et adullera signum quaerit et signum non dabitur cei. Quam acriter arguit vitia! Quae minatur supplicia! Surgent viri Ninivitae in iudicio contra generationem islam et condemnabunt eam, quia poenitentiam egerunt in praedicatione Ionae.?? Virtutibus quae praemia promittit! Quicunque... fecerit voluntatem Patris mei, qui in coelis esl, ipse meus frater et soror el maler est. *? V. Sed quoniam praecipue de sua eminentia agit Christus, — ecce plus quam Ionas hic, — si Ionas sanctus fuit, si propheta verus missus a Deo et opus egit mirabile, plus quam Ionas hic; sic nunc creditur; si Salomon rex magnus, si sapientissimus, accepto divinitus sapientiae dono, si templum Deo aedificavit, *' ecce plus quam Salomon hic, infinitis gradibus maior Salomone creditur multoque sapientior et gloriosior. Nunc dico: A quonam sic glorificatus est Christus? Quomodo, si non est Filius Dei et verus Messias, ut dicebat ? A seipso glorificari non potuit, quia mortuus est in infami patibulo, turpissimo mortis genere. A mundo? Sed summam persecutionem passus fuit ipse a Iudaeis, sui autem et a Iudaeis et a Gentilibus, ita ut nullo loco possent consistere, ut testantur tot millia Martyrum. À diabolo? ab inimico capitali Dei omnisque virtutis? Sed Christus dissolvit opera diaboli, destruxit idololatriam, persequitur, impugnat omne peccatum, non quaerit nisi gloriam Dei, ut destruat omne regnum diaboli. Non ergo potuit sic glorificari et exaltari nisi a Deo; verus ergo Filius Dei, nam Deus exaltavit credentes in Christum, ut patet in Apostolis, in Sanctis ipsius, in universa Ecclesia; humiliavit autem et persecutus est omnes inimicos eius et persecutores, sicut patet de Iudaeis, quorum rempublicam funditus evertit. Ipse Deus ergo testatur veritatem fidei christianae, non enim potest testis esse falsitatis Deus summa veritas, ait enim: Si quis prophetam audire contempserit, ego ultor existam, ** requiram ab eo. Quis non videt vindictam de Iudaeis sumptam? Deinde consideremus, quaeso, opera ipsa Ionae et Salomonis. Quomodo Ionas convertit Niniven? Magno miraculo. Quomodo Salomon traxit ad se reginam Saba potentissimam et sapientissimam ? Miraculo sapientiae suae. Quomodo templum aedificavit? Miraculo ingentium divitiarum. Christus autem quomodo mundum convertit ? OwoN "3 7wONwTA. Quomodo convertit et traxit ad se sapientissimam Graeciam et potentissimam Homam, Jtaliam, Europam? Quomodo crucifixus hoc facere valuit? Quomodo Christi Ecclesia evasit serenissima regina: Aslilil regina a deztris luis in vestitu deaurato, circumdata varietate? * Venit regina illa cum magno comitatu principum ac illustrium personarum. Quid sunt in Ecclesia tot Martyres, tot Doctores, tot Pontifices, tot Virgines, tot Sancti? Quomodo ad talem tantamque magnitudinem et gloriam pervenit Christi Ecclesia? Qualis erat cum Christus hodie haec diceret? Qualis Apostolorum congregatio? Quomodo futuram gloriam praevidit Christus Ecclesiae? Futuram gloriam suam? Plus quam Ionas hic... plus quam Salomon hic. Salomon praedietus ac prophetatus fuit, prius quam natus, qualis futurus erat et quid facturus. ** Sic et Christus. Quomodo si non verus Messias ipse est? Omnia tamen ipsius mysteria et opera a Prophetis reperiuntur prophetata, praedicta. Reperiuntur in Christo omnia signa veri prophetae; ergo verus propheta habendus est sicut lonas et Salomon, vera ipsius fides sicut praedicatio Ionae, sicut sapientia Salomonis. Nos felices, fratres, qui veram consecuti sumus fidem, nam fides via salutis est, scala coeli, porta paradisi, currus triumphalis Eliae: Quicunque . . . fecerit voluntatem Patris mei, idest in me vere crediderit, ipse meus [raler et soror el maler est; ergo filius Dei, heres paradisi, diligetur a me tanquam frater, soror, mater. VI. Sciendum vero est quod in hodierno Evangelio plures articuli fidei reperiuntur: articulus passionis, mortis et resurrectionis Christi; articulus gloriae Christi, aeternae generationis Christi: Paíris mei qui in coelis est ; generationis temporalis: Ecce mater (ua, ** articulus universalis iudicii multaque alia credenda proponuntur. Sed specialiter quod summopere displicet peccatum Deo, sicut adulterium honesto viro: Generalio mala et adultera signum quaerit ; quod poenigdicitur a S, Auctore. 14) Ps 41, 10. 45) Cf. 2 Ig 7, 12-16, 16) Mt 12, 47. Explicari nequit sine miraculo quod homo crucifixus nad se mundum traxerit; ergo verus Messias est et vera ipsius fides, quac scala Coeli est et porta paradisi. BReperiuntur in hodierno Evangclio plures articuli fidei, sed specialiter tentia necessaria est ad salutem: Viri Ninivitae surgent in iudicio... bona opera . i . . . . . ars cum quia poenitentiam egerunt; quod sapientia coelestis, doctrina christiana, poenitentia Du . H Zn . " . . H . D necessaria COgnitio Dei similiter necessaria est: Regina Ausiri surget in iudicio, mad etc.; quod bona opera necessaria sunt: Quicunque . . . fecerit voluntatem Pairis mei, qui in coelis est. Credimus haec, fratres? Credimus? Fides sine poenitentia, sine operibus mortua est. * Dominus ait quod Ninivitae crediderunt lonae, quia ad praedicationem eius poenitentiam egerunt. Si Christo credimus, cur poenitentiam non agimus?
CHAPTER 8. Feria Quinta Dominicae Primae Quadragesimae
Egressus lesus secessit in partes Tyri el Sidonis. Et ecce. mulier chananaea a finibus illis egressa, clamabat. ! L] I. Cum sanctissimus Elias, mundi miraculum et coeleste oraculum, praedicatione divinae legis apud Israelitas incredulos nihil proficeret propter illorum incredulitatem impiamque perfidiam, iussus fuit a Deo secedere in partibus Tyri et Sidonis: Surge el vade in Sarepía Sidoniorum et manebis ibi, praecepi enim ibi mulieri viduae ut pascal 1e.? Abiit sanctissimus Vates et a sancta vidua benigne susceptus hospitio fuit eique in hospitalitatis praemium mortuum filium suscitavit. * Sic hodie Christus in spiritu susceptus hospitio fuit: Habitare Christum per fidem in cordibus vestris ;.* O mulier, magna est fides iua, fiat libi sicul vis. * Sicut magna fuit fides mulieris illius sareptanae, qua ab Elia petiit ut mortuum filium suum suscitaret et qua etiam prius ei crediderat Dei miraculo multiplicandam fore farinam cum oleo, ita magna est fides chananitidis huius, qua petit a Christo ut filiam suam a daemonis vexatione liberaret: Magna est fides lua ; quare, merito eius fidei Dominus tribuit ei desiderium animae eius; Fiat tibi sicul vis. Non tamen statim ei Christus postulata concessit, sed prius quodammodo rigidum, severum, inexorabilem et inflexibilem ei se praestitit, agens cum ea sicut Ioseph cum fratribus suis in Aegypto; cum enim eos impense diligeret, duris tamen verbis ad eos usus 17, 9. 3) Ct. Ibid. vrr. 10 sqq. 4) Eph 3, 17. Vulg.: Christum habilare, etc. Ostenditur hodie magna fides Chananaeae. Mos Dei cst prius probare constantiam fidei et deinceps concedere petita. Fides est spiritus fortitudo, de qua Christus chananaeam laudat. Talem mulierem laudavit Salomon in Proverbiis veran pietate praeditam, fuit;? egit sicut Eli sacerdos cum Anna, matre Samuelis: prius eam reprehendit, postea consolatus fuit;? sicut Deus cum Elia: volens enim consolari eum post iter et ieiunium quadraginta dierum, antequam tamen consolaretur eum apparens ei in sibilo aurae suavis, terruit eum tempestate, turbine, igne de coelo, magno terraemotu; sic postea consolatus fuit;? sicut egit Booz cum Ruth: prius ei panis frustum dedit in aceto intinctum, postea vero collaudatam !? in uxorem duxit. Sic Christus hodie cum chananaea egit: Desponsabo te mihi in fide, '* haec enim vere Ruth, quae mulier virlulis, idest fortissima, magna virtute et fortitudine praedita appellatur, et propterea, licet pauper esset, ditissimus Booz cam duxit uxorem. II. Fides est spiritus et animi fortitudo, nam: Omnia possibilia sunt credenti ; * O mulier, magna est fides tua. De magna fide, de magna animi virtute et fortitudine eam Christus laudat nobilique encomio commendat. Non dicat ergo Salomon: Mulierem fortem quis inveniet? 5 Neque enim dicere voluit impossibile esse reperire fortem mulierem, sed quod difficile et raro. Hinc ipse fortem mulierem miris laudibus effert alphabetario carmine. !8 In eo autem panegyrico fortis mulieris virtutes animi, non corporis dotes, gratiam et pulcritudinem effert praeconio, nam ait: Fallax gratia et vana est pulcritudo, mulier timens Dominum... laudabitur." Haec summa commendationis est conclusio et veluti corona: timor Domini, religio, pietas; devotio in Deum, ita tamen ut spiritualis devotionis praetextu ceteras virtutes curamque domesticam domus et familiae non negligat, sed Martham et Mariam, !9 Rachelem et Liam !? in unum coniungat atque componat. Sic mulier erit numeris omnibus absoluta, omni laude digna, qualis fuit hodie chananitis mulier, magnae fidei, magnae devotionis et pietatis erga Christum, sed tamen curam domus habebat. Talem mulierem? Salomon laudibus exornat, dicens eam laudatae. 11) Cf. Ruth 2, 14; 4, 1-13. 12) Os 2, 20. Vulg.: Sponsabo, etc. Ex bebraico. 17) Ibid. vr. 30. 18) Cf. Lc 10, 38-40. 19) Cf. Gn 29, 16-17. Notum est Mariam et Rachelem communiter accipi figuras vitae contempintivae; Mnrtham et Liam activae. 20) Ms.: Mulier. - esse instar inaestimabilis thesauri: Procul et a finibus terrae pretium eius,?' hebraice: Longe a margaritis prelium eius, idest pretiosior quibusvis margaritis, quibusvis unionibus et gemmis. Hinc per partes docet quibus virtutibus deceat ornatam esse mulierem, praeter timorem Domini et spiritualem devotionem, nempe castissima pudicitia et diligentia erga virum suum: Confidil in ea cor viri sui, el spoliis non indigebil ; reddet ei bonum et non malum omnibus diebus vitae suae,*? ne vel minima suspicione impudicitiae viri animum laedat, neque prodigalitatis rei familiaris; ne sit vir quidem assiduis laboribus intentus ad rem cumulandam, uxor vero ad perdendam et dissipandam, iuxta illud hieroglyphicum, quo vir depingitur magna cum diligentia funem contorquens et a tergo asinus contortum funem abrodens; ?3 sed honestam semper et utilem viro suo se exhibeat. Laudat de industria et honestis laboribus: Quaesivit lanam et linum et operata est consilio, industria, arte, manuum suarum ; facta est veluti navis institoris de longe portans panem suum, ?* idest copiosas merces. Non sit ergo mulier desidiae et otio dedita, sed impigra, diligens et intenta honestis laboribus, vigilans et sollicita: De nocte, inquit, surrexit deditque praedam domesticis suis el cibaria ancillis suis.?** Non sit somno dedita, sed ante lucem plumas relinquat ad curandam rem familiarem, ad ordinandam domum et familiam, ad distribuenda singulis, tum servis tum ancillis, sua singulis exercitia; sic enim provida matrona sua industria et diligentia potest etiam facultates domus adaugere: Consideravit agrum et emit eum, de fruciu manuum suarum plantavit vineam ; sic accinzit fortitudine lumbos suos el roboravil brachium suum, semper ad labores indefessa, quoniam gustavit el vidil quia bona est negotiatio eius. Etiam intempesta nocte honestis laboribus invigilabit: Non ezxtinguetur in nocte lucerna eius; manum suam misit ad colum et digiti eius apprehenderunt fusum. ?e Humilem decet esse, ut non dedignetur humilia exercitia domus suae; nec tamen decet miseram avaramque esse, sed liberalem, maxime erga pauperes et egenos: Manum suam aperuit inopi et palmas suas Vulg.: Quasi navis. 253) Ibid. vr. 13. 26) Ibid. vrr. 16-19. Vulg.: Misit ad fortia. Inaestimabilem thesaurum eam nppellans, quia castam et pudicam, industrium dispensatricem rei famlliaris, laboriosam et sollicitam, humilem et liberalem erga pnuperes, non uvaram, IUE "IY L honestum decorem familiae procurantem. Verus ornatus mulieris non in pompis consistit, sed in virtutibus, quas tantum laudat Salomon ct hodie Christus. exiendil ad pauperem,? sicut Paulus ait: Laboret... manibus suis... ul habeat unde tribuat necessitatem patienti.?9* Sic decet matremfamilias honestamque matronam pauperibus compati eisque, dum potest, subvenire, ita tamen ut non distrahat quae familiae necessaria sunt: Non timebit domui suae a frigoribus nivis ; omnes enim domestici eius vesliti sunt duplicibus, ?? idest tum necessariis tum honestis, quibus festis diebus non ad pompam, sed ad decorem utendum est; nam sibi quoque parat honesta decoraque indumenta: Stragulatam vestem fecit sibi, byssus ct purpura indumenlum eius. 9 Decet enim mulieres ornatus habitus, abiectis pompis et vanitatibus, ut Princeps Apostolorum docet: Mulieres subditae sint viris suis... quarum non sit extrinsecus capillatura aut circumdatio auri aut indumenli vestimentorum cultus; * et Paulus: Mulieres in habitu ornato cum verecundia el sobrietate ornantes se... non in tortis crinibus aut auro aut margaritis vel vesle pretiosa. Hine sequitur Salomon: Fortitudo-et decor indumentum eius el ridebit in die novissimo. *' Singularis, inquit, ornatus mulieris non consistit in pompis, sed in valore et honestate, si virtutibus sit praedita et ornata, si sit patiens, clemens et prudens: Os suum aperuit . sapientiae et lex clementiae in ore eius ; consideravit semitas domus suae et panem oliosa non comedit. Talis, inquit, mulier digna est omni laude et omni honore; hinc ait: Surrezerunt filii eius et beatissimam praedicaverunt, vir eius et laudavit eam. Sed quanam laude? Mulíae filiae congregaverunt sibi divitias, fecerunt sibi fortitudinem, tu supergressa es universas. ^ non reperitur similis ei in bonitate, virtute et valore. Sic nonnisi animi virtutes ac spiritus nobilitatem commendat in hoc panegyrico Salomon, sicut et Christus: O mulier, magna est fides tua. Multae filiae congregaverunt sibi divitias virtutum, íu supergressa es universas ; Non inveni tantam fidem in Israel.?* Hinc miratus fuit Christus tantae fidei magnitudinem et ob eam mirum in modum laetatus. III. In Canticis Salomon nonnisi corpus sponsae membraque, pulcritudinem et gratiam celebrare videtur, ?9* sed tamen per In lingua eius. 35) Mt 8, 10. 36) CI. 6, 1-7, 1-8. corpus spiritum collaudat, qui lucet in corpore. Puleram appellat ut Junam, cuius honestissima est pulcritudo; formosam tamquam Ierusalem, quae civitas erat sancta, sedes religionis; quare pietatem et morum elegantiam collaudat; terribilem ut castrorum aciem ordinatam,?' paratam? ad proelium ad superandos hostes propter inexpugnabilem pudicitiam, castitatem virtutemque animi; columbam appellat propter animi candorem; laudat oculos eius dicens columbinos propter pudicitiam et simplicitatem; capillos similes pilis caprearum, indutos vitta coccinea, modesto ornatu atque honesto; dentes instar ovium candidos, gula et intemperantia minime infectos; genas rubicundas ob verecundiam et pudorem, qui maxime decet mulieres; labia rubentia propter eloquium castum, pudicum, verecundum; ?? nasum, acre iudicium; caput instar Carmeli montis fertilissimi, mentem altam, nobilem, sanctis cogitationibus fecundam; collum instar turris David, fortitudinem animi ad ferendum iugum Christi, sed etiam honeste cum pectore custodito, ne quem ad libidinem pelliciat; ubera lacte plena ad alendos filios, uterum fecundum ad liberos procreandos, sed ornatum lilis pudicitiae et honestatis. Etiam pedes, calceamenta et gressus laudat, decet enim mulierem gravi modestoque gressu incedere nec nimium hac illacque pervagari, sed domum diligere, non per alienas domus circumcursare. Staturam tandem palmae similem, virtutem animi laboribus non succumbentem et ad coelestia semper mente et intentione tendentem Deumque expetentem. His omnibus laudibus Christus hodie chananaeam exornat dicens: O mulier, magna .est fides tua. Siquidem fides viva virtutes omnes omniaque Spiritus Sancti dona complectitur; hic eius videre est non tantum fidem, sed etiam spem, qua in oratione perseverat; caritatem erga filiam,.satagens ut a daemonis vexatione liberetur; patientiam et constantiam *" animi qua tulit Christi obiurgationem; humilitatem, qua coram Christo se humiliat: Etiam, Domine, nam et catelli ; * temperantiam, nam micas panis expetit; prudentiam et sapientiam in verbis suis; pietatem qua Christum adorat; domo quidem egressa est hodie, sed necessitate et caritate urgente; egressa domo, sed ad Christum pergit orationis ergo. , Easdem laudes Salomon repetit in Canticis pulcritudinem et gratias sponsae decantans. Christus fidem Cchananaeae ndeo laudat, quia fides omnes virtutes complectitur. Chananaea exemplar est mulieris vere christianae; reliquit enim fines suos et plena salutis desiderio venit ad Christum, quem agnovit verum Messiam, fontem divinae misericordiae. De hac misericordia aliquid dicendi locus iste occasionem praebet. IV. Exemplar est haec mulier hodie sanctarum mulierum quae virtutem et pietatem ex animo profitentur. Nam quod spectat ad iustitiam convertitur a mundo ad Deum; a finibus Tyri et Sidonis egressa, venit ad Christum plena salutis desiderio: Quemadmodum desiderat cervus ad fontes aquarum, ita desiderat anima mea ad te, Deus. Sitivit anima mea ad Deum, Deum vivum, * fontem aquarum viventium. ** Erat cerva haec ab infernalibus canibus insectata; concitatissimo cursu a mundo fugit ad Christum, qui ait: Si quis silit, veniat ad me et bibat. Accidit autem ei sicut Hebraeis in deserto: fontem repererunt aquarum multarum, sed bibere volentes non potuerunt, quoniam amarae erant aquae, ita ut magis magisque creverit eorum sitis; sed divino miraculo dulces factae fuerunt fontis ilius aquae, quare potuit ibi synagoga sitim omnem levare. ** Sic sacra cerva haec non statim potuit ad divinum hunc fontem sitim explere, sed tandem explevit. Agnovit haec Christum divinae misericordiae fontem, quare ait: Miserere mei, Domine fili David,** idest rex Israel, verus Messias, Redemptor et Salvator mundi, fons misericordiae. Tanquam cerva sitiens alatis pedibus et inflammato pectore currit hodie chananitis ad fontem misericordiae: Miserere mei, Domine fili David. Agnovit Christum fontem esse perennem et inexhaustum infinitae ac aeternae misericordiae ; nam hanc ob causam Deus in Scripturis dicitur fons aquae vivae, et in Apocalypsi legimus quod de throno Dei procedebat fluvius aquarum viventium, quae instar chrystalli erant: * Miserere mei, Domine. Et ecce exhibetur ei optatissima gratia et misericordia: Fiaí tibi, o mulier, sicut vis. * V. Exigit locus iste ut de misericordia Dei aliquid dicamus hodie, cum superioribus diebus multa de iustitia divina dixerimus. !$*' Nam saepissime Divina Scriptura de misericordia Dei loquitur, unde videtur liber ille coelitus ab Angelo datus Ioanni ad manducandum, qui in ore eius mellis instar dulcissimus [fuit], ^ sicut etiam liber Ezechielis. ^5 Dum contemplor mentis intuitu divinum Cor, fratres, videre ' Tertia et. Quarta. 49) Cf. Apc 10, 9-10. 50) Cf. 3, 3. mihi videor vas illud manna plenum in sanctuario Domini servatum 5t una cum virga quae percussit Aegyptum, ** nam virga quidem hieroglyphicum est divinae iustitiae, sicut Ieremias virgam vigilantem vidit, 5 manna autem dulcissima et suavissima misericordiae symbolum est. Semper quidem in divino pectore unitae simul sunt misericordia et iustitia, sicut in pectore humano irascibilis vis cum concupiscibili, et quales sunt tanquam duae sorores gemellae, sicut duo ubera mulieris, sicut duae manus, dextera et sinistra. Sed tamen Deus multo maiorem semper misericordiam ostendit atque exhibuit quam iustitiam. Ab initio saeculi creavit paradisum et infernum, hunc quidem tanquam locum iustitiae, illum autem tanquam locum misericordiae; sed infernum collocavit in centro mundi, angustissimo loco, paradisum vero supra coelum, loco augustissimo et amplissimo. * In mundo hoc Deus voluit habere domum, non quidem iustitiae, sed misericordiae, templum enim, ubi divinum propitiatorium collocatum fuit, domus est misericordiae ad remittenda peccata, ad donandam gratiam, ad exaudiendas orationes, ad concedenda beneficia in salutem populi, quod erat tanquam asylum inviolabile, tutissimum refugium. 5 Et quam ob causam putatis Deum saepissime apparuisse Patriarchis et Prophetis in humana forma?*5 Apparuit benignitas el humanitas Salvbatoris nostri Dei, non ex operibus iustitiae quae fecimus nos, sed secundum misericordiam suam salvos nos fecit. * Divus Psaltes David saepe tanquam expertus canit misericordiam Dei, ostendens Deum esse perennem ac aeternum misericordiae fontem instar illius paradisi, ex quo maximus fluvius oriebatur, qui in quattuor magna flumina postmodum, irrigato paradiso, derivabatur. $$ Nam a divina misericordia est praedestinatio electorum, vocatio, iustificatio et glorificatio, imo ipsa mundi creatio et conservatio, gubernatio et providentia. Sic enim ait: Confitemini Domino quoniam bonus, quoniam in aeternum misericordia quaenam fuerit virga in arca roposita, cf. Corn. A Lapide Comment. in Numeros, cp. 20, 9; Aug. Calmet Diclionarium Historicum, sub voce: Virga. 53) Cf. Ier 1, 11. 12-13; 2 Par 7, 12-16. 56) Cf. Gn 18, 1 sqq.; 32, 24-30; Ex 33, 11; 34, 6; 3 Rg 22, 19-22; Is 6, 1-6; Ez 10, S8 sqq.; Dn 7, 13 sqq. 57) Tit 3, 4-5. Vulg.: Benignitas el humanitas apparuit... suam misericordiam, ctc. 58) Cf. Gn 2, 10. In Deo misericordia et iustitia perfectissime üequantur, tamen maiorem misericordiam quam iustitiam Deus semper ostendit. Regius "Vates canit Dei misericordiam cui tribuit mundi Ccrentionem et providentiam; UU —S—ÓÜÓÜEERRRRRNENNEEEEEEEEEEEEEEEEEEEEEEEEEEEEEEEEESE———————— set eius... Qui fecit coelos in intellectu, quoniam in aelernum misericordia eius ; qui firmavit terram super aquas... qui fecit luminaria magna... solem in poteslatem diei... lunam el stellas in potestatem nociis, quoniam in aeternum misericordia eius. * Quare haec omnia creavit Deus? Non quod ipse his indigeret, ait, cum sit "T7 oN id sufficiens sibi, nullius egens, sed quoniam bonus, quoniam in aeternum misericordia eius. Ait autem principio: Confitemini Domino tetragrammaton, *! . hac Confitemini Deo deorum, qui creavit Angelos, confitemini Domino yii dominorum, ? qui condidit Principatus et Dominationes. Ter prius uen, Deum nominat ob divinae Trinitatis mysterium, et semper replicat: Persons, — Quoniam in aeternum misericordia eius, ut sciamus quod Pater totus misericordia est, Filius totus misericordia est, Spiritus Sanctus totus misericordia est. In eo Psalmo autem opera Dei in mundo divinae tribuit misericordiae: Quoniam in aelernum misericordia eius. Inexhausta, perennis, sine fine est misericordia Dei, aeterna est sicut Deus, quoniam ipsemet Deus est. Alibi vero satagit Divus Vates magnitudinem divinae et dicit ipsam. misericordiae demonstrare dicens: Misericordia Domini plena est Sisbnidiué terra ; 5. Magna esl usque ad coelos misericordia tua; ** alibi: MiEsci Do serator el misericors Dominus, suavis el mullum misericors ; 9? Secundum altitudinem coeli a lerra corroboravit misericordiam suam super timentes se ; 5 alibi: Miserator et misericors Dominus, patiens et multum misericors ; suavis Dominus universis el miserationes eius super omnia opera eius : $* misericordia, inquit, Dei excedit magnitudine omnia opera Dei. Alludit hoc loco Regius Vates ad id quod in Ezodo legei) gimus cum revelavit Dominus Moysi proprietates suas, nam ait: legitur in. Nofas fecil vias suas Moysi, * tunc enim dixit Moysi Deus: ^"" impw) T0723) D'EN qTà8 pim) ona 5s nmm ^ xc 144, 8-9. 68) Ps 102, 7. nNOrm pub Dy NUS D'boNo "DT "Wi: Dominus Deus esl potens : Dum. "? ^ visceratus, tenera habens viscera; n2 ," gratiosus, totus bonus et benignus, ipsa benignitas, patiens, longanimis ad ferendas iniurias hominum, expectans peccatores ad poenitentiam ut resipiscant a peccatis; magnae pietatis et clementiae verae, non fictae, servans pietatem in mille generationes, in aeterna saecula, et dimittens peccata, licet multa et gravissima, peccatoribus poenitentibus. Sed haec omnia Vates paucissimis complexus verbis ait: Quomodo miseretur pater filiorum, misertus est Dominus timentibus se. * Cui Dominus per Isaia m viscera etiam plus quam materna adiungit dicens: Nunquid oblivisci potest mulier infantem suum, utl non misereatur filio uteri sui? Et si ipsa oblita fuerit, ego tamen non obliviscar tui. Ecce in manibus... descripsi te. *? Hoc ipsum ostendit Dominus in parabola filii prodigi. ** Hanc ob causam tantam pietatem innatam voluit esse Deus ac ingenitam in visceribus paternis et maternis, ut hinc viscera misericordiae Dei agnosceremus, qui omnium nostrum simul et pater et mater est. VI. Sed videamus misericordiam Dei in hodierno Evangelio. Assumit hodie Christus nomen pasloris : Non sum missus nisi ad oves quae perierunt domus Israel,?* et nomen patris : Non est bonum sumere panem filiorum et dare canibus. ** Sic enim seipsum expressit in parabola centum ovium et in parabola filii prodigi, in quarum medio posuit parabolam drachmae deperditae a muliere habente decem drachmas summaque diligentia amissam perquirente.?' Quibus parabolis ostendere voluit Dominus se ita peccatorum salutem desiderare ex animo sicut pastor, non quilibet sed pauper, habens tantum centum oves, si unam amiserit, diligentissime eam quaerit magno cum desiderio inveniendi eam; et sicut mulier, non quaelibet sed pauper, habens tantum decem drachmas, decem denarios, si unam ex hesed laalaphim nosse havon vaphessah vehathaah. 70) Ms.: Rahum. 71) Ms.: Hanun. hanc misericordiam tandem celebrat Deum patrem appellans, quod etiam ostendit Christus parabola filii prodigi. Misericordia haec patet in hodierno. Evangelio dum Christus seipsum vocat palrem et pastorem; sicut. enim laetatur pater invento filio et pastor inventa ove, sic Ipse jactatur de conversione peccatoris, et revera ostendit hodie cum chananitide conversa. Pro salute eliam unius animae Christus lulisset quae iulit pro salute totius mundi Tyrus et Sidon figurac mundi sunt, eis amiserit, accendit lucernam ... everril domum, summa cum diligentia quaerit, donec inveniat eam; et sicut pater desiderat filii salutem et vitam, qui nonnisi duos tantum filios habeat. Ostendit quod sicut laetatur pastor inventa ove, laetatur mulier inventa drachma, laetatur pater invento filio qui perierat, sicut Iacob cum novit vivum esse Ioseph ita laetatus fuit ac si a morte suscitatus ille fuisset; 9 sic, inquit, se, imo paradisum totum laetari de salute peccatorum et peccatricum. Quis non videt Christum hodie totum laetum de salute chananitidis, cum experimento probasset ac vere novisset eam ex animo et toto corde conversam ad fidem, ad virtutem, ad Deum? O0 mulier, magna est fides tua, fial tibi sicut vis. Sed voluit prius probare virtutem animi fidemque ipsius, sicut Deus tentavit fidem Abrahami virtutemque animi erga Deum, *? sicut etiam beatissimum et sanctissimum Iob. 89 VII. Sed adhuc aliud videre mihi videor in hoc Evangelio. Quid peregrinatio ista Salvatoris hodie est?. quid significat? Ad quid secedit in partes Tyri et Sidonis, si non est missus nisi ad oves quae perierunt domus Israel? Significat quod magno desiderio tenebatur salutis etiam gentilium Chananaeorum, qui divinam adhuc sustinebant maledictionem et iram ob peccatum patris Cham, €! qui a daemonio possidebantur et male vexabantur, sicut filia chananitidis. Significat, fratres, quod talis tantaque est Dei caritas et misericordia, quod pro salute unius tantum animae peregrinationem suscepisset, quam suscepit veniens de coelo in terram. Ad liberandam nanque a daemonio filiam chananitidis huius peregrinationem hanc hodie Christus instituit. Nec vacat mysterio quod mundus hic in hodierno Evangelio per Tyrum et Sidonem designatur; Tyrus enim, hebraice "3M, angustia interpretatur, Sidon autem venatio. Est quidem mundus hic multis epuloni illi 8 similibus tanquam paradisus deliciarum, sicut regio Pentapolis Loth visa fuit sicut paradisus Domini. ** Sed Christo nonnisi angustia fuit, iuge ac diuturnum perpetuumque martyrium, annis triginta tribus passus est pro salute nostra Christus in mundo, et tandem in cruce mortem acerbissimam sustinuit. Sed ad quid venit in mundum? Ad venandum. Princeps quicunque, unicus regis potentissimi filius, relinquit regale palatium, curiam, civitatem, et pannosis vestibus indutus, solus aliquando cum canibus pergit in silvam ad venandum, magno se exponens periculo ob venationis et ferae alicuius capiendae desiderium. Ita plane Christus ad venandum venit; sicut Esau solus abiit ad venationem, 35 sic Christus cum suis canibus, sanctis Apostolis; ita cupidus est salutis nostrae sicut venator praedae cupidissimus. VIII. Et ecce mulier chananaea a finibus illis egressa clamabat dicens ... Miserere mei, Domine fili David, etc. * Proponuntur nobis in muliere hac effectus divinae misericordiae in anima peccatrice, quae ob peccatum indigna est gratia et misericordia Dei, nam hanc ob causam Christus principio quidem non respondit ei verbum, *' deinde quod non esset missus nisi ad oves... domus Israel, ad oves Dei, non ad oves satanae, ad pascendos filios Dei non canes. Non est dignus canis pane filii, sic nec peccator gratia Dei, nam per peccatum homo in bestiam transmutatur sicut Nabuchodonosor, 9! ex filio fit servus, ex homine canis. Primus autem effectus misericordiae Dei est gratia praeveniens, quae duo facit: dat homini cognitionem divinae misericordiae, quod Deus Pater sit misericordiarum et Deus totius consolationis, qui consolatur nos in omni tribulatione nostra, ut Paulus ait, ? de qua etiam Isaias: Ubi est... multitudo viscerum luorum et miseralionum tuarum? ... Tu enim paler noster es... Abraham nescivil nos el Israel ignoravit nos ; ?? dat etiam cognitionem peccati cum infelicitate quam affert: Filia mea male a daemonio vezatur. ?! Deinde accendit in animo odium peccati, et desiderium gratiae consequendae, per quam a peccato et satanae potestate liberetur anima male vexata, vere in Tyro, inangustia posita. Agnoscit chananitis Christus Deum humanatum factum Davidis filium, per pro cuius salute Christus tanta passus est. In chananaea proponuntur etiam effectus divinae misericordiae in anima peccatrice, quorum primus est gratia praeveniens quae dat cognitionem divinae misericordiae, et accendit ín animo odium peccati et desiderium gratiae. Sine auxilio fidei non facile stalim cognoscitur divina misericordia; Sola fides enim ostendit magnitudinem huius misericordiae. fidem; sed fides Dei donum est. Ecce gratia praeveniens: egressus prius Christus est et ipsius egressus in causa fuit ut ipsa egrederetur a finibus Tyri et Sidonis, per gratiam illustrata, in intellectu quidem cognitione infinitae misericordiae Dei: Miserere mei, Domine [ili David, filia mea male a daemonio vezatur. Non dicit cum David: Miserere mei, Deus, secundum magnam misericordiam tuam et secundum multitudinem miserationum tuarum, ** quia non facile statim cognoscitur infinita misericordia Dei. ; Hoc est quod Divina Scriptura docet, quod apparuit Deus Moysi ut ostenderet ei proprietates suas; apparuit autem in humana forma, sed non ita ut Moyses faciem Dei posset videre, sed tantum a tergo, vocemque audivit dicentem: Dominator Dominus, Deus misericors, 9 ut sciamus quod [sicut] nonnisi imperfecte admodum cognoscitur homo qui a tergo tantum visus est, sic nonnisi admodum imperfectam habemus divinae misericordiae cognitionem, per auditum potius quam per visum; neque enim tam certa cognitio est quae per auditum percipitur, sicut ea quae per visum. Nobis per fidem cognita est misericordia Dei: Fides autem ez auditu, auditus autem per verbum Christi.?* Per fidem autem magna adeo proponitur misericordia Dei, ut omnem operum Dei magnitudinem in infinitum excedat: Miserationes eius super opera eius; 95 excedit in infinitum omnia opera Dei, sicut ipse Deus, quoniam misericordia ipsamet est Dei essentia. Mare quoddam infinitum est misericordia, nam hoc forte significat mare aeneum in templo Salomonis plenum aqua ad sordes abluendas, vas adeo magnum ut propterea mare appellaretur. ** Diluvium in diebus Noe fuit ad demergendos peccatores, ? sed misericordia mare est ad demergenda perdendaque peccata et salvandos peccatores: Proiciet, ait Vates ille, in profundum maris omnia peccata vestra ; 9? et sicut mare Rubrum, in quo salvati fuerunt Hebraei et perierunt Aegyptii, *? sic in hoc mari perit peccatum et salvatur peccator. Sic hodie Christus sanat filiam chananitidis, expellit ab ea daemonium quod eam male vexabat: Et sanaia esl filia... ex illa hora. 1? IX. Sciendum autem quod magnitudo divinae misericordiae inde etiam cognoscitur quod multo tempore Deus peccatorem expectat. Erat chananitis !"? haec grandaevae aetatis, mater erat quae filiam habebat, quae forte maturae erat aetatis; ad multam aetatem manserat inter fines Tyri et Sidonis. Sic dicitur Deus tardus ad iram, longanimis valde, nos diu expectat. !*? Sic enim in diebus Noe, licet viderit quod omnis... caro corruperat viam suam... quod multa malitia hominum esset in lerra et cuncta cogitatio cordis intenta esset ad malum poenitueritque eum quod hominem fecisset in terra... lactus dolore cordis intrinsecus, 1? tamen distulit punitionem in centesimum usque annum, ut eos ad poenitentiam expectaret, !! nam non vult mortem peccatoris, sed ut convertatur et vivat. 195 Si quis autem salvari vult, necesse est ut egrediatur a finibus Tyri et Sidonis, ut pristinam relinquat vitam, nam alioquin, licet misericordia Dei magna et infinita sit, sicut tamen universa aqua maris non mundabit aethiopem a naturali nigredine, quoniam in ipsa carne profundas habet radices, sic nec divina misericordia peccatum unquam dimittet quandiu in mala voluntate fuerit radicatum; unum peccatum in mala voluntate radicatum sufficit ad damnandam animam. X. Accidit hodie chananitidi sicut Annae matri Samuelis, quae quidem prius ab Eli sacerdote et summo pontifice contempta fuit, sed postea ab eodem, agnita animi virtute, consolata et collaudata fuit;!95 sicut etiam Ruth a Booz prius panem accepit in aceto intinctum, sed postea magna cum ipsius laude in uxorem ducta fuit tanquam mulier multae virtutis ac magni valoris;??" sicut synagoga in deserto prius gustavit aquas amarissimas Mara, !"5 postea dulcissimas ex petra!?? una cum manna coelesti.??^ Sic enim Deus electis suis tenebras convertit in lucem, noctem in diem, omnem amaritudinem in summam dulcedinem. tura videtur innuere dicens Noe, cum quingentorum esset annorum, genuisse Sem, Cham et Iaphet, cf. Gn 5, 31; tune autem iussum [fuisse arcam fabricare, cf. ibid. 6, 13; ingressum autem in arcam fuisse cum sexcentorum esset annorum, cf. ibid. 7, 6. 165) Cf. Ez 33, 11. 106) Cf. 1 ng 1, 12-17. 107) Cf. Ruth 2, 14; 3, 11; 4, 1-13. Elucet magnitudo divinae misericordiae in longanimitate qua Deus peccatorem expectat; sed quamvis magna haec misericordia, peccatum non dimittit in mala voluntate radicatum. Deus electos suos prius tentat ut postea consoletur, sicut egit hodie Christus cum Chananaea. Ostenditur quam utiles sint tribulationes ad conversionem nnimae. Docemur hodie Deum ab electis suis promptissimam obedientiam requirere et nihil omnino esse quod non obtineat Sicut Abraham celebravit diem festum magnumque et solemne convivium instruxit cum Isaac filium suum ablactavit, 3! sic hodie Christus magnam cordis laetitiam ostendit, cum amaritudinibus quibusdam ablactasset fillam suam hanc. Hodie enim simul et genuit et ablactavit et in mulierem perfectae aetatis perduxit, sicut Deus Evam perfectam mulierem formavit: Aedificavil eam in mulierem. 1? ; Ostenditur hodie quam utiles aliquando sint tribulationes et amaritudines mundi huius; non enim egressa fuisset chananitis a finibus Tyri et Sidonis, nisi domi tribulationem magnam passa a daemonio fuisset. Vae cum nobis pro voto omnia feliciter succedunt! Nunquam Hebraei egressi fuissent ex Aegypto, nisi magna tribulatione pressi fuissent; sicut enim homo ludo deditissimus, si alea semper feliciter cedat, difficiliter abducia ludo potest, facile autem si ei infeliciter multo cedere incipiat, sic utique nos difficillime a mundo divelleremur, si felicissime nobis cuncta succederent. Videmus hic etiam quod Deus electos suos probat non secus ac magister equorum, peritissimus equiso: equum nactus generosae ac optimae indolis, rege dignum, fraeno, calcaribus, flagello exercet ut solutim incedat, ut regi optimam vectationem exhibeat absque ulla succussationis molestia; ut fraeno ad nutum obedientissimum reddat, aliquando, licet bene currat, fraeno retinet et calcaribus pungens ad dexteram vel ad sinistram quo magis libuerit vertit ac gyrat; nam quod in optimo equo vel maxime desideratur obedientia est, ut fraeno, habenis ac nutibus equitis promptissime obediat. Hoc est quod Deus ab electis. suis requirit: promptissimam obedientiam, ut animus noster divinae voluntati in omnibus et per omnia subditus sit, conformis, uniformis. Nam tunc Deus voluntatem limentium se faciel et deprecalionem eorum ezaudiet et salvos faciet eos; !* Transivimus per ignem et aquam et eduzisti nos in refrigerium . .. quoniam probasti nos, Deus, igne nos examinasli sicut ezaminatur argenium. ^ Tandem docemur nil omnino esse quod a Deo non obtineat ardens, devota, humilisque oratio, si perseveret pulsans ad ostium divinae misericordiae. Nam, licet Deus differat aliquando postulata Ordine inverso affert hos vrr. x concedere, non id agit quasi nolit petita largiri, sed ut optatam gratiam multo perfectiorem ac locupletiorem petentibus donet, ita ut merita supplicum excedat et vota. !!5 XI. Exhibet nobis chananaea imaginem triplicis status fidelis animae, sicut etiam virga Aaron, quae cum arida esset, germinare ac virescere coepit, deinde et frondescere, tandem fructus facere. !!? En triplex status incipientium, proficientium et perfectorum: dum chananaea egreditur a finibus Tyri et Sidonis, venit ad Christum et clamat ad eum, imaginem refert poenitentium et incipientium, qui divinam misericordiam implorant; dum amplius accedit ad Christum et adorans dicit: Domine, adiuva me,?! et perseverat orans, statum proficientium; cum autem ei dicitur: Mulier, magna est fides tua, fiat tibi sicut vis, statum refert perfectorum. Hac ratione fidelis anima dicitur aurora consurgens, pulcra ul luna, electa ut sol. 9 Flae sunt tres partes divini templi. !!? IL. ALIA HOMILIA I. Est Dominus noster sicut fluvius qui de paradiso egrediebatur ad irrigandam terram. Egreditur ex Iudaea in Tyrum et Sidonem, qui de coelo in terram venit: Ezivi a Paíre el veni in mundum.? Magnus [fluvius,? nam dividebatur in quattuor capita: In Christo inhabitat omnis plenitudo divinitatis,* infinita in eo graliarum copia: Vidimus eum plenum gratia et veritate... et de pleniludine eius nos omnes accepimus el gratiam pro gratia ; * aqua nanque symbolum est divinae gratiae: Qui... biberit ex aqua, quam ego dabo ei ... fiel in eo fons aquae salientis in vitam aeternam. $ post Pent. 116) Cf. Nm 17, 6-8. 117) Mt 15, 25. 118) Ct 6, 9. Christus est, inquit Ambrosius libro De Paradiso et Merito, nam sic procedit a Deo sicut fluvius a fonte. Fluvius unicus Irrigabat paradisum, sed divisus in quattuor capita mundum. Paradisum Christus perfecta consolatione' et bentitudine replet. Bentitudo cst «status omnium bonorum cumulatione perfectus » Non sic Ecclesiam, sed divisiones... gratiarum sunt, idem vero Spiritus... idem... Dominus... idem... Deus». 4) Col 2, 9. oratio humilis et perseverans. Exhibet chananaea imaginem triplicis Status Ín Ecclesia: incipientium, proficientium et perfectorum. Christus magnus fluvius est gratíae et miserícordiae, cui mrnisericordiae Regius Vates tribuit omnia opera creationis et providentiae; attamen chananaeam hanc misericordiam implorantem Christus videtur hodie repellere. Significat aqua saepe in Sacris Litteris divinam misericordiam et gratiam divinasque consolationes: Fluminis impetus laetificat civitatem Dei ;? Inebriabuntur ab ubertate domus tuae el torrente voluptatis tuae potabis eos, quoniam apud te est fons vitae el in lumine tuo videbimus lumen. Praetende misericordiam tuam scientibus te.9 De misericordia Dei ibi loquitur: Domine, in coelo misericordia iua et veritas tua usque ad nubes... Homines el iumenta salvabis, Domine, quemadmodum mulliplicasti misericordiam tuam, Deus.? lImpertitur misericordiam Deus hominibus, impertitur animalibus, impertitur plantis, impertitur elementis: Misericordia Domini plena est terra. !? Omnia, inquit, quae videntur in mundo, effectus sunt et opera misericordiae Dei, sicut alibi docuit Regius Vates integro Psalmo tribuens divinae misericordiae omnia opera Dei: Confitemini Domino quoniam bonus, quoniam in aeternum misericordia eius. Confitemini Deo deorum... confitemini Domino dominorum, Deo Trino et Uno, quoniam in aeternum misericordia eius. Qui facit mirabilia magna solus... qui fecit coelos in intellectu... qui firmavit terram super aquas ... qui fecit luminaria magna .... solem in potestatem diei... lunam el stellas in potestatem noctis, quoniam in aeternum misericordia eius. ^ Omnes creaturae, inquit, sunt effectus misericordiae Dei. Sed ecce mulier chananaea, cuius anima erat sicut Regius Vates aiebat: Anima mea sicut terra sine aqua libi, ? sitit hanc aquam, divinam misericordiam implorat: Miserere mei, Domine fili David.?* Sed, o miraculum! Non respondit ei verbum. * Mirabatur Regius Vates exiccatum mare Rubrum, exiccatum Iordanem: Quid est tibi, mare, quod fugisti? el tu, Iordanis, quia conversus es retrorsum?!* An non magnum flumen misericordia Dei, magnum mare, oceanus, diluvium maximum? Miserebitur nostri .. . et proiciet in pro- [undum maris omnia peccata nostra. !* Sic ante thronum Dei magnum mare vidit Ioannes.? Quomodo nunc exiccatum apparet hoc mare? Non respondit ei verbum. Synagoga in saxo durissimo reperit infinitam copiam aquarum, !? et chananaea aquam non invenit in mari? In ingressu templi erat mare aeneum, vas maximum semper 20, 11. plenum magna aquarum copia, nam propterea mare dicebatur; !? nunc ubi est aqua ? Exhaustum est mare? exiccatum est ? Non respondil ei verbum. II. Sed tamen respondere videtur Regius Vates dicens quod etiam miseriae huius vitae sunt opera misericordiae Dei: Qui percussil. Aegyptum cum primogenilis eorum, quoniam in aeternum misericordia eius.*"? Medicus dat amara pharmaca, amaras potiones ex pietate infirmo salutis causa; ab equite pungitur calcaribus, flagellatur equus dum in stadio curritur, sed ut accipiat bravium, ?* ut equi virtus declaretur. Sic afflicta chananaea hodie ad Christum cucurrit. . Facit aliquando nobiscum Deus sicut nobilissimus eques, qui summopere delectatur equis optimis: videt transire per civitatem mercatorem cum equo, quem optimum novit, petit an vendere velit iusto pretio. Respondet ille: Placet mihi equus, pro mille aureis nummis non darem eum. Rogat ille ut vendere velit, quod daret utiliorem equum qui ipsi serviret. Persistit ille negando. Tunc eques amore captus equi, notat diversorium, pergit ad hospitem, rogat ut equum nocte. clavo pede infixo laedat ut ambulare non possit; surgit mane mercator, videt?? equum claudicare, infirmatum putat, poenitet quod non vendiderit equiti, tunc libenter venderet; adit equitem, sed ille morosum difficilemque se reddit, sed tandem emit quam libentissime. Sic egit hodie Christus cum chananitide: vexari permisit eam ut ad ipsum veniret, et cum venisset, hominem agit difficilem. Sunt afflictiones opera misericordiae Dei, quia spiritui valde utilia: Virtus in infirmitate perficitur ; ? Tribulatio patientiam operatur, patientia .. . probationem ; ** Patientia . . . opus perfectum habet. ?*5 Sunt apud Deum magni pretii, in paradiso lapilli sunt pretiosissimi, parvi quidem sed pretiosissimi, sicut adamantes, sicut pyropi, sicut margaritae sive uniones. Breves sunt tribulationes iustorum: Ira in indignatione eius, hebraice: Ad momentum indignatio eius, el vita in propiliatione ipsius; ad vesperum demorabitur [letus et ad matutinum laetitia. ** Vix per noctem, inquit, durat iustorum afflictio, unde Etiam miseriae huius vitae opera sunt misericordiae Dei; sic permisit chananaeam vexari ut ad Christum accederet. Afflictiones valde utiles sunt spiritui et magni pretii npud Deum, pro eis enim datur aeterna gloría. Deus differt exaudire petita fidelium, quia valde oratíonibus corum delectatur. Oratio expellit salanam, quía musicn est coclestis, per Isaiam Dominus: In momento indignationis abscondi faciem meam parumper a le el in misericordia sempilerna misertus sum tui. ? Sic Paulus: Quod in praesenti est. momentaneum et leve tribulationis nostrae, supra modum in sublimitate aeternum gloriae pondus operalur in nobis. *8 In mundi creatione prius tenebras legimus et postea lucem, prius vespere et postea mane; *? in populo Dei prius desertum asperum, postea terram lacte et melle fluentem:?? Transivimus per ignem et aquam, et eduxisti nos in refrigerium. "? In convivio ubi Christus est, vinum optimum in fine propinatur. Mundus contra agit: Omnis homo prius bonum vinum [ponit], deinde quod deterius est; ** primo vinum creticum datur, postea vinum commune in mundo. Deus autem semper meliora dat, sicut sol ab aurora usque ad meridiem dat semper maiorem et copiosiorem lucem; unde Salomon: Iustorum...semita quasi lux splendet et procedil el crescit usque ad perfectam diem, idest meridiem. I1I. Sed praecipua causa ob quam Deus saepe orationes fidelium exaudire differt ea est, quoniam oratio divinis auribus suavissima musica est, qua Deus summopere delectatur. Hinc ait: Surge, amica mea, speciosa med, el veni ; columba mea ... ostende mihi faciem luam; sonel vox lua in auribus meis, vox enim tua dulcis el facies lua decora. ?* Quam suavis est musica amantissimo sponso, cum sponsa in cubiculo sumpta fide aliquid canit in laudem sponsi sui, praesentibus amicis sponsi! Hinc ait: Quae habitas in horlis, amici auscultant ; fac me audire vocem luam.?* Regius Vates ad laudandum Deum citharam adhibebat: Confitebor tibi in cithara, Deus, Deus meus ; * Psallam tibi in cithara, Sanctus Israel. ? Laudans autem Dominum et citharam pulsans daemonem a Saul expellebat. * Non fert enim satanas suavem musicam et dulcem harmoniam in divinis laudibus audire, quoniam musica sacra speciem quandam exhibet paradisi; unde Ioannes musicam audivit in paradiso, sicut citharoedorum citharizantium in citharis suis.?9 Sic 5; 33, 3; Ios 5, 6. 31) Ps 05, 12. 32) Io 2, 10. Vulg.: Primum bonum »inum. hodie chananitis sono huius citharae daemonem a filia expulit, ipsius oratio gratissima erat Christo sicut musica novae sponsae, nam utique nova Christi sponsa erat: Desponsabo le mihi in fide ; 9 O mulier, magna est [ides tua, fiat tibi sicul vis. Nova sponsa in suis ornatibus accessit ad Christum, sicut Rebecca ad Isaac ducta ab Eliezer, *! sicut Esther ad Assuerum cum mundo muliebri gratiam petitura pro populo suo. ** Virtutes autem sunt ornatus animi. Sic Isaias ait: Induit me Dominus veslimenlis salulis el indumento iuslitiae circumdedil me quasi sponsum decoralum corona el quasi sponsam ornatam monilibus suis ; ideo, inquit, anima mea exultabit in Deo meo, * videns se mirabiliter ornatam. Venit igitur chananitis ad Christum sicut sponsa ornata viro suo. * O mirabilem ornatum! Mulier... [iat libi sicul vis. *5 Non enim sola fide ornata venit ad Christum, nam ait: Sponsabo te mihi in sempiternum, el sponsabo le mihi in iuslilia el iudicio el in misericordia el in miseralionibus, et sponsabo le mihi in fide, el scies quia ego Dominus. ** Sic multis virtutibus ornata chananaea ad Christum accessit et quoniam bene petiit, obtinuit. IV. Multis enim ait Iacobus apostolus: Pelitis et non accipilis, eo quod male pelatis. * Sed quomodo bene petitur? Si bonum bene petatur: Si quis... indiget sapientia, idest gratia Dei, postulet a. Deo, qui dat omnibus affluenter ... postulet aulem in fide nihil haesitans ; ** Quicquid orantes pelitis, credile quia accipietis, et fiel vobis. ** Et quidem aliquando Deus statim exaudit orationem, sicut. exaudivit orationem Eliezer, 5? orationem Salomonis, cui multo plura multoque maiora concessit quam vel petere vel desiderare posset; * aliquando differt ut perfectiorem gratiam concedat, sicut fecit cum Anna matre Samuelis, * cum Zacharia patre Ioannis Baptistae. 9? Et quidem aliquando Deus misericors negat quae iratus concedit, * sicut carnes concessit Hebraeis in deserto ad interitum, in Vulg.: Quaecunque ... et evenient vobis. 50) Cf. Gn 24, 1 sqq. 51) Cf. 3 Bg 3, 6-13; 2 Pur 1, 8-12. 52) Cf. 1 hg 1, 10-20; 2, 20-21. 53) Cf. Lc 1, 5-25. et multis virtutibus animam exornat, sicut ostenditur in chananaca Christum exorante. Ut oratio exaudiatur, bene petendum est, nnm ad gratiam consequendam optima dispositio nnimi requiritur, conscientia pura et patiens perseverantia in orationc. ipsorum perniciem. 55 Aliquando tardat Deus exaudire orationes, quia nos tardi fuimus ut divinas auscultaremus inspirationes et voces. , Multi ad fontem pergunt vel puteum aquae vivae ad hauriendam aquam, sed sine vase. Samaritana abiit ad hauriendam aquam cum hydria sua.5* Ad gratiam consequendam requiritur optima animi dispositio: Delectare in Domino ct dabit libi peliliones cordis tui. 9 Beatus Iob aiebat: Quae est enim spes hypocritae? ... Nunquid Deus audiet clamorem eius cum venerit super eum angustia? Aul poterit in Omnipotente deleciari et invocare Deum omni tempore? 399. Qui malo animo, mala praeditus est voluntate, indignus est aliquid a Domino obtinere. Chananaea a finibus illis egressa clamavit ad Dominum. Relictis vitiis ex animo, meretur a Domino exaudiri in suis orationibus fidelis anima in tribulatione posita; perseverat autem patienter et longanimiter donec exaudiatur a Domino: Ezpectans ezpectavi Dominum et intendit mihi et exaudivit preces meas el eduxit me de lacu miseriae et de lulo faecis, 5? idest de magna tribulatione liberavit me. Non sic Saul, qui videns quod a Domino non exaudiebatur, abiit ad pythonissam, ad magam, ad mulierem malis artibus imbutam, quae cum malis spiritibus habebat negotium. 99
CHAPTER 9. Feria Sexta |
POST DOMINICAM PRIMAM QUADRAGESIMAE Prope erat dies festus Iudaeorum, et ascendit Iesus lerosolymam. Es! aulem lerosolymis probatica piscina, etc. ! I. Dum mente et spiritu una cum Christo mirabile xenodochium sacrae piscinae ingredior et mentis oculos figo in hunc miserabilem languidum, qui in peccati sui poenam ad talem tantamque miseriam devenerat: Vidit ibi hominem /riginía etl oclo annos habentem in infirmitate sua,? et ex altera parte dum primi hominis statum felicissimum considero in paradiso, videre mihi videor mirabilem illam statuam Danielis, quam modicus lapis confregit et redegit in pulverem, ? aut arborem illam maximam et pulcherrimam ad miraculum, quae in somnis Nabuchodonosor divinitus ostensa fuit, sed statim Dei sententia post momentum temporis, magna securi praecisis ramis omnibus et trunco etiam succiso, ad nihilum redacta fuit, radicibus tantum in terra relictis, sed ferreis vinculis colligatis. * Statua illa imperium mundi designabat et arbor totius orbis monarchia. Quis nesciat quod homo constitutus fuit a Deo totius mundi unicus imperator et monarcha? Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram et dominetur piscibus maris el volatilibus coeli et bestiis universaeque lerrae. *^ Hinc Regius V ates: Quid est homo quod memor es eius?... Minuisti eum paulo minus a Deo, gloria 31-35. 4) Cf. ibid. 4, 7-23. 5) Gn 1, 26. Vulg.: Et praesit piscibus, etc. Languidus hodiernus mysterium repraesentat, sicut statua et arbor Nnbuchodonosor. Homo constitutus fuit a Deo totius mundl monarcha, sed per peccatum n stntu summae felicitatis in maximam míseriam devenit, et velut alter Nabuchodonosor in bestíam transmutatus fuit, )mo adhuc máiserabilior effectus. el honore coronasti eum et conslituisli cum super opera manuum íuarum ; omnia subiecisti sub pedibus eius. * Erat tunc homo pulcherrima Dei imago, divinum simulacrum, luna erat plena, quae alter sol in coelo videbatur; sed per peccatum eclipsata, luminis maximum deliquium passa, a statu summae felicitatis devenit ad statum maximae infelicitatis et miseriae. Accidit sicut Ioachimo regi Iudaeorum, qui captus a rege Chaldaeorum ductusque captivus in Babylonem, coniectus fuit in carcerem; ? sicut Ruben primo filio Iacob, cui cum tanquam primogenito deberetur ius primogeniturae, sacerdotium et regnum, tamen ob peccatum omni dignitate privatus fuit. Hinc dixit ei pater: Ruben primogenitus meus, lu forliludo mea et principium doloris mei, prior in donis, maior in imperio ; sed sicul aqua effusus es, quia ascendisti cubile patris tui.9 Effusus es, inquit, sicut aqua. Vas plenum vino aut oleo, melle aut lacte, si effundatur, remanet aliquod signum in eo; si autem effundatur aqua, nullum relinquit signum coloris, odoris et saporis. Sic Adam sicut aqua effusus fuit, eiectus nanque ex paradiso, nec signum remansit in eo pristinae dignitatis et felicitatis divinaeque gloriae, qua donatus fuerat. ? Accidit ei sicut Nabuchodonosor, qui ob peccatum regno privatus, mirabili quodam sed miserabili metamorphosi in bestiam .transmutatus fuit: !* Homo, cum in honore esset, non intellexit, comparatus esl iumentis insipientibus el similis factus est illis; 9 ex summo, maximo et potentissimo rege pauperrimus agricola evasit: In sudore vultus tui vesceris pane luo. ? Imo, quid dico? Rem incredibilem, sed verissimam: quis unquam posset credere quod rex potentissimus eo devenire posset infelicitatis et miseriae, ut hospitali opus haberet, ut ibi summa cum miseria vitam finiret? Ecce homo hodie in hospitali, nam piscina haec xenodochium erat lerosolymae, hinc dicitur Bethesdah,? domus pietatis, hinc in eius porticibus iacebat multitudo magna languentium, caecorum, claudorum, aridorum.* Videtis miserabile hospitale incurabilium infirmorum! es sicul aqua, etc. 9) Cf. ibid. 3, 17 sqq. 10) Cf. Dn 4, 30. 11) Ps 48, 13. 21. POST DOMINICAM PRIMAM QUADRAGESIMAE 181 II. Et ecce vidit ibi hominem (íriginta el octo annos habentem in infirmitate sua. Homo hic humanum genus utique significat, electorum sortem, illam hominum multitudinem qui nati fuissent si homo non peccasset; non enim omnes nati fuissent si Adam non peccasset, nam ait ad mulierem: Multiplicabo aerumnas (tuas el conceptus luos ; !5 electi tantum nati fuissent; nunc autem multi ... sunt vocati, pauci vero electi. * Hinc ex tanta languentium multitudine unum tantum curat hodie Dominus: Quos... praedesltinavit... hos el vocavit et... iustificavit .. . el magnificavit.? Homo ergo ob peccatum ex paradiso eiectus hodie in hospitali miserabili cernitur. Accidit homini sicut filio prodigo:!? ad infinitam calamitatem et infelicissimum statum miseriae homo per peccatum devenit. Hinc homini huic Dominus ait: Noli amplius peccare ne deterius libi aliquid contingat. 1? Nam peccato duplex statuta est poena: temporalis et aeterna; temporalis in hoc mundo, aeterna in inferno; temporalis est virga vigilans, aeterna olla succensa. ?? Videmus igitur in hac piscina fructus malae, imo pessimae arboris peccati, eius effectus amarissimos: In his iacebat mullitudo magna languentium, caecorum, claudorum, aridorum : en miseriarum abyssus. Vidit ibi hominem (íriginta et octo annos habentem in infirmitate sua ; hominem vidit, sed pauperem, infirmum, miserabilem, sicut ille qui descendens ab Ierusalem in Iericho . . . incidit in latrones, qui ... despoliaverunt eum el, plagis impositis, abierunt, semivivo relicto. ?* Duo nanque haec facit peccatum: hominem spoliat privatque habitu gratiae et caritatis, omnibus supernaturalibus et spiritualibus bonis, in quibus sanitas et integritas spiritus consistit; naturalia autem bona etsi non omnino perdit usque ad mortem quae hominem occidit, multis tamen calamitatibus et miseriis vulnerat et plagat. Accidit homini sicut Iob, qui diaboli opera ad extremum infelicitatis et miseriae statum redactus fuit, bonis omnibus spoliatus et incurabilibus plagis toto corpore affectus et infectus.?*? Sic homo iste totus erat miserabilis: A planta pedis usque ad verticem capitis non est in eo sanitas;?? nullum remansisse videtur in homine pristinae dignitatis, 22, 14. 17) Rom 8, 29-30. Vulg.: Glorificavit. Magnificavit lect. cod. 18) Cf. Lc 15, 12-17. 19) Io 5, 14. 20) Cf. Ier 1, 11-13. 21) Lc 10, 30. 22) Cf. Iob 1, 13-2, 1 sqq. 23) Is 1, 6. Languidus hic humanum genus figurat € paradiso electum. Duplex poena peccato statuta est: temporalis et aeterna, nam peccatum hominem spoliat habitu gratiae et miseriis naturam etiam plagat. Moyses magnifice exaltat excellentiam hominis super alías creaturas quoad naturam etl gratiam, quoad dotes nnimac et corporis, quoad scienliam rerum naluralium el supernaturalium magnitudinis et gloriae indicium, sicut in Iob, ita ut non agnoscerent eum amici et familiares ipsius, sicut in statua, sicut.in arbore Nabuchodonosor. III. In Sacris Litteris dum hominem legimus ad imaginem el similitudinem Dei creatum et formatum, idest Deo similem ac veluti filium in quo relucet patris imago, sapientissimus Moyse's, sapientum alpha et coryphaeus, ?* multa dicit et docet, quibus veluti excellentissimus pictor vivis coloribus depingit nobis dignitatem, nobilitatem, excellentiam ac, ut ita dicam, praerogativas hominis super alias creaturas. Quod homo sit ultimum et' perfectissimum opus divinae artis et sapientiae, nam ad perfectiora semper processit Deus; quod sit finis creationis mundi huius corporei, nam 'in hominis ministerium coelum et terram creavit cum omnibus quae in eis sunt ; ?5 quod modo nobilissimo conditus sit, summo cum consilio: Faciamus hominem, non: Fiat homo, sicut: Fiat lux... fiant luminaria ; ?5 tota simul Trinitas ad hoc opus se parat, consultatione, ut ita dicam, et matura deliberatione praemissa, ut fieri solet in rebus maximi momenti; quod opus est non naturae creatae, sed increatae; non ait: Producal lerra . . . producant aquae, ?? sed: Creavit Deus hominem; ?8 Formavit .. . hominem de limo terrae el inspiravil in faciem cius spiraculum vitae et factus est homo in animam viventem ; *?* suis manibus voluit hominem formare: Manus tuae, Domine, fecerunt, me ; ? quod contulerit ei donum immortalitatis in corpore, donum gratiae, sanctitatis, iustitiae originalis, angelicae puritatis et innocentiae in anima, hinc nudi cum essent non erubescebant ; * quod contulerit ei donum felicitatis, statuens eos in paradiso voluptatis; quod dederit ei donum naturalium scientiarum, cognitionem omnium rerum creatarum; €? quod impleverit eum spiritu prophetiae, revelans ei mysterium Trinitatis et futurae incarnationis Verbi,?* nam prophetavit dicens: Relinquet homo patrem... et matrem et adhaerebit uxori suae, ^ Paulus autem ait: Sacramentum hoc magnum est.... in Christo has pericopns. 28) Ibid. vr. 27. 29) Ibid. 2, 7. 30) Iob 10, 8. 1 q. 2, a. 6. 34) Gn 2, 24. POST DOMINICAM PRIMAM QUADRAGESIMAE 183 el in Ecclesia ; ** [quod] dederit ei totius mundi imperium: Dominetur piscibus maris, etc.; quod angelicam custodiam ei adhibuerit: Angelis suis Deus mandavit de te, etc. ; ?* quod amicitia, gratia et familiaritate sua eum dignatus fuerit, saepe apparens ei in specie et figura humana eique unici Filii sui incarnationem promiserit; ? et tandem quod ad aeternam beatitudinem in coelo eum destinaverit regnique coelestis heredem eum constituerit. ''Tredecim sunt hominis praerogativae, sed praecipuae sunt immortalitas, sanctitas, felicitas et potestas dignitasque universalis, nam ob haec singulariter homo tunc Deo similis dicebatur. Nam Deus aeternus est, sanctus, beatus et dominus universi; in hoc autem homine nihil horum cernitur, sed pauperrimus est, infelicissimus, peccatis onustus et morti subiectus vicinusque. Nec tantum magna est hominis huius miseria, sed etiam diuturna, longissima: Triginta et oclo annos habens in ínfirmitale sua, usquequo Christus ad eum venit. Peccatum non tantum magnam, sed etiam perpetuam meretur poenam. Sic ait homini Deus: Maledicta terra in opere tuo, spinas et tribulos germinabit tibi ... in laboribus comedes ex ea omnibus diebus vitae luae... donec revertaris in terram de qua sumptus es, quia pulvis es el in pulverem reverleris. ?? IV. Sed trigesimo octavo anno postquam homo in infirmitatem incidit ob peccatum, venit ad eum Christus. Siquidem apud Ezechielem legimus diem datum pro anno;?? si annum accipiemus pro centuria annorum, sic ter millesimo et octingentesimo circiter anno venit Christus in mundum. Nam ab Adam usque ad Abraham tempus bis mille annorum cucurrit, ab Abraham vero usque ad Christum mille octingentorum circiter annorum; nongenti usque ad primam templi aedificationem, aliique nongenti usque ad Christum. Antequam autem veniret Christus, Angeli opera secundum tempus sanabatur unus ab omni infirmitate. *9 Sic in Veteri Testamento legimus Spiritus Sancti divina operatione de tempore in tempus sanctos aliquos singulares apparuisse in mundum, uti fuit Abel Vulg.: Cunclis diebus, etc. Ordine inverso affert hos vrr. 39) Ct. 4, 6. 40) Io 5, 4. et quoad aeternam beatitudinem. Haec nutem omnia homo amisit propter peccatum, usquequo Christus venit ad eum salvandum. Christus Solus poterat hominem pristinae saluti restituere, quod facere nequiverant Sancti Veteris Legis; unde videmus hodie fructus peccati Adae et gratiae Christi, nd quod alludit etiam Divus Paulus. Figura huius mysterii fuit templum Salomonis nedificatum, destructum et reparatum. et post eum Seth et post hunc Enos, deinde Enoch, Noe, ** Abraham, Isaac, Iacob, Ioseph, Moyses, Iosue, Gedeon, Samuel, David, Elias, Eliseus et alii; *' siquidem nulla fere aetas reperitur in qua non floruerit et splenduerit sanctus aliquis patriarcha aut propheta, quousque tandem Christus, magni consilii Angelus, ** venit in mundum ad hominem pristinae saluti divino miraculo restituendum. Sic videmus hodie in hac sacra piscina non solum amarissimos fructus peccati Adami, sed etiam fructum suavissimum gratiae Christi, quae, ut Paulus docet, multo efficacior fuit ad salvandum quam Adami peccatum ad perdendum et damnandum. Ait enim Paulus ad Romanos, quod: Sicul per unum hominem peccatum intravil in mundum et per peccalum mors, el ita in omnes homines mors periransiil, in quo omnes peccaverunt. ** Nam omnes eramus in Adamo tanquam in radice, sicut in hieme sunt virtute in arbore omnes frondes, flores et fructus veris, aestatis et autumni. Tunc ait Paulus: Si... in unius delicto mulli mortui sunt, mullo magis gratia Dei et donum in gralia unius hominis ... in plures abundavit. Et si ... in unius delicto mors regnavit per unum, multo magis abundantiam gratiae et donationis et iustitiae accipientes, in vita regnabunt per... Iesum Christum. Igitur sicul per unius delictum in omnes homines in condemnationem, sic el per unius iustitiam in omnes homines in iustificationem vilae. * Caput influit in omnia membra corporis sui sensum et motum; sic Christus in totum corpus Ecclesiae, sicut Adam in universam naturam humanam tanquam caput et radix ipsius. V. Accidit humanae naturae sicut templo Salomonis, de quo tria legimus: aedificationem operosissimam ac magnificentissimam extructionem, * ruinam et destructionem per regem Babylonis, 5? et tandem, soluta per Cyrum babylonica captivitate, reaedificationem ac reparationem, ** de qua per Propheta m dictum fuit: Magna erit gloria domus istius novissimae magis quam primae, nam: Meum ginta. 45) 5, 12. Vulg.: Peccatum in hune mundum intravit, ctc. 46) Ibid. vrr. 15-18. In unius delicto legitur in veteribus editionibus Vulg., cf. Biblia Lovaniensis. Jn posterioribus autem iussu Clementis VIII recognitis, ín expunctum fuit. 47) Cf. 3 Hg 6, 1 sqq.; 2 Par 3, 11-4, 1 sqq. 48) Ct. 4 ng 25, 8-17; 2 Par 36, 17-19. POST DOMINICAM PRIMAM QUADRAGESIMAE 185 esl, inquit, argentum el meum esl aurum. *9 Sic de humana natura tria haec legimus in Sacris Litteris: conditionem a Deo, ruinam a satana per peccatum, reparationem a Christo. Sed magna erit gloria domus ... novissimae magis quam primae, maior est enim gloria coelestis paradisi quam per Christi gratiam consequitur homo, quam gloria paradisi terrestris quam per Adami peccatum amisit. Reparatum autem fuit templum per Zorobabelem principem, Iesum pontificem, Esdram et Nehemiam, in quibus omnibus Christus designabatur. Ipse enim verus Zorobabel, alienus a confusione peccati, agnus immaculatus, qui tollit peccata mundi, 9* Sol iustitiae ; * ipse lesus, salvator: Salvum faciet populum suum a peccalis eorum ; 9 ipse Esdras, divinus auxiliator, et tandem Nehemias consolator divinus.* Tandem se hodie Christus exhibet sine peccato; nam peccatum describitur per descensum ab Ierusalem in Iericho, Christus autem ascendit Ierosolymam. Haec fuit ruina humani generis, quia descendit homo ab Ierusalem civitate sancta in Iericho civitatem anathematizatam a Deo, 55 et incidit in latrones daemones, qui eum despoliaverunt gratia et virtutum supernaturalium habitibus, et plagis impositis in bonis naturalibus, abierunt semivivo reliclo. Ecce Christus samaritanus clementissimus homini huic infelicissimo seipsum exhibet adiutorem, consolatorem et salvatorem. Egebat homo iste adiutore: Hominem non habeo 5 qui me adiuvet, qui me consoletur; egebat salvatore, Angelo coelesti, a quo sanari poterat a quacunque delinebatur infirmitate. Christus non tantum adiutorem se ei et consolatorem offert, sed verum salvatorem. Sic totum hominem sanum fecit in sabbato: *' Ecce iam sanus factus es. * Nec tantum sanitatem dedit ei, verum etiam vires robustas; statim enim sanus surrexit et viribus validis praeditus, unde tulit grabatum suum et abiit. 5? VI. Et quidem magna usus est hodie misericordia Christus cum homine isto, nam non requisitus obtulit salutem: Vis sanus fieVulg.: Peccatum mundi. Peccata lect. cod. et ex Liturgia Ecclesiae. 52) Mal 4, 2. Zorobabel, Iesus, Esdras, Nehemias Christum designabant, qui sine peccato venit in mundum, scipsum Salvatorem exhibens homini in talem miseriam lapso. Ostenditur magna misericordia Christi erga languidum. Mirifice loquitur S. Scriptura de misericordia Christi, eum comparans fasciculo myrrhnae, nrbori suavissimos Íructus producenti, favo mellis, balsamo et mnlo. 186 ] : FERIA, SEXTA ri?*" Infirmabatur Ezechias rex ad mortem, multis autem lacrimis et precibus obtinuit a Deo vitam et salutem, intercedente etiam pro eo Isaia; sed ut curaretur ab ulcere usus fuit Isaias, tanquam coelestis medicus, massa ficuum cataplasmate facto ex caricis, emplastro ex dulci suavique materia. 9! Christus autem verus est Isaias, divinus salvator, ^ qui ad. nos curandos suavissimo utitur cataplasmate misericordiae suae, quoniam ipsamet misericordia ipse est, ipsa Dei dulcedo: Gustate et videte quoniam suavis est Dominus ; 9? Dulcis et rectus Dominus ; ** Suavis Dominus universis. 55 Isaias propheta de Christo ait quod butyrum et mel comesturus esset: Vocabitur nomen eius Emmanuel, butyrum et mel comedet, 9 ad designandum quod nonnisi dulci misericordia delectaretur. Sponsa in Canticis nonnisi dulcissimis ac suavissimis rebus Christum comparat: Fasciculus myrrhae, idest odoratissimus, ex suaveolentissimis floribus, dileclus meus... inter ubera mea commorabilur. Boirus cypri dileclus meus ... in vineis Engaddi, *' botrus uvae iam maturae, similis illi quem exploratores exportarunt de terra promissionis. €? Aliquando arbori eum comparat fructus suaves producenti: Sicut malus inter ligna silvarum, sic dilectus meus inter filios; sub umbra illius, quem desideraveram, sedi, el fruclus eius dulcis gutiuri meo. 9? Aliquando favum mellis appellat: Comedi favum cum melle meo ; *? Guitur illius suavissimum et tolus desiderabilis ; * Meliora sunt ubera lua, amores tui, vino, fragrantia unguentis optimis. Oleum effusum, unguentum, balsamum eífusionis fragrantissimum ac suaveolentissimum, spirans suavissimum odorem, nomen luum, ? fama tua; nil, inquit, dulcius aut suavius excogitari potest. De seipso ait ipse: Ego sum panis... qui de coelo descendi, ** ad manna suavissimum Angelorum panem alludens, ** ad designandam dulcedinem divinae bonitatis suae. À sponsa comparatur malo, cuius fructus, maxime in Palaestina, pulcherrimus est, candidus et rubicundus oculis pulcritudine, olfactui odore suavissimo, gustui sapore melleo, tactui aequabilissima lenitate gratissimus est, ita ut tatur. 63) Ps 33, 9. 64) Ps 24, 8. 65) Ps 144, 9. 66) 7, 13. vr. 16. 72) Ibid. 1, 1-2. Ex hebraico. 73) Io 6, 41, 51. 74) Cf. Sap 16, 20. POST DOMINICAM PRIMAM QUADRAGESIMAE 187 omnes fere sensus suavissime pascat. Sic Christus totus dulcedo est, verus Nehemias, consolator, consolatio ipsa, templum Domini reparans. VII. Templi huius ruina praevisa fere in causa fuit ne crearetur homo; nam hoc significat divina illa consultatio: Faciamus hominem ad imaginem el similitudinem nostram. Consultatio nanque fit in rebus magni momenti; cum magnum aliquod timetur periculum aut ingens malum, tunc sapientes et consiliarii regni pacis ac belli inter se consultant, ut quod melius est eligatur utque superventuris periculis convenientia remedia praeparentur aut provideantur. Aliquando autem talis occurrit difficultas, ut quisque vehementer haesitet quid agendum. Eu Accidisse autem tunc mihi videtur veluti si rex disponat solatii et recreationis causa in saltu palatium regale construere magnificentissimum, cum omnibus deliciis quae excogitari possunt; sed adhibenda consultatio est an in tali loco extruendum sit, nam in magno semper erit periculo ab inimico regis capitali ne, absoluto palatio, veniat cum exercitu illudque diruat et evertat, ita ut postmodum poenitere possit rex se tali situ ac loco tale tantumque palatium aedificasse cum tanto impendio; sed post multas 'consultationes, filius regis summa sapientia ac animo vere regio dicat: Sacra Maiestas poterit utique solatii sui causa palatium ut disposuit fabricare, nam alioquin ad quid saltus ille tam aptus venationi atque solatiis? Si inimicus illud aggressus fuerit atque demolitus, ego reparabo, ego postea illud communiam ac etiam inhabitabo, ut nullum amplius periculum timendum sit. Sic concluditur ut fiat palatium, sicut rex Salomon palatium sibi aedificavit in saltu. "5 Sic conclusum fuit: Faciamus hominem ad imaginem el similitudinem nostram. Factus enim fuit homo ut in ipso Deus per fidem et gratiam inhabitaret. Periculum timebatur a satana, sicut vere accidit, unde postea legimus quod videns Dominus Deus multam malitiam hominum in terra, poenituit eum quod hominem fecisset in terra, "* quod palatium hoc tali loco fundaverit et tanto Prnevisio ruinae hominis fere in causa fuit ne ipse crearetur, sicul eruitur ex consultatione à Deo habita in illius creatione; sed licet pracvisum peccatum fuissct, Deus statuit hominem creare et postca reparare, quod Christus cgit virtute sun. Ideo oportuit eum esse Sine peccato, secus enim non potuisset peccatores liberare. cum impendio egerit atque peregerit. Ideo hoc praevidens, quodammodo dubius ac haesitans fuit an deberet hominem creare necne. Sed Filius: Ad quid mundum creasse, si non creatur homo? Faciamus hominem, construamus palatium hoc. Si inimicus noster satanas demolitus illud fuerit, ego reparabo, ego reaedificabo. Fuit hodie palatium hoc divinitatis, opera satanae funditus eversum per peccatum, Christi opera reparatum. En palatium templumque eversum: Vidit ibi hominem fíriginta et octo annos habentem in infirmitate sua. Vidit ibi, in hospitali, in xenodochio; sed virtute sua reparavit aedificium hoc: Vis sanus fieri? ... Statim sanus factus est homo ille. " Hanc ob causam tam promptus fuit Christus ad curandos infirmos, mortuos etiam suscitandos, quoniam ipse susceperat opus reparationis humanae naturae. Quoniam autem per peccatum eversum fuit hoc Dei domicilium, Iam noli peccare, ne delerius tibi aliquid contingat. Reparator templi fuit Zorobabel, alienus a confusione; Christus sine peccato. Quomodo enim a peccato nos liberare potuisset, si peccator extitisset? Quomodo sol posset tenebras depellere, si obscurus esset instar eclipsatae lunae? Quomodo ignis calefaceret, si frigidus esset? Quomodo sal daret rebus saporem, si insipidus esset ? Quia Zorobabel alienus a peccato, sicut sol a tenebris, propterea Iesus salvator a peccatis: Salvum faciet populum suum a peccatis eorum. Ynfirmus infirmo simili morbo laborans opem ferre non potest: Hominem non habeo, nam omnes ibi erant infirmi: Jacebal multitudo magna languentium. Hinc divinus hic auxiliator sanus est, liber a quacunque infirmitate, sicut Angelus descendens ut sanaretur unus a quacunque detineretur infirmitate. POST DOMINICAM PRIMAM QUADRAGESIMAE 189 Il. ALIA HOMILIA Vis sanus fieri2... Statim sanus [actus est homo ille. ? Ecce sanus factus es, iam noli peccare, ne deterius tibi aliquid contingat. ?* I. Voluit divina misericordia et clementia, fratres, ut homo facillimo negotio salutem vitamque aeternam consequi posset. Quid enim quaesivit ab hoc languido Christus ut optatissimam consequeretur sanitatem? Unum tantummodo: Vis sanus fieri? Et quis infirmus sanitatem non cupit? Reperitur aliquando in xenodochiis pauper, non necessitate sed pravitate, qui, ne manuum suarum ]labore victum sibi acquirat, fingit infirmitatem et, si quam habet, nutrit, adauget, inflictis etiam vulneribus, quoniam ex ea tanquam ex possessione sua victum sperat, proventum ad vitae stipem, satagens plagarum suarum ostentatione oculos animosque hominum ad pietatem erga se permovere et invitare, importunis etiam clamoribus, quibus fortunam ac necessitatem suam commiserantur. At languidus iste non erat de hoc numero; sanitatem avidissime tanquam inaestimabilem thesaurum cupiebat, sicut ardentissima siti laborans potum optimum desiderat, et vehementer esuriens magnaque fame excruciatus cibum. Ab hoc nonnisi desiderium salutis requirit dicens: Vis sanus fieri? Magnum sane privilegium, angelis peccantibus minime concessum;? fuit enim Angelorum ruina irreparabilis, hominis vero reparabilis per Christum et poenitentiam peccatorum: Vis sanus fieri? ... Et statim sanus factus est homo ille, mox ut bonam voluntatem ostendit, non enim nisi bonam voluntatem a nobis requirit, cetera ipse dat; imo quid dico? Deus est qui dat etiam bonam voluntatem, ut ait Apostolus: Dat velle et perficere pro bona voluntate. * Imo nonnisi malam voluntatem requirit a nobis; hanc demus .€ei, nam malus animus inimicus Dei est, rebellis relegatus in exilio a regno Dei. Qui inimicum hunc dat in manus Dei, rem Deo agit gratissimam. Nam quid agit peccator in sacramentali Confessione? Deo Deus ut hominem salvet, tantummodo desiderium salutis nb eo requirit, sicut nrdentissime cupiebat languidus iste. Non enim nisi bonam voluntatem n nobis exigit; imo ipsam quoque malam voluntatem vult ut ilii tradamus, quia maja voluntas inimica est salutis et ad interitum perducit. Facilima vla nobis paratur nd salulem, idest peccatorum confessio, et tamen etiam tanta gratia spernitur, 190 ; Át FERIA SEXTA peccata sua dat et malam voluntatem malumque animum ei tradit in manus. Hinc ait hodie Christus homini huic sanato in corpore et iustificato ac sanctificato in spiritu: Ecce sanus faclus es, iam noli peccare, ne deterius tibi aliquid contingat. Si Deo semel dedisti inimicum in manus ipsius, ne repetas, ne iterum in domum tuam inimicum Dei recipias. Ait hodie Christus homini huic, sicut dixit Angelus Loth egresso a Sodomis, ne in incendio periret: Salvare in monte, ne respicias retro; quod quia ipsius uxor minime servavit, divino miraculo in statuam salis conversa fuit. 5 Ne canis instar revertaris ad vomitum, et tanquam sus lola ad volutabrum luti. * Quam parum est, fratres, quod a nobis Deus requirit ad dandam nobis gratiam suam vitamque sempiternam! Utinam modicum hoc praestemus, ut salutem consequamur! Mala voluntas in anima, fratres, est sicut cacochymia, malus humor in corpore, hominem sua malignitate interimens, nisi vel per vomitum, vel aliquo alio modo a corpore expellatur. Multi sunt autem qui nullum precibus adhibere volunt remedium ad morbum repellendum, sed multa agunt quae humores peccantes fovent et adaugent, sicut febricitantes frigida aqua delectati, sitientes bibunt maioresque in stomacho cruditates ingenerant nulloque adhibito remedio sanitatem amentissime sperant. II. Fratres mei, facillima via parata est nobis ad salutem consequendam, si tam facile consequi possumus corporalem sanitatem, morbosque incurabiles depellere sola relatione morborum medico facta. Si multo aere alieno gravati hac ratione tantum possent a principe creditore absolvi ab omni obligatione et debito; si reus quisque, licet multis delictis et criminibus laesae maiestatis oneratus, hac via posset absolvi, tantum ut iudici in secreto confiteretur se delicta illa ac facinora perpetrasse, quis unquam esset infirmus? quis. pro debitis in carcerem coniectus? quis pro delictis ultimo supplicio damnatus? Ah, fratres, nos tanti cum faciamus curam corporis et mundanarum rerum, animam nostram salutemque aeternam nihil pendimus! Si in Sacramentis sanctissimis daretur aurum, sicut datur gratia coelestis et salus animae, quanta esset populi frequentia in Ecclesiis, si quisque a sacerdote, vel ab altari, vel ab oratione discederet cum POST DOMINICAM PRIMAM QUADRAGESIMAE 191 marsupio divinitus pleno argentea aut aurea pecunia! Nos miseros qui pluris facimus pecuniam quam Dei gratiam et animae nostrae salutem! : - . Sed haec est origo et radix malorum omnium, fratres: existimamus difficilem admodum esse viam salutis, nam ait: Surge, tolle grabatum luum el ambula. * Et grave quidem, imo impossibile fuisset languido, et tali languido, diuturno languore triginta et octo annorum viribus exhausto, extenuatissimo, surgere a lecto, nedum ambulare, sed onere gravatus iter agere. Infirmus adeo ut prius erat, haec agere non potuisset; sed sanato et validis viribus donato ac praedito facillimum fuit. Quaeso, fratres, dicite, quidnam iucundius existimatis fuisse huic homini: iacere in lecto cum ea qua prius detinebatur infirmitate, an surgere, tollere grabatum suum et in domum suam abire, divino miraculo accepta sanitate et robustis viribus? Procul dubio dicetis hoc posterius fuisse ilh multo iucundius. Ita dico, fratres, accepta per Christum a Deo remissione peccatorum et gratia, quae non datur sine virtutibus ac donis Spiritus Sancti, in quibus fortitudo spiritus consistit, fortitudo utique Samsonis, ? multo iucundior est vita spiritualis quam carnalis et mundana; facillime agit quae prius impossibilia videbantur: abstinere a voluptatibus et libidinibus, ieiunare, orare, spiritualibus exercitiis operam dare aliaque huiusmodi, nedum facilia, sed iucundissima videntur; et homo iste sua sponte inventus est in templo, in domo Dei, in loco orationis. 1? Diximus, fratres, quod bonam voluntatem requirit a nobis Deus et non remissam, tepidam, languidam instar arcus laxati et lenti; qui enim arcum laxatum habet lenta chorda, licet in scopum dirigat sagittas, ad scopum tamen pervenire minime possunt, nam multo maior vis requiritur. Tenso opus est arcu, tensa chorda, voluntate bona sed efficaci, desiderio ardenti, ut esuriamus et sitiamus iustitiam. 1 III. Ascendit Iesus Ierosolymam. Saepe legimus Dominum ascendisse, descendisse vero quam raro. Semel legimus quod descendit quia difficilis admodum existimatur vita spiritualis. Accepta gratin et remissione peccatorum, vita spirituali lucunda redditur, sed bona voluntas requiritur, efficax et ardenter cupiens salutem. Christus nscendens Ierosolymam docet recte moderandos essc affectus nostros. Deus accendit in nobis sancta desideria, satanas nutem ea extinguere conatur. Tria Christus praecipit languido, quae fizurant tria capita vitae christianae, idest mortificationem, ab Ierusalem in Nazareth: Descendil cum cis .. . el erat subditus illis; !? sed diffugere videbatur hunc descensum, nam remansit in Ierusalem per triduum dicens: Quia in his quae Patris mei sunt oportel me esse. '* In ascensu autem Ierusalem legimus quod praecedebat discipulos suos. * Prudens eques, si equo effreni insideat et descendendum illi est ab alto deorsum, a monte in vallem, cavet ne calcaribus pungat equum, nam facile in praecipitium ruet. Si autem sursum eundum est, urget calcaribus et flagello multisque clamoribus. Sic noster moderandus affectus est. Vis sanus fieri? Excitat saepe Deus in nobis sanctas cogitationes, desideria bona, voluntatem et animum recte et sancte vivendi. Satanas autem agit nobiscum sicut Pharao cum Hebraeis: necabat omnes masculos, servabat autem femellas. !9* Desideria spiritus filii sunt masculi, desideria autem carnis femellae sunt imbelles, ad delicias, ad otia, ad voluptates, ad libidinem natae. Hasce cogitationes et affectiones servat nutritque Pharao, enecat autem et perdit sanctas cogitationes et desideria salutaria. Vis sanus fieri? Ilanc bonam voluntatem summopere odit, quam Deus desiderat et requirit expectatque a nobis: Convertimini ad me in toto corde vestro. ? IV. Surge, lolle lectum tuum et vade ; !* Tolle grabalum tuum et ambula; et statim sanus factus est... el tulit grabatum suum. !? Tria praecipit ei Christus: ut surgat a lecto sanus salvusque, ut in signum sanitatis et salutis viriumque et roboris divinitus accepti tollat grabatum, suscipiat supra se onus et ambulet. Ad ambulandum autem magno cum onere non solum sanitas, sed magnae etiam vires requiruntur. Ad tria capita redegit Paulus vitam christianam: Sobrie et iuste el pie vivamus. ?9 Sic Christus in mysterio: Surge a lecto in quo iaces: Surge a somno el exurge a mortuis el illuminabit te Christus. ?! Surge affectu et mente a carnalibus et sensualibus affectionibus, a vitiis ad virtutes; surge, sta super pedes tuos, folle grabatum tuum. Quod prius tibi quies erat et locus quietis ac voluptatis, tibi nunc POST DOMINICAM PRIMAM QUADRhAGESIMAE 193 sit onus; corpus, caro, sensus sit tibi nunc oneri. Caro te prius sustentabat; caro regebat, nunc tu carnem corpusque rege; abnega temetipsum, tolle crucem tuam:?* Qui... sunl Christi carnem suam crucifizerunl cum viliis el. concupiscenliis. * Nam veris servis Dei cura carnis et corporis magno est oneri; vellent enim vitam ducere angelicam, sine cibo et potu; haec pro necessitate sumunt ac si pharmaca sumerent. Tandem ambula per viam mandatorum Dei: Viam mandalorum iuorum cucurri, cum dilalasti cor meum.?* El stalim sanus [aclus est homo ille et tulit lectum suum el ambulabat ; Ipse dixil et [acta sunt... mandavit el creata sunt. ?5 De Christo Domino nostro legimus hodie quod Ierosolymam ascendit ad diem festum: ecce pietas erga Deum; quod languidum in piscina curavit: ecce caritas et legis naturalis erga proximum observantia: Quid libi vis fieri? Tandem quod patrato miraculo declinavit a turba, non quaesivit gloriam ab hominibus de bono opere: ecce mentis vera sobrietas: Ego... non quaero, inquit, gloriam meam. ?* IIl. ALIA HOMILIA I. Merito Christus homo coelestis dicitur,? nam coelum, sol, non movetur ob suam utilitatem, sed nostram. Sic Christus hodie ascendit Ierosolymam ad salvandum hominem. Egit Dominus hodie cum homine isto sicut egit David cum viro aegyptio, quem semivivum reperiit in agro aegrotum, fame confectum, cum per triduum nihil penitus gustasset, ab omnibus derelictum: naturali pietate et caritate motus David, cum vidisset eum, cibavit et refocillavit vitamque dedit, salutem et libertatem, nam servus erat, mancipium hominis amalecitae. ? Ita Dominus noster, verus filius David, imo verus David, homo secundum cor Dei.? ., Sed quoniam Christus hodie in theatro piscinae in hominem hunc singulariter oculos fixit, spectaculum miseriae ipsius traxit ad se legis observantiam et pietatem; quae omnía Christus |1pse hodie facto ostendit. Christus ad salvandum hominem hodie Ierosolvmam ascendit. Videndum est quid mystice significet languidus iste. In hoc homine prius infirmo et postea sanato cecnitur natura humana pcecnti causa infirma et virtus divinae gratiae. Quattuor sunt status naturae humanae: innocentiae, culpae, gratiae et gloriae. divinos oculos Salvatoris, operae pretium duxi ut cum Christo hominem hunc nos quoque contemplemur et circa personam ipsius aliquid pie philosophemur. * II. Invenit ibi hominem triginta et octo annos habentem in' infirmitate sua. Hunc cum vidisset Dominus et cognovisset quia . .. multum lempus haberet in infirmitate sua, dixit ei: Vis sanus fieri?* Duplici in statu proponitur nobis hodie homo iste: prius quidem infirmus, languidus, postea vero magno miraculo divina Christi virtute sanus effectus, ubi pertractare liceret mysteria illa sacrae theologiae, de quibus Divus Augustinus in nobilisimis tractatibus De Gratia et Libero Arbitrio * et De Natura el Gratia contra Pelagianos. ? Cernitur nanque in homine isto natura humana peccati causa infirma, languens, miserabilis; intueri hic licet liberum arbitrium: Vis sanus fieri? Elucet virtus divinae gratiae: Statim sanus factus est homo ille et tulit grabatum suum et ambulavit. ? Hic spectanda proponituf imago hominis peccatoris, qualis nascitur ex Adamo, et imago hominis iustificati et sanctificati, qualis renascitur ex Deo virtute Christi, suscepta gratia Baptismi, quod est sacramentum regenerationis et renovalionis Spiritus Sancti. ? Spectandus proponitur duplex status naturae humanae. Agit enim sacra theologia de quattuor statibus naturae humanae: de statu innocentiae in natura instituta, de statu culpae et poenae in natura destituta post lapsum hominis, de statu gratiae in natura restituta et reparata per Christum, et de statu gloriae in natura in paradiso. Status culpae est imago inversa status innocentiae. Nam in statu illo homo possidebat sanitatem perfectam in corpore, sanctitatem perfectam in anima, felicitatem perfectam in loco voluptatis, in paradiso deliciarum. tur hodie in Ilerusslem: Est autem in lerosolymis probatica, sivc in probatica, in pecuali, piscina, quinque porticus habens. In his iacebat multitudo magna languentium, caecorum, claudorum, aridorum. Et non tantum miserabile, verum etiam mirabile, nam: Angelus... Domini secundum lempus descendebat in piscinam et movcbatur agua, et qui prior descendisset, ctc. Sic in homine, quem specialiter Christus videt spectaturque, miserabilis prius infirmitas, sed postea mirabilis sanitas conspicitur. Nam Christus Angelus Domini verus, imo verus Dominus ». 5) Io 5, 5-0. 6) Cf. P. L. 44, 883. 7) Cf. ibid. col. 261. 8) Io 5, 9. vulg.: Ef sustulit... et ambulabat. 9) Tit 3, 5,. POST DOMINICAM PRIMAM QUADRAGESIMAE 195 *.'.. In. homine isto reperiuntür tria mala bonis illis opposita: infirmitas in corpore, peccatum in anima: Noli amplius peccare ne libi aliquid deterius contingat,? et infelicitas extremaque miseria in piscina in Bethesda, in xenodochio incurabilium infirmorum, ubi miserabilissime vivebat in maxima necessitate, ab omnibus derelictus: Hominem non habeo. * Hi sunt effectus peccati mortalis: infirmitas in corpore, malitia in anima: Sensus... el cogitatio humani cordis ad malum prona sunt ab adolescentia ; * In iniquitalibus conceplus sum ... in peccatis concepit me maler mea; * e; tandem hominis 'in mundo, in hac miseriarum et lacrimarum valle miserabilis infelicitas. Vidit ibi hominem. Per peccatum non natura amissa fuit, sed gratia, sed originalis iustitia, donum gratuitum et supernaturale. Homo erat. ad imaginem el similitudinem Dei,'* homo mansit; sed qualis homo! quam differens! « Quantum mutatus ab illo! » 16 Homo erat Iob in sterquilinio; ? homo Samson captus a Philisthaeis et oculis orbatus; !* homo Sedecias rex captus a Chaldaeis; !? homo Nabuchodonosor in bestiam mutatus per alienationem mentis: ?9 Homo, cum in honore essel, non inlellexil, comparatus esl iumentis insipientibus et similis factus esl illis. ?! Quam differens homo iste in piscina ab Adamo in paradiso! Erat tunc homo pulcherrima Dei imago; nunc imago quidem, sed adeo antiquata et oblitterata, ut vix dignoscatur cuiusnam sit imago, sicut in imaginibus divorum nimia vetustate confectis saepe accidit. Quid putatis voluisse Dominum significare dum Adamo dixit post peccatum: Adam, ubi es??* An non sciebat Deus? Sed vix imaginem suam agnoscebat in eo, veluti si nigro atramento deturpata imago MmTD" IYà3. In margine haec adiecta fuerunt: « Piscina haec mirabilis symbolum est SaTi^ 1 crnmentorum maximeque Daptismi: Patres nosiri omnes in Moyse baptizati sunt (n mari et in nube, minister, mnteria, Spiritus Sanctus. Homo a Christo mirabiliter sanatus hominem designat sanclificatum, nam sanitas corporalis symbolum (est) snnitatis spiritualis: Qui propitiatur omnibus iniquitatibus tuis, qui sanat omnes infirmitates tuas ; Sana. me, Domine, quoniam infirmus sum ; Sana animam mcam quia peccavi tibi ». 12) Io 5, 7. 1; 9, 6. 16) Virg. Aeneid., llb. 2, vr. 274. 17) Cf. Iob 2, 12-13. 18) Ct. Idc 16, 20-21. 19) Cf. 4 hg 25, 4-7; Ier 39, 5-3. 20) Cf. Dn 4, 28-30. 21) Ps 48, 13. 21. 22) Gn 3, 9. In statu culpae homo nmisit summam felicitatem qua gnudebnt in statu innocentine; nt per peccatum natura nmissa non fuit, sed maxime vulnerata et deturpata. Interrogat Christus languidum ut signficet necessariam esse bonam voluntatem ad sannndam animam. Homo in puris naturalibus nliqua bona moralia agere potest, scd Ímperfectissime, quía propensissimus est ad malum, sit, vel si larvam et personam induat homo, sub qua abscondatur ne agnoscatur. Idem agere hodie videtur Christus, dum languido dixit: Vis sanus fieri? III. Videtur inconveniens petitio, non tamen est; neque enim omnes infirmi desiderant sanitatem; multi sunt mendici, qui sub infirmitatis miserabilis et incurabilis specie victum quaeritant, qui sanari aut curari minime volunt, alioquin non possent de mendicabulo victitare, quod vitium est. Interrogat ne forte unus ex istis esset. In huiuscemodi autem hominibus, qui sordida vita delectantur ut fugiant honestos labores, vix reperitur figura divinae imaginis, quae in mente et ratione consistit, cum praeferant mala bonis, vitia virtutibus. Interrogat ut sciat an vel ipsa naturalis ratio integra esset in homine; peccatum nanque naturam ipsam infecit. Quare, sicut panis oleo vel butyro vel sagina non solum perunctus, verum etiam conspersus subactusque, vix amittere potest olei aut pinguedinis saporem; et sicut modicum fermenti totam massam conspargit atque virtute sua afficit, ?? sic fuit peccatum; veluti si puteus vel cisterna dulcis aquae iuxta mare, ut Venetiis aliquando accidit, inundante mari, salsa aqua repleatur, vix effici potest ut aqua illa dulcis salsa permixta amplius bona sit, salsedinem non sapiat, non retineat. Sed tamen peccatum illud non omnino destruxit naturam. Vidit hominem infirmum quidem et languidum, sed tamen cupidum salutis. Omnis homo habet naturale quoddam desiderium virtutis sicut et scientiae; sed per seipsum assequi perfectam virtutem minime potest. Non erat homo iste paralyticus, ita ut omnino impotens esset ad ambulandum vel aliquid agendum; ambulare sed nonnisi lentissime poterat: HZominem non habeo qui mitiat me in piscinam, dum venio enim ego, alius ante me descendil.?* Sic homo in puris naturalibus constitutus, absque speciali gratia potest bona aliqua moralia agere, eleemosynas, ieiunia, orationes, sed lentissimo motu. Accidit in homine sicut astronomi et naturales philosophi dicunt de planetarum sphaeris, quod duplicem motum habent: proprium et communem cum primo mobili. Et communis quidem motus vePOST DOMINICAM PRIMAM QUADRAGESIMAE 197 locissimus est; hoc motu sol et luna spatio vigintiquattuor horarum totam coeli peripheriam agunt; proprius autem motus tardus valde est: luna nonnisi per mensem hunc agit ac peragit, sol per annum. Ita homo in motu sensus, quem habet cum animalibus communem, velocissimus est; in motu autem spiritus, qui proprius est ei, tardissimus est; ad terrena et mundana fervet, ad coelestia et divina languet; ad haec oculos lynceos, alas aquilarum, Argus est centoculus, ?5 Briareus centimanus;. ad divina caecior talpa est, tardior testudine?* torpedine peccati affectus; ad naturalia propensus, ad supernaturalia ineptus. Sicut aqua naturali motu tendit deorsum, sursum autem tendere non potest nisi arte et ingenio, ad divina spiritu et mente conscendere non potest homo, nisi a Spiritu Sancto adiutus sit. Sic remansit liberum arbitrium hominis post peccatum infirmum, languidum ad bene operandum; non sufficit tantum natura, supernaturali opus est gratia. Non potest terra ex seipsa aliquid producere nisi a coelo lumen, calorem vivificum, rorem et pluviam accipiat. HRequiritur tamen, praeter coelestes influxus, dispositio bona in terra; nam etiam arena maris in littore constituta accipit coelestes influxus, sed sterilis est, nihil omnino producit. Non potest mulier absque virili semine filium parere, nec concipere, sed fecunditas in ipsa requiritur, ne sit sterilis sicut Sara,?9 sicut Rebecca, ?? sicut Rachel, *" quae nonnisi miraculo filios genuerunt. Sic requiritur bona dispositio in homine una cum supernaturali gratia, nam semen quod cecidit in terram bonam, natum fecit fructum centuplum. ?* Ad videndum requiritur bonus et sanus oculus, sed tamen, licet aquilinus sit, absque lumine externo videre non potest. Liberum arbitrium sicut oculus est, sed gratia sicut lumen. Ut vivat homo necesse est ut corpus et anima simul iuncta sint; sic ut homo sit vere christianus natura et gratia opus est. Requirit a nobis Deus bonam dispositionem: Vis sanus fieri? Ut imprimatur sigillum cera opus est recte disposita; ut accendatur Caelius Lect. Antiq., lib. 18, cp. 6, col. 973. 26) Cf. Virg. Aeneid., lib. 6, vr. 285- P. Mannuccius Adagia, (col. 203. 201)7. 27) Modi proverbiales, de quibus cf. P. Mannucclus Adagia, (col. 203. 511). 28) Cf. Gn 11, 30; 21, 1-2. 29) Cf. ibid. 25, 21. ad supernaturalia vero tardissimus, nlsi a Spiritu S. adiuvetur; nam Jliberum arbitriuin post peccatum inflrmum est nd operandum, requiritur supernaturalis gratia; gratia. »utem non operatur nisl in homine beno disposito. Ad salutem necessarium est liberum arbitrium et gratia Dei, hoc signilicavit Christus tribus Parabolis, ct ad hoc praedicavit Evangelium 198 : Lc. FERIA SEXTA* itn cis ignis opus est praeparatis lignis; ut clarus sit: dies et serenus, aere nubibus, caligine et nebulis purgato opus est, alioquin dies clarus non erit. ' IV. Vis sanus fieri? In Divinis Litteris salus nunc quidem fidei, * nunc operibus tribuitur;?? sed non fidei absque operibus, nec operibus absque fide. Beatitudo nunc timori Dei, ?* nunc spei et fiduciae in Deum; ** sed non timori sine spe, nec spei sine. timore. Ita salus nunc gratiae tribuitur: Gratia... Dei sum id quod sum... non ego ... sed gratia... Dei; ** Gratia... Dei vita aeterna ; ? Sine me nihil potestis facere?9 sicut. palmes; Non sumus sufficienles cogilare aliquid a nobis quasi ex nobis ; *? Deus est qui dat velle et perficere pro bona voluntate ; *? nunc, autem libero arbitrio: Voca operarios el redde illis mercedem ** suam; Reddel unicuique secundum opera. sua; € Venite, benedicti Patris mei, possidele paralum vobis regnum; **. Beati pauperes spirilu... miles... qui lugenl ... qui esuriunt el siliunl... misericordes... mundo corde... pacifici... qui patiuntur perseculionem propter iuslitiam, quoniam ipsorum esi regnum coelorum. ** Sed haec simul iungenda sunt, sicut Dominus tribus parabolis signavit conversionem et iustificationem peccatoris: parabola ovis quae perierat, parabola drachmae amissae et perditae, sed quaesitae et inventae, ac tandem parabola ** filii prodigi. f* Illis duabus ita mysterium hoc expressit ac si a sola gratia salus penderet, tertia autem ac si a solo libero arbitrio; sed haec simul iungenda sunt. Ut fiat opus a figulo requiritur lutum, argilla disposita, cui figulus dat formam quam desideiat. Gratia est forma hominis christiani: Gralia... Dei sum id quod sum et « gratia eius semper in me manet ». *' Duo egit Christus in mundo: praedicavit Evangelium ad illustrandum et movendum liberum arbitrium, instituit Sacramenta ad conferendam gratiam. Nam si liberum arbitrium non est, ad quid 2-14; Iac 1, 22 sqq.; 2, 14 sqq. 34) Cf. Ps 14, 4; 30, 20; 60, 6; 84, 10; 144, 18-19; 146, 11. 35) Cf. Ps 16, 7; 30, 1 sqq.; 31, 10; 32, 18 sqq.; 35, 8-10; 83, 13; 90, 14. sqq.; Is 40, 31. 36) 1 Cor 15, 10. 37) Rom 6, 23. . . 38) Io 15, 5. 3-10. Vulg.: Quí persecutionem patiuntur, etc. ." 45) .Ms.: Parabolis.. *: 46) Cf. Le 15, 1 sqq. 47) S. Gregorius M. Liber Antiphonarius, (P. L. 78, 697). POST DOMINICAM PRIMAM QUADRAGESIMAE 199 Evangelium? ad quid lex? ad quid Divinae Scripturae? Et si gratia opus non est, ad quid Sacramenta? Si non opus est gratia, ad quid venit Christus in mundum? Et si liberum arbitrium non est, ad quid venturus est ad iudicandum et reddendum unicuique secundum opera sua? Non enim damnabitur homo nisi ob bona opera neglecta et mala opera patrata. Fratres mei, cum Paulus nobis dicat: Ecce nunc tempus acceptabile, 'ecce nunc dies. sdiuítis, offert nobis Christus salutem: Vis sanus fieri? Vis? Nonnisi voluntatem a nobis requirit, sicut princeps qui puellam pauperem vult ducere uxorem, ab ea nonnisi voluntatem requirit, sicut de Rebecca legimus: ab ea Eliezer nonnisi consensum requisivit; an nubere vellet filio domini sui.*? Vis sanus fieri? Thesaurum nobis offert, nam sanitas utique thesaurus est inaestimabilis. et Sacramenta instituit, Christus crgo omnibus salutem offert, scd requirit consensum nostrum. Datur hodie Hbamentum gloriae paradisi, quae bene comparatur splendidissimo rcgali convivio. Christus venit in mundum
CHAPTER 10. Sabbato Post Primam Dominicam Quadhagesimae
Assumpsit lesus Petrum et lacobum et loannem fratrem eius et duzit illos in montem ezrcelsum seorsum, etc. ! I. Instruitur hodie fidelibus Dei regale convivium in Apolline, ? simile decantatissimo convivio Assueri monarchae orientis.? Nam paradisi gloriam Christus regali convivio comparavit, instructo in nuptiis unici filii magni regis, * quia nec nobilius, nec splendidius aut ditius excogitari potest regali convivio in nuptiis unici filii principis et heredis totius regni et imperii. Convivium ex quattuor, ut plurimum, redditur nobile et illustre : a persona faciente, ab apparatu et pompa, a personis invitatis et tandem a loco et tempore. Haec omnia reperiuntur in convivio Assueri. Isaias ait: Faciet Dominus ... omnibus populis in monte hoc convivium... pinguium asservatorum. 5? Qui instruxit convivium hoc, Deus est; invitati: Moyses, Elias, Apostoli; apparatus: nubes lucida ; * cibus: Christus ipse, panis qui de coelo descendit ; * locus: in monte excelso; tempus: post dies sez,9 in sabbato, quem diem benedixit et sanctificavit Deus. ? II. Assumpsit... Petrum - sicut magnes Christus est corda humana trahens, — et duzit... in montem excelsum, in paradisum. Ad hoc venit Christus in mundum, ut homines in paradisum duceret: ficans convivium splendidissimum. Cf. Lud. Caelius Lect. Antiq., lib. 12, cp. 18, col. 643. Ego veni ut vitam habeant et abundantius habeant. ** Sed ad duplicem paradisum homines vocat, nam non legimus solum paradisum coelestem, verum etiam terrestrem;!?^* etiam Ecclesia dicitur paradisus: Hortus conclusus, fons signatus, emissiones tuae paradisus. In hodierno Evangelio ad contemplandam Christi gloriam adducuntur Moyses et Elias visi in maiestate, ? homines qui beata fruebantur vita cum Deo, et Apostoli qui adhuc mortales homines erant, et Petrus est qui dixit: Domine, bonum est nos hic esse, 9 nam sicut ubi sol ibi dies est, sic ubi Deus est ibi paradisus est. Etiam satanas ad paradisum homines vocat: Eritis sicut dii scientes bonum et malum ; nequaquam... moriemini. * Sed hoc interest, quod Christus vocat ducitque ad paradisum qui paradisi speciem non habet, nam cacumen montis excelsi, quo ducit hodie Apostolos, nihil boni aut amoeni continebat, nonnisi asperitas saxorum ibi cernebatur, et tamen ibi per Christum paradisus inventus est; at paradisus ad quem vocat satanas, fictus est, falsus est, fallax est, speciem et larvam habet paradisi, verus autem infernus est. Promisit immortalitatem, dedit mortem; promisit divinum honorem, dedit ignominiam; promisit scientiam, dedit ignorantiam: Homo, cum in honore esset, non intellexit; comparatus est iumentis insipientibus et similis factus est illis. 5 Mundus iste, ad quem colendum et super omnia amandum satanas vocat, paradisus videtur, sicut videbatur regio Pentapolis Loth,!$ Aegyptus Hebraeis;!' revera tamen infernus est. Regnum satanae paradisus videtur, plenus honoribus, dignitatibus, divitiis, voluptatibus et deliciis, sed tamen verus infernus est, ubi nemo est sua sorte contentus, ubi mille molestiae animi, mille perturbationes, mille mala. Vocat Christus ad duplicem paradisum, satanas ad duplicem infernum; nam mundus, licet paradisus videtur, vere tamen infernus est, ubi humanus animus quietem non invenit sed perturbationem, sicut in corpore os extra locum suum, extra suam iuncturam positum, magni est in causa doloris. ut homines in paradisum duceret. Ubtl Deus est, ibl paradisus est. Satanas etiam ad paradisum vocat, at verus Infernus est, et quidem duplex Infernus; Christi autem duplex paradisus est. Dcus cst locus proprius cordis nostri, quia solus potest explere . -omnia , desideria nostra, ideo 'animae sanctae eliam in hac vita paradiso fruuntur, quia vera "animi: voluptas non in mundo sed in Deo consistit. 202 S Rant ira **D'SABBATOS 27 17 7 lO 6TSEESAS III.. Locus proprius cordis nostri Deus est: Domine, bonum: est nos hic esse. Regius Vates respuebat omnem mundi consolationem: Renuit consolari anima mea, memor fui Dci el delectatus sum. 8 Alibi autem dicebat: Quid enim mihi est. in coelo et a te quid volui. super terram? Defecit caro mea et cor meum,. Deus cordis mei et pars mea Deus in aeternum ... Mihi... adhaerere Deo bonum est, ponere im Domino Deo spem meam.?? Quid est quod ait: Deus cordis. mei? Deus, inquit, cibus est, refectio, consolatio cordis mei: Venite ad me... el ego reficiam vos... el invenietis requiem. animabus vestris. ?? Solus Deus explere potest desiderium cordis nostri: Domine, bonum est nos hic esse. DM Jj O. beatas sanctas animas vere fideles! fruuntur. paradiso ,etiami in hoc mundo. Accidit animabus sanctis quod accidit Hebraeis in deserto et in Aegypto: Aegyptus quidem paradisus videbatur, sed eis infernus erat; ab Aegyptiis multa et gravia supra modum patiebantur; ne ab eis affligerentur, dispergebantur per universum regnum ad. quaerendas paleas, ad faciendos et coquendos lateres;?' in deserto. nihil laboris patiebantur, nam coelesti pane alebantur.*? Homo in hoc mundo ut sensibus satisfaciat et àppetitibus carnis, multa patitur, subit multos dolores, graves aerumnas; imo, quid dicam? accidit servis Dei et servis mundi sicut accidit Aegyptiis in regno Aegypti et Hebraeis in deserto. Erat in Aegypto magna aquarum copia, nam Aegyptum alluit Nilus, magnum, imo maximum flumen; ? in deserto nihil penitus aquae reperiebatur, ita ut populus siti laboraret, putaretur siti et fame periturus; tamen virga Dei factum fuit ut aquae Aegypti in'sanguinem verterentur,?* ita ut maxima et ardentissima siti laborarent Aegyptii, neque enim sanguis sitim levat; Hebraei vero jn deserto, virga percutiente petram, magnam, imo maximam aquarum yim perceperunt, ?5 Non .consistit paradisus, vera animi voluptas et consolatio, in bonis mundi huius, sed in Deo. Hinc est. quod in mundo nemo est sua sorte contentus; Petrus autem in deserto loco, in cacumine montis, ubi nonnisi Deus erat, ait: Domine, bonum est nos hic esse. * POST PRIMAM. DOMINICAM QUADRAGEÉESIMAE"* ** 203 Sic per Isaiam Dominus ait: Ecce servi mei cómedenl 'el-vos esurielis ; ecce.servi mei bibeni eli vos silielis; ecce servi. mei laetabunlur et vos confundemini; ecce servi-laudabunt, idest canent, sicut in ingressu deserti,?9 prae exullatione cordis el vos clamabilis prae dólore cordis el prae conirilione spirilus ululabilis. * Sic Petrus: Domine, bonum est nos hic esse, sigudens Quam bonus: Israel Deus his gU 'recto sunt corde ! ?? IV. Verum est, fratres, quod post laborem itineris, post excelsum montem conscensum reperit Petrus cum sociis divinum hunc paradisum: Duzit eos in montem excelsum. Ad ascendendum in montem et moniem excelsum valde, ** magno labore opus est; virtus, imo Deus ipse. cultoribus suis prius dat laborem, postea mercedem, fructum laborum, consolationem.:De templo Salomonis legimus quod malleus el securis el omne ferramentum non sunt audita in domo *? Domini, nam adducebantur lapides.secti, expoliti, summa .diligentia elaborati; sic canit Ecclesia: Tonsionibus, pressuris expoliti. lapides suis coaptantur locis; per manus artificis disponuntur permansuri sacris aedificiis; * et Petrus: Coaedificamini lapides vivi templum sanctum Domino.,?? Post. laborem Mituiis sedoetur Disgenqume sequetur consolatio. Mh ERE V. Proponitur hodie praemium virtutis, sicut Deus legem ferens ante omnia dixit: F'aciens misericordiam in millibus his qui diligunt me el custodiunt mandata mea. ** Quale hoc praemium? Faciens misericordiam in mille generationes, in perpetuum, in aeternum: Ego protector luus sum el merces lua magna nimis. * Moyses servatoribus legis? Dei promisit perpetuam possessionem felicissimae terrae promissionis; * et Christus: Poenilentiam agite, appropinquavit enim regnum coelorum. ? Ad hoc praedicatur magnitudo gloriae regni Dei, ut sciamus quale et quantum sit praemium virtutis: Gloriam regni tui dicent el polentiam tuam loquentur, ul notam faciant filiis [1 Ad consequendum paradisum prius montem virtutis üscendere oportet. Proponitur hodie praemiuru virtutis, idest gloria regnl Dei. LEE Christus venit nd praedicandum gloriam paradisi. His verbis declarat Petrus quid sit beatitudo. hominum potentiam tuam et gloriam magnificentiae regni tui. Regnum tuum regnum omnium saeculorum. ** Hoc regnum promittitur cultoribus virtutis: Ipsorum est regnum coelorum... merces vesira magna esi in coelis. *? VI. Duzit illos in moniem excelsum. Sicut non ob aliud missus fuit Moyses in Aegyptum, nisi ut Hebraeis praedicaret felicitatem promissae terrae eosque ex Aegypto educeret et in promissam terram perduceret, *? sic Christus non ad aliud venit in mundum, nisi ad praedicandam gloriam paradisi et ad perducendum homines in paradisum. Domine, bonum est nos hic esse. Declarat his verbis Petrus quid sit beatitudo, sicut Spiritus Sanctus declarasse visus est cum Iacob patriarchae natus fuit Aser, qui beatitudo interpretatur: Hoc pro beatitudine mea. * De hoc sanctus Patriarcha ait: Aser, pinguis panis eius el praebebit delicias regibus. **. Quid est beatitudo? Panis pinguis, cibus suavissimus, deliciae regales: Praebebit delicias regibus.
CHAPTER 11. Dominica Secunda Quadragesimae
Assumpsit Iesus Petrum et Jacobum et Ioannem [ratrem. cius et duxit illos in montem excelsum, etc. ! . I. Sicut divino miraculo super montem Sinai splendida facta fuit facies Moysi ex splendore divinae faciei? sicut luna solis lumine plena, ita hodie Christi facies super excelsum montem transfigurata resplenduit sicut sol ;? tanto autem maior est splendor faciei Christi splendore faciei Moysi quanto Christus Moyse maior est, Deus homine; nam Moyses servus Dei, Christus unigenitus Filius Dei: * Hic est Filius meus dilecius, in quo mihi bene complacui. 5 Manifestatur autem Christi gloria hodie quatenus ipse est tum auctor et obiectum, tum etiam exemplar archetypum gloriae nostrae, nam: Quos praescivit et praedesiinavit conformes fieri imagini Filii sul, ut sit ipse primogenitus in mullis fratribus. * Hinc nanque legimus quod fulgebunt iusti sicut sol in regno Patris eorum. Conspecta Christi gloria, hodie Petrus ait: Domine, bonum est nos hic esse. ? Regius Vates ait: Satiabor cum apparuerit gloria tua ; ? cum, inquit, iustitiae et virtutis merito apparebo conspectui tuo, cum mihi videre dabitur faciem tuam, tunc satiabor, tunc completum erit omne desiderium meum; nam: Adimplebis me laetitia cum vultu tuo, delectationes in dextera tua usque in finem, !? in perpetuum. Utinam, íratres, coelum hoc non celaret nobis paradisi gloriam! Utinam aliquando cum Stephano in terris positis, aperto coelo 3, 7. 3) Mt 17, 2. 4) Ct. Hebr 3, 5-6. 5) Mt 17, 5. 6) Rom 8, 29. Vulg.: Imaginis, etc. 7) Mt 13, 43. Vulg.: lusti julgebunt. etc. 8) Ibid. 17, 4. Manifestatur hodie Christus in maxima gloria, quatenus est nuctor, obiectum et exemplar gloriae nostrae. Hanc gloriam nunc clare videre non possumus, sed ostenditur nobis hodic in facic Christi contemplanda. Sub hierogly phico solis et nivis proponitur paradisi gloria. Mens capere, lingua explicare "mequit qualis et quanta siL paradisi gloria, ideo multis nominibus et hieroglyphicis describitur. videré liceret gloriam Dei!!! -Curreremus instar cervorum sitientium ad fontes aquarum! Sic enim ille ait: Quemadmodum desiderat cervus ad fontes aquarum, ita desiderat anima mea ad te, Deus. Silivit anima mea ad Deum, Deum vivum : quando veniam et apparebo ante faciem Dei? 1? Hodie tamen super montem Thabor aperitur nobis paradisus, et videre oculis licet gloriam Dei in facie Christi, in medio Moysi et Eliae, intra lucidam nubem, ubi Deus erat Christum complexans et dicens: Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi bene complacui. Contemplemur, quaeso, mirabile hoc divinumque spectaculum in theatro montis excelsi nobis propositum, humano intuitu spectandum. II. Transfiguratus est ante eos, et resplenduit facies eius sicut sol, vestimenta autem eius facta sunt alba sicut nix. * Hieroglyphico solis, quo nihil est lucidius, et nivis, qua nihil candidius reperitur, paradisi gloria nobis demonstratur, quoniam talis est qua nihil maius desiderare nec cogitare animo possumus. Hinc figuratur in terra promissionis fluente lacte et melle, !^ quo nihil dulcius. Qualis et quanta sit, fratres, gloria paradisi, quae fidelibus Christi ex utroque Testamento parata est, nec mente capere, nec lingua explicare possumus. Sic Isaias ait: A saeculo non audieruni, neque auribus perceperunt, oculus non vidit, Deus, absque te, quae praeparasti expectanlibus le.'* Sic Paulus, quamvis in paradisum supra tertium coelum, idest empyreum, raptus, cum oculis viderit gloriam Dei ineffabilem, dixit: Raptus est in paradisum el audivit arcana verba, quae non licet homini loqui ; * imo ait: Nec oculus vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit, quae praeparavit Deus diligentibus se. Hinc quoniam ineffabilis et incomprehensibilis est, multis nominibus, sicut Deus, appellatur, multis hieroglyphicis describitur. Nunc dicitur vita aeterna, ? nunc regnum coelorum, !? nunc thesaurus magnus in coelo, ?? nunc gloria Dei,? nunc paradisus deliciarum, *? 8-9; 19, 20; 13, 5; Nm 13, 28; Dt 6, 3; 206, 9. 15; Ios 5, 6. 15) 64, 4. 16) 2 Cor 12, 4. 47) 1 Cor 2, 9. Vulg.: Quod oculus non vidil... tis qui diligunt illum. Act 7, 55; Rom 8, 10; 9, 23. 22) Ct. 2 Cor 12, 4; Apc 2, 7. QUADRAGESIMAE 207 nunc hereditas filiorum Dei, *? nunc civitas gloriosa, ^. nunc Ierusalem coelestis, * nunc sabbatum perpetuum etl aeterna requies, ?* nunc similitudo Dei, *' nunc benedictio, ?? nunc ezaltalio, ?? nunc consolatio, 39 nunc regale et nuptiale convivium, ** nunc corona iustitiae, * nunc bravium 9 salutis. : ^en ; Christus Dominus noster sermonem instituens de beatitudine atque felicitate aeterna, multis sententiis et variis modis explicavit: Beati pauperes spiritu, quoniam ipsorum est regnum coelorum... ipsi possidebunt terram promissionis, ipsi consolabuntur ... ipsi saturabuntur... ipsi misericordiam consequentur ... ipsi Deum videbunt, ipsi filii Dei vocabuntur... ipsorum est regnum coelorum ... merces vesira magna est in coelis. ?* " III. Sed cum pro dignitate explicari nullo modo possit, sufficiat nobis scire quod bonum est abunde explens omne desiderium cordis nostri. Hinc Petrus: Bonum est nos hic esse ; hinc Da vid : Satiabor cum apparuerit gloria tua, cum evigilaverit similitudo tua; ** Cum apparuerit, similes ei erimus, quia videbimus eum siculi est. * Haec est similitudo quae post mortuorum resurrectionem absoluta erit, nam: Reformabit corpus humilitatis nostrae configuratum corpori claritatis suae. * Hinc nanque praecedenti Psalmo dixerat: Laetatum est, inquit, cor meum et exullavit lingua mea, insuper et caro mea requiescet in spe ; 5 quoniam Dominus pars hereditatis meae et calicis mei, tu slatues hereditatem meam mihi : tu, inquit, te mihi possidendum et fruendum dedisti. Funes ceciderunt mihi in praeclaris, sors mihi praeclarissima obtigit, ctenim hereditas mea praeclara est mihi,?? quoniam Deus ipse est, sicut ait: Ego protector tuus sum el merces tua magna 26; Hebr 12, 22; Ape 3, 12; 21, 2. 10. 26) Cf. Hebr 4, 3-11. 27) Cf. Bom S, 29; 1 Cor 11, 7; 2 Cor 3, 18; Phll 3, 20; 1 Io 8, 2. 28) Cf. Ps 20, 7; 25, 5; Eccli 1, 13; 11, 24; 32, 18; Is 44, 3; Hebr 6, 7;. 12, 17; 1 Petr 3, 9. 29) Ct. Ps 5, 12; 50, 10; 62, 8; 67, 4; 83, 3; 131, 16; 147, 5; Is 13, 3; 25, 9. 30) Cf. Ps 125, 1; Is 51, 12; 61, 2-3; Mt 5, 5; Lc 6, 21; 2 Cor 1, 7. 31) Cf. Mt 21, 2; Lc 14, 16. Ipse Christus - variis modis de ea locutus est; sed tantum dici potest tale bonum cam esse quod omne explet desiderium cordis nostri; cst enim ipsa possessio Dei, ipsa clara Dei visio, unde vitae immortalitas et perfecta laetitia oriuntur. Corpus nostrum in resurreclione glorificandum erit sicut Christi corpus in transí!gurationc; vitae immortalitate et impassibilitate donabímur; nimis.** Propler hoc, inquit, lactatum esi cor meum el czxullavit. Sed quid tandem sequitur ex hac hereditate? Non derelinques animam meam in inferno, nec dabis sanctum tuum videre corruptionem. Notas mihi fecisti, hebraice: Notificabis mihi viam vitae, sive vitarum: ovn nmwN,.* adimplebis me laetitia cum vullo tuo, hebraice: Dino, € laetitiis cum pace tua, delectationes in dextera tua — non "s. in sinistra mortalis huius vitae, — usque in finem, 9 in perpetuum. Tria dicit: resurrectionem ad vitam immortalem, laetitias, gaudia cum Deo, et delectationes, suavitates aeternas summo cum honore coniunctas. Gaudia inquit se percepturum ex visione faciei Dei; visio autem appellatur vera, certa, ac perfecta cognitio, quae mentem et intellectum perficit. Tria haec autem serpens primis parentibus promisit quasi in his perfecta felicitas consisteret: Nequaquam... moriemini, sed eritis sicul dii, scientes bonum et malum, * idest habebitis cognitionem omnium rerum. IV. Sed videamus haec in hodierno Evangelio in exemplari gloriae nostrae: Transfiguratus est... et resplenduit facies eius sicul sol, vestimenta autem eius facta sunt alba sicut nix. Non mutavit corpus hodie Christus, sed corpus suum glorificavit, beatificavit carnem suam ex redundantia gloriae ipsius animae. Sic corpus hoc nostrum, quod tam impense diligimus, glorificandum est; haec ipsa nostra caro beanda post resurrectionem: Cum evigilaverit similitudo tua, homo ad imaginem tuam conditus, cum ad vitam fuerit a sepulcro revocatus. Vitam desideramus omnes ** diuturnam, mori nunquam vellemus: sol incorruptibilis est, substantia aeterna est, in aeternum vivet in firmamento. Sanitatem desideramus ab omni morbo, ab omni passione immunem: sol impassibilis natura est; sic homo positus in paradiso fuit ut ibi perpetuo viveret comedens ex ligno nihilque unquam pateretur, nullum experiretur incommodum. * Desideramus divitias: sol divitiarum fons est, sol nanque aurum generat, argentum 16), 10. 44) Gn 3, 4-5. 45) Ms.: Omnem. 46) Cf. Gn 2, 15-17. QUADRAGESIMAE 209 et lapides pretiosos, " bona omnia quae natura gignuntur. Cupimus delicias et voluptates: sol parens est deliciarum; hinc recedente a nobis sole, natura bonis omnibus spoliatur, accedente autem eo in vere, ornatur terra herbis et floribus, arbores foliis et fructibus, animalia fetus suos edunt, aves nidificant suisque cantibus nos laetificant. Si honores, dignitates, gloriam desideramus, sol princeps astrorum est, [ea] nanque moderatur; si pulcritudinem desideramus, pulcherrimus est et pulcritudo ornatusque mundi, mundus nanque a sole ornamentum sumit; si potentiam cupimus, potentissimus est, hinca Regio Vate dictus est gigas, sicut propter pulcritudinem sponsus : Soli posuit tabernaculum in eis, et ipse tanquam sponsus procedens de thalamo suo ; exultavit ut gigas ad currendam viam, a summo coelo egressio eius et occursus eius usque ad summum eius, nec est qui se abscondat a calore eius ; * calore nanque suo naturalia omnia gignit, operatur, perficit, servat. Si tandem scientiam desideramus et virtutes animum ornantes et perficientes, lux hieroglyphicum est sapientiae et virtutis veraeque bonitatis; sol divinitatis symbolum: sic nos gloria deificabit, deos efficiet, Deo simillimos sicut Angeli Dei. Nec solus hic Christus, sed cum Moyse et Elia, viris sapientissimis et sanctissimis, illustrissimis principibus Prophetarum, qui et ipsi visi sunt in maieslate *? et gloria. Sic erit in coelo iucundissima societas Sanctorum omnium et Angelorum. Sed super omnia nos divinae naturae aspectus laetificabit, quae hodie per nubem lucidam designatur significatque amplexus divinae caritatis: Dextera illius amplexabitur me, 5? tanquam amantissimus pater carissimum et supra modum dilectissimum unicum filium: Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi bene complacui. Sic quisque electorum et beatorum Deo carus erit ac si unicus ac dilectissimus filius ipsius esset. Hoc est enim quod per Malachiam ait: In die, qua ego facio... parcam eis, iustis, sicut parcit vir filio suo servienli sibi. 9? Verbum autem hebraicum indulgentiam et cordis viscerumque teneritudinem significat ibi 55m. $? Hinc . " " CUN censes De Metallis, tract. 13, cp. 2; De Coelo, lib. 1, cp. 3, q. 3, a. 2. 48) Ps 18 (hebr. 19), 6-7. 49) Lc 9, 31. 50) Ct 2, 6. 51) 3, 17. 52) Ms.: Hamat. omnibus bonis ct deliciis fruemur, omni honore coronabimur; omni scientía illustrabimur, deificabimur; societate Sanctorum iucundabimur; visione divinae naturae laetificabimur et quasi lilii unici a Deo diligemur. Compnratur coelestis gloria soli quo ni lucidius, nivi qun nil candidius, quia maius quid excogitari nequit. Declaratur nobis hodie paradisi gloria per sensus, etiam Regius Vates ait: Quomodo miseretur pater filiorum, miserlus est. Dominus timentibus se ; 95 ubi etiam hebraicum verbum Onn* significat simul amorem, visceraque tenera, unde maAM. trix dicitur DOr1, ex eadem radice. Denique, sicut maius dici non potest luce solis, candore nivis, dilectione unici et carissimi filii, sic maius quid coelesti gloria excogitari non potest. Hinc loannes in Apocalypsi ait civitatem maximam paradisum esse, quae tota a fundamentis ex auro optimo et pretiosissimis margaritis gemmisque aedificata est, 5* quoniam nihil est pretiosius auro et gemmis. Hinc Regius Vates, contemplans in spiritu gloriam hanc domus et civitatis Dei, aiebat: Fundamenta eius in montibus sanctis ; diligit Dominus portas Sion super omnia tabernacula Iacob. Gloriosa dicta sunt de te, civitas Dei, 9 idest civitas supra modum felicissima, beatissima, deliciosissima. Incensus autem desiderio huius gloriae aiebat: Quam dilecta, idest quam desiderata, tabernacula tua, Domine virtutum! idest Deus omnipotens; concupiscit et deficii anima mea in atria Domini. Cor meum et caro mea ezuliaverunt in Deum vivum ; sciens quod: Beati qui habitant in domo tua, Domine, in saecula saeculorum laudabunt te ; sciens quod: Melior est dies una in atriis tuis super millia, idest plus quam mille dies, etiam felicissimi in hoc mundo, quoniam: Sol et scutum Dominus Deus, gratiam et gloriam dabit Dominus. Non privabit bonis eos qui ambulant in innocentia, 9? sicut sol coelestia astra nunquam luce privat. Hinc laetabatur supra modum promissionibus Dei: Laetatus sum in his quae dicta sunt mihi : In domum Domini ibimus. Stantes erant pedes noslri in atriis luis, Ierusalem. *9 V. Quoniam vero nos natura corporea [sumus] et vix intelligere possumus quae oculis patent, coelitus nobis ac divinitus paradisi gloria declaratur simul et praedicatur. Nam cum oculi et aures, visus et auditus sint praecipua scientiarum instrumenta, voluit Deus hodie ut tum per visum tum per auditum manifestaretur nobis gloria: per visum quidem, conspecto Christo transfigurato in nube lucida - QUADRAGESIMAE 211 inter Moysen et Eliam, et per auditum, nam vox de nube facta est: Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi bene complacui. Sic olim Isaiae ostensa fuit Christi gloria et maiestas in medio duorum Seraphim vocemque de coelo audivit dicentem: Dominus... exerciluum, plena est omnis ferra gloria eius ; ?? ubi hebraice: Plenitudo universae terrae gloria eius. Plenitudo autem terrae Divinae Scripturae phrasi designat rerum omnium abundantiam. Si, inquit, vult quis intelligere quidnam sit gloria Dei, consideret ac veluti in unum componat bona omnia quae reperiuntur in terra; non secus ac agere solet nobilis puella ingressa in hortum consitum omni genere florum suaveolentium: colligit ex omni genere florum, quos pulcriores videt, et pulcherrimum componit fasciculum gratiosissimi ac suavissimi odoris. Sic simul collectis bonis ac pulcris omnibus quae in mundo hoc nostro sunt, intelligere quodammodo possumus quid sit gloria paradisi, nam «status est omnium bonorum cumulatione perfectus ». 9 Sic ait: Plenitudo universae terrae gloria eius, quia in gloria et beatitudine reperitur copia omnium desiderabilium bonorum. VI. Ostendit Deus Ezechieli gloriam Christi, nam aperto coelo vidit Sanctissimus Vates veluti currum triumphalem, sed ornatissimum ac supra modum mirabilem, qui totus9?' erat ex electro, quod quidem metallum est auro simul et argento constans; quattuor animalibus trahebatur, sed unumquodque animal habebat quattuor facies: hominis, leonis, vituli et aquilae, erantque animalia veluti ignea, sed omni ex parte oculis plena, sicut coelum serena nocte plenum ornatumque cernitur stellis splendidissimis; rotae vero currus magnae erant et mirabiles, coloris maritimi, sive coelestis, plenae erant oculis et, quod mirabilius est, spiritus vitae erat in rotis, erant rotae vivae sicut animalia. Pars superior currus erat sicut firmamentum, et supra coelum hoc currus erat veluti thronus regalis, totus ex sapphiro; supra hunc autem thronum Christus sedebat totusque imicabat et splendebat, sicut electrum, aurum argentumque splendidissimum, quod purissimi instar ignis fulgebat. 9! O mirabilem gloriae similitudinem! Haec visio, inquit, similitu- 60*) Ms.: Quod totum. 61) Cf. Ez 1, 4 sqq.; 10, 1 sqq. nami ut aliquo modo Intelligatur quid sit, omnia bona mundi in unum componenda sunt. Ostensn fuit Ezechieli gloria Christ, sed in figura etiam gloriae nostrae; nam in ea visione slgnificantur quattuor dotes corporis glorificati. Gloria naturam non destruit, sed omnibus perfectionibus donabit, quía implebit omne desiderium animi nostri. dinis gloriae Domini. *. Quodnam hoc mixtum? Quaenam mirabilis compositio ? Simulacrum est gloriae nostrae, nam gloria Christi exemplar est gloriae nostrae; qualis gloria Christi, talis futura est gloria nostra: Salvatorem expcctamus Dominum nostrum lesum Christum, qui reformabit corpus humilitatis nosirae configuratum corpori claritalis suae. 9 Significatur hoc simulacro quod corpus beatum incorruptibile erit sicut coelum, mirabili varietate. ornatum sicut. firmamentum, vita donatum coelesti; quod habebit naturam quidem humanam, placidissimam, sed coniunctam cum fortitudine leonis et bovis viribus ac potentia, simul cum aquilae levitate ac agilitate, ita ut volare omni aquila velocius possit quocunque libuerit, totusque electri instar fulgebit, imo ut sol. Erit animae corpus tanquam triumphalis currus, sed summi regis aut imperatoris in nobilissimo triumpho; animae in omnibus ac per omnia obedientissimum erit corpus, sicut currus aurigae. Sed quis unquam currum vidit totum aureum, cum rotis argen. teis, sed vita praeditis splendidisque oculis ornatis ac praeditis? Homo tunc erit quilibet, sed non terrenus, coelestis erit, sicut Paulus de Christo ait quod coelestis est homo. ** Deest homini fortitudo leonis: tunc quilibet erit fortior Davide, 9*5 imo Samsone; $95 deest robur tauri: firmitas corporis coniuncta cum agilitate et laetitia: Egrediemini, ait Malachias, et salietis sicul vitulus saginatus ; 9? deest agilitas aquilae, deest auri splendor, deest solis pulcritudo, coeli incorruptio, Angelorum felicitas, scientia, puritas: his omnibus donabitur quisque bonis. Accidet unicuique Beatorum sicut dixit Deus ad Ieroboam: Assumam te el regnabis super omnia quae desiderat anima (lua erisque rex super Israel. *9 Haec erit, fratres, gloria paradisi: frui et possidere in perpetuum quaecunque desiderat anima nostra. Gloria enim implet ac superat omne desiderium animae nostrae, sicut lux solis omnem excedit vim oculorum nostrorum; sicut arca Domini tota fuit auro optimo deaurata intrinsecus et extrinsecus, aurea etiam corona donata, sub di- 34-36. 48-51. 66) Cf. Idc 15, 13-15; 16, 1-30. 67) 4, 2 Vulg.: Sicut vituli de armento. 63) 3 hg 11, 37. Vulg.: Te autem assumam, etc. QUADRAGESIMAE 213 vino propitiatorio inter cherubim collocata in ipso sancto sanctorum, loco divinae habitationis. 9? Qualis gloria cum Deo et Angelis eius semper morari! VII. Proponitur nobis hodie, fratres, praemium virtutis, bravium quod datur currentibus in stadio, corona quae datur contendentibus in agone, legitime certantibus et vincentibus: Non enim coronabitur nisi qui legitime certaverit. *? Sed quodnam hoc praemium? Plenitudo universae terrae gloria eius. Quisque Beatorum habebit imaginem ac similitudinem Dei mundique dominium Adami, ? gratiam et amicitiam Dei Enoch ? et Noe, ?? divitias Abrahami, ** Isaac 5 et lacob,"* exaltationem Ioseph," gloriam Moysi,?9 dignitatem Aaron, ?? potestatem Iosue, qua soli ac lunae praecepit ne moverentur in coelo, ?? fortitudinem Samsonis, 5 virtutem Davidis, * pulcritudinem Absalomi, 9 sapientiam Salomonis, * duplicem spiritum Eliae, 55 sanctitatem Patriarcharum, spiritum Prophetarum, gratiam Apostolorum, divinam puritatem Angelorum, scientiam Cherubim, caritatem Seraphim, immortalitatem et aeternitatem gloriae Dei, gloriam Christi: Fulgebunt sicut sol iusti in regno Patris eorum, 9 sicut Christus transfiguratus resplenduit sicut sol. Sol autem nihil aliud videtur esse nisi fasciculus omnium luminum ac virtutum coelestium, ex omnibus astris et planetis universi coeli collectus in unum; thesaurus omnium bonorum, quae animus noster desiderare vel cogitare potest. Praemium virtutis est apud Deum in coelo, in paradiso. An forte haec non credis, homo? Sed, quaeso, vide praemium virtutis etiam in hoc mundo divinitus datum Sanctis et electis Dei post mortem. Dicas mihi, obsecro: Quisnam fuit Christus in mundo secundum carnem? AÀn non homo pauperrimus, fabri filius, * natus in praesepio, 9 mortuus in cruce latronum morte, inter duos latrones ?8? Quomodo transfiguratus lect. cod. 71) Cf. Gn 1, 26-30. 72) Cf. ibid. 5, 22-25. 73) Cf. ibid. 6, 8-9; 7, 1. ibid. 41, 37-45. 78) Cf. Eccli 45, 1-6. 79) CI. ibid. vrr. 7-27. 80) Ct. Ios 10, 12-13; Eccli 46, 1-10. 81) Cf. supra, not. 66 huius hom. 82) Cf. Eccl! 47, 2-13. 83) Cf. 2 hg 14. 25. 84) Cf. Eccli 47, 14-1S. 85) Cf. ibid. 48, 1-13. 2. 6-7. 89) Cf. Mt 27, 35-50; Mc 15, 25-37; Lc 23, 33-46; Io 19, 17-30. Tale erit praemium virtutis in coclo, idest omnium bonorum possessio. Sed etiam in terra virtus maximum praemium obtinet, sicut cernimus in Christo et in omnibus Sanctis. Sic Deus servos suos exaltat, ut filios et heredes suos ipsos constituat. Non ergo pluris facienda sunt teinporalia bona quam neterna, haec enim esset deploranda caecitas ct summa amentia. est, ita ut resplendeat sicut sol, ut adoretur universum per orbem sicut Deus? Quis fuit Moyses? Nonne pastor ovium? ?? Quis Elias? Nonne pauper eremita? ?! Quis Petrus? quis Iacob? quis Ioannes? Nonne pauperes piscatores? *? Nunc autem quinam reges aut imperatores ita nomen suum aeternitati et gloriae immortali mandarunt sicut hi homines? Quinam imperatores nunc ita honorantur ac adorantur in mundo sicut homines hi? Sed quam ob causam? Nonnisi virtutis ergo, quia sancti et pii servi ac cultores Dei fuerunt. Videtis luce clarius praemia virtutis etiam in hoc saeculo. Et tamen multi adhuc impie dicunt, saltem in corde suo: Vanus est qui servit Deo, et quod emolumentum quia custodivimus praecepta eius ? 9 Si non hoc dicis, homo, in animo tuo, cur mundo potius servis quam Deo? quam Christo? An parum tibi videtur filium esse Dei, regni coelestis heredem, quod in praemium virtutis promittitur? Servos suos Deus in filios adoptat regnique sui heredes ac possessores instituit: Hic, inquit, est Filius... dilectus, in quo mihi bene complacui. Fratres mei, veritatem dico vobis: utinam nos vere ex animo crederemus magnitudinem praemii virtutis apud Deum! Si temporalia bona statuisset Deus in praemium virtutis, ita ut consequi haec minime posset nisi virtutis cultor, statimque peccantibus graves infligeret poenas, sicut egit cum peccantibus Angelis, ?** cum Adamo et Eva in paradiso, ?* mihi credite, multi essent virtutis cultores. Quid ergo? Pluris facienda nobis sunt temporalia, imo momentanea, caduca, fugacissima bona huius mundi, quam perpetua ac sempiterna in paradiso? O deplorandam caecitatem imo amentiam nostram! Esau tantopere concupivit hereditare et consequi paternam benedictionem, nos autem aeterni Patris nostri in coelo hereditatem nihili facimus? Primogenito filio magis dilecto voluit Isaac dare benedictionem, ?! sic utique Deus, nam duo haec habemus hodie: gloriam paradisi, quae summa est benedictio, et singularem dilectionem: Hic est Filius meus dileclus, in quo mihi bene complacui : en primogenitus dilectissimus filius. 5, 4-11. 93) Mal 3, 14. QUADHRAGESIMAE 215 IL ALIA HOMILIA Trans[iguratus est ante eos, et resplenduit facies eius Sicul sol, vestimenta autem cius [acta sunt alba sicut nix... Domine, bonum est. ! I. Servis Dei et fidelibus Christi, fratres, duplex proponitur paradisus in praemium virtutis: in futuro saeculo et etiam in praesenti, sicut legimus tum terrestrem tum coelestem paradisum, sicut Hebraeis non tantum terra promissionis, sed etiam desertum paradisus fuit. Promisit Deus Hebraeis, si ex Aegypto egrederentur, si iugum servitutis Pharaonis deponerent, felicitatem terrae promissionis lacte et melle fluentis;? sed cum manna non promiserit, plura dedit quam promiserit. ? Servis suis Deus, fratres, multa magnaque promittit, sed multo plura multoque maiora attendit et donat. Non vult Deus ut ei serviamus absque ullo praemio aut mercede, sed Abrahamo dixit: Ego proteclor tuus sum et merces tua magna nimis, * magna in coelo, et magna etiam in hoc mundo. Hebraeis etiam in deserto dulcissimo cibo pasti fuerunt. 5 Magna est merces virtutis in coelo; sic etiam Christus ait: Gaudete et exullate, quoniam merces veslra magna est in coelo. * Haec est benedictio quam Isaac dat primogenito suo, magna adeo ut quid addere ei possit non inveniat." Adeo magnum est virtutis praemium in coelo, fratres, ut Deus maius quid dare non possit. Cum vocavit Deus Abraham ad suum famulatum, magnam ei gloriam, maximam bonorum copiam et abundantiam promisit. * Hac ratione motus fuit etiam David ut Dei mandata servaret: Inclinavi cor meum ad faciendas iustificaliones tuas in aeternum propter relributionem. * Sed duplicem agnovit retributionem, hinc ait: Bonitatem fecisti cum servo tuo, Domine, secundum verbum tuum ; bonitatem et disciplinam, sive bonum gustum, ef scientiam, cognitionem virtutis, doce me, quia mandatis tuis credidi. Bonus es tu et in bonitate tua, sive Servis Dei duplex praemium proponitur: in futuro saeculo et ctiam in praesenti; Deus enim non vult ut nbsque praemio el serviamus. Adeo magnum est virtutis praemium in coelo, ut Deus maius dare nequeat; sed ctiam in praesenti datur, idest iucunditas virtutis. Nil suavius virlute et gratia Dei, nam ubi Dcus ibi omne bonum, quia Deus fons est omnis dulcedinis. bonitas tu et. benefaciens : t0]. AINT 3, doce me iustificationes luas. '? Expertus fuerat bonitatem ac dulcedinem Dei, gustaverat ac viderat quoniam suavis est Dominus, € hinc petit bonum gustum et cognitionem Dei atque virtutis, cumque cognoverit Deum esse optimum benefactorem, petit ut Deus doceat eum semper multo diligentius atque perfectius divinam legem servare. II. Nil dulcius, fratres, nil suavius virtute et gratia Dei. Audite Petrum hodie: Domine, bonum cest nos hic esse. In sanctuario Domini una cum tabulis legis !? servabatur virga virtutis Dei ? et vas plenum manna: ?* Quam magna multitudo dulcedinis tuae, Domine, quam abscondisti timentibus le ! ** Bonum est nos hic esse ! Quid dicis, Petre? Hic, supra montem excelsum, in cacumine montis asperrimi, ubi nec domus, nec habitatio ulla est, imo nec arbor quidem sub cuius umbra requiescere quis possit, bonum dicis esse manere? Ubi nihil est boni? Quid manducabis? quid bibes? quo operieris? Sed potens est, inquit, Deus in deserto ac asperrimo loco paradisum facere. Ubi Deus est, ibi omne bonum, nullum ibi deesse potest bonum; ideo ait: Bonum esl nos hic esse. Pluit Deus de coelo Hebraeis in deserto manna suavissimum, ut sciamus quod Deus fons est dulcedinis ac suavitatis inexhaustus. An potest quis gustare dulcissimum mel et non sentire dulcedinem? Gustate et videte quoniam suavis est Dominus. !* Deus ipsissima dulcedo et suavitas est: Bonum est nos hic esse ; Dicite iusio. quoniam bene, 3107*5, 5 quoniam bonum, quoniam ipsa bonitas desiderabilis praemium virtutis est. O utinam veritatem hanc vere agnosceremus, Íratres! Sed nonnisi experimento cognosci potest, sicut dulcedo mellis; hinc ait: Gustate et videte. Absque gustu et experimento cognosci non potest divina suavitas. III. Sed tamen obsecro, fratres, dicite: Quisnam animo et cordi nostro maiorem dare potest consolationem et voluptatem: Deus an 21; 40, 18; Dt 10, 5; 3 ng 8, 9; Hebr 9, 4. 13) Cf. Nm 17, 10; 20, 9; Hebr 9, 4. QUADRAGESIMAE 217 mundus? Quaenam videtur nobis arbor magis fructifera, quae suaviores ac meliores fructus afferat? Conqueritur Deus per Ieremiam dicens: O generatio ... videte verbum Domini: Num solitudo factus sum Israeli, aut terra serotina, caliginosa, quae soli minime est exposita, quae propterea infecunda est nihilque boni producit nisi letifera? Quare ergo dixit populus meus: Recessimus, non veniemus ultra ad te ?? An, ait, ego cultoribus meis inutilis omnino sum, sicut terra sterilis et ad nihil apta? Num qui mihi servit seminat in arena? Alludit autem ad beneficia praestita in deserto; innuit autem quod Deus servis suis est sicut terra optima, quae cultoribus suis reddit centuplum: Bonum est nos hic esse. Iucundissimum est, fratres, servire Deo, non enim tyrannus exactor, oppressor est Dominus servorum suorum, sed pater clementissimus. Hinc per Ieremiam agit quandam amaram querelam dicens: Quid invenerunt patres vestri in me iniquitatis, quia elongaverunt ... et abierunt posl vanitatem et vani facti sunt 2??? Similiter per Michaeam ait: Popule meus, quid feci tibi ? Aut quid molestus fui? ... responde mihi. Quia eduxi te de terra Aegypti et de domo servientium liberavi te. ?** Non invenio, inquit, quidnam mali ibi unquam egerim, sed tantum magna multaque beneficia. Quod si ita nobiscum quoque semper egit, cur, quaeso, fratres, nolumus Deo ex animo servire, sed potius mundo, carni, vitio et peccato? Si civitas aliqua aut provincia deficit a suo principe, quia tyrannus est, crudelis oppressor, qualis Pharao erat Hebraeis in Aegypto, * nil mirum. Sed quod deficiat ab optimo principe, a quo nonnisi multis magnisque beneficiis affecta semper, aucta et cumulata fuit, ut impio et crudeli tyranno serviat, a quo nonnisi ingens malum expectare potest, hoc mirum, fratres. Cogita, quaeso, frater, et mente recogita omnes dies vitae tuae: vide an malum aliquod intulerit tibi unquam Deus; nisi forte malum tibi intulisse medicum existimabis, quia ad curandas infirmitates tuas'*aliquando amaras aliquas sed salubres tribuit potiones, venas aperuit, extraxit sanguinem, ferrum ignemque adhibuit; haec autem magni beneficii loco habentur et sunt. vanitatem. 21) 6, 3-4. 22) Ct. Ex 1, 9 sqq.; 5, 5 sqq. Mundus nunquam dare potest maiorem voluptatem quam Deus dat; lucundissima enim est servitus Dei, quia servis suis Deus nonnisi beneficia praestare novit. Mala ipsa quae Deus in nos immittit, beneficia sunt; sicut bona naturalia quae possidemus, omnia ab eo accepimus. Via virtutis carni et sensui aspera videtur, sed exemplo et gratia Christi suavissima spiritui redditur. Gloria paradisi figuratur per lerusalem. Deinde vide et considera an bonum aliquod habeas et possideas quod non a Deo acceperis. Nam si forte ingenio, industriae ac laboribus tuis tribuere aliquod volueris, dic: industriam, vires, valorem a quo recepisti? Quis ingenium sanamque mentem et intellectum tibi dedit? Quare ergo, o homo, in Deum peccas? Cur Deum offendis? Cur peccato vis potius servire et. impietati ad iniquitatem quam Deo et iustitiae in sanctificationem ? ** Utinam experiare virtutis dulcedinem, quam iucundum et suave sit divina mandata servare! Iudicia Domini vera, iustificala in semelipsa ; desiderabilia super aurum et lapidem pretiosum multum et dulciora super mel et favum. Etenim servus luus custodit ea : in custodiendis illis retributio mulla : ** « Miscuit utile dulci »; ?5 lugum... meum suave est el onus meum leve. ?6 Quod si difficilis tibi videtur via virtutis, quae hodie per ascensum excelsi montis designatur, carni quidem et sensui difficilis est, spiritui autem suavissima, facillima tum a Christi virtute nos adiuvante ac veluti sursum trahente, nam ait quod assumpsit Petrum: Domini est assumptio nostra et Sancti Israel regis nosiri; ? deinde ab exemplo Christi, Christus nanque non tantum auxiliatur gratiam conferens et virtutes: Auxilium meum a Domino, qui fecit coelum etl terram, ** idest a Deo omnipotente, trahit ad se cor et spiritum nostrum, sicut magnes ferrum, sed exemplum etiam praebet virtutis: ipse hodie praecedebat Apostolos montem conscendens. Exemplum autem ducis et imperatoris exercitus an non ignavissimos etiam milites movet additque animum? Tandem a spe mercedis et praemii, nam supra montem hunc paradisus reperitur: Domine, bonum est nos hic esse. IV. Designatur saepe gloria paradisi per civitatem Ierusalem, 2? quae erat veluti cor et caput terrae promissionis, quo bona totius regni confluebant, omnes deliciae atque divitiae, ubi sedes regni et religionis, nam ibi domus Dei erat. Ter autem in anno ascendebant Hebraei pietatis ergo in lerusalem ad Deum rite adorandum: in festo Paschae, Pentecostes et scenopegiae sive Tabernaculorum. hom., pag. 207. QUADRAGESIMAE 219 Festum Paschae celebrabatur in memoriam exitus de Aegypto, festum Pentecostes in memoriam legis coelitus datae, et festum Tabernaculorum in memoriam peregrinationis in deserto. ?? Docemur autem, fratres, quod triplex est via per quam patet nobis iter in coelestem Ierusalem: vel per Baptismum, in quo nobis communicantur merita Christi, aut per Poenitentiam, quae est secunda tabula post Baptismum; ** vel per observantiam divinae legis, servientes Domino in sanctitate et iustitia, ?* vel tandem per viam perfectionis, quam Christus supra viam mandatorum collocavit; nam de illa dicit: Si .. . vis ad vitam ingredi, serva mandata, * de hac autem: Si vis perfectus esse, vade, vende omnia quae habes et da pauperibus et habebis thesaurum in coelo, et veni, sequere me. 5 Haec est via altioris gradus, sanctioris vitae et singularis perfectionis in .sancta aliqua Religione aut Congregatione servorum Dei, in humilitate et fervore spiritus Domino servientium, qui in hoc mundo sunt tanquam advenae et peregrini. ??* V. Resplenduit facies eius sicut sol. Sicut in sole virtualiter continetur omnis virtus omnisque splendor omnium astrorum, ita in Christo gloria omnium Sanctorum. Sponsa in Canticis Christum appellavit fasciculum myrrhae, ** idest suavissimi odoris, fasciculum florum suavissime olentium ac pulcherrimorum. Sancta Ecclesia veluti hortus est florum: Hortus conclusus ... emissiones fuae paradisus. ** Flores pulcherrimi ac suavissimi odoris sunt omnes singulares Sancti. Adam innocens immortalitate ac perpetua felicitate mundique dominio in paradiso donatus;?5 Abel iustus, * Enoch sanctus, ?? Noe perfectus.?? Sed quicquid perfectionis aut bonitatis reperitur in Sanctis omnibus, totum hodie in Christo: Fasciculus myrrhae dilectus meus mihi « Agens Dominus de aeterna beatitudine in sermone in monte, ostendit esse veluti collectionem omnium desiderabilium bonorum. Thomas S. Tieolog., 3*, q. 84, a. 6. 31*) Cf. Lc 1, 75. 32) Mt 19, 17. 12-13. 36) Cf. Gn 1, 28-30; 2, 15-17. 37) Cf. Mt 23, 35; Hebr 11, 4. Triplex est via per quam patet iter in coelestem hanc civitatem. In Ghristo reperiuntur gloria et perfectiones omnium Sanctorum. Gloria paradisi est collectio omnium bonorum desiderabilium. In admirabili gloria Christi elucet gloria electorum. Reperiuntur in mundo regna et imperia: Jpsorum est regnum coelorum, *' collegit hunc florem; reperitur possessio multorum bonorum: Ipsi possidebunt lerram, ** utique promissionis, lacte et melle manantem; ? reperitur consolatio et laetitia cordis: Ipsi consolabuntur ; * reperitur satietas et plenitudo desideriorum cordis: Ipsi saturabuntur ;*5 reperitur favor et gratia principum: Ipsi misericordiam, gratiam, consequentur ; 5*5 reperiuntur pulcherrima spectacula, quae oculos mira suavitate pascunt: Ipsi Deum videbunt ; *' reperiuntur illustres tituli apud summos principes: Filii Dei vocabuntur, 9 quo altius quid aut sublimius nec excogitari quidem potest; ?? tandem: Ipsorum est regnum coelorum, 9" idest ipsorum sunt omnia bona Dei, omnes thesauri divitiarum et gloriae ipsius Dei, cum facti sint filii et heredes... Dei, fratres et coheredes... Christi, *. unicuique enim dicet : Hic est filius meus dilectus, in quo mihi bene complacui. IIl. ALIA HOMILIA Trans[iguralus esl ante eos, et resplenduit [acies eius sicul sol, veslimenta autem cius [facta sunt alba sicul niz. ! I. Mirabile? spectaculum, quod Petrum voluptate replet: Domine, bonum esl nos hic esse. ? Stupet Petrus et laetatur visa Christi gloria, in quem desiderant Angeli prospicere. * Accidit ei sicut reginae Saba visa gloria Salomonis, non remansit ultra in ea spiritus : 5 Beati servi lui, qui slanl coram te semper ; * sic Petrus: Bonum est nos hic esse. Elucet in Christo hodie gloria electorum Dei: Salvatorem expectamus Dominum nostrum Iesum Christum, qui reformabit corpus humilitatis nostrae configuratum corpori claritatis suae; * nam: Fulgebunt iusti sicut sol in regno Patris eorum. ? j 13; Dt 6, 3; Ios 5, 6. 44) Mt 5, 5. 45) Ibid. vr. 6. 46) Ibid. vr. 7. lenus Alcibíadis erat: sub facle deformi Jatebat imago aurea atque pulcherrima. Sic ostendil hodie ». 3) Mt 17, 4. 4) 1 Petr 1, 12. 5) 2 Par 9, 4. 6) 3 Hg 10, 8. QUADRAGESIMAE 221 Conditus homo est ad felicitatem; statim ut formatus fuit, adductus fuit in paradisum voluptatis. * Innatum et naturale est felicitatis desiderium in humano pectore, nemo est qui non desideret statum aliquem vitae, in quo laetus, contentus felixque vivat; nec vanum est desiderium, nihil enim frustra facit Deus, !? non creavit potentiam absque obiecto, non famem sine cibo et, potu. Ecce obiectum huius desiderii: visa Petrus gloria Christi, ait: Domine, bonum est nos hic esse. | Paradisi gloria bonum est quod explet omne desiderium cordis humani. Magna res et summa rerum necesse est ut sit. Magnam gloriam dedit Deus Salomoni, infinitam divitiarum copiam, regnum florentissimum maximamque sapientiam; mirabile admirationis erat toti mundo tanquam coeleste oraculum divinumque miraculum, !: sed contentus non fuit: Vanitas vanitatum et omnia vanitas. '* Magnam gloriam contulit Adamo, quem in paradiso collocavit et mundi totius monarcham constituit; !? sua tamen sorte contentus non fuit; totus mundus parva res fuit magnitudini animi ipsius, multo ampliorem desideravit: Nequaquam ... moriemini: securitatem perpetuae immortalitatis vitaeque aeternae; Erifis sicut dii: sublimitatem honoris gloriaeque divinae; Scienies bonum el malum: universitatem perfectam omnium scientiarum. !* Petrus autem hodie, visa Christi gloria, summe contentus laetusque redditur, nihil aliud desiderat: Domine, bonum est nos hic esse. II. Gloria paradisi ineffabilis est. Paulus apostolus, testis oculatus, cuius lingua erat potentissima, instrumentum Spiritus Sancti, cum ad tertium coelum in paradisum raptus fuisset, vidit quae non licel homini loqui : 5 Oculus non vidit nec auris audivit... quae praeparavit Deus diligentibus se.!$ Quis hominum, licet doctissimus et eloquentissimus, posset caeco a nativitate pro dignitate narrare pulcritudinem coeli, multitudinem stellarum, splendorem lunae, lucem solis, immensam hanc et. ornatissimam mundi machinam? Quibus verbis significare hic posset, cum ille omnino ignoret quid Republica, lib. 1, cp. 2, t. 2, png. 178. 11) Cf. Eccli 47, 14-20. 12) Eccle 1, 2; 12, 8. lis qui diligunt illum. Gloria paradisi est felicitas quam homo naturaliter desíderat, ídest bonum quod explet omne desiderium. Gloria paradisi ineffabilis est, et Evangelista utitur figuris solis ct nivis, quia explicari nequit; sit lux, quid pulcritudo, quid ornatus, quid coelum, quid sol, quid luna, quid stellae? Sed agit hodie Evangelista non secus ac si quis vellet homini, qui in tetro carcere sub terra natus est, qui coelum nunquam vidit nihilque mundi huius, ad lumen lucernae ibi semper vixit pane et aqua sustentatus, si quis, inquam, significare huic vellet mundi pulcritudinem; quomodo significare posset? Diceret utique quod coelum est sicut tectum illius carceris, sol sicut lumen illius lucernae, : sed multo maius; mare est magna aquarum copia simul congregata aliquo modo intelligi potest ex lunctione honorum quae sunt in mundo, sicut in situla. Sed quidnam haec sunt ad significanda maria, coelos, astra? Sed melius non potest. Sic Evangelista: Resplenduitl facies sicul sol, vestimenta aulem eius... sicul nix. Soli lucidissimo et nivi candidissimae comparatur gloria paradisi, utrunque autem de coelo est. Facit sicut exploratores Hebraeorum cum terram promissionis explorassent: tulerunt de (Ííructibus terrae illius: uvas, ficus, malogranata, ut ex fructibus illis demonstrarent populo quod terra illa vere optima esset, lacte et melle fluens; ? ut autem aptius hoc significarent, etc. Sic Evangelista symbolis utitur solis et nivis, nam ex pluribus bonis, quae in mundo hoc reperiuntur simul iunctis, intelligere quodammodo possumus gloriam paradisi: v8n0722 NoD 11125 ;:15 sic Christus egit: Ipsorum est regnum coelorum ... ipsi possidebunt lerram... ipsi consolabuntur... ipsi misericordiam consequentur... ipsi saturabuntur... Deum videbunt... filii Dei vocabuntur... ipsorum esi regnum coelorum, !? idest regnabunt semper in coelo. Colligit in unum regna, coronas, sceptra, possessiones divitiarum, consolationes, misericordiam, idest gratiam et amicitiam Dei, saturitatem, idest plenitudinem virtutum, omnium divinarum rerum scientiam, summum apud Deum honorem et amorem, ac tandem vitae perpetuitatem et incorruptionem. Sed unaquaeque harum rerum qualis erit? Sicut sol... sicul niz, summa lux, summus candor, maior desiderari non potest: Domine, haarez chebodo. Idest: Plena est omnis terra gloría eius. 19) Mt 5, 3-10. QUADRAGESIMAE 223 bonum est nos hic esse. En expletum est omne desiderium cordis humani. Dedit Deus homini paradisum deliciarum, locum voluptatis: qualis erit paradisus iste? Sicut sol, sicut lux. Dedit mundi dominium: quale dominium? Sicut sol... sicut niz, Dedit Dei imaginem et similitudinem: ?" qualis tunc erit? Sicut sol... sicut nix. Expletum est omne desiderium cordis humani, ergo possidebit vitae immortalitatem, divinum honorem, scientiarum universitatem, quae Adam desideravit. Qualia haec erunt? Sicut sol... sicul niz. Hanc ob causam Ioannes in Apocalypsi paradisum comparavit civitati aureae, cuius muri et aedificia omnia a fundamentis erant ex auro et lapidibus pretiosis, civitati maximae, longitudinis et latitudinis duodecim millium stadiorum. ** Quis unquam talem civitatem vidit? Sicut sol... sicul nix. Sanctum sanctorum Deus, locum habitationis et gloriae suae, totum voluit auro, solari metallo, splendere, quia non reperitur nobilius metallum; arcam testamenti voluit exterius interiusque deaurari, in sancto sanctorum collocari in medio cherubim sub divino propitiatorio, ? una cum tabulis legis, ? cum urna mannae, ?* cum virga mirabili divinae virtutis. ?* Erat autem arca illa veluti hieroglyphicum hominis glorificati, qualis hodie Christus ostenditur: ZT'ransfiguratus est... et resplenduit ... sicut sol. III. Coelestis beatitudo explet omne desiderium humani cordis: Domine, bonum est nos hic esse, amplius desiderare mens humana non potest bonum: Bonum est nos hic esse. Dicite iusto, ait per Isaiam Deus, quoniam bene: ** 3327*5, 7? quoniam bonum, idest quoniam bonum manet eum. Quod bonum? quale bonum? quam. magnum? Dici non potest, sed quoniam bonum : Bonum est nos hic esse. Beatitudo quies est desiderii. Cor humanum est sicut apud Platos aqua Amelitae, quae nullo vase contineri poterat:?? nulla re mundi huius cor nostrum continetur quietum atque contentum. Cor humanum est sicut 33-34; Hebr 9, 4. 25) Cf. Nm 17, 10; 20, 9: Hebr 9, 4. 26) 3, 10. sed ad maximam perfectionem electorum. Ideo comparatur civitati illi mirabili quam vidit Ioannes, et sancto sanctorum. Gloria parudist explet omne desiderium cordis humani. quod nullum bonum terrenum facere potest; quia quod terrenum est, imperfectum est, solus | autem Deus bonum supremum est quod contínet omnia bona. Vere felix in mundo nemo est, materia prima, quae, quoniam apta est ad omnes formas, omnes desiderat, ?? formaque aliqua sortita, expleto aliquo desiderio, veluti fastidio affecta aliam desiderat et praesentis interitum machinatur, nisi iorma praedita sit perfectissima, veluti est forma. coeli et astrorum. *? Sic ait: Domine, bonum est nos hic esse, cum tamen nonnisi Christum in gloria videret. Sicut enim sol ipse solus maiori lumine replet mundum quam omnia simul astra coelestia, sic utique Deus solus maiori consolatione et voluptate replet humanum cor. In dedicatione templi legimus quod maiestas Domini implevit templum.** Ezechiel item ait quod cum maiestas Domini ingressa fuisset templum Domini, domus repleta fuit gloria Domini. * Isaias quoque: Ea quae sub ipso erant, fimbriae eius, replebant templum... Plena est omnis terra gloria eius ; ** Gustate et videte quoniam suavis est Dominus ; beatus vir qui sperat in eo ; * Beatum dixerunt populum cui haec sunt, bona mundi huius, sed beatus populus cuius Dominus Deus eius.355 In mundo videmus quod natura superior continet inferiora: coelum elementa; sphaera superior inferiores; homo esse, vivere, sentire inferiorum; numerus superior inferiores. Deus autem bonum supremum est, continet ergo inferiora; sicut manna est, quae omnem continebat saporem, ?* sicut unitas continens omnes numeros, sicut sol continens omnes gradus lucis, sicut nix omnem gradum candoris, ignis continens omnem gradum caloris. Sic in Christo Petrus reperit omnem gradum consolationis: Bonum est. IV. Quis hominum in mundo sic reperiatur sua sorte contentus sicut Petrus cum Christo separatus a mundo? Regius Vates aiebat: Domine, a paucis de terra divide eos in vita eorum, hebraice: Domine, libera animam meam ab impio, qui est gladius tuus, a paucis viris, qui sunl manus iua, a paucis viris de saeculo, quorum portio in vila; de absconditis his, idest divitiis, thesauris, adimpletus est venter eorum. Saturali sunt filii, dimittunt reliquias suas parvulis suis; ego aulem in iustitia apparebo conspectui tuo, satiabor cum evigilaverit similitudo tua. * Homines, inquit, qui felices videntur, pauci sunt; prin- 14 sqq. QUADRAGESIMAE 225 cipes, qui sunt veluti gladius et manus Dei, qui de mundo sunt, qui diligunt mundum, licet ditissimi sint et filiis sint circumdati quibus opes suas relinquant, saturi tamen non sunt; ego iustitiam colens, satiabor cum apparuerit gloria tua, similitudo tua. Nunc filii Dei sumus.. . . nondum apparuit quid erimus; scimus autem quoniam cum apparuerit, similes ei erimus .. . videbimus eum sicuti cst. 5 Multi videntur felices in mundo, sed non sunt: Divites eguerunt el esurierunt; inquirentes autem Dominum non deficient omni bono. 3? Sapiens ait: Est quasi dives cum nihil habeat, cl esl quasi pauper cum in multis diviliis sil, ? nam, ut ait Ecclesiastes: Est... malum ingens quod vidi sub sole el quidem frequens apud homines: vir cui dedit Deus divitias et substantiam el honorem et nihil deest animae suae ex omnibus quae desiderat, nec iribuit ei potestatem Deus ul comedat ex eo. ** At, contra, est quasi dives cum sit pauper: Nihil habentes et omnia possidentes. ** Hoc est mysterium illud, quod virga Dei aquas Aegypti convertit in sanguinem, ut bibere non possent Aegyptii nec sitim levare ex immensa copia aquarum; ? e contra vero, ex petra el durissimo silice eadem virga aquas eduxit Hebraeis in deserto. ^ Ecce Petrus dives in montis cacumine, ubi nihil erat nisi Deus, nisi Christus: Domine, bonum es( nos hic esse. Dives cst qui cupiditatibus pauper est, dives est non qui plus habet, sed qui minus eget; felicior iuvenis pauper, sanus, validus, sene divite et infirmo qui multis eget: ad videndum ocularibus, ad ambulandum baculo, ad induendum multis vestibus, ad comedendum cibis delicatis, conditis ne stomachum laedant. Non est contentus qui multum bibit, sed qui non sitit; non qui multum comedit, sed qui non esurit; non qui multis vestibus induitur, sed qui frigus non sentit; neque enim homo felicior hieme, quia pluribus utitur vestibus, quam vere et aestate, quando paucis et levioribus. Sic dives et felix est non qui plus habet, sed qui minus eget: Domine, bonum esí nos hic esse. V. Sed ad hanc gloriam et felicitatem consequendam, quid facto opus est? Regius Vates aiebat: Quis est homo qui vult vitam, . licet bonis terrenis cumuletur; solus felix qui Christum sequitur; nam vere dives et felix est non qui plus habet, sed qui nullius eget. Ad gloriam paradisi consequendam opus est Christum nudire; sed quia multi sunt qui mundum magis diligunt, ideo pauci salvantur. diligit dies videre bonos? Prohibe linguam tuam a malo et labia tua ne loquantur dolum. Declina a malo cet fac bonum, inquire pacem et persequere eam: 5 Hodie vero dicitur: Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi bene complacui : ipsum audite ; ** sicut Pharao dixit Aegyptis, ut vivere si vellent, Ioseph adirent, quem unicum regni principem constituerat, et ipsius iussa exequerentur: Ite ad loseph, et quicquid ipse vobis dixerit, facite. * Sic enim Deus hodie Christum totius mundi principem constituit, induit eum splendidis vestibus, coronat gloria, sicut Regius Vates aiebat: Gloria el honore coronasti eum, *? sicut Pharao egit cum Ioseph regni sui principem constituit: induit eum regalibus indumentis, dedit ei auream torquem et anulum, quae tunc temporis regia erant insignia, *$? equitare fecit eum super currum suum. ** Nubes lucida currus Dei est, vestis candida regale indumentum, splendor faciei corona aurea super caput ipsius: Hic est Filius meus dileclus, in quo mihi bene complacui: ipsum audite. Haec via salutis est et scala coeli. Multi dicunt: Bonum est nos hic essc. Mundum magis diligunt quam paradisum, quam Deum; hinc pauci sunt qui salvantur. Tres tantum Apostolos duxit in paradisum. Si quoscunque et quomodocunque Christus homines ad se trahere voluisset, apparuisset semper mundo in hodierna gloria et maiestate bonaque temporalia dedisset; tunc enim quis eum secutus non fuisset? Sed non virtutis amore, [sed] divitiarum et gloriae causa. Non sic, non sic. Homines requirit rationales, aequos rerum aestimatores, qui Deum super omnia maximi faciant. An non insanus esset qui opes pluris quam vitam aestimaret ? homo qui pecuniam magis quam honorem ? qui pecuniae causa uxorem filiasque prostitueret? Sic Deus praeferendus est mundo, coelestia terrenis, anima corpori, virtus vitio.
CHAPTER 12. Feria Secunda
POST DOMINICÀM SECUNDAM QUADRAGESIMAE Ego vado, et quaeretis me et in peccato vestro moriemini. Quo ego vado, vos non potestis venire, ctc. ! I. Iusta quadam indignatione commotus videtur hodie Dominus comminari Iudaeis se discessurum ab eis relicturumque eos. Sicut in Numeris legimus quod iratus Deus discessit a tabernaculo, eo quod Aaron et Maria locuti fuerant contra Moysen: Iratus... conira eos abiit, nubessque recessit, quae erat super tabernaculum, ? sic Deus iratus discessurus erat a Iudaeis propter peccata in Christum admissa. Apud Ezechielem 10 capite legimus discessum gloriae, idest maiestatis Domini de templo: Elevata est gloria Domini desuper Cherub ad limen domus,? deinde vero: Elevala est, inquit, gloria Domini a limine templi et stetit super Cherubim ; * capite autem sequenti ait: Ascendit gloria Domini de medio civitatis stetitque supsr montem, qui est ad orientem urbis. * Sic Dominus hodie: Ego vado. Per Ieremiam Dominus ait: Erudire, Ierusalem, ne forte recedat anima mea a te, ne forte ponam te desertam, lerram inhabitabilem. Sed quam ob causam? Sicut [frigidam fecit cisterna aquam suam, sic frigidam fecit malitiam suam,? ubi hebraice: Sicut scaturire facit puleus aquam suam, ita scaturire [acit malitiam suam. Hinc apud Osea m legimus venam et fontem mortis, ait enim: De manu mortis liberabo eos, de morle redimam eos ; ero mors lua, o mors, morsus tuus quoque, ctc. 3) Vr. 4. 4) Ibid. vr. 18. Vulg.: Egressa est gloria, ctc. 5) Vr. 23. Comminatuc hodie Dominus Iudaeis se discessurum ab eis, propter corum peccata iusta indignatione commotum. Peccatum fons est omnium malorum. Vere beatus est qui solum Dcum habet, quia solus Deus fons est verae felicitatis; ero, inferne. Et adducet urentem ventum Dominus de deserto ascendentem el siccabil venas eius cl desolabitl fontem eius. * Peccatum siquidem origo mortis et causa est: In quocunque... die comederis ex eo morle morieris; 5 Per unum hominem peccatum in hunc mundum intravil et per peccatum mors ; el sic in omnes homines mors pertransiit, in quo omnes peccaverunt. ? II. Ostenditur in hodierno Evangelio hoc ipsum: In peccato vestro moriemini, et iterum: Moriemini in peccatis vestris, !? ac tertio: In peccato vesiro moriemini.?' Morbus est pestilentissimus, pestis perniciosissima, venenum mortiferum infernalis serpentis, fons omnium malorum, abyssus omnium miseriarum, vivus infernus, daemonum receptaculum. Hinc Regius Vates non praedicat beatum nisi hominem a peccato immunem: Beaíus vir qui non abiit in consilio impiorum el in via peccatorum non stetit et in cathedra pestilentiae non sedit ; ? Beati immaculali in via, qui ambulant in lege Domini; 9 Beati quorum remissae sunt iniquitates el quorum tecia sunt peccala; beatus vir cui non imputavit Dominus peccatum, nec est in spiritu eius dolus.'* Scit enim quod beatitudo in gratia Dei consistit: Beata gens cuius est Dominus Deus eius, populus quem elegit in hereditatem sibi. 15 Hinc Psalmo 143 beatiorem dicit eum qui solum Deum habet quovis homine in saeculo felicissimo. Describit nanque saeculi huius felicitatem numeris omnibus absolutam: Quorum filii sicut novellae planialiones in iuventule sua; filiae eorum compositae, circumornalae ul similitudo templi. Sic describit numerosam sobolem, filiorum et filiarum numerum ad votum; deinde divitiarum opulentiam: Promptuaria eorum plena, eructantia ex hoc in illud ; oves eorum feltosae, abundantes in egressibus suis, boves eorum crassae; absque ullo infortunio: Non esi ruina maceriae nec íransitus nec clamor in plateis eorum, 5 nullo afficiuntur malo; talis describitur Beati Iob prosperitas. Beatum dixerunt populum cui haec suni, qui tanta in prosperitate et secunda fortuna vivilL, tot tantisque fruitur bonis; sed haec POST DOMINICAM SECUNDAM QUADRAGESIMAE 229 vana, inquit, beatitudo est: Beatus populus cuius Dominus Deus eius, ? quoniam solus Deus verae et solidae felicitatis fons indeficiens est et infinitus thesaurus. P'er peccatum autem amittitur Dei gratia et amicitia divinaque incurritur ira. Sic ipse expertus fuerat ob admissa facinora adulterii et homicidii.1? Saepe quidem iratum Deum legimus, sed semper causa peccati, quoniam summa infinitaque Dei bonitas peccatum tanquam summam et infinitam malitiam summo et infinito odio prosequitur et persequitur nulloque patitur consistere loco: eiecit ex paradiso coelesti, 9 eiecit ex terrestri, ^ eiecit detemplo Christus semel et iterum,? tandem de mundo omnes peccatores cum diabolo et angelis eius eiciet et in infernum proiciet.?* Talis est, fratres, et tanta peccati pernicies, ut lingua etiam angelica impar esset verbis et oratione assequi infinitam malorum molem quae ex peccato proveniunt. Divinae Scripturae nihil aliud praedicant nisi peccati punitionem aut comminationes aeternorum malorum. Non est autem animus multa prosequi quae ex Sacris Litteris afferri possunt ad exaggerandam peccati infinitam malitiam, turpitudinem, poenas et mala, sed tantum quae in hodierno Evangelio dicuntur a Christo pro viribus declarare: Ego vado, et quaeretis me el in peccato vestro moriemini. Quo ego vado vos non potestis venire. Haec summa malorum est. III. Oporteret autem prius dicere quidnam peccatum est; sed ex primo peccato hominis liquet quod transgressio est mandatorum Dei. Sufficit scire quod Ioannes ait quod peccatum est iniquitas: Qui peccatum f[acil, iniquitatem operatur.** Hinc Regius Vates, cum peccasset et veniam peteret, aiebat: Secundum multitudinem miserationum tuarum dele iniquitatem meam. Amplius lava me ab iniquitale mea et a peccato meo munda me ; quoniam iniquitatem meam ego cognosco, el peccatum meum contra me est semper. ** Non potest non esse iniquitas transgressio iustissimarum et sanctissimarum legum Dei. Lc 19, 45-46. 21) Cf. Mt 25, 41 sqq. .25) 1 Io 3, 4. Vulg.: Qui /acit peccatum el iniquitatem [acit. 26) Ps 50, 3-5. per peccatum nutem ümittitur Dei gratia divinaque incurritur ira. Ex verbis Christi declaratur malitia peccati. Peccatum est vera iniquitas, quia transgressio est mandatorum Dei, macula indelebilis animac, crimen laesae maiestatis divinae, quod Dcum nd iracundiam provocat. Saepe Dcus ostendit quantopere abominctur peccatum ct pcccatores. Ostendit etiam quod peccatum immunditia est animi, sordes conscientiae; hinc lavari petit a Deo, quoniam macula indelebilis est, quam nonnisi Deus potest eluere: Ego Deus qui delco iniquitatem luam per meipsum. ? Sufficit scire quod crimen est laesae maiestatis divinae: Tibi soli peccavi et malum coram tc feci,?5 per summam ingratitudinem et contemptum divinae maiestatis; quod malitia est Deo supra modum abominabilis et execrabilis: Quoniam non Deus volens iniquitatem lu es,??* idest summe abominaris, summopere tibi displicet, sicut viro uxoris adulterium, domino servi furtum aut proditio, patri dedecus et ignominia filii in domus et familiae dedecus, ut si infamem meretricem in uxorem ducat, vel divisus a patre turpem sordidamque artem exerceat, ut filius prodigus pascens porcos.?? Displicet patri contumax et proterva filii inobedientia, maxime in ipsius contemptum ac despectum; sic Deo displicet peccatum, sicut iudici iusto et principi optimo atrocia delicta, seditiones, latrocinia, homicidia in reipublicae perniciem ac perturbationem. Sic in Divinis Litteris saepissime legimus quantopere abominetur Deus et peccatum et peccatores; nam omnia quidem peccata abominaliones dicuntur. Hinc Salomon ait: Abominatio est Domino via impii ; * et: Abominatio Domini cogitationes malae ; * et idem: Abominatio Domini est omnis illusor, 3 idest peccator, sicut ait: Virum sanguinum et dolosum abominabitur Dominus.** Adeoque abominatur peccatum, ut etiam opera bona quae peccator agit in peccatis vivens, Deo minime placeant. Hinc legimus quod ad Cain... el ad munera eius non respexit, nam: Abominabile Domino cor pravum; ?** hinc etiam hostiae impiorum abominabiles: Incensum abominatio esl mihi ... cum ezxtenderitis manus vestras, averiam oculos meos.?' S'c omnes peccatores Deo sunt abominabiles: Corrupli sunt el abominabiles facti sunt in iniquitatibus. ** Hanc ob causam ait hodie Christus: Ego vado, discedo a vobis: Peccaía vestra diviserunt inter vos el Deum vestrum. ?? 13-15. 38) Ps 52, 2. 39) Is 59, 2. Vulg.: Iniquitates vestrac diviserunt, cic. POST DOMINICAM SECUNDAM QUADRAGESIMAE 231 Hoc primum est malum quod peccatum operatur: privat nos Hoc est ergo infinita bonitate, misericordia, gratia et caritate Dei. Hoc est quod Mp malum pechomo post peccatum eiectus a paradiso fuit, a domo Dei, a facie Dei, ie A s: privatus Dei gratia, sicut filius exheredatus paterna domo eicitur. atia Dei. O infinitum malum! Si tanti fit apud homines gratia principum, quanti facienda est gratia Dei, qui Rex regum est et Dominus dominaníium, *? rex sempiternus, infinitae potestatis et maiestatis? IV. Duplicem peccati poenam statuunt sacri theologi non solum Aiiua malum, :oo 7 . : : duplex in inferno, sed etiam in hoc mundo: poenam damni et poenam sensus. ** "am is Utraque inflicta fuit homini, quoniam pulsus a paradiso fuit, damnatus P'9emundo: sensus ct ad mortem et ad multos labores doloresque perferendos ac susti- ^ damni nendos destinatus. ? Hinc paupertas, hinc fames, hinc mortales infirmitates, hinc omne malorum genus in mundum invectum fuit. Haec autem, inquit, initia sunt dolorum ; * multo maiora mala sed peior : : a s . erit qu peccatores in inferno manent quam Divinae Litterae comminentur, Wunet ^ peccatores sicut in mundi exordio accidit; multo enim maiores poenas inflixit P" T homini, quam comminatus fuerat ob peccatum. Nam nonnisi mortem fuerat minitatus: In quocunque .. . die comederis ex eo, morte morieris ; postea vero non tantum mortem inflixit, sed et labores et dolores et paupertatem et privationem bonorum et mille mala. Sic licet in peccati punitionem multa et magna mala Sacrae nam parantur Litterae peccatoribus ad eos exterrendos minitentur, multo tamen EUM graviora et multo maiora sunt quam dicantur aut cogitentur. Parata quidem est poena aeterna: Ibunt hi in supplicium aeternum ; ** Ite, maledicti, in ignem aeternum ; ** sicut temporalis iustitia ob gravia delicta hunc damnat ad perpetuos carceres, illos ad perpetuos triremes, alios ad perpetua exilia. Iuste meretur peccatum poenas aeternas, quia tali malitia inficit ac depravat peccatoris voluntatem, quod aeterno tempore semper frui vellet voluptate illa, vel utilitate, cuius causa Deum contempsit; et superveniente morte accidit sicut lusoribus qui totam noctem ludo consumunt: si lumen deficiat desistunt a ludo, quia sine lumine [ludere] non possunt. Vulg.: Discedite a me, etc. V. Est peccatum cibus indigestibilis, qui perpetuo cruciat eum Peccatum — qui comedit, sagitta infixa quae extrahi non potest a vulnere, plaga Tanga incurabilis, quoniam ignis inferni purgare non potest maculam pecaltam. — eati sicut nec aqua maris ab aethiope nigredinem abluere. Infinita poena punitur, quoniam laesio est et contemptus infinitae maiestatis et bonitatis Dei; imo talis et tanta est peccati malitia, ut sicut Deus de potentia absoluta peccare non potest, nec oculis divinae maiestatis suae gratum facere*! peccatum, ita ut divinae voluntati placeat peccatum, nec iustificare potest peccatum, ut virtus sit quod suapte natura vitium est, nec habere in se ideam peccati, cum nulla sit natura peccati, sed sit privatio boni, sicut tenebrae et mors; nec potest esse causa peccati, cum peccatum, quatenus malitia est, causam non habeat efficientem, sed deficientem; sic nec punire condigne et pro merito potest, licet omnipotens sit. Neque enim dari potest infinita poena secundum intensionem, ia ut nec. ignis infiniti caloris et ardoris, infinitus dolor et cruciatus, infinitus QUE suapte natura dolor, sicut nec solis infinita lux est, licet sit perpetua unire, aeternaque a creatione. Si qua tamen infinita poena est, haec nonnisi iud punire. damni poena est, privatio infinitae bonitatis Dei, divina derelictio: Ego vado. Discedens autem sol omnem secum lucem fert suam, post se Peccatum nonnisi caecas horribilesque tenebras relinquit. Ecce tencbrae: [n dicctusre peccato vestro moriemini. Relinquit nos Deus, quoniam nos prius Deum ma" — dereliquimus: Duo .... mala fecit populus meus: me dereliquerunt fontem T aquae vivae, et foderunt sibi cisternas, cisternas dissipatas, quae conlinere non valent aquas.*' Hinc omne malum. Ieremias ait: Quare Israel factus est in praedam? Super eum rugierunt leones, super eum dederunt vocem suam, posuerunt terram eius in solitudinem, 9 ait: Nunquid non istud factum est tibi quia dereliquisti ... Deum tuum? ... Arguet le malitia tua et aversio tua increpabit te. Scito et. vide quoniam malum et amarum est dereliquisse te Dominum Deum tuum et non esse timorem mei apud te. ** Malum quoad culpam, amarum quoad poenam. Ecce amaritudo: Zn peccato vestro moriemini ; adhuc: Vos de deorsum estis, " diabolo subiecti, satanae cibus: Super pectus tuum gradieris Vide quia malum... reliquisse te, ctc. 50) Io 8, 23. POST DOMINICAM SECUNDAM QUADRAGESIMAE 233 el terram comedes. * Estis populus gravis iniquitate, ?* gravia autem deorsum tendent, ad infernum cum satana destinati. De mundo hoc estis * et vanitatum, imo vitiorum eius servi ac vilissima mancipia. II. ALIA HOMILIA I. In hodierno Evangelio, fratres, Salvator noster concionem habet ad universum populum, in qua docet quam grave et grande malum peccatum sit, ostendens infinita mala quae peccatum affert. Divus Psaltes David Psalmo 48 idem prosequitur, multis pertractat argumentum, habita ad universum hominum genus concione: Audite haec omnes gentes, auribus percipite omnes qui habitatis orbem, quique terrigenae el filii hominum, idest nobiles et ignobiles : D'UN 2) UN PIE simul in unum dives et pauper; nam, inquit, os meum loquelur sapientiam et meditatio | cordis mei prudentiam, sive intelligentias ; inclinabo in parabolam aurem meam, aperiam in psalterio propositionem meam. ? Agam, inquit, sicut sapiens citharoedus, cum ad citharam novum quid ac pulcherrimum carmen caniturus est. Tunc veluti problema aut aenigma proponit: Cur timebo? quidnam timendum mihi est? Plane nonnisi mala timenda sunt. Et quidem principi multa timenda sunt, imo multa timet: toxica, venena, proditiones, seditiones, rebelliones, arma inimicorum, bella civilia, amissionem status, mille odia, malorum impendentium pericula; nam princeps in suo statu est tanquam nauta in navi, in medio maris, mille periculis naufragii expositus. Timet semper nauta nunc ventum contrarium adversamque fortunam, magnas procellas; nunc scopulos et syrtes; nunc piratas milleque alia pericula infidi maris. Sed multo maiora impendunt pericula principi, semper et ubique. € €; ^. *3 Agit hodie Dominus de gravitate peccati, de qua etlam Regius Vates pertractlat. Multa timenda sunt principi ct nautae, scd Dnvid pericula omnia contemnebnt et unum tantum proponit timendum peccatum, quia hoc maximum malorum cst, ita ut maius excogitari nequeat, nam nec Christus 1pse salvare posset hominem mortuum in peccato. David autem, cum rex esset prudentissimus multosque et potentissimos inimicos haberet circumquaque, cum tamen animo vere regio praeditus esset et cor haberet impavidum leonis instar, quaerit: Cur timebo? quid timendum mihi est ? Pericula omnia mundi divina quadam animi magnitudine contemnebat, sicut leo cuniculos leporesque, aquila pullos gallinarum. Solent timere principes bella, famem, pestem in suis regnis. Noverat haec David expertusque fuerat et tamen ait: Quid limebo? Sciebat quod praeter hostes visibiles sunt etiam invisibiles daemones; praeter mala temporalia in hoc mundo sunt mala perpetua in inferno; et cum haec omnia nosset, adhuc ait: Quid timebo? Unum tantum proponit tinendum malum: In die mala, inquit, iniquitas calcanei mei circumdabit me.? Nonnisi peccatum, inquit, timendum est. Quid ergo, rex sanctissime? non sunt timenda mundi pericula, bella, fames, pestis, venena, infirmitates, mors, diabolus, infernus? Non, inquit, nisi peccatum. Hoc malorum maximum est, nullum vel excogitari quidem malum potest peccato maius. Si, inquit, in bilance ponantur ex hac quidem parte omnia mundi mala una cum morte ipsa, diabolo et inferno, ex altera vero tantummodo peccatum, hoc illis omnibus praeponderat illaque omnia in infinitum excedit. Peccatum in genere malorum est sicut in genere serpentum basiliscus, qui solo aspectu flatuque interimit et occidit; * etiamsi, inquit, peccatum minimum sit, quale est illorum qui confidunl in virtute, in potentia sua et in multitudine divitiarum suarum gloriantur, * quale extitit peccatum divitis illius epulonis. * Sed quam ob causam tantopere timendum peccatum est, maxime in die mala, in die et hora mortis? Quia, inquit, frater non redimendo redimet homo: impossibilis tunc est redemptio ac remissio peccati, nec dare poterit Deo placationem suam et pretium redemplionis animae suae,? etiam si laboret in aeternum semper vivens. Nec ipse Christus, qui in aeternum vivit, licet erga nos animo praeditus sit amantissimi fratris, dare et offerre aliquid Deo poterit ad placandum iram Dei in hominem mortuum in peccato, sed in inferno perpetuus futurus sit cibus aeternae mortis. Plinius Hist; Nal., lib.-18, cp. 21, pag. 84; lib. 29, cp. 4, pag. 335. 5) Ps 48 (hebr. 49), 7. 6) Cf. Lc 16, 19-30. 7) Ps 48 (hebr. 49), 8-9. : POST DOMINICAM SECUNDAM QUADRAGESIMAE 235 II. Quid timebo? Est, inquit, homo sicut leo, impavidissimum Nihil ergo . à 3 4 B " homo magis animal, qui nec exercitum quidem formidat armatorum hominum, timere dcbet sed ignem vehementer timet et quaecunque speciem referunt ignis, ritum, propterea enim etiam gallum timet, quia capite, crista et oculis speciem ignis quodammodo refert. 5 Nihil ergo omnino timet leo nisi ignem, et homo nihil timere debet nisi peccatum. Aurum nihil timet: non incudes, malleos, limas, non fornacem, sed gallinaceam carnem aiunt naturales venenum esse liquescentis auri. ? Nihil omnino est in mundo quod non habeat contrarium aliquod — nam nii quod patiatur: luci oppositae sunt tenebrae, diei nox, aestati hiems, een. 1 i fri it ti . fi it * . . " . nocere nisi CalOrl1 rigus, sanitati iniirmitas, vitae mors, lgni aqua, terrae ignis peccatum, ob aeterna mala quae consumit; segetes timent aeris noxias iniurias et animalculorum pestes; affert. eam exurens, quem fere omnia timent, nam omnia depascit atque greges cicutam, lupos; metalla aeruginem, ligna teredinem, panni tineas. Homini autem nocere nil vere potest nisi peccatum: non persecutio visibilium aut invisibilium inimicorum, non mors, non diabolus, non infernus, quandiu sine peccato est. Leones nil nocuere Danieli,!? flammae fornacis babylonicae nil tribus sanctis adolescentibus, t" Cain Abelo nil nocuit, ? nil tyranni nocuere martyribus, nec satanas quidem Beatissimo Iob.?* Solum peccatum est homini nocentissimum malaque et damna infinita et in aeternum duratura affert. Divus Psaltes ait quod hominem transmutat in bestiam, Nerd sicut de Nabuchodonosor legimus: !* Homo, ait, cum in honore esset, iie is non intellexit, comparatus est iumentis insipientibus et similis factus — transmutat; est illis, 5 imo in statuam insensatam et inanimem, sicut accidit uxori Loth; !$ nam ait: Assimilatus est bestiae mulae, bestiae mortuae, nam mors Hebraeis aliquando silentium dicitur; unde: Sicut oves in inferno positi/ $ünl, mors depascet eos ; '* sunt sicut oves ad lanie- (hebr. 94), 17: Paulo minus habitasset in inferno, hebr. excisa vel silens, in loco silentii, in sepulcro, anima mea ; et Ps 113 (hebr. 114), 17: Neque omnes qui descendunt in infernum, S. Hieronymus habet: in silentium, vel in sepulcrum. .Cf. S. Pnguini Thesaurus Linguae Sanctae, sub radice: DT. 18) Ps 48 (hcbr. 49), 15. hinc Dco adeo abominabile est ut nulJatenus illud ferre ppssit. Ad cognitionem peccati necesse est cognoscere divinam mniestatem et bonitatem, nam peccatum crimen est laesae maiestatis, contemptus et odium Dei, nam, ad macellum ductae, et usque in aelernum non videbunt lumen !? vitae. Sed attendamus quae Dominus ait: Ego vado, el quaeretis me et in peccato vestro moriemini. Quo ego vado, vos non potestis venire, quia vos de deorsum eslis.... vos de mundo hoc eslis. 9» Paucis verbis multa complexus est Dominus. Docet autem primo peccatum esse Deo adeo abominabile et execrabile, ut nullatenus ferre illud possit, sicut honestissimus vir ferre non potest uxoris adulterium. Hinc ait: Ego vado. Quasi ira et indignatione commotus loquitur Christus, tanta est enim amaritudo peccati, ut divinum pectus, infinitae dulcedinis thesaurum atque abyssum, amaritudine afficiat. III. Multaloquitur Ioannes hodie ad ostendendam divinam excellentiam personae Christi: Vos de deorsum estis, ego de supernis sum ; vos de mundo hoc estis, ego non sum de hoc mundo, ? quia Deus sum. Hoc est quod ait: Nisi... crediderilis quia ego sum, ** nam alludit ad illud: Ego sum qui sum.?* Ostendit auctorem naturae: Ego principium, qui el loquor vobis,?* quia omnia per ipsum facta sunt; ** fontem gratiae: Cum ezaltaveritis Filium hominis .... cognoscelis quia ego sum; * in cruce enim Christus fontem gratiae se ostendit, cum ex eius latere exivit sanguis et aqua. *'* Ostendit patrem futuri saeculi?* et principem gloriae: Nisi credideritis quia ego sum, moriemini; si credideritis, vivetis: Ut omnis qui credit in ipsum non pereat, sed habeai vitam aeternam.?* Nam ad cognitionem peccati necesse est divinae maiestatis magnitudinem infinitamque Dei agnoscere bonitatem. Nam peccatum crimen est laesae maiestatis, contemptus est Dei, cui mundus hic antefertur: Vos de mundo hoc estis, affectu utique et animo; imo odium Dei est: Ego sum... zelotes visitans iniquitatem his qui oderunt me.?? Mulier adultera odit virum, nam si diligeret ut par est, non admitteret amasium et rivalem; imo commisso adulterio, odisse incipit, nam periculum semper timens ab eo, si adulterium ei innotuerit, vellet illum perire, ut pro libito frui posset amasio. Vulg.: Si enim non credideritis, etc. POST DOMINICAM SECUNDAM. QUADRAGESIMAE 237 Summa et infinita ingratitudo peccatum est reddere mala pro bonis et beneficia ipsa in benefactoris iniuriam atque in arma contra ipsum commutare; proditio est arcem dare, civitatem et regnum in manus inimici regis, pecunia vel alia quavis interveniente causa; summa iniuria principis est eum a domo et civitate sua eicere. Hoc est quod ait: Ego vado, sed vos in peccaíto vestro moriemini. Ego vado... et in peccato vestro moriemini. His verbis ostendit infinita damna et mala quae peccatum affert. Quid enim Deus est nisi infinitus thesaurus omnium bonorum naturae, gratiae et gloriae? Privat nos peccatum gratia et amicitia Dei, paterna ipsius caritate ac providentia, divinis consolationibus ac beneficiis paradiso nos privat et dat infernum. Ostendit quod peccatum est dissimilitudo Dei: Vos de deorsum estis, ego de supernis sum ; vos de mundo hoc estis, qui lotus in maligno posilus est, * ego non sum de hoc mundo; nam Deus infinita bonitas, pulcritudo, sanctitas; peccatum totum oppositum. IV. Cum ezallaverilis Filium hominis, tunc cognoscelis quia ego sum... principium, qui el loquor vobis. Proponit his verbis Christus antidotum contra peccatum, serpentem aeneum contra venena ignitorum serpentium, ?? et causam etiam peccati. Triplicem causam peccati assignat hodie Dominus: malam voluntatem: Vos de deorsum estis ...... de hoc mundo estis; incredulitatem: Nisi . ....crediderilis quia ego sum, moriemini ; et ignorantiam: Tunc, inquit, cognoscelis ; si cognosceretis, tunc minime peccaretis. Et vere ita est, fratres. Si cognosceremus. quidnam sit peccatum et quid Deus contra quem peccamus, nunquam: nobis vel in mentem quidem et cogitationem caderet peccatum. Fides nostra duplici vel maxime via.dat nobis cognitionem peccati: altera quidem a punitionibus quibus Deus peccatum punit, divina iustitia exigente; altera vero a remediis paratis contra peccatum in salutem peccatorum.a divina misericordia. Ab ipso mundi exordio Deus in peccati punitionem plures humano generi poenas inílixit. tum damni, ut aiunt, tum sensus: * damni quidem, nam expulit eum a paradiso, vitae immortalitate summa ingratitudo et iniuria, infinita mala alferens. Triplex est causa peccati: mala voluntas, incredulitas, ignorantia. Peccati gravitas cognoscitur n poenis damnl ct sensus, n remediis adhibitis ad illud expiandum. Homo peccando lucratus est mortem et similitudinem bestiarum. Peccatum Deum ab homine discedere facit. ac omni felicitate privatum; sensus vero, nam ad perpetuos labores doloresque hominem destinavit. ?** A peccato ortum habuit paupertas, servitus, labor, timor, passiones animum torquentes, infirmitates corporis milleque alia mala; in peccati punitionem misit diluvium, incendia, ílagella, bella, famem, pestem, malas bestias, tandem in peccati punitionem perpetuos ignes aeternosque cruciatus in inferno paravit. In remedium vero peccati instituit sacrificia, sanclificavit Patriarchas, dedit legem, misit Prophetas, Sacramenta ordinavit; tandem Unigenitum suum misit eumque multa pati ac mortem crucis subire voluit, ad curandos homines a venenis ignitorum serpentium daemonumque infernalium. H Peccatum, cum ingens sit ac infinitum malum, larvam tamen ac personam boni accepit ac sic intravit in mundum: Nequaquam... moriemini, sed eritis sicut dii scientes bonum el malum.3* Existimavit homo a satana deceptus, quod comedens de ligno scientiae contra Dei mandatum, domui suae magnum et inaestimabile bonum induxisset ; sed infinitum induxit malum, mortem et similitudinem bestiarum. V. Ego vado, el quaerelis me et in peccato vestro moriemini, et quo ego vado vos non polestis venire. Declarat hodiernum I:vangelium quam ingens malum peccatum sit et quantopere Deo displiceat. Abominatur Deus peccatum, hinc ait: Ego vado. Cum populus Dei foedatus fuit peccato idololatriae, divinum tabernaculum positum fuit extra castra, * et Deus ait populo per Moysen: Non... ascendam iccum, quia populus durae cervicis es. ?* Noluit arca Dei simul cum idolo Philisthaeorum Dagon manere; posita in templo a Philisthaeis illud deiecit in terram; loco suo restitutum fuit: amputavit illi manus et caput; iterum restitutus fuit et integritati redditus Dagon: discessit inde arca Domini. 3? Nam sicut naturalis est antipathia inter diem et noctem, lucem et tenebras, aestatem et hiemem, frigus et calorem, non possunt simul manere, ita summa contrarietas est inter divinam bonitatem et peccati malitiam. Statim ut peccavit Saul, discessit ab eo Spiritus Domini et invasit eum spiritus malus. 3? POST DOMINICAM SECUNDAM QUADRAGESIMAE 239 Execratur supra modum peccatum Deus: Ego vado, et quaeretis me. Peccatum est vivere velle sine vero Deo et Deum habere velle ad libitum, pro voluntate, sicut Iudaei noluerunt recipere Christum verum Messiam, quia non est visus illis, ut sperabant, dives et gloriosus; quaerunt adhuc, sperant et expectant Messiam, non verum sed qualem sibi finxerunt; ita mundus Deum verum non vult, sed Deum vellet sibi similem, pro libito voluntatis suae. Hinc nanque orta fuit idololatria; facile populus vitulum aureum adoravit, *? quia populus aurum diligit; Iovem mundus facile coluit, deum vitiis omnibus notatissimum. *' Talem utique deum vellet mundus: Quaerctis me ct non invenielis ; Peccatori ... dixit Deus... Existimasti inique quod ero tui similis, * Sed non sic Deus; non est coelum sicut terra, non dies sicut nox, nec lux sicut tenebrae, aut aestas sicut hiems. VI. Quo ego vado, vos non potestis venire. Peccatum impotentia animi est, virtutis defectus et caecitas, infirmitas paralysis, febris quaedam pestilentialis, quae hominem reddit impotentem, inhabilem ad opera virtutum: Non poleslis venire. Quam displicet patri mortalis infirmitas filii, tam displicet peccatum Deo. Dissimilitudo Dei est, imago satanae, deletio imaginis Dei in anima. Quam displiceret principi videre in civitate deletam imaginem suam ac, ut dicunt, arma ipsius, stemmata et gentilitia insignia, ibique depictam imaginem et arma inimici sui capitalis, tam displicet Deo peccatum. Vos de deorsum estis. Displicet supra modum animo generoso nobilissimi principis videre in filio vilem abiectumque animum, inclinatum ad indigna, vilia, sordidaque exercitia, ad abiectissima vitae munia, ac inde argumentatur illum vere suum non esse filium, spurium esse, sicut filius prodigus nobilissimam domum paternam reliquit et abiit ad serviendum privato homini, ad pascendos porcos. 9 Vilis Homo peccando vivere vellet sine Deo, vel Deum habere sibi similem Pro libito. Peccatum impotentia animi est, dissimilitudo Dei, imago satanae, magna vilitas animi, quia inducit ut nonnisi terrena diligantur est animus, etiam hominis de plebe vilissima, cui displicet nobilissimum vitae genus, placet autem abiectissimum ac indignissimum ingenuae nobilitatis viro. Peccatum magna est vilitas animi: Vos .de deorsum estis. Ad hoc inducit peccatum, ut nonnisi terrena cogitentur, desiderentur, diligantur, curentur: Vos de mundo hoc estis, mundo, lib. 2, cp. 13, pag. 66-82. 42) Ps 49, 16-21. 43) Cf. Lc 15, 11-16. et in vilissimam servitutem sntanac lilium Dei redigit. Peccatum est Deum ignorare, nam si Deus vere ngnosceretur, nunquam contemptui haberetur. Peccatum mors est nnimae et mortem meretur; Nil ergo magis timendum est in mundo quam peecatum. satanae mundi huius principi servitis, vilissima satanae mancipia estis. Quid indignius viro ingenuo? Quid displicere magis potest patri nobilissimo, serenissimo principi, quam videre filium, qui ad explendam aliquam libidinem se in servum, in mancipium vendiderit ac dederit? Qui in peccato vivit, in servum se vendidit mundo et satanae. O rem indignissimam! Nam: Qui facit peccatum servus est peccati. 5 Pharao Hebraeos, quos tanquam mancipia tenebat, ad opera vilissima destinavit. ** Servitus haec tanquam vilissima et indignissima summopere supra quam dici vel cogitari possit displicet Deo. Vos de mundo hoc estis, mundo servitis, ego non sum de hoc mundo. Satanae dicenti: Haec omnia tibi dabo si cadens adoraveris me, respondit: Vade, satana, scriptum est enim : Dominum Deum tuum adorabis el illi soli servies. ** Peccatum est Deum ignorare, minime agnoscere: Tu quis es ? * Non agnoscebant Iudaei peccatores Christum: Si... cognovissent, nunquam Dominum gloriae crucifixissent.39 Si Deum mundus agnosceret, minime vilipenderet, nunquam terrena bona, umbras inanes ac vanissimas bonorum imagines Deo anteponeret, ut, contempto Deo, haec diligeret, haec desideraret et quaereret summo studio: Me dereliquerunt fonlem aquae vivae et foderunt sibi cisternas, cisternas dissipalas, quae continere non valent aquas ; *? me dereliquerunt, me propter mundana contempserunt. VII. In peccato vesiro moriemini. Efficit peccatum in homine quod efficit mors in corpore, anima separata, quod efficit putredo in pomo: expoliat illud omni pulcritudine, sapore, odore, omni suavitate; quod efficit absentia solis, lucis omnis in mundo. In peccato vestro moriemini. Mandavit Deus in lege ut pro quolibet peccato hostia ei offerretur, sacrificaretur animal, 9? ad significandum quod quodlibet peccatum dignum est morte, sicut ab initio ait: Morle morieris. Nos mortem magis et mala mundi huius carnisque et corporis passiones magis quam peccatum timemus, sicut pueruli qui larvam aliquam magis timent quam flammam ignis, quoniam haec pulcra eis videtur. Non timent id quod vere timendum est, quod nocere POST DOMINICAM SECUNDAM QUADRAGESIMAE 241 potest; timent autem quod timendum non est, cum non sit [nisi] larva et puerile terriculamentum, nisi umbra timoris. Sic ait: Timuerunt ubi non erat timor, *'* idest ubi nulla erat causa timoris. Non est in mundo maior causa timoris quam in peccato, quod divinam inducit iram, divinam maledictionem, perpetua mala, aeterna supplicia. HI. ALIA HOMILIA Ego vado, el quaerelis me et in peccato vestro morieminl... Nisi credideritis quia ego sum, moriemini in peccato vestro. ! I. Praedicat nobis hodiernum Evangelium peccati malitiam, ostendens quale et quantum malum suapte natura peccatum sit;? quod homini causa sit omnium malorum, et Deo summae bonitatis fontij imo thesauro infinito, summopere displiceat, summo odio sit. Nihil autem aliud peccatum est nisi opus quod displicet Deo; quod a contrario sensu Christus hodie ostendit dicens: Mulla habeo de vobis loqui et iudicare, sed qui me misil veraz esl. . . el non reliquit me solum, quia ego quae placita sunt ei facio semper. * Displicet peccatum Deo vehementer, sicut per Isaiam ait de vinea: Expectavi ul faceret uvas, el fecit labruscas, * OWN, ? uvas putridas, amaras: Uva eorum a ec uva fellis el bolri amarissimi ; fel draconum vinum eorum, et venenum aspidum insanabile,5 quod attulit mortem unigenito Filio Dei qui vineam plantavit. Duo sunt quae de peccato hodie Christus docet: quod hominibus valde nocet: Multa habeo de vobis loqui et iudicare, et quod Deo valde displicet: Ego, qui non sum de hoc mundo, * qui totus ,in maligno positus est, * quae placita sunt ei facio semper. Displicet Deo peccatum, quia non est opus Dei, sed opus diaboli: runt: « Ostenditur pecentum horribile monstrum, crudelissima fera, serpens et draco infernalis, habens capita septem et cornua decem, qui flatu venennt et intuitu, sicut Dbnsiliscus, mortem affert certissimam: 1m peccato vestro morlemini ». 3) Io S, 26-29. 4) 5, 4. Ostendit hodiernum Xvangelium quantum malum peccatum slit. Displicet peccatum Deo, quia est character diaboli, dissimliitudo Del, inimicitia et contemptus Del. Peccatum est aversio a Deo et conversio nd creaturas; Ego principium, qui et loquor vobis. Agnoscit se Christus mundi creatorem: Omnia per ipsum facta sunt et sine ipso factum est nihil. !9 Tenebrae, symbolum peccati, non sunt factae a Deo; Tenebrae erant super faciem abyssi ; non factae sunt, sed erant ; lux facta est a Deo: Dizit... Deus: Fiat lux. * Odit Deus peccatum, quia opus diaboli est, inimici capitalis divinae maiestatis, imo imago quaedam diaboli est. Quis rectis oculis videre potest imaginem inimici sui capitalis ? Est peccatum dissimilitudo Dei, inversa imago. Sic Christus hodie differentem se dicit a peccatoribus: Quo ego vado vos non polestis venire... Vos de deorsum estis, ego de supernis sum ; vos de mundo hoc estis, ego non sum de hoc mundo.?? Sicut, inquit, differunt inferiora a superioribus, terra a coelo, mundus iste regnum satanae a paradiso regno Dei, sic homo peccator differt a Deo: Sicut exaltantur coeli a lerra, ita exaltatae sunt viae meae a viis vestris el cogitationes meae a cogitationibus vestris.!? Dissimilis est diabolus a Deo, sic peccator, quia peccatum imago et character diaboli est. Cui non displicet inimicitia, odium, malus animus contra propriam personam? Satanas inimicus est capitalis Dei, non ratione naturae sed culpae; ideo odit Deus peccatum et peccatorem, sicut homo naturaliter odit inimicum suum. Sicut enim contrarii sunt motus gravium et levium, terrearum rerum et flammarum ignis, sic contrariae sunt voluntates Dei et peccatoris: Vos de deorsum estis, ego de supernis sum. Displicet Deo peccatum, quia Dei vilipensio et contemptus est. I1. Vos de mundo hoc estis, ego non sum de hoc mundo. Loquitur Christus quoad affectum: De mundo hoc estis, mundum et mundana diligitis, totus affectus vester in mundo est, non in Deo. Hoc est peccatum: aversio animi a summo et increato bono ad creaturas, a Deo ad mundum. * Ego non sum de hoc mundo. Omnia mundi mala sumpsit Christus: paupertatem, ignominiam, poenas, passiones, mortem crucis, praeter vitium et peccatum: Non sum de hoc mundo, qui totus q. 87, a. 4. POST DOMINICAM SECUNDAM QUADRAGESIMAE 243 in maligno positus es ; Venit... princeps mundi huius et in me non habet quicquam. !* Displicet Deo peccatum, quia magna et summa ingratitudo est. Tu quis es ?'* Non agnoscebant Christum, a quo innumera beneficia acceperant: Ego principium, qui et loquor vobis; Cognoscetis quia ego sum, creator mundi. Ingratitudo est non recognoscere nec cognoscere benefactorem, vel referendo, vel agendo, vel habendo gratias; sed pro bonis mala reddere, pro magnis beneficiis magna maleficia, summum genus ingratitudinis est. Quid est peccare nisi abuti creaturis Dei, abuti corde, animo, corpore, lingua, sensibus, manibus, pedibus, opibus et aliis donis Dei? Displicet summopere patri inobedientia filii, ingratitudo, vilipensio; sed quod filius arma sumat: contra patrem, sicut Absalom contra David patrem suum, !5 dictu horrendum est; quod filius iniuriose tractet matrem, verbis et verberibus malis afficiat. Quod homo de plebe gratia et favore sui principis ad summum dignitatis et fortunae gradum evectus, summis beneficiis auctus, contra principem et summum benefactorem suum machinetur proditionem, pecunia et promissis corruptus ab inimico capitali principis; quod rebellis fiat, deficiat ab eo ad inimicum et arma sumat contra principem pugnetque contra eum armis ipsiusmet principis, summum est ingratitudinis genus. Et ecce in hodierno Evangelio agitur de Christi passione et morte: Cum ezaltaveritis Filium hominis, ? idest crucifixeritis. Per Isaiam Dominus ait: Filios enutrivi et exaltavi, ipsi autem spreverunt me,*? hebraice: Rebelles fuerunt contra me; Dereliquerunt Dominum, blasphemaverunt Sanclum Israel, abalienati sunt retrorsum ; * Manus... vestrae sanguine plenae sunt,? sanguine utique unigeniti Filii Dei. Peccatores crudeli odio Christum crucifixerunt. Peccatum odium Dei est, venenum, ut ita dicam, divinitatis. Nam sicut latro odit iudicem et iustitiam, ita qui in peccato vult vivere, vellet vel non esse Deum qui eum puniret, vel impotentem esse ad puniendum, vel qui peccatum ignoraret aut oblivisceretur, vel punire nollet, iniquitatem odio non haberet, iustitiam non diligeret. Quid est autem hoc nisi velle non esse Deum? Dixit insimaxima ingratitudo, quia est nbusus donorum Dei; ^ machinntio contra. vitam principis et patris, nam. causa passionis et mortis Christi fuit; odium in Deum et velle Deum non esse. Tale ac tantum crimen est peccatum! Odium Dei contra peccatum putet ex flagellis quibus iliud punivit, et ex operibus quae fecit ad illud delendum. Deus maxime odit peccatum, quia maxime homini nocet, piens in corde suo : Non est Deus. Dicere aliquando Hebraeis est velle, desiderare: Num occidere me tu vis ??* dixit Moysi hebraeus ille; in fonte autem est; "ON iw *313399n: ? Num L- fec eost. occidere me lu dicis ? hoc est vis? Sic dixit, idest desideravit, voluit ne Deus esset; dixit in corde suo, cogitavit, concupivit. O summum malum! o infinitum malum! Deus suapte natura infinita bonitas est, peccatum infinita malitia, quoniam crimen est laesae majestatis, infinitae maiestatis; est crimen maximum contra principem, contra bona fortunae principis, direptis thesauris, contra honorem, adulteratis sigillis, litteris, monetis, contra ipsammet vitam principis; summum est crimen, dignum extremis poenis, punitione gravissima. III. Multa habeo de vobis loqui et iudicare. Patet ex ipsis Dei iudiciis, ex ipsis punitionibus sacrae iustitiae Dei quantopere displiceat peccatum divinae maiestati; patet ex punitione primi peccati Angelorum,?5$ primi peccati hominum, ?' patet ex diluvio, ?? ex igne Pentapolis, ?? ex flagellis Aegypti," patebit quam maxime in die iudicii; patuit in ipsa Christi passione, quae nonnisi punitio peccati fuit in persona Christi pro genere humano. Nec tantum punitionibus, sed etiam multis aliis modis Deus peccatum semper ab origine mundi persecutus et insectatus fuit. Ad hoc cultum divinae religionis instituit, ad hoc Patriarchas misit, ad hoc legem dedit, sacerdotium et sacrificium instituit, Prophetas destinavit; ad hoc tandem unigenitus Filius Dei in mundum venit, praedicavit Evangelium, operatus fuit miracula, instituit Sacramenta, ieiunavit, oravit, multa passus est, tandem mortuus in cruce ad expellendam peccati pestem a mundo; fecit quicquid potuit ad peccati destructionem. Tandem summopere displicet peccatum Deo, quia cum Deus hominem supra quam dici possit diligat et summum bonum ei desideret, peccatum homini summopere nocet. Num potest non displicere optimo et amantissimo patri infortunium, mortalis infirmitas, vulneratio, occisio, mors dilectissimi filii? attah. omer. 26) Cf. 2 Petr 2, 4; Iud vr. 6. 27) Ct. Gn 3, 6 sqq. 28) Cf, ibid. ^7, 1 sqq. 29) Ct. Ibid. 19, 24-29. 80) Cf. Ps 77, 43-51; 103, 27-30. POST DOMINICAM SECUNDAM QUADRAGESIMAE : 245 Peccatum affert homini maxima, infinita mala: Ego vado..: vos non potestis venire, quia vos de deorsum estis ... de mundo hoc estis. Primum damnum est quod privat nos Christo, privat nos gratia Dei, privat Spiritu Sancto, privat Deo ipso, privat nos Dei clementia, misericordia, caritate paterna et providentia Deique iram et maledictionem supra nos, contra nos adducit. Saepe Deum, natura clemerntissimum, misericordissimum, dulcissimum favum mellis, iratum legimus, indignatum homini, conversum veluti in amarissimum absynthium peccati causa. En Christus verus Deus, Pater misericordiarum et Deus totius consolationis, ?! hodie iratus. Magnum quid necesse est ut sit peccatum, quod oceanum divinae misericordiae, divinae dulcedinis potest in iram et amaritudinem convertere; quod pectus et stomachum amantissimi patris ita invertat contra dilectissimum filium, ut eum domo eiciat, hereditate privet, persequatur ad mortem, manibus iustitiae tradat torquendum, plectendum, ultimo supplicio puniendum: Quomodo miseretur pater filiorum misertus est Dominus timentibus se... Secundum altitudinem coeli a terra, corroboravit misericordiam suam super timentes se. * Peccatum autem misericordiam. vertit in iram, ut patet in Adamo. Ego vado... et in peccato vestro moriemini. Ostendit peccatum esse mortale venenum, sicut a principio Deus ostendit causam esse malorum omnium quae in mundo sunt; amplius, irregularitatem quandam esse, qua non potest homo sacris initiari: Quo ego vado, vos non potestis venire, sicut filius principis illegitimus non potest paternum statum hereditare, quoniam spurius est, lege vetitus: Non potestis venire, quia vos de deorsum eslis. Non potest lapis sursum tendere nec sicut avis in coelum volare; suapte natura deorsum tendit caditque in praeceps, remoto impedimento; sic peccatrix anima non potest in coelum tendere, sed in infernum cadet ob gravitatem peccati. IV. Tandem: Vos de mundo hoc estis; Venit... princeps mundi huius ; 9 Nunc princeps mundi huius eicietur. * Per peccatum homo servus satanae constituitur, nidus daemonum, spelunca latronum, nam peccatum privat nos gratia Dei et iram elus provocat, causa est omnium malorum et damnatlonis aeternae. Per peccatum homo servus satanae constituitur. MEME EL oo» GOXSISZxCMCESLLGDOÓOXADLL[OOOLAALRIS,LOOIo-LHOQOLL., ,L HLVEDLLLSLSL-LLLLULIUUBULLULAÁ!EÍ!í;UL. LLLA diaboli habitaculum, infernus vivus. Vos de mundo hoc estis, ego non sum. Assignat Christus discrimen inter se et mundum, sicut in principio inter coelum et terram, inter lucem et tenebras, sicut separavit aquas a terra, divisit aquas superiores ab inferioribus, 35 sicut olim divisit inter Hebraeos et Aegyptios. ** Vos, de deorsum estis, sicut terra, sicut lapis, sicut omne corpus grave; ego de supernis sum, sicut corpus leve, sicut flamma ignis. Corpus grave naturalem habet aptitudinem ad descendendum, leve ad ascendendum; sic homo peccator ad amandum terrena, verus christianus coelestia, Deum ipsum. Ioannes in sua 7 Canonica dixit quod qui natus est ex Deo, Qui facile rion peccat, imo quod non potest peccare, quia semen Dei manet in eo. ? Em Quid est: Non peccat, si peccavit Adam innocens, David sanctus, ?? sa diapon, Petrus apostolus??? Non facile peccat; non potest peccare: impossibile videtur ut facile peccatum admittat. Ioseph dixit non posse se in dominum suum et in Deum peccare; * vir nobilis dicitur non posse indignum quid facere contra honorem et dignitatem suam; optimus filius dicitur non posse amantissimum patrem interficere, nec mater amantissima unicum et dilectissimum filium. Spiritus autem Sanctus operatur ut Christus tanquam filius diligatur: Qui fecerit voluntatem Patris mei qui in coelis est, ipse meus frater et soror et mater est ; ** sic me diligit anima sancta, sicut mater unicum et dilectissimum filium. Non potest mater filium laedere; sic dicitur quod non potest iustus peccare, Deum offendere, quia filius Dei est. In hoc manifesti sunt filii Dei a filiis diaboli : *? qui facile pecIdeo nec Dei Cat et perseverat in peccatis, non est filius Dei, sed filius diaboli; heres erit, sed diabon. Quod si filii, et. heredes ; * ecce hereditas: Vos de deorsum estis. Regnum Dei sursum est, regnum satanae deorsum in inferno. quoniam semen ipsius in eo manet. 38) Ct. 2 Hg 11, 1 sqq. 39) Cf. Mt 26, 69-74: Mc 14, 66-71; Lc 22, 55-61; Io 18, 17-27. 40) Cf. Gn 39, 7-10. 41) Mt 12, 50.
CHAPTER 13. Feria Tertia
POST DOMINICAM SECUNDAM QUADRAGESIMAE Super cathedram Moysi sederunt scribae el Pharisaei... Quaecunque dizerinl vobis, servale el facile, secundum, etc. ! . I. Posuit Deus in coelo duo luminaria magna : luminare maius ut praeessel diei et luminare minus ut praeesset nocti. * Dedit Deus populo columnam nubis per diem et columnam ignis per noctem in deserto, quousque ad terram promissionis pervenirent. ? Constituit Moysen et Aaronem principes populi, ut Moyses quidem esset tanquam rex, * Aaron vero summus pontifex, 5 licet prius Deus solum Moysen constituerit principem simul et pontificem,5 sicut fuit Melchisedech rex et sacerdos, qualis futurus erat Christus:? Iuravit Dominus et non poenitebit eum : Tu es sacerdos in aeternum secundum ordinem Melchisedech. * Utranque hodie Christus dignitatem et potestatem amplectitur, monens ut utrique debitus honor et reverentia humilisque obedientia ab omnibus praestetur, nam, ut Paulus ait: Omnis potestas a Domino Deo est, et qui resistit potestati, Dei ordinationi resistit ; ? et Petrus: Subditi estote in omni timore... non tantum bonis et modestis, sed etiam dyscolis.!9 Sic ait: Quaecunque dixerint vobis, servate et facite, quoniam super cathedram Moysi sederunt, Moysi?! successores sunt, auctoritate Moysi praediti sunt, licet non virtute et sanctitate. Ex 13, 21 sq. 4) Ct. ibid. 3, 1 sqq. 5) Ct. ibid. 28, 1 sqq. 6) Ct. ibid. 3, 12; 4, 16. 7) Ct. Gn 14, 18; Hebr 7, 1-3. 8) Ps 109, 4. 9) Rom 13, 1-2. Duplex invenitur potestas in mundo: regia et sacerdotalis; utrique debitum honorem praestare hodie Christus docet. Magnam maiestatem Deus contulit auctoritati principum, sicut cernitur in Moyse et in Snulc. Ergo si boni sint, nudiendi et imitandi sunt, si vero iniqui, non imitandi sed audiendi sunt, II. Ad conciliandam Moysi fidem, reverentiam et obedientiam Deus divinam quandam ei contulit maiestatem, nam inquit: Constitui te deum Pharaonis. ? Hinc principes dii appellantur: Ego dixi: Dii estis. *? Faciei Moysi divinum contulit splendorem, 4 ifa ut non possent filii Israel intendere in faciem eius propter claritatem vultus eius, !* et quotiescunque a forensibus negotiis in tabernaculo Domini se recipiebat, statim descendebat columna nubis et in ea Deus in tabernaculum, cernente universo populo, ! ut agnosceretur quanta esset Moysi dignitas apud Deum. Hinc tanta erat universi populi erga euin reverentia et veneratio quod, transeunte eo, universa plebs universaque populi multitudo surgebat et stabat et post eum aspiciebat, quousque ingrederetur tentorium. ? Tam avidis oculis eum aspiciebant ac si viderent coeleste oraculum divinumque numen, angelum paradisi, cum tamen prius humilis esset et pauper ovium pastor in terra Madian.! De Saul etiam legimus quod, cum a Samuele unctus fuisset in regem Israel, insiliit in eum Spiritus Domini et mutatus fuit in virum alterum; !? et septuaginta senioribus populi, quos Deus instituit coadiutores Moysi, principes et rectores populi, constituens veluti concilium nobilissimorum senatorum, Spiritum Sanctum infudit similem spiritui quo Moyses praeditus erat. ?9 Si igitur qui sederint super cathedram Moysi virtute et moribus vitaeque sanctitate similes sint Moysi: Quaecunque dixerint vobis servale el facile simulque eorum opera imitamini, vestigiis eorum insistite; si vero vocem habuerint Iacob et manus Esau, ?** si fuerint similes Sauli, a quo propter inobedientiam? discessit Spiritus Domini et arripuit eum spiritus malus, *? factus superbus et reprobus: Quaecunque dixerint vobis, servate et facile, secundum opera vero eorum nolite facere.?* Legite rosas, relinquite spinas;?* separate frumentum a paleis, aurum et argentum a scoria; dividite lucem a tenebris. Obediendum 'est etiam iniusto principi, modo iusta praecipiat. Ionathas divino iudicio mortis periculum subiit, eo quod patris praeceptum, licet ignorans, fuerat transgressus, forte quia contempsit dere filii Israel... propter gloriam. 16) Cf. Ex 34, 33 sqq. 17) Ct. ibid. 33, 8-10. 27, 22. 22) Ct 1 Rg 13, 9-14; 15, 1-23. 23) Cf. ibid. 16, 14. 24) Mt 23,..3: Secundum, part. 1, pag. 552. c ! POST DOMINICAM SECUNDAM QUADRAGESIMAE 249 patris praeceptum regiumque mandatum cum illud novit, dicens: Turbavit pater meus lerram. ** Sic voluit Deus obedientiam commendare mortisque periculum inobedientibus imminere: Quaecunque dL dixerint vobis, servale el facile. Nam obedientia via salutis est et scala coeli; per hanc ascensurus erat homo a terrestri in coelestem paradisum. Dissuasit hanc satanas in perniciem humani generis, ?' suadet hodie Christus in salutem. III. Magistrum et doctorem agit hodie Christus, nam ait: Magisler vester unus est, Chrislus ; ** Vos vocalis me: magister el Domine, et bene dicilis, sum elenim ego Dominus et magisler vester. ** Ad hoc venturus erat in mundum, ut hominum esset magister et doctor; sic nanque per Isaia m ait: Ecce teslem populis dedi eum, ducem ac praeceplorem gentibus ; *? unde gentes dicunt: Venite et ascendamus ad montem Domini et ad domum Dei Iacob, el docebil nos vias suas, et ambulabimus in semilis eius, quia de Sion exibit lex et verbum Domini de Ierusalem. ** De divino hoc praeceptore alibi Isaias ait: Non faciet avolare ulira doctorem tuum a te, et erunt oculi tui videntes praeceptorem tuum, el aures luae audient verbum post tergum monentis: Haec est via, ambulale in ea el non declinelis neque ad dexteram neque ad sinisiram. *' Erunt, inquit, oculi tui videntes praeceplorem iuum. Deus ipse Hebraeis in deserto magistrum se praebuit dans eis de coelo legem. Hinc ait per Isaiam: Ego Dominus Deus tuus docens te ulilia, gubernans te in via qua ambulas. Ulinam altendisses mandata mea ! Facia fuisset sicul flumen paz tua el iustitia lua sicut gurgiles maris. * At quis nesciat quod Deus invisibilis est? Deum nemo vidit unquam, ?* sed nec videre potest, lucem enim inhabitat inaccessibilem; * Tu es Deus absconditus. * Hinc legem tunc dedit de medio caliginis, 5 et discipulos tunc adeo terruit, ut prae nimio timore pene exanimati fuerint, quare Moysi dixerunt: Loquere lu nobis et audiemus, non loquatur nobis Dominus, ne [orle moriamur. 3? Sed nunc erunl, inquit, oculi tui videntes Deum praeceptorem 6, 16. Ordine inverso affert has pericopas. 37) Is 45, 15. 38) Cf. Ex 19, 9 sqq. niodo iusta praecipiant, nam obedientia via salutis est. Christus venturus crat in mundum ut esset doctor et magister. Deus ipse in deserto magistrum invisibilem se pracbuit populo dans legem; sed Christus mngister visibilis est, quia homo; venit autem ut docerct non naturalem sed divinam philosophiam. In hodierno Evangelio compendium tradit christianae philosophiae, docens qualiter quisque se gerere debeat — erga superiores, aequales et inferiores. tuum visibilem, hominem factum, ef aures luae audieni non terribilem et horrificam vocem, sed posi tergum monentis : Haec est via, ambulate in ea. O magistrum, in quo sunt omnes thesauri sapientiae et scienttae Dei! ** nam requievit super eum Spiritus Domini, spiritus sapientiae et intellectus. * Sed non venit ut cum philosophis doceret naturalem philosophiam, sed cum Prophetis sacram theologiam, cum Moyse legislatore moralem sed divinam philosophiam: Ego Dominus Deus tuus docens te utilia ; qualem magistrum Regius Vates cupiebat dicens: Bonitatem el disciplinam et scientiam doce me, quia mandatis tuis credidi ; * Doce me iustificationes tuas ; Iudicia tua doce me; ** Doce me facere voluntatem tuam, quia Deus meus es tu ; * Beatus homo quem tu erudieris, Domine, et de lege tua docueris eum. ** Huius magistri discipulus fuit Ioseph, Moyses, David, Salomon, Daniel, omnes Prophetae, omnes Apostoli, imo omnes Angeli paradisi. Nobilissimus est magister et unicus Angelorum et hominum; hinc semel et iterum in hodierno Evangelio magister appellatur. € IV. In hodierno autem Evangelio veluti compendium tradit totius christianae divinaeque philosophiae omnibus numeris absolutum, docens qualiter sese quisque gerere debeat erga superiores, tum Deum tum Christum tum homines, principes et praelatos, Dei Christique vicarios; qualiter erga aequales et qualiter erga inferiores. Nam humana respublica in tres hasce classes distinguitur, uti in familia sunt parentes, filii, fratres et sorores, servi atque conservi; in exercitu duces, milites, et commilitones; in corpore nostro caput, pedes, manus. Erga superiores mandat reverentiam et obedientiam, ut quisque se gerat erga principes et praelatos sicut servus erga dominum; erga Christum sicut discipulus bonus erga magistrum optimum; erga Deum ut filius erga parentem amantissimum; erga aequales se gerat sicut discipulus cum condiscipulis, sicut frater cum suis fratribus: Omnes enim vos fratres estis ; * ut quisque humiliter et modeste se gerat cum proximo suo, nam: Qui se humiliat exaltabitur. *? vr. 108. 45) Ps 142, 10. 46) Ps 93, 12. 47) Cf. Mt 23, 8. 10. POST DOMINICAM SECUNDAM QUADRAGESIMAE 251 Quomodo autem quisque se gerere debeat cum inferioribus docet vitia damnans scribarum et Pharisaeorum. . Summatim autem omnia praecepta christianae philosophiae ad tria capita reducit, docens iustitiam, caritatem et humilitatem, sicut etiam Michaeas: Ostendam libi, o homo, quid bonum sit el quid Dominus requiral a le... facere iudicium el diligere misericordiam et sollicitum, sive humilem ambulare cum Deo tuo." Regius Vates etiam ad tria capita redegit virtutes omnes dicens: Propter verilatem el mansuetudinem el iusiitiam et deducet te mirabiliter dextera lua ; * et alibi veluti magistrum agens: Venite, inquit, filii, audite me, timorem Domini docebo vos. Quis est homo qui vult vitam, diligit dies videre bonos ?... Diverte a malo et fac bonum, inquire pacem et persequere eam; 9 et alibi: Quis ascendel in montem Domini ? aut quis stabit in loco sancto eius ? Innocens manibus et mundo corde, qui non accepit in vanum animam suam, sive non exlulil ad vanilateni per superbiam animam suam... hic accipiet benedictionem a Domino et misericordiam a Deo salutari suo. 9 Innocens manibus per iustitiam, mundo corde per caritatem, nam: Beali mundo corde, quoniam ipsi Deum videbunt, ** et qui non eztulit ad vanitatem animam suam, sed humiliter se gessit, sicut alibi de seipso ait: Domine, non est ezaliaium cor meum, neque elali sunt oculi mei, neque ambulavi in magnis, neque in mirabilibus super me, sed depressi, inquit, et humiliavi animam meam, sicul ablactatus est super matre sua: 5* qualis ablactatus, talis in me anima mea, iuxta illud: Nisi conversi fueritis el efficiamini sicul parvuli, non intrabilis in regnum coelorum. 9 Elegantissimum plane christianae humilitatis hieroglyphicum ablactatus infans, qui totus a matre et nutrice pendet, totus in eius caritate conquiescit, cum nondum sua curare valeat, nec sine alterius adminiculo pedibus suis insistere, nec corpus regere possit: Qui se existimat aliquid esse cum nihil sit, ipse se seducit. Infans in illa aetate matri carissimus est eiusque illa summam ac diligentissimam curam gerit. Sic Deus humiles diligit: Humilibus... dat gratiam; *? Qui se humiliat exaliabitur. (hebr. 24), 3-5. 54) Mt 5, 8. 55) Ps 130, 1-2. 56) Mt 18, 3. 57) Gal 6, 3. Vulg.: Si quis existimat se, etc. 58) lac 4, 6. Omnia praecepta ad tria reducit, idest ad iustitiam, ad caritatem et ad humilitatem. Deus maxime diligit humiles, Iustitia oritur a cognitione virtutum, humilitas a cognitione suiipsius, caritus a cognitione Dei et proximi. Agitur nunc de sacerdotali dignitnte. Sacerdotium introducitur in S. Scriptura simul cum dignitate regia in Melchisedech et in Abraham; Sed undenam, quaeso, ortum habent divinae hae virtutes, quas hodie Christus nobis commendat et a nobis exigit? Iustitia quidem legalis, quae declinet a malo et faciat bonum, a cognitione virtutum et vitiorum, humilitas ex vera suiipsius cognitione, caritas ex cognitione Dei paternaeque caritatis Dei erga nos et ex cognitione proximi, quatenus est imago Dei. Haec alta philosophia est, quam hodie Christus scientiarum Dominus *? docet. En iustitia legalis et obedientia: Quaecunque dixerint vobis, servate et facite, secundum opera vero corum nolite facere: si fuerit sicut Naaman princeps magnus, reipublicae valde utilis, sed tamen leprosus. *? V. Quoniam sacerdotalis dignitas multis contemptui est ac vilipendio, liceat nonnulla de sacerdotii divina auctoritate et dignitate in medium afferre. Sicut hominis creationem Divina Scriptura magna cum maiestate introducit ob summam humanae naturae nobilitatem, *' sic divina quadam cum maiestate sacerdotium introducit. Neque enim ad aliud conditus fuit homo, nisi ut sacerdotio fungeretur, ut ministraret Deo, ut esset in mundo sicut sacerdos in templo Domini. Hinc Adam filios suos sacerdotale munus docuit, ut sacrificia Deo ac munera sacra offerrent. *i* Sed cum primum in Sacris Litteris sacerdotium legimus, bone Deus, quanta cum magnificentia introducitur in persona Melchisedech regis Salem! Melchisedech, inquit, rex Salem, obtulit panem el vinum, eral enim sacerdos Dei Altissimi, et benedixit Abrahae et ait : Benedictus Abram Deo excelso, qui creavit coelum et terram, el benedictus Deus excelsus, quo protegente, hostes in manibus tuis sunt. ** Sicut introduxit Mo y ses creationem duorum magnorum luminarium in coelo, ita tamen ut alterum supposuerit: Fecit. . Deus duo luminaria magna: luminare maius ul praeesset diei etl luminare minus ul praeessel nocii, * ita simul introduxit duas supremas dignitates: regiam et sacerdotalem, saecularem et ecclesiasticam; introduxit Abrahamum patriarcham sanctissimum ac principem gloriosissimum, nam victoriam contra quattuor reges obtinuerat; ** introducit: etiam in Genesim, pag. 343, not. 50. 62) Gn 14, 18-20. $3) Ibid. 1, 16. POST DOMINICAM SECUNDAM QUADHRAGESIMAE 253 sacerdotium tanquam maiorem ac sublimiorem dignitatem; nam Abraham sacerdoti Dei humillime subiectus, accepit ab eo benedictionem deditque ei decimas de omnibus spoliis quae parta victoria in bello acquisiverat:55 en luminare minus suppositum maiori luminari. Ostenditur autem hoc loco dignitas sacerdotalis et munus, nam obtulit sacrificium panis et vini, Domino benedixit et Deum etiam laudavit ac pro parta victoria gratias egit. Dignitas [sacerdotalis] primo proponitur, sed regia dignitate superior. Sacerdos hebraice dicitur j123 ,*5 quae quidem vox principem etiam significat, nam hoc est quod legimus Putipharem fuisse sacerdotem Om*' et Iethro sacerdotem Madian. *$ 2 libro Regum legimus quod filii David erant sacerdotes: 9? D'3723 "13 53257? sed 1 Paralipomenon, ubi eadem refertur historia, dieitur: qom "T? O'30NAa2 791722: ? Filii David primi ad manum regis,?? apud regem principem locum tenebant. Sacerdos ergo magnus est apud Deum princeps, et propterea hebraice 25 *3 appellatur, sicut etiam latine sacerdos dicitur s a - cer dux, licet etiam dici possit sacerdos quasisacra dicens, sacra docens, sacra dans.** Hanc ob causam apud Malachiam sacerdos Angelus Domini exercituum dicitur: Labia... sacerdolis cuslodienl scientiam el legem requirenl de ore eius, quia Angelus Domini exercituum esl, ** idest omnipotentis Dei internuncius, interpres divinae voluntatis, mediator et sequester inter Deum et homines. Hinc sacerdotes designati sunt per Angelos ascendentes et descendentes per scalam Iacob, ** illa enim vere domum Dei designabat: Hic... domus Dei est et porla coeli, propterea appellatus fuit locus ille Bethel, idest domus Dei.*: Per scalam autem designatur templum, quoniam: Domus mea domus orationis est,'9 et eliam, ut in templo Ezechielis legimus, per gradus ascendeHebraico legitur Ibi » On, quod in Vulg. vertitur: ZJIeliopoleos. 68) C. Ex 3, 1. leiad hamelech. 72) 18, 17. 73) Ms.: Cohen. 74) Ct. Quadragesimale Secundum, part. 1, pag. 511; S. Antoninus S. Theolog., part. 3, tit. 14, cp. 7, 8$ 1. 175) 2, 7. Vulg.: Ex ore eius, etc. 76) Ct. Gn 38, 12. 77) lbid. vrr. 17-19. 73) Is 58, 7; Mt 21, 13; Lc 18, 46. sacerdotalis tamen superior regiae. in S. Scriptura sncerdos vocatur Angelus Domini, et sacerdotes designantur per Angelos nscendentes et descendentes per seanlam Iucob; designantur per montem Domini in Isaia, quia sacerdotium dignitas est omnium excellentissima. Deus in Ecclesia duos constituit principatus: regium et pontificium; batur ab atrio in sanctum et sanctum sanctorum. ?? Per Angelos ergo sacerdotes in sacro templo ministrantes Deo Altissimo designantur. O divinam sacerdotii dignitatem! Isaias? ait et cum eo Michaeas?* iisdem prorsus verbis: Erit ín novissimis diebus praeparatus mons domus Domini in vertice montium et elevabitur super omnes colles. Per montes.et colles in Sacris Litteris principes maiores et minores significantur: Suscipiant montes pacem populo et colles iustitiam. €*' Quid iustitia et pax cum montibus et collibus? Sed principes populi intelligit. Sic Isaias eodem capite: Dies Domini ezerciluum ... super omnes montes excelsos et super omnes colles elevatos. 93 Quod declarans ait: Incurvabitur sublimitas hominum et humiliabitur altitudo virorum et elevabitur Dominus solus in die illa. * Per montes ergo et colles varia dignitatum, graduum honorumque-genera designantur; sed mons domus Domini, inquit, dignitas sacerdotalis ecclesiastica, elevabitur super omnes monles el... colles, dignitas erit altissima, omnium excellentissima. VI. Erat prius Moyses veluti monarcha populi, habens potestatem ecclesiasticam et saecularem, sicut primo Deus unam tantum lucem creavit ad illuminandum mundum, sed postea in duo luminaria divisit; 5* sic duos constituit in Ecclesia principatus: regium et pontificium. Hi sunt duo cherubim extensis alis divino propitiatorio astantes a dextris et a sinistris, 9 principes enim utriusque fori ministri Dei sunt; hi duo Seraphim apud Isaiam Deum laudantes et sanctificantes simulque volantes circa thronum Dei; *' hi columna nubis per diem et ignis per noctem ad ducendum populum in terram promissionis; * hi duae columnae in templo, [lachin et Bohaz, veluti protegentes mare aeneum, ?? quod Sanctam Ecclesiam significat: aquae multae populi multi, ?? fundatam super fidem et doctrinam duodecim Apostolorum; hi duo magni leones in throno Salomonis 2 Par 3, 10-13, 87) Ct. 6, 2-3. 88) Ct. Ex 13, 21... 89) Ct, 3 fig 7, 21-24; 2 Par 3, 15 sq. Vulg.: Booz. Bohaz ex hebraico. 90) Proverbium deductum ab Apc 17, 15. Hus Lect. Antiq., Wb. 26, cp. 23, col. 1464. Aquas SS. Patres communiter interpretantur populos. Cf. S. Augustinus In Apocalypsim, hom. 13, (P. L. 35, 2441); Enarrat. in Psalmos, ps. 17, Ibid. 36, 150; S. Gregorius M. Moralium, lib. 17, cp. 21, Ibid. 76, 25, et alii. POST DOMINICAM SECUNDAM QUADRAGESIMAE 255 ad dexteram et ad sinistram; ?*t hi duo rami olivae in candelabro Zachariae, infundentes oleum in lampades ne extinguerentur, *? nam utraque potestas posita est ut per iustas sanctasque leges in popolum infundant oleum iustitiae. : Aequales erant cherubim, Seraphim, columnae, leones, rami; utraque nanque potestas supra universum populum est: altera quidem Supra corpus, altera supra animam; altera concernens bona temporalia, altera spiritualia. Sed sicut anima nobilior est corpore, spiritus carne, sic potestas editior est ac multo nobilior ecclesiastica quam temporalis; haec nanque manus dextera est, illa sinistra; haec oculus dexter, illa sinister. Sic Abraham princeps summus Melchisedech sacerdotem Dei honoravit tanquam Dei vicarium. Ad ostendendam sacerdotii dignitatem voluit Deus sacerdotem sacris initiatum vestibus indui pretiosissimis ac ornatissimis auro gemmisque, et ut nemo ad thronum divinae maiestatis valeret accedere ad intercedendum pro populo, ad divina accipienda oracula, nisi sacerdos. *? FIunc voluit esse unicum summi regis cubicularium aureae clavis, unicum secretarium, magistrum simul domus et cubiculi regii ac pontificii, nam Christus simul est summus rex summusque pontifex Ecclesiae ac mundi totius, sicut rex et sacerdos erat Melchisedech. ' Sed quoniam a fructibus cognoscitur arbor, ?* videamus, quaeso, opera muniaque sacerdotii. Melchisedech obtulit Deo sacrificium panis et vini, benedixit Abrahamo simulque instruxit ac docuit Deum esse creatorem coeli et terrae, quare magistrum fidei se exhibuit; benedixit etiam et laudavit Deum, gratias agens ob partam victoriam, docens quod nonnisi a Deo Deique virtute agnoscenda erat tam illustris victoria. Sacerdos potestatem habet consecrandi et sacrificandi, potestatem benedicendi populum divina benedictione in sacramento Poenitentiae, potestatem docendi populum tanquam fidei magister, ac tandem potestatem accedendi ad Deum in oratione et laudibus divinis. '' s utraque nutem potestas suprema cst, una supra Corpus, altera supra animam. Multis modis Deus ostendit sacerdotii dignitatem. Multa ac plane divina sunt munia sacerdotis. Hhequirit hodie Dominus obedientiam integram, sanctam, perfectam, idest quae oritur ex enritate et humilitate, nam nonnisi humiles exüultabuntur 256 : FERIA TERTIA II. ALIA HOMILIA Super cathedram Moysi. sederunt scribae et. Pharisaei. Omnia ergo, quaecunque dixerint vobis, servate et [acite, etc. ! I. Ostendit Dominus regiam ac securam salutis viam esse legalem obedientiam, iustam, sanctam humilemque, per quam viam Deus voluit ut homo etiam in statu innocentiae pergeret a terrestri in coelestem paradisum. * Obedientiam a nobis requirit, inquam, sed magnam et integram: Omnia... quaecunque dixeriní vobis, servate cl [acile, quia sederunt super cathedram Moysi, quia divina praediti sunt auctoritate: Qui vos audit me audit et qui vos spernit me spernit ; * vult tamen ut obedientia sancta sit, hinc ait: Secundum vero opera eorum nolite facere. * Quoniam vero non omnis, sed perfecta tantum obedientia 1Deo placet et quae ex caritate oritur et virtutis amore, non ex formidine poenae, ? aut lucri spe et propriae utilitatis intuitu, quae mercenaria servorum obedientia est, non servorum sed filiorum obedientiam a nobis requirit: Unus est... Paler vesler qui in coelis est, 5 Deus; obedientiam discipulorum: Magister vester unus est, Christus ; * obedientiam requirit quae ex vera humilitate oritur, hinc ait quod qui se humiliat exaltabitur, * nam: Deus superbis resistit, humilibus autem dat gratiam ; * Excelsus Dominus et humilia respicit et alla de longe cognoscii.!? Iacob humilis, qui calcaneus interpretatur, exaltatus a Deo fuit, praelatus Esau, !! factus primogenitus, benedictione donatus, ? Israel, idest princeps Dei, princeps gloriosissimus appellatus. Vasthi regina superba spernens regis imperium, humiliata fuit, omni honore et gloria privata; '* humilis autem Esther exaltata constitutaque regina, ad summi honoris gradum sublimata fuit. !* Sic ait: Qui... se exaltraveril humiliabitur... qui se humiliaOpera vero, etc. 5) Bx Horat. Epistolarum, lib. 1, epist. 16, vrr. 52-53. 6) Mt 23, 9. cognoscit. 11) Cf. Gn 25, 23. 12) Cf. ibid. 27, &R-29. 13) Cf. Ibid. 38, 28, POST DOMINICAM SECUNDAM QUADRAGESIMAE 257 verit exaltabitur ; * Nisi conversi fueritis et efficiamini sicut parvuli, non inirabitis in regnum coelorum ; " Declaratio sermonum tuorum illuminat el intellectum, sive ostium dat parvulis, !?* nam nonnisi humilibus regnum coelorum promittitur, nonnisi humilibus porta paradisi aperitur, nec nisi humilibus arcana regni coelorum revelantur: Abscondisli haec a sapientibus el prudentibus et revelasti ea parvulis; !9 Firmamentum esi Dominus limentibus eum, hebraice: Secretum Do- "mini limenlibus eum. ?9 Est, fratres, coelum semper stellis ornatum etiam in meridie sicut in nocte; videtur autem ornamentum coeli in nocte, non autem in claritate diei; sic humilibus patent coelestia. Si homo in altissimo et omnium editissimo monte, in ipso Olympo constitutus esset, ?! nec inde quidem videre posset in meridie ornamentum coeli, splendidas et fulgentes stellas, quas dicunt etiam in meridie videri ab homine constituto in profundissimo puteo, vel antro sine aqua. * Nisi arbor profundas radices egerit valdeque firmas, parum vel nihil affert fructus; optime autem radicata maximaque fructuum copia onusta, ramos demittit potius in terram quam exaltet; sic utique qui vere iustus est. Ex hac radice, fratres, obedientia oritur Deo placens, haec basis et "'undamentum verae obedientiae est. Hinc satanas a principio, ut virtutis arborem radicitus evelleret ex humano pectore, humilitatem impugnavit et expugnavit gloriae desiderio et divinitatis ambitione: Eritis sicul dii. * II. Proponit autem hodie Dominus non tantum simplicem virtutem obedientiae, sed etiam praemium obedientiae et inobedientiae supplicium dicens: Qui ... se exallaverit humiliabitur cum satana, qui ait: Ascendam in coelum, super astra coeli exallabo solium meum... similis ero Altissimo ; ** Et qui se humiliaverit exaltabitur cum Christo, qui cum in forma Dei essel... exinanivit semelipsum formam servi antiqui putabant; dicebant enlm neque altitudinem montium neque profunditatem maris ultra decem stadia protendi. Cf. Plutarchus Pauli Aemilii Vila, f. 123». 22) Cf. Plinius Hist. Nat., lib. 2, cp. 14, pag. 4. 23) Gn 3, 5. 24) Is 14, 13. Vulg.: In coelum conscendam, etc. et nonnisI humilibus patent coelestia. Humilitas est bnsis obedientine. Proponit etiam Dominus praemium obedientiae et pocnam inobedientlae. Humiles semper a Deo exaltantur, ut patet in Davide. in Abraham et Moyse; ideo praemium obedientiae appellatur exaltatio. Non damnat hodie Dominus sacerdotium, sed vitia nialorum sacerdotum. accipiens, imo humiliavit semelipsum ... usque ad morlem... crucis : propler quod... Deus exaltavit illum. *5 Divus Vates ait cum Deo loquens: Quoniam tu populum humilem salvum facies el oculos superborum humiliabis.** Quare, cum experimento didicisset ipse quoniam Deus Saulem elegit et exaltavit cum humilis esset in oculis suis, abiecit cum factus rex in superbiam fuit elatus, *?* humiliabat seipsum rex sanctissimus coram arca Domini, et licet spreverit eum Michol filia regis Saul, uxor ipsius,?? nam semper mundana vanitas sprevit christianam humilitatem, ipse tamen aiebat: Vivit Dominus quia vilior fiam plusquam factus sum et ero humilis in oculis meis et gloriosior apparebo. ?** Abraham quia humillimus erat, a Deo tantopere exaltatus fuit: Loquar, aiebat, ad Dominum meum cum sim pulvis et cinis; ?* Moyses hanc ob causam Deo tantopere placuit, quia vir mitissimus ac humillimus erat,?' ideo supramodum a Deo exaltatus fuit ac veluti deus in mundo constitutus fuit: Constitui te deum Pharaonis. * Praemium autem virtutis Christus hodie simpliciter exaltationem dicit, supplicium autem et poenam superbiae et inobedientiae Ahumilialionem. Quid enim [est] gloria paradisi nisi altissima divinaque exaltatio? Paradisus enim supra coelum positus est, infernus autem antrum est profundissimum in inferioribus partibus terrae. * III. Damnat hodie Dominus vitia malorum sacerdotum, nec tamen damnat aut tollendum sacerdotium iubet, imo obediendum malis etiam sacerdotibus praecipit: Quaecunque dixerint vobis, servale el facite. Nec enim tollendum est matrimonium, quia multi nascuntur mali filii, pessimi homines; non tollendae vineae, quia multi vino inebriantur; non tollenda ars medicinae, quia multi sunt medici imperiti; non tollendae artes omnes, quia in omnibus multae sunt fraudes. Tollendi sunt abusus, nam abusus malum est, vitium est; sic de sacerdotio Christus hodie docet: abusum damnat, non sacerdotium; neque enim quia multi sunt mali principes, propterea tollendus omnino est principatus; quia multi mali milites, tollenda militia 15, 17-23. 28) Cf. 2 Hg 6, 13. 29) Ibid. vr. 22. 30) Gn 18, 27. 106, not. 69-69*., POST DOMINICAM SECUNDAM QUADRAGESIMAE 259 est omnisque armorum usus; quia multae naves pereunt in mari ob pericula, tollenda omnino navigatio est. Per Malachiam Dominus damnat sacerdotum vitia et, proposito Aaron sacerdote levitici generis, ** ostendit quales oporteat esse sacerdotes, ut Deo grati sint et mundo honorabiles. IV. Super cathedram Moysi sederunt scribae et Pharisaei... Quaecunque dixerint vobis, servate et facite, secundum vero opera, etc. Ad mirabilem supra quam dici possit altamque et sublimem dignitatem evexit Deus Moysen, quem ex pastore ovium pastorem constituit hominum; ?** eum quodammodo divinitate donavit: Constitui te deum Pharaonis; Ego ero tecum,?** Ego ero in. ore tuo et docebo le quid loquaris .. . virgam ... hanc sume in manu (ua, in qua facturus es signa. *'* Sacerdotem eum ipse instituit et consecravit: Cum eduzeris populum... de Aegypto, immolabis Deo super montem istum ; 8 Moyses el Aaron in sacerdolibus eius.?? Divina quadam maiestate eum donavit, quasi numen coeleste splendebat, *^ erat coeleste oraculum et mundi miraculum. Suprema fuit Moysi dignitas in populo Dei, dignitas non naturalis, non humana, sed supernaturalis, coelestis, divina; Deus ipse ex homine veluti deum constituit. Hac imagine Christus hodie sacerdotalem dignitatem nobis repraesentat: Super cathedram Moysi sederunt scribae et Pharisaei, quia sacerdotalis dignitas supernaturalis est, magna est, divina est, suprema omnium est. Isaias Divino Spiritu afflatus vidit Ecclesiam Dei fundatam in cacumine montis, positi supra altos montes: Erit in novissimis diebus praeparatus mons domus Domini in vertice montium el elevabitur super colles, et fluent ad eum omnes gentes et ibunt populi multi et dicent : Venite et ascendamus ad montem Domini et ad domum Dei Iacob, et docebit nos vias suas et ambulabimus in semitis eius, quia de Sion exibit lex et verbum Domini de Ierusalem. * De Ecclesia loquitur et ecclesiastica dignitate, montes nanque aliquando in Sacris Litteris sublimem dignitatem designant, sicut Ioannes in Apocalypsi ait: Septem montes sunt... el septem reges sunt. * Ecclesia igitur in Vulg.: Doceboque te, etc. 38) Ibid. 3, 12. 39) Ps 98, 6G. 40) CI. Ex 34, 29 sqq. In figura supremae dignitalis Moysi repraesentat hodie Dominus sacerdotalem dignitatem. Isaias in spiritu vidit Ecclesiam fundatam supra diznitatem sncerdotulem omnibus supereminentem. Sacerdotatis dignitas supremn est, sicut in Christo potior est sacerdotalis quam regalis dignitas. Magnum Dei beneficium fuit Moyses populo israelitico divina virtute fultus, vertice montium fundata supremam dignitatem significat, omnes mundi dignitates excedentem, omnibus supereminentem. In mitra magni sacerdotis erant tres coronae, 9 sicut nunc in mitra Summi Pontificis, ad designandam supremam dignitatem. Abraham patriarcha sanctissimus in Melchisedech veneratus fuit sacerdotalem dignitatem magis quam regalem maiestatem, nam tanquam sacerdoti Altissimi dedit decimas et ab eo benedictionem accepit, cum ille panis et vini sacrificium Deo obtulisset pro parta victoria. ^ In Christo Domino nostro, cuius Melchisedech typum et figuram gessit, ** reperitur tum regalis tum sacerdotalis dignitas, nam summus imperator est: Rer regum ei. Dominus dominantium, ** et summus ipse pontifex, qui sempiternum habet sacerdotium; ** sed potior in eo dignitas sacerdotalis quam regalis est. Hoc Spiritus Sanctus Regio XV.ati manifestavit et per eum Ecclesiae: Dixit Dominus Domino meo: Sede a dexiris meis. ** Deus dat primum apud se locum Christo, sed quam ob causam? T' es sacerdos in aeternum secundum ordinem Melchisedech.*? Non dixit: Quia tu rex, sed quia sacerdos, sicut nunc Summus Pontifex Christi Vicarius simul rex et sacerdos est; cedunt autem ei reges et principes, cedit imperator, non quatenus rex et princeps est Romae, sed quatenus sacerdos est et princeps Ecclesiae. Hinc elucet eminentia sacerdotalis dignitatis: Erit praeparatus mons domus Domini in verlice montium et elevabitur super colles. V. Supra cathedram Moysi. Magnum Dei beneficium fuit Moyses populo israelitico; divina nanque virtute fultus domuit superbiam Pharaonis, humiliavit Aegyptum, liberavit populum Dei a captivitate et gravissimo iugo durissimae servitutis, 9" pavit manna in deserto, 5! potavit aqua de petra durissima, * aedificavit sanctuarium orationis et divinae propitiationis locum, veluti asylum, 53 dedit legem, 5* duxit in terram promissionis, ** inter Deum et populum sequester et mediator fuit; magnam vim habuit apud Deum, ut eum cogere quodammodo potuerit ad dimittendum populo grave idololatriae peccatum, 58 cui POST DOMINICAM SECUNDAM QUADRAGESIMAE 261 Deus: Dimitte me ut irascatur furor meus *' in populum; voluit Deus ut ipsius facies divina quadam luce splenderet, ut sciret populus quod non tam utilis et iucunda est mundo lux solis quam erat Moysi virtus synagogae, quae tunc erat Dei Ecclesia. Omnia autem beneficia, quae Moyses contulit populo, confert in spiritu sacerdos fidelibus. Erat Moyses tunc veluti mons in vertice montium, nam populus erat veluti planities, levitae ut colles, sacerdotes ut montes, .Moyses . super omnes sacerdotes; sicut etiam in Ecclesia fidelis populus, turbae, quibus hodie loquitur Christus: ex his elegit septuaginta discipulos, 5*5 super hos erant Apostoli, super Apostolos Petrus princeps apostolici ordinis: Tu es Petrus et super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam, el porlae inferi non praevalebunl adversus eam ....et quodcunque ligaveris aut solveris. super terram, erit ligatum aut solutum... in coelis. $* O divinam auctoritatem! Quis potesi dimittere peccata nisi solus Deus? *? Sed constitui te deum Pharaonis ; Ego dixi : Dii estis. *! Mons etiam in vertice montium Christus est: Rex regum et Dominus dominantium. Ipse autem fundamentum Ecclesiae est, ut Paulus ait: Fundamentum aliud nemo potest ponere, praeter id quod positum est, quod est Chrislus lesus. 9? Ecclesia autem, ut Petrus ait, genus electum, regale sacerdotium ; 8 et Ioannes in Apocalypsi : Fecisti nos Deo nosíro regnum et sacerdotes, ** sicut in Exodo legimus: Eritis mihi gens sancía, regnum sacerdotale, 5* populus acquisitionis. 5*5 Non quod omnes christiani sacerdotes sint, nisi spirituales, exhibentes corpora sua hostiam viventem, sanctam, Deo placentem ; * sed quod Ecclesia sacerdotalem dignitatem habet, sicut habuit synagoga; nec tamen omnes Hebraei sacerdotes erant, sed tantum filii Aaron; nec ipsi poterant sacerdotio fungi, licet essent ex genere sacerdotali, nisi prius sacris initiati et Deo consecrati essent.98 Sic post Christum non omnes sunt sacerdotes, sed qui ordinati sunt et inaugurati, qui vocati sunt tanquam Aaron $5? et sicut Moyses, non qui sese introducunt ex ambitione aut avaritia, sicut Core, Dathan et Abiron. ?9 Vulg.: Et quodcunque ligaveris super lerram erit ligatum et in coclis, et quodcunque solveris super lerram erit solutum et in coelis. 60) Lc 5,21. 61) Ps 81, 6. 62) (1 Cor 3. 11). 63) 1 Petr 2, 9. 64) 5, 10. 65) 19, 6. Vulg.: In regnum sacerdotale et gens sancta. 66) 1 Petr 2, 9. 67) hom 12, 1. 63) Cl. Ex 29, 1 sqq. repraesentat nutem divinam sacerdotis dignitatem Ín ecclesiastica hierarchia. Ecclesia est regnum sacerdotale Christi; ideo omnes christiani debent esse spirituales sacerdotes, sed quoad dignitatem soli qui ordinatl sunt. Ostendit Christus dignitatem sacerdotalem venerandam esse cliam in malis sacerdotibus. VI. Super cathedram Moysi, etc. Agit Dominus noster sicut pictor qui, pulcherrima aliqua imagine depicta, ut multo magis pulcritudo ipsius prospiciatur, tabulam circumcirca undequaque obscuris nigrisque coloribus efficit, quibus picturata imago veluti in prospectum magnopere tanquam verum corpus revelatur. Sic depingit sacerdotalem dignitatem venerabilem etiam in malis sacerdotibus: Secundum . opera... eorum nolite facere, quia otio dediti sunt: Dicunt enim et endem enim est potestas in bono ac in. malo sacerdote. Purgat et sanctificat hodie Dominus sacerdotium, non faciunt ;?* quia caritate et humanitate praediti minime sunt; nam caritas sibi aspera, proximis suavis est, hi, e contra, imponunt .. . onera gravia el. imporlabilia... in humeros hominum, sibi autem indulgent, compatiuntur, mollissime blandiuntur: Digito autem suo nolunt ea .movere; * vanitati, pompis et ostentationi ad gloriam laudemque captandam dediti sunt: Dilatant ... phylacteria sua et magnificant fimbrias; * sensuales sunt cibisque lautioribus et delicatioribus delectantur: Amant... primos recubitus in coenis; "** ambitioni dediti sunt:Et primas cathedras in synagogis et salulationes in foro el vocari ab hominibus rabbi. ** His tamen Dominus praecipit exhiberi honorem propter sacerdotii dignitatem, ut hinc sciamus qualis et quanta sit dignitas sacerdotis. Nam sicut aurum in fucina etiam inter nigros carbones splendet, sicut aurei vel argentei nummi in vili etiam marsupio eiusdem sunt pretii ac in serico, sicut in litteris regalibus et pontificiis character sigilli eiusdem est autoritatis, sive aureum sive argenteum sive ferreum sit sigillum, sic et sacerdotii dignitas etiam in sacerdote indigno; imo quod sicut pulcritudo coeli nonnisi in nocte spectatur et pyropi splendor in tenebris elucet, sic dignitas sacerdotii qualis et quanta suapte natura sit in sacerdote indigno magis resplendet. VII. Agere videtur hodie Dominus id quod per Malachiam ait: Veniet ad templum suum Dominator, quem vos quaeritis, et Angalus testamenti, quem vos vultis... Ipse... quasi ignis conflans ef sicut herba fullonum, et sedebit conflans et mundans argentum, et purgabit filios Levi el colabit eos quasi aurum eí sicul argentum, et erunt Domino offerentes sacrificium in iustitia. Et placebit Domino sacrificium Iuda POST DOMINICAM SECUNDAM QUADRAGESIMAE 263 el Ierusalem sicul dies saeculi et sicut anni antiqui,?* idest sicut sacrificia oblata antiquitus Deo ab Abele, Enoch, Abrahamo, Melchisedech. Sed ut grata sint Deo sacrificia, purus sanctusque sacerdos secundum legem requiritur. ? Sic inquit: Veniet ad templum suum... el purgabit filios Levi... sicul aurum et argentum, nam ut Salomon ait: Aufer rubiginem ab argento el egredietur vas purissimum. ?* Sicut enim prudens medicus totum corpus curaturus, ante omnia stomachum curat purgatque a malis humoribus, ita Christus, medicus coelestis, templum et sacerdotium in primis curare voluit. Hoc enim in Ecclesia est velut radix in arbore bona. Radix bona humore bono imbuta dat trunco ramisque bonum humorem ut fructificet arbor, alioquin squalet et arescit. Sic hodie Dominus sacerdotium igne divinae caritatis suae purgat a vitiis, sicut aurum et argentum. Sacerdos dum consecrabatur, oleo pretiosissimo ac odoratissimo unguento inungebatur, "? ad designandum quod sicut oleum omnibus liquoribus supernatat, sic sacerdotii dignitas omnes alias dignitates excedit ac supereminet. VIII. Super cathedram Moysi. Erant Hebraei in deserto sicut stellae in coelo, sed Moyses inter eos sicut sol inter astra splendebat. Sacerdotium in Ecclesia lux est solis in mundo; utilius sacerdotium Ecclesiae quam sol mundo. Damnat hodie Dominus vitia sacerdotum, quia sacerdotium multam requirit et copiosam virtutum supellectilem, quod Dominus in. vestimentis antiqui sacerdotii designavit: Sacerdotes lui induant iustitiam. ** Sic Paulus in episcopo, idest in sacerdote curam animarum gerente, omnem requirit virtutum supellectilem. Sic ait Tito: Reliqui te Cretae ut disponas per ecclesias presbyleros, ul ea quae desunt corrigas .. . Oporlet enim episcopum sine crimine esse, sicul Dei dispensalorem. ** Et Actis legimus quod Apostoli constituerunt per singulas ecclesias presbyleros.9? Sacerdos in Divinis Litteris Angelus.Domini exercituum 9! dicitur, quare esse debet sicut Angelus Domini stans iuxta aram templi, habens thuribulum aureum in manu sua et offerens Deo multa incensa. 9 (hebr. 132), 9. 81) 1, 5-7. Vulg.3 Ul ea quae desunt corrigas et conslituas per civitates presbyteros, etc. 82) 14, 22. 83) Mal 2, 7. 81) Cf. Apc 8, 3. quia sacerdotium in Ecclesía est velut radix quae bonum humorem trunco dat ut fructificet. Dignitas sacerdotalis multas requirit virtutes,
CHAPTER 14. Feria Quarta
POST DOMINICAM SECUNDAM QUADRAGESIMAE Ecce ascendimus lerosolymam, et Filius hominis tradetur principibus sacerdotum et scribis, et condemnabuni eum morle et tradent, etc. ! I. Natura insitus est homini appetitus felicitatis et beatitudinis, RR quoniam haec finis est ad quem conditus homo est. Hinc nanque desiderat Deus conditum hominem statim paradiso intulit; et sapientissimus beatitudinem, . ] ] dE quia haec MOysSes, sapientum coryphaeus et corona, sicut simul iungit creaTinis elus es& tionem coeli et terrae, ita formationem hominis et paradisi plantationem dicens: Formavit... Deus hominem de limo terrae et inspiravit in faciem eius spiraculum viíae, et faclus esl homo in animam viventem. Plantaverat autem Dominus Deus paradisum voluptatis a principio, in quo posuit hominem quem formaverat... Tulil nanque Dominus Deus hominem et posuit eum in paradiso voluptalis, ut operaretur el custodiret illum. * Verum non unum tantum paradisum creavit Deus, sed duos: T alterum quidem in terra, alterum vero in coelo, quem Moyses Perdu sabbatum appellat a Deo sanctificatum et benedictum, in quo ipse Deus cum Angelis quiescit. ? Hominem vero duplici nomine in sua cosmoh i " á " ^ P'Meun gonia Moyses appellat: nunc quidem QN, * quod humum signiLR 4 creavit, ficat, nunc vero VN, quod est ignis; DIN ratione corporis, carnis, . E sensus, VJ*N ratione animae, spiritus, rationis, mentis, in qua Dei imago et similitudo consistit, summa hominis nobilitas et excellentia. Hinc Hebraei virum nobilem appellant J*N, aut UNWTI3. 5 ab ignis claritate et splendore, sicut nos appellamus viros nobiles clarissimos et illustrissimos, ignobilem vero QUN, aut QTN7q]2,* ab obscuritate terrae. His igitur duobus nominibus appellatur homo ob duplicem substantiam, sicut patriarcha Iacob non tantum Iacob dicitur sed etiam Israel,? quod est princeps Dei, ob summam nobilitatem ad quam evectus a Deo fuit. Conditus fuit homo sicut lagena fictilis Gedeonis, in qua fax accensa erat abscondita; ? conditus fuit homo partim quidem terrenus, sensibus corporis et appetitu carnis ad terrena mundanaque propensus, sicut terra suapte natura gravis deorsum tendit; partim coelestis, spiritu mentis ad coelestem divinamque gloriam suspirans et anhelans. II. Sed arte diaboli per peccatum extincta fuit flamma coelestis desiderii, extinctus ignis divini amoris, ardor divinae caritatis, dum voluit in terra, in mundo hoc deificari: Eritis sicul dii. ? Hinc Pau - lus ait: Primus homo de terra terrenus, sed secundus homo de coelo coelestis, Christus; qualis terrenus, tales et terreni, el qualis coelestis, tales et coelestes. Igitur sicut portavimus imaginem terreni, ita portemus et imaginem coelestis. !9 Totus coelestis voluit esse Christus in mundo, semper instar ignis sursum tendens, ipse est enim rubus ardens, à ipse... quasi ignis conflans,? ipse homo igneus supra firmamentum apud Ezechielem,? hinc ait hodie: Ecce ascendimus Ierosolymam. Descendens ab Iericho haec dicebat; Iericho autem symbolum extitit huius mundi, sicut Ierusalem paradisi coelestis. Praecepit Deus Hebraeis ne quid tollerent de spoliis Iericho ; 1* sic Christus - nihil voluit de bonis huius mundi, non divitias, non honores, non voluptates, sed potius affici voluit malis: Filius hominis tradetur principibus sacerdotum et scribis, etl condemnabunt eum... et tradent 2. 9; 30 (hebr. 31), 20; 61 (hebr. 62), 10. 7) Cf. Gn 32, 28. 8) Cf. Idc 7, 16-20. sicut duplici substantia homo constat: sensu ad terram propenso, spiritu ud coclestia anhelante. Sed per peccatum homo totus terrenus faclus est, hinc Christus venit totus coelestis. Noluit terrena bona, sed potius mala elegit; hoc autem non intelligentes riui Zebednel, ab co pctunt regni gloriam, Christus vero tanquam ignorantes eos repellit. Glorin huius mund! vnana, mendax et fallax est, eum gentibus ad illudendum, ad flagellandum et crucifigendum, et tertia die resurgel ; * Oporluit pali Christum el ita intrare in gloriam suam ; * Per multas tribulationes oportel nos intrare in regnum Dei. !? Sic Christus totus ignis sursum tendens. Át non sic filii Zebedaei petentes regni gloriam, regni utique huius mundi, existimantes regnaturum esse Christum sicut David et Salomonem: Dic ut sedeant hi duo filii mei unus ad dexteram luam et unus ad sinistram in regno (uo.!9 Sunt sicut filii Aaron incensum Domino offerentes, sed in igne alieno, profano, non sacro, quare divino igne absumpti fuerunt.!? Sacer ignis est caritas, coelestis gloriae desiderium; profanus autem cupiditas, ambitio, desiderium gloriae mundanae. Filii sunt Zebedaei, viri ignobilis, filii Adam terreni, ignobili adhuc spiritu praediti, nondum Spiritu Sancto donati atque repleti, licet Christi discipuli ac veluti filii essent. Hine Regius Vates una cum Christo eos veluti coarguens ait: Filii hominum, usquequo gravi corde ? ul quid diligitis vanitatem el. quaerilis mendacium ? Et scilote quoniam mirificavit Dominus sanctum suum.** Christus tanquam ignorantes repulit: Nescitis quid petatis: * umbras bonorum expetitis fugacissimas, inanissimas larvas quaeritis. Hinc ait: Filii hominum, o homines, ad imaginem et símililudinem Dei et Christi conditi, summa nobilitate spiritus donati et ad coelestem, aeternam, divinam gloriam destinati, usquequo gravi corde eritis, terreno corde praediti ad terrena mundanaque propenso? Usquequo coelestem gloriam contemnetis, flocci pendetis ? Sic enim hebraice est: Usquequo gloria mea vilipendio ? Ut quid diligilis vanitatrem el quaeritis mendacium ? II. Gloria mundi huius vana, mendax et fallax est; hinc Christus fallaces divitias ? appellavit, et Regius Vates: Beatus vir cuius esi nomen Domini spes eius et non respexit in vanitates et insanias falsas, ** idest fallaces. Hoc quoque sapientissimus Salomo n dixit ac sapientissime in suo Ecclesiaste peroravit demonstravitque: Vanitas vanilatum el omnia vanitas ... Vidi cuncta quae [iunt sub sole, el POST DOMINICAM SECUNDAM QUADRAGESIMAE 267 ecce... vanitas el affliclio spiritus,?5 sive pastura venti, quemadmodum vanitatis amatores et inanis gloriae cupidos vento pasci dicimus. Humanam gloriam hoc loco David pn et 2123? appellat. Est autem pn idem ac vacuum , id quod intus vacuum est, uti est arundo, sicut vas vacuum, vagina sine gladio; 373 vero mendaTT ciu m, fallacia, uti adulterina falsaque moneta, uti sunt larvae, imagines, picturae, umbrae rerum. Fallax et mendax est mundi huius gloria, sicut illa quam satanas ostendit promisitque Christo in deserto,?'" quam promisit serpens primis parentibus in paradiso; ?? sicut felicitas Pentapolis, quae Loth visa fuit sicul paradisus Domini, ?? et tamen vivum infernum ibi reperiit multaque mala ibi passus fuit, odia pessimorum hominum, captivitatem, bonorum expoliationem *? et tandem salutis et vitae extremum periculum; ?*! sicut Hebraei concupierunt in deserto carnes Aegypti, contempto manna, pane coelesti et angelico: Quis dabil nobis .. . carnes?*? Anima nosíira .. . nauseat super cibo isto levissimo.*? Existimabant se beatos fore si carnes ad manducandum liaberent: Concupierunt concupiscentiam in deserlo et tentaverunt Deum in inaquoso; el dedit eis petitionem eorum et misil saturitatem in animas eorum,?* idest repletionem, oppilationem, nauseam tollentem omnem cibi appetentiam, ita ut ab omni esca abhorrerent; unde ait: Omnem escam abominaía est anima eorum, et appropinquaverunt usque ad porlas morlis,?5 nam cibi fastidio affecti et ob inediam macie confecti, obesi perierunt, ** cedente illis postulato edulio in letalem morbum repletionis et indigestionis; quare non a&tulit eis, ut sperabant, felicitatem, sed magnam infelicitatem. Sic ait Dominus hodie: Nescitis quid petatis, nam bona huius mundi flores, rosae videntur, et tribuli ac spinae sunt. Primi parentes existimabant se in ligno scientiae boni et mali omnem felicitatem reperturos, et statim ut comederunt ex illo, thesaurum omnis infelicitatis invenerunt. ?? sicut illa quam satanas Christo ostendit et primis parentibus promisit, et sicut cibi quos Hebraei in deserto concupierunt, manna Coclesti contempto. Bona mundl huius spinae sunt, et mundana felicitas infelicitatem affert. Pars ergo electorum Dei non est mundus L sed Deus. Petitio Apostolorum est sicut petitio Adonine, quae ín causa mortis cessit, ei 268 : FERIA QUARTA Nescitis quid petatis. Mundana prosperitas et fortuna arbor scientiae est, non felicitatem afferens sed infelicitatem, non vitam sed mortem, sicut caro Hebraeis in deserto non saginam attulit sed maciem, non felicitatem sed molestiam, fastidium, nauseam. Scitote quoniam mirificavit Dominus sanctum suum, separavit pium sibi.5* Abraham unicum ac dilectissimum filium Isaac separavit a filiis concubinarum, his nanque munera dedit extra domum, Isaac autem totius facultatis heredem instituit. * Pars electorum Dei non est mundus, sed Deus: Dominus pars hereditatis meae. ?? Levitas, quos sibi specialiter Dominus elegit, noluit habere partem et hereditatem in terra. Sic Aaroni dixit Deus: In terra eorum nihil possidebis, nec habebis partem inter eos; ego pars ei hereditas tua in medio filiorum Israel ; *? et in Deuteronomio 10: Non habuit Levi parlem neque possessionem cum fratribus suis, quia ipse Dominus possessio eius est ; *' et capite 18: Levitae... nihil .. . accipient de possessione fratrum suorum, Dominus enim ipse est hereditas eorum. *. Ait autem: Non potestis Deo servire el mammonae, 8 ideo: Nolite thesaurizare vobis thesauros in terra... sed thesaurizate vobis thesauros in coelo. ** N IV. Sed, quaeso, consideremus paulo diligentius tum Apostolorum petitionem, tum Christi responsionem. Quoad petitionem: Dic ut sedeant hi duo filii mei unus ad dexteram tuam et unus ad sinisiram in regno tuo. Sicut Adonias amore captus reginae Abisag, a Salomone eam petiit, intercedente Bethsabee matre Salomonis, ita hodie hi duo Apostoli, affecti desiderio humanae gloriae, per matrem petunt eam a Christo vero Salomone. Verum Adoniae petitio in, causa mortis ei cessit, ** Apostolis autem gravis reprehensionis. Duo petunt: sessionem quietam, placidam requiem a laboribus, corporis commoda et voluptates, hoc primum est; alterum vero honores regni, non qualescunque, sed primos et supremos: Unus ad dexteram tuam et unus ad sinistram in regno (uo. Haec duo sunt quae vel maxime cupiunt, esuriunt, sitiunt amatores huius saeculi: voluptates corporis et supremos honores, nam 37*) Ps 4, 4. Ex hebraico. 38) Ct. Gn 235, 1-6. 39) Ps 15, 5. 40) Nm 8, 20. Vulg.: Nihtl possidebitls nec habebitis. etc. 41) Vr. 9. 42) Vrr. 1-2. 43) Mt 6, 24; Lec 16, 13. 44) Mt 6, 19-20. Vulg.: Thesaurizate autem, elc. 45) Ct. 3 Rg 2, 13-25. POST DOMINICAM SECUNDAM QUADRAGESIMAE 269 divitiae propter haec quaeruntur et comparantur; cum enim pecuniae obediant omnia, sine divitiis nemo potest vel voluptatibus frui vel consequi honores. In his putatur consistere quae summis votis optatur mundi felicitas, propterea duo haec petunt. Et sapienter quidem ac prudenter petere videntur, nam potiora et meliora eligunt, non contenti bona qualiacunque petere. Nam cum verbis Christi contineatur et gloria resurrectionis et ignominia passionis, non petunt ipsi pati cum Christo — nam in passione duo sunt: ignominia maxima contra honores supremos summosque et poenae acerbissimae contra corporis voluptates: T'radetur enim gentibus ad illudendum : ecce ignominia, et flagellandum et crucifigendum : en poena et dolor acerbissimus, — non haec petunt, sed gloriam resurrectionis: Teríia die resurget, utique gloriosus, sicut in transfiguratione visus eis fuit solis instar fulgidus. * Quare arbitrati Christum sic esse in hoc mundo regnaturum, petunt regni consortium, ut sicut in transfiguratione apparuerunt cum Christo Moyses et Elias visi in maiestale, *5 sic ipsi essent gloriae Christi participes et consortes super omnes alios. Hic igitur eorum animus erat: principatum sibi quaerere, in quo et magnis voluptatibus frui possent et summis honoribus sublimari, non enim qualescunque honores petunt, sed supremos post Christum apud. ipsum. Talis nanque est «oeuotpía, 1? honoris cupiditas et ambitio: nisi ad summum pervenerit honorem, ita ut ulterius progredi et ascendere non detur, nunquam quiescit, ut in honoribus ecclesiasticis patet: licet multis sit dignitatibus et honoribus cumulatus quis in Ecclesia, si tamen ambitione quoquo modo infectus sit animus, semper ad maiora aspirat, ad summum usque Pontificatum. V. Sed quid ad haec Christus? Nescitis, inquit, quid petalis. Laudavit Deus Salomonem eo quod, data ei optione ut peteret quicquid magis liberet, sapientiam petiit, spiritualia divinaque bona, non mundana et temporalia. * Merito igitur arguit Christus filios Zebedaei non spiritualia sed temporalia appetentes atque petentes, ut aqua reprehensionis huius ignem ambitionis extingueret. Haec, inpetunt enim mundi commoda et honores, arbitrantes Christum post resurrectionem regnaturum esse; pelunt ergo voluptates et sublimes honores. Sed merito Christus eos arguit non spiritualia sed mundana petentes, bona enim hulus mundi venena sunt. Deus creavit bona coelestia et terrena pro duplici substantia qua homo constat; sed quia terrena visibilia sunt, non autem coelestia, quit, qui Deum et divina aeternaque bona ignorant, summis votis expetunt, sicut alibi dixit: Haec enim omnia gentes inquirunt. 9! Nescitis quid petalis : videntur, inquit, vobis mundi huius bona vera et solida, utilia, honesta, voluptatibus plena; sed si ea vere agnosceretis, eligeretis potius mundi mala his opposita, ut ego feci. Mundus hic veluti arbor est fructus producens varios: hos quidem dulces et suaves, sed perniciosos et veneno dulci plenos, alios vero amaros, gravis odoris et saporis, sed tamen salubres et medicinales, comedentibus valde utiles et salutares, ut dici solet, deforme bonum, quod optimum habet saporem, licet non colorem. IL. ALIA HOMILIA I. Ab initio, inquit Moyses, sapientum alpha! et coryphaeus, quod Deus coelum et terram creavit, bona coelestia et terrena, paradisum coelestem et terrestrem;? duo bonorum genera: visibilia et invisibilia, sicut Paulus ait: Non contemplantibus nobis quae videntur, sed quae non videntur; quae enim videntur, lemporalia sunt, quae autem non videntur, aeterna sunt. * Utraque autem propter hominem creavit, quem duplici substantia, corporali et spirituali, terrena et coelesti, animali et angelica constantem efformavit. Hinc homo dictus est DYN, terra, et VN ,* ignis. Terra locum desiderat infimum, ignis supremum, hinc sursum ad coelestia volat. Licet autem sicut coelum terra multo maius multoque nobilius est, sic bona coelestia multo sunt nobiliora multoque maiora terrenis, homo tamen multo ardentiori desiderio haec appetit quam illa, quoniam haec visibilia sunt, illa autem invisibilia; praesens autem obiectum vehementer movet, bonum autem quod non cognoscitur, non diligitur, nec desideratur. Si vir in campo suo ignoret thesaurum esse absconditum, aut magnam auri vel argenti venam, nihil pendit. Hanc ob causam hodie etiam /postoli temporalium bonorum desiderio tenebantur. POST DOMINICAM SECUNDAM QUADRAGESIMAE 271 Hanc ob causam, fratres, multi contemnunt bona coelestia et maximi faciunt terrena, quia haec oculis patent, illa vero minime. Sicut legimus de tribu Ruben et Gad quod, cum vidissent terram Galaad illisque optima ad habitandum visa fuisset, contempserunt terram promissionis et terram Galaad dari sibi petierunt in hereditatem ac possessionem perpetuam. 5 Nec mysterio vacat quod tribus Ruben, quod est filius visionis, et Gad, quod est felicitas, terram minime visam contempserunt et visam regionem Galaad appetierunt; nam qui nonnisi oculis reguntur et qui nonnisi praesentem appetunt felicitatem, facillime contemnunt bona coelestia. Deus per Os &a m ait: Ephraim vitula edocía diligit trituram ; * vitula est, inquit, laboribus assueta, iuvenca edomita ad portandum iugum; sed magis, inquit, diligit trituram quam arationem, quoniam in tritura est bonum praesens, in aratione vero futurum. Iuvenca libenter ferebat triturae laborem, quia pro libitu comedere poterat, cum iuxta legem" os ligatum minime haberet: Non alligabis os bovi trituranti.* Sic incusabat populum quod praesentia bona diligerent, non futura. Apostoli hodie, cum essent in Iericho, figura mundi huius, moti splendore temporalium bonorum ea appetunt petuntque a. Christo; Christus autem nonnisi coelestia appetebat: JAscendimus lerosolymam,? illa aulem quae sursum est Ierusalem ; ? in coelo enim thesaurizabat Christus et in coelo semper habebat cor, non in terra, non in mundo hoc. IL. Sed, quaeso, consideremus quidnam Dominus Apostolis responderit: Nescitis, inquit, quid petatis. ? Et quidem non sine causa Christus sic respondit, qua quidem responsione eos partim excusavit, partim accusavit, sicut cum dicimus aliquem ex ignorantia peccasse. Huius autem responsi ac coelestis oraculi assignat causam Salomon dicens: Vanitas vanitatum el omnia vanitas.* Bona, inquit, temporalia et mundana non sunt vera bona, sed vana, sed ludicra, sicut in scena hic quidem regem agit, ille reginam, hic filium regis, ideo multi coelestia contemnunt et nonnisi terrena appetunt. De hoc Osee etiam arguebat populum, et hanc ob causam Apostoli temporalia petunt a Christo; Christus nutem ostendit bona temporalia vana essc. Vanitas mundi huius explicatur parabola cuiusdam nstrologi. Mundi bona somnia sunt, larvae, ipsissinia vanitas, nam nulio modo explere possunt desideria humani cordis. ille filiam, hic ducem, ille militem, doctorem alius; sed omnia finguntur, personas agunt, non sunt.: Accidit semel cuidam astrologo, cum filium haberet, voluit ex decretis et canonibus astrologiae iudiciariae, ex hora nativitatis filii, ex constellationibus et planetarum aspectibus, coniunctionibus, domibus, dignoscere ac praesagire?? futuram sortem fortunamque filii. Egit multo studio nativitatem, reperit quod filius futurus erat rex; miratus sortem nativitatis, iterum egit ne forte prima vice alucinatus fuisset; sed iterum et tertio reperit quod rex futurus erat. Accidit autem ut fieret in civitate quaedam tragicomoedia, in qua astrologi filius factus fuit rex sicque delusus fuit astrologus filiumque habuit regem. Vanitas vanitatum et omnia vanitas: Cain et Abel fratres sunt, possessio et vanitas;!*somnia sunt bona mundi huius, sicut Isaias ait: Somnium visionis nocturnae multitudo omnium gentium ... Sicul somnial esuriens el comedit, cum aulem fueril expergejactus, vacua esl anima eius; cl sicul somniat sitiens et bibit, el postquam [uerit expergefacius, lassus adhuc sitit el anima cius vacua esl; sic erii. mullitudo omnium gentium. Divus Paulus ait quod praeterit... figura huius mundi ; '* rex David: Quoniam in imagine pertransit homo ; " Omnis homo mendaz,!? imo mendacium, nam ostendit se aliquid esse... cum nihil sit; !? vanitas est omnis homo vivens ; *? Veruniamen vani filii hominum, mendaces [ilii hominum, ?! hebraice: Vanitas, mendacium, imo, inquit ex fonte, in statera si ascendant, ipsi sunl pro vanitaie simul, vaniores sunt ipsa vanitate, vanissima vanitas. Sitit quis aliquando, videt phialam vitream colore vini speciem referens, ad deridendos, ad decipiendos simplices arte sic. factam; accurrit, accipit. manu, sentit gravem esse, ori admovet ut bibat et delusum se reperit. Quis non videt, fratres, quod bona mundi huius non explent desideria hominum? Quod sitim non levant? non toilunt famem? Quis non videt quod nemo est sua sorle convanitatem signilicant. 15) 29, 7.8. 16) 1 Cor 7, 31. 17) Ps 38, 7. Vulz.: Verantamen in imagíne, etc. 18) Ps 115 (hebr. 110), 11. 19) Gal ü, 3. Vulg.: Eristumad? se. züni Pa 23, 6. 21) Ps 61 (hebr. 62), 10. POST DOMINICAM SECUNDAM QUADRAGESIMAE 273 tentus? Saul ex pastore factus fuit rex, ? contentus non fuit; Adam rex totius mundi, ? contentus non fuit. Quis principum aut regum est sua sorte contentus? Ad quid ergo potum quaerere qui sitim non levat? Sunt bona mundi huius umbrae bonorum, imagines depictae; merito igitur ait: Nescitlis quid petatis. III. Alteram causam aliquando Dominus assignavit dicens quod: Nemo potest duobus dominis servire, non potestis Deo servire et mammonae, ^ quod bona temporalia spinae sunt quae suffocant sementem patrisfamilias, ?? quod impedimento sunt virtuti atque saluti. Impossibile est divites intrare in regnum coelorum: Facilius est camelum per foramen acus transire, quam divitem inirare in regnum coelorum. 9 Hinc Regius Vates: Divitiae si affluant, nolite cor apponere. ? Quis unquam magno onere pressus potuit iter asperum ac difficile valdeque longum peragere, in montem excelsum ascendere? Stultus autem valde esset qui veras gemmas pro adulterinis relinqueret, probatam pecuniam optimi auri et argenti pro falsis monetis; iure igitur ait: Nesciltis, etc. IV. Sed tandem hodierni Evangelii causa ostenditur dum ait: Ecce ascendimus Ierosolymam, cum adhuc essent in Iericho. Christus mentis oculos in coelestem Ierusalem fixos tenebat. Noverat Christus sempiterna bona regni coelorum, bona invisibilia paradisi; Apostoli autem, cum nonnisi bona mundi huius adhuc nossent, existimabant nec maiora nec meliora his reperiri posse, maxime si principes summi in regno Christi essent constituti: Ut sedeant... unus ad dezxieram tuam et unus ad sinistram in regno tuo. ?** Erant hodie Apostoli similes rusticis hominibus natis in silvis montibusque alpestribus, qui si aliquando in aliquam civitatem venerint, visa civitate illa, templis, palatiis, platea, vicis, existimant non reperiri in mundo meliorem civitatem, utique quia meliorem nunquam viderunt. Quod si cordato ac sapienti viro dicerent: O qualem civitatem! Videtur paradisus: non debet reperiri alia civitas aut locus huic similis; merito diceret eis: Nescitis quid dicitis. Bona temporalia maximo impedimento sunt virtuti et saluti. Apostoli appetunt supremos honores putantes nullum maius bonum darl posse; Christus nutem exemplo suo ostendit els quaenam sint vera bona nppetenda, contempsit enim terrena quin vann et occasiones vitiorum. Hodie Christus Apostolos dirigit in vernm felicitatem vinmque ostendit. Sic hodie Christus. Si, inquit, coelestia aeternaque bona mecum agnosceretis, haec mundi bona tanquam vilissima stercora contemneretis, sicut et ego. An existimatis vos esse me sapientiores ac prudentiores? Si ego mundana haec vera bona iudicassem, an non pro me elegissem? Num stultum me existimatis? Stultus enim esset gemmarius et artifex qui pretiosissimas gemmas aurumque optimum et argentum nihil faceret, sed tanquam quisquilia foras proiceret; sed si peritissimus est et prudentissimus videturque gemmas proicere, existimandum profecto est eas non veras, sed adulterinas esse gemmas, quas despicit proicitque. Sed enim Christus mundana despexit et ex alto contempsit, non tantum quia umbrae sunt vanissimae verorum bonorum, verum etiam quia occasiones sunt quam proximae vitiorum, superbiae, luxuriae, aliorumque malorum, ut luce clarius patuit in Saule, Davide, Salomone. Sicut enim qui per viam coenosam ambulat, vel leviter impulsus facillime labitur, sic accidit in via divitiarum et voluptatum: facillime homo, etiam iustus, cadit in peccatum, quod causa est aeternorum malorum, nam: Impinguatus, incrassatus, dilatatus, recalcitravit. *? Hinc Salomo n petiit a Domino ne divitias sibi daret, ne forte ditatus multis divitiis oblivisceretur Deum ipsumque negaret. *? In prosperitate ac florenti fortuna facile obliviscitur Dei. V. Nescitis quid pelatis. Potestis bibere calicem, quem ego bibiturus sum? ... Calicem quidem meum, etc. Naturalis est appetitus felicitatis, hinc mater hodie felicitatem appetit petitque filiis suis, sicut Rebecca procuravit benedictionem filio suo Iacob, quem unice diligebat. 3* Sed cum sit duplex felicitas: altera quidem vera, altera vero fallax, hodie Christus discipulos suos in veram dirigit felicitatem, quae in coelis est, viamque ostendit per poenitentiam et humilitatem, docens eundum esse in coelum per martyrium simile passioni Christi. Nam omnis motus, fratres, ut ex naturali philosophia patet, est a contrario in contrarium. * Felicitas paradisi omne genus bonorum complectitur, quae vel in homine vel extra hominem reperiri possunt: 22-23. 32) Cf. Gn 27, 5-29. 33) Cf. S, Thomas S. Theolog., 1* 2**, q. 23, n. 2. POST DOMINICAM SECUNDAM QUADBAGESIMAE 275 vita, sensus, sanitas, membrorum integritas, pulcritudo, vires, ingenium, prudentia animi, quies, consolatio cordis, sensuum voluptas in homine est; divitiae, honores, dignitates, regna, imperia extra hominem. Haec duo bonorum genera in coelo sunt. Duo haec appetunt Apostoli: Ut sedeant : ecce quies dulcissima, unus ad dexteram tuam et unus ad sinistram in regno (uo : ecce honores et divitiae. Hanc felicitatem assecutus fuit Christus in resurrectione sua, de qua hodie: Die tertia resurget, vita aeterna et infinita gloria donatus, ut patuit in transfiguratione, * quae specimen fuit gloriae resurrectionis. Sed per quam viam assecutus est Christus gloriam regni sui? A contrario in contrarium: Filius hominis tradetur principibus sacerdotum... el tradenl eum gentibus ad illudendum et flagellandum et crucifigendum. ** In passione Christi duo extitere: summus dolor et cruciatus totius corporis et summa ignominia ac vituperium; illud contra vitam Christi, hoc autem contra honorem. Flagellatio et crucifixio cruciatus sunt; illusio autem ignominia contra honorem. In Christo igitur duae virtutes quam maxime fuerunt conspicuae: humilitas et patientia, de quibus hodie: Filius hominis non venit minisírari, sed ministrare et dare animam suam, mortem subire in redemptionem pro multis. * Sic duo requirit a nobis: Potestis bibere calicem, quem ego bibilurus sum? Per imitationem crucis eundum in coelum est: Qui vult post me venire, abnegel semetipsum el tollat crucem suam et sequatur me ; Christus passus esl pro nobis, vobis relinquens exemplum ul sequamini vestigia eius. 8 Intelligimus hoc, fratres, quod per summam humilitatem ad summam gloriam peragendum nobis est et per summam patientiam summamque poenitentiam ad summam felicitatem et voluptatem, sicut Christus his mediis gloriam assecutus fuit regni coelestis. Si intelligimus haec, quid adhuc sectamur divitias, honores, voluptates, vanitates mundi? Fratres mei, haec dicens Christus: Potestis bibere calicem, quem ego bibiturus sum? ostendit quod gloria paradisi est sicut corona in agone certantium et sicut bravium in stadio currentium, quod non datur nisi pro meritis, nisi legitime certantibus et optime currenFelicitas complectitur bona tum corporis tum animac; hanc felicitatem Christus nssecutus est, sed per summam poenam et ignominiam, idco per summam patientiam et humilitatem. Has virtutes n nobis quoque requirit, nam gloria paradisi Corona Certanilnis est et bravium. Hoc docuit Christus verbis et exemplis; sed valde differunt cogitationes Christi. et Apostolorum mundana quaerentium. tibus: ** Bonum certamen ceríavi, cursum cunsummavi, fidem servavi ; in reliquo reposita est mihi corona iustitiae. *^ Sic hodie Christus ait: Sedere aulem ad dexteram meam vel sinistram non est meum dare vobis, nisi quibus paratum esl a Patre meo, *' nisi electis, nisi praedestinatis secundum divinam praeordinationem et consilium divinae voluntatis. Nam, inquit, iudex constitutus a Patre sum; non possum nisi pro meritis coronas dare vincentibus; non est apud me personarum acceptio, ** non iudico secundum carnem et sanguinem; corona gloriae non datur nisi in virtutis praemium, in coronam iustitiae. VI. Docuit autem, fratres, Salvator non tantum verbis, sed etiam opere et exemplo hanc viam salutis. Quod si non movemur doctrina Christi, saltem moveat nos exemplum Christi, nam ipse tanquam dux noster ait: Ecce ascendimus Ierosolymam; praecedit ipse ante nos iter faciens. Quod si exemplum Christi non movet nos, quid movebit? Ipse est enim columna nubis et ignis, praecedens ac ducens populum per desertum. * Fratres mei, ex hodierno Evangelio manifestum fit quam verum sit quod per Isaiam Dominus ait: Sicut exaltantur coeli a terra, sic exaliatae sunt viae meae a viis vestris el cogitationes meae a cogitationibus pestris. * Quam diversae sunt hodie cogitationes Apostolorum a cogitationibus Christi! Nam Christi cogitationes coelestes sunt, cogitationes autem Apostolorum terrenae, quia nondum Christi spiritu pleni erant, sed spiritu Adami: Primus homo de terra terrenus, secundus homo de coelo coelestis ; qualis terrenus, lales el terreni, el qualis coelestis, tales el coelestes .. . Sicut portavimus imaginem terreni, ita portemus . .. imaginem coelestis. *5 Mundana omnia mendaciis et fallaciis plena sunt, veluti «115 pharmncopollo vasa essent [nlsis nominibus insignita, mutatis pharrnacis, ifa 0t ubl sme) dicitur esso, Imnslt fol; ubl manna, ibi toxicum; ubi theríaca, jb] venepurn, Sie 1n. runde dicunt. malum bonum. et bonum. malum, ponunt amarur (n dulce et dulzo (p urmnrum, tenebras (n Ducem el Lucem (n tenebras, Accessit ad eurn rater f Miorurm Zebedol adotans et potent aliquis ab eo, sicut Hethisabeo, inm granducvae netstis, ad David regern aceosult nüidorans et potens regnum pro Sulomone filio suo. Non tamen hodierna petitio gratiam » Ghristo neopseeuta cest BFinemque sortifa et effectum, quem Min Betlisabee petitio pre Salerepns filie suo, sed Wim quein Dl supplicallo, quum ipsa ud POST DOMINICAM SECUNDAM QUADRAGESIMAE 277 VII. Dic ut sedeant hi duo filii mei unus ad dexteram tuam et alius ad sinistram in regno tuo... Nescilis quid pelatis. Mirabile dictu est quod Apostoli hodie non reperiunt aquam in flumine paradisi, non lucem in sole: Omne datum optimum et omne donum perfectum desursum est, descendens a Patre luminum. ** Sol et scutum Dominus Deus, gratiam et gloriam dabit Dominus.*' Inquiramus huius rei causam, cur non exaudiat hodie Dominus filios Zebedaei, matre intercedente, supplicationem praesentantes. Sed non gratificatur eis Christus, nec grate respondit, sed cum stomacho: Nescitis quid petatis: imprudentiae et ignorantiae eos accusat. Sicut Salomon indigne tulit petitionem Adoniae per Bethsabee, qua Abisag petebat dari sibi in uxorem, ** sic et Christus hodie indigne tulit petitionem filiorum Zebedaei: Nescitis quid petalis. regem Salomonem pro Adonia porrexit, quae in rege iram stomachumque contra Adoniam magnopere commovit. Sic hodie: Nescilis, inquit, quid petatis. Accessil ad eum mater [iliorum Zebedaei, mulier aetate et moribus venerabilis, honestissima, studio valde religiosa, nam ad Christum accessit adorans: Accedite ad eum et illuminamini ; mater quae, licet filios tenerrime amaret, patiebatur tamen aequo animo se a filiis propter Christum derelictam ac desolatam. Ambo f[ilil Christum sequebantur, Christo adhaerebant semper comites individul: signum est quod cos n tenera aetate optime educaverat in timore Dei, bonis sanctisque moribus imbuerat, nam: Adolescens iuxta viam suam, etiam cum senuerit non recedet ab ea. Mulier devota, ad orandum accessit ad Christum, ad petendam gratiam pro filiis, nam filios quodammodo magis quam seipsam diligebat. O viscera materna! maternam caritatem! Discant matres pro filiis ad Deum, ad Christum preces orationesque ferventes funderc. Veneratus fuit Christus mulierem hanc; licet enim ipsius petitio indecens et minus conveniens fucrit, non tamen cam Christus obiurgat, sicut Salomon matrem Bethsabee; non dicit ei: Nescis, mulier, quid petas; sed filiis dicit: Nescilis quid petatis. Condonandum aliquid est honestae mulieri, venerandae matronae, nam filia Evae ostenditur mulier ista. Gloriam illa desideravit: Erilis sicut dii, haec autem: Dic ut sedeant hi duo filii mei unus ad dexleram (uam el unus ad sinistram in regno tuo. Sed si errat ex affectu immoderato, ex nimio filiorum amore errat. Pictor excellentissimus amor est; etiani quae turpissima sunt suis coloribus pulcherrima ac plane divina reddit amantium oculis. Erant hi duo f[ilil humili loco nati, ex lgnobil! generc, simplices, idiotae, piscatores, pauperes, absque litteris, sine scientia, usum rerum non habentes; cos tamen mater aptos iudicat ad regni gubernacula, ad sceptra et coronas, dignos primis honoribus, gradibus et officiis regni etimperii Christi, qui est. Rez regum et Dominus dominantium. Nescitis quid petatis. Mundi huius bona a filiis Adae multa sollicitudine quaeruntur, procurantur, sicut ab Hebraeis paleac per universam terram Aegypti; quod sl a multis non procurantur, desiderantur tamen; si autem nec desiderantur, magni tamen fiunt, plurimi aestimantur, maxime honores, gradus, dignitates magnae. Christus hodie ad radicem mittit securim, ut haec nullo in pretio habeantur, nam sic nec desiderari, nec procurari poterunt, sl! vilipendantur: Arbitror ut stercora. Hoc est quod ait: Nescitlis quid pelatis : si nosceretis mundana haec, ut ego novi, una mecum nihili penderetis. Amor mundi huius saepe impedit ne orationes nostrae exaudiantur a Deo. Filii Israelin Aegypto non fucrunt exauditi, nisi mortuo rege Aegypti; tunc clamaverunt ad Deum et exauditi sunt. Utinam moriatur in nobis rex iste, qui animorum nostrorum tyrannus estf An non melior nobis Deus est quam decem mundi? Elcana dixit Annae: An non melior ego tibi sum quam decem [ilii? Sic Christus vult dicere hodie: Nescítis quid petalis ; melior ego vobis sum quam decem regna ». 46) Iac 1, 17. 47) Ps 83 (hebr. 84), 12. 48) Cf. 3 Bg 2, 13-25. Repellit Dominus petitionem Apostolorum eos arguens de imprudentia et ignorantia Creavit Deus a principio bonn coelestia et terrestrin; sed terra crenta fuit inanis et vacua, quia nihil continet quod possit cor hominis satisfacere. Huius autem rei causa est, quoniam sicut ab initio Deus coelum et terram creavit, *? ita bona coelestia et terrestria: paradisum coelestem in quo posuit Angelos, et terrestrem in quo hominem collocavit; 599 et sicut in homine animam et corpus condidit, ita bona spiritualia et corporalia, visibilia et invisibilia, temporalia et aeterna, bona mundi huius et bona saeculi futuri. Mundum hunc Deus bonum quidem creavit, sed tamen non omnino perfectum; non est in mundo lux sine tenebris. Cum creasset terram ait: T'erra autem eral inanis ei vacua el tenebrae erani super faciem abyssi. ** Videtis imperfectiones? De coelo nil tale dixit: Din "aa-5y qum wie) an nmn qoNTM Erat vana e vacua. Vanum dicitur quod non consequitur finem quo tendit opus; in vanum aedificata dicitur domus sine tecto, quae habitari non potest, in vanum laborat qui seminat in arena. Sic Isaias ait: In vanum laboravi ; 9 et: Non in vanum creavit eam, ad habilandum formavit eam.** Vacuum dicitur vas in quo nihil est; domus sine habitatore vacua dicitur, dolium sine vino, hydria sine aqua. leremias ait: Vidi terram, el ecce vacua .. . el nihil, 95 hebraice: 303 YAT 1.9 Sed etiam in Genesi quod Septuaginta transtulerunt: 'Aóparoc xal axatooxebaotoc, 7 invisibilis el incomposita, Aquila vertit: Kévoua xat ob9év, 55 inanis etl nihil; similiter Theodotion: Kxcvv xai ob8év, 59 inanis el nihil ; nam vacuum esse dicimus ubi nihil est. Sed quomodo terra inanis, vacua, vana dicitur? Quia si eam Deus reliquisset uti creavit, totam sub aquis, in tenebris, sine plantis, sine animalibus, frustra, in vanum creata fuisset. Sed quomodo Ieremias ait: Vidi terram, el ecce inanis et nihil? Quia talis utique est si ad hominis animum referatur;. si enim ad perfectam hominis felicitatem terra creata fuisset, utique in vanum condita esset, nam Adam constitutus universae terrae dominus, fhohu pabohu pehoscech hal pene theom. 53) 49, 4. Vulg.: In »bacuum laboravi. ram, etc. 56) Ms.: Thohu babohu. 57) Ms.: Aorathos che acathoschevasthos. nem Hezapla, (P. G. 15, 146). Ms.: Chenon che uthen, POST DOMINICAM SECUNDAM QUADRAGESIMAE 279 contentus minime fuit. Inanis est et vacua, nihil continet quod possit animum hominis perfecte satisfacere, cor hominis perfecta voluptate replere. Hoc est quod Salomon ait: Vanitas vanitatum et omnia vanitas. VIII. In vanum curatur a medicis qui sanitatem non consequitur: age nunc igitur, quoniam meliora sunt coelestia bona terrenis et Deus optionem dat homini ut petat eligatque quod libet magis, sicut Salomoni dixit: Pete a me quod vis, *? sicut Ezechiae regis piissimi patri! Achaz impio dixit Isaias: Pete tibi signum a Domino Deo tuo in profundum inferni sive in excelsum supra. * Et quidem laudavit Deus Salomonem vehementer eo quod, accepta optione, petiit a Deo non corporalia sed spiritualia, non mundana sed divina, petiit divinam sapientiam. 9? Et hoc est quod arguuntur hodie Apostoli tanquam imprudentes, quia mundana petunt non divina, terrena non coelestia: Nescitis quid pelatis; sicut Moyses arguit vehementer rubenitas et gaaditas, eo quod videntes in deserto terram Galaad aptam pascendis pecoribus, eam petierunt in habitationem, nihil curantes terram promissionis. Abraham dedit Loth ius eligendi regionem sive ad dexteram sive ad sinistram; elegit autem Loth Sodomam, eo quod regio illa sicut paradisus Domini visa est illi, 55 sed tamen multa ibi passus est: $5 Omnia vanitas et afflictio spiritus. *! Nam Furias finxere poetae filias esse Plutonis et Proserpinae, sive terrae aut noctis, 9 Pluto autem divitiarum deus habebatur. 9? Oriuntur ex divitiis et abundantia terrenarum divitiarum multae curae atque molestiae, sicut ex terra inculta spinae oriuntur; invidiae dissecantes animos, nam, ut ille ait: Invidia serra est animorum; *? oriuntur aemulationes, irae, rixae, contentiones, divisiones animorum, sicut inter Abraham et Loth: ** Nescitis quid petalis. Imprudentiae est deteriora eligere, relictis melioribus. Si invepag. 149-152. 70) Socratis dictum. Cf. S. Maximus Loci Communes, serm. 54, (P. G. 91, 962). 71) Ct. Gn 13, 1-7. Praeferenda sunt ergo bona Coelestia; ideo nrguuntur tanquam imprudentes Apostoli terrena non coelestia petentes; ex abundantia enim terrestrium bonorum multae oriuntur molestiac. x Fuit crgo valde imprudens €orum petitio, cum ipse Christus ca contempserit, imo potius contraria clcgerit. Sed Christus homo coelestis crat, Apostoli nutem terreni. SI Deus sapientissimus nihili pendit bona mundi huius, cí ergo credendum est. nirentur fodinae auri et argenti hic, ibi vero aurichalchi et stanni, imprudens esset qui hanc fodinam eligeret, illam vero copiosissimam relinqueret; qui gemmas empturus, non veras sed adulterinas eligeret, adulterinos nummos, eo quod pulcriores videntur. Sapiens aurifex et gemmarius diceret hoc videns: Nescitis quid agatis. Sic Christus: Nescitis inquit, quid petatis. Et quidem solent esse principes stomacho valde delicato, facile negant cum petitur quod valde displicet et quod indignum est ut concedatur. Sic Christus in bonis temporalibus nil sibi complacuit; ostendit quod potius displicebant ei: noluit divitias mundi huius, noluit honores, noluit voluptates; haec omnia ex alto contempsit, opposita his potius elegit, sicut in hodierno Evangelio patet, in quo de passione et morte sua loquitur. ?? Et quidem mirum est quam differant humana ingenia a divino: Sicul exaltantur coeli a lerra, sic exallaniur viae meae a viis vestris el cogitationes meae a cogilationibus vestris. Primus homo de terra terrenus ; secundus homo de coelo coelestis ; sicul. portavimus imaginem lerreni, ita porlemus et imaginem coelestis. Hodie Apostoli adhuc videntur cum imagine terreni et animo ad terrena, ad mundana propensi, diligentes Iericho non Ierusalem: Nescitis quid pelatis, quoniam bona mundi huius sunt irritamenta malorum ? et seminaria vitiorum, occasiones peccatorum, via lubrica in qua facile labitur homo et difficile surgit; patet in Adam, in Saul, in David, in Salomone. IX. Nescilis quid pelatis, quoniam apud Deum, aequissimum et sapientissimum rerum omnium iudicem et aestimatorem, haec nullius sunt pretii ac valoris; in paradiso, in regno Dei haec nihili fiunt, sicut aurum apud Indos gemmaeque nihil fiunt: Nescifis quid petatis. Cum Deus creavit coelum et terram, duos thesauros duasque fodinas condidit: terram quidem ferri fodinam, coelum fodinam argenti et auri. AÀn non coelum argenteum videtur, stellae autem aurum fulgidissimum? Nolite thesaurizare vobis thesauros in lerra... lihesaurizate autem vobis thesauros in coelo. ** Mundus aurifex et gemmarius quidem POST DOMINICAM SECUNDAM QUADHRAGESIMAE 281 est fallax, vendens adulterinas gemmas pro veris et magno pretio: honorem et gloriam mundus supra modum aestimat, carissime vendit; Christus autem ait gemmas has adulterinas esse. Cui magis credis? cui adhibes fidem ? Christus ait: Nescitis quid pelatis, de mundanis honoribus et divitiis agens; nos quomodo credimus ? Nescitis quid petatis. Arguit Moyses filios Ruben, Gad et Manasse eo quod terram Galaad petierunt; sic hodie Christus filios Zebedaei mundi gloriam cupientes, non Dei. Ruben filius visionis interpretatur, Gad felicitas, fortuna, Manasses oblivio. Obliti gloriae Dei fortunam et felicitatem desiderant quae oculis videtur. Per Ezechielem Dominus ait se non exauditurum eos qui adorabant versa facie ad ortum solis. 5 Quid, quaeso, Deo referebat quod vel ad ortum vel ad occasum solis adorarent? Sed quia templum ipsum divinitatis hieroglyphicum erat; ipsum autem templum ad orientem respiciebat, non ad occidentem; quare necesse erat ut oraturi ad divinum propitiatorium respicerent ad occidentem, non ad orientem. Hoc est mysterium. Non vult Deus ut ab eo diurnam, manifestam, praesentem mundi huius felicitatem respicientes mentis intuitu Deum adoremus, sed potius ad occidentem: Deo relinquamus prospectum felicitatis nostrae, nos autem potius in poenitentiam et passiones poenarum propter Deum oculos figamus, sicut vult hodie Dominus: Potestis bibere calicem? Nescitis quid petatis. Videtur hodierna petitio sicut quae in fabulis legitur petitio Midae, ut quicquid tangeret aurum fieret, hoc enim a diis petiit; quare cibus omnis in aurum convertebatur tactus ab eo, unde compulsus fuit fame perire; ** sicut petitio Phaetontis, ut solis cursum regeret, quod perditionis ipsius extitit causa." Sic ait: Nescitis quid petalis : bonum videtur vobis quod petitis, vobis tamen perditionis causa est. X. Nescitis quid petatis. Non omnino talis est principum felicitas qualis videtur, nam, ut Cicero ait, cum Damocles Dionysium tyrannum beatum praedicaret, Dionysius ut Damocli ostenderet qualis esset principum felicitas et beatitudo, iussit regale convivium Arguuntur Apostoli a Christo gloriam mundi cupientes, quia non vult Deus ut iili serviamus intuitu felicitatis praesentis, sed futurae, Apostoli autem petebant quod ipsis In perditionen cedebat. In mundo nemo est vere beatus, ideo vult Christus terrenum amorem Apostolorum in coelestem convertere. Bona mundana spinae sunt et fomenta vitiorum. Gloria paradisi praemium virtutis cst. instrui, Damoclem regalibus vestibus indui et regali pompa ornari, regio cultu et ministris in regia mensa ei deserviri, sed tantum ut supra caput ipsius gladius evaginatus equina seta suspensus lapsum et interitum ei comminaretur. Talem autem ac tantum timorem gladius ille Damocli incussit, ut summis precibus a Dionysio peteret a periculo liberari, nam ob timorem nihil eum regius ille cultus oblectabat, nihil solatii ex regali illo convivio desumebat. ?* Sic non est quisque beatus in mundo. Apostoli hodie filii Zebedaei dicuntur; Zebedaeus autem dos interpretatur. Qui dotis causa uxorem ducunt, felices putantur si bonam magnamque dotem consecuti sunt; quoniam vero dotis causa uxorem ducere effectus avaritiae est, cupiditas est, nil mirum si hi fihos gignunt sibi similes, cupidos et terrenarum rerum amatores. Sed hoc miraculum quod dicens Christus: Nescitis quid petatis, terrenum omnem in coelestem convertit amorem. Nescitis quid petatis ; Vidi cuncta quae fiunt sub sole, et ecce universa vanitas et afflictio spiritus. *" Christus Dominus noster divitias et bona mundi huius spinas appellavit. ?? Poetae finxerunt infernales Furias filias esse Plutonis et Proserpinae, sive terrae aut noctis. Ex divitiis multa oriuntur incommoda. Hodie legimus quod audientes decem indignati sunt de duobus fratribus ; * quare Christus ad sedandam indignationem hanc multis verbis ad Apostolos usus est. Sic appetitus bonorum mundi huius multa parit mala. Nescitis quid petatis. Veluti dilemmate Christus hodie discipulos perstringit: Vel, inquit, gloriam mundi huius petitis, vel gloriam paradisi; si gloriam mundi huius, nescitis quid peltatis, quoniam gloria haec fallax est et mellitum venenum est, lac quod. dedit Iahel Sisarae, 9 blanditiae Dalilae Samsoni, * gustus ligni scientiae; 99 si vero gloriam petitis paradisi, non est meum dare, nisi quibus paratum est a Patre meo, secundum aeternam Patris mei dispositionem, sicut in cursu stadii non datur a iudicibus bravium et certantibus corona, nisi iis qui meruerint: Non coronabitur nisi qui legitime certaverit. 9 18-19; Lc 8, 14. 81) Mt 20, 24. 82) Ct. ibid. vrr. 25-28. 83) Cf. Idc 4, 18-21, etc. Non coronabitur lect. cod.
CHAPTER 15. Feria Quinta
POST DOMINICAM SECUNDAM QUADRAGESIMAE Homo quídam erat dives, qui induebatur purpura et bysso et epulabatur quotidic splendide. Et erat quidam, ctc. ! I. Accidit hodie sicut Nabal carmelo, homini ditissimo, sed insipienti et crudeli, et Davidi pauperi, sed tamen ad regnum [Israelis praeordinato et destinato: ille omnibus abundabat bonis, iste omnibus egebat; sed tamen paulo post ille vita bonisque omnibus privatus fuit ? et David bonis omnibus cumulatus; sicut Aman, principi ditissimo et honoratissimo, et pauperi Mardochaeo; ? sicut duobus eunuchis regis Pharaonis, pincernae et pistori, quorum somnia interpretatus fuit Ioseph in carcere, praedicens quod pincerna sublimandus gloria erat in regis palatio, pistor vero suspendendus ac magna cum ignominia ultimo supplicio afficiendus. Sed forte etiam somnia eorum non vacant mysterio, ad indicandas causas salutis et perditionis. Somniavit pincerna et videre sibi visus fuit vitem cum tribus propaginibus, qualis est vitis in hieme, sed paulatim oriri gemmas, ut in vere fit, et post folia et flores, uvas maturescere, quibus iam maturis acceptis et expressis in poculo, sive calice Pharaonis, vinum regi propinasse. Hoc somnium fuit salutis praesagium et indicium. Pistor autem videre sibi visus fuit portare se supra caput tria canistra et in superiori canistro omne genus conditorum ciborum, cupediarum et irritamentorum gulae, quae summa Accidit hodle sicut Nabal ct David. Sicut Aman et Mardochaeo, sicut duobus eunuchis Pharaonis. Somnia pincernne et pistoris Pharaonis causas indicant salutis et perdition!s, sicut videmus hodie ín Lazmro et epulone. Duplex proponitur mundus et vitae status: temporalis et aeternus. Multi divinam providentiam accusant ob differentem bonorum distributionem; et etiam Regius Vates parum aLfuit ne scandalizaretur, arte ac diligentia confecta erant, sed aves parata illa cibaria comederunt. Hoc autem somnium perditionis et damnationis praemonstrabat causam. f Vinum ponitur causa salutis, cibaria arte composita, supra caput posita, causa perditionis; illud propinatum, regi, haec avibus exposita. Vitis gratia est; tres propagines fides, spes, caritas; gemmae orientes primitiae spiritualis vitae; expressio uvarum in calice vinumque regi propinatum perfectio caritatis amorisque divini. Haec in Lazaro patiente, nam: Caritas patiens est. * Hanc ob causam salvatus est pincerna. Epulo autem damnatus cum pistore, quoniam supra caput gestabat gulae irritamenta et avium edulia: Epulabatur quotidie splendide, ad pompam, ad vanitatem, hinc mortuus est... et sepultus, sed in inferno:* Recepisti bona in vita tua, inquit Abraham, propterea cruciaris; Lazarus similiter mala, propterea consolatur. ? Haec sunt, fratres, veluti in summa et pericope sacrosancti hodierni Evangelii mysteria nobis diligenter enucleanda. Nam duplex hic nobis proponitur mundus: praesens in tempore et futurus in aeternitate; duplex vitae status: temporalis in hoc saeculo et aeternus in futuro. II. Multi considerant humanae reipublicae dispositionem nonnisi carnis oculis, ita ac si nec alius mundus nec alia vita esset in universo constituta a Deo. Accusant divinam providentiam moderatricem mundi quod hic quidem montes constituerit, ibi vero valles; hic mare, ibi aridam arenam; quod huic tribuat ingentes divitias, illi extremam paupertatem summamque egestatem, ut in duobus hisce hominibus conspicuum est. Homo quidam erat dives, qui induebatur purpura et bysso et epulabatur quotidie splendide : en montes et maria temporalium bonorum; et erat quidam mendicus ... ulceribus plenus, cupiens saturari de micis quae cadebant de mensa divitis, et nemo illi dabat: * ecce valles et aridissimae solitudines arenae arabicae. Qua quidem in re parum abfuit neRegius Vates scandalizaretur de tali administratione divinae providentiae, parum abfuit ne a fide excideret, ait enim: Utique bonus est Deus Israeli, his qui POST DOMINICAM SECUNDAM QUADRAGESIMAE 285 recto sunt corde; attamen mei ... pene moti sunt pedes, pene effusi sunt gressus mei : parum, inquit, abfuit ne accideret mihi sicut iis qui in ]ubrico et tenebris ambulant; sed quam ob causam? Quia zelavi super iniquos, pacem, idest prosperitatem peccatorum epulonum videns, quia nullis afficiuntur malis. Non est respectus morti eorum, nullis afficiuntur incommodis, quod mortem desiderare cogantur, nec firmamentum est in plaga eorum : si quis eos morbus vexat, mille habent remedia. Ideo tenuit eos superbia, operti sunt iniquitate et impietate eorum, sive, ut est in hebraico, in modum torquis circumdabit eos, sublimitas involvet : ornatus violentia sive potentia est eis, omnibus abundant bonis. Prodiil quasi ez adipe iniquitas, oculus eorum, transierunt affectus, desideria, cogitationes cordis : opulentiores proventus accipiunt quam desiderant aut cogitant. Ideo, inquit, posuerunt in coelum os suum et lingua eorum transivit in terra ; cogitaverunt et loculi sunt nequitiam, iniquitatem in excelso locuti sunt : mali, inquit, cum sint, bonis omnibus abundant. Hinc pii veluti scandalizantur. Ideo convertetur populus meus huc: circa hoc sese mente et cogitatione convertunt, dixerunt : Quomodo scit Deus ? el si est scientia in excelso ? Ecce ipsi peccatores abundantes in saeculo obtinuerunt divitias, opulentissimi sunt. Et dizi : Ergo sine causa iustificavi cor meum et lavi inter innocentes manus meas: sine causa iustitiam et virtutem colui, siquidem magnis ac pene perpetuis calamitatibus vexor; fui flagellatus tota die, et castigatio mea in matutinis : singulis diebus nunquam sol oritur quin aliquam afferat mihi calamitatem; a primo mane, ab ipso diluculo me vexatio corripit. Existimabam ut cognoscerem hoc, cur impius epulo bonis affluat, cireumfluat opibus, tranquillam vitam ducat, et iustus Lazarus malis perpetuo vexetur, et labor est anie me, non possum divinae providentiae rationem penetrare, donec intrem in sanctuarium Dei,? sciens quod praeter corporales et animales carnis et sensus consolationes et delicias, sunt etiam spirituales et divinae, quibus a Deo pius animus mirifice reficitur, sicut populus Dei coelesti manna in deserto. !!^ Etenim in sanctuario Dei, quod mortuorum animalium pellibus opertum erat, ! vas plenum manna asservabatur !? et mensa videns prosperitatem implorum et calamitates Iustorum, et rationem divinae providentiae penetrnre non valens. Sed praeter corpornles dellcias, sunt etiam spirituales, quae reservantur electis ; deinde flni« inspiciendus est iustorum et implorum. Bona terrena cito finiuntur, spiritualin nunquam deficiunt, et quo mngis terrena desunt eo magis spiritualia nffluunt, ut cernitur in Lazaro. Insuper bona terrena indigna sunt quae dentur pro corona virtutis, panum propositionis iuxta altare incensi; ? spiritus enim noster coram Deo orans reficitur et voluptate expletur: Quam magna multitudo dulcedinis tuae, Domine, quam abscondisti timentibus te ! !* Deinde intelligam novissima eorum, !5 finem videamus iustorum et improborum, inspiciamus finem epulonis et Lazari, nam hic forte videbitur merces iustitiae et improbitatis. Mortuus est... dives: ecce finis, el sepultus est in inferno: ecce iniquitatis merces; Factum est... ut moreretur mendicus : [ecce finis], et portaretur ab Angelis in sinum Abrahae : !* [ecce merces probitatis]. I1I. Caro est sicut arbor, quae cito fructus edit et ad maturitatem perducit, uti arbores quae ipso vere fructificant, sicut cerasa et malus armeniaca, !** sicut Amos 8 legimus quod ostendit Dominus Vati uncinum sive canistrum pomorum, sive fructuum aestatis, dixitque ei: Quid tu vides? Cui Vates: Uncinum, inquit, pomorum, sive canistrum fructuum aeslatis. Cui Dominus: Finis venit super populum meum Israel, " allusione facta ad hebraicum nomen, nam aestas hebraice v2 18 dicitur, finis vero PL Fructus ostendit ei qui cito finiuntur et licet suaves sint gustui, tamen vere parum salubres sunt. Sed fructus spiritus sunt fructus autumnales; spiritus arbor est quae autumno fructificat, ut vitis et ficus, quarum fructus vere insuaves sunt et iniucundi, autumno autem suavissimi et iucundissimi. Cum arbores illius generis divites essent et onustae fructibus, arbores huius generis pauperes. erant, absque ullo fructu; sed adveniente autumno hae quidem arbores suavissimis fructibus abundant, illae autem omni fructu sunt destitutae. Sic Lazaro accidit et epuloni: cum hic esset dives bonisque omnibus abundans, Lazarus pauperrimus erat: Nunc autem hic consolatur, tu vero cruciaris. 1? Deinde vero ostendit Regius Vates indigna esse mundi huius bona, quae iustis dentur pro corona iustitiae, nam, sicut Paulus ait: Omnia detrimentum feci et arbitror ut stercora; ?9 ita haec David coenum appellat: Posuisti eos in lubrico, ut ambularent per viam coenosam, ita ut facile sit lapsus; hoc est quod ait: Propter dolos pag. 173. 17) Vrr. 1-2. Vulg.: Venit finis. 18) Ms.: Kaitz et ketz. POST DOMINICAM SECUNDAM QUADRAGESIMAE 287 posuisti eos, nam dolosa sunt haec bona; cum pretiosissima videantur, vilissima sunt, quoniam terrena sunt: Deiecisti eos dum allevarentur, tolluntur in altum ut casu graviore ruant. Cito finiuntur bona huius saeculi suosque amatores in infernum veluti deiciunt; sunt inania: Velut somnium surgenlium imaginem eorum, larvam felicitatis eorum, ad nihilum rediges, ut nec memoria quidem sit eorum in mundo. Quod ego malis mundi huius affectus sum — si inflammatum est cor meum el renes mei commulali sunt, ?! ac si in fornacem babylonicam essem iniectus, ?? el ad nihilum fere redactus sum el nescivi, — causam ignoravi; tu tamen fenuisti manum dexteram... duxisli me quasi iumentum tuum, el in voluntate tua deduzisti me ne caderem, ne perirem et cum impiis ad nihilum redigerer, et tandem cum gloria suscipies me,?? sicut Lazarum, qui tamen animo et spiritu non adeo erat infelix ut corpore videbatur. Nam animi cruciatus ex amore et nimia affectione ortum habent, ita ut amor sit mensura doloris;?* iustus autem cor suum non in terra, sed in coelo, imo in Deo collocatum tenet: Ubi... esl thesaurus luus, ibi est et cor tuum.?5 Ait autem: Quid... mihi est in coelo ? et a te quid volui super terram ? Defecit caro mea el cor meum, Deus cordis mei et pars mea Deus in aeternum. Penuria ergo temporalium rerum iustos viros non admodum affligit, cum eorum animus his rebus minime sit impense affectus, sed in Deum toto spiritu semper suspiret et anhelet. Hinc tandem concludit: Mihi... adhaerere Deo bonum est, ponere in Domino Deo spem meam. ?* Sic bonum fuit Lazaro, eritque in aeternum beatus et felix, eo quod adhaesit Deo semper, ita ut unus spiritus esset?" cum eo; hinc quasi alter Iob in angustia sua aequanimiter adversa corporis tulit nihilumque. contra Deum locutus fuit. ??* Accidit ei sicut Paulus ait: Momentaneum et leve tribulationis nostrae in praesenti, supra modum , . . aelernum gloriae pondus operatur in coelis,?8* et quod Beatus Iacobus ait: Beatus vir qui suffert tentationem, quoniam cum probatus fuerit, accipiet coronam vitae, quam repromisit Deus diligentibus se.?9 Instar auri probatus fuit in fornace q. 28, a. 1. 28) Mt 6, 21. 26) Ps 72 (hebr. 73), 25-28. 27) Ct. 1 Cor 6, 17. 27*) Cf. Iob 1, 22; 2, 10. 28) 2 Cor 4, 17, Vulg.: In praesenli ... momentaneum... operatur in nobis, 29) 1, 12. quia vilissima et inanía sunt; lustus. autem cor suum non in terra, sed in Deo collocatum tenet; ideo adversa patienter fert et postea |n neternum Cconsolabitur. Sic patiens Lazarus trlbulationibus probatus in regnum Del intravit, epulo nutem post dellcins mundanas ad aeternam damnationem devenit. Figura huius epulonis impius Daoeg, contra quem invehitur David, vatícinans illius damnationem ob impietatem In Deum tribulationis, sed nunc in aeternum consolatur in sinu Dei tanquam carissimus filius ab amantissimo patre eblanditus. Per viam arctam et angustam portam intravit in regnum Dei, epulo vero per latam viam ad aeternam damnationem ?? devenit quam citissime, nam: Omnis caro foenum et omnis gloria eius sicut [los foeni ; exiccatum est foenum et flos eius decidit, ait Isaias ;?* totus erat caro, sicut foenum brevissimo tempore exiccatus est et omnis gloria eius ad nihilum redacta, sicut Oseas ait: Sicut mane transit, pertransiit rez Israel, ** idest gloria regis Israel quam citissime evanuit: Praeterit ... figura mundi huius ; * Transit mundus et concupiscentia eius. * Iob ait, de tempore felicitatis suae verba faciens, cum ad extremam calamitatem redactus esset: Dies mei velociores fuerunt cursore, fugerunt el non viderunt bonum, perítransieruni quasi naves poma portantes, hebraice: Quasi naves desiderii, idest desiderata aura navigantes, secundis ventis, nam sequitur: Et sicut aquila volans ad escam, ?* volatus enim hic pernicissimus et concitatissimus est; sic pertransierunt dies felicitatis infelicissimi huius hominis. IV. Regius Vates Psalmo 51 invehitur contra Doeg, hominem valde divitem, apud regem Saul gratia et auctoritate florentem, nam princeps erat pastorum Saul; sed tamen homo impius, semiiudaeus, homo idumaeus genere, impius et scelerum maculis notatus. 3€ Praedicit extremam illius perditionem, quod iusto Dei iudicio damnandus erat, causasque damnationis edicit, quae quidem omnia in epulonem adamussim quadrant: Quid gloriaris in malitia qui potens es in iniquitate? Hebraice: Quid male gloriaris qui potens es misericordia Dei? *' Quid... habes, homo, quod non accepisti ? Quod si accepisti, quid gloriaris quasi non acceperis ? ** Declarat hoc idem Vates eodem Psalmo : Ecce homo qui non posuit Deum adiutorem suum, sed speravit in multitudine divitiarum suarum et praevaluit in vanitate sua.** Haec prima causa perditionis, Deum auctorem omnium Sic legitur in veteribus editionibus Vulg.. cf. Biblia Lovaniensis. In posterloribus autem iussu Clementis VIII recognitis, emendatum fuít: Tranaiit. 33) ) Cor 7, 31. Vulg.: Huius mundi. 34) 1 Io 2, 17, Vulg.: Mundus transit, etc. 35) 9, 25-26. 36) Cf. 1 Hg 21, 7; 22, 9 sqq. 37) Hebraice Ps 52, 3. 38) 1 Cor 4, 7. Vuig.: Si autem accepisti, etc. $9) Ps 51 (hebr. 52), 9. POST DOMINICAM SECUNDAM QUADRAGESIMAE 289 bonorum non agnovit, nec cogitavit quod potens factus erat a Deo, multis divitiis cumulatus ad pietatem et misericordiam erga pauperes exercendam. . ) Altera causa est: Tola die iniustitiam, sive divitias, cogitavit lingua lua ; sicul novacula acuta fecisti dolum : *? nimius divitiarum amor: Ubi... est thesaurus... ibi... el cor; Ez abundantia autem cordis os loquitur. ** Peccatum linguae hic specialiter commemoratur et in Evangelio dicitur quod in inferno specialiter lingua divitis in flamma ignis aeterni cruciatur. Nam cum epularetur quotidie splendide, non poterat non multa per linguam peccare, murmurando et detrahendo, nedum vana loquendo; nam hoc speciale fuit Doegi peccatum: detulit Achimelech sacerdotem apud Saul quod Davidi panem et arma dedisset, quasi cum David contra regem coniurasset. *? Tertia causa est: Dilexisti malitiam super benignitatem, iniquitatem magis quam loqui aequitatem, * vitia carnis magis quam virtutes, mundum quam coelum, voluptates carnis magis quam Deum, male loqui potius infamando et detrahendo quam bene loqui; sic semper mala bonis praetulisti, luxum carnis eleemosynae et operibus pietatis, naturali pietati et caritati erga mendicum Lazarum: Vae qui dicunt bonum malim et malum bonum, ponentes lucem in tenebras el tenebras in lucem, ponentes dulce in amarum et amarum in dulce! ** Et tandem quarta causa: Dilexisti... verba praecipilationis, sive absorptionis, devorationis, perditionis, lingua dolosa, idest quaecunque perniciem et interitum afferunt; propterea Deus destruet te in finem, in perpetuum, evellei te et emigrabit te de tabernaculo tuo et radicem tuam de terra viventium. ** Tandem, quia non in Deum spem suam re- "posuit, sed in divitiis: Videbunl iusti et timebunt et super eum ridebunt el dicent : Ecce homo qui non posuit Deum adiutorem suum, sed speravit in multitudine divitiarum: suarum el praevaluit in vanitate sua. *e Ex consideratione autem perditionis infelicissimi hominis erudi- (hebr. 52), 5. 44) Is 5, 20. Vulg.: Vae qui dicitis malum bonum ef bonum malum, ponenles tenebras lucem et lucem tenebras, ponentes amarum in dulce el dulce in amarum. et amorem divitiarum, ob vitia carnis et defectum cnritatis in proximum, ob peccata linguae et spem in vanitate sua. Ex consideratione perditionis Docg ostendit Begius Vates divinam iustitiam timendum esse. Scopus hodierni Evangelii est ostendere viam salutis et viam perditionis, de qua re agunt etiam Moyses et Divus loannes in Apocalypsi. tionem sumit Regius Vates dicens: Ego igitur sicut oliva ero [ructifera, virens, frondosa, in domo Domini ; sperabo in misericordia Dei in aeternum. ** Videns, inquit, ex hac punitione quantopere displiceat Deo vitium placeatque virtus, hoc semper agam, studebo semper ut omne vitium fugiens virtuti pro viribus operam dem. Ex consideratione nanque divinae iustitiae oritur timor. Domini, expellens omne malum; *$ hanc ob causam a temporali iustitia publico spectaculo suspenduntur in patibulo scelerosi homines, ut ceteri timorem habeant et a vitiis temperent atque abstineant, ne in similia facinora prolapsi similes cogantur poenas dare. Hanc ob causam ergo proponitur nobis hodie damnatio infelicissimi epulonis; a divina nanque iustitia damnatus est ad aeternam mortem perpetuasque poenas inferni ob vitia sceleraque patrata. V. Principalis autem scopus hodierni Evangelii, fratres, est utique ostendere viam salutis et viam perditionis, praemium virtutis et poenam in vitiorum punitionem paratam, ut quisque nostrum agat sicut egisse legitur Hercules fortissimus monstrorum domitor. Refert enim de eo Xenophon in ipsius vita quod, cum iuvenis esset, secessit in desertum locum, cumque solus ibi esset, videre sibi visus est duas vias: alteram quidem virtutis, alteram vero voluptatis, sibique tum virtutem tum voluptatem apparuisse: voluptas promittebat ei genus omne sensualium delectationum, virtus autem labores et pericula, sed tandem aeternum praemium inter divos in coelo. *? Haec autem nos in Scripturis Sacris habemus. Moyses ait: En propono in conspectu vestro hodie benedictionem et maledictionem : benedictionem, si obedieritis mandatis Domini Dei vestri, quae ego... praecipio vobis; maledictionem, si non obedieritis mandatis Domini Dei vestri; *? et alibi: Testes invoco hodie coelum el lerram, quod proposuerim vobis vitam el morlem, benediclionem et maledictionem. 9 Habemus etiam in Sacris Litteris hieroglyphicum virtutis, mulierem coelestem in Apocalypsi, * et hieroglyphicum voluptatis, mulierem illam, Babylonem, purpura, auro gemmisque ornatam, equitantem super bestiam coccineam, manu gestantem vas aureum, sed abomiPOST DOMINICAM SECUNDAM QUADRAGESIMAE 291 natione plenum. ? En via voluptatis in hodierno Evangelio: Homo quidam eral dives, qui induebalur, etc.; sed et via etiam virtutis ostenditur: Erat quidam mendicus nomine Lazarus, etc. Laboriosa quidem via, navigatio periculis plena. Verum: Factum esl... ul moreretur mendicus et porlaretur ab Angelis in sinum Abrahae, ibi consolatur; mortuus esl autem el dives el sepullus esl in inferno, ibi cruciatur: Cum essel in tormentis... crucior in hac flamma. 5* Non praeparavit Deus, fratres, in praemium virtutis temporalia bona, nec in vitii poenam temporalia mala, nam haec patitur iustus et illis fruitur peccator; sed in virtutis praemium aeterna bona, in vitii poenam aeterna mala. Hinc agitur in hodierno Evangelio de animarum immortalitate, qua in corporali morte anima separata ac soluta a carne in aeternum vivit, sicüt Angeli. Sed quodnam praemium virtutis? Aeterna consolatio in sinu Abrahae, in coelo, in paradiso. Quodnam vitii supplicium? Aeternus cruciatus perpetuaque tormenta in igne infernali. VI. Sed cum saepe multa de virtutum praemio, imo praemiis dixerimus, operae pretium est ut hodie aliquid de vitii poena atque supplicio dicamus, nam hodiernum Evangelium multo plura dicit de cruciatu divitis quam de solatio Lazari. Mortuus est... dives : en privatio omnium bonorum, non tantum mundi huius, sed etiam coeli et paradisi, quae profecto infinita est poena, infinitum damnum; deinde privatus est in aeternum gratia et misericordia paternaque Dei caritate; hinc a patre Abrahamo ne guttam quidem aquae obtinere potest. 55 Sepultus est in inferno, ibi est in tormentis: Crucior in hac flamma. Est infernus carcer Dei, in quo omnes sceleratos detrudit, tradens eos in manus tortorum daemonum; carcer est perpetuus, aeternus, absque ulla spe libertatis: Chaos magnum [irmatum est, ut... non possinl... inde... iransmeare. 99 Deinde, cum esset, inquit, in tormentis, nec dicit quae tormenta, quoniam ineffabilia sunt; ab igne autem — crucior in hac flamma, — et a tortoribus conicere utcunque possumus tormenta haec. Tortores Deus in praemium virtutis praeparavit neterna bona, et in poenam vitii neterna mnia, Poena vitii consideratur Ín damnatione epulonis. Epulo moriendo omnia bona terrena et aeterna amisit, sepultus est in carcere aelerno, in Ineffabilibus tormentis, a daemonibus tortoribus excrucintus. Infernus non tantum carcer est, sed eliam fornax ignis &acterní. In morte ergo reperiuntur praemía virtutum et supplicia vitiorum. Agitur in hodierno Evangelio de poenitentía, de gloria coclestí et de poena Infernali. daemones sunt; satanas primus tortorum est, qui cum a Deo potestatem accepisset super Iob, infinitis eum affecit malis, omnibus expoliavit bonis et ad extremam deduxit miseriam et infelicitatem, et tamen: Tange, inquit, parum pellem eius. * O infinitam crudelitatem tortoris huius! Maxima ac plane infinita mala quibus Iob in animo et in corpore affecerat, cum die una eum omnibus fortunis nudaverit, filios omnes filiasque occiderit eumque toto corpore pessimis ulceribus doloribusque repleverit, 55 parum ac fere nihil ei videntur. Quid igitur aget in inferno, cum plenissimam habebit potestatem torquendi pro libito omnes damnatos? Cum essel in tormentis... crucior in hac flamma. Si nihil aliud esset infernus, fratres mei, nisi carcer perpetuus, an non extremum malum nobis esset, cum libertatis simus amantissimi? Sed quid? Non tantum carcer est, sed fornax babylonica, cuius flamma sursum cubitis quadraginta novem ascendit, ad quinquagesimum remissionis nunquam pertingens ? *? Haec poena peccati, hoc vitii supplicium, fratres, est: una cum aeterna fame aeternaque siti, aeterno animi cruciatu, aeternis totius corporis membrorumque omnium doloribus. Sic punit Deus vitia, non in hoc mundo sed post mortem. Àd portam templi vidit Ieremias duo canistra ficuum, sed unum continebat ficus bonas, bonas valde, alterum vero malas, malas valde. ? Porta, per quam egrediendum nobis est ex hoc mundo, mors est. lic reperiuntur suavissima virtutum praemia et amarissima vitiorum supplicia. VII. Factum est... ul moreretur mendicus et poriaretur ab Angelis in sinum Abrahae. Mortuus esl aulem el dives, etc. KModiernum Evangelium, fratres, est sicut liber Ezechielis, in quo scriplae erant... lamentaliones el carmen el vae. ** Agitur enim de lamentationibus poenitentiae, de carmine gloriae, de vae infernalis poenae; iussusque fuit Vates ut totum librum devoraret; ? nam Alludit ad annum Iubilael, qui quinquagesimo quoque anno celebrabatur, in quo omnía debita, quibus unus alteri adstringebatur, remlttebantur; unde quinquagenarius numerus remissionis, veniae et Jndulgentiae est indicativus, Hinc cum peccatum ín inferno nunquam dimittatur, !gnis ille infernalis per omnem aeternitatem durabit. 60) Ier 24, 3. , 61) 2, 9. 62) Cf. ibid. 3, 1. POST DOMINICAM SECUNDAM QUADRAGESIMAE 293 haec omnia firma fide credenda sunt: non tantum quod sit paradisus, quod sit infernus, sed quod etiam via virtutis, vel saltem poenitentiae, necessaria est ad salutem. Hoc forte minime credebat dives, et propterea epulabatur quotidie splendide. Hoc enim insinuatur in eo quod ipse ait: Mitte Lazarum ut testetur fratribus meis, ne ef ipsi veniant in hunc locum tormentorum, ** nam si quis ez mortuis resurrexerit ieritque ad eos, poenitentiam agent. Ait autem Abraham: Habent Moysen et Prophetas : audiant illos... si enim Moysen et Prophetas non audiunt, neque si quis ex mortuis resurrezerit, credent. 5 Si vere credidisset, egisset poenitentiam. Fidelis erat, credebat in Deum, non negabat aliquem articulorum fidei; sed in misericordia Dei confisus existimabat poenitentiam minime necessariam esse ad salutem. Hanc ob causam vivebat in deliciis: Epulabatur quotidie splendide, sicut Balthassar rex Chaldaeorum. Accidit autem ei sicut et illi: dum esset in convivio, divinitus lata fuit contra eum mortis sententia, scribente manu in pariete contra candelabrum: 5* Mane, thecel, phares... Numeravit Deus regnum tuum et complevil illud ... appensus es in statera el inventus es minus habens... divisum esl regnum tuum et datum esi. Persis et Medis. ** Mortuus est... dives: en: regnum completum, en finis omnium bonorum ipsius; in morte autem appensus est in statera divini iudicii et inventus est minus habens, non sunt inventa in eo bona opera necessaria ad salutem, non caritas in Deum, non misericordia in pauperes, non virtutum merita; hinc divisum fuit regnum ipsius, divisa anima a corpore, datumque fuit Persis et Medis, datum inimicis. Hanc ob causam damnatus fuit, quia inventus fuit minus habens, quia seminavit in carne, non in spiritu: Qui autem seminat in carne ... de carne... melet corruplionem ; quae enim seminaverit homo, haec el melet. " Seminas hordeum et vis metere triticum? Plantas spinas et tribulos et vis colligere uvas et ficus? Nunquid colligunt de spinis uvas aut de tribulis ficus? ** Fratres mei, si... secundum carnem vizerilis, moriemini ; si autem spiritu facta carnis mortificaverilis, vivelis; 9? Vulg.: Medis et Persis. 67) Gal 6, 7-8. Ordine Inverso affert hos vrr. 68) Mt 7, 16. Dives epulo poenitentiam non egit sed In deliciis vitam duxit; accidit autem ei sicut. Balthass&r regi Chaldaeorum, et quia destitutus bonis operibus damnatus fuit; nccidit ei sicut navi quae secundis ventis navigans, naufragium prope portum patitur; sicut accidit Adamo et Achan et ficulneae cui maledixit Dominus, quia sine fructu reperta fuit. Mundana felicitas vapor est vanescens, praemium virtutis ín aeternum manet. Spiritus est qui vivificat, caro non prodesi quicquam. *? Homo iste damnatus est quia minime credidit necessariam esse poenitentiam, necessaria opera bona ad salutem, a satana, a mundo, a carne deceptus. Accidit homini huic sicut navi, quae semper secundis ventis magna cum maris tranquillitate navigat, sed prope portum naufragium patitur atque demergitur; non illisa scopulis, non syrtibus impingens, non tempestate demersa, sed quia nunquam sentinam evacuavit, tantum aquarum sensim imbibit, quod tandem in profundum absorpta fuit: Mortuus est... dives el sepullus esl in inferno. Accidit infelici huic sicut Adamo, qui contra divinum praeceptum comedere voluit de ligno vetito scientiae. ^ Divitiae si affluant, nolite cor apponere ; *? Recordare, fili, quia recepisti bona tua in vita lua. Existimavit infelix non reperiri aliud bonum nisi deliciis frui et oblectamentis omnibus mundi huius. Accidit sicut Achamo, qui contra fas accepit de anathemate Iericho aurum et pretiosam vestem, quamobrem damnatus ad mortem fuit. * Deum iubemur super omnia diligere, fratres, non mundum. Accidit sicut ficulneae, cui maledixit Dominus et continuo exaruit ** et eradicata fuit, quoniam sine fructu fuit reperta: Omnis... arbor, quae non facit fructum bonum, excidelur el in ignem milleiur; facite ergo fruclus dignos poenilentiae,"*5 nam: Nisi poenitentiam egeritis, similiter omnes peribilis. ** Iam... securis ad radicem arborum posita est. Bone Deus! Possibile ne est, fratres mei, quod divinam hanc veritatem nolimus intelligere? Accidit huic sicut Regius Vates ait: Vidi impium superexaltatum et elevatum sicut cedros Libani : et transivi, et ecce non eral... quaesivi eum el non esl inventus locus eius; "? sicut etiam Oseas ait: Sicul mane transit, pertransiit rez Israel, *? nam mundana felicitas vapor esi ad modicum parens; 9 hinc iussus fuit Isaias ut clamaret: Omnis caro foenum et omnis gloria eius quasi flos foeni; gloria tantum Domini, quam iustus ob virtutis meritum assequitur, manet in aeternum. . hos vrr. 76) Lc 13, 3. 5. Vulg.: Nisi poenitentiam habueritis omnes similiter peribitis. POST DOMINICAM SECUNDAM QUADRAGESIMAE 295 "VIII. Amos propheta hominibus epuloni similibus ait: Vae qui opulenti estis in Sion .... optimates, capita populorum, ingredientes pompatice domum Israel . . . qui separati estis in diem malum... qui comeditis agnum de grege et vitulos de medio armenti, bibentes vinum in phialis et optimo unguento delibuti el nihil patiebantur super contrilione Ioseph, idest pauperibus in necessitate positis non compatiebantur, nullo pietatis affectu movebantur: Qui autem viderit frairem suum necessitalem habere et clauserit viscera sua ab eo, quomodo caritas Dei manet in eo? 9?* Qui .... non diligit fratrem suum quem videt, Deum, quem non videl, quomodo potest diligere? S Moyses in Deuteronomio ait populo: Incrassatus, impinguatus, dilatatus, dercliquit Deum factorem suum, recessitque a Deo salutari suo ; ** Eo quod non servieris Domino Deo luo in gaudio cordisque laetitia, propter rerum omnium abundantiam, servies inimico tuo, quem Dominus immeitet tibi, in fame el siti .... el ponet iugum ferreum super cervicem tuam, donec le conterat, 55 Sic infelici huic accidit omnibusque similibus accidet: accidit epuloni sicut Nabal carmelo: misit ad eum David modicum panis quaerens, ille autem totus crapulae deditus negavit dicens: Quis est David et quis est filius Isai?... Tollam... panes meos .. . el carnes meas et dabo viris quos ignoro, & cum ea paraverim tonsoribus meis? Simili ratione permotus negabat hic pauperibus eleemosynam; sed sicut ille iusto Dei iudicio bonis omnibus privatus fuit. 9 IL ALIA HOMILIA I. Splendidum et regale convivium instruit nobis hodie Salvator, sicut Assuerus principibus et heroibus regni sui,! sicut manna coelesti? et aqua mirabili? Hebraeos in deserto nutrivit. In regale autem convivio non requiruntur tantum panis et vinum, sed etiam splendidae epulae atque bellaria ante pastum et post pastum, nobiles nescio. 87) Cf. Ibid. vrr. 36-38. Tundem epulo damnatus est, quia luxuriose vivens, pauperibus eleemoysnam negabat, et slc accidet omnibus qui stmiles eil erunt. Veluti. splendidissimum convivium instruit nobis hodie Dominus, refertum copiosis epulis et maguifico apparatu. Nam multa mysteria contínet hodiernum Evangelium: proponitur mysterium pracdestínationlis et reprobntionis, 296 : FERIA QUINTA etiam ministri. Habemus panem et vinum: Habent Moysen et Prophetas, audiant illos ; * Cibavit illos. pane vitae et' intellectus et aqua sapientiae... potavit eos. 5 Semel*. et iterum? Christus in deserto paucis panibus miraculo pavit ex quinque panibus et duobus piscibus; sed hodie ad instruendum convivium hoc occidit ex suis gregibus agnum et haedum: Statuet oves... a dextris... haedos autem a sinistris. ? Rebecca ex haedo paravit prandium Isaac viro suo, ut Iacob filio suo benediceret. * Christus Ecclesiae hodie convivium instruit ex agno et haedo ad recreandos filios suos. Instructum est. autem convivium hoc magnifico et opiparo apparatu, refertum copiosis epulis, splendidis dapibus, obsoniis opulentis et valde delicatis; nobiles ministri deferunt ad mensam epulas, nam: Facium est... ut moreretur mendicus et portaretur ab Angelis in sinum Abrahae.!? Abraham tribus Angelis convivium paraturus, misit ad armentum et inde tulit vitulum tenerrimum optimumque; ! Rebecca paratura cibos Isaaco viro suo, misit Iacob ad gregem ut duos haedos acciperet; Cliristus ex suis gregibus agnum tolit et haedum, sed haedum valde pinguem, nam: . Homo quidam £rat dives qui. induebatur purpura et bysso et epulabatur quotidie splendide; vitulus erat saginatus, sicut ille quem occidit pater filii prodigi ad instruendum laetum convivium pro laetitia filii domum reversi. !3 | : TOU Sunt in hoc convivio praeludia mensae, sunt dapes splendidae mensae et post mensam bellaria; hoc est, ut dicam, multis refertum est mysteriis hodiernum Evangelium, quorum quaedam spectant ad Deum, ante mundum, ante vitam hanc; quaedam in mundo, in hac vita; quaedam in futuro saeculo, post hanc vitam. Proponuntur duo homines: alter electus, alter reprobus; ille praedestinatus, hic praescitus; Iacob dilectus, Esau odio habitus ;!* duo vasa: alterum in honorem, alterum in contumeliam;!^' vas argenteum aureumque pro mensa regali et vas terreum pro vilibus servitiis ac sordidis ministeriis; haec sunt praeludia mensae. Bellaria vero secundae Mc 6, 37-44; Lc 9, 13-17; Io 6, 5-13. 7) Cf. Mt 15, 32 sqq.; 16, 9-10; Mc 8, 19-20. Rom 9, 21; 2 Tim 2, 20. POST DOMINICAM SECUNDAM QUADRAGESIMAE 297 mensae: contemplationes gloriae paradisi et poenarum inferni: Sepultus est in inferno... portaretur... in sinum Abrahae. !5 Quid infernus sit ostenditur: locus tormentorum: Crucior in hac flamma; 1* paradisus vero locus consolationum: Nunc autem hic consolatur, tu vero cruciaris ; quod impossibilis est transitus a paradiso in infernum et contra. Nam secundum legem domus intra moenia civitatis vendita praescriptum habebat tempus quo redimi poterat, ad duodecim menses a venditione; elapso autem anno, redimi amplius nullatenus poterat. !* In superna civitate Ierusalem, cuius muri in Apocalypsi describuntur, !1? domus et mansiones multae sunt, ?? tum secundum divinam praedestinationem, tum secundum praesentem iustitiam. Si per peccatum vendatur domus, redimi potest intra annum praesentis vitae; elapso autem hoc anno, nequaquam: ubi ceciderit lignum ibi manebit:?! Chaos magnumi inter vos el nos firmaium est. ? Quod infernus adeo locus tormentorum est, ut ibi nulla penitus in aeternum vel minima sit consolatio: Cum essel in tormentis, ? petiit guttam aquae in extremo digiti ad refrigerandam linguam, et obtinere non potuit; ?* paradisus vero locus consolationum, ubi nulla penitus afflictio. Quod temporariam carnis voluptatem sequuntur aeterna supplicia et momentaneam poenitentiam aeterna consolatio; quod poena respondet culpae et iuxta mensuram delicti erit et plagarum modus.?* Peccavit Pharao necando infantes Hebraeorum in aquis,?* ipse quoque aquis maris Rubri necatus interiit:?" Si quis fuderit humanum :anguinem, fundetur sanguis ipsius ; ** Oculum pro oculo, dentem pro dente.?* Peccavit epulo splendide epulando, specialiter cruciatur; per totam vitam peccavit, per totam aeternitatem cruciatur. Diei peccati assignavit Deus annum poenae: quoniam quadraginta diebus explorantes terram promissionis exploratores Israel peccaverunt, in peccati illius poenam voluit Dominus ut quadraginta annis errarent in deserto.?? Peccavit in Lazarum impieEx 1, 22. 27) Cf. ibid. 14, 24 sqq. 28) Gn 9, 6. Vulg.: Quicunque effuderit... sanguis illius. 29) Ex 21, 24; Lv 24, 20; Dt 19, 21; Mt 5, 38. 30) Cf. Nm 14, 33-34. ostenditur quid sít infernus et quid paradisus, infernus locus tormentorum aeternorum, paradisus locus aeternarum deliciarum; ibl poena pro mensura respondet culpae, hic praemium pro mensura respondet virtuti. Ostenditur etlam in hoc Evangelio immortalitas animae, dignitas humanac naturae quae patrem habet Deum, sapientissima providentia Dei quae in praesenti aliqua bona praemiat et aliqua mala punit, multa autem in futurum relinquit punienda mala et praemiíanda bona; ostenditur summam dignitatem humanae naturae in virtute consistere, tate et immisericordia, nullam ipse misericordiam percipit: Eadem... mensura qua mensi fuerilis, remetietur vobis. ?! II. Sed nihil ne dicendum de convivii epulis? omo quidam erat dives. Proponuntur duo homines, eiusdem quidem naturae, sed non eiusdem virtutis; uterque homo erat, ad imaginem el similitudinem Dei * conditus, uterque immortali anima donatus. Quis non videt hodie immortalitatem animorum? Immortalis anima Lazari in paradiso, immortalis epulonis in inferno; utraque in aeternum sicut Deus et Angeli vivet. Quis etiam non videt dignitatem humanae naturae, quae patrem habet Deum? Pater Abraham, miserere mei, 9 cui Angeli serviunt: Porlaretur ab Angelis in sinum Abrahae; Angelis suis Deus mandavit de le, ul custodianl te in omnibus viis luis; in manibus portabunt te. * Duo homines proponuntur: alter peccator, alter iustus et sanctus; ille bonis omnibus abundans, iste malis omnibus pressus sicut Iob. 5 Ecce scandalum mundi de divina providentia: Quomodo scit . Deus? el si esl scientia in excelso? Ecce ipsi peccatores et abundantes in saeculo oblinuerunt divitias. 8 Sed hodiernum Evangelium tollit omne scandalum, ostendens vera virtutum praemia et vitiorum supplicia. Deus non punit mala omnia nec bona omnia praemiat in hac vita, ne putarent homines non esse aliam vitam, nec alia praemia aut alias poenas; nec mala omnia relinquit impunita aut bona irremunerata, ne existimarent terrigenae filii Adam non curare Deum humana, non esse divinam providentiam; sed quaedam mala punit et bona praemiat in hoc mundo in argumentum et demonstrationem divinae providentiae, multa autem in futurum relinquit punienda mala et praemianda bona, ut sciamus aliam esse vitam post hanc, alia bona et alia mala praeter ea quae in mundo sunt. Supra mensam hanc Lazarus defertur agnus in aquis tribulationis decoctus, epulo autem haedus igne assatus: Quia crucior in hac flamma. Quoniam vero sapidior est haedina caro igni assa, quam caro agni cocta in aqua, age, comedamus de carne huius haedi pinguis et saginati: videbimus quod summa dignitas humanae naturae in POST DOMINICAM SECUNDAM QUADRAGESIMAE 299 virtute consistit, experiemur multo sapidiorem esse carnem agni 'aqua coctam, nam Lazarus solius virtutis et patientiae causa ab Angelis portatus est in paradisum. Videbimus quam vana sit, absque vera animi virtute, omnis mundi felicitas, quam nihili a Deo pendatur: Homo quidam: ?! non nominat eum sicut Lazarum mendicum; nihili facit mundanam gloriam et nobilitatem summorum etiam principum et regum, absque virtutis splendore; quam perniciosa sit, nam: Mortuus est... dives et sepultus est in inferno; Qui seminal in carne sua, de carne et metet corruptionem ; qui autem seminat in spiritu, de spiritu metel vitam aeternam; 8 Si... secundum carnem vizerilis, moriemini ; si autem spiritu facla carnis mortificaverilis, vivetis. ?? Videbimus quam brevis etiam sit mundana ista felicitas: Mortuus ' esl... dives; non dicit: Mortuus est homo, quia melior hominis pars in aeternum vivit, sed: Mortuus est... dives, quia mortuus ipse est divitiis, pompis, voluptatibus; sine his in infernum descendit. Si causam inquiramus damnationis huius hominis, ne nobis quoque idipsum contingat, cum apud Deum non sit acceptio personarum, *? triplicem causam invenimus: una est quam Christus assignat, impietas in mendicum Lazarum; altera quam Abraham: Recordare, fili, quia recepisli bona in vita tua, propterea cruciaris, *! hoc est: quia secundum carnem vixisti, poenitentiam non egisti. Si quis ex mortuis ieril ad eos, poenitentiam agent.** Ego, inquit, damnatus sum quia non egi poenitentiam: Nisi poenitenliam egerilis, omnes similiter peribitis ; * Poenitentiam agite, appropinquavit enim regnum coelorum. ** Tertia est incredulitas, tarditas cordis ad credendum Divinis Scripturis: Habent Moysen et Prophetas, audiant illos... Si Moysen et Prophetas non audiunt, neque si quis ex mortuis resurrezxerit, credent. *5 III. In hodierni Evangelii convivio etiam veluti sacra quaedam tragicomoedia agitur. Convivium quod pater filii prodigi instruxit, ut laetum valde esset, cum musica, symphonia et choro celebratum fuit. ** Sic hodie. Non est haec praesentatio comica, quia morte termiAct 10, 34; Rom 2, 11; Gal 2, 6. 41) Lc 16, 25. 42) Ibid. vr. 30. 43) Ibid. 13, 3. 5. 44) Mt 3, 2; 4, 17. 45) Lc 16, 29 sqq. 46) Ct. ibid. 15,.22-27. omnem mundi felicitatem vanam esse et perniciosam virtuti et brevissimam. Triplex est causa damnationis epulonis: Ims misericordia in Lazarum, vita carnalis, tarditas cordis. Evangellum hodiernum veluti quaedam tragicomoedia est, in qua repraesentantur mundus, locus bonorum et malorum, paradisus locus tantum voluptatum, ^ infernus bocus tantum tormentorum; sed habet tantum duas scenas et duos actus: in hoc mundo et in futuro prorsus diverso. natur, nec vilium personarum est, sed valde illustrium, etiam Angeli interveniunt; non est tragica, quia finis Lazari laetissimus est: Factum est autem ut moreretur mendicus et portaretur ab Angelis. sinum Abrahae. Tragicomoedia quaedam est, personae intervenientes multae sunt: epulo, Lazarus, Abraham, Angeli, Moyses et Prophetae. Epulo Bacchum, * Epicurum agit,*? Lazarus hominem infelicem, Abraham regis personam induit, Angeli ministri sunt regis, Moyses paedagogus est, Prophetae magistri morum et a secretis Dei. In hac tragicomoedia repraesentantur veluti imagines in speculo mundus, paradisus et infernus. Mundus in epulone et Lazaro: quod mundus hic locus est bonorum atque malorum, divitiarum et paupertatis, voluptatum et poenarum, sanitatis et infirmitatis, vitae et mortis, vitiorum et virtutum, locus lucis et tenebrarum, ubi dies et nox, aestas et hiems; paradisus autem locus tantum voluptatum, ubi omnia bona et nullum malum, congregatio electorum Dei cum Angelorum tum hominum; tandem infernus, locus tormentorum omniumque malorum, ubi nullum bonum, congregatio reproborum hominum et daemonum, ubi tenebrae et non lux, locus miseriae el tenebrarum, ubi umbra mortis el nullus ordo, sed sempiternus horror tnhabiat, 19 Sic mundus, paradisus et infernus repraesentantur. Habet haec tragicomoedia duas tantum scenas et duos actus. Prima scena est: Homo quidam erat dives et quidam mendicus; personae sunt caro et spiritus, virtus et vitium, homo mundanus et divinus, servus Dei et servus mundi. Interveniunt etiam divitiae et paupertas, pompae et nuditas, opulentia et penuria, sanitas et infirmitas, vita ipsa et tandem mors. Sic primus finitur actus et prima scena, in qua totus iste mundus praesentatur. In secunda scena et secundo.actu antiqui laudes canebant. Cf. Natalis Comes M ythologiae, llb. 5, cp. 13, pag. 419-420. tiam suam slc exponit: « Voluptatem finem dicimus ac princlplum beatae vitae ». At voluptatem hanc non in effrenata sensuum libidine ponebat, sed in eo eligendo vel fugiendo, quod slt ad bonam corporis valetudinem et quietem tuendam: « Cum ltaque: dicamus voluptatem finem esse, non luxuriosorum et nepotum voluptates, easque quae in gustu et Ingluvie sunt positae, ut quidam ignorantes, aut a nostra sententia dissentientes, aut male accipientes arbitrantur, sed non dolere corpore animoque tranquillum esse, et perturbatione vacare dicimus ». Diogenes Laertius De Vita et Moribus Philosophorum 1!b. 10, pag. 448-449. Discipuli autem eius doctrinam magistri ita pervenend ut Epicurum fecerint synonymum hominis libidinosi. POST DOMINICAM SECUNDAM QUADRAGESIMAE 301 praesentatur alter mundus diversa admodum facie; interlocutores introducuntur, Abraham et epulo infelix, sicut homo dives in extremam miseriam a fortuna deiectus, veluti supplicationem principi porrigit: Paler Abraham, miserere mei. Sed omnis negatur gratia, non exauditur, reicitur supplicatio. In hoc convivio praeludia mensae sunt mysteria divinae praedestinationis et praescientiae; fercula dapesque mensae primae *? [sunt] mysteria divinae providentiae, qua homines regit tum iustos tum iniustos; bellaria vero et secundae mensae sunt mysteria divinae misericordiae et iustitiae post hanc vitam, in resurrectione bonorum et malorum. Ostenduntur etiam mysteria divinac praedestinationis, praesclentiae, misericordiae et iustitiae.
CHAPTER 16. Feria Sexta
POST DOMINICAM SECUNDAM QUADRAGESIMAE Homo erat paterfamilias qui plantavit vineam et sepem circumdedit ei el fodit in ea torcular et. aedificavit, etc. ! I. Cum Moyses, sanctissimus pariter et sapientissimus, in sua Ah initio cosmopoeia ostendisset nobis Deum universi conditorem in coeli T et terrae creatione,? postea veluti agricolam eum nobis proponit: "euam. Plantavit... Dominus Deus paradisum voluptatis a principio, sive, ut est in hebraico, plantavit hortum in Eden,? amoeno videlicet et deliciosissimo situ, ab oriente, a plaga orientali illius provinciae, in qua deliciarum hortum plantaverat; pars nanque mundi orientalis melior habetur, unde oriens dicitur dextera pars mundi, * unde incipit motus et oritur lux, causa omnium bonorum quae natura gignuntur. Sic in hodierno Evangelio Deus vineae plantator proponitur: et talis — Homo erat paterfamilias qui plantavit vineam. Sed quonam loco? p Isaias ait: Vinea fuit dilecto meo in cornu [ilio olei, super collem, ? medie nam, ut ille ait: angelio, nep, « Colles amat Bacchus; »* collem autem optimum, pinguem ac fertilissimum, hinc dicit eum filium olei. Vinea autem Domini exercituum, ait Isaias, domus Israel est, el vir Iuaa germen eius delectabile. * Christus etiam declarans hodie quid per vineam intellexerit, ait: Auferetur a vobis regnum Dei el dabitur genti facienti fruclus eius,* idest, ut Isaias ait, iudicium et iusliliam, * divinae legis perfectam observantiam. Et quidem saepe in Sacris Litteris Ecclesia vineae hieroglyphico designatur, quoniam omnes electi membra sunt Christi qui ait: Ego sum vilis et vos palmites.!? Nec tantum vinea, sed electa: Plantavit eam electam, ait Isaias, pov. ? optimam; et per Ieremiam Dominus: Ego... .plantavi te vineam eleclam, omne semen verum ? in ea: plantavi te pv. vineam oplimam, nam ab una vite, Christo, tota haec vinea propagata est. Vinea etiam magna; sic apud Ezechielem: Ecce vinea isla quasi miltlens radices suas, et palmites suos extendit ... in terra bona super aquas multas plantata est, ut faciat frondes el portet fructum et sit in vineam grandem. * Regius Psaltes vineam hanc longe lateque diffusam scribit: Vineam de Aegypto transtulisti, eiecisti gentes et plantasti eam. Duz itineris fuisti in conspectu eius, plantasti radices eius el implevit terram. Operuil montes umbra eius et arbusla eius cedros Dei. Extendil palmites suos usque ad mare et usque ad [lumen propagines eius. !* Quis unquam tam magnam vineam vidit? Sed tandem vinea dicitur optime instructa, nam Isaias ait quod sepivit eam et lapides elegit ex ea, sive lapidavit eam, lapidum maceria munivit, et fodit in ea torcular et aedificavit turrim in medio eius, ita ut nihil penitus deesset ei eorum quae ad optimam vineam requiruntur, unde ait: Quid est quod debui ulira facere vineae meae et non feci? !* Sic etiam Christus optime instructam describit dicens: Plantavit vineam et sepem circumdedil ei et fodit in ea torcular el aedificavit turrim et locavit eam agricolis. II. Scopus autem Salvatoris est ostendere infinitam Dei erga homines caritatem et bonitatem; e contra, vero, infinitam hominum in Deum ingratitudinem et impietatem, ac tandem severam quidem, sed iustissimam Dei iram contra impios et ingratos. Graphice describit Salvator Dei bonitatem, dum eum hominem patremfamilias appellat: Homo erat paterfamilias. Homo ab humanitate, a bonitate: Apparuit Saepe Ecclesia vinen npDellatui oplima et magna et optime Instructa. Scopus Salvatoris est ostendere infinitam Del bonitatem erga homines dum Deum vocat patremfamilias, sieut saepissime appellatur !n S. Scriptura; ostendere etiam hominum ingratitudinem erga Deum 304 ^g FERIA SEXTA benignitas et humanitas Salvatoris nostri Dei ; '* homo, quia infinitus thesaurus omnium bonorum universi: Ego ostendam libi omne bonum, !* sicut homo pxpóxoogoc ?? est, universi compendium. Apparuit Deus Moysi super montem in humana specie, quem ut vidit, Moyses clamare coepit, vel forte, ut Hebraicus Textus indicare videtur, Deus ipse clamavit: mnm : N^: ^ Et clamavit Dominus: Dominus Deus misericors et clemens, patiens et multae. misericordiae el veraz; cuslodiens misericordiam in millibus, auferens iniquitatem et scelera atque peccata,?? nec impune dimittens, sed visitans iniquitatem patrum super filios in lerliam el quartam generationem. ?3 Cum Deus in humana specie videtur, infinita eius bonitas et misericordia praedicatur. Sic homo... paterfamilias, qui humanum genus paterna prosequitur caritate, qua excogitari non potest maior, verior, solidior. SicMoyses in suo Deuteronomio Deum patremfamilias universo populo praedicat: Nunquid non ipse est paler luus, qui possedit . . . el fecil el creavit ie ? ** Patrem autem amantissimum: Circumduzit eum el docuit el custodivit sicut pupillam oculi sui. Sicut aquila provocans ad volandum filios suos el super eos volitans, extendit alas suas el assumpsit eum atque portavit in humeris suis. ?* Infinita in populum suum contulit beneficia, ut patet in deserto, in mari Rubro, in Aegypto ac tandem in terra promissionis: Constituit eum super ezcelsam terram, ul comederel fructus agrorum, ut sugeret mel de petra oleumque de saxo durissimo ; butyrum de armento et lac de ovibus cum adipe agnorum et arielum filiorum Basan et hircos cum medulla tritici el sanguinem uvae biberet meracissimum. ** En populum divinis beneficiis ornatissimum et ditissime cumulatum a divina bonitate eiusque plusquam paterna caritate in homines. Sed ecce hominum summa in Deum impietas et ingratitudo: Incrassatus est dilectus et recalcitravit, incrassatus, impinguatus, dilalatus, et oblitus est Domini creatoris sui, recessit a Deo salulari suo. Provocaverunl eum in diis alienis et in abominationibus ad iracunbonum tibi. 20) Ms.: Microcosmos. 21) Ms.: Vaicra lehovah. 22) Ex 234, 60-7. Vulg.: Domine Deus... ac veraz; qui custodis... in millia; qui aufers, etc. 23) Ibid. 20, 5, Vulg.: 1n filios, etc. 24) 32, 6. 25) Ibid. vrr. 10-11. Vulg.: Quasi pupillam... ad volandum pullos suos... erpandit alas, etc. 26) Ibid. vrr. 13-14. POST DOMINICAM SECUNDAM QUADRAGESIMAE 305 diam concitaverunt ; * quare vidit Dominus et ad iracundiam concitalus est, quia provocaverunt eum filii sui etl filiae. El ait : Abscondam [aciem meam ab eis el considerabo novissima eorum ; generalio enim perversa est el infideles filii ... Ignis succensus esl in furore meo et ardebit usque ad inferni novissima. ?** En ira Dei contra ingratos iustissime concitata ad sumendam vindictam. III. Tria haec etiam Isaias in suo cantieo prosequitur. Primum: Vinea fuit dilecto meo in cornu filio olei, etc. ; secundum: Ezpectavi ut facerel uvas, fecil autem labruscas ; ?** Expectavi . .. iudicium el ecce iniquitas ... iustitiam el ecce clamor ; 9? tertium: Nunc ergo, habitatores Ierusalem et viri Iuda, iudicate, quaeso, inler me el vineam meam. Quid est quod debui ultra facere vineae meae, el non feci ei? An quod ezxpectavi ut facerel uvas, el fecil labruscas ? El nunc ostendam vobis quid ego faciam vineae meae : auferam sepem eius, el eril in direplionem; diruam maceriam eius, el erit in conculcationem, et ponam eam desertam; non putabilur, et non fodietur et ascendent super eam vepres et spinae, el nubibus mandabo ne pluant super eam imbrem. *! Magnus plane vineae huius dominus, qui nubibus mandare potest, sicut Eliae tempore factum legimus. * Destruam, inquit, eam et relinquam, ut non sit apta nisi ad ignem. SieRegius Vates, praevidens in spiritu synagogae ruinam, deflevit dicens: Ut quid destruzisti maceriam eius el vindemiantl eam omnes qui praetergrediuntur viam ? Exterminavit eam aper de silva, el singularis ferus, idest fera agrestis, solivaga agri, fera crudelis et immanis, depastus est eam. Deus virtutum, convertere, respice de coelo el vide el visita vineam istam et perfice eam quam plantavit dextera lua, el super filium ancillae tuae. Incensa igni el suffossa est. Non discedemus a te, vivificabis nos et nomen tuum invocabimus. 5 Haec ruinarum causa, quoniam a Deo discesserat, sicut Moyses ait, Deum dereliquerant. Tria haec adamussim etiam Salvator in hodierno Evangelio prosequitur: Homo erat palerfamilias, nobilissimus et potentissimus, quia rex, qui plantavit vineam regia maiestate dignam, qualis fuit et severam Dei iram contra ingratos. Tria haec Isnins quoque declarat et etiam Regius Vates praevidens ruinam synagogae. Sic et Christus tria haec ostendit in hodierno Evangelio, id est bonitatem Del, ingratitudinem hominum et iustam Dei iram contra ingratos. Hulc mysterio alludit etlam Ioannes in Apocalypsi. vinea Salomonis, de qua in Cantico legimus: Vinea fuit pacifico Salomoni in ea quae habet populos, in Bahalhamon . .. Tradidit eam custodibus ; vir affert pro fructu suo mille argenteos. Vinea mea coram me est; mille tibi, pacifice, el ducenti his qui custodiunt fructus eius. ** Vinea, inquit, fuit regi Salomoni, plantata in commodissimo loco, solo fertilissimo ac feracissimo fundo, ut esset fructuosissima ac pretiosissima; vinea non parva, sed magna valde, ita ut multis custodibus eam elocarit, ita ut quisque custodum et colonorum per singulos annos regi mille argenteos solveret ac pensitaret et quisque eorum ducentorum argenteorum ex vineae fructibus lucrum faceret. Sic inquit quod locavit eam agricolis ; non dono dedit, sed locavit, custodiendam et colendam tradidit, magno tamen cum lucro et emolumento: Ducenli his qui custodiunt eam. Sed íructus debitos reddere minime volunt, sed servis missis ad percipiendos fructus iniuriam inferunt, in eos grassantur, verberibus onustos dimittunt, multos etiam occidunt, et tandem unicum filium interficiunt dicentes: Hic esl heres, venile, occidamus eum et habebimus hereditatem eius. 35 Hinc tandem paterfamilias cogitur malos male perdere et vineam suam aliis agricolis locare, qui fructus ei reddant temporibus suls.3* Sic praedicat nobis hodie Christus infinitam Dei tum misericordiam tum iustitiam, sicut Propheta ait: Dulcis et rectus Dominus. Hoc est quod Ioannes in Apocalypsi Deum vidit similem aspeclui lapidis iaspidis et sardinis:** iaspis, viridis coloris, oculorum aciem mirum in modum recreat, sardius autem, rubei coloris, ignem refert. Vidit etiam circa sedem Dei iridem, ?? quam etiam circa thronum eiusdem Dei vidit Ezechiel ; *? iris autem posita fuit a Deo in nubibus coeli in signum misericordiae; *' sed de ihrono, inquit, procedebant fulgura . . . atque tonitrua, *? quae timorem terroremque incutiunt. Sic Deus columna nubis est per diem, sed ignis per noctem. * Sic in sanctuario Dei reposita asservantur et vas plenum manna ** et virga Moysi quae flagellavit Aegyptum. *5 Hebr 9, 4. 45) Cf. Nm 17, 10; Hebr 9, 4. Cf. Quadragesimale Secundum, pnrt 1, png. 462, not. 68. POST DOMINICAM SECUNDAM QUADRAGESIMAE 307 IV. Consideremus, fratres, quod quisque nostrum vinea est a Deo plantata; pater est omnium nostrum, ipse fecit et creavit nos, ** ipse in matris utero membra nostra formavit animaque et spiritu vivificavit. Nec tantum plantavit, sed etiam ad custodiendam servandamque eam sepe et maceria cinxit, duplici custodia munivit: custodia angelica et protectione divina: Urbs fortitudinis nobis, ait Isaias, Salvator ponetur in ea murus et antemurale, * nam non solum legimus: Angelis suis mandavit de te, etc., ** et: Angelus Domini in circuitu timentium eum, sive, ut est in hebraico, castrametatur circa timentes eum, *? sicut de Eliseo legimus quod exercitu angelico circumdatus fuit et protectus a Syrorum exercitu, *? sed etiam quod Deus ipse murus Ecclesiae sit: Ierusalem montes in circuitu eius et Dominus in circuitu populi sui. * Hinc per Zachariam ait: Ego ero eis... murus ignis in circuitu. *? Sic Abrahae dixit: Ego protector (uus, sive scutum pro le:5* Sculo circumdabil te veritas eius, non limebis a timore nocturno, ** ne, inquit, te dormiente, quicquam mali tibi a principibus tenebrarum contingat, nam: Lectulum Salomonis sexaginta forles ambiunt ez fortissimis Israel, omnes tenentes gladios propter timores noclurnos. 55 Sic circa tabernaculum Domini in deserto omnis exercitus Israel castrametabatur, 9 quare nihil timebat ab hostibus, tutissimo loco positum et collocatum. Fodit in te torcular conscientiae in medio cordis tui, in pectore tuo; aedificavit in te turrim David cum propugnaculis, mille clypei pendent ex ea omnis armatura fortium : 9 haec humana mens est prudentia et fide instructa atque munita, ita ut animus hominis veluti turris sit inexpugnabilis; nisi sponte inimicis se dedat, vi capi non potest. V. Scopus hodierni Evangelii, fratres, est demonstrare reprobationem synagogae Iudaeorum et electionem Ecclesiae Gentium, nam tandem Dominus ait: Auferetur a vobis regnum Dei et dabitur genti facienti fructus eius. ** Quare, sicut Isaias interpretatus fuit parabolam suam dicens: Vinea... Domini exercituum domus Israel est et vir Iuda germen eius delectabile; et expectavi ... iudicium et ecce 34), 8. 50) Cf. 4 Rg 6, 15-17. 51) Ps 124, 2. 52) 2, 5. Vulg.: Ero ei, etc. Quisque nostrum vinea Domini est duplicl custodia munita, Idest angel!ca et divina, insuper muníta conscientía et intellectu fide et prudent!a illlumínato. Ostendit etiam hodiernum Evangelium reprobationem sSynagogae et electionem Ecclesiae Gentlum. Deus consilium non mutat sed sententiam, quia haec pendet n voluntate humana: iniquitas... iustitiam el ecce clamor, sic etiam Dominus interpretatur hodie parabolam suam dicens: Auferetur a vobis regnum Dei, idest Ecclesia, fides, per quam pastores estis animarum, principes et rectores Ecclesiae; amissa autem fide, non est amplius Ecclesia regnum Dei. Ostenditur ergo in hodierno Evangelio reprobatio Iudaeorum et electio Gentium; quod sicut Assuerus abiecit reginam Vasthi et elegit Esther, 5? et sicut ipse Deus repulit tabernaculum Moysi et elegit templum Salomonis, 9? abstulit regnum Israel a domo Saulis et dedit illud domui Davidi;*: sic ait: Auferetur a vobis regnum Dei et dabitur genti facienti fructus eius. Licet enim scriptum sit: Ego... Deus et non mutor, *. Ego sum qui sum, 8 est enim Deus sicut sol, qui nunquam mutatur, semper est idem — homo autem sicut luna mutabilis est, hinc legimus: Deus non homo est ut multelur, nec filius hominis ut mentiatur ; ** et alibi: Porro iriumphator in Israel non parcel et poeniludine non flectetur, neque homo est ut. poenitenliam agat; —** novit tamen Deus mutare sententiam, etsi non novit mutare consilium. Regius Vates cum Deo verba faciens ait: Cum sanclo sanctus eris, el cum viro innocente innocens eris, cum perfecto per[ectus eris, cum electo electus eris, cum puro purus, cum pio pius, sed cum perverso perverleris ; quoniam tu populum humilem salvum facies et oculos superborum humiliabis: 95 cum perverso pervertes tete, luctatorem ages ut colluctatorem tuum et antigonistam deicias in terram. Sic Dominus ait: Si .. . ambulaveritis ez adverso mihi, ego quoque conira vos adversus incedam; 9! si contra me contendere volueritis veluti in agone, ego quoque contendam contra vos. Ex hebraico verti potest: Si ambulaveritis mecum a casu, ego quoque ambulabo vobiscum a casu; quales eritis mecum, talis ero vobiscum, instar speculi quod pulcram ornatamque mulierem pulcram et ornatam ostendit, deformem autem et sordidam similiter repraesentat, unumquodque quale est: Eadem... mensura qua mersi fueritis, ait Dominus, remelietur vobis. 58 Sic Deus reprobavit Iudaeos quos elegerat, motus impietate 15, 26-28; 28, 16-17. 62) Mal 3, 6. Vulg.: Ego... Dominus, etc. 63) Ex 3, 14. POST DOMINICAM SECUNDAM QUADRAGESIMAE 309 eorum. Sicut quaesivit Sara ab Abrahamo ut a domo sua eiceret ancillam Agar una cum filio Ismaele, eo quod Ismael persequebatur Isaacum, fuitque voluntas Sarae divina sententia coelestique oraculo comprobata, 9? sic tandem divina iustitia institit ut Deus eiceret a domo sua synagogam una cum populo Iudaeorum propter impiam persecutionem et mortem illatam unigenito Filio Dei: Hic esí heres, venite, occidamus eum el habebimus hereditatem eius. Sed ecce sententia: Malos male perdet el vineam suam locabit aliis agricolis, qui reddanl ei fructum temporibus suis. ?? VI. Habemus in hodierno Evangelio opera tum misericordiae et bonitatis Dei, tum etiam opera iustitiae et severitatis. Primo quidem opera bonitatis et misericordiae, nam propterea dicitur Deus homo... paterfamilias, quia apparuit benignitas et humanitas Salvatoris nostri Dei ; paterfamilias propter bona naturae: Nunquid non ipse esl pater luus qui possedit... el fecit el creavit te2?* Sed qui plantavit vineam conferens bona gratiae: fidem, spem, caritatem, divinam legem, sic fide et spe eduxit populum de Aegypto legemque dedit in deserto, ?? sepem circumdedit ei, Angelorum custodiam, sicut legimus quod, Pharaone cum potentissimo exercitu insequente populum, Angelus Domini nubem opposuit tanquam murum in Israelis defensionem securamque custodiam ; ? aedificavit turrim tabernaculi ac templi, domum orationis dedit: Turris fortissima nomen Domini; ?* torcular sacrificiorum et sacramentorum legis, ef locavit eam agricolis, Moysi et Aaroni, principibus et sacerdotibus. Haec omnia magna fuerunt beneficia populo divinitus collata. Et quidem in hodierno Evangelio, fratres, videre licet divitias bonitatis et patientiae et longanimitatis Dei, ut Paulus ait divinam ostendens benignitatem, qua peccatores expectat ad poenitentiam; ?5 divitias bonitatis in multis magnisque beneficiis, divitias vero patientiae et longanimitatis et benignitatis in longas sufferentias talium ac tantarum iniuriarum. Dominus huius vineae princeps est, rex est: Auferetur a vobis regnum Dei. Principes et reges sunt sicut leones. Caveat quis ne eos hinc clegerat synagogam, scd ob implam voluntatem Iudaeorum postca reprobavit. Ostendit quoquc opera Del tum mísericordiac tum lustitiaec erga synagogam. Sed adhuc magis cluccet patientia ct longanimitns divinae bonitatis In perpessione talium ac tantarum iniuriarum, ut nonnisi ad extremum provocatus de improbis et ingratis vindictam sumere decernat. Hanc divinae irae severitatem considerare debemus, ne abutamur intinita Del bonitate. tangat! quia nec minimam ferre possunt iniuriam, statim crimen laesae maiestatis tanquam divinum numen obiectant. Non sic Deus: locaverat vineam agricolis; advenit autumnus fructuum tempus; expectat ut agricolae afferant ei fructus: proventus vineae non afferunt ; mittit servos ad percipiendos fructus: dimittunt vacuos et maletractatos. Quis principum hanc ferre potuisset iniuriam? Ut princeps mittat ministros suos in aliquam civitatem ad percipienda tributa regia, rectores autem civitatis nullo cum honore recipiant principis ministros, imo vacuos, inhonoratos, dedecore affectos dimittant, et princeps hanc ferat iniuriam ? Tulit autem Deus semel atque iterum; tardus namque ad iram est, *5* sicut de rhinoceronte naturales dicunt ; sed cum ita valde irritatus exarserit, ferocissimus est ac pene implacabilis. '* Sic, inquam, Deus. Sic hodie primam quidem, licet magnam, tulit aequo animo iniuriam, tulit et alteram multo maiorem; tertiam tamen ferre non potuit, maximam, insupportabilem: crudelem occisionem unici filii. Hinc ait: Malos male perdet et vineam suam locabit aliis agricolis. Sic Paulus homini in peccatis perseveranti ait: An divitias bonitatis et patientiae et longanimitalis eius contemnis... quoniam benignitas Dei ad poenitentiam te expectat ? Secundum autem duritiam tuam et impoenitens cor thesaurizas libi iram in die irae el revelationis iusti iudicii Dei. ?? Considerans Paulus ad Romanos mysterium hodierni Evangelii, reprobationem, inquam, Iudaeorum et electionem Gentium, ait: Vide... bonitatem et severitatem Dei, severitatem quidem in eos qui ceciderunt, bonitatem autem in te... si lu permanseris in bonitate; alioquin et tu ezcideris. ** Bonitatem Dei, idest maximam et infinitam, considera, inquit, o homo, natura gentilis, per gratiam et misericordiam Dei fide donatus, et vide ne abutaris gratia et misericordia Dei; alioquin, inquit, sicut cum Iudaeis egit Deus, ita tecum quoque aget, si operibus malis similis eis fueris. 75*) Cf. Inc 1, 19. 76) Cf. Pierius Valerianus Hieroglyphica, lb. 2, cp. 20, pag. 21; Aldrovandus Ulysses De Quadrupedibus Solipedibus, lib. 1, cp. 6, pag. 402. 77) Rom 2, 4-6. Vulg.: An divitías bonitatis eius... ad poenitentiam te adducit, etc. 78) Ibid. 11, 22. Vulg.: In eos quidem qui ceciderunt! severitatem, in te autem bonitatem, etc. POST DOMINICAM SECUNDAM QUADRAGESIMAE 311 VI. Ostendit quidem hodiernum Evangelium, fratres, quod Deus invitus ac veluti per crines, ut dici solet, ?? trahitur ad indignationem et vindictam; sed tamen, cum iratus fuerit, horrendum est incidere in manus ** eius. Ijuo ostendit hodiernum Evangelium de Christo: alterum est quod pater est piissimus, infinitae humanitatis et benignitatis; deinde quod lapis durissimus est: Lapidem quem reprobaverunt aedificantes, hic factus est in caput anguli ... Qui ceciderit super lapidem istum confringetur, super quem vero ceciderit conteret eum.9' Saepe nanque Deus in Scripturis Sanctis appellatus est lapis ; & simul et Christus Deus est misericors et clemens, multae misericordiae et veritatis, sed tamen visilans iniquitatem... in tertiam et quartam generationem, 9 sceptrum habet ferreum ad coníringenda vasa fictilia. 9 Cum Isaias locutus fuisset de vinea Domini faciente pro uvis labruscas divinamque contra eam tulisset sententiam, post pauca ait: Vae qui trahitis iniquitatem in funiculis... et quasi vinculum plaustri, sive plaustrum vinculo, peccatum. 55 Sciendum autem quod per iniquitatem et peccatum aliquando poena peccati intelligitur, sicut dixit Saul pythonissae. * Plaustrum autem onustum magna vi trahitur a bobus; sic, inquit, multi veluti per vim trahunt ad se indignationem et iram Dei: Thesaurizas libi iram in die irae, perseverando in peccatis: Ezpecíavi ul faceret uvas el fecit labruscas, iniquitatem pro iudicio et clamorem, querelam pro iustitia. Declarat autem praecipuum fructum iniquitatis esse avaritiam, hinc statim subiungit: Vae qui coniungitis domum ad domum et agrum agro copulatis usque ad terminum loci ! Nunquid habitabitis vos soli in lerra? 9? Avaritiae autem carnis voluptates adiungit: Vae qui consurgitis mane ad ebrietalem sectandam el porlandum usque ad vesperam . . . cithara et lyra ... in conviviis vestris, el opus Domini non respicitis, nec opus manuum eius consideratis. 99 Sic in hodierno Evangelio avaritia proponitur causa malorum omnium: Hic est heres, venite, occidamus eum el habebimus hereditatem manuum, ete. Tandem ostendit hodiernum Evangelium Deum patrem plissimum, sed simul lapidem durissimum, peccatum enim Íram et indignationem Del provocat. Primus fructus Iniquitatis avaritia est, quae est causa malorum omnium, sicut fuit reprobationis Judaeorum. Deus hodie agricola dicitur et. Ecclesia eius vinea, quam satanas subvertere conatur. eius. Isaias veluti causam aperire videtur cur agricolae non dederunt fructus servis patrisfamilias, quare traxerunt contra se iram Dei: Malos male perdet, sicut plaustrum funibus trahitur: quia servos Dei, Prophetas, divini verbi ministros ,contemnebant dicentes: Festinel el cito veniat opus eius ut videamus, el appropiet el veniat consilium Sancli Israel et sciemus, **? imo quia totum oppositum tenebant eorum quae Prophetae praedicabant, hinc ait: Vae qui dicitis malum bonum, ei bonum malum, ponentes tenebras in lucem et lucem in tenebras, etc. *o Il. ALIA HOMILIA * Homo crat paterfamilias qui plantavit vineam et sepem circumdedit ei el fodit in ea torcular. ! I]. Sicut de sancto Noe duo praecipue legimus: alterum quod aedificavit arcam pro salute mundi,? alterum vero quod vineam plantavit vinumque ex ea bibit, ? sic etiam de Deo Moyses duo singularia scribit: quod mundum creavit * et quod paradisum plantavit. *^ In hodierno Evangelio Deus agricola dicitur: Qui plantavit vineam, et aedificator : Lapidem quem reprobaverunt aedificantes. * Ecclesia dicitur vinea Dei et aedificium Dei, sicut Paulus ait: Dei agriculiura estis, Dei aedificatio eslis.* Hinc Ieremias missus a Deo fuit ad aedificandum et plantandum.? Quatenus autem vinea est, curat satanas eam destruere, sicut Achab qui vineam Naboth voluit in hortum convertere, promittens ei multo meliorem vineam. ? Hoc satagit diabolus convertere vineam hanc in hortum deliciarum et voluptatum carnalium. O utinam reperiatur quis sicut alter Naboth, qui mortem potius subire voluit quam vineam suam dare impio regi 1!? Curat satanas et pro viribus satagit convertere vineam Dei in vineam Sodomorum, cuius uva est uva fellis et botrus amarissimus, vinum autem venenum aspidum insanabile. POST DOMINICAM SECUNDAM QUADRAGESIMAE 313 II. Quilibet nostrum, fratres, vinea Domini est, quilibet nostrum Dei opus, Dei factura est. Apostolus ait: Quis unquam plantavit vineam et fructus eius non comedit??? Deus est, o homo, qui corpus tuum formavit, qui animam inspiravit, qui vitam, qui sensus, qui membra omnia dedit; ipse plantavit cor in pectore, cerebrum in capite, oculos in facie, linguam in ore, manus in corpore, intellectum mentemque in anima. An non dignum est, fratres, ut de fructibus vineae huius percipiat comedatque? Sed ad quid vineam hanc plantavit? Ezpeclavit ut faceret uvas, expectavit iudicium ... et iustitiam. !* Sic enim ad similitudinem Dei conditus homo est, 3* ut virtutibus Deo sit similis. Qui iustificat se, iustius esl, sicul et ille iustus esi ; !* qui iustificat se, sanctus est, sicut el ille sanctus est. 15 Mittit servos suos Deus unicuique nostrum ad percipiendos fructus iustitiae; quid enim aliud sunt divinae inspirationes cordi immissae? quid voces praedicatorum? quid monitiones sacerdotum ac patrum spiritualium? quid lectiones sanctorum librorum? Et tandem Christus ipse ad ostium stat et pulsat.!$ Utinam, fratres, aperiamus ei, utinam ei fructus reddamus, ne eum rursum crucifigamus et ostentui habeamus! !? Ne conqueratur de nobis Deus quod vinea nostra labruscas fecit, non uvas dulces et suaves, ne tandem contra nos damnationis et mortis sententiam ferat: Malos male perdet . .. Auferetur a vobis regnum Dei ! !* III. Aliquando, fratres, peccata eo ducunt homines, ut una cum gratia fidem etiam auferant, nam: Impius cum in profundum venerit . . . contemnit. 1? Sunt enim in peccatis gradus. Regius Vates ait: Beatus vir qui non abiit in consilio impiorum, sive improborum, et in via peccatorum non stetit et in cathedra pestilentiae non sedit, sive in habitatione irrisorum non habitavit.?? Gradus sunt: ambulavit, stetit, habitavit, sive sedit; improbos, peccatores, irrisores. Siquidem eo devenit aliquando homo, ut omnia rideat, sanctos divini verbi ministros doctoresque et magistros vitae spiritualis irrideat. Hanc ob causam Apostolus Timotheo scribit dicens: Hoc praeceptum commenQuilibet nostrum vínea Domini est, reddere ergo debemus fructus ei qui nos plantavit. Cavendum nobis est 8 Dpeccentis quae cum gratia fidem etiam nliquando auferunt, amissa autem fide, nulia relinquitur spes salutis. Colenda ergo haec vinea est, recognoscendna Del beneticia naturalia et supernnturalia, ne sicut agricolae hodierni Evangelii in malo perseverantes in manus Dei incidamus. do libi, fili Timothee .. . ut milites... bonam militiam, habens fidem et bonam conscientiam, quam quidam repellentes circa fidem naufragaverunt. ?! Auditis, fratres, auditis quod mala conscientia fidem destruit, arefacit, eradicat? Sic haeretici libertatem carnis adamantes omnia rident atque irrident, cum gratiam Dei in luxuriam converterint. ?? Quandiu radix, fides, viret vivitque, spes aliqua salutis est, sicut mercatori, licet bona sua dilapidaverit, si tamen fidem apud alios mercatores in foro non amisit, spes aliqua est ut in pristinam redeat fortunam. Ne igitur, fratres, perseveremus in peccatis, ne tradat nos Deus in reprobum sensum, ? in potestatem satanae; sed colamus vineam animae nostrae, agamus dignos fructus poenitentiae, ** agnoscamus divinam erga nos bonitatem, humanitatem, beneficia creationis et conservationis, generalia et particularia omnia, quae tum ad naturam, ad corpus et animam vitamque naturalem spectant, nam sic est paterfamilias ; deinde quae ad gratiam, qua plantavit vineam fidei in optimo solo animae, animi et cordis nostri custodiam angelicam et protectionem divinam, Sacramenta grütiae et donum orationis. An non magnum, imo maximum beneficium est Poenitentiae sacramentum, quod nos Deo reconciliat? Gratia semel amissa apud principem ob crimen laesae maiestatis vix reparari potest; Deus autem cum sit rez regum et. Dominus dominantium, ?5 praestabilis est super malitia. ?* O utinam fratres, agricolae isti hodie post primam et secundam iniuriam resipuissent, petissent veniam! Salvi fuissent. Sed quoniam in peius semper profecerunt, lata fuit contra eos perditionis sententia: Malos male perdet. Si quando vel per infirmitatem carnis, vel per ignorantiam peccas, frater, ne perseveres in peccato, surge protinus et confuge ad poenitentiam; nam si perseveraveris, tandem incides in manus Dei: Secundum... duritiam tuam et impoenitens cor thesaurizas libi iram in die irae. ? IV. Similem parabolam proposuit Divinus vates Isaias dicens: Vinea facta est dilecto meo in cornu filio olei ; et sepivit eam et POST DOMINICAM SECUNDAM QUADRAGESIMAE 315 lapides elegit ex illa, et plantavit eam electam et aedificavit turrim in medio eius et extruzit in ea torcular, et expectavit ut faceret uvas, et fecit labruscas. ** Declaravit autem Vates ipse parabolam suam dicens: Vinea... Domini exercituum domus Israel est et vir Iuda germen eius delectabile; et expectavit ut faceret iudicium et ecce iniquitas... iustiliam et ecce clamor.?9 Sic et Christus hodie: Auferetur a vobis regnum Dei, idest Ecclesia, in qua Deus per fidem regnat; ubi autem vera fides non est ibi non potest vera esse in hoc mundo Ecclesia, sed synagoga satanae. Per Isaiam Deus, proposita vineae parabola, ab ipsis Iudaeis quaesivit ut iudicarent ferrentque sententiam quid agendum esset de vinea: Nunc ergo, habitatores... et viri Iuda, iudicate inter me et vineam meam. Quid est quod debui ultra facere vineae meae et non feci ... ? An quod expeciavi ut faceret uvas, et fecil labruscas ? * Sic Christus hodie a Iudaeis petit iudicium proposita parabola: Quid faciet dominus agricolis illis ? * Sed in hoc differunt, quod per Isaiam Dominus tulit sententiam contra vineam: Ostendam vobis quid ego faciam vineae meae: auferam sepem eius, el erit in direplionem ; diruam maceriam eius, et erit in conculcationem, et ponam eam deseríam ; non putabitur et non fodietur et ascendent vepres el spinae, et nubibus mandabo ne pluant super eam imbrem. ?? Sed in hodierno Evangelio sententia fertur contra agricolas: Malos male perdet et vineam suam locabit aliis agricolis, qui reddant ei fructum temporibus suis. ** Sed sicut idem Christus vitis et agricola est, ita spiritualiter idem homo vitis huius vineae et vinitor est, sicut idem homo templum Dei est, altare, sacrificium et sacerdos. Idem ergo est, sive contra vineam sive contra vinitores feratur sententia. V. Inter haec autem hoc mihi quaerendum videtur: quid est quod Isaias ait: Vinea... Domini exercituum domus Israel est, et vir Iuda germen eius delectabile : 5$ 1*3 yU yt3** plantatio deliciarum eius ? sicut: Deliciae meae esse cum [iliis hominum; * Similem parabolam proposuit Isalas, et sicut Christus ab ipsis Iudaeis quaesivit sententiam; sed Isaias tulit sententiam contra vineam, Christus vero contra agricolas. ' Vinea haec ab Isala dicitur vinea deliciarum Del, quia magna et in loco pulcherrimo pro voluptate plantaia et optimc instructa. Magnifice S. Scriptura de Ecclesia loquitur; sed quilibet fidelis debet esse vitis pulcherrima huius vineae, O"N 37D8N Y Uyvn. 35 Quid est vinea deliciarum Dei? Paradisus terrestris dicitur quidem locus voluptatis, ?? hortus deliciarum, sed non Dei; vinea autem haec vinea deliciarum Dei, paradisus Dei: Horlus conclusus ... emissiones tuae paradisus. *? Dicitur vinea deliciarum Dei, quia pro voluptate et ad voluptatem, non pro necessitate plantata est a summo rege; sicut etiam de mundi creatione ait Divina Sapientia: Quando appendebat fundamenta terrae, cum eo eram cuncta componens, el delectabar per singulos dies, ludens coram eo omni tempore, ludens in orbe terrarum; *! non enim pro necessitate creavit Deus mundum: Bonorum meorum non eges, * sed pro voluptate. Vinea deliciarum Dei, quia vinea magna, in loco pulcherrimo et optimo, ex optimis propaginibus vitibusque plantata: Ego... plantavi te vineam electam; * Plantavit eam eleciam; vineam cuius aspectu et cultu maxime delectatur. Magnifice Divina Scriptura loquitur de Ecclesia Dei: si coelum, dicitur coelum Dei : Videbo coelos tuos, opera digilorum 1uorum, lunam et stellas quae tu fundasti; * si mons, mons Dei : Mons Dei, mons pinguis, mons coagulatus... mons in quo beneplacitum est Deo habitare in eo; *5 si civitas, civitas Dei : Gloriosa dicta sunt de te, civitas Dei ; * Fundalur exultatione universae terrae... civitas regis magni ; * si paradisus, paradisus Domini ; ** si tandem vinea, vinea deliciarum Dei. In vinea regia prope regale palatium, qua rex magnopere delectatur, summa adhibetur diligentia ut reperiantur omnia quae vel ad commoditatem, vel ad pulcritudinem et ornatum requiruntur. Vinea multitudo vitium est uno in fundo plantatarum; sic Ecclesia multitudo fidelium. Quilibet fidelis vitis est: Vir Iuda germen eius delectabile, plantatio deliciarum. Si vitis quaelibet deliciarum plantatio est, idest pulcherrima optimaque, quid erunt omnes simul? Si quaelibet fidelis et sancta anima hominis iusti, Deo cari, sponsa pulcherrima et ornatissima est, quale spectaculum videre tot sponsas ad miraculum pulcras et muliebri mundo ornatas? Quale spectaculum videre tot stellas in coelo? Sic vinea est deliciarum Dei. 16-17. 46) Ps 86, 3. 47) Ps 47, 3. 48) Cf, Ez 28, 13; 31, 8-9; Ap 2, 7. POST DOMINICAM SECUNDAM QUADRAGESIMAE 317 Magna afficitur delectatione princeps cum videt a se suis manibus plantatas cultasque vites crevisse evenisseque pulcherrimas, summoque cum desiderio uvas expectat: Ezpectavit, inquit, ut facerel uvas. Recreatur princeps in vinea sua aspectu plantarum, viriditatis florum, auditu cantus avium, odore, nam: Vineae florentes dederunt odorem suum; *? sed supramodum spe nutritur uvarum futurae vindemiae et musti quae ex ea percepturum se sperat. Deus summopere virtutibus delectatur: expectavit ut faceret iudicium et iustitiam; vitia et peccata 59" odit et execratur: fecit labruscas, uvas putidas, quas homo abominatur: ecce iniquitas .. . ecce clamor, hinc ait: Auferam sepem eius, et eril in direplionem ; diruam maceriam eius, el erit in conculcationem, et ponain eam deseríam. Auferetur a vobis regnum Dei. Ostendit Dominus quod peccatum aliquando in causa est ut homo ad talem tantamque mentis caecitatem deveniat, talibus tenebris obscuretur cor, ut fidem etiam amittat, sicut fidem amisit synagoga Iudaeorum: Auferetur a vobis regnum Dei, idest fides vera per quam Deus in nobis regnat; ablato autem hoc regno, malos male perdet. III. ALIA HOMILIA I. Vinea hodierni Evangelii Circus Flaminius vel Campus Martius videtur pro monomachiis, ubi athletae valentissimi mirando confligebant et contendebant duello;! sicut paradisus duelli campus fuit Adamo et serpenti antiquo,? desertum Christo et satanae.? Aer habendis. Cf. Io. Perin Onomasticon, sub voce: Flaminius. Campus Martius locus planus extra Urbem, prope delubrum Martis paratus, ubi campestres exercitationes et gymnasticae fiebant, et interdum mnalora comitia popularia ad eligendos magistratus et consules convocabantur. Mc 1, 13; Lc 4, 1-13. In margine haec adiecta fuerunt: « Sicut vallis Terebinthi, in qua David cum gigante philisthaeo pugnavit vicitque. Multis sacris symbolis et hieroglyphicis designatur Ecclesia in Divinis Scripturis. Nunc coelum dicitur: Multiplicabo semen tuum sicut. stellae coeli; Quoniam videbo coelos tuos opera digitorum fuorum, etc., nunc ferra promissionis, nunc paradisus deliciarum Dei, nunc palatium, nunc civitas regis magni, regnum Dei: Auferetur a vobis regnum Dei. Sed praecipue vinea nppellatur, sed vinea quae regnum valet, ideo vinea et regnum dicitur ». quia sicut delectatur princeps in nspectu vinene suae et in spe vindemlae, sie summopere delectatur Deus virtutibus nostris; odit autem pecentum, «quod destruit regnum eius. Exhihctur hodie velut ürena certaminis ubi contendunt Dei bonitas et humana perversitas. Pugnat divina bonitas primo armis misericordiae, deinde severae Iustitiae. Homo necesse est ut vincatur: vel voluntarie cedit misericordiae, vel vincetur a iustitla. in aurora campus est quo lux et tenebrae invicem confligunt; et vere aestas et hiems intrant hodie ut in agone contendant, duae valentissimae et bellicosissimae Amazones, * quarum altera est Dei bonitas, altera mundi malitia, humana perversitas; patronus illius Christus est, patronus huius satanas. Cernitur in hodierno Evangelio summa Dei bonitas erga mundum et infinita mundi malitia hominumque perversitas contra Deum. Pugnat divina bonitas contra mundi malitiam armis primo quidem misericordiae, deinde vero armis iustitiae; mundi autem malitia pugnat contra Deum armis iniustitiae et impietatis. Egreditur in campum hunc divina bonitas infinita cum humanitate: Homo erat paterfamilias ; 5 Apparuit benignitas et humanitas Salvatoris nostri Dei omnibus hominibus ; * ostendit divitias bonitatis et patientiae et longanimitatis suae, ^ his enim armis usus est hodie ad humanum cor evincendum. Sed quod misericordia et clementia efficere minime potuit, effecit severa iustitia: Malos male perdet; * Secundum .. . duritiam tuam el impoenitens cor thesaurizas tibi iram in die irae et revelationis iusti iudicii Dei. ? Omnis homo necesse est ut vincatur a Deo in hoc agone; qui non vincitur nec cedit armis misericordiae totum se Deo dedens, procul dubio vincetur armis iustitiae: Malos male perdet. Lapis est durissimus et potentissimus ad confringenda atque conterenda omnia vasa fictilia: Lapidem quem reprobaverunt aedificantes hic factus est in caput anguli .. . Qui ceciderit super lapidem istum confringelur malis temporalibus in hac vita, super quem vero ceciderit conteret eum '? malis aeternis in futuro saeculo, sicut lapis durissimus magnusque potest vasa omnia fictilia perdere, si in eum allidantur. Sic utique Deus omnes homines. II. Divus Paulus ostendit nos omnes positos esse in certamine: Non coronabitur nisi qui legitime certaverit; * Induite vos quae in Graeciam irruperant, sed a Theseo postea debellatae fuerunt. Cf. Natalis Comes Mygthologiae, lib. 7, cp. 9, pag. 626; Plutarchus Illustrium Vitae, f. 4*. 5) Mt 21, 33. coronatur, etc. Non coronabitur lect. cod POST DOMINICAM SECUNDAM QUADRAGESIMAE 319 armaturam Dei, ut possilis stare contra insidias diaboli, quia non esl Omnis nomo i e . . . Ccertator est; nobis colluctatio adversus carnem el sanguinem, sed adversus principes el. yiuei se sinat potestates, etc. ?? Imo mundus iste vallum certaminis est, in quo pu- * S M gnat divina bonitas contra mundi malitiam: Sensus enim et cogitatio Meise cordis humani ad malum prona sunt ab adolescentia. *? Dedat se homo in hoc certamine, cedat, vinci se sinat a divina misericordia, ne vincatur a divina iustitia. Magna adeo ostenditur hodie humana perversitas, ut Deus ipse Aaeo magna miretur: Quid est quod debui ultra facere vineae meae et non feci ...? 95iendttur hodie Quare expectavi ul facerel uvas, fecit aulem labruscas? Expectavit iusti- —— humana liam, et ecce clamor, quaerelae, lamentationes; íudicium, et ecce ini- A Deus d quitas, '* iniqua oppressio, perversum iudicium. Ego, inquit per Tereporiusia miam, plantavi te vineam eleclam, omne semen verum ; quomodo ... conversa es mihi in pravum, vinea aliena? !* Quomodo facta es ex vinea Domini exercituum 5$ vinea Sodomorum?" Isaias ait: Quomodo facia est meretrix civitas fidelis, plena iudicii? Iustitia habitavit in ea, nunc autem homicidae. Argentum luum versum est in scoriam, vinum tuum miztum est aqua; principes tui infideles, socii furum. !? Tam magna est hominum in hoc mundo malitia, quae cum divina bonitate contendit, ut Deus ipse miretur. Mirabile est quomodo possit homo abuti donis et beneficiis Dei iugiter contra Deum, et diu in impietate hac perseverare. !? Humani cordis in malum, etc. 14) Is 5, 4-7. Vulg.: An quod ezpectavi... etl fecit labruscas, etc. 15) 2, 21. 16) Is 5, 7. 17) Dt 32, 32. 18) 1, 21-23. nlbis relictis, transitur ad Dominicam sequentem. Mngnam virtutem habuerunt Moyses contra Pharaonem, Samson contra Philisthneos, David contra gigantem ; sed mniorem habuit Christus contrn principes tenebrarum.
CHAPTER 17. Dominica Tertia Quadragesimae
Eral Iesus eiciens daemonium, el illud erat mutum. Et cum eiecissel daemonium, locutus esl! mutus, etc. ! I. Sicut area Dei in Palaestina Dagon, deum Philisthaeorum, deiecit ac prostravit in terram, ? ita Christus hodie, arca Dei viventis, prosternit satanam principem daemoniorum, principem mundi huius: Nunc iudicium huius est mundi, nunc princeps huius mundi eicietur foras. * Arca nanque illa divinitatis locus erat, thesaurus erat virtutis divinae. Sic Christus divina potestate plenus videtur hodie contra satanam. Magnam virtutem dedit Deus Moysi contra Pharaonem et Aegyptum in salutem Hebraeorum: Constitui te deum Pharaonis; * sic Pharaonem et Aegyptum universam humiliavit Moyses; * magnam virtutem dedit Davidi contra gigantem philisthaeum; * magnam virtutem, mirabilem, supernaturalem, divinam Samsoni adversus Allophylos;* soli magnam virtutem ad pellendas tenebras. Christus verus est Samson, qui sol interpretatur, unde Christi facies resplenduit ut sol;? daemones autem principes tenebrarum dicuntur. * Ita potens Christus contra daemones sicut sol contra tenebras, ventus contra fumum, sicut turbo vehementissimus in mari contra navium classem: In spiritu vehementi conteres naves Tharsis. !? In Sacris Litteris magna praedicatur potentia Dei, magna et potentia satanae. Appellatur Deus "JU 5oN ," Deusomnipotens, Deus sufficiens: Non erit impossibile apud Deum omne verbum. ?? Angelus Abrahamo dixit, cum ei centenario ex Sara nonagenaria filium promisit: ^42" [11715 N95: An mirabile E o * - -"T*'-- vel difficile eril Deo aliquid? !* Sic appellatur Dominus exercituum, 5 idest multo potentior quibusvis exercitibus potentissimis vel hominum vel Angelorum. Ostendunt divinam potentiam innumera Dei opera et miracula. In Sacris Litteris praedicatur etiam magna satanae potentiae: Non esl polestas super lerram quae comparetur ci ; !* appellatur gigas, ?* dicitur leo rugiens ; !* in hodierno Evangelio princeps daemoniorum, !? forlis armatus. ?*?» Sed tamen Dei comparatione nulia est ipsius potentia. Christus homo divinus multo fortior satana est: Forlior eo superveniens viceril eum. ?! Magna ostenditur potentia satanae, sed contra regnum Dei, in perniciem hominum, ut patet in historia Iob, ? patet etiam hodie in miserabili hoc daemoniaco; sed, contra, Christi potentia magna est, verum in salutem hominum et contra satanam, sicut hodie luce clarius cernimus: Erat eiciens daemonium. Eiecit illum de paradiso coelesti,?3 eiecit de terrestri, ?** eiecit de mundo per destructionem idololatriae, eiecit ex animabus hominum per iustificationem, eiecit ex corporibus obsessis per sacros exorcismos, tandem in infernum deiciet. II. Videtur hodie Christus Dominus mystica illa Davidis cithara esse, cuius sonus spiritüm nequam, qui Saul regem vexabat, mirabiliter eiciebat. ?** O mirabilem virtutem! Erat sonus ille veluti sacratissimus et efficacissimus exorcismus contra daemonem, sed a David pulsata, David enim hebraice interpretatura m or. Deus cariías est, ?* et nomen David arithmetica ratione, iuxta secretiorem Hebraeorum theologiam, virtute continet divinum nomen tetragrammaton, sicut quaternarius denarium continet. ?' Cithara illa sacratissimam Scriptura saepissime in Ieremiía. 16) Iob 41, 24. Vulg.: Non est super terram potentia, etc. 18-19. 20) Cf. ibid. vr. 21. 21) Ibid. vr. 22. 22) Cf. Iob 1, 9-2, 1-8. 23) Cf. Is 14, 12; Lc 10, 18; 2 Petr 2, 4; Iud vr. 6. 24) Cf. Gn 3, 14-15. 25) Cf. 1 ng 16, 41 sqq. 26) 1 Io 4, 8. 16. 27) Ut hoc intelligatur, resolvenda sunt nomina 711? et 37, et arithmetica ratione iterum componenda. Arithmetice enim utrunque nomen idem In S. Seriptura magna praedicatur potentia Del, mngna etiam potentia satanae, sed comparatione Dei nulla est; Christus enim eum expulit de paradiso coelesti et terrestri, de mundo et de homine Cithara David figu ra sucratissimaec. humanitatis Christi, quae verus paradisus erat Coclestium concentuum. Mundus etiam quaedam cithara cst, cuius satanas dissona tuit. chorda Cithara mystice significat naturam, et gratiam gloriam. humanitatem Christi designabat; nam si satanas sacram musicam odit, quia imaginem refert concentus Angelorum in paradiso — Beati qui habitant in domo (ua, Domine, in saecula saeculorum laudabunt le! *^ Audivi vocem in coelo ... ..sicut citharoedorum citharizantium in citharis suis, ** — Christi sacratissima humanitas verus paradisus erat. Vox animae Christi divinis auribus dulcior erat atque suavior omni Angelorum concentu. Sic hodie sonus divinae huius citharae eiciebat daemonium: Erat Iesus eiciens daemonium. Gentium poetae finxerunt Apollinem cum lyra ad designandam coelestem harmoniam; 3? Mercurio etiam lyram dederunt trichordem, aut quatrichordem, propter quattuor anni tempora. * Mundus hic nonnisi lyra quaedam est in manu Dei; magnus mundus magna lyra, parvus mundus parva cithara. Novem chordae magnae lyrae novem ordines Angelorum. Satanas chorda fuit dissona, nimium acuta, dissonantiam faciebat, disrupta fuit proiectaque in terram. In Apocalypsi legimus quod viginti quattuor seniores citharas in manibus tenebant, quibus Deum laudabant. ** Significat autem cithara beatitudinem, quae septem dotibus constat: tribus animae et quattuor corporis; nam ipsa etiam humana vita lyra est et cithara septichordis: vegetativa, motiva, sensitiva, aestimativa, intellectu, memoria et voluntate constat; gratia item cithara septichordis constans septem virtutibus et septem Spiritus Sancti donis. De beatitudine Christus septem dixit: Ipsorum est regnum coelorum... ipsi possidebunt terram... ipsi consolabuntur . .. satlurabuntur ... misericordiam consequentur ... Deum videbunt, filii Dei vocabuntur, et ad primam redit: Ipsorum est regnum coelorum. 3? Christus autem cithara erat mirabilis, triseptichordis, quoniam et naturam et gratiam et gloriam perfectissime, in summo perfectiovnlet. Nomen 51? arithmetice valet 26; nam: *-10, 0275, 2560, n1» 5;s. t. — 26. Nomen 131 constat ex duplici quaternario denarium continente ct senario, nam: 7754(10, 1-206, 1-4 (105; - s. t. 26. Dicitur autem qunternarius numerus virtute denarium continere, forte quia antiquitus numerus quaternarius latine signabatur quattuor lineis verticalibus: I1II; aliter nutem his lincolis dispositis perficitur denarius: X. lioc est quod ait etiam Lud. Caelius: « Denarius numcrus est quaternarii composltio ». Lect. Antiq., !lb. 22, cp. 9, col. 1237. 28) Ps 83, 5. 29) Apc 14,2. Vulg.: De coelo, etc. 30) Cf. Natalis Comes M ythologiae, llb. 4, cp. 10, pag. 309; Lud. Caelius Lect. Antiq., lib. 9, cp. 3, col. 443. 31) Cf. Natnlis Comes Mythologiae, !lb. 5, cp. 5, pag. 375; Lud. Caelius Lect. Antiq., lib. 9, cp. 1, col. 440-441. 32) Cf. 5, 8. 33) Mt 5, 3-10. QUADRAGESI MAE, 323 nis gradu continebat. Quam suavem ergo harmoniam reddebat tacta et pulsata a Spiritu Sancto! Nam Christus Spiritui Sancto tribuit opus hoc eiectionis daemonum: Si in Spiritu Dei eicio daemonia, profecto pervenit in vos regnum Dci.* Et hoc est quod ait: Qui peccaverit in Filium hominis, remillelur ei, qui aulem peccaverit in Spiritum Sanctum, non remittetur ei nec in hoc saeculo, nec in futuro, 5 quia dicitis in Beelzebub eicere me daemonia. ?* Hoc est peccatum in Spiritum Sanctum, daemoni attribuere divina opera Christi. De David, cum vocatus fuit ad Saul ut eum a spiritu nequam liberaret, septem legimus: Vidi filium Isai belhlehemilcm, scientem psallere et fortissimum robore . . . virum bellicosum et prudentem in verbis, .. . Virum pulcrum et Dominus est cum eo. ?? Filius Isai, qui interpretatur ens, existens: Ego sum qui sum; ?* bethlehemites, domus panis, thesaurus bonorum omnium, qui dat hodie caeco visum, surdo auditum, muto affatum; sciens psallere, quia etiam Angelos in paradiso musicen docuit; fortis robore: Cum fortior eo superveniens viceril eum ; vir bellicosus, pugnans contra daemones: Erat eiciens daemonium ; prudens in verbis: convincit doctissima apologia scribas et Pharisaeos; pulcher aspectu, cuius pulcritudine mota hodie sancta quaedam anima dixit: Beatus venter qui te portavit ; ** Dominus est cum eo : Qui non est mecum, contra me est, el qui non colligit mecum, dispergit ; ** et Isaias de Christo septem dicit: Factus est principatus super humerum eius et vocabitur... admirabilis, consiliarius, Deus, fortis, pater, * etc.; vir sciens psallere: peritus musices Christus, qui novit etiam instrumenta facere et reficere. III. Homo cithara quaedam est septichordis, ex quaternario corporis et ternario animae. * Deus formavit hominem: Christus Deus est; sed a satana divinum hoc instrumentum dissolutum fuit, quoniam inimicus est musices sacrae et divinae; dissolvit hanc citharam ne eiccre daemonia. 37) 1 ng 16, 18. 38) Ex 3, 14. 39) Le 11, 27. 40) Ibid. vr. 23. 41) 9, 6. 42) Alludit ad veterum philosophorum sententiam iuxta quam corpus componilur quattuor elementis: terra, aqua, aere, igne, quibus respondent quattuor qualitates: siccitas, frigus, humor, calor. Cf. S. Laurentius a Br. Explanatio in Genesim, pag. 217-219. Christus cithara mirabilis pulsata & Spiritu S. David singularis Christi figura fuit. Homo etiam cithara quacdam est n satana confracta, sed a Christo refecta. Ecclesia quoque cithara est, et Christus mysticus David hanc citharam pulsans, in eo enim sunt omnes thesauri pulchritudinis et bonitatis divinae. eam Spiritus Sanctus in Dei laudem pulsaret; sed Christus refecit hanc citharam. En citliara dissoluta, homo a daemonio obsessus, caecus, surdus, mutus, 9 ad omne bonum impotens, ineptus; sed cum eiecisset daemonium, locutus est mutus et admiratae sunt turbae. ** Ecclesia etiam Gentium ante conversionem cithara dissoluta erat, incomposita, confracta, Deum verum minime colebat, non agnoscebat, blasphemabat; hodie vero quam dulciter pulsata a Spiritu Sancto auditur: Extollens vocem quaedam mulier de turba dizit illi : Beatus venter qui te portavit el ubera quae suzisti! ** Facta est sicut lyra Apollinis, sicut coelum lyra septiformis per septem planetas, ** Ecclesia cum septem Sacramentis, septem virtutibus, septem donis. Vir pulsans citharam David, Christus pulsans citharam Ecclesiae, Deus pulsans citharam mundi cum novem chordis. Erat Lucifer chorda suprema huius citharae, sed valde dissona, nimis alta: Ascendam in coelum, super astra Dei exaltabo solium meum, sedebo super montes lestamenli ... conscendam super allitudinem nubium, similis ero Altissimo. * Videns summus citharoedus quod ad consonantiam minime reduci poterat, indignatione iusta motus detraxit eum ac in terram proiecit. Hanc ob causam cacodaemones inimici sunt spiritualis ac sacrae musices, quae imaginem refert paradisi. Pulcher aspectu David; Christus vero est in quem desiderant Angeli prospicere, ** Splendor gloriae et imago substantiae Dei,** viva effigies veraque ac naturalissima bonitatis ac pulcritudinis Dei, imo thesaurus totius pulcritudinis et bonitatis divinae, veluti si sol vase vitreo ac chrystallino esset inclusus, talis ac tantus esset chrystalli ipsius splendor qualis et quantus solis ipsius. Sic Christus Deus noster, etiam quatenus homo, quoniam thesaurus divinitatis est, in quo inhabitat omnis plenitudo divinitatis corporaliter, " summopere amandus ac diligendus est tanquam thesaurus summae ac infinitae beatitudinis. ter, Mars, Mercurius, Venus, Saturnus. 47) Is 14, 13-14. Vulg.: In coelum conscendam... in monte testamenti... ascendam super, etc. 48) 1 Petr 1, 12. 49) Hebr 1, 3. Vulg.: Figura substantiae eius. 50) Col 2, 9. QUADRAGESIMAE 325 IL ALIA HOMILIA Erat lesus. eiciens daemonium, et iilud erat mutum. Et cum eiecissel. daemonium, locutus est. mutus et admiratae, etc. ! I. Sicut arca Domini exercituum idolum Dagon, deum Philisthinorum, de loco suo dimovit ac in terram deiecit capite manibusque truncatum, sola praesentia sua,? quoniam Deus omnipotens in ea speciali modo inhabitabat eratque divinitatis incomparabilis thesaurus, unde etiam gloria Domini et arca potentiae Dei dicebatur — cum capta fuit arca a Philisthaeis, ait sancta illa mulier: Translata est gloria ab Israel, quia capta est arca Domini ; 3 ad quod alludens Regius Vates ait: Tradidit in captivitatem virtutem suam, potentiam suam, el pulcritudinem, gloriam suam in manus inimici; * arcam Dei appellans potentiam et gloriam Dei, sicut alibi: Sic in sancto apparui tibi, ut viderem virtulem tuam, idest potentiam tuam, et gloriam tuam; 5 et iterum: Surge Domine, in requiem tuam, tu et arca sanctificationis, potentiae, luae, * hinc nanque deducta fuerat in castra ut salvaret exercitum Israel a potentia inimicorum, — sic hodie arca viva omnipotentis Dei daemonium, imo Beelzebub principem daemoniorum, eicit de loco suo; expellit fortem armatum, quoniam fortior eo Christus: Cum fortis armatus custodit atrium suum, in pace sunt omnia quae possidet. Si autem fortior eo superveniens vicerit eum, universa arma eius auferet... et spolia... diripiet. ? II. Arca Dei veluti thesaurus erat potentiae et sapientiae Dei, nam in ea tabulae legis asservabantur. * Cum enim Deus, qui in ea veluti residebat, potentissimus et sapientissimus praedicetur, sicut de eo Iob ait: Apud ipsum est sapientia et foriitudo ; ipse habet consilium el intelligentiam, '* merito arca illa in figura Christi sic dicebatur. Nam haec duo praecipue de Christo praedicantur: Orietur stella 3 ng 8, 9; Hebr 9, 4. 10) 12, 13. Sicut arca Domini in terram Dagon deiecit, quia in ea Deus omnipotens Inhabitabat, síc Christus, arca viva Det omnipotentis, hodle daemonium expellit. Arca figura Christi, de quo praecipue praedicantur potentia et sapientia. De sntana etiam duo haec praedicantur, ideo vocatur a Christo fortis el armatus; sed ad illum eiciendum venit Christus maiori potentia nc sapientía nrmatus. ez Iacob el exurgel virga ex Israel ; 9 Requiescet super eum Spiritus Domini, spiritus sapientiae et intellectus, spiritus consilii et forlitudinis ; ?* Vocabitur nomen eius admirabilis, consiliarius, Deus, fortis; * Pracdicamus Christum... Dei virtutem, idest potentiam, el Dei sapientiam. * Hinc praefiguratus fuit in serpente aeneo fugante ac superante venena ignitorum serpentium; 15 jin virga Moysi potentissima, quae in serpentem versa devoravit omnes serpentes magorum Pharaonis;!* praefiguratus in Samsone fortissimo! et Salomone sapientissimo; !* appellatus sol!? qui simul est splendidissimus et potentissimus, ad naturalia procreanda mirabili virtute praeditus. De satana etiam duo haec praedicantur: sapientia: Serpens erat callidior cunctis animantibus terrae ; *? potentia: Circuit tanquam leo rugiens ; * Conculcabis leonem et draconem, ?? sive serpentem. In Apocalypsi draco dicitur habens capita septem.et cornua decem, ?* in capite nanque sapientia consistit et in cornibus potentia; hinc a Christo hodie fortis dicitur et armatus, fortis potentia et armatus sapientia, astutia. Eius potentia cernitur hodie in misero daemoniaco; eum nanque nedum male vexabat, sicut filiam chananitidis, ** sed praeter ea surdum, mutum et caecum effecerat; ?5 astutia in scribis et Pharisaeis, qui spiritu satanico agitati miracula Christi calumniabantur: In Beelzebub principe daemoniorum eicit daemonia, ?5 sicut patres eorum eodem satanae spiritu acti miracula ab omnipotente Deo in salutem populi patrata idolo tribuerunt, dicentes de vitulo aureo: . Isti sunt dii tui, Israel, qui te eduxerunt de lerra Aegypti. " Erant hi scribae et Pharisaei sicut serpentes magorum Pharaonis; sed devoravit eos virga Moysi in serpentem versa. Cum igitur ad hoc venisset Christus in mundum ut satanam de mundo eiceret: Princeps mundi huius eicietur foras ;?? In hoc apparuii Filius in mundum, uf dissolval opera diaboli,?? hinc. venit sicut arca Dei, thesaurus potentiae et sapientiae: In ipso complacuit Lc 11, 15. 27) Ex 32, 4. Vulg.: Hií sunt, etc. . 28) Io 12, 31. Vulg.: Huius mundi, etc, 29) 1 Io 3, 8. QUADRAQOESIMAE 327 omnem plenitudinem inhabitare.?? Hinc in Apocalypsi agnus dicitur habens cornua septem et oculos seplem.?! III. Cum movebatur arca Dei, dicebat Moyses, ut in Numeris legimus: Surge, Domine, el dissipentur ifimici tui et [ugiant qui oderunt te a facie tua. * Sic Regius Vates cecinit: Exurgat Deus el dissipentur inimici eius, et fugiant qui oderunt eum a facie eius. Sicut deficit fumus deficiant ; sicut fluit cera a facie ignis, sic pereant peccatores a facie Dei. Et iusti epulentur et exultent in. conspectu Dei el delectentur in laetitia. *? Verba illa dicebat Moyses proficiscente arca Dei contra Chananaeos, ad deturbandos expellendosque eos a suis sedibus, cum Israeli promisisset Deus terram ab ilis inhabitatam;?* sed David ad vivam Dei arcam oculos convertens ac figens, Christum contra daemones praecinctum a Deo de mundanis sedibus propulsandos eiciendosque canit. Non enim venit Christus ad pugnandum contra homines, sed adversus principes el potestates, adversus mundi rectores tenebrarum harum, contra spiritualia nequiliae in coelestibus. *5 Exurgat Deus humanatus in proelium contra satanam et angelos eius, nam dissipabuntur, fundentur hostes et fugient a facie eius, nec aspectum quidem eius ferre poterunt, sicut nec tenebrae faciem solis; et sicut fumus depellenti vento ut cedat necesse est, nec cera virtuti ignis resistere potest, sic, inquit, sicut deficit fumus deficient, sic peribunt peccatores a facie Dei, a facie Christi, qui Deus humanatus est. Hinc ait quod eral eiciens daemonium, generico nomine, sicut alias daemonum legionem ab obsesso eiecit. ** Cum eiecisset daemonium, principem daemoniorum, fortem armatum, stipatum exercitibus daemonum, sicut Goliath gigas cum a Davide prostratus fuit Philisthaeorum exercitu et copiis munitus erat; nam ad illum forte alludens Christus satanam foriem dicit armatum. Sic ostendit potentiam suam Christus in satanam, sic illum prostravit. IV. Arca autem Dei non tantum deiecit in terram Dagonem, sed etiam manibus et capite truncavit. In manibus fortitudo et operatio 6, 4. 35) Eph 6, 12. 36) Cf. Mc 5, 9; Lc 8, 30. 37) Ct. 1 Rg 10, 3-4. 50-51. Christum pugnantem contra dacmones cecinit Regius Vates; nam ad hoc venit, ut diabolum de mundo ciceret. Saplentissimia rationibus Christus Pharisaeos confutat. a) In rcgno satanae non sunt divisiones; ergo si ipse salanam eicit, contra satanam est. b) Nullus princeps n sua scde deturbatur nisi a potentlore; sed solus Christus dacmones quosque expellit; consistit, in capite iudicium et sapientia. Christus hodie satanae manus amputavit, non habuit manus ut se defenderet ne a sua habitatione deturbaretur. Sic in Apocalypsi legimus satanam ab Angelo ferrea catena ligatum missumque in abyssum. ?? Privavit illum Christus potestate sua, ne posset amplius operari quae ante Christum operabatur signa, mendacia oracula edere; sed et capite truncavit, astutias diaboli vicit, errores confutavit, mendacia ipsius convicit. Sic hodie Christus sapientissimis rationibus scribas et Pharisaeos satanico spiritu loquentes divinaque ipsius miracula calumniantes confutavit. Omne regnum in seipsum divisum desolabitur, ?? stare non potest; sed stat regnum satanae stetitque ab ipso mundi initio; ergo non sunt divisiones in regno ipsius, non pugnant contra se invicem daemones, sed contra regnum Dei, sicut Chaldaei contra Iudaeos; ? Philisthaei non in se invicem pugnabant, sed contra Hebraeos ut eos perderent. ** Alludit Christus ad tibias pedesque statuae Danielis, quae Romanorum monarchiam designabant, * perituram propter dissensiones et bella civilia, nam, ut ille ait: « Concordia res parvae crescunt, discordia maximae dilabuntur ». €? Deinde: Num etiam, inquit, exorcistae vestri virtute Beelzebub eiciunt daemonia? De similibus idem necesse est ut sit iudicium, ** quare iniquitatem vestram ipsi iudicabunt atque damnabunt, cum vos divinitatis opera satanae tribuatis, quod est peccare in Spiritum Sanctum, in ipsum Deum, qui spiritus sanctissimus est. Et quis, inquit, nesciat quod nemo principum a sua sede deturbatur, cum sit magna potentia et vi armorum exercituumque munitus, nisi ab hoste capitali inimico, et quidem potentiore ac callidiore? Sed ego, inquit, daemonia cuiusvis generis eicio ac suis sedibus vi et potentia expello; ergo hostis illorum sum, illis multo fortior et potentior. Omnes Prophetae, omnes Sancti pugnarunt quidem contra satanam, sed de mundo eicere minime potuerunt, mundum idololatria purgare et ad verum Dei cultum perducere, quoniam viribus illis minime praevalebant, sicut nec omnes stellae coeli noctem possunt fugare et in diem convertere; id unus tantum sol potest. Si ergo, inquit, in spiRg 3, 1 sqq. (et alibi ín multis locís). 42) Ct. 2, 31-43. 43) Salustius De Bello Iugurthíno, n. 10. 41) Axioma philosophicum, de quo cf. S. Beda Sententiae Philosophicae ex Arist. collectae (spuria), (P. L. 90, 990). QUADRAGESI MAE 329 ritu Dei, virtute et auctoritate, iussu et imperio daemonia eicio, profecto pervenit in vos regnum Dei, *5 fatendum est quod digitus Dei est hic, 5 quod Messias venit, rex Israel, Sol iustitiae," unicus Filius Dei, nam ab effectibus causa cognoscitur:!$ stella quae noctem fugat sol est; ego noctem ífugo infernalem, elimino tenebras malignorum spirituum; ergo Sol iustitiae sum, faciens solus quod omnes simul Prophetae et Sancti facere minime potuerunt. Et tandem inquit: Qui non est mecum, conira me est, el qui non colligil mecum, dispergit. * Qui non est cum Deo, necesse est ut sit contra Deum, et qui non est cum satana, ut sit contra satanam, siquidem inter Dei et satanae regnum non datur medium, sicut nec inter lucis regnum et tenebrarum. Totus mundus secundum spiritum in duo regna divisum est: in regnum Dei et in regnum satanae. Qui Dei servus non est, satanae servit; qui autem cum satana non est, cum Deo necesse est ut sit. At ego, inquit, opera facio quae luce clarius sunt contra satanam, cum daemonia quaecunque a suis sedibus deturbem atque dispellam. Quomodo ergo partes satanae sequor? V. Sic Christus sapientissimis optimisque rationibus convicit scribas et Pharisaeos, ita ut conclusi atque confusi obmutuerint. Hinc sancta quaedam anima admirata cum turbis Christi miracula, infinitam Christi potentiam divinamque sapientiam, extollens vocem ait: Beatus venter qui te portavit et ubera quae suxisti, 9" beata mater quae mundo Redemptorem et Salvatorem peperit! Sensit haec mulier Spiritum Sanctum per Regium Vatem dicentem post expressam contra daemones victoriam: Cantate Domino, psalmum dicite nomini eius, iler facile ei qui ascendit super occasum, sive ezaltate equitantem coelos, Dominus nomen est illi. *. Cecinit sicut Maria soror Moysi cum mulieribus hebraeis canticum Domino, videns Pharaonem cum exercitu suo demersum in mari Rubro:*9* Dominus dabit verbum evangelizantibus, sive evangelizatricibus virliute mulla. Mos erat antiquitus et consuetudo quod mulieres solebant principum victorias ergo ipse forlior satana est ct verus Messias. €) Non potest esse cum satana qui contra satanam agit; Christi autem . opera contra satanam erant. Hinc bene eius p?tentla ac snplentia laudatur hodie & sancta muliere, quae Splritu S. afflata canit eius victoriam contra satanam. PT Y Hunc Christi triumphum cecinít eliam Regius Vates, describens triumphum arcae in deserto ob liberatum populum de Aegypto; sic enim Christus liberat hominem dc potestate diaboli. choris et cantibus publice celebrare, sicut fecit Maria soror Moysi cum hebraeis mulieribus, sicut mulieres de ferosolyma Davidi triumphanti occurrerunt canentes chorosque ducentes; ** sic mulier haec hodie canit Christi victoriam et triumphum contra satanam et angelos eius afflata Spiritu Sancto, sicut Debora cecinit victoriam Barach contra Sisaram, principem exercitus Moabitarum,55 sive ait: Cantate Domino equitanti nmia?ya2 56 in solitudinibus, idest in deserto, nam ait: Deus, cum egredereris in conspectu populi tui, cum pertransires in deserio. 9! Erat namque arca Dei veluti currus triumphalis ipsius Dei, super quam inequitans instar victoris ac triumphantis ducis praecedebat populum: Currus Dei decem millibus, gopiorAáotov, 55 decemmillecuplezx millia laetantium, Dominus in eis in Sinai, in sanclo. 5? 'Triumphum Dei describit in deserto ob partas victorias hostesque superatos ac prostratos in Aegypto et in mari Rubro. Multae autem miriades Hebraeorum arcam comitabantur 9? exultantes et sequebantur tanquam invictissimum ac fortunatissimum fortissimumque ducem, nam ecce causa triumphi: Ascendisti in altum, pi," in ezcelsum, ex humili ac depressa Aegypti regione, cepisti captivitatem, liberasti captivitatem, populum in Aegypto captivum sub tyrannide Pharaonis, accepisti dona in hominibus, *' spoliato Aegypto. Sic hodie videmus liberatum hominem a servitute diaboli. Accidit autem huic sicut ait: Si dormialis inter medios cleros, pennae columbae deargentatae, et posteriora dorsi eius in pallore auri. Dum discernit coelestis reges super eam nive dealbabuntiur in Selmon, 93 hebraice: Si iacueritis inter terminos, inter chyiripodes, in maximis angustiis, quales erant Hebraei in Aegypto, nam dicuntur educti de fornace ferrea, ** sordidissimo loco iacebant, sordidissimo ministerio occupati, in maximo vitae et bonorum omnium periculo versantes, liberati a Deo eritis, sicut nitidissima ac pulcherrima columba. (hebr. 68), 8. 58) Ms.: Mirioplasion. 59) Ps 67 (hebr. .68), 18. Ex Translat. Septuaginta Ps 68, 17. 60) Ms.: Et adicitur. 61) Ms.: Lamaron. 02) Ps 67 (hebr. 68), 19. 63) Ibid. vrr. 14-15. 64) Dt 4, 20. QUADRAGESIMAE 331 IIl. ALIA HOMILIA I. Proponitur in hodierno Evangelio, fratres, antiquum dissidium et mortalis inimicitia inter Christum et satanam, sicut inter lacob et Esau, ! Saulem et Davidem regnandi causa.? Constitutus fuerat satanas a Deo princeps Angelorum in paradiso, dux et imperator coelestium exercituum; * Christus autem homo heres universalis totius regni et imperii Dei: Gloria et honore coronasti eum... omnia subiecisti sub pedibus pius, * etiam Angelos: Adorent eum omnes Angeli Dei. * Hoc ferre non potuit Lucifer, sed ait: In coelum ascendam, super astra Dei exaltabo solium meum, sedebo in monte testamenti, in lateribus aquilonis, ascendam super altitudinem nubium, similis ero Altissimo, * idest aequalis Deo, sicut Christus homo propter hypostaticam unionem sedet a dextris Dei.* Hanc ob causam satanas, quoniam rebellionem ac seditionem magnam bellumque civile movit in paradiso, pulsus a Christo fuit cum apostatis angelis, cum omni multitudine cacodaemonum qui adhaeserunt ei. ? Eiectus autem de coelo venit et regnum sibi quaesivit in terra ac per fraudem et dolum, stratagemate usus, occupavit regnum humanae naturae factusque fuit mundi huius princeps, nam: Venil, ait, princeps mundi huius, et: Nunc iudicium est mundi, nunc princeps mundi huius eicietur foras.!? Sicut autem tyrannus, occupata arce aliqua per fraudem, custodibus pecunia ac promissis corruptis, ingressus in eam omni ex parte fortificat atque communit, ita ut nullus pateat aditus naturali domino eam recuperandi, ita egit satanas, occupato per fraudem homine: Cum fortis armatus custodi atrium suum. t At homo iste a satana possessus et obsessus, caecus, surdus et Damascenus De /ide Orthodoxa, lib. 2, cp. 4, (P. G. 94, 875); S. Gregorius M. In Evangelia, hom. 34, (P. L. 76, 1250); Rupertus Abbas De Victoria Verbi, lib. 1, cp. 8, ibid. 169, 1223; S. Thomas S. Theolog., 1*, q. 63, a. 7. 4) Ps 8, 6-8. 5) Ps 96, 7; Hebr 1, 6. Iud vr. 6; Apc 12, 3-4. 9) Io 14, 30. 10) Ibid. 12, 31. Vulg.: Huius mundi, etc. Proponitur hodie mortalis inimicilia inter Christum et satanam, qu! a Christo pulsus de coelo fuit. Dc coclo autem cicctus fecit sibi rcgnum in lerra; sed ut ctiam de hac ipsum ciceret Christus venit. Ostenditur etiam fortitudo et potentia satanae. Satanas omnium Angelorum fortissimus est valore naturali, armatus insuper innumeris daemonum copiis; regnum suum in mundo constituit conira regnum Dceí. mutus est. ?? Sed: Eral lesus eiciens daemonium. ?3 Christus rex universi venire voluit personaliter ad eiciendum hostem hunc suum ex hac arce per fraudem occupata, proditione et dolo; noluit mittere aliquem, noluit mittere principem aliquem regni coelestis cum exercitu Angelorum quoniam cum fortissimo et potentissimo hoste contendendum ac dimicandum erat. II. Ostenditur in hodierno Evangelio fortitudo et potentia satanae: Cum fortis, inquit, armatus custodit atrium suum. Fortem dicit naturalibus viribus, sicut magnus gigas, et armatum omni armorum genere, quae vel ad defensionem suam vel ad inimici offensionem comparantur, qualis describitur Goliath gigas philisthaeus, contra quem pugnavit singulari certamine David eumque divina virtute prostravit. Fortis ille erat et armatus, universo Hebraeorum exercitui terribilis et formidabilis. * Sic satanas fortis dicitur et armatus. Quis scire potest quanta sit fortitudo unius Angeli? Unus tantum Angelus fortior ac potentior est omnibus exercitibus regum omnium; unus tantum Angelus una nocte ad nihilum redegit exercitum Sennacherib, !5 universam Aegyptum afflixit, occisis omnibus primogenitis;!! unus daemon posset mundum hunc nostrum, civitates omnes subvertere omniaque mundi huius bona ad nihilum redigere, sicut fuit satanas a Deo permissus cum Iob. '* Nec tantum fortis est, omnium Angelorum ac spirituum fortissimus robore naturali, sed etiam armatus innumeris daemonum copiis et exercitibus. Quare in hodierno Evangelio describitur non ut privata persona, sed ut rex: Si... satanas in seipsum divisus esl, quomodo slabit regnum ipsius? 15 Nec describitur ut rex qualiscunque, sed magnus, ita ut mundus universus in duo tantum regna divisus sit: alterum regnum Dei est, alterum regnum satanae, capitalis inimici Dei. Hoc est quod Christus ait: Qui non esl mecum, contra me esl, el qui non colligit mecum, spargil.!* Ex omni hominum genere duos tantum componit exercitus, QUADRAGESIMAE 333 ita ut quisquis non est cum imperatore huius exercitus, nec cum eo militat, contrarius sit et contra eum pugnet armaque exerceat. Ostendit Sacra Scriptura quod in mundo nullam fere vel minimam partem habuit Deus; hanc ob causam [satanas] dicitur princeps mundi huius, quia mundus íotus in maligno positus est. ?? Non regnat autem in homine satanas nisi per peccatum, sicut Deus per gratiam. Ex omni hominum genere ante adventum Christi nonnisi pauci Hebraei Deum agnoscebant eumque utcunque colebant Christus tamen venit in mundum multo fortior satana, quare vicit eum sicut David Goliath vicit: Eiciebat daemonium, et cum eiecissel daemonium. *! Adeo fortior satana est,ut dicat: In digilo Dei eicio daemonia : ?? in digilo, inquit, non brachio aut manu, sed in digito, in quo nisi vis minima consistit. Per fidem, per Evangelii praedicationem, per crucem, per Apostolos eiecit satanam de mundo, deleto idolorum cultu, fundata per universum orbem Ecclesia, per fidem et per Baptismi sacramentum. Ab unoquoque nostrum eiectus est daemon in Baptismo, nam hanc ob causam ante Baptismum fit exorcismus, creatura baptizanda exorcizatur priusquam baptizetur. ?? Nos igitur baptizati non sumus de regno satanae, sed Christi: Eripuit nos de poteslate tenebrarum, idest de regno satanae, et franstulit in regnum Filii dilectionis suae,?* idest in regnum Christi, qui Dei Filius dilectissimus est. De regno satanae nunc sunt omnes infideles, omnes haeretici atque schismatici; fideles autem verique catholici regnum sunt Christi per susceptum Baptisma et fidem. III. Sciendum tamen est, fratres, quod non ita liberati sumus, quin iterum possimus in diaboli manus incidere. Sumus sicut nautae capti a Turcis, a piratis, postea per gratiam principis sui liberati a captivitate; sed tamen non ita liberati sunt ne possint iterum in manus piratarum incidere, nisi cautissime et magna cum circumspectione navigent. In hodierno Evangelio luce clarius dicitur quod, cum immundus spiritus exieril ab homine, non invenit requiem, sed dicit: Revertar in domum meam unde ezxivi ; revertitur autem cum septem aliis spiricp. 2, n. 7. 24) Col 1, 13. . Christus tamen venit in mundum multo fortior satana eumque cilecit per fidem et Baptismum. Quisque baptizatus est de rcgno Christi. Homo semel liberatus 0 sntann, potest in manus clus reincidere; sed tunc in pelorem servitutem redigitur et multo maiores Poenas dabit quolibet Inlideli. hegnat Christus in homine per gratiam, regnut sntanas per peccatum. Signa exhibentur servorum Del et sutanae; tibus nequioribus se, el fiunt novissima hominis illius peiora prioribus. ?5 Divus Paulus ait quod malus christianus, qui nulla caritate aut pietate praeditus est, deterior est infideli: Qui suorum et mazime domesticorum curam non habet, fidem negavit et est infideli deterior. ** Divus Petrus similiter ait: Si enim refugientes coinquinationes mundi in cognitione Domini nostri ... Iesu Christi, his... superati implicantur, facta sunt eis posteriora deteriora prioribus. Melius enim erat illis non cognoscere viam iustitiae, quam post agnitionem retrorsum converti ab eo, quod illis traditum est, sancto mandato. Contigit enim eis illud veri proverbii : Canis rursus ad vomitum suum et sus lota in volutabro luti.? Si damnatur christianus, multo maiores poenas dabit in inferno quam paganus; multo gravius est apud Deum peccatum christiani quam pagani. Regnat Christus in homine per gratiam, satanas per peccatum: Qui facit peccatum, servus est peccali,?9* servus est satanae: A quo enim quis victus est, illius et servus est. **? Cum igitur adhuc in mundo nonnisi duo sint regna: Christi et satanae, et omnis homo sit vel de Christi regno vel de satanae, hoc satagendum nobis est, fratres, ut intelligamus de quo regno sit unusquisque nostrum. Divus Paulus ait quod qui non habet spiritum Christi, hic non est eius, ? quod qui spiritu Dei aguntur, hi sunt filii Dei; * nam qui habet spiritum hominis, homo est, nec potest esse homo sine spiritu hominis; sic qui spiritum habet Dei et Christi, hic vere christianus est; qui autem spiritum habet satanae, filius diaboli est: Vos ez paíre diabolo estis et voluntatem patris vestri vultis facere. * Haec autem occulta sunt; veniamus ad manifestiora: A fruclibus eorum cognoscelis eos. ? IV. Legimus in Apocalypsi signatos omnes esse tum servos Dei ** tum servos satanae. 3*5 Ecce signa in hodierno Evangelio: homo obsessus a satana, mutus erat, surdus, caecus; liberatus autem a Christo et spiritu Dei plenus, locutus est mutus, 9 auditu etiam et Vulg.: Spiritum Christi non habet, cic. 31) Ibid. vr. 14. Vulg.: Ií sunt, etc. QUADRAGESIMAE 335 visu donatus fuit. In hoc ipso Evangelio dicitur: Beati qui audiunt verbum Dei el custodiun! illud. ** Hi igitur sunt servi Christi. Nunc dicas mihi, homo: Habes tu linguam solutam ad accusandum teipsum, ad laudandum Deum? habes apertas aures ad divinas voces audiendas, ad obediendum Deo? Dicas mihi: Tu cui obedis? cuius iussa exequeris: Dei et Christi, an satanae? Deus praecipit, o homo, ut declines a malo et facias bonum, ?? ut diligas proximum luum sicul leipsum, *? ut inimicos etiam tuos diligas eisque benefacias, " ut dimittas iniurias, ? ut reconcilieris cum eis pacemque cum eis facias. ? Satanas totum suadet oppositum. Tu cui obedis? cui morem geris? Praecipit tibi Deus ut poenitentiam agas, ut ad eum ex toto corde convertaris, ut viam iniquitatis dimittas, ** ut peccata tua confitearis. Quid agis? Ne post confessionem revertaris ad vomitum; tu autem post confessionem redis ad pristina vitia. Quaenam reconciliationes hae sunt quas cum Deo facimus? Num Deum irridemus ? Sed Deus, fratres, non irridetur, ** tandem unicuique dabit secundum opera sua: ** Qui... sine lege peccaverunt, sine lege peribunt, el qui ... in lege peccaverunt, per legem condemnabuntur. *! Cave, homo, si semel per Christum liberatus a daemone es, ne iterum in satanae potestatem cadas, nam fient novissima tua peiora prioribus, multo peius damnaberis quam infidelis. Nam si infidelis Christo non obedit, excusationem quandam habebit, quod Christum non novit, veluti si rex venationis.causa reperiatur solus in silva ignotus ibique a rusticis repertus iniuria afficiatur, puniet eos quidem postmodum in iudicium vocatos, sed multo mitius quam si cognovissent eum regem esse. Infidelis dicere poterit quod non novit Christum; si eum iniuria affecit, si blasphemavit, habet aliquam excusationem. Tu autem quid dices? An nesciebas, inquiet Dominus, cum te ad tribunal iudicii vocabit, an nesciebas quia ego sum Dominus Deus luus? :* Cur ergo non obedisti mihi? Cur leges et mandata mea contempsisti? Cur me blasphemasti et iniuria aífe- 21-22; Lc 17, 3-4. 43) Cf. Mt 5, 24-25. 44) Ct. ibid. 3, 2-8; 4, 17; Lc 3, 8; 13, 3-5; Rom 2, 4. 45) Gal 6, 7. 46) Cf, Ps 27, 4; 61, 13; ML 16, 27; Rom 2, 6; Apc 22, 12. 47) Rom 2, 12. Vulg.: Judicabuntur. 4S8) Ex 20, 5; Is 48, 17. opera videnda sunt ct cuius [ussa executioni mandentur: Dei an satanac. Cavendum est ne iterum in potestatem satanae incidamus, nullam enim excusationem habebimus. Verl servi Del sunt qul verbum Decl audiunt et faclunt. Fidem a nobis requirit Dominus et opera bona; sed super omnia caritatem — et fugam omnis peccati. cisti? Cur mundo servire potius et satanae morem gerere quam mihi voluisti ? ; Beati qui audiunt verbum Dei et custodiunt illud, ** nam: Qui ez Deo est, verba Dei audit ; propterea vos non auditis, quia ex Deo non estis ; 9 qui audiunt ,., el custodiunt illud; Qui in corde bono et optimo audientes verbum Dei retinent et fructum afferunt in patientia; *: Non enim auditores legis iusti sunt apud Deum, sed factores legis iusti[icabuniur. * Hinc ait: Estole ,, . factores verbi et non auditores tantum, [allentes vosmetipsos. Quia si quis auditor est verbi et non factor, hic comparabitur viro consideranti vullum nativitatis suae in speculo ; consideravit enim se el abiit, et statim oblitus est qualis fuerit. Qui aulem perspexerit in lege perfectae liberlatis , .. non auditor obliviosus factus, sed factor operis, hic bealus in facto suo erit. "^ Hi tantum, ait Christus, beati erunt, hi tantum ex Deo sunt; qui autem verbum Dei non audiunt, ex Deo non sunt, satanae filii, imo servi, mancipia sunt. V. Ioannes in Apocalypsi ait: Beatus qui .audit verba prophetiae .. . huius et servat ea; * Dominus apud Matthaeum : Qui audit, inquit, verba mea .. . el servat ea, assimilabitur viro sapienti, qui aedificavit domum suam super petram, in quam licet venti ac flumina irruerint, non cecidit quia supra petram fundata erat; qui autem audil verba mea... el non facit... similis est viro stulto, qui aedificavit domum suam supra arenam. 55 Fidem a nobis requirit Dominus, fratres, et opera bona, nam: F'ides sine operibus mortua est, 99 sicut corpus sine spiritu. Quae autem verbum Dei praecipiat ostendit Paulus in hodierna Epistola: Imitatores Dei estote sicut filii carissimi et ambulate in dilectione, sicut .. . Christus dilexit nos et tradidit semetipsum pro nobis. " Caritatem ante omnia requirit a nobis, deinde ut fugiamus omne vitium: Fornicatio autem aut .., immunditia... nec nominetur 22-95. Vulg.: In legem: perfectam, etc. Sic legitur in veterlbus editionibus Vulg., cf. Biblia Lovaniensis. In posterioribus autem iussu Clementis VIII recognitis, emendatum fuit: Qui perspexerit in legem, etc. 54) 22, 7. Vulg.: Qui custodit, etc. 55) 7, 24-26. Vulg.: Supra petram... similis erit viro stu.to... super arenam, etc. 56) Iac 2, 26. QUADRAGESIMAE 337 in vobis; * bonitatem vitae: Eratis... aliquando tenebrae, nunc autem lux in Domino ; ul filii lucis ambulate, fructus enim lucis est in omni iustitia et bonitate el veritate. ** Haec insignia sunt, fratres, militum et servorum Christi, e contra, servorum satanae surditas ad vocem Dei. Movere autem nos debet, fratres, vel ipsa Dei infinita bonitas erga ^ Aa hoc nos, qua non usus est erga malos angelos, nam ob unicum tantum 5 be peccatum eos in aeternum damnavit; *? in illos Deus exercituum et , infinita Dei bonitas, ullionum, ** erga nos Deus uberum,' parens piissimus, dulcissima qua a mater. Maxima bonitate usus est Christus hodie erga hunc daemo- Bos niacum: nullis ipsius meritis permotus, magna in eo beneficia contulit; "^erevit sic erga nos. Vae nobis, fratres, si in nos Deus uti voluisset severitate, qua in peccantes angelos usus est! Sed in nos misericordia sua uti voluit, nam cum in Adam peccassemus, per Baptismi sacramentum liberare nos voluit a satanae potestate, licet nos peccaturos praenoverit. Alia etiam nobiscum uti misericordia voluit: nam licet cum , ge peccamus omni malo digni reddamur satanasque promptissimus ac Prosequitur. paratissimus sit ad malum omne inferendum, Deus tamen illi prohibet ne malum nobis inferat, sicut Abrahamo prohibuit ne manus suas in Ísaac extenderet, cum evaginatum gladium teneret ad illum iugulandum, ??* et sicut Labano inhibuit ne Iacobo nocumentum aliquod inferret. 9 IV. ALIA HOMILIA Erat Iesus eiciens daemonium, et illud erat mutum. El cum eiecisset daemonium, locutus est. mutus, etc, ! I. Ad magnum frigus eiciendum magnus requiritur ignis, magnus porussimus est satanas, calor; ad magnas tenebras eliminandas magna lux; ad fortem potenotc. 60) Cf. 2 Petr 2, 4; Iud vr. 6. 61) Ps 93, 1. 62) Cf. Gn 17, 1; Ex 6, 3; Is 66, 2. 63) Cf. Gn 22, 10-12. 61) Cf. ibid. 31, 22-24. da sed eo fortior Christus infinita potentia, sapientia et enritate nürmnatus. Satanas omnium spirituum potentissimus est, quia omnium supremus; nam per peccatum amisit gratiam, non naturam. temque inimicum superandum. magnum robur. Est satanas natura quidem fortissimus, mente sagacissimus ac perspicacissimus, voluntate pessimus. Venit contra eum Christus, qui appellatus est N23 fis? v9 Y LI Deus exerciluum,? sive Deus qui est multi exercitus simul, qui in seipso robur habet multorum exercituum, sicut sol lucem stellarum omnium; qui dictus est D'HnoN PünT,* Deus deorum, 5 sive iudii - Y*v 1 cum; iudices enim quarumcunque rerum necesse est naturas rerum quas iudicant agnoscere, nam caecus de coloribus non iudicat, nec surdus de sonis; Deus autem cum iudex sit rerum omnium, omnium rerum scientiam habet; tandem Deus uberum,9 "1 ow." propter infinitam bonitatem suam erga nos, qualis est optima et amantissima parens erga unicam prolem, ubera habens lacte plenissima. Sic venit Christus infinita potentia, sapientia et bonitate caritateque armatus contra satanam. Novit enim ipse potentiam satanae, sciens quod natura coelestis est: Quomodo cecidisti de coclo, Lucifer, filius aurorae?? Periphrasis est solis, is enim filius dicitur aurorae. Erat Lucifer inter Angelos in paradiso sicut sol inter stellas in coelo. ? Quis autem ignorat quod superiora elementa semper sunt multo potentiora? Quis non videt potentiam aquae super terram in inundationibus et diluviis? Quis non potentiam aeris super aquam, potentiam coeli et planetarum super aerem? Sic spiritus coelestes potentiam habent super coelestes sphaeras omniaque elementa. Satanas autem suapte natura spirituum omnium fortissimus ac potentissimus est, nec amisit potentiam suam peccando; nam gratiam per peccatum amisit, non naturam, hinc adhuc princeps dicitur daemoniorum, !? princeps vero fortis et armatus 1! exercitibus daemonum et malorum hominum; nam hodie scribae et Pharisaei partes tuentur daemonis contra Christum, dum calumniantur opera Christi, quos Dominus dicit sub velo daemoniacos a septem nequioribus spiritibus obsessos. Nam per circumcisionem, quae peccatum originale delebat, !? lehovah Elohim. 5) Ps 49 (hebr. 50), 1. 6) Cf. Ct 1, 3; Is 66, 2. praec. hom., pug. 33l, 16) Cf. Mt 9, 34; Mc 3, 22; Lc 11, 15. 11) Lc 11, 2t. QUADRAGESIMAE ME. 339 iam liberati semel fuerant a daemonis potestate, sed sua culpa relapsi in daemonis potestatem multo peius erant. Erat lesus eiciens daemonium, satanam, qui peccavit contra Christum per invidiam, ? sicut fratres Ioseph invidia moti contra eum fuerunt, ne rex eorum fieret; hanc ob causam contra sanctum iuvenem, patris eorum dilectissimum filium moti fuerunt eumque acri odio persecuti fuerunt.'4 Erat eiciens daemonium. Multi negant daemones esse, !5 eo quod Aristoteles nihil de eis egerit; sed nec de lapidibus et gemmis, nec de mineralibus, nec de plantis egit; num nec ista quidem reperiuntur? Non egit de antipodibus, ergo non sunt? Quaenam haec consecutio ? II. Cum eiecisset daemonium, locutus est mutus et admiratae sunt turbae. '* Homo nobis proponitur hodie duplici cum facie: altera quidem turpissima, altera vero pulcherrima et mirabili. Prima facies daemoniaca est, foedata caecitate; hominis est, sed daemoniaci, surdi, muti, caeci, vexati ac male torti a spiritu nequam; altera vero facies pulcherrima, mirabilis, angelica est: Locutus est mutus, cum eiccissel daemonium, el admiratae sunt turbae. Omnis autem homo necesse est ut sub alterutra harum facie Dei oculis appareat, nam impossibile est hominem plures facies habere. Hanc ob causam Christus in hodierno Evangelio duos principes statuit ac duo regna, ita ut necesse sit quemvis hominem sub alterutro contineri, cum principes sint capitales inimici: Qui non est mecum, conira me esl, et qui non congregat mecum, spargit. 5 Nam omnis homo vel divino spiritu plenus est, vel satanico; igitur quilibet nostrum sub alterutra facie continetur. Verum est quod a daemonio liberati sumus in Baptismo, in quo fidem et gratiam Spiritus Sancti recepimus et filii Dei regenerati sumus; sed sicut homo primus in natura instituta formatus fuit mortalis et immortalis, quatenus mori et non mori poterat, erat in eo moriendi potentia, sed tamen poterat non sequi actus, !? licet moriendi potentia A Lapide Comment. in l1saiam, 14, 14. 14) Ct. Gn 37, 3-34. 15) Hacretici Georgiani, Davidivi et. Andreas Osiandrus apud Seraph. Capponi in S. Thomae S. Theolog., 1*, q. 73, n. 1, appentice. 16) Lc 11, 14. 17) Cf. Mt 12, 22. 18) Lc 11, 23, Vulg.: Dispergit. 19) Cf. S. Thomas S. Theolog., 1*, q. 87, a. 4. Satanas peccavit invidia contra Christum. Multi Insipienter * negant daemones esse. Omnis homo vel spiritu Dei plenus est vel satanae: semel autem liberatus n daemonio per Baptismum, potest gratiam amittere, sed tunc in peiorem servitutem incidit. defectus sit potius et impotentia quam potentia, morti tamen obnoxius factus est peccati causa; ita homo in Baptismo regeneratus et reformatus Spiritus Sancti opera, regeneratus est quoad gratiam mortalis et immortalis, recipit gratiam ut possit perpetuo non peccare et gratiam Spiritus Sancti amittere; sed si amittat, erunt, inquit Christus, novissima hominis illius peiora prioribus, nam spiritus immundus vadit el assumit septem alios spiritus... nequiores se.??
CHAPTER 18. Feria Secunda
POST DOMINICAM TERTIAM QUADHRAGESIMAE Quanta audivimus facta in Capharnaum fac et hic in patria tua... Amen dico vobis, ctc. ! I. Cum divina iustitia, videns mundi scelera et iniquitates, quod — sicut Deus iussit ut Noe multa malitia hominum esset in lerra el cuncta cogitatio cordis intenta Atem esset ad malum omni tempore, ? decrevisset aquis diluvii impium munfe9bricaret pro salute dum perdere, misericordia tamen motus Paler misericordiarum et Neu Diden Deus tolius consolalionis,? ne universum hominum genus interiret animalium, ac pene deleretur, iussit ut Noe, homo sanctissimus Deoque acceptissimus, qui invenit gratiam in oculis Domini, quoniam iustus et perfectus erat, * arcam fabricaret, in qua saltem reliquiae humani generis asservarentur; nec tantum homines, Noe cum uxore et filiis eorumque uxoribus, sed etiam omnis generis animalia: Ingredieris, inquit, in arcam í(u el filii tui et uxor lua et uxores filiorum tuorum tecum. Et ex cunclis animantibus universae carnis, bina induces in arcam ut vivant tecum, masculini sexus el feminini. * Quare nullum genus, nullam speciem animalium exclusit Deus a salute. Sic Regius Vates ait: Homines et iumenta salvabis, Domine, quemadmodum multiplicasti mi- . sericordiam tuam, Deus.* Hoc illud est quod ait Apostolus, quod Deus vull omnes (eil homines salvos fieri. * Sic pro salute omnium hominum instituit EC- i, mundum : . . : A : Hn t Ecclesi clesiam, quae mystica arca Dei est, Christum unigenitum Filium "i.e Omnes homines vult, cto. pro salute omniunt hominum. Christus Salvator est omnium, quia vult omnes salvos ficri, modo velint; iniuste ergo Nazareni conqueruntur de Christo nc si Capharnaum magis diligeret quam Nazareth. suum, mysticum Noe, pro salute omnium hominum misit in mundum. Hinc Petrus ait: In veritate comperi quod non est personarum acceptor Deus, sed in omni gente qui timet cum et operatur iustitiam, acceptus est illi.* Hinc Ioannes ait: Erat luz vera quae illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum; ? et alibi: Ipse est propitiatio pro peccatis nosiris, non pro nostris autem lantum, sed etiam pro totius mundi;?? et Paulus ad Timotheum : Speramus in Deum vivum, qui est salvator omnium hominum, mazime fidelium. II. Hanc ob causam appellatus est Christus Sol iustitiae, ? quia sicut sol conditus fuit positusque in coelo ad illuminandum totum mundum,?* ita Christus: Nos audivimus et scimus quod hic est... Salvator mundi, * sicut Ioseph salvator dictus est mundi, !5 quia pro salute omnium frumenta servavit iustoque pretio omnibus frumenta vendebat, modo emere vellent. 5 Abraham non tantum Isaac, verum etiam Ismaelem diligebat, non tantum Saram, sed etiam Agar; sic diligit Deus omnia. Iniuste ergo hodie conqueruntur Nazareni de Christo, iniuste calumniantur et crimen inurunt ac si Capharnaum magis diligeret quam Nazareth patriam suam, et Capharnaitis beneficia impenderet, non Nazarenis domesticis et concivibus suis. Nam Christus est serpens .aeneus in deserto exaltatus pro salute omnium qui ab ignitis serpentibus morsi fuerant, !5 lapis percussus factusque fons copiosissimarum aquarum ad explendam sitim omnium tum hominum tum iumentorum: !*? Haurielis aquas in gaudio de fontibus Salvatoris ; ?? Exulla et lauda, habitatio Sion, quia magnus in medio tui Sanctus Israel; ?! in medio, inquit, sicut tabernaculum in deserto positum erat in medio populi quasi cor, ad quodlibet quattuor laterum ipsius tribubus collocatis, * et candelabrum aureum cum septem lucernis ardentibus in medio tabernaculi positum fuit ut totum illuminare posset, ?? et lignum vitae plantatum dicitur in medio paradisi. ?* POST DOMINICAM TERTIAM QUADRAGESIMAE 343 Diligebat Dominus non solum Capharnaum, sed etiam Nazareth, sicut Jacob et Rachelem et Liam diligebat; videbatur autem Dominus -magis diligere Capharnaum quam Nazareth, sicut Iacob Rachelem magis quam Liam diligebat, ?* Ioseph magis quam Ruben; ** Abraham diligebat magis Saram quam Agar, Isaac quam Ismaelem, et sicut Deus maiorem lucem dedit soli quam lunae. Hoc est autem quod multi quaerunt cur Deus huic quidem maiora conferat beneficia, illi autem minora; cur non omnes aequaliter tractet. Quam ob causam Christus plura in Capharnaum quam in NazaTeth miracula in salutem hominum edebat? O hominum stultitiam et temeritatem! O homo, inquitP aulus, tu quis es qui respondeas Deo? qui cum Deo contendas velisque competere ac veluti disputare? Nunquid dicit figmentum ei qui se finail :. Cur sic me fecisti ?. An non habet potestatem figulus luti ex eadem massa facere aliud quidem vas in -honorem, aliud vero in contumeliam ??' Ita, Paler, quoniam sic fuit placitum ante te. ?9 Num debuit Deus aequalia omnia facere? Omnes stellas aequales soli? terram claram limpidamque ut aquam ? aquam tenuem spiritualemque ut aerem ? aerem calidum clarumque ut ignem? Quis nescit quod summa mundi pulcritudo in rerum iucundissima varietate consistit? Si corpus nostrum uno tantum constaret membro, totum nonnisi caro esset, an non esset monstrum deforme? Si universa terra aurum esset et aqua argentum, quid inutilius? Si omnes homines masculi essent aut omnes feminae, si omnes unius essent status et fortunae, unam eandemque vivendi rationem tenerent, eandem exercerent artem, ubi esset humanae reipublicae forma, ornatus, ordinis pulcritudo, statuum, fortunarum, disciplinarum, artium iucundissima varietas ? Voluit Deus ut humana respublica esset instar humani corporis, sicut universalis natura plurimis variisque partibus veluti membris constat, sicut arbor illa mirabilis Nabuchodonosor regis, ?? et sicut etiam statua illa caput habens aureum, pectus et brachia argentea, ventrem et femora aenea, tibias cum pedibus ferreas, spectaculum erat mirabili varietate compositum ornatumque. ? Si omnes essent fecisti. sic ? elc, 28) Mt 11, 26. 29) Ct. Dn 4, 7-14. 30) Cf. ibid. 2, 31-35. Videbatur tamen Christus Capharnaum magis diligere, quia Dcus dona sua cuí magis libct largitur. Sic vult ut In Ecclesia varii gradus et ordines sint, sicut etiam in humana republica; ideo cnim Ecclesin humano corpori comparatur. Deus omnibus necessaria providit ad salutem, et ad hoc tria media praebuit generalia: a) legem naturalem, divites, quinam essent horum servi et ancillae? Quinam artifices et mechanicarum artium cultores? Et si omnes pauperes, quinam egenis in necessitatibus subvenirent? Sic magna stultitia est aequalitatem hanc quaerere, quae universi ordinem et pulcritudinem tollit. Sic voluit Deus in Ecclesia varios ordinum gradus statusque personarum, ut esset Ecclesia sicut ordinatissima domus Salomonis, quam regina Saba usque ad extasim admirata fuit;?! ut esset sicut humanum corpus, sicut ait Apostolus: Vos....estis corpus Christi et membra de membro. El quosdam quidem posuit Deus in Ecclesia primum Aposlolos, secundo Prophetas, terlio doctores, deinde virtutes . . . gratias curalionum... genera linguarum... Nunquid omnes Apostoli ? Nunquid omnes Prophetae? Nunquid omnes doclores? ?? Et iterum: Sicul ... corpus unum est... membra autem mulla sunt, unum tamen corpus sunt, ita el Christus .. . In uno spiritu omnes nos in unum corpus baptizati sumus . . . nam el corpus non est unum membrum, sed mulía . . . Si lolum corpus oculus, ubi auditus ? Si totum auditus, ubi odoratus ? Nunc autem posuit Deus membra, unumquodque.. . . sicut voluit in corpore; quod si essenl omnia unum membrum, ubi corpus organicum ? Nunc aulem multa quidem membra, unum aulem corpus. 3 Sic contra stultam hanc aequalitatem invehitur Paulus. III. Quod spectat autem ad aeternam salutem consequendam, sufficit quod Deus omnes... vult salvos fieri, omnibus providit utilia, necessaria, sufficientia ad finem aeternae felicitatis consequendum, nam propterea conditi sumus. Finis creationis sabbatum fuit, dies quietis, sanctificationis et benedictionis perpetuae, ** nam non habet finem, non legimus de sabbato: Factum est sero, sicut de aliis diebus. 35 Pervenit autem Deus ad perpetuam sabbati quietem labore, ut ita dicam, et operibus sex dierum. Sic in Divinis Litteris sex media legimus divinaque auxilia hominibus data ad aeternam salutem consequendam: tria quidem generalia et tria specialia. Generalia omnibus communia sunt. Primo quidem lex naturalis, de qua rex David quaestioni multorum dicentium: Quis ostendit nobis bona ? respondens ait: Signalum est super nos lumen vultus tui, Domine, dedisti laetitiam In corpore sicut voluil, etc. 34) Cf. Gn 2, 1-3. 35) C'. Ibid. 1, 5. 8. 13. 19. 23. 31. POST DOMINICAM TERTIAM QUADRAGESIMAE 345 in corde meo; ** bona nanque opera et virtutes cordi et animo laetitiam afferunt, mala autem tristitiam et conscientiae perturbationem. De hac etiam Paulus: Cum enim gentes, quae legem non habent. mosaicam, naturaliter ea quae legis sunt faciunt, eiusmodi legem non habentes ipsi sibi sunt lex, qui ostendunt opus legis scriptum in cordibus suis, testimonium reddente conscientia ipsorum. 9 Secundum generale medium est naturalis philosophia vel naturae ipsius magisterium, doctrina, instructio: Coeli enarrant gloriam Dei el opera manuum eius annunciat firmamentum; dies diei comparatus eruclat verbum el noz nocli collata indicat scientiam, dat cognitionem ex ordinatissima dispositione naturae, ita ut non sint loquelae neque sermones: ** nulla gens aut natio cuiusvis linguae et sermonis non potest non audire voces creaturarum Dei gloriam praedicantium. Sic Paulus ait: Invisibilia Dei a creatura mundi per ea quae facta sunt intellecta conspiciuntur, sempiterna quoque eius virtus et divinitas, ita ul sinl inexcusabiles, quia cum cognovissent Deum, non sicut Deum glorificaverunt. ?? Tertium vero est sacra theologia, supernaturalis cognitio divinarum rerum, Sacra Scriptura, de qua ait: Lex Domini immaculata, convertens animas ; testimonium Domini fidele, sapientiam praestans parvulis. Iustitiae Domini rectae, laetificantes corda; praeceptum Domini lucidum, illuminans oculos: *? praedicatio Evangelii, Sacramenta Ecclesiae; haec enim pro omnibus instituta sunt, ut sint omnibus communia sicut lux solis. Specialia vero sunt primo quidem particularia beneficia, quibus veluti satagit Deus ut hominem sibi devinciat, quomodo sibi devinxit Abrahamum, Isaac, lacob, Ioseph, Moysen, Davidem, Salomonem, universum populum hebraicum prae aliis nationibus. His enim veluti vinctus homo non potest manus extendere ad peccandum, sicut Ioseph dixit quod non poterat peccare in dominum suum, a quo multis erat beneficiis affectus. ! Sic etiam sunt particulares correptiones tribulationesque a Deo immissae, ut iis tacti resipiscamus a peccatis; nam saepe « mala quae nos hic premunt, ad Deum ire compellunt », *? lanquam propria S. Gregorii M., cf. S. Thomas S. Theolog., 1* q. 21, a. 4, nd 3; S. Bonaventura De Purificatione, serm. 4, vol. 9, pag. 652; sed In operibus S. Gregorii nullibi inveniuntur maxisterium, c) S. Scripturam; et tria specialia: a) particularia beneficia ipsasque tribulationes. b) particulares inspirationes, €) particularissimas vocationes. Deus omnibus dat media sufficientia, paratus dare etiam efficacia, Si abusi non fuerint; quemadmodum filius prodigus necessitate compulsus, ad patrem reversus fuit. € Secundo loco sunt particulares vocationes per internas inspirationes: Ego sfo ad ostium et pulso; * Voz dilecti mei... aperi mihi, soror mea. ** Sic per singulares mentis illustrationes suavemque gustum spiritualium rerum multi trahuntur ad Deum abstracti a mundo, sicut Magi ductu coelestis stellae venerunt ad Christum adorandum et venerandum. € Postremo sunt particularissimae quaedam simulque efficacissimae vocationes, qualis fuit vocatio Abrahae" et Moysi, *? vocatio Apostolorum *?* et maxime Pauli, " quae singularia sunt magnaque privilegia, non omnibus passim concessa, sed quam rarissime, cum Deus magnum aliquod opus peracturus est, sicut patet in Moyse et in Paulo; nam ille vocatus fuit ad Hebraeos ab aegyptiaca servitute liberandos perducendosque ad verum Dei cultum, iste ad eruendos Gentiles de potestate tenebrarum et ad Christi fidem regnumque transferendos. Insignia plane divinaque facinora, quae raro contingunt, nisi forte cum nova aliqua erigenda est Religio, sicut insigniter patuit in seraphicis viris Francisco et Dominico, sanctissimis Patriarchis Praedicatorum et Minorum. IV. Licet autem possit Deus omnes vocare ad se eíficaci hac vocatione ad salutem, divina tamen sapientia aliter disposuit. Neque enim voluit ut omnes stellae in coelo essent aequales, nec omnes artus et membra corporis nostri essent oculi, nec totum corpus caput aut cor; sed dare vel offerre omnibus media necessaria et sufficientia ad salutem, paratus etiam dare efficacia, si non abusi fuerint sufficientibus naturalem legem transgredientes. Sicut ignis paratus est non tantum calorem, et quidem magnum communicare, sed etiam naturae suae singularem participationem ferro ita ut illum igniat; sed si prout afferuutur. Ad sensum autem saepissime occurrunt, ex. &. cf. Moral., lih. 10, cp. 18-20, 1 P. L. 75, 941-942); cp. 23, ibid. col. 946; lib. 23, cp. 27, ibid. 76, 279; lib. 26, cp. 12, ibid. Col. 358-359; lib. 26, cp. 13, Ibid. col. 360; lib. 29, cp. 17, ibid. col. 493; Hom. 4 in Ezechielem, ibid. col. 975; In 1 Regum, lib. 2, cp. 3, ibid. 79, 124; lib. 5, cp. 3, ibid. col. 345; In seplem Psalmos Poenit., ps. 31, ibid. col. 566; ps. 101, ibid. col. 622. 43) Cf Lc 15,13-18. POST DOMINICAM TERTIAM QUADRAGESIMAE 347 post modici participationem caloris elongatur ab igne, non augetur calor, sed minuitur et amittitur; sic non potest ignis longe distans ferrum ignire, non quod ei desit calor, sed quia ferrum distans non potest percipere calorem. Sicait DivusMarcus quod Christus non potuit in Nazareth virtutes, idest miracula facere, quia ipsi apti non erant ea percipere; ait tamen quod pauca quaedam miracula ibi fecit, impositis manibus infirmos curando. * Sed quia paucis his male usi sunt in incredulitate persistendo, indigni facti sunt pluribus et maioribus gratiis beneficiisque divinis. Nemini tamen negat Deus auxilia mediaque ad salutem necessaria ac sufficientia, sicut sol nulli mundi huius parti lucem suam denegat et coelum nulli parti terrae suum influxum; haec tamen pars terrae, accepto coelesti influxu, fecunda redditur et fructificat, bono semine iacto, illa autem minime, cum sit tota arenosa ac petricosa, sed tantum spinas tribulosque producit sua culpa, suo vitio; inefficacem reddens virtutem coelestis influxus. Sicut autem unus idemque solis radius, una eademque pluvia, unus idemque coeli influxus hanc quidem terram fructificare facit, illam vero minime, sicut semen Abrahami in Agar fecundum, in Sara autem minime, 9? semen Iacob fecundum in Lia, non autem in Rachele, 5? ita Dei operatio in salutem hominum in hoc quidem sortitur effectum suum, in illo vero minime; patet in latronibus crucifixis cum Christo. 5** Docuit hoc Christus in parabola invitatorum ad coenam: aequaliter omnes invitati fuere, sed hi quidem venerunt ad nuptias et convivium, illi vero venire noluerunt; 55 sicut idem cibus, idem potus movet huius appetitum, illius vero minime, pro varia complexionis vel stomachi dispositione. Docuit etiam hoc Christus dicens: Vae libi, Corozain, vae libi, Bethsaida, quia si in Tyro el Sidone factae essent virlutes quae [aciae suni in vobis, olim in cinere et cilicio poenilentiam egissent. 59 Non fecit tamen, tum quia miracula non sunt simpliciter ad salutem necessaria, cum Ninivitae sine miraculis crediderint, " nec semper efficacia, nam Aegyptii multis visis miraculis minime crediderunt, 5* 39-42. 55) Cf. Mt 22, 2-6; Lc 14, 16-20. 56) Mt 11, 21. Vulg.: Faclae sunt in vobis, olim in cilicio et cinere, ctc. 57) Cf. Ion 3, 1 sqq. 58) Cf. Ex 7, 10-12, 1 sqq.; Ps 104, 27-36. hoc enim * pendet a dispositlone uniuscutus- : que hinc Dei operatio in uno effectum sortitur, in nlio vero minime. Hoc mysterium pluries Christus docuit ; nL-—— — À— M— TIR ————— patet etiam in Pharaono et Nabuchodonosor, in Iudneis et Ninivitis, et hodie in Capharnaum et Nazareth; Deus enim neminem vult perire. Paucl! tamen salvantur sicut et Iudaei; deinde, quia prioribus auxiliis abutebantur, quare indigni erant; sed tamen, inquit, efficacia fuissent ad permovendos Tyrios Sidoniosque ad poenitentiam. Sic una eademque operatio huic quidem efficax est, illi vero minime; imo aliquando maior gratia minorem sortitur effectum, licet non loquamur de interiori gratia efficaciter operante. Patet in Pharaone et Nabuchodonosor: uterque rex, uterque idolorum cultor, uterque captivum tenuit populum Dei, uterque miracula vidit et flagella Dei sensit, sed maiora Pharao, minora Nabuchodonosor; tamen iste misericordiam consecutus fuit, 5? ille vero minime; *? patet in Iudaeis et Ninivitis: Ecce plus quam Ionas hic ; ** patet hodie in Capharnaum et Nazareth, nam in Nazareth quidem Christus multis annis ab infantia usque ad virilem aetatem permanserat, in Capharnaum vero paucis diebus vel mensibus; Nazareth Christus seipsum dederat totum, Capharnaum opera quaedam sua; illi arborem semper fructibus onustam, huic fructus tantum aliquos; et tamen illi credebant in Christum eumque honorabant ut prophetam Dei, Nazareni vero increduli eum spernebant et tanquam fabri filium contemnebant: 9? Nemo propheta acceptus est in patria sua; * Non est propheta sine honore, nisi in patria sua.*5 Quare voluit dicere Salvator: Quod quidem spectat ad me, promptissimus sum ad salutem vestram operandam, sicut Capharnaitarum. Nam Deus neminem vult perire, ut Petrus ait: Non tardat Deus promissionem suam, sicul quidam existimant, sed patienter agit propler vos, nolens aliquos perire, sed omnes ad poenitentiam reverti ; 99 et Christus: Quoties volui congregare filios tuos quemadmodum gallina, etc. * V. Sciendum, fratres, quod licet Deus velit omnes homines salvari, pauci tamen salvantur, multi pereunt, non tantum ex peccatoribus, sed etiam ex iustis qui vitam innocentem ac sanctam ducere videntur; nam ex decem virginibus quinque perierunt, licet vitam duxerint virginalem. ** Ex omni statu multi pereunt, nullus reperitur 25, 1-12. POST DOMINICAM TERTIAM QUADRAGESIMAE 349 status tam securus in quo homo perire non possit: Duo erunt in agro uno: unus assumetur el unus relinquetur ; *? Duo in leclio uno : unus assumelur el unus relinquetur ; *? Duae molentes in mola : una, etc. ^! Multi etiam ex religiosis viris, non tantum ex saecularibus, pereunt; pauca animalia salvata fuerunt in arca, sed tamen ex animalibus mundis septena el septena, ex immundis vero bina et bina. '?* Salvantur etiam ex peccatoribus, qui per immunda animalia designantur; siquidem per poenitentiam finalem salvari possunt peccatores, sed tamen bina et bina; paucis prodest finalis poenitentia. Quare satagendum nobis est ut iuste et sancte vivamus. Ad salutem requiritur fides Naaman syri, ?? fides viduae sareptanae, quae magna admodum fuit et magna cum caritate coniuncta, nam Eliam hospitio recepit. ** Caveamus, fratres; nam ait quod mulíae viduae erant ... in Israel... et ad nullam illarum missus est Elias... Mulli leprosi ... sub Elisea... et nemo illorum mundatus est. ** Quid est hoc nisi manifeste dicere quod multi sua culpa pereunt? Semen Abrahae Deus divisit in stellas coeli et arenam maris; *5 multo plures sunt qui pereunt quam qui salvantur. IL ALIA HOMILIA Quanta audivimus facla in Capharnaum [ac et hic in patria (ua. Sed nemo propheta acceptus, etc. ! I. Eduxit Deus omnes Hebraeos ex Aegypto üt omnes salvos introduceret in felicissimam ac beatissimam terram promissionis, ? quoniam omnes tanquam [ilios diligebat. Quisnam pater, natura ipsa urgente, filios non diligit? Sic Deus vult omnes homines salvos fieri ;* hinc hodie aegre fert querelam Nazarenorum, quasi nollet eos salvare sicut Capharnaitas. Aemulatio intercedit hodie inter duas has civitates qualis olim intercessit inter Rachelem et Liam; nam Rachel invidebat Liae eo quod plures haberet filios, ipsa vero sterilis eorum, etc. 76) Cf. Gn 22, 17. et nullib] homo adeo securus vivit ut non possit perire. Quare satagendum nobis est ut sancte vivamus. Deus vult omnes homines sulvari, I ul BIN sed hoc pendet etiam ab uniuscuiusque voluntate. Quod Deus vellt omnes salvari patet ex duplici tribunali quod constituit ad compescenda pecenta: justitiae et misericordiae. Ad tribunal misericordiae appellari concedit n tribunal iustitiae, esset; quare dixit Iacob viro suo: Da mihi liberos, quasi diceret: Cur plures filios dedisti Liae, mihi autem nullum? Cui iratus respondit Jacob dicens: Num pro Deo ego sum qui privavil te fructu ventris tui ?* Dare liberos, inquit, Dei est, per me non stetit, non enim minus te quam Liam dilexi. Sic Christus hodie civitati Nazareth respondit, quam non minus quam Capharnaum diligebat; sed sicut Deus Israeli dixit: Perditio tua, Israel; tantum in me auzilium iuum, 5 sic hodie Christus Nazarenis. Quod Deus velit omnes homines salvari hinc patet: nam homo nonnisi per peccatum damnatur; peccatum vero iniuria est divinae malestati illata, transgressio divinarum legum, contemptus divinae maiestatis, laesio divini honoris; nemo est autem cui placeat, imo cui non valde displiceat illata iniuria. Deinde sciens quod homo carne fragilis est: Sensus... et cogitatio humani cordis ad.malum prona suni* omni [íempore,9' posuit quidem in terra tribunal iustitiae .ad punienda et compescenda peccata. Sed non solum tribunal iustitiae sicut in coelo, ubi peccato Angeli nullatenus pepercit, sed magna iustitiae severitate punivit;? posuit etiam tribunal misericordiae, de quo Paulus .: Adeamus... cum fiducia ad thronum gratiae eius, ul misericordiam consequamur. * Punivit quidem peccatum hominis, sed cum misericordia dans homini spatium poenitentiae. 5* Haec sunt altaria in templo Domini: altare sacrificiorum, ubi pro peccatis mactabantur victimae, et altare incensi, ubi petebantur gratiae, imo divinum propitiatorium non erat nisi tribunal gratiae et misericordiae. ? Nec tantum voluit Deus constituere tribunal misericordiae et gratiae, sed voluit ut esset tribunal superius, ad quod posset fieri appellatio a tribunali iustitiae: Superezalíat... misericordia iudicium; !? Misericordiam volo magis quam sacrificium; ? Miseraliones... super omnia opera eius. ? In tribunali iustitiae lata fuit sententia mortis contra David propter patratum adulterium et homicidium, sed appellavit ad tribunal misericordiae et gratiam consecutus fuit; ? lata fuit sententia mortis contra Ezechiam regem: Dispone domui tuae, In malum prona sunt. 6*) Ibid. 6, 5. 7) Ct. 2 Petr 2, 4; Iud vr. 6. 8) Hebr 4, 16. Gratiae eiu» lect. cod. 8*| Cf. Gn 3, 6 sqq. 9) Cf. 3 Rg 8, 1 sqq. . POST DOMINICAM TERTIAM QUADRAGESIMAE 351 quia morieris tu el non vives, * sed appellavit et gratiam vitae consecutus fuit;!5 lata fuit sententia conira civitatem Ninive: Adhuc quadraginta dies el Ninive subvertetur, '* sed appellavit ad tribunal misericordiae et salutem consecuta fuit. ' Sic per Ieremiam Dominus ait: Repente loquar adversum gentem el adversus regnum ut eradicem el destruam et disperdam illud. Si poenitentiam egeril gens illa a malo suo, quod locutus sum adversus eam, agam et ego poenitentiam super malo, quod cogitavi ul facerem ei.!* Datur appellatio ad tribunal superius. II. Loquuntur saepe Sacrae Litterae de misericordia et iustitia Dei; sed misericordiam magis magnificant. Sic ipse in Decalogo ait: Visitans iniquitatem patrum in [ilios in tertiam et quartam generationem his qui oderunt me, et faciens misericordiam in millibus his qui diligunt me et custodiunt mandata mea. !* Et alibi Moyses : Dominalor Domine Deus, misericors ct clemens, patiens el multae miseralionis ac veraz; qui custodis misericordiam in millia, qui aufers iniquitatem et scelera atque peccata... qui reddis iniquitatem patrum filiis ac nepolibus in tertiam et quariam generationem. ? Et Regius Vates: Quoniam in coelo misericordia tua, et veritas tua usque ad nubes. Iuslitia tua sicut montes Dei, iudicia iua abyssus multa. ** Sic multa legimus opera divinae iustitiae; sed multo plura multoque maiora opera misericordiae. In hodierno Evangelio adducuntur Elias et Eliseus. Elias ardentissimus zelator divini honoris, homo severissimus, occidit omnes prophetas eb sacerdotes Baal,?? iussit descendere ignem de coelo semel et iterum ad cumburendos milites missos a rege,?? clausit coelum ne plueret annis tribus et mensibus sez; ** erat veluti tribunal divinae iustitiae, potens Deus,** ad puniendum peccata. Sed Eliseus, qui Deus salvator, sive potens salvator interpretatur, veluti tribunal extitit divinae misericordiae. Si non appellat homo a tribunali iustitiae ad tribunal misericorrunt... in millia his... praecepta mea, etc. 20) Ibid. 34, 6-7. Vulg.: Ac nepolibus in tertiam et quariam progeniem. 21) Ps 35, 6-7. 22) Ct. 3 Rg 18, 37-10. . ut patet in David, In Ezechla et in Ninive. Loquuntur saepe S. Litterae de lustitla Del, sed saepius de cius misericordia. Ellas symbolum Iustitiae Del, Eliseus misericordiae. SI non appellat homo a tribunali Justitiae ad tribunat misericordiae, culpa ipsius est. Haec autem nppellatio fit per veram poenitentiam. Patet ctiam desiderium salutis nostrae in Deo ex mansuetudine qua venit ad nos salvandos, diae, culpa ipsius est. Periit Cain quia non appellavit. ?? Daniel propheta, cum novisset sententiam latam a tribunali divinae iustitiae contra Nabuchodonosor, regem monuit ut appellaret ad tribunal misericordiae: Rez, consilium meum tibi placeat . . . peccata tua eleemosynis redime el iniquitates tuas miserationibus pauperum ; forsitan ignoscet delictis tuis. ?* Non appellavit Balthassar cum lata fuit contra eum sententia: Mane, thecel, phares, ideo periit;?* non appellavit Saul, ideo periit. ?? Fit autem appellatio per veram poenitentiam. Elias motus lacrimis viduae sareptanae suscitavit filium eius;?? sic per poenitentiam suscitatur homo a morte peccati: Surge qui dormis el exurge, etc. ?! De rege David legimus quod, superatis Moabitis, extendit duos funiculos, unum ad occidendum et unum ad vivificandum; ** id quod ad vivificandum extendit, erat veluti asylum, locus refugii. Sic Deus posuit non solum tribunal iustitiae, sed etiam gratiae et misericordiae tanquam asylum. I1I. Adhuc autem duplici ex capite in hodierno Evangelio elucet magnum salutis nostrae desiderium in Christi pectore. Altero quidem, quoniam propheta dicitur: Nemo propheta acceplus est in patria sua; ** tanquam propheta sermonem habuit in synagoga et vaticinium Isaiae interpretatus fuit magna cum laude: Omnes testimonium illi dabant. ?* Non venit in mundum unigenitus Filius Dei in gloria et maiestate, sed in mansuetudine et humilitate, formam servi accipiens... habitu inventus ut homo, ** et homo contemptibilis, pauper humilisque fortunae, qui fabri filius ** habebatur. Quid est autem praedicare nisi ad salutem movere, invitare? nisi salutem vitamque aeternam offerre? Quod cum per Prophetas prius egisset, tandem per unigenitum Filium suum praestare voluit, ut ad salutem consequendam homines multo vehementius permoverentur. Sic Deus omnibus fere modis quibus potuit salutem hominum procuravit. Alterum vero caput est ipsius patientia; nam cum repleti ira hodie Nazareni Christum a civitate eiecissent ac in supercilium montis POST DOMINICAM TEHTIAM QUADHAGESIMAE 353 duxissent ut inde praecipitarent eum, patientissime tulit talem tantamque iniuriam, nec vindicare voluit, ?" cum posset sicut Elias coelesti igne inimicos suos conflagrare, vel sicut Eliseus de saltu eos perdere.?? Patiens Deus et longanimis, tardus ad iram, multa cum benignitate expectat ad poenitentiam peccatores, ait enim: Nolo morlem peccatoris, sed ul convertatur... e( vivat. *? Per Eliam hodie designatur, quoniam vere potens Deus est cumque potentissimus sit ad nocendum et iuvandum, sicut Moyses divina praeditus potestate nocuit Aegyptiis, iuvit autem Hebraeos, in mundum veniens unigenitus Filius Dei, exercere voluit potentiam suam non ad nocendum, sed ad adiuvandum, ad salvandum, ut esset verus Eliseus, potens salvator. Sic enim omnia Christi miracula fuerunt salutis, misericordiae et gratiae opera. Designatur hodie Christus per Eliam et Eliseum, illum zelantissimum, hunc autem piissimum, sicut in transfiguratione medius visus fuit inter Moysen mitissimum et Eliam, *? ad designandam in eo tum misericordiam divinam tum iustitiam, quae sunt apud poetas lyra et sagittae Apollinis. *. Multa opera egit in Capharnaum ex misericordia, non egit in Nazareth ex iustitia, quia indigni erant, quia Christum inhonorabant, in eum minime credebant, minime diligebant, nec honorabant: Nemo propheía accepius est in patria sua; Non est propheta sine honore, nisi in patria sua el in domo sua. € Designatur Christus per Eliam et Eliseum ut sciamus quod potest et vult salutem nostram operari sicut potuit et voluit mundum creare: potens Deus, potens Salvator; quod si non omnes salvat, hominum culpa est, qui salutem respuunt, qui iniquitatem et peccata dimittere nolunt: potens Deus, potens Salvator. Ioseph in Aegypto appellatus est salvalor mundi, * nam si ipse non fuisset, mundus fame periisset; ipse pro salute mundi frumenta servavit, tempore autem famis aperuit thesauros frumenti, et ad succurrendum necessitati ne mundus fame periret, his quidem vendebat frumenta, ut Aegyptiis et Chananaeis, aliis autem donabat, Dii, etc. 40) Cf. Mt 17, 3; Mc 9, 4; Lc 9, 30-31. 41) Cf. Natalis Comes Mythologiae, lib. 4, cp. 10, png. 291-312, 42) Mt 13, 57; Mc 8, 4. 43) CI. Gn 41, 45. et ex patientia qua peccatores ad poenitentiam expectat. Per Eliam et Eliseum Christus Salvator designntur eiusque iustitia et miscricordia, quia potest el vult salutem nostram operari, modo velimus. Deus omnibus dat : media necessaria nd salutem, MEN iol on]ECO-LCLD.)]C?-LA. 0] MIMIE ideo vere praedicatur Salvator mundi quia omnes vult salvari. Licet Deus cupiat omnium hominum salutem, non tamen omnes salvantur, ob abusum naturalium affectuum concupiscibilis et irascibilis. ut sacerdotibus Aegyptiorum; familiam autem suam, filios suos, Íratres suos, servos et ancillas domus suae, pane alebat ; 4 non omnibus hominibus panem iam factum dabat; salva or tamen dicitur quia necessaria victui suppeditabat. Sic Deus dicitur Salvator mundi, quia omnibus dat necessaria ad salutem consequendam: nobis dat panem, sicut Hebraeis in deserto manna de coelo pluit, *5 Hebraeis et haereticis dat frumenta Sacrarum Scripturarum, paganis omnibus lumen naturale: Quis ostendet nobis bona ? Signatum est super nos lumen vultus tui, Domine, dedisli laetitiam in corde meo. *9 Sic vult omnes homines salvos fieri. Felix faustumque nuncium, vere evangelicum! Fidelis sermo et omni acceptione dignus . .. Christus Iesus venit in hunc mundum peccalores salvos facere ; *. Hic est vere Salvator mundi. 15$ Non venit sicut Elias ad claudendum coelum, sed ad aperiendum, sicut idem Elias clausum coelum aperuit; venit sicut Eliseus, ad sananda fluenta Iordanis: *? Praedicate Evangelium omni creaturae, 9? baplizanles eos in nomine Patris et Filii et Spiritus Sancti. *. Omnes vult salvos fieri, sed tamen multae cum essent viduae, ad unam tantum missus est Elias; multi cum essent leprosi, unus tantum mundatus est. 5? IV. Ostendit hodiernum Evangelium, fratres, quod licet Deus tanquam Pater misericordiarum et Deus tolius consolationis, 5 cum omnium hominum sit clementissimus pater, qui diligit omnia et nihil odit eorum quae fecit, ** licet, inquam, Deus cupiat omnium hominum salutem, non tamen omnes salvantur, sed multi pereunt. Multae viduae erant in Israel, multi leprosi, et nemo eorum mundatus est, non ex defectu potentiae aut bonae voluntatis in Elia et Eliseo, sed ob incredulitatem. Ostendit autem Dominus quod abusus naturalium affectuum et supernaturalium effectuum divinae erga nos gratiae et caritatis in causa potissimum est perditionis nostrae. Videmus hodie Nazarenos plenos invidia et ira: en abusus naturalium affectuum. Oritur invidia ex cupiditate; sicut autem oriuntur ex radice rami, ita ex corde nostro Vulg.: Ostendit nobis, eic. Ostendet lect. cod. 47) 1 Tim 1, 15. 48) Io 4, 42. POST DOMINICAM TERTIAM QUADRAGESIMAE 355 cupiditas et ira, vires concupiscibilis et irascibilis, quarum illa quidem sequitur bonum, ista persequitur malum tanquam armatus miles intrepidus ac valentissimus, qui hostem nil timet, sed audax ardensque impetit aggrediturque. Boni causa posuit Deus hos affectus in anima nostra, quibus veluti acutis calcaribus pungatur ad prosequendum bonum et fugiendum malum; nam spes et fuga prae nimio timore, desiderium et abominatio, amor et odium suapte natura magna et efficacia sunt incitamenta. Non sunt data a Deo 55 haec ad subvertendam rationem atque virtutem; sed sicut in bilancibus accidit ut parti alteri onus appositum bilancem illam deprimat et deorsum inclinet, sic inordinatus affectus prava cupiditate a recto et aequitate deorsum deprimitur, ad iniqua propendit. Irato nanque iusta videtur ira, licet sit iniustissima; avaro pecunia optima videtur, ita ut in ea summum quodammodo bonum ultimumque finem constituat, eam pro sua cupiditate dimetiens, cum tamen nonnisi vilissima sit materia, vilis terrae portio; sic cupidilas radiz est omnium malorum. * Ex quavti« 9? tanquam ex radice pravi omnes oriuntur affectus; hinc inordinata propensio ad voluptates, ad honores, ad divitias, denique ad mundi huius bona, quae vel utilia vel honesta vel delectabilia videntur. Hi autem inordinati affectus in causa sunt ut animus difficile rationi ac virtuti cedat, sicut equus in campo educatus et saginatus, cum sit natura ferox, difficile subicitur sessori; freno et calcaribus [opus est], ut ad nutum sessoris obediat. Sic animus passionibus deditus difficile admodum rationi et virtuti obedit, difficile etiam sanctis superiorum mandatis paret et institutis regitur, nam pravis affectibus, cum nimium ardentes ac vehementes sunt, mens quodam modo excaecatur; unde a poetis amor dictus est caecus et vitta oculis veluti orbatus. 55 Hinc fit ut parcat animus affectibus, sicut mobilis arundo ventis et cuilibet vel tenui aurae. Sic hodie cum Christus concionem habuisset in synagoga et vaticinium Isaiae interpretatus fuisset, omnes leslimonium illi piditas. 57) Ms.: Philauthia. 58) Cf. Natalis Comes Miythologiae, lib. 4, cp. 14, pag. 346-350. Affectus hos Deus posuit in anima nostra ad prosequendum bonum et fugiendum malum; sed in nequitate contineri debent, nam animus passionibus deditus difficile rationi et virtuti obedit. Hoc cernitur hodie in Nazarenis, qui prius Christum laudibus efferunt, et postea replentur lra contra eum; inordinatus enim affectus mentem obnubilat ne possit discernere rectum. Cavendum ergo est ab abusu horum alfectuum, dabant, omnes laudant, magna delectatione affecti ex auditu divini ilius sermonis. Sed ubi Christus vitia. eorum coarguit et Gentibus peiores ostendit, vidua sareptana et Naaman syro, tunc repleti sunt omnes in synagoga ira, 59 similes facti mari quod ex tranquillo flante aura suavi, mox, turbine excitato, spiritu vehementi agitatum magna procella conturbatur, mugit, fremit ira magna. Turbato autem fluctibus mari, in media tempestate nauclero magna opus est prudentia et animi fortitudine, ne fluctibus cedat navis et naufragium patiatur, quod facile eveniet, pugnantibus mari et ventis contra navim, nisi clavum optime regat et procellis prudenter obsistat. Quod autem in mari fluctus et procellae sunt, hoc utique in animo vehementes ac turbulenti affectus. Sicut enim flatibus mare vehementer concitatur, ita animus affectibus, ut mentis nostrae, imo virtutis navicula hisce fluctibus facile obruatur. Quam facile universa Nazareth hodie contra Christum commota insurrexit! Utique sicut mare turbulentissimum contra navim. De ira dixit ille quod ; « Impedit animum ne possit cernere verum », $9 sicut caligo et nebula saepe meridianum solis splendorem ita obscurat, ut penitus videri non possit quonam loco consistat. Ita inordinatus affectus mentem obnubilat et lumen rationis obscurat, ita ut fiat homo similis iumentis insipientibus:9?! Nolite fieri sicut equus et mulus, quibus non est intellectus. *. Animus ira perturbatus canis rabidus est, serpens ignitus, homo phrenesi laborans; nam sicut sanitas in temperie et harmonia consistit primarum qualitatum, elementorum atque humorum in corpore nostro, quae ubi mensuram excesserint, morbos inducunt, ita virtus animi, vera sanctitas in moderatis ac regulatis affectibus. Cavendum est ne hisce affectibus abutamur; nam sicut vinum natura bonum in noxium commutatur acetum, quod potari aptum non est, potatum stomacho officit, ita affectus animi suapte natura bonus, extra virtutis normam pravus fit et valde. noxius, sive sit boni desiderium et amor, sive mali odium et fuga. discernere verum. 061) Cf. Ps 48, 13. 21. 62) Ps 31, 9, . POST DOMINICAM TERTIAM QUADRAGESIMAE 357 Cavendum etiam ne divinis ac supernaturalibus beneficiis abutamur cum Nazarenis, qui audito a Christo sanctissimo sermone, auditis divinis verbis ex Isaia, in tale tantumque irae peccatum et sacrilegium contra Christum prolapsi sunt., Cavendum ne verbo Dei abutamur, ne Christus iure de nobis queri possit quod contemnatur a nobis: Nemo propheta accepius esl in patria sua ; Non esi propheta sine honore, nisi in patria sua el in domo sua. Nunc enim Ecclesia patria Christi est; ne prophetas contemnamus, sicut Israelitae Eliam et Eliseum contemnebant. ; v ^4 cavendum etlam ab abusu beneficiorum supernaluralium Dei. INN L 5 5 1—.———— à S OOAOAAEGLULEL.L,LLLàCBLÁLLLEECELC!IAEXSGO1nO|EZOLEEÉOLE|CLELEBLELEEEEZECELEEEEEELLOÉZÉELEEEÜÍÍLÉELTETTILCLLLLLÁÓZLLZLLÍJÓOLIIILLáGRBGaQE] ———— M—PBHB NUI Ua ———— a RSM€PMPPPEIIIIERRBEBE PEPPER ER MÀ MÀ ——— M MÀ ————————————————
CHAPTER 19. Feria Tertia
POST DOMINICAM ' TERTIAM QUADRAGESIMAE Sí peccaverit in te frater tuus, vade et corripe eum inter te et ipsum solum. Si fe audierit, lucratus, etc. ! I. Cum peccasset homo, statim venit Deus ad corripiendum eum, Meam ad convertendum eum ad poenitentiam, ad procurandam ipsius saut fratrem. lutem.? Licet contra divinam maiestatem peccasset et dicere vere pesce: potuisset: T'ibi soli peccavi ef malum coram te feci, * Deus tamen infiPh om nita caritate sua motus, venit ad eum corripiendum, ut a peccato eari'asest; resipiscens per poenitentiam, veniam obtineret salutemque consequeretur; nam Deus ad lucrandam animam, ad quaerendam ovem perditam, ad inveniendam drachmam amissam sic iubet.* Sic praecipit hodie Christus ut, cum natura ad imaginem el similitudinem Dei 5 conditi simus, opere et virtute similes esse velimus: Esíote..: perfecti sicut et Pater vester coelestis perfectus est,* in procuranda hominum, licet peccatorum, salute, infinita misericordia et caritate sua motus; totus enim caritas est, vere zápguoc," totus amor. Si peccaverit, sicut peccavit homo a satana seductus et a muliere P) quia — persuasus et inductus; ? frater tuus : homo est natura fragili constans, poss pal non est confirmatus in gratia, sicut Angeli in coelo, non est Deus, tags — Qui peccare non potest; homo est in peccato conceptus et natus; ? : sensus autem cordis humani ad malum natura proclivis et propensistentationibus sublectus; simus est. !? Si ergo peccaverit, nam quis est homo, inquit Salomon, qui ... non peccel? V Septies in die cadil iustus. ** Vita haec nostra via est coenosa et lubrica, in qua homo vel modice impulsus facile cadit: Impulsus, eversus sum ut caderem. ? Impellit autem ad lapsum tum satanas tum caro, sicut homo a serpente per mulierem impulsus ad peccatum fuit. Sic etiam frater tuus peccare potest. Quod si in Deum peccare potest, in infinitam aeternamque maiestatem summi Hegis, quid mirum si etiam in te homuncionem aliquando peccet? si quomodo aliquando te laedat? Si ergo peccaveril in te, sicut homo in Deum et contra Deum peccavit, imitare, sequere exemplum divinae caritatis, vade et corripe eum inter te el ipsum solum, sicut Deus egit cum Adam, cum Eva, * cum Caino; 5 ne iram concipias, quae postea vertatur in odium; ne vindictam expetas aut sumas, ne animo sis implacabili, inflexibili, inexorabili; sed caritate motus vade el corripe, vel saltem per internuncium aliquem, sicut egit Deus cum David. . Cum enim in adulterium et homicidium turpiter lapsus fuisset et poenitentiam dissimularet, !* misit ad eum Dominus Nathan prophetam, virum prudentem, sanctum et pium, qui eum corriperet et ad poenitentiam provocaret; cumque audisset David correptionem sibi factam in spiritu mansuetudinis, ac peccatum suum agnoscens resipuisset ad poenitentiam peccatumque suum cum lacrimis confessus fuisset dicens: Peccavi Domino, statim audivit: Dominus ... iranstulit peccatum tuum, noli timere, non morieris. ? Sic Nathan Davidem lucratus fuit a perditione et periculo aeternae damnationis et mortis, quae a divina iustitia ei imminebat. II. Lucratus eris fratrum tuum, nam peccatum occidit animam coram Deo, sicut de filio prodigo ait clementissimus pater: Frater tuus hic moríuus erat et revixit, perierat et inventus est. !$ Mortuus erat: sic Deus dixit homini: In quocunque... die comederis ex eo, morte morieris, !? ac si mortiferissimum hauseris venenum —- nec tamen ea die qua peccavit mortuus fuit homo, - non quidem carne sed spiritu, non corpore sed animo, non mundo sed Deo. .13) Ps 117, 13. 14) Cf. Gn 3, 10 sqq. 15) Cf. Ibid. 4, 6-15. 16) Cf. 2 Hg 11, 1-12, 1-15. 17) Ibid. 12, 13. 18) Lc 15, 32. 19) Gn 2, t7. €) quia et Deus infinita semper usus est ecaritate cum peccatoribus, et maxime cum David, post magna scelera patrata. Peccatum nnimam coram Deo Interimit; Deus tamen ad salvandum primum peccatorem Filium suum misit post multos Prophetas. Christus pluris fecit animarum salutem quam vitam propriam. Satanas etiam pluris facit animam quam totum mundum. Deus autem summo iudicio et sapientia praeditus, rerum omnium aequissimus aestimator, tanti fecit animae interitum per peccatum, ut ad perditum hominem lucrandum non Angelum miserit, non aliquem ex Cherubim aut Seraphim, sicut misit ad purgandum Isaiam, ?9 sed ipsemet venit ad corripiendum hominem in spiritu mansuetudinis: Audierunt vocem Domini Dei deambulantis in paradiso ad auram posl meridiem, ad auram diei ; *. non cum terribili maiestate venit, qualem se praestitit legem dans in deserto, ?? sed cum aura leni atque suavi, qualis est quae aestivo tempore meridie excitatur et gratissima est; venit sine strepitu, sine terroribus, sine ira et indignatione. Et sic tandem misit unigenitum Filium suum ad corripiendum mundum eumque ad salutarem poenitentiam perducendum, quemadmodum misit Moysen in Aegyptum, ^ Ionam in Niniven, ** Prophetas in populum suum ante Christum;?* post Christum vero Apostolos praedicare Evangelium et poenitentiam in remissionem peccatorum in omnes gentes. ?5 Pro animarum salute venit unigenitus Filius Dei in mundum, praedicavit Evangelium, operatus fuit miracula, instituit Sacramenta, elegit Apostolos et replevit Spiritu Sancto, passus et mortuus fuit in cruce; ita ut Deus nihil aliud unquam cogitare visus sit nisi animarum salutem, nihil magis aestimarit, ac si anima nostra lamina esset illa aurea divino nomine insignita, quam summus pontifex Aaron supra caput gestabat.?' Sic Christus salutem animarum pluris fecit quam sua commoda, quam vitam honoremque suum. Hinc ait quod pretiosior est anima regno et imperio totius universi: Quid ... prodest homini si mundum universum lucretur, animae vero suae detrimentum patiatur ? Aut quam dabit homo commutationem pro anima sua ? ?? Satanas etiam, mirabile dictu! pluris facit unius hominis animam quam universum mundum. Sic enim legimus quod Christo in deserto oslendil . . .omnia regna mundi el gloriam eorum, el dixiL... Haec omnia Libi dabo, si cadens adoraveris me, ?*? si animam tuam mihi dare volueris. O infiniti pretii gemmam! Inventa... una preliosa margarita, ?? «dedit omnia sua et comparavit eam »* prudentissimus negotiator 28, 36. 28) Mt 16, 26. 29) Ibid. 4, 8-9. 30) Ibid. 13, 40. 30*) S. Gregorius M, Liber Responsalis sive Antiphonarius, (P. L. 78, 828). POST DOMINICAM TERTIAM ,QUADRAGESI MAE 361 bonas margaritas quaerens. Nos autem, ut est in fabulis, gallo similes sumus, qui si in quisquiliis pretiosissimam summique valoris gemmam reperiat, contemnit, nihili facit, sed vilissima granula ad comedendum quaerit; 9 hinc lucra animarum nihili facimus, ita ut animam quoque nostram saepe pro vilissimo lucro satanae vendamus. Non sic Christus, sed ad comparandam pretiosissimam margaritam dedit omnia sua, ad inveniendam drachmam amissam ovemque perditam venit in mundum. Hinc apud Matthaeum, ante hodierni Evangelii lectionem immediate legimus: Venit... Filius hominis salvare quod perierat. Quid vobis videtur ? Si fuerint alicui centum oves, el erraveril una ez eis, nonne relinquit nonaginta novem in montibus et vadit quaerere eam quae erravit ? Et si contigerit ut invenial eain, amen dico vobis quia gaudet super eam magis quam super nonaginta novem quae non erraverunt. Sic non est voluntas anie Patrem vestrum qui in coelis est, ut pereat unus de pusillis istis. * Et statim subiungit: Si ... peccaverií in te frater tuus, etc. Quoniam, inquit, Deus summopere animarum salutem cupit, ita ut propterea unicum Filium suum in mundum miserit, ut pastor esset quaerens errantem ovem, propterea iubeo ut, quoniam anima per peccatum perit, si frater tuus peccaverit etiam contra te, tu caritate divina praeditus, ut Deo gratum facias et morem geras, statim vadas et corripias eum; nam si te audierit, lucratus eris fratrem tuum, invenisti ovem errantem pastorique optimo restituisti gratissimum munus. Imo quid dico ovem? Dico filium: reduxisti in domum clementissimi optimique patris carissimum filium, qui misere perierat mortuusque erat; tu illum invenisti ac vivificasti patrique vivum et incolumem reddidisti. Hoc autem praecipio tibi quoniam frater tuus est: Omnes enim vos fratres estis unusque est Pater vester qui in coelis est, 3 Deus. Tu autem teneris bonus frater esse, non sicut Cain impius qui dixit: Nunquid custos frairis mei sum ego ? ^ IH. Duplici de causa praecipit Christus ut fiat fraterna correptio: prima quidem, ut Christo similes simus, qui venit quaerere et salvum pag. 190. - 32) 18, 11-14. 33) Ibid. 23, 8-9. 34) Gn 4, 9. Vulg.: Num custos, etc. Pluribus parabolis ostendit Christus quanti faciat salutem animae; ideo nil Deo gratius Correptione fraterna, qua nnima salvari potest. Praccipitur ergo nobis correntio fraterna ut Dco Christo similes simus, et zi gzimim frxiTu. lnzezzur. quod est fa xim QpQüs eunxtata, facere quod perierat, 55 sicut pastor ovem errantem; secunda vero, ut divinae voluntati morem geramus: Non esí volunlas apud Patrem pcstrum, qui in coelis est, ui pereat unus de pusillis istis. * Nihil Deo carius salute animarum; siquidem propter hominem mundum creavit, corporalia quaeque propter corpus, corpus autem propter animam, propter quam constituit Ecclesiam, instituit Sacramenta, dedit Scripturas, misit Patriarchas et Prophetas ac tandem unicum Filium suum et Spiritum Sanctum, cum etiam ad animarum custodiam Angelos destinavit: Angelis suis Deus mandavit de te, ul custodiant te in omnibus riis fuis ; * Omnes suni administratorii spiritus. ** Quid amplius agere potnit pro salute animarum? Gratissima igitur illi est summoque tenetur desiderio salutis peccatorum. Addit autem tertiam: Lurraíus eris fratrem tuum, magnum lucrum fscies. Paulus huic lucro intentissimus. erat: Omnibus, inquit, amnia factus sum, ui omnes lucrifaciam ; 3? etiterum: Cum liber essem .. . emninm me serum feci, ul plures lucrifacerem ; factus sum Iudaeis ivdaeuns, quasi essem sub lege, ut eos lucrifacerem; iis qui sine lege (runi, quosi sssem sine Ódege... ul eos lucrifacerem . .. factus sum infirmis Enrmus, ni cas lduerijacerem, " additque quod ea diligentia ad hoc utebatvr, qua atitur qui in stadio currit ut accipiat bravium et qui in ageoze contendit ut recipiat coronam. * Magna nanque corona debetur bomini qui irstrem suum de manu diaboli liberaverit salvaritque a peccato: Laercius eris fratrem luum, acquires Deo filium et tibi amicum verum ae fratrem, qui thesaurus est incomparabilis. € Sed teneris, inquit, diligere eum, quia frater tuus est; amor autem in tezipore necessitatis cognoscitur: Qui ... viderit fratrem suum necessitztem habere el clauserit viscera sua ab eo, quomodo caritas Dei manet In illo ? 9 Sed quae maior necessitas egestate filii prodigi ? * necessitate hominis qui incidit in latrones ac bonis omnibus spoliatus vulneratusque, semivivus relictus fuit? Ne sis tu sicut pharisaeus et levita inhumanus, sed clementem samaritanum age.** Si frater tuus ab inimieo impetitus in periculo mortis versaretur, an non accurreres 331 Lc 19, 19. 36) Mt 18, 14. Vulg.: Anle Patrem, otc. 37) P» 90, 11. 19-22. Vulg.: Tanquam sine lege essem... ul lucrifacerem eos. A1) CE. Ibid. ver. 34-25. POST DOMINICAM TERTIAM QUADRAGESIMAE 363 ad liberandum eum? Sed dum frater tuus in peccato est, versatur in magno periculo aeternae damnationis et mortis; quare quam citissime potes succurre ei. IV. Praeceptum hodiernum pendet a magno illo legis praecepto, quo iubemur proximum sicut nos ipsos diligere, etiam inimicum odio habentem ac persequentem ac calumniantem, ut illi ex caritate qua eum diligimus, etiam benefaciamus ac pro illo apud Deum pias preces ex animo fundamus. ** Si igitur inimici iubemur salutem quaerere, quanto magis amici et fratris ? Super omnia caritatem a nobis requirit Deus: Super omnia, inquit, caritatem habete; *' caritas nanque ignis est quem Deus super altari suo semper ardentem requirit. *é Ex hac autem amor oritur fraternus, pax, concordia, honitas. et benignitas, sicut ait: Fructus autem spiritus est caritas, idest amor, paz, patientia, ** nam caritas patiens est et benigna est, * Deum aemulatur convertentem tenebras in lucem, ex malis bona eruentem. Sic ait: Si peccaverit in te frater tuus... corripe eum... ..et lucratus eris fratrem tuum. Quod quam magnum sit lucrum ostendit dicens: Amen dico vobis, quaecunque alligaveritis super terram, erunt ligata et in coelo, et quaecunque solveritis super lerram, erunt soluta et in coelo. Iterum dico vobis, quia si duo ex vobis consenserint super lerram, de omni re quamcunque petierint, fiet illis a Patre meo... Ubicunque enim sunt duo vel tres congregati in nomine meo, ibi sum in medio eorum. 9* Ecce quam bonum et quam iucundum habitare fratres in unum ! Sicut unguentum in capite, quod descendit in barbam, barbam Aaron et in oram vestimenti eius ; sicul ros Hermon qui descendil in montem Sion. * Salomon ait: Frater qui adiuvatur a fratre, quasi civitas firma : 5. Ecce quam bonum. Idem ait Ecclesiastes: Melius est... duos esse simul quam unum, habent enim emolumentum societatis suae : si unus ceciderit, ab altero fulcietur. Vae soli, quia, cum ceciderit, non habet sublevantem se. El si dormierinl duo, fovebuntur mutuo ; unus quomodo calefiet ? El si quispiam praevaluerit contra unum, duo resistunt ei. * Sic bonum Praeceptum hoc pendet a praecepto caritatis etiam erga inimicum. Proponit S. Scriptura paucis verbis omnes utilitales correptionis fraternae. Fraterna caritas impellere dcbet ad adiuvandum proximum in periculo, omnes enim fratres sumus; sed multi carnali affectione detenti non corripiunt quos diligunt. est fratres habitare in unum, fraterna uti caritate, non dicere cum impio Caino: Nunquid custos fratris mei sum cgo ? *5 Sed occiderat eum. 56 Iussit Deus in Lege ut si quis vidisset asinum inimici sui quod sub onere cecidisset, adiuvaret ad sublevandum eum; et si asinum vidisset inimici sui errantem, reduceret in domum illius. 9 Si asinus qui cecidit sublevandus est, quanto magis homo? V. Sciendum est autem, fratres, quod homo cadens in peccatum, similis est puero in ignem cadenti. Dicas mihi: si fratrem tuum tenera aetate adhuc videres quod in ignem cecidit, non accurreres quam citissime posses ad adiuvandum eum? Sic, inquit, sí peccaverit in te... vade... corripe eum... Si te audierit, lucratus eris fratrem tuum. Si videres quod in aquam cecidit cum magno periculo praefocationis, non accurreres ad salvandum eum? Fraterna caritas non te moveret? non urgeret ? Qui... non diligit fratrem... quem videt, Deum, quem non videt, quomodo potest diligere? .5* Qui . . . viderit fratrem suum necessitatem habere et clauserit viscera sua ab eo, quomodo caritas Dei manel in eo ? Hoc nobis cogitandum semper est, quod fratres sumus, omnes eodem patre eademque matre progeniti. Deus dixit: Non est bonum hominem esse solum, faciamus ei adiutorium simile sibi. 5* Et utinam tunc, fratres, servasset Adam divinum hoc praeceptum, quod utique a naturali lege est! Utinam corripuisset Evam, cum vidit eam a serpente deceptam immittere ac extendere manum ad vetitum lignum orique admovere! Corripere eam enim debuisset ac si vidisset eam cibum venenatissimum velle comedere: Cave! quid agis? Venenum mortiferum vis comedere? Sed, infelix, non egit, ne contristaret delicias suas. $? Sic multi earnali quadam affectione detenti nolunt corripere quos diligunt, ne eos contristent, similes Davidi qui noluit corripere, inquam, ut tenebatur, filium suum Amnon ob stuprum per vim admissum cum Thamar, ne contristaret eum, quoniam diligebat eum; unde postea iusto Dei iudicio amisit eum, nam occidit eum Absalom; 9! BN) 1 lo 4, 20. POST DOMINICAM TERTIAM QUADRAGESIMAE 365 imo duos amisit filios, nam etiam Absalom interfector interfectus postea fuit a Ioab.*? Vult Dominus ut unusquisque nostrum sit ille Seraph qui Isaiam calculo ignito purgavit: Ecce fteligi hoc labia tua et auferetur iniquitas tua et peccatum tuum mundabitur; $9? nam hoc est quod a nobis vel maxime requirit Deus, ut seraphica praediti simus caritate. Lingua caritate mota ignitus est calculus, nama Divo Iacobo lingua dicta est ignis modicus sed magnam silvam incendens. ** Lingua mala igne infernali ardet, lingua autem bona igne coelesti; hinc descendit Spiritus Sanctus super Apostolos in linguis igneis, 55 nam ad hoc destinabantur Apostoli, ad corripiendos purgandosque peccatores mundi ab omnibus delictis per praedicationem Evangelii, per fidem, per Poenitentiam sacramentalem. Multi sunt autem quibus placet adulatio, non autem correptio, sicut Achab diligebat falsos prophetas, verum autem prophetam Dei, Michaeam, odio habebat, dicens quod non prophetabat ei nisi malum. $$ « Veritas odium parit »; *? similes Nazarenis, qui non ferentes Christi increpationes sanctissimas, eiecerunt eum ezxira civitalem et de monte praecipitem dare voluerunt 9 Non sic Regius Vates, sed aiebat: Corripiet me iustus in misericordia el increpabit me, oleum autem peccatoris non impinguet caput meum. *? Oleum peccatoris dicit adulationes et assentationes; acceptavit. ipse correptionem sibi factam a Nathan propheta. 7? Magnum salutis signum est cum peccator audit correptionem, sicut egit samaritana mulier cum Christo; ? e contra, vero, magnum reprobationis et damnationis signum contemnere correptionem, sicut Pharao egit cum Moyse, ?? Saul cum Samuele. ?? Lovaniensis. In posterioribus autem iussu Clementis VIII recognitis, emendatum fuit: Tetigit hoc, ctc. 64) Ct. 3, 5. 63) Cf. Act 2, 3-4. 66) Ct. 3 Rz 22, 6-23. 14, 5 aqq. 73) Ci. 1 Rg 15, 16-30. Deus vult ut lingua nostra a caritate mota sit ad corripiendos peccatores. Multi adulationem diligunt, non correptionem, sed hoc signum reprobationis est. IL ALIA HOMILIA Si peccaverit in te frater tuus, vade et corripe eum inter te et ipsum solum. Si te audierit, lucratus eris, etc. ! I. In paradiso lignum fuit arbor vitae veluti praemium virtutis, Propnit si homo in officio constitisset. ? Saepe nanque in Sacris Litteris una gerne cum virtute praemium quoque proponitur: Faciens misericordiam in adt" millibus his qui diligunt me et custodiunt mandata mea. ? Hodie Dominus ET praemium proponit homini qui caritate motus peccatorem corripuerit, coronam utique divinam: Si te audierit frater tuus, lucratus eris fratrem tuum. Exponit Iacob a h ostolus: Si quis... a veritate erraverit el converterit quis eum, scire debel quod qui converli fecerit peccatorem ab errore viae suae, salvabit animam suam.* Quid est autem anima nisi pretiosissima margarita, nisi thesaurus absconditus in agro corporis nostri ? * Thesaurus est infiniti valoris, pro quo satanas Christo in deserto mundum totum obtulit: Ostendit ei omnia regna mundi el gloriam eorum, et dixil ei: Haec omnia libi dabo. * Sed Christus cariorem habuit animam, nam ait: Quid ... prodest homini si mundum universum lucretur, animae vero suae detrimentum patiatur ? ? Sed libet, fratres, hodie de magnitudine lucri huius verba facere: Summa — Lucratus eris fratrem tuum, salvabis animam. Dum animam humanam je contemplor, videre mihi videor lunam plenam, pulcherrimam, soli eer, Simillimam, videre aeris elementum purum, clarum, sereno coelo quam muitis fizuris, simile, Sed in Sacris [Litteris] videtur mihi mirabilis ille thronus Salo-- monis ex auro et ebore fabrefactus, ad quem per sex ascendebatur gradus;* nam ad rationem ascenditur per vegetativam, per sensitivam vim exteriorem, per sensum communem, per phantasiam, per aestimativam et per memoriam, ut naturalis docet philosophia. Videtur arca Testamenti, in qua positae fuerant tabulae legis, ? urna mannae !? et virga virtutis Dei.? Anima thesaurus est virium naturalium, mea. 4) 5, 19 sq. Vulg.: Erraverit a verilate... quoniam qui converti... animam eius. 2 Par 9, 17-19. 9) Cf. (Ex 2. 16). 21; 40, 18; Dt 10, 5; 3 Bg 3, 9; Hebr 9, 4. POST DOMINICAM TERTIAM QUADRAGESIMAE 367 thesaurus scientiarum et thesaurus coelestium consolationum, capax felicitatis aeternae.!? Et singulariter videtur lamina illa aurea supra caput magni sacerdotis, in qua scriptum erat: mms vp." sanctum T € * Domino, 1* ineffabili Deo; licet etiam per scalam Iacob designari potest, !* nam mente coelos tangit; per currum Eliae, ?* nam ipsa corpus vehit in coelum. Sed philosophari liceat circa auream laminam, in qua tria videntur contemplatione digna: quod aurea erat, quod divino nomine insignita et quod supra mitram summi pontificis gestabatur. ?? Designari etiam potest per Rationale iudicii in pectore magni sacerdotis, quod duplum erat, quadratum et gemmis duodecim. ornatum.!? Quadrata est anima ob quattuor gradus entis quos continet: esse, vivere, sentire et intelligere; dupla, quia homini vitam praebet et terreorum animalium et Angelorum coelestium; duodecim gemmas habet: quinque sensus exteriores, quattuor interiores et tres potentias rationales. Sed laminam contemplemur auream, metallum nobilissimum, fulgidissimum, solare, omnium pretiosissimum. Cum enim anima natura sit intellectualis, nobilissimum habet gradum entis, in quo Deus ipse collocatur. Sed anima luna est, Deus sol; eiusdem tamen generis est lunae substantia cum substantia solis, utraque substantia coelestis est. Deus, Angeli et anima rationalis in genere sunt entium intellectualium. Inspiravit in faciem eius spiraculum vitae. 1? 'Tribus nominibus anima hebraice dicitur: U53, ra et noU3;? UB3anima, mmn spiritus, r12UJ mens ; 5J ratione corporis quod informat bilissimus ostenditur homo in Sacris Litteris, sed utique ratione divinae imaginis et similitudinis. Dedit Deus homini imperium mundi: Dominetur universae terrae; Omnia subiecisti sub pedibus eius. Sed in hodierno Evnngelio dat hominibus claves regni coclorum: Quaecunque solveritis, etc. Et nn parum illud: Si duo ex vobis consenserint super terram, idest cnritate praediti fuerint, de omni re quamcunque pelierint, fiet illis a. Patre meo? Tantum potest homo apud Deum, ut ab co obtinere possit quicquid voluerit; imo: Ubi fuerint duo v.l tres congregati, etc,, nam: Deliciae meae esse cum filiis hominum, Propltiatorium in medio cherubim, spiritus enim hominis pulcherrimus et gratissimus est oculls Dei, luna pulcherrima solis sponsa: Ad hoc condita fuit nnima, ut per gratiam Del sponsa esset ». 13) Ms.: Kodesc laiovah. Nephes, ruach nessamah, et Infra. sed speciatim lamina nurea supra mitram sacerdotis divino nomine Insignlta. Anima tribus nominibus hebraice dicitur. quatenus est forma corporis, spiritualis et intellectiva. Animam immortalem esse docet divina theologia et etiam humana philosophia; et vivificat; l3") ratione inferioris portionis qua mundana omnia contemplatur; P120 ratione superioris portionis qua contemplatur di- Y Y $ . vina. Inspiravit : substantia non terrena est, non corporea, non materialis; coelestis est, divina est, quoniam spiritus est; spiritualem autem et intellectualem naturam Deus supra coelum collocavit. Angelica natura caput aureum est statuae quam vidit Nabuchodonosor in somnis; * aurum metallum est incorruptibile, nec terra nec aqua nec aer nec ignis potest aurum corrumpere; sic anima immortalis est sicut Angeli, sicut Deus. Spiritum inspiravit vitarum ; sicut arbor vitae dicitur hebraice: O"nn vy , * lignum vitarum, eo quod homini vitam perpetuam conferebat, sic et anima dicitur spiritus vitarum ob immortalitatem. Sic Divinae Litterae. II. Universa sacra theologia docet animam nostram immortalem esse, nunquam interituram; ? hinc statuitur paradisus, locus sanctarum animarum cum Angelis, cum Deo viventium, supra coelum, et infernus, locus iniquarum animarum post mortem una cum daemonibus et satana, sub terra. ?* Nec tantum divina theologia docet animae nostrae immortalitatem, sed etiam humana philosophia. Hoc docet Trismegistus,?5 hoc pythagorica philosophia quae palingenesiam docebat, transmigrationem animarum; ** hoc Platonis philosophia luce clarius, apud quem Socrates cicutam sumpturus, agens de animae immortalitate post corpus, venenum magna cum hilaritate sumpsit et tanquam cygnus cum hilari cantu extremam horam clausit. ? Docuit etiam Plato post mortem loca animarum tum sanctarum tum iniquarum, ** sicut post eum Virgilius docuit, dum sybilla Aeneam ducit ininfernum ostenditque varia genera poenarum, quibus afficiuntur qui vitam sceleribus contaminatam duxerunt; postea vero ducit ad Campos Elysios, in amoenissima loca sanctarum aniClement., lib. 1, tit. 1; Denzinger-Bannwart Enchíridion Symbolorum, n. 480. 738. cp. 1, pag. 474. 26) Cf. Diogenes Laertius De Vita el Moribus Philosophorum, lib. 8, pag. 338; Plutarchus Ethica sive Moralia, De Placitis Phil., lib. 4, cp. 7, pag. 392. POST DOMINICAM TERTIAM QUADRAGESIMAE 369 marum. ?? Sic etiam peripatetica philosophia, licet perplexa loquatur de immortalitate animae, dicit tamen quod intellectus est divinum quid et impassibile, quod separari potest a sensu, sicut perpetuum a corruptibili. 39 Sola Epicuri schola, quae brutaliter vitam instituebat, ut per sensualium voluptatum viam laxatis habenis liberius curreret, divinam hanc veritatem negavit. *: Hanc multi peripateticorum sunt consectati, duce Alexandro,?? cum tamen princeps peripatus nullibi scriptum reliquerit animam esse mortalem, sed ab actionibus indagandam esse immortalitatem: si habet operationes separatas, a corpore minime dependentes, nam quod per se operari potest, per se etiam potest subsistere, nam operatio naturam sequitur cuiuscunque rei. Quis autem tam caecus est ut non videat separatas actiones animae, dum contemplatur et cognoscit supernaturalia, divina, substantias separatas, universalia ipsa quae nullo modo sub sensu cadunt? Quis non videt operationes separatas in amore virtutum et odio vitiorum, cuius causa corpus a sensibilibus voluptatibus a piis viris saepe refrenatur, non secus ac equus ab equite? Sic enim sensus regitur ratione. Quis non videt operationes separatas in amore Dei, in contemptu mundi propter Deum, propter fidem, propter religionem et pietatem, opibus etiam, honoribus et vita contemptis? Num actiones hae divinarum harum virtutum a corpore pendent? fides in Deum, spes, timor, caritas, reverentia, cultus, amor iustitiae, temperantiae, castitatis, sobrietatis, patientiae et ceterarum virtutum? III. Sed in sacra hac lamina triplex proponitur ratio veritatis huius: una in aurea substantia, altera in inscriptione divini nominis, tertia in loco ubi collocata fuit: supra tiaram, in capite summi pontificis qui Christum figurabat. Triplici ex capite ostendit Moyses animae nostrae immortalitatem: ex divina imagine et similitudine: Faciamus hominem ad lib. 2, cp. 2, ibid. pag. 388; lib. 3, cp. 5, Ibid. png. 402; Metaphysic., lib. 12, cp. 3, t. 2, png. 559-560. 31) Cf. supra, Fcería Secunda Dominicae Sccundae, png. 109, not. 89; Plutarchus Elthíca sive Moralia, De Placitis Phil., lib. 4, cp. 7-8, png. 392. 32) Enarratio De Anima ex Aristotelis institutione, lib. 1, sine numeratione foliorum. 33) Axioma philosophicum: « Operatlo sequitur esse », de quo cf. S. Thomas S. Theolog., 1*, q. 89, a. 2; Georgius Heeb Thesaurus Philosophorum, part. 2, Axiomata, png. 327-331. sola Epicuri schola et multi quoque peripatetici hanc negarunt; sed stulte et insipienter, nnima enim per se operatur, ergo per se substistere potest. Triplici ex enpite ostendit etinm Movses animae immortalitatem, praeter quam quod et Ipse posuerit actiones separatas: primo ex divina imagine et similitudine in anima impressa; secundo ex ipsa excellentia naturalí hominis; imaginem et similitudinem nostram ; ** ex excellentia animae humanae supra omnes animantes: Dominetur piscibus maris et volatilibus coeli el bestiis universaeque terrae,?* quoniam substantia spiritualis est: Insufflavit spiritum vitarum; tertio, ex magno amore et singulari honore quo Deus hominem affecit, cum eum in paradiso mundi principem constituit: ?5 Quid est homo quod memor es eius ? aut filius hominis quoniam visitas eum? Minuisti eum paulo minus ab Angelis, gloria et honore coronasli eum el constituisti eum super opera manuum tuarum ; omnia subiecisti sub pedibus eius. ? Et quidem posuit etiam Moyses actiones separatas ad indicandam animae immortalitatem dum, formata muliere et adducta ad hominem, ait: Hoc nunc os ez ossibus meis et caro de carne mea : haec vocabitur virago, quoniam de viro sumpta est. Quamobrem relinquet homo patrem suum et maírem et adhaerebit uxori suae, el erunt duo in carne una. 99 Multa hic futura prognosticatus ac vaticinatus fuit homo, quae sensibus adhuc expertus non fuerat, sed divino quodam splendore illustratus futura cognovit. E Sed videamus tria haec. Imaginem et similitudinem tribuit soli homini, non ceteris animantibus. Deus incorporeus est, spiritus est, intellectus est, unus et trinus est, infinitus est; et anima. Quis non videt infinitam capacitatem animae tum quoad intellectum tum quoad voluntatem ? Mens habilis est ad cognoscenda omnia, voluntas ad appetenda omnia bona in infinitum; libera est domina suarum actionum. Aeternus Deus est: Qui solus habet immortalitatem ; 3? animus noster nonnisi aeternam desiderat et expetit immortalitatem, vitae aeternitatem. Ex ipsa excellentia naturali hominis. Divus Moyses, cum primo introducit nomen Dei ineffabile, nominat illud in mundi maioris formatione: In die qua creavit Dominus Deus coelum et terram ; *? postea statim cum secundo illud nominat est in formatione hominis minoris mundi: Formavit... Dominus Deus hominem : *. Dominus Deus, D''39N rr, ens omnipotens, nam PHON a AL 2E Re d L4 potentia dicitur. Ostendit omnipotentiam suam in hominis formatione fecit Dominus, etc. 41) Ibid. vr. 7. 42) Ms.: Iehovach Eloh(m, et infra: Eloha. POST DOMINICAM TERTIAM QUADRAGESIMAE 371 nihilo minorem ac in mundi creatione ostenderat; nam si homo mole minor est, non tamen virtute minor, ratione animi cui totus mundus parvus est, [ita ut] novos etiam desideraret ac multos mundos, ut somniavit Democritus.*' , Tandem collocata fuit lamina supra caput pontificis. Christus summus pontifex ac verus Deus, cuius iudicium errare non potest, animam nostram supra omnia aestimavit, supra honorem, supra vitam, nedum supra commoda vitae suae. Fuit lamina illa nobilis ab artifice, quia a Beseleel facta fuit, artifice sapientissimo, divina sapientia pleno; ** sic anima nostra opus est non naturae, sed Dei. Nobilis illa a fine, quoniam soli Deo consecrata fuit; sic anima ad hunc finem facta fuit, ut soli Deo serviret, solum Deum coleret, agnosceret, amaret et tertio e singulari nmore et honore quo Deus hominem Dn ffeclt, frueretur, ut thronus esset Dei, locus divinae habitationis per gratiam: et gloriam. IV. Lucratus eris fratrem tuum. Magnum lucrum, quia anima magnus thesaurus et inaestimabilis. Unde homini vita? unde sensus? unde lux oculorum ? unde sanitas, pulcritudo, vires, ingenium, iudicium, omne bonum? Ab anima quae in corpore est veluti lux in lanterna, unde Petrus: Veloz est, inquit, depositio tabernaculi mei. ** Corpus dixit animae tabernaculum. Discedat anima a corpore, ubi sensus? ubi vita? ubi pulcritudo? ubi vires? Sed quanti fit vita! quanti lux oculorum! Quis hominum, si iudicio praeditus sit, commutabit vitam suam aut lucem oculorum suorum cum quovis mundi thesauro? Et tamen hi effectus sunt animae et effectus infimi. Quid si animam ipsam videre possemus? Appareret mirabilis illa mulier sole amicta, cum luna sub pedibus eius et in capite habens coronam stellarum duodecim: ** summa nobilitas supra omnem corpoream creaturam. Duodecim lumina sunt cognitio Dei, Angelorum, coeli, elementorum istorum, inanimorum, plantarum, animalium, hominum, Ecclesiae Dei, synagogae satanae, gloriae paradisi, poenarum inferni. Haec sunt duodecim lumina splendidissima. Videretur anima Cherub cum flamma ignis et gladio, * nam triplex est vis animae: rationalis, concupiscibilis et irascibilis. Pretiositas animae ostenditur etinm ex Ils quae operantur in corpore, et praesertim ex intellectione. Vult Deus ut animus noster sit Seraph caritate ardens, enritas enim ignis est extinguens peccatum el semper quaerit salutem proxim!; haec est quae nos Deo slmiles reddit, V. Si peccaverit in te frater tuus, vade et corripe, etc. Vult Deus ut animus noster sit sicut Seraph apud Isaia m, qui sex alis volabat, et videns Isaiam peccato pollutum, venit ad purgandum eum calculo ignito sumpto de altari Domini, nam ait: Vae. mihi quia tacui: *I09239137*2, quia perii, quia vir pollutus labiis ego sum. Sed, inAm. UN quit, venit ad me unus de Seraphim et in manu eius calculus, quem forcipe tulerat de allari, et veniens tetigit os eius et labia eius dicens: Ecce tetigi hoc labia tua et. auferetur iniquitas iua et peccatum tuum mundabitur.*? Sic Isaias seraphico ministerio purgatus, factus est salvus. Animus divina caritate praeditus vere seraph est, nam caritas ignis est divini amoris; sed Seraph cum sex alis, quia caritas in praesenti saeculo non potest esse sine fide, spe et sine quattuor virtutibus cardinalibus. Videns autem Seraph Isaiam peccato pollutum, statim venit et purgavit eum ne periret. Sic Christus iubet: Vade ...corripe iratrem qui peccavit, nam si te audierit, lucratus eris fratrem tuum. Si in domo Íratris tui accensus fuerit ignis peccali domum et omnia comburens, accurre, inquit, statim ad aquam ut ignem extinguas, nam peccatum ignis est omnia devorans. Vult Deus armatos nos esse gladio spiritus, quod esi verbum Dei, *? contra peccatum; ut sit quisque nostrum sicut Seraph, sicut Cherub, ferro et igne armatus ad custodiendam viam ligni vitae. 5? Nam hoc est quod requiritur in homine christiano: amor, caritas, desiderium salutis peccatoris et odium peccati. Salutis desiderium ignis est, odium peccati gladius acutus est. Si peccaverit in te frater tuus : ecce caritas, frater tuus, vade... corripe eum : ecce odium peccati. Caritas nos Deo similes efficit, nam: Deus caritas est, et qui manet in carilate, in Deo manet et Deus in eo. 9! Calor nanque ignis, ferrum reddit igni quam simile. In Deo autem duo sunt: summus amor erga peccatorem et summum odium contra peccatum, ut destruat peccatum et salvet peccatorem. Sic requirit a nobis. VI. Magnam vim contulit Deus linguae ad animos permovendos tum in bonum tum in malum; potentissima lingua est, ut patet in rePOST DOMINICAM TERTIAM QUADRAGESIMAE 373 buspublicis, in exercitibus, in concionibus, in gymnasiis. Vult autem — Vut. ettam Dominus ut.lingua nostra sit gladius Gedeonis contra Madianitas, 5* oid ME armata sit in destructionem vitiorum. Lingua gladius acutissimus. ,,F'adies sit est, sed aliquando in manu Dei, aliquando in manu satanae; in manu nem vitiorum, Dei, cum mota a Spiritu Sancto arguit, corripit peccatores; sic lingua Christi dicta est gladius ex utraque parte acutus, * sic verbum Dei dicitur acutius omni gladio ancipiti. ** De Christo Isaias ait: Perculiens lerram virga oris sui el sicut tingua spiritu labiorum suorum interficiel impium, 9? sive perdet impietatem. ENSE Ad hoc enim venit Christus in mundum, ut lingua eius vere esset gladius Dei et Gedeonis contra daemones, contra vitia et peccata. Sed aliquando lingua gladius est in manu satanae, cum spiritu satanico mota murmurat, maledicit, perverse loquitur. O quot linguae spiritu satanico moventur ad murmurandum, non spiritu Dei ad corripiendum, eo quod refriguit caritas et abundavit iniquitas! ** Diligitur enim, non odio habetur iniquitas. Vult hodie Dominus ut unusquisque nostrum sit pius ille samariet ut simus tanus erga hominem, qui descendens ab Ierusalem in Iericho ... in- Bamarlteuk cidit in latrones. Ne simus nos sicut sacerdos et levita qui, viso miserabili homine, pertransierunt. 5 VII. Si peccaverit . . . vade el corripe, sicut Deus Adamum et Evam Non semper . . 2 " necessaria corripuit. 55 Non tamen semper necessaria est correptio, nam non COT- est correptio, .: . . t; ET liquand ripuit Christus Magdalenam, 5? non clementissimus pater filium pro- "Tene? tamen digum.*? Aliquando requiritur, si peccatum emendatum non est, requiritur : t el quidem sicut Christus Thomam corripuit: Noli esse incredulus, sed fidelis ; 9! acris. sicut filios Zebedaei: Nescilis quid petalis. * Aliquando acris correptio: Vade posi me, salana, scandalum mihi es, 99 dixit Petro; O stulli el tardi corde ad credendum! ** dixit duobus discipulis post resurrectionem suam; sic etiam increpavit incredulitatem Apostolorum et duriliam cordis; 55 acriter scribas et Pharisaeos corripiebat: Vae vobis, scribae el Pharisaei hypocritae ; ** sicut et Ioannes Baptista in morem cutiet terram, elc. 56) Cf. Mt 24, 12. 57) Lc 10, 30-37. 58) Cf. Gn 3, 8-13. ct prudens medicus Imitandus est, qui tantum desperatos morbos sine cura relinquit. Eliae severus arguebat eos dicens: Genimina viperarum, quis ostendit vobis fugere ab ira ventura ? . Sic Herodem corripuit: Non licel tibi habere uzorem [ratris iui. 58 In correptionibus imitandus est prudens ac diligens medicus in curandis morbis; nunc enim dulcibus, nunc acribus et amaris pharmacis utitur, nunc ferrum etiam habet paratum et ignem in salutem infirmi. Hanc diligentiam a nobis hodie Christus requirit, donec videatur salus desperata, quod etiam medici faciunt, incurabiles enim et desperatos morbos sine cura relinquunt, ne oleum et operam perdant:5? Si... Ecclesiam non audierit, sit libi sicut ethnicus el publicanus. *? proverbium, de quo cf. P. Mannucclus Adagía, col. 255-257. 70) Mt 18, 17.
CHAPTER 20. Feria Quarta
POST DOMINICAM TERTIAM QUADRAGESIMAE Quare discipuli tui transgrediuntur traditiones seniorum? Non enim lavant manus suas cum panem, etc. ! I. Veri et fideles servi Dei, qui in sanctitate et iustitia serviunt ei coram ipso omnibus diebus? vitae suae, similes Angelis ministrantibus, quos circa thronum Dei vidit Daniel, ? aut Seraphim stantibus et volantibus, quos vidit Isaias, * elegantissima figura et hieroglyphico nobis sunt designati in cherubim aureis, quos ex divina ordinatione fecit Moyses ex auro purissimo intulitque in sanctum sanctorum cum propitiatorio et arca Dei. 5 Duos cherubim effecit ad designandam electorum multitudinem in duplici vitae statu; nam hi quidem sunt veluti Angeli administrantes, illi autem uti assistentes; aureos, ex metallo nobilissimo, splendido, fulgido, lucido: Luz estis in Domino ; ut filii lucis ambulate. * Erant veluti duo brachia aut duae manus divini propitiatorii: sunt hi veluti manus Dei, nam fidelis servus dicitur manus dextera domini sui: Manus eius lornaliles, aureae, plenae hyacinthis,? quoniam perfectis insistunt operibus ex caritate, quae aurum ignitum est, igne probatum, purificatum, perfectum: Suadeo tibi emere a me aurum ignitum ... u( locuples fias; 5 his autem operibus insistunt magno cum ornamento virtutum. Se invicem et divinum propitiatorium intuebantur propter geminam caritatem, alisque praediti alas tenebant extensas quasi parati ad volandum: Traditiones lect. cod. 2) Lc 1, 75. 3) Cf. Dn 7, 10. 4) Ct. Is 6, 2-4. Veri servi Del similes sunt Angelis míinistrantibus et assistentibus circa thronum Del; qui autem ficte Deo serviunt similes sunt Pharisnels hypocritis. Hypocritae exierne lantum pietatem profitentur, veri fideles in spiritu Deo scrviunt; promptissimo sunt animo ad divina exequenda mandata, sicut de Seraphim legimus. Haec sunt veluti exemplaria et vivae imagines fidelium servorum Dei. Qui autem ficte Deo serviunt, ut scribae et Pharisaei, qui hodie a Christo hypocritae appellantur, qui hominis personati larvam gestantes virtutis, simiae servorum Dei, hi sunt veluti cherubim quos fecit Salomon et in sanctuario Domini posuit absque divina ordinatione, valde differentes a. cherubim Moysi; nam cherubim quidem Moysi toti erant ex solido optimoque auro, sed cherubim Salomonis statuae erant ligneae, sed exterius deauratae:? ecce hypocrisis hieroglyphicum, quae imago satanae est, cum se transfigurat in Angelum lucis, ? nam Christus hypocritas sepulcra dealbaia, "^ idest illustria splendidaque principum ac nobilium virorum, appellavit vulpesque !? in quibus praeter pellem nil boni est; statuae sunt ligneae, sed deauratae in templo Dei: Speciem quidem pietatis habentes, ut ait A. postolus, virtutem autem eius abnegantes. II. Est hypocrisis uxor Ieroboam, quae mutato habitu venit ad prophetam Dei, aliam se esse dissimulans; * templum est idolorum, specie templo Dei simile. Hinc ait ad hos Christus hodie: Hygypocrilae, bene propheiavit de vobis Isaias dicens: Populus hic labiis me honorat, cor autem eorum longe est a me. In vanum autem .colunt me.?* En aurum exterius: Labiis me honorat, multis Psalmorum cantilenis, longam orationem orantes, !5 sed intus lignum est aridum: Cor ... eorum longe est a me, ideo in vanum... colunt me. Cherubim Moysi ex divina ordinatione positi fuerunt in sanctuario, non autem cherubim Salomon: veri servi Dei vocati ab ipso sunt ad religionem et cultum Dei, sicut Samuel, !? siquidem: Quos... praedeslinavil, hos ^1 vocavit... el iustificavit ... etl magnificavit ; 8 non sic autem hypocritae, hinc ait hodie: Omnis plantatio, quam non plantavit Paler meus coelestis, eradicabitur.!? Multi ad Ecclesiam ducuntur ex ambitione et avaritia, non ut Deo serviant, sed ut sint quidem pielatis, etc. 14) Ct. 3 Rg 14, 1-2. 15) Mt 15, 7-9. Vulg.: Sine causa aufem, ctc. 10) Cf. ibld. 23, 14; Mc 12, 40; Lc 20, 47. 17) Ct. 1 Pg 3, 1 sqq. POST DOMINICAM TERTIAM QUADRAGESIMAE 377 honoratiores et locupletiores: Caeci sunt et duces caecorum ; si autem caecus caeco ducatum praeslel, ambo in foveam cadunt. ?? Cherubim Moysi parvi erant veluti duo pueri, cherubim autem Salomonis veluti duae statuae gigantum, decem cubitorum altitudinis et similiter latitudinis, extensis in latum alis: veri servi Dei humiles sunt, nam ait: Nisi conversi fueritis et efficiamini sicut parvuli, non intrabilis in regnum coelorum ; * hypocritae autem tumidi sunt, superbi, elati, gloriae avidissimi: Omnia ... opera ... faciunt ut glorificentur ab hominibus ; * magna superbia hodie audent Christum Filium Dei arguere: Quare discipuli tui transgrediuntur íradiliones seniorum? Tandem cherubim Moysi divinum propitiatorium intuebantur et inse invicem respiciebant propter geminam servorum Dei caritatem; cherubim autem Salomonis neutrum horum fÍaciebant, sed versae, inquit, eranl facies eorum ad exteriorem domum : ?** servi Dei interiora semper respiciunt ut summa cum cordis puritate, cum conscienlia bona et fide non ficla Deo ex caritate serviant, nam: Finis... praecepti est caritas ez corde puro el conscientia bona el fide non ficta; ?* hypocritae autem nonnisi ad exteriorem cultum respiciunt, ut manus habeant mundas: Non... lavant manus suas cum panem manducani,?* cum Deus potius pedum munditiam requirat; Abraham nanque peregrinis omnibus pedes abluebat, pedes lavabat;?$ Dominus etiam pedes discipulorum suorum lavare voluit, et Petro renuenti dixit: Si non lavero te, non habebis parlem mecum. III. Deus, cum Moysen ad se primo vocavit de rubo ardenti, dixit ei: Solve calceamenta de pedibus tuis, locus enim in quo stas, lerra sancía est; ?9 similiter Iosue mandavit.?? Difficilis est locus ad quid Deus caeremoniam hanc Moysi mandavit, cum Deus nihil frustra faciat aut iubeat. Forte in signum quod Aegyptum spoliaturus erat bonis, sicut ob hanc causam iussit Isaiam per civitatem ire discalceatum ac fere nudum. ?? Vel quia, cum pedes animi aífectus 23, 5. Vulg.: Ut videantur ab hominibus. 23) 2 Par 3, 13. Vulg.: Facies eorum erant persae, ctc. 24) 1 Tim 1, 5. Vulg.: De corde puro, etc. 25) Mt 15,2. 26) Cf. Gn 18, 4. 27) Io 13, 8. 28) Ex 3, 5. Vulg.: Solve calceamentum. 29) Cf. Ios 5, 16. 30) Cf. Is 20, 2-3. ist! humiles sunt, illi autem tumidi; istl summa puritate interiore nitent, illi nonnisi ad cultum externum respiciunt. Cum Deus Moysen vocavit, primo praecepit ci ut calceamenta solveret, multa mystice significans, sed specialiter quod nccedenti nd Deum intuendi sunt affectus animi; Pharisaei autem nonnisi externam sanctitatem curabant. designent, animum requirit Deus solutum, liberum, carnalibus curis minime obvolutum. Vel ad designandum quod Deus finis noster est, quem cum invenerimus, quiescendum nobis est nec ultra progrediendum; hinc nanque iussit Hebraeos agnum calceatos comedere, baculos tenentes in manibus, quoniam profecturi erant in terram promissionis et per desertum peregrinaturi, egressi ex Aegypto. 3! Cum igitur invenitur Deus, abiciuntur calceamenta, quoniam deventum ad finem est, quiescendum est. Vel quoniam caritatem et spiritus fervorem a nobis maxime requirit Deus; animus autem noster saepe friget, ideo iubetur solvere calceamenta de pedibus suis Moyses, ut ad divinum ignem frigidos pedes calefaceret, ? erat enim tunc hiems. 3*3 Vel etiam quia, ut in libro Ruth legimus, mos erat antiquitus ut qui iuri suo cedebat et alteri concedebat, pedes suos discalcearet; * sic vult Deus ut qui Deo accedit, cedat iuri mundi et carnis; vel quia accedenti ad Deum necessaria poenitentia est et carnis afflictio, sicut David in afflictione sua ad placandam iram Dei nudis pedibus incedebat ad montem Oliveti;35 sic iubetur Moyses nudis pedibus ad Deum accedere in deserto senticoso, ut sentiret spinarum aculeos: Qui ... sunt Christi, carnem suam crucifixerunt. 99 Sed specialiter hanc ob causam iussisse caeremoniam hanc Deus mihi videtur, ut sciamus quod accedenti ad Deum summa diligentia intuendi sunt pedes affectuum animi, ut videantur mundi ne sint an immundi, ne immundo corde et impura conscientia accedamus ad Deum, summum puritatis et sanctitatis amatorem. Scribae autem et Pharisaei hypocritae pedum munditiam nihil curabant, sed tantum manuum, cum tamen Ieremias defleat synagogae ruinam eo quod sordes eius in pedibus, nec sit recordata finis sui. " Non curant leges Dei, sed tantum mandata hominum et leges mundi: Timuerunt me, idest coluerunt, mandato hominum el doctrinis, inquit per Isaiam; hac tantum in re existimaverunt cultum Dei et sacram religionem consistere; non delectabantur nisi externa specie sanctitempore Dominus in rubo Moysi apparuerit. Scd cum egressus Israel de Aegypto in mense Martio advenerit, arguitur apparitionem rubi hlemnli tempore evenisse. Insuper ex Ex 89, 31-32 eruitur plagam grandinis sub finem Ianuarii vel initio Februaril immissam fuisse. Cf. etiam Aug. Calmet Comment. in Ezodum, Tabula Chronologica, pag. 307. 34) Cf. 4, 7. POST DOMINICAM TERTIAM QUADRAGESIMAE 379 tatis, sicut adulterinae gemmae falsaeque monetae, cherubim foris aurei, intus ignei: Quare ..... vos transgredimini mandatum Dei propter traditionem vestram?..... Irritum fecistis mandatum Dei propler iraditionem vestram. ** Ficta praediti estis iustitia, falsa sanctitate. IV. Hinc scribas et Pharisaeos hos Regius Vates Psalmo 57 sic alloquitur dicens: Si vere utique iustitiam loquimini, si vero iustitiae zelo praediti estis, recia iudicate, filii hominum, homines terreni, mundani, filii Adam - sic appellantur ignobiles obscenique homines, — recta iudicate, bene agite, divinas servate leges; etenim in corde iniquilates operamini, in lerra iniustitias manus vestrae concinnani, transgredientes legem Dei propter traditionem vestram. Alienali sunt peccatores a vulva, erraverunt ab utero: ab incunabulis, a teneris unguiculis, a matrum visceribus alienati sunt a vero Dei cultu et iustitia, locuti sunt falsa. Furor, venenum, illis secundum similitudinem serpentis: similes, inquit, serpentibus sunt, foris quidem pulcra colorum varietate oculos pellicientes, intus autem pleni veneno mortifero, non qualicunque, sed nocentissimo: Sicul aspidis surdae el obturantis aures suas, ut non ezaudiat vocem incantantis et venefici incantantis sapienter. 9 Sic describit hos hypocritas sycophantas, calumniatores Christi, obturantes cordis aures ne salutaria Christi monita susciperent, sed à Christo abeunt scandalizati. Christus autem praedicens futuram illorum damnationem ait: Omnis plantatio, quam non plantavit Paler meus coelestis, eradicabitur. Sinite illos, caeci sunt et duces caecorum; caecus autem si caeco ducalum praestel, ambo in foveam cadunt. Duplici parabola, aut, si mavis, mataphora, describit perditionem eorum, sicut et Regius Vates eodem Psalmo: Deus conlerel dentes eorum in ore ipsorum, molas leonum coníringel Dominus. Ad nihilum devenienl sicut aqua decurrens; intendit arcum suum donec infirmentur, sive tendat sagittas suas Deus et statim excidentur, peribunt; sicul! cera quae fluit auferenlur, supercecidii ignis el non viderunt solem, hebraice: Limaz colliquescens, * idest in limum abiens, abibit quisque eorum, sicut abortivum mulieris quod non vidit solem; perdentur, inquit, ac si nunHos alloquitur Iegius Vates vocans cos similes scrpentibus. Christus nutem duplici metaphora praedicit duplicem futuram illorum perditionem, sicut idem Vates describit terribilem irnm Dei coutra illos; ernnt ením vere inimici Dei, iustitiae zelum ostendentes, sed gravissima facinora €ontra legem Dei admlittentes. quam extiterint, sicut abortivus qui in matris utero moritur. Et tandem: Priusquam intelligerent spinae vestrae rhamnum, sicul viventes sic in ira absorbel eos: priusquam spinae malitiae et perversitatis intelligerent se adolevisse et crevisse in rhamnum perfectae. malitiae, in ira absorbel eos, vel ex hebraico: Priusquam intelligerent ollae vestrae rhamnum, ** idest ignem ex rhamno spinisque; nam. spinae tunc adhibebantur ad ignem, unde ait: Exarserunt sicul ignis in spinis, S et Salomon: Sicul sonitus spinarum ardenlium sub olla, sic risus stulli. * Ait ergo: priusquam ollae sentirent ignem spinarum, in ira sua Deus quasi viventes, idest crudas carnes comedet ; sumpta similitudine ab homine magna fame laborante, ita :ut fame stimulatus ferre non possit moram ut: coquatur caro, sed crudas prope carnes extrahit ex olla, sicut nos dicere solemus de homine crudcli odio aliquem persequente, quod vivum illum comederet, quod in. veneni poculo illum biberet; ** sic inquit facturam Dei iram cum ipsis hypocritis inimicis Christi, sub specie tamen et larva amicitiae; quod proditionis est genus sub amici persona IRIHUIG MIR animum gerere, sicut Ioab cum Abner, ** Iudas cum Christo. 5" ' : "NT Tales erant scribae et Pharisaei: in specie quidem religiosi viri ac servi Dei, vere autem inimici Dei et transgressores divinarum legum: T'ransgredimini mandatum Dei propler íradilionem vestram : foris iusti, intus, inquit, pravo animo et corde; hinc ait: De corde... ezeuni cogilationes malae, homicidia, adulteria, fornicaliones, furta, falsa testimonia, blasphemiae: haec sunt quae coinquinant hominem. 4? His autem vitiis contaminatos notavit Dominus scribas et Pha-. risaeos, qui Davidi olim peccatori similes erant: magnum iustitiae zelum ostendit contra hominem qui rapuerat ovem, adeo ut morte dignum iudicarit, cum tamen ipse adulterio et homicidio: contaminatus esset, gravissima facinora contra sanctissimas Dei leges admisisset; ? sic, inquam, Pharisaei. . à r , Severe Dominus hodie. corripuit hypocritas eorumque detexit. occultam malitiam, quoniam summopere hypocrisim abominatur Deus. Hinc semper Christus, cum in alios quidem peccatores. clemen- ' nunc quoque vulgatissimi. 46) CI. 2 Rg 3, 27 sqq. 47) Cf. Mt 206, 47-50; Mc 14, 43-45; Lc 22, 47-48. . 48) Mt 15, 19-20... '49).Cf. 2 Rg 11, 1:12, 1-9. " i POST DOMINICAM TERTIAM QUADRAGESIMAE 381 tissimum patrem ageret, in hypocritas semper iudicem egit severissimum: Vae vobis, scribae el Pharisaei hypocritae ! 9? Utinam esses calidus aut frigidus! Sed quia lepidus es et nec calidus nec frigidus, incipiam te evomere ex ore meo. *' Quia licet status hypocritarum minus videatur malus quam status peccatorum, est tamen multo periculosior, cum non cognoscant infirmitatem suam, quod ad damnationem sufficit tantum caritatis defectus. Habet quis aliquando ulcus internum quod non cognoscitur. Occultum apostema multo periculosius est quam si manifestum esset, manifestum enim facilius, adhibito cataplasmate, curari potest. Hypocrisis pestis occulta est. V. Duo legum genera proponuntur in hodierno Evangelio: leges divinae et leges humanae, mandata Dei et traditiones hominum. Lex Dei arbor vitae est, lex autem mundi lignum est scientiae boni et mali; * lex Dei sicut sol, lex mundi sicut luna; lex Dei scala coeli est: Si... vis ad vitam ingredi, serva mandata ; ** duo stipites sunt timor et spes: Ego sum Dominus Deus tuus, Deus zelotes, visitans iniquitatem pairum in filios ... his qui oderunt me, et faciens misericordiam in millibus his qui diligunt me et custodiunt mandata mea. ** Gradus autem sunt divina praecepta; per hanc scalam ascendunt Angeli, 55 spiritus angelici, animae sanctae in coelum. Lex autem mundi turris est Babel per quam homines ascendere volebant in coelum. 5$ Displicuit autem Deo aedificium illud, sic hodie Christo displicet scribarum et Pharisaeorum traditio quam destruit. Alta videbatur turris: Munus quodcunque est ez me libi proderit, * sed tamen contra caritatem erat, contra legem Dei, contra pietatem erga parentes. Docet Christus quod leges Dei praeferendae sunt legibus mundi, mandata Dei traditionibus humanis, et hoc quidem multis de causis. Primo, propter summam Dei auctoritatem, nam Deus Rez regum est et Dominus dominantium : 55 Deus dixit. ** Utinam hoc percepissent parentes nostri cum satanas dixit: Cur praecepil vobis Deus ne comedus... nec frigidus nec calidus, incipiam, etc. 52) Ct. Ibid. 2, 9. 93) Mt 19, 17. ,94) Ex 20, 5-6, Vulg.: Eorum qui oderunt.. — in millia his qui... custodiunt praecepta mea. etc. 19, 16. 59) Mt 15, 4. Severe Christus arguit hypocritas, quia summopere Deus cos abominatur. Duo legum genera proponuntur hodie: lex divinn, quae coeli scala est, mundana, quae est Ccontrn legem Del. Docet Christus praeferendam esse legem divinam propter summam Del, nuctoritatem, propter ipsius legis sanctitatem et lustitiam, dum leges humanae. saepe iniustae sunt el impine; Insuper lex divina unlversnlis est et perpetua, et levis, quia legi natural conformis, humanae autem leges snepe gravissimae sunt, derelis de omni ligno paradisi? *?* atque dixissent: Sufficit nobis divina auctoritas, praecepit Deus, obediendum nobis est. Sicut Deus infinitis partibus maior est homine, ita divina auctoritas omni humana, licet suprema imperiali aut pontificia auctoritate. Secundo, ratione eorum quae divinis legibus continentur, nam: Lez Domini immaculata, converlens animas; lestimonium Domini [idele, sapientiam praestans parvulis. Iustitiae Domini rectae, laetificarles corda ; praecepium Domini lucidum, illuminans oculos, timor Domini sanctus, permanens in saeculum saeculi ; iudicia Domini vera, iuslificata in semelipsa.9* Leges Domini omnes iustissimae et sanctissimae sunt, leges autem humanae saepe iniustae sunt, divinis legibus contrariae: Irritum fecistis mandatum Dei propter traditionem vestram. Saepe mundi principes ferunt leges iniquas avaritia excaecati, sicut erant scribarum et Pharisaeorum traditiones. Lex Dei est arcus in manu Christi, sedentis super equum album in Apocalypsi ; lex autem mundi saepe bilanx est in manu satanae sedentis super equum nigrum; * saepe autem bilancibus et stateris multae fiunt iniustitiae, fraudes, doli, ob inaequalia et iniusta pondera. Lex divina est volumen illud volans, quod in spiritu vidit Za - charias propheta, quod erat veluti diphthera, nam descriptae erant in eo poenae omnium peccatorum eratque decem cubitorum latitudinis et viginti cubitorum longitudinis. 9 Lex enim Dei universalis est et perpetua: Timor Domini sancius, permanens in saeculum saeculi ; sed lex mundi amphora illa est apud eundem Vatem, mensura iustitiae, sed in medio eius erat iniquitas. 9* Deinde, mandata quidem Dei levia sunt: Jugum... meum suave est el onus meum leve ; 5 humanae autem leges saepe gravissimae sunt, mosaica lege multo graviores; hinc ait Zacharias quod magnum talentum, magna plumbi massa immissa fuit in os amphorae. 9 Levis lex est Dei, nam legi naturali summe conformis est: Deus dixil: Honora patrem tuum et matrem tuam, ** quod quidem ipsa natura docet et ante legem latam natura ducti hoc servaverunt Sem et Iaphet, ** [saac, 5* Iacob,? Ioseph " et alii; imo tunc temporis vrr. 6-8. 65) Mt 11, 20. 66) Cf. 5, 8. 67) Mt 15, 3-4. 68) Ct. Gn 9, 21-23. POST DOMINICAM TERTIAM QUADRAGESIMAE 383 fihi paternam benedictionem ante mortem maximi faciebant tanquam inaestimabilem thesaurum. ?? Leges humanae imperfectae admodum sunt, nonnisi manuum lotionem praecipiunt, manus respiciunt, non animum; manuum exigunt munditiam et saepe sub larva iustitiae latet iniquitas, sicut Zacharias ait quod latebat iniquitas intra amphoram. Et saepe humanae leges nonnisi ab avaritia et gloriae cupiditate tractantur, sicut Vates ait quod amphora illa elevata in altum fuit a duobus mulieribus, quae milvi alas habebant, delataque fuit in Babylonem ut ibi aedificaretur ei domus. ? A Babylone coepit mundi regnum; ?* multa sunt autem regna quae nonnisi humanis legibus, quas dicunt rationes status, gubernantur. '* Leges autem Dei perfectae sunt, nuliam permittunt iniquitatem, perfectam exigunt a nobis iustitiam, ut sit unusquisque innocens manibus ei mundo corde. 9 In primis requirit a nobis animi candorem, cordis puritatem, bonam sanctamque conscientiam; hinc de cordis puritate seriose loquitur hodie Salvator cum Apostolis, declarans quod a corde pravo et perverso ortum habent mala omnia, quae hominem in oculis Dei inquinant et sordidum immundumque reddunt. Tandem, humanae quidem leges transgressoribus graves minantur et intentant poenas, nulla autem praemia iustis servatoribus [promittunt]. Non sic autem divinae, sed transgressoribus supplicia minantur: Qui maledixerit patri vel matri, morte moriatur, ? et servatoribus magna praemia ingentesque coronas promittunt: Honora patrem tuum el matrem... ul sis longaevus super terram, quam Dominus Deus luus daturus est libi."* Urget Dominus hodie acutissimis evidenter alludit hic ad nequissimum systema quod primus videtur exposuisse Marsilius Patavinus, qui in opere Defensor Pacis docens Statum habere supremam et absolutam potestatem in mundo, supra ipsam quoque Ecclesiam, licitum i]li faciebat omne libitum, dummodo aliqua specie boni publici cohonestari potuisset. Hunc secutus est Nicolaus Macchinvelli. Theoría haec, nit Lud. Pastor, quae potestati civili quandam omnipotentiam tribuens omnem libertatem individualem et ecclesiasticam destruit, ausu, novitate et violentía omnes impetus excedit quos Ecclesia ad illum diem sustinuerat. Executioni mandata ordinem tunc existentem funditus evertisset et tam Ecclesiam quam imperium ad extremum exitium propulisset; íta ut dici possit Marsilius praecursor fuisse Wicleffi, Huss, Lutheri et Calvini. Storia dei Papi, vol. 1, lib. 1, pag. 69. Cf. etiam Gius. Hergenrótiher Storia Universale della Chiesa, vol. 5, part. 3, cp. 2, pag. 32-33; Baldassare Labanca Marsilio da Padova ; Giov. Botero Della Ragion di Stato, cum Praefatione C. Morandi. 76) Ps 23, 4. 77) Ex 21, 17; Lv 20, 9; Mt 15, 4. imperfectae et multas iniquitates permittunt, lex autem Dei perfectam exigit iustitiam; leges humanae poenas intentant, sed praemia non dant, lex divina servatoribus praemía et transgressoribus poenas proponit. Lex divina B suprema Dei auctoritate, sapientia et justitia est; nos nutem insipienter mundi leges magis quam di vinas Sservamus; sed cum ad tribunal Dei Statuemur, nullas exctisntiones habebimus. 384 . Ó FERIA QUARTA calcaribus timoris et spei ut divina praecepta servemus, propositis aeternis praemiis aeternisque suppliciis servatoribus aut transgressoribus. VI. Deus dixit : Honora pairem tuum. In legislatore requiritur summa quidem auctoritas ut obediatur, sed cum summa sapientia ac summa iustitia et integritate coniuncta, ut lata lex iusta sit sanctaque, et sapientissime ac prudentissime lata. Talem Deus Moysen legislatorem instituit, talem postea Christum misit. Sed: Deus, inquit, dixit. Quid sublimius? Quae maior auctoritas, sapientia, iustitia aut sanctitas desiderari potest? Deus dixit, Deus deorum, *? Rez regum el Dominus dominanlium. Cum Israelitae divino miraculo per Eliam cognoverunt Deum esse potentiorem Baal, Deum verum adoravere et coluere. 9 Nos autem, fratres, cur non unius summi Dei, quem solum agnoscere et credere dicimus, mandata servamus, scita custodimus? Similes videmur Philisthaeis, qui agnoverunt quidem Deum Israel in arca testamenti potentiorem esse deo ipsorum Dagone, sed tamen cultum Dei Israel suscipere noluerunt, dicentes quod dura erat manus ipsius contra eos et contra Dagonem deum ipsorum. ** Nos adhuc, fratres, mundum magis quam Deum colere volumus? Mundi leges, imo, quid dico leges? dico vitia, servamus, quam sanctissimas leges Dei. Patet luce clarius in pompis et vanitatibus mundi, patet in legibus duelli et iis quae ad honorem spectare videntur. Sed advertite, fratres, quod cum Dominus hodie scribis et Pharisaeis dixerit: Quare... vos iransgredimini mandatum Dei propler tradilionem vestram ? obmutuerunt, sicut ille cui dixit rex: Quomodo huc intrasti non habens vestem nuptialem ? €* obmutuit, excusationem quam afferre posset non invenit. Nunc autem multas excusationes habemus, sed umbrae sunt vanissimae. Hi qui longe sunt ab ecliptica corpore, magnas efficiunt umbras; qui autem sub ecliptica sunt, nullas. Fratres mei, nunc longe sumus a Deo, hinc Deus parvus est in oculis nostris; mundum maximi facimus, honor mundi res maximi videtur momenti; sed cum ad Dei tribunal statuemur, non sic erit; tunc clare videbimus POST DOMINICAM .TERTIAM QUADRAGESIMAE 385 quod mundus nihil est nisi umbra, propterea respondere non poterimus. VII. Deus dizit: Honora patrem tuum et matrem... el: Qui maledixerit patri vel matri, morte, etc. 33 Servantibus divinum hoc praeceptum in Sacris Litteris multa magnaque praemia promittuntur; e contra, vero, non servantibus multa supplicia. In Deuteronomio Dei voce et totius populi maledictus est qui non honoral patrem suum et mairem suam, ** nam vere non potest Dei amicus esse; qui enim non honorat nec diligit patrem, quem videt, Deum, quem non videl, quomodo diligere potest ** et honorare? Multi sunt parentes qui de filiis conqueruntur, sed: Dade seminaverit homo, haec el metet. * Verum quidem est quod aliquando filii pessimae cuiusdam naturae videntur esse, ita ut licet a parentibus sint optime educati, quales fuerunt filii David, tamen lupus non potest non esse lupus, licet domi sit a pastore educatus. Verum enimvero, ut plurimum vitia filiorum parentibus imputantur. Quandiu filii in aetate sunt tenera, instar terrae sunt aptae ad semen omne recipiendum, in qua plantarum omne genus plantari possit. Videte, parentes, quid seminetis, quid plantetis, quae exempla filiis vestris praebeatis. Agendum vobis est sicut Deus egit cum populo Israel, de quo ait: Filius meus primogenitus Israel ; * cum enim de terra Aegypti eduxisset, non statim in terram promissionis introduxit, sed multis annis in deserto retinuit, legem dedit, divinam religionem cultumque docuit, moralem utique et divinam philosophiam, optimos mores, vitam filiis Dei dignam. VIH. Honora patrem tuum et matrem. Quia pater imago quaedam Dei est viva et naturalis, ostendens nobis divinam erga nos caritatem et providentiam, ideo sicut imago Dei honore et reverentia digna est, adoramus sacras imagines Christi, sic pater honorandus est. Tria accepimus a parentibus: esse, vivere et bene vivere secundum virtutem; generationem, conservationem et educationem; ideo tria debemus eis: amorem, honorem et obedientiam veram, ut uno dicam verbo, Magna praemia promittuntur honorantibus parentes. Mult parentes de filis conqueruntur, sed, ut plurimum, vitia filiorum ipsis parentibus imputanda sunt. A parentibus tria accepimus: vitam, conservationem et education em; ideo tria illis debemus: amorem honorem et obedientiam. In hodierno Evangelio duae leges reperiuntur: divina et humana; sed lex humana saepe cum divina contendit. 386 "NS. FERIA QUARTA gratitudinem, veram grati animi exhibitionem, nam nonnisi impares gratias referre possumus pro acceptis beneficiis, magnis illis quidem et magna cum caritate praestitis. Quis verbis assequi possit caritatem et beneficia parentum erga filios? Parentes post Deum summi sunt benefactores nostri, maxima ab eis accepimus beneficia; quare summopere diligendi nobis sunt et pro viribus beneficiis afficiendi. Ingratitudo nanque Deo supra quam dici potest odio est, fontem divinae misericordiae exiccat. Cham propter iniuriam Noe patri factam maledictus fuit; 99 Absalom infelicissima morte interiit. 9 Salomon ait: Oculum qui subsannat patrem... effodiant ... corvi. 9) Sic: Qui maledizxeril palri vel matri morte moriatur : lapidibus obrui iniquus filius divina lege iubetur. ?! Il. ALIA HOMILIA Quare... pos ftransgredimini mandatum Dei propter lraditionem vestram ? Nam Deus dizit: Honora pairem tuum, etc. ! I. Sicut in terrestri paradiso inter multas arbores duae memorantur insignes: arbor vitae et arbor scientiae boni et mali, ? et in coelo inter astra innumera duo luminaria magna: sol et luna,? in domo A- brahae duae mulieres: Sara et Agar, * quas Apostolus allegorice interpretatus dixit significare duo Testamenta: legem Moysi et Evangelium Christi, 5 sic in hodierno Evangelio reperiuntur duae leges: divina et humana; illa Sara est domina, haec Agar ancilla. Sed sicut Agar cum Sara de primatu contendebat, in domo ipsa dominari volebat, quare opus fuit ut eam Abraham, Dei etiam iussu, e domo eiceret,5 sic homo, lex humana de primatu cum divina contendit legemque divinam contemnit, sicut Agar Saram contemnebat: ? Irritum fecistis mandatum Dei propter traditionem vestram. ?* Quandiu Agar in domo Abrahae humilis mansit et obediens ancilla, dilexit eam Sara, Abrahamo eam dedit uxorem ut ex ea filios procrearet; sed POST DOMINICAM TERTIAM QUADRAGESIMAE 387 cum ipsa dilectam honoratamque se videns, in superbiam elata fuit cóepitque cum ea contendere, tunc domo pulsa fuit. Lex divina non prohibet leges humanas, imo favet eis, praecipiens ut regibus et principibus debitus honor et obedientia praestetur; sed iniustas damnat et divinae legi contrarias. Sic Christus hodie non omnes humanas traditiones damnat, non dicit malas fuisse traditiones seniorum, sed damnat traditiones scribarum et Pharisaeorum iniustas et impias, contrarias divinae legi: Transgredimini mandaium Dei propler traditiones vestras; Irritum fecistis mandatum Dei propter traditionem vestram ; Oporletl autem Deo magis obedire quam hominibus. ? Sed philosophemur, quaeso, parumper et videamus qualis sit natura harum legum et quid discriminis sit inter eas. Necessariae sunt leges reipublicae sicut moenia civitatibus, sepes et maceriae hortis ac vineis, imo sicut anima corpori, nam lex veluti anima reipublicae est. Sed ob defectum caritatis introducta est lex; si enim vera caritas vigeret, lex necessaria non esset. Prudens paterfamilias ad regendam domum legibus non habet opus, si filii fraterna se diligunt caritate. Hoc est quod dixit Apostolus: Plenitudo... legis est dileclio !? Qui enim vere diligit amicum, minime laedit, sicut nec parentes familiam suam ob naturalem caritatem. Hinc etiam. Paulus ait quod lez iusto non est posita, ** iusto et sapienti viro. Qui ex animo virtutem diligit, sicut mater unicam prolem, non expectat praecepta legis aut superioris ad excercenda opera virtutum. Agit omnia amor; sed quoniam peccati causa ab initio defecit caritas, Cain odio habuit occiditque fratrem suum Abel, ? propterea introducta est lex et duplex lex: divina et humana; duo luminaria: solin potestatem et moderatorem diei et una ad moderandum regnum tenebrarum. II. De lege divina verba faciens Regius Vates ait: Lez Domini immaculaía, convertens animas ; testimonium Domini fidele, sapientiam praestans parvulis. * Quattuor dicit, nam utique quattuor sunt munera iustissimarum et sanctissimarum legum. extirpare vitia puniendo peccata, regulare mores hominum praecipiendo virtutum Lex divina favet legibus humanis iustis, damnat iniustas. Leges necessariae sunt reipublicae ob defectum caritatis, nam verus Iustus non eget praecepto ut virtutem exerceat. Regius "Vates quattuor affert munern divinae legis: extirpare vitia, rcgulare mores, procurare felicitatem, dare cognitionem virtutum nc vitiorum. Lex divina est ab infinita potentía, sapientiu et bonitute Del, 388 FERIA: QUARTA opera, procurare bonam pacem et felicitatem reipublicae, ac tandem dare veram et facilem cognitionem virtutum et vitiorum, bonorum quae agenda sunt et malorum quae fugienda. Ergo lex Domini immaculata, quoniam vitam, mentem, conscientiam immaculatam requirit, nullum vitium aut peccatum permittit impune; convertens animam, reducens eam ad veram virtutem vitaeque sanctitatem internam et externam; praeceptum Domini fidele, verum in minis atque promissis; et tandem sapientiam praestans parvulis, doctrina facilis est; Praeceptum Domini lucidum, illuminans oculos. Lex Domini immaculata, quia fimor Domini sanctus, purus, permanens in saeculum saeculi ; iudicia Domini vera, iustificata in semetipsa: vera et iusta, pariter, tum quoad intellectum tum quoad voluntatem, nam: Desiderabilia super aurum el lapidem pretiosum multum et dulciora super mel et favum. Etenim servus tuus custodit ea, in custodiendis illis retributio multa ; cognitionem dat virtutum et vitiorum: Delicía quis intelligit ? Ab occultis meis munda me et ab alienis, a praesumptionibus, parce servo iuo, nam si mei non fuerint dominali errores, tunc immaculatus ero et emundabor a delicto maximo, multo, a multitudine peccatorum; et erunt ut complaceant eloquia oris mei et medilatio cordis mei in conspectu tuo semper: * placebunt tibi preces et orationes meae, si vitam duxero immaculatam iuxta regulam sanctissimae legis tuae: Quicunque hanc regulam secuti fuerint, pax super illos el misericordia. ** Regula est norma iuste sancteque vivendi rectissima, amussis iustissima. Lex Dei est Evangelium Christi: In omnem terram exivit sonus eorum, !9 linea, regula, canon eorum. Sic: Iustitiae Domini rectae, laetificantes corda. ** III. Sed non sine causa dicitur lez, non leges hodie; mandatum, non mandata, cui opponuntur traditiones seniorum: !? Propter traditiones vestras. Multo plura praecipit lex humana quam divina, multo plura principes quam Deus. Lez Domini, doctrina Domini, immaculata; ideo immaculata quia Domini, nam Deus omnipotens est, infinitae sapientiae, infinitae bonitatis; non fert leges ex necessitate, quia bonorum nostrorum non indiget, !? thesaurus est infinitarum aeternarumque divitiaPOST DOMINICAM TERTIAM QUADRAGESIMAE 389 rum; nullus in eo potest esse error, nulla falsitas, quia infinita eius est sapientia; nulla perversitas et iniustitia in ea vel praecipi vel permitti, quia in eo summa bonitas, summa sanctitas, summa iustitia et caritas paterna optimi patris erga dilectissimos filios. Qualem legem et qualia mandata dare posset optimus et sapientissimus pater dilectissimis filiis, talem legem taliaque praecepta et regulas vitae dat Deus mundo. Lez Domini immaculata, convertens animas a malo ad bonum, a vitiis ad virtutes, a mundo ad Deum, ut ipsum Deum toto corde super omnia diligamus. M Non sic mundana lex; nonnisi manuum munditiem quaerit, Deus autem totius corporis puritatem; bona opera, si qua quaerit, externa tantum non interna, et externorum non finem, non intentionem; divina autem lex non tantum externa opera requirit, sed etiam internas virtutes animique intentiones, scopum et finem. In primis cor a nobis requirit, alioquin ait: Populus hic labiis me honorat, cor autem eorum longe est a me ; in vanum autem colunt me,?? nam cum spiritus sit Deus, veros adoratores quaerit qui adorent eum in spiritu el veritate. ? Quod autem ait: Praeceptum Domini fidele, verum, verax in docctrina, in promissis, in minis, doctrina divinae legis ipsamet veritas est, sed veritas facilis: Sapientiam praestans parvulis, doctrina parvulorum est, facilis, levis: Tollite iugum meum super vos... quia mitis sum et humilis cordc; iugum enim meum suave est et onus meum leve, el invenielis requiem animabus vesiris. ** Quod praecipit divina lex humanum est, naturali legi consonum et conforme: Nam Deus dizil : Honora patrem et matrem, ?? ad quod opus ipsa natura urget; humana autem, quae, ut plurimum, a cupiditate ortum habet, gravia mandat: Imponunt in humeros hominum gravia et importabilia; ** Munus quodcunque est ex me libi proderit, et non honorificabit patrem suum el mairem, ?5 idest necessitate confici et perire sinet, ut decretis vestris obediat contrariis divinae legi: Irritum fecistis mandatum Dei propter traditionem vestram. Lex divina talis est ut in custodiendis illis sit retributio multa, inverso affert. hos vrr. 23) Ibid. 15, 3-4. 24) Cf. ibid. 23, 4. 25) Ibid. 15, 5-6. Vulg.: Aut matrem, praecipit internam et externam sanctitatem, humana autem ]ex externa tantum opcra requirit; illa facilia praecipit, haec autem gravia imponit; | ———— £dd. lex divina magna praemin promittit servatoribus ct pocnas comminatur transgressoribus, humana poenas tantum transgressor!- bus intentat. Duobus calcaribus spcl et timoris urget nos hodle Christus ad servandam divinam legem. Lex divina requirit veram sanctitatem vitae, non fictam, hinc sunt desiderabilia super aurum et lapidem pretiosum mullum: ?* Ut sis longaevus super terram, quam Dominus Deus tuus dalurus est libi : ** mercedem promittit vitam aeternam ac beatissimam in terra viventium, in paradiso, servantibus eam; non servantibus autem: Qui malcdixerit patri vel matri, morie moriatur :?$ aeternam mortem, aeterna comminatur supplicia. Non sic autem lex hominum: servatoribus praemia non promittit, sed tantum transgressoribus poenas minatur et intentat; et eam ob causam servantur, quoniam principes legum conditores possunt a transgressoribus poenas sumere quas minantur, et sumunt, non parcunt, faciunt eos poenas pro transgressionibus luere. Christus autem non uno tantum calcari nos pungit hodie, sed duobus acutissimis; nos enim equus.albus sumus, super quem Ioann e s Christum in Apocalypsi equitantem vidit. ?? Id quod maxime requiritur in equo sanitas est et fortitudo, sed cum obedientia, ut equiti et sessori ad nutum obediat, sicut in navi requiritur quidem non pulcritudo, sed integritas cum obedientia, ut timoni facile obediat et gubernari se sinat in undis. Et quidem omnis homo vel Christi vel satanae equus est, vel Christi vel satanae spiritu regitur. Omnis homo in hac vita, si piger equus sit, acutis calcaribus pungitur a sessore; sic Christus hodie agit, calcaribus acutissimis utitur. Et tamen multo plures sunt qui temporalium poenarum timore ducti humanas leges servant, quam qui divinas, moti spe aeternorum praemiorum et metu infernalium suppliciorum. O mortuam fidem nostram! IV. Lez Domini immaculata, veram a nobis requirit virtutem non fictam, veram sanctitatem vitae non hypocrititiam, ut simus sicut cherubim Moysi toti aurei, ?? non sicut cherubim Salomonis foris aurei, intus vero lignei, qui non divinum propitiatorium ut illi, sed foris aspiciebant, illisque mole multo maiores erant, non virtute sed praesumptione. ?** Hypocritae superbia elati maiores videntur veris iustis qui humiles corde sunt. Similes sunt hypocritae iustis, sicut vespae apibus, sicut sacerdotes Baal sacerdotibus Dei, sicut magi Pharaonis POST DOMINICAM TERTIAM QUADRAGESIMAE 391 Moysi et Aaron in multis signis; ??* sed tamen non est eorum solida et constans virtus; adulterini adamantes sunt, chymicum aurum: Omnis plantatio, quam non plantavit Pater meus coelestis, eradicabitur. ?3 Lez Domini immaculata. Sciens Regius Vates quod Dominus vera sanctitate vitae, puritate cordis et animi candore delectatur, instantissime cum lacrimis orabat dicens: Amplius lava me ab iniquitate mea et a peccato meo munda me... Asperges me hyssopo et mundabor, lavabis me et super nivem dealbabor... Cor mundum crea in me, Deus, et spiritum rectum innova in visceribus meis. * Nam homo hypocrita est sicut Naaman syrus, pretiosissimis vestibus indutus, sed tamen leprosus erat.?* Morum elegantia in homine hypocrita vestes sunt pretiosae, sed vitia animi leprae, plagae et ulcera: De corde... exeunt cogitationes malae, etc. 9 nam Deus tantum delectatur puritate cordis. OUTPUT ERE Mystice transit hodie Christus a synagoga ad Ecclesiam. Medicum agit hodie Dominus.
CHAPTER 21. Feria Quinta
« POST DOMINICAM TERTIAM QUADRAGESIMAE Surgens lesus de synagoga introivit in domum Simonis ? socrus autem Simonis tenebatur magnis febribus, etc. ! I. Arca sanctissima Dei viventis transit hodie a tabernaculo Moysi ad augustissimum et sacratissimum templum Salomonis, ? a synagoga Moysi ad Ecclesiam Petri, ad curandam mulierem magnis febribus laborantem; Angelus Domini ingressus in domum Abrahae magno miraculo Sarae sterili et iam vetulae contulit fecunditatem. * Hodie Christus, magni consilii Angelus, * Filius Dei verus, Deus humanatus, sicut Angelus ille in humana specie domum Abrahae intravit, ingressus domum Simonis, quae mysterio eadem est cum domo Abrahae, magno miraculo mulieri vetulae et gravissimo morbo laboranti confert sanitatem et validas corporis vires, ita ut statim surgens ministraret illis. 5 Medicum agit hodie Dominus: ingreditur ad visitandam infirmam, accedit ad lectum, tenet manum infirmae veluti pulsum tangens; nec tamen ordinat potiones et medelas, sed imperat febri et statim sanavit eam. Isaias, sanctissimus, ac nobilissimus propheta, ex regia Davidis stirpe, cum Ezechia rege, incurabili, gravi ac mortali infirmitate morboque oppresso, ita ut pene animam ageret, medicum egit ac cataplasmate quodam usus, magno miraculo sanitatem optatissimam ei contulit; * Christus autem solo verbo hanc sanat. 5, 2-7. 3) Cf. Gn 18, 1-14; 21, 1-2. 4) Is 9, 6. Ex Translat, Septuaginta. ») Ct. Le 4, 39. 6) Ct. 4 Rg 20, 1-7; Is 38, 1 sqq. II. Iussit Deus ut magnus sacerdos et summus pontifex medicum ageret ad curandam tantummodo lepram, ? sicut etiam Eliseus Naaman syri lepram curavit. * Deus ipse in Sacris Litteris saepe medicus est appellatus et etiam medicum egit, nam contra venena ignitorum serpentium antidotum serpentis aenei ordinavit, * et populo veluti medicam vivendi regulam dedit, ut ab his et illis carnibus ac piscibus abstinerent. !? Ait ipse: Ego sum Dominus Deus sanator tuus, !! hebraice T8255." medicus tuus. Asa, rex Iudaeorum, arguitur a Divina Scriptura, quod cum in gravissimum morbum incidisset, in infirmitate sua non quaesivit Dominum, sed magis in medicorum arte confisus fuit. ? Regius Vates saepe Deum medicum appellat: Qui propitiatur... iniquitatibus tuis, qui sanat omnes infirmitates tuas, * hebraice: Medetur omnibus infirmitatibus tuis ; et iterum: Sana me, Domine, quoniam infirmus sum ; 5$ iterumque: Sana animam meam quia peccavi libi.!'* Maria soror Moysi, cum facta esset leprosa, oravit Moyses ad Dominum dicens : Obsecro, Domine, sana eam. Ad orationem Abrahae sanavit Deus Abimelech regem a plagis. !? Christus autem missus est tanquam medicus: Spiritus Domini super me, eo quod unxit me, evangelizare pauperibus misit me, ut mederer contritis corde.? Malachias ait: Vobis timentibus nomen meum orietur Sol iustitiae et sanitas in pennis eius, ** in fimbriis eius, sicut mulier illa agnovit, quae tangens fimbriam vestimenti Christi sanata fuit a fluxu sanguinis, incurabili infirmitate, nam ad sanitatem recuperandam omnia bona sua in medicos erogaverat. ?? Dum autem Christus sol et medicus appellatur, designatur quod tam potens est ad omnes curandas infirmitates quam sol ad tenebras illuminandas, cum solo verbo posset, quoscunque liberet, ab omni infirmitate curare; solo verbo imperavit febri et dimisit eam. ?? O medicum plane divinum, cui Ieremias ait: Sana me, Domine, et sanabor, saluum me [ac et salvus ero, quoniam laus mea tu Vulg.: Confísus est. 14) Ps 102 (hehr. 103), 3. 15) Ps 6, 3. Vulg.: Quoniam infirmus sum; sana me, Domine. 16) Ps 40, 5. 17) Cf. Nm 12, 10 sqq. Deus !n S. Scriptura saepe medicus appellatus est et etiam medicum eglt ; sic et Christus missus fuit tanquam medicus, et medicus quidem potentissimus. Multa scientia opus est medicis; Christus nutem Inlinita sapientia est, dominus naturae, idco opus non habet medicamentis uti. In curandis infirmis Christus maxime ostendit Petentiam divinitatis suae. 394 : FERIA QUINTA es! ** Isaias, qui Ezechiam a morbo curavit, interpretatur divinus salvator,sivesalvatorDeus ; Christus autem sicut appellatur Salvator, ita verus est Deus. Ipse vas est novum sale plenum ab Eliseo [adhibitum] ad curandas sanandasque aquas Iericho. ?5 Sal hieroglyphicum est sapientiae. Multa scientia opus est medicis; in Christo autem sunt omnes ihesauri sapientiae et scientiae ?* Dei, quamvis non sit Christo necessaria naturalium rerum [cognitio] vel naturalis magia, sicut medicis; nam his quidem necessaria est, quoniam ministri sunt et coadiutores naturae; morbos curant adhibendo remedia, removendo causas morbi, applicando activa passivis. Sed Christus dominus est naturae; hinc imperavit febri, sicut alias imperavit ventis el mari et facta fuit tranquillitas magna; ?' hinc nullis usus est medicamentis, nisi forte contrariis, nam ad illuminandum caecum a nativitate collyrio luti usus fuit, ?9* quod potest obcaecare videntes potius quam illuminare caecos. Christus Angelus ille est qui descendebat in piscinam ad curandos infirmos a quacunque detinebantur infirmitate, sic nanque ipse in piscinam descendit hominemque triginta et octo annos in infirmitate habentem curavit. ?? III. Nulla in re magis Dominus ostendit divinitatis suae potentiam quam in curandis infirmis, maxime incurabilibus. Hinc cum Ioannes misit ad eum discipulos suos ut interrogarent eum si ipse esset verus Messias, respondit: Ite et renuntiate Ioanni quod caeci vident, claudi ambulant, leprosi mundantur, surdi audiunt et moriui resurqunt. 59 Nam ad hoc venturus erat Messias, sicut Isaias propheta ait: Deus ipse veniet et salvabit vos. Tunc aperientur oculi caecorum et aures surdorum patebunt ; tunc saliet sicut cervus claudus et soluía erit lingua multorum. *! Videtis Deum medicum, sed non solum iníirmos curantem, verum etiam mortuos suscitantem. Videtur hodie Christus arbor illa mirabilis, quam Ioannes vidit iuxta flumen paradisi, semper onustam fructibus, et folia, inquit, ligni ad sanitatem gentibus; * quemadmodum Ezechiel similem 24* 17, 14. 25) Ct. 4 Hà 2, 19-22. 26) Col 2, S. 27) Mt 8, 26. 28Y Ct. le 9, 1-7. 291 Cf. ibld. 5, 2.9. $80) Mt 11, 4-5; Lec 7, 22. S1) 35, 4-5. Vulg.: Arpjria eril lingua multorum. 32) Apc 22, 2. Vulg.: Ad sanitatem gentium. POST DOMINICAM TERTIAM QUADRAGESIMAE 395 vidit arborem in spiritu iuxta fluvium procedentem de templo, ef erunt, inquit, fructus eius in cibum el folia... in medicinam. ? Videtur hodie Dominus veluti fons sanitatum, nam sic eum Isaias appellavit dicens: Haurietis aquas in gaudio de fontibus salulis, ** cum prius dixisset: Fortitudo mea et laus mea Dominus, et factus est mihi in salutem,3* sive Salvatorem; unde postea subiungit: Ezulla et lauda, habitatio Sion, quia magnus in medio tui Sanctus Israel. 99 In medio, inquit, iui verus Deus Israel, factus Salvator hominum, veluti fons sanitatis et salutis. Undeetiam Regius Vates:Quoniam apud te est fons vitae et in lumine tuo videbimus lumen; ?' fons sanitatis et salutis, quoniam solo verbo salutem conferebat, sicut legimus de Deo: Misit verbum suum et sanavit eos, et eripuit eos de interilionibus eorum, ?** idest a mortalibus morbis. Hanc ob causam Christus appellari voluit proprio nomine: Salvator, ?? quia in mundum venit ad afferendam homini salutem tum animae tum corporis. IV. Sanat autem divinus hic medicus hodie mulierem magnis febribus laborantem, quae naturam significat humanam peccato infectam et ira Dei exagitatam, ex paradiso eiectam; unde Hegius Vates ait: Deus, repulisti nos et destruxisti nos, iralus es et misertus es nobis. Commovisli terram et conturbasti eam; sana contritiones eius, quia commota est. Ostendisti populo tuo dura, potasti nos vino compunctlionis. * Naturam humanam terram appellat aridam, squalidam, sitientem, omni ex parte fessam apertamque ob nimiam siccitatem: Commovisti terram et confregisti eam, scidisti eam ; sana conitriliones eius, scissuras eius ; sicut alibi ait: In ferra deserta, sitibunda et inaquosa ; * et alibi: Anima mea sicut terra sine aqua. *? Sed tamen terrae huic salus promittitur, hinc ait: Benedizisti, Domine, terram tuam, averlisti captivitatem Iacob. * Terra ob peccatum maledicta fuit, ^ nunc autem benedicta dicitur: Averlisti captivitatem Iacob, populum tuum a servitute diaboli et peccati liberasti. Hoc est enim hodie mulierem a febribus liberare; nam sanitas corporis ^ Prophetls iam praedictus fuit fons sanitatis et salutis, ideo appellari voluit proprio nomine: Salvator. Mulier hodie sanata figurat naturum humanam peccato Infectam, sed a Christo e servitute peccati liberatam; mami peccatum cnim vera caopltivitas spiritus est. Solus Deus potest convertere cor nd invisibilia, et bona restituere quae largitus fuerat humanae naturae. SoM timentes Deum salutem hanc consequentur. symbolum est sanctitatis in anima, vitia in corpore infirmitates et morbi vitiorum et peccatorum in anima. Captivitas spiritus peccatum est, nam: Qui facit peccatum, servus est peccati, ** est captivitas synagogae in Aegypto et Babylone. Nam de infirmitatibus etiam dicere solemus quod hic subiectus est catharro, ille podagrae aut chiragrae, alius doloribus colicis aut arthriticis; sed: Avertisti, inquit, captivitatem populi tui; quod ipse declarat: Remisisti iniquitatem plebis tuae, operuisti omnia peccata eorum ; mitigasti omnem iram tuam, avertisti ab ira indignationis tuae. ** Sic mitigata ira, placatus, benedixisti .. .. terram tuam: Imperavil febri et dimisit illam. V. Sed rogari voluit: Rogaverunt illum pro ea :*' ecce oratio in Psalmo eodem: Converte nos, Deus salutaris noster, et averie iram tuam a nobis. Nunquid in aeternum irasceris nobis ? Aut extendes iram tuam a generatione in generationem ? Deus, tu conversus vivificabis nos, el plebs tua laetabitur in te. Ostende nobis, Dcmine, misericordiam iuam et salutare tuum, salutem tuam, da nobis. *8 Converte nos, inquit, quoniam peccatum aversio est a summo bono, solus autem Deus humanum cor ad invisibilia divinaque bona potest convertere. Hinc Ieremias ait: Converte me, Domine, et converiar ad te, quia tu ... Deus meus es. Postquam enim convertisti me, egi poenitentiam, el post quam ostendisti mihi, percussi femur meum, confusus sum et erubui. *? Quoniam vero peccatum mortem affert magnamque tristitiam, hinc ait: Conversus vivificabis nos, el plebs tua laetabitur in te ; ostendens misericordiam et dans salutem Deus ad nos ab ira convertitur. Vel illud conversus phrasis linguae est: iterum vivificabis, et nos et plebs tua, etc.; restitues nobis bona quae prius fueras largitus humanae naturae in paradiso. . Facta autem oratione pro salute humani generis, ait: Audiam quid loquatur .... Dominus Deus, quoniam loquetur pacem in plebem suam; pacem, prosperitatem et felicitatem, sed in plebem suam, in electos suos, super sanctos suos .. ..in eos qui convertuntur ad cor, qui non revertuntur ad stultitiam; nam: Prope timentes eum salutare ipsius: timentes Dominum, pii cultores Dei salutem consequentur. POST DOMINICAM TERTIAM QUADRAGESIMAE 397 Loquetur autem pacem, inquit, ut inhabitet gloria, idest Deus gloriae, in terra nostra : 9? Verbum caro factum est et habitavit in nobis, et vidimus gloriam eius, gloriam quasi unigeniti a Patre; * Christus enim Salvator noster est et gloria Dei. Sed quidnam sanitas ista significat? Utique sanctitatem, quae virtutum omnium veluti chorus est: Misericordia el veritas obviaverunt sibi, iustitia et paz osculatae sunt: gratia et fides, iustitia operum in legis observantia et pax divinae caritatis, sine qua nihil prodest iustitia: Dominus dabit benignitatem et terra nostra dabit fructum suum. Iustitia ante eum ambulabit et ponet in via gressus suos. ** Sic mulier hodie a febribus liberata, continuo surgens ministrabat illis, 5 omnibus virtutibus instructa, nam sanctitas complectitur virtutes tum cardinales tum theologicas; illae quidem humanae sunt, hae autem divinae; illae veritas de terra, istae iustitia de coelo. Virtutum moralium opera veritas de terra dicuntur, nam etiam infideles naturali tantum lege ducti praestare illa possunt; sed virtutes theologicae nonnisi de coelo infunduntur. VI. In domo autem Simonis hodie Christus non tantum mulierem hanc a febribus liberavit, sed etiam innumeris aliis sanitatem contulit, nam: Cum... sol occidisset, omnes qui habebant infirmos variis languoribus, ducebant illos ad Iesum ; et ipse singulis manus imponens curabat eos. *9* Quod quidem mysterium designare mihi videtur peccatum originale in muliere febricitante et multitudinem actualium peccatorum in innumera infirmorum turba. Peccatum originale veluti naturae peccatum est, et unum est, antiquum est, hinc ponitur in una muliere et vetula, socru Simonis; peccata autem actualia multa sunt, quoniam personarum sunt, hinc multitudo magna infirmorum, quos manuum impositione curat. Venit nanque Christus ad omnia peccata delenda: Ipse... salvum faciet populum suum a peccatis eorum; 5*5 Fidelis sermo et omni acceptione dignus ... . Christus Iesus venit in hunc mundum peccatores salvos facere. 99 Curationem autem mulieris febricitantis Paulus ad Titum mirabiliter expressit dicens: Eramus enim aliquando et nos insipienSanitas sanctitatem significat quae omnes virtutes complectitur, cardinales, theologicas et morales. Innumeros nlios infirmos hodie Christus curat, mystice designans se venisse ut curaret etinm peccata actualia. De hac mirabili curatione spirituali loquitur Divus Paulus agens de gratin Bnptismi. Ad delenda peccata commissa post Baptismum poenitentia opus est. Domus Simonis figura Ecclesiae. 398 . : FERIA QUINTA les, increduli, errantes, servientes desideriis et voluptatibus variis, in malitia et invidia agentes, odibiles, odientes invicem. Cum autem benignitas et humanitas apparuit Salvatoris nostri Dei, non ex operibus iustitiae quae fecimus nos, sed secundum suam misericordiam: salvos nos fecit per lavacrum regenerationis et renovationis Spiritus Sancti, quem effudit in nos abunde per Iesum Christum Salvatorem nosirum, ut iustificali gratia ipsius, heredes simus secundum spem vitae aeternae. 9 Ecce mulier quae magnis febribus tenetur: Eramus... insipientes, increduli ... servientes desideriis, nam ex peccato originali orta est concupiscentia carnis, cupiditas oculorum et superbia vitae. 59 Sed benignitas et humanitas ... Salvatoris nostri Dei salvavit nos per Baptismum, non ez operibus iustitiae ; nihil enim egisse legitur socrus Petri, sed curavit eam Christus ad preces Apostolorum, qui astitere veluti ministri Baptismi. Sic Baptismo curatur anima a febribus per infusionem Spiritus Sancti; haec est benedictio terrae, de qua Paulus ad Ephesios: Benedictus Deus et Pater Domini nosiri Iesu Christi, qui benedixit nos in omni benedictione ... in coelestibus in Christo, 5? idest per Christum, per gratiam et merita Christi. Qui autem post solis occasum curati fuerunt a Christo, opus fuit ut venirent ad inveniendum Christum in domo Simonis; nam in prima curatione non mulier venit ad Christum, sed Christus ad mulierem, curataque mulier fuit absque ullo suo incommodo; alii autem venerunt non sine incommodo, infirmi cum essent, ad inveniendum Christum. Ad delenda nanque peccata actualia post Baptismum commissa poenitentia opus est, labore et incommodo proprio. Et per impositionem manuum curantur; sic enim a sacerdotibus peccatores in sacra Confessione et. salutari exomologesi absolvuntur. Poenitentia etiam iniungitur illis ob patrata peccata: Singulis manus imponens curabat eos. Innumeris miraculis ornavit hodie Christus domum Simonis, sicut in mundi exordio coelum stellis innumeris decoravit; 9? est autem Simonis domus Sancta Ecclesia, mysticum coelum. 14-18. POST DOMINICAM TERTIAM QUADRAGESIMAE 399 II. ALIA HOMILIA I. Socrus Petri febricitans procul dubio mystice designat humanam naturam ob peccatum gratiam destitutam, gratia nanque animam sanctificans sanitas vera spiritus est. De hac autem infirmitate dicere possumus: In[irmitas haec non est ad morlem, sed... ut glorificelur Filius Dei per eam.* Peccatum originale febrim induxit carnalis concupiscentiae, fomitem peccati, inordinatam animi affectionem: Sensus ... el cogitatio humani cordis in malum prona sunt ab adolescentia sua. ? Ex illo ortum habuere tria capitalia et universalia vitia: Omne quod est in mundo, est concupiscentia carnis, inordinata affectio sensualium voluptatum, eí concupiscentia oculorum, « Auri sacra fames », ? Radiz...cmnium malorum. . . cupiditas ; * et superbia vitae, * ambitio honoris, vanae gloriae ardentissima sitis. Hae sunt febres quibus tenebatur socrus Simonis in mysterio; his vitiis infecta fuit humana natura in originali peccato. Sicut autem ex uno Noe tres nati fuerunt filii, ex quibus omne hominum genus propagatum est, ita ex uno peccato tria haec vitia, ex quibus omnia mundi vitia atque peccata. Ad curandam autem infirmitatem hanc clementissimus Deus, tanquam amantissimus pater cupidissimus salutis nostrae, remedia multa adhibuit. Omnia tamen in hodierno Evangelio ad tria rediguntur; habemus enim hic domum Simonis symbolum Sanctae Ecclesiae, habemus Christum medicum salutis et habemus orationes, merita et intercessiones Sanctorum, nam: Rogaverunt, inquit, pro ea... el stans super illam imperavit febri et dimisit illam. ? II. Instituit ab initio Deus Sanctam Ecclesiam per fidem, instituit sacrificia et sacramenta, instituit domum orationis. Ab initio nanque coeptum fuit a piis fidelibus publice in ecclesiis invocari nomen Domini, aedificari altaria ad offerenda publice sacrificia Domino; institutum etiam sacerdotium fuit, nam Abel, tanquam purus ac Mutier febricitans mystice designat humanam naturam peccato infectam, ad quam curandam tria remedia Deus adhibuit, Primum, dcdit fidem et verum cultum, ni — eL LL. LAS] Patriarchas et legem; Secundum, dedit iIntercessionem Sanctorum. Stulte haeretici negant intercessionem Sanctorum, nam etium in coelo maxima caritate nos diligunt. — md. ——— GU cO————————pz 2 À—À— up — —" o. -——w———X!— —————Ó — | — sanctus sacerdos obtulit sacrificium et oblationes, munera sacra Domino.* Ex tunc legimus viros sanctos, nam placuit Deo Abel, placuit Seth, placuit Enos, ? placuit insignissime Enoch, !? singularissime Noe; postea Patriarchae sanctissimi Abraham, ?? Isaac! et Iacob.'* Illos ergo Deus sanctificaverat, deleto originali peccato. Postea legem dedit novumque sacerdotium cultumque divinae religionis instituit, tabernaculum, templum aedificavit in domum orationis, ad percipiendam veniam peccatorum, ad gratiam et misericordiam a Patre misericordiarum consequendam per poenitentiam. Hoc igitur prinum remedium est, domus Simonis, Sancta Ecclesia, fides et religio vera piaque in Deum. IH. Alterum vero est Sanctorum intercessio: Rogaverunt illum pro ea. Sicut Abraham rogavit pro Abimelech et sanavit illum Deus, !5 sicut Isaac Dominum deprecatus fuit pro uxore sua sterili Rebecca, !$ sicut Iob oravit pro tribus amicis suis; !" Moyses oravit pro universo populo eique veniam obtinuit maximi peccati. 15 Samuel oravit Deum pro populo et ad ipsius preces liberavit Deus populum a Philisthaeis; !? Isaias oravit pro Ezechia ?? et universa civitate Ierusalem, cum obsessa esset a Sennacherib exaudivitque Deus preces illius magnoque miraculo civitatem liberavit. ?* Sic inquit: Rogaverunt illum pro ea, exaudivitque Dominus Apostolorum preces illorumque meritis infirmae mulieris optatissimam contulit sanitatem. IV. Ubi sunt haeretici qui Sanctorum negant intercessiones ? Adeo caeci sunt ut non videant quod Apostoli rogaverunt Dominum non tantum pro salute mulieris huius, sed etiam pro chananitide muliere ? *? Sed possunt, inquiunt, Sancti pro nobis intercedere dum vivunt in terris, in coelo autem minime. Sed cur, quaeso, non possunt? Num penitus obliti sunt nostri? Epulo in inferno non fuit oblitus fratrum suorum, sed pro illorum salute intercessit,?* et Sancti obliviscentur fratrum suorum in paradiso? Sic ergo apud Deum, qui totus caritas 8-11. 20) Cf. 4 Rg 20, 1-11; Is 38, 1-8. 21) Cf. 4 Bg 19, 1 sqq.; Is 37, 21 sqq. POST DOMINICAM TERTIAM QUADRAGESIMAE 401 est,?* Paler misericordiarum el Deus lolius consolalionis,?* exuerunt viscera omnis pietatis et caritatis? An non tenentur eliam in coelo sicut Deum ita etiam proximos ex caritate diligere? Qui autem viderit fratrem suum necessilalem habere el clauserit viscera sua ab co, quomodo caritas Dei manet in eo ? ?9 loannes in Apocalypsi vidit in coelo aureum altare incensi, locum utique orationis. Sed quid orant Sancti? Pro seipsis orare aut petere quid possunt? Si non pro nobis, pro quibusnam orant? Ibidem legimus quod Angelus venit el stetit ante allare habens thuribulum aureum ; el dala sunt illi incensa mulla, ul daret de orationibus Sanctorum omnium super altare aureum, quod esi ante thronum Dei ; el ascendit fumus incensorum de oralionibus Sanclorum de manu Angeli coram Deo. ?' Si Angeli pro nobis possunt intercedere, sicut etiam Zachariae 1 legimus quod Angelus pro populo intercessit et exauditus fuit, ?** cur non possunt Sancti, qui sunt veluti Angeli Dei in coelo? In Apocalypsi etiam legimus quod viginti quattuor seniores habebant in manibus phialas... plenas odoramentorum, quae sunl orationes Sanclorum ; ?? quod animae interfectorum propter Verbum Dei clamabant: « Vindica, Domine, sanguinem Sanctorum tuorum qui effusus est » super terram. *? Clamare possunt ad vindictam petendam, non autem gratiam et misericordiam ? * Aiunt Christum esse advocatum nostrum et unicum mediatorem. ? Bene, quid ergo? An non Christus Filius Dei, heres Dei, electus Dei? Ergo non alii? An non Christus luz mundi ??? Ergo non Apostoli? An non Christus pastor ovium? ** Ergo Episcopi non sunt pastores et doctores? Sed, age, sit Christus unicus advocatus noster apud Patrem; cur Sancti non possunt esse advocati nostri apud Christum? Nam hodie Apostoli apud Christum advocati fuere et pro salute febricitantis mulieris intercessere: Rogaverunt illum pro ea. O beatos qui 12 sqq. 29) 5, 8. 3€) Cf. ibid. 6, 10, Ex Breviarlo Rom. dic 28 Dec. in Festo SS. Innocentium ad Mat., respons. V et VIII lect.; S. Gregorlus M. Liber Besponsalis scu Antí- phonarius, (P. L. 78, 740). 31) Negant intercessionem Sanctorum praecipue Lutherani, quorum argumenta hlc confutantur. Cf. S. Laurentius a. Br. Lutheranismi Ii ypotyposis, part. 1, pag. 159. 230; part. 2, pag. 270. 307. 313-314. 353; part. 3, png. 35. S. Scriptura testatur Angelos pro nobis . intercedere .. nossc, ergo et Sancti Intercedunt. Intercessio Sanctorum nil detrahit supremne mediationi Christi, nam Sancti ndvocati nostr! sunt npud Christum, PTT TM et cognoscunt invocationes nostras. Tertium, míisit Christum pro salute mundi medicum divinum, apud Christum habent singulares patronos Sanctos aliquos, qui semper pro ipsis apud Deum intercedant! Nam honorat Deus Sanctos suos; id quod agnoscens Moyses, per merita Sanctorum patrum Abraham, Isaac et Iacob rogavit Dominum ut dimitteret populo maximam iniquitatem. ** Aiunt: Quomodo cognoscere possunt Sancti invocationes hominum? Dico: Quomodo cognovit Eliseus peccatum Giezi? 5*5 Quomodo Samuel peccatum Saulis? * Quomodo Prophetae noverunt futura? An non Deus, quem clare vident Sancti, speculum est in quo omnia elucent? Nobis autem factum scire sufficit quod pro nobis intercedunt: Rogaverunt illum pro ea. V. Tandem Christum misit pro salute humani generis medicum coelestem atque divinum: Imperavil febri et dimisit eam ; Omnes qui habebant infirmos, etc. Sicut Deus operatur. Omnis artifex suo utitur instrumento: pictor penicillo, sculptor scalptro, miles ense; instrumentum autem Dei, quo omnia fecit, nihil est, ex. nihilo fecit omnia solo verbo. Sic Christus hodie sanitatem confert et ab infirmis quos curat nihil accipit, sicut sol illustrat universam terram mundumque. Hac ratione Christus homo coelestis ?' dicitur et sol, 3? nam in hoc differunt coelestia a terrestribus: non movetur animal in terra, piscis in aqua, avis in aere nisi propriae utilitatis aut voluptatis intuitu; coelum autem, luna, sol absque ulla utilitate propria, solum ad lucem suam communicandam moventur. Christus autem ab infirmis curatis sua virtute non solum nil accipit, sed absque ulla molestia sanitatem confert; non utitur ferro, igne, amaris medelis, sed tantum ad eum ducebantur infirmi. Sic in Baptismo, in sacramentali Poenitentia confert sanitatem spiritus Magdalenae, ?? publicano. *? O utinam sanitatem spiritus desideraremus! 18, 10-14. POST DOMINICAM TERTIAM QUADRAGESIMAE 403 Hl ALIA HOMILIA Surgens lesus de synagoga introivit in domum Simonis; socrus autem Simonis tenebatur magnis, etc. ! I. Exit ex synagoga et intrat in domum Simonis, sicut sol ab hemisphaerio in hemisphaerium: cum aufert lucis suae radios nostro huic hemisphaerio, dat utique hemisphaerio alteri; cum a nobis recedit hiemem nobis relinquens, accedit ad alios dans eis aestatem. Abstulit Deus divitias a Labano et dedit Iacob, * divitias Aegyptiorum dedit Israeli,? terram promissionis abstulit a Chananaeis, dedit Hebraeis, * regnum a domo Saul dedit Davidi? partem regni a Roboam dedit Ieroboam.,? Semper Deus, si iustitia exigente ab aliquo bona aufert, statim alteri dat: abstulit regnum Dei a Iudaeis, dedit Gentilibus facientibus fructus eius; apostolatum Iudae proditoris dedit Mathiae, ? pontificatum Aaronis tradidit Petro, * sacerdotium, Sacramenta, bona omnia synagogae donavit Ecclesiae, et multo maiora: in synagoga prius curabatur lepra, !? nunc in domo Simonis curatur omnis infirmitas, omnis morbus. Ostenditur autem in hodierno Evangelio Christus medicus et evangelista: Aliis civitatibus oportlel me evangelizare ... quia ideo missus sum. El erat praedicans in synagogis Galilaeae. * Sic enin Isaias ait de eo: Spiritus Domini super me, eo quod unxerit Dominus me, ad annunciandum mansuelis misit me, ul mederer coniritis corde.?? Praecipue vero ostenditur id quod Regius Vates ait: Graliam et gloriam dabit Dominus. Non privabit bonis eos qui ambulant in innocenlia ; Domine virtutum, beatus homo qui sperat in te ; ?* dabat enim gratiam, totum sanabat hominem: Qui propitiatur omnibus iniquitatibus tuis, qui sanat omnes infirmitates tuas. * Sed praedicabat, et praedicabat non regnum temporale, sed aeternum, promittebat gloriam regni coelestis: Evangelizare regnum Dei me oportet, quia ideo missus sum. los 12, 1 sqq.; Ps 134, 10-12; 135, 17-22. 5) Cf. 1 Hg 15, 26-28. 6) Cf. 3 Hg 11, 29-37; 12, 16-2U. 7) Cf. Mt 21, 43. 8) Cf. Act 1, 13 sqq. 9) Cf. (Mt 16. 17-19). Mystice hodie Christus nufert omnia bona u synagoga et ea dat Ecclesiae; exhibet eliam se ipsum medicum et evangelistam, nna-——————————————————'—————— M PÁÓTIRÜá MÀS In curatlono socrus Simonis ostenditur eIfectus grntinc Christi. Mngnnae febres huius mulieris significant febres vitiorum,. quae maxime cor exagitant. II. Videndus autem nobis est effectus gratiae Christi in curatione socrus Simonis, quae febricitans symbolum extitit animae peccatri.- cis; curata autem atque sanata symbolum animae iustificatae atque sanctificatae per misericordiam Dei et gratiam Christi. Socrus aulem Simonis tenebatur magnis febribus . .. el stans super illam imperavit febri, et dimisit illam, et continuo surgens ministrabat illis.3* Tenebatur prius magnis febribus. Incredibile est quanta patiatur qui magnis febribus laborat, licet in regali palatio sit, regali cubiculo ac lecto, regalia habeat obsequia ac famulitia. Febricitans totus est lassus, viribus destitutus, requiem non invenit in lecto, ardentissima siti laborat, gustum habet infectum, pulsum inaequalem, celerem, concitatum, animum moestissimum, cor tristitia plenum, saepe delirat, phrenesi laborat, felicitatem omnem in frigida aqua constituit, nec aliam consolationem autumat posse habere. Talia patitur in spiritu homo quandiu magnis tenetur febribus vitiorum: Non est pax impiis ; !* Tollite iugum mcum super vos... el invenietis requiem animabus vcstris ; Lex Domini perfecta, quietans animas ; !9 gustum habet male affectum, corruptione infectum: dicunt malum bonum et bonum malum... ponentes amarum in dulce et dulce in amarum. ? Orabat Regius Vates: Bonilatem et disciplinam et scientiam doce me, quia mandatis tuis credidi,?? hebraice: Bonum gustum et scientiam doce me, nam peccatum ex ignorantia mentis et depravata animi affectione oritur; hinc duo simul complectitur: bonum gustum et scientiam, sive cognitionem et gustum bonitatis, doce me. Felices sunt qui bonitatis gustum et cognitionem habent! Socrus aulem Simonis tenebatur magnis febribus. Nunc magno frigore rigebat, nunc maximo calore aestuabat, sicut infelix ille energumenus a malo spiritu nunc in aquam nunc vero in ignem mittebatur,? ab extremo in extremum, a nimia spe in desperationem, a nimio amore in odium, sicut de Amnon filio David legimus; Thamar enim sororem prius nimio amore dilexit, postea vero maiori odio habuit. ?? III. Elucet autem ex hodierno Evangelio id discriminis reperiri inter hominem carnalem et spiritualem, quod reperitur inter mulierem POST DOMINICAM TERTIAM QUADRAGESIMAE 405 magnis febribus laborantem et sanam viribusque valentem: Continuo surgens minisírabal eis. Iacebat prius in lecto, quiete et otio frui videbatur; nunc autem laborare et sicut Martha sollicita satagere circa jrequens ministerium et turbari erga plurima; * multo tamen procul dubio felicior in posteriori statu sanitatis quam in priori infirmitatis, licet tunc quiescere, nunc autem laborare videretur. Elucet autem grati animi iudicium; nam cognoscens mulier haec a Christo sanitatis beneficium, continuo surgens ministrabat eis. Cur igitur nos Deo non ex corde servimus, si vere, ut dicimus, bona omnia a Deo cognoscimus quae vel possidemus vel possidere possumus? Omne datum optimum el omne donum perfectum desursum esl. ?* Si vere corpus, animam, vitam, sanitatem et omnia a Deo cognoscimus, cur non omnia et nos ipsos vere Deo dedicamus? Stans super illam imperavit febri el dimisit illam. Felix mulier quia socrus Simonis, quia filiam uxorem dedit viro qui ab aeterno praedestinatus fuerat a Deo Summus Pontifex, Vicarius Christi, princeps Apostolorum, hierarcha Ecclesiae, praefectus regni coelorum: Tibi dabo claves regni coelorum, ?* sicut principibus dantur claves civitatum et arcium in signum dominii quod possident; sed multo felicior quia a Christo infirma praesentialiter visitata fuit, miraculo sanata corpore et spiritu sanctificata: Continuo surgens ministrabat illis; facta est ministra Christi, imo sponsa Christi: Desponsabo te mihi in fide. ?* Introivit in domum Simonis, quae repente domus Dei facta est, domus orationis, nam: Rogaverunt illum pro ea;? domus nanque Dei domus orationis est: Scriptum est: Quia domus mea domus orationis vocabitur.?* Socrus . .. Simonis tenebatur magnis febribus. In gravi infirmitate advocantur medici excellentissimi et, si potest, etiam protomedicus cum eis, ut fiat collegium et diligens consultatio super illa infirmitate, ut cognita causa morbi, adhibeatur conveniens efficaxque et optimum remedium. Super infirmitate humanae naturae factum est collegium sanctorum Prophetarum et Apostolorum; cognita primo est morbi gravitas: A planta pedis usque ad verticem non est in eo sasabo, elc. 27) Lc 4, 38. 28) Is 56, 7; Mt 21, 13; Mc 11, 17; Lc 19, 46. Elucet in hodierno Evangelio discrimen inter hominem carnalem et spiritualem, elucet etiam grati anlmi iudicium. Vere felix haec mulier quae a Christo meruit visitarl et sanari! Rogatio Apostolorum figura est Íntercessionis Sanctorum. Deus medicum se dixit et egit. Ktinm Angeli aliquando medicinam quodammodo exercuerunt; nitas; *9 Scio... quod non csl in me, hoc esl in carne mea, bonum; 3? languidus in piscina. 3* IV. ALIA HOMILIA Surgens Icsus dc synagoga introivit in domum Simonis ; socrus autem Simonis (tenebatur magnis febribus. ! I. Felix domus Simonis in quam Christus, relicta synagoga, ingressus fuit, sicut arca Domini, relicto Moysi tabernaculo, in templo Salomonis divinitus collocata fuit!? felix socrus Simonis quae Christum habere meruit medicum salutis! Et quidem Deus quodammodo in templo Salomonis medicum agebat, sic enim Salomon ad eum orat: Fames si orta fuerit .. . aut pestilentia ... . omnisque plaga et infirmitas percusserit, si quis de populo tuo Israel deprecatus fueril cognoscens plagam el infirmitatem suam el expanderit manus suas in domo hac, tu exaudies de coelo. * Nam Deus ipse medicum se dixit: Ego sum Dominus Deus sanator luus :* q85^ 5 medicus luus. Medicum egit cum populo suo in deserto: dedit rationem victus, ut haec non autem illa comederent; * pharmacum de coelo dedit praeservativum ab omni infirmitate; ^ curavit lepram Mariae sororis Moysi, 5 sacerdotemque docuit quomodo dignoscenda ac curanda esset lepra; ? cum antidotum dedit contra venena letifera ignitorum serpentum. !9 Legimus quod Angeli aliquando medicinam quodammodo exercuerunt. Angelus Domini intravit in domum Abrahae, et Saram sterilem infecundamque vetulam a sterilitate curavit;!! Raphael Angelus medicum egit cum Tobia, nam collyrio oculos eius illuminavit; '? Angelus etiam Domini, qui descendebat de coelo in piscinam, Dei egressa de domo Abinadab ct ingressa domum Obedcdon, enm replevit divina benedictione, unde motus fuit David ut enum in domum suam adduceret 1n Ierusnlem, quod et fecit ». 4! Ex 15, 26. 5) Ms.: Hopleclta. 6) Cf. Lv 11, 1 sqq. 7) Idest mannn. Cf. Ex 16, 13 sqq. 8) Cf. Nm 12, 10 sqq. 9) Cf. Lv 13, 1 sqq. 10) Cf. Nm 21, 6-9. POST DOMINICAM TERTIAM QUADRAGESIMAE 407 tanquam coelestis medicus curabat hominem a quacunque delinebatur infirmitate. ? Prophetae etiam divini quidam medici fuerunt. Magnus sacerdos lepram curabat ; * cum gravi ac mortali morbo laboraret Ezechias rex, ad eum curandum missus fuit Isaias; !5 Eliseus propheta Naaman syrum mundavit a lepra, !* sanavit etiam aquas Iericho pessimas, !? et, quod mirabilius est, mortuum etiam suscitavit. !9 O nobilissimam medicinae professionem! Non dicat Apollo: « Inventum medicina meum », !? nisi quatenus Deum significat; non tribuant eam poetae Phoebo Pythio,?" aut Aesculapio,? quoniam Dei donum est.?* Sic venit Christus in mundum ut medicum ageret, de quo Regius "Vates: Misil verbum suum et sanavil eos; ** perbum de quo ait: Verbo Domini cocli firmati sunt ;?* de quo Ioannes : In principio erat Verbum el Verbum erat apud Deum et Deus erat Verbum. ?5 Misit hoc verbum quando Verbum caro factum est.?* Sed ad quid misit? Ad medendum, ad sanandum eos: Misil verbum suum el sanapit eos, medicatus est eis. Hinc per Isaia m ait: Spiritus Domini super me, eo quod unzerit Dominus me, ad annunciandum mansuetis misil me, ul mederer contritis corde. ?' O qualis medicus Christus est! II. Multa sunt quae requiruntur in medico ut excellens et perfectus sit: magna scientia et doctrina quoad theoriam, magna cognitio rerum naturalium, cognitio vera secretorum naturae. Quoad practicam ars, prudentia, iudicium exquisitum, magna diligentia, vigilantia; nam hanc ob causam antiqui Aesculapio gallum dedicarunt, vigilantiae hieroglyphicum; dedicarunt etiam serpentem, quia requiritur prudentia, dedicarunt corvum acuti visus et qui vim quandam habet praesagiendi futura, corvus nanque clara voce crocitans designat futuram aeris serenitatem, interrupta vero tempestatem; ?$ Melamorph., lib. 1, vr. 521. 20) Idest Apollo nlio nomine designatus. Cf. Natalis Comes Mythologiae, lib. 4, cp. 10, pag. 304-305; Lud. Caelius Lect. Antiq., lib. 16, cp. 20, col. 878. sic et Prophetae et magnus sacerdos. Medicina Dei donum est, ideo venit Christus in mundum ut medicum ageret. In medico excellente requiritur mngna scientia. diligentia et prudentia. Talem medicum hodic Christus sc ostendit. Socrus Simonis febricitans figurat humanam naturam vitiis Jaborantem. quam solus Christus curare potuit, non tanquam minister, sed dominus naturae, tribuerunt etiam Aesculapio, veluti Mercurii caduceum,?* nodosum baculum serpente involutum, 3? ad designandam difficultatem artis medicinae et quanta prudentia opus sit. Tandem requiruntur medicamenta, nam medicus naturae minister est, antiquitus autem qui medicus erat simul et chirurgum et pharmacopolam agebat. . In eo autem ostenditur excellentia medici si tuto, si celeriter, si iucunde curet aegrotum, maxime vero si morbum aliquem desperatum nobili experimento curaverit, quem multi alii minime curare potuerint. En Christus hodie experimentis mirabilibus divinum se medicum ostendit, curans socrum Simonis aegrotam, vetulam, quae magnis febribus laboraverat: Socrus aulem Simonis magnis febribus tenebatur ... Et stans super illam imperavit febri et dimisit eam. 30* III. Sed quidnam significat socrus ista Simonis febricitans? Utique humanam naturam ob originale peccatum magnis vitiorum febribus laborantem: Omne caput languidum el omne cor moerens ; a planta pedis usque ad verticem capitis non est. in eo sanitas. ?! Missi fuerunt Patriarchae et Prophetae, Moyses, Elias, Eliseus, omnes alii ad curandam naturam hanc nostram, sed minime valuerunt. Mundus lotus in maligno positus est: *? ecce infirmitas; Omne quod est in mundo est concupiscentia carnis et concupiscentia oculorum et superbia vitae: *? ecce febres magnae. Non potuerunt Prophetae infirmam hanc et magnis febribus laborantem curare; non potuerunt idololatriae impietatem reprimere, qua universa gentilitas laborabat; venit Christus et curata gentilitas est ab incurabili morbo, a febri pestilente idololatriae. Ecce sana facta gentilitas, conversa ad Deum vivum verumque Christo ministrat: Continuo surgens ministrabat eis. ** Sed quomodo curavit? Non tanquam minister naturae, sed tanquam Dominus: Stans super illam imperavit febri et dimisit illam. Verba Christi fuerunt optima et saluberrima pharmaca, quae instar herbarum Medeae, ut in fabulis est, ?5 infirmos etiam mortuos ad cp. 16, col. 1168-1169. 30) Cf. Natalis Comes Mythologiae, Hb. 4, cp. 11, pag. 317-318. S0*) Lc 4, 39. Vulg.: Dimisit illam. 31) Is 1, 5-6. 32) 1 Io 5, 19. POST DOMINICAM TERTIAM QUADHBAGESIMAE - 409 vitam et.sanitatem validam revocabant; huic nanque mulieri Christus non tantum sanitatem contulit, verum etiam vires: Continuo surgens ministrabat illis, valida et potens viribus instar valentissimae iuvenis. Felicem mulierem! Nam si Eva beata praedicari potest eo quod manu Dei omnipotentis formata fuit, * beata etiam socrus Simonis iure dici potest, quoniam manu eiusdem omnipotentis Dei tacta restaurataque ac veluti reformata fuit. Sicut autem usuvenire solet ut, visa mirabili aliqua curatione, audito magno aliquo experimento facto ab aliquo artis medicinae perito, omnes fere civitatis infirmi ad eum accurrunt consequendae sanitatis gratia, sic accidit Christo; nam audito hoc miraculo, omnes qui habebant infirmos variis languoribus, ducebant illos ad eum ; at ille singulis manus imponens curabat eos?! solo verbo, solo tactu sanctissimarum manuum. IV. In Canticis legimus: Genae illius... areolae aromatum, quae consitae sunt a pigmentariis, ubi hebraice: Mazaillae ipsius areolae aromatum, thuriculae sive pyxides pigmentariorum vel aromatariorum; labia illius lilia stillantia myrrham primam, odorem suavissimum, ita ut os Christi describatur tanquam aromataria officina, tanquam pharmacopoleum, et manus illius dicuntur tornaliles aureae, plenae hyacinthis, *? sive plenae auro. Christus nanque medicus simul et medicina est, sicut serpens aeneus in deserto, sicut sol in mundo, nam ait: Orietur... Sol iustitiae ... el sanitas in pennis eius, ?? secum affert lucem qua tenebras expellit, sicut ignis calorem contra frigus. Sic Christus noster medicus et medicina simul est. Propterea medicus esse voluit omnibus numeris absolutus, methodicus et empiricus, physicus, chirurgus et etiam aromatarius. Officium nanque medici non sicut regis officium est dignitatis, honoris et maiestatis, sed est officium virtutis, humilitatis et caritatis; et hanc ob causam Christus in forma medici potius quam regis venit, ait enim; Quia . . . aliis civitatibus oportet me evangelizare regnum Dei, quia ideo missus sum. ** Apparuit Deus in humana forma Isaiae, ac tandem tia, etc. 39) Mal 4, 2. 40) Lc 4, 43. ideo non solum hanc muliercm., sed et multos alios hodie curavit. Christus medicus simul ect medicina est. medicus numeris omnibus absolutus, humilltate et bonitate plenus, quod significatur nomíne Salpatoris. Christus universalis est medicus contra omnes inlirmitates, qui tutissime, celerrime et jucundissime curabat. veluti declarans ad quid formam eam assumpserit, ait: Ne .. convertantur et sanem eos, *! medear eis; visus est nanque sedens tanquam protomedicus in cathedra, nam unus de Seraphim, qui coram eo erant, veluti medici officium cum Isaia egit, dum venit et ignito calculo labia ipsius purgavit. *? Sic ad hoc venit Christus in mundum, ut medicus esset, nam hoc significat nomen Salvatoris. Hoc est quod Ioanni interroganti per nuncios: Tu es qui venturus es, an alium expectamus ? respondit: Caeci videnl, claudi ambulant, leprosi mundantur, surdi audiunt, mortui resurguni ; * haec nanque omnia coelestis medici officia procul dubio sunt. Vere autem talis medicus Christus est qualis desideratur, vigilans, nam propterea gallus Aesculapio dedicatur. V. Cum... sol occidisset, omnes qui habebant infirmos . .. ducebant eos. Al ipse singulis manus imponens curabat eos. * Nocte Christus vigilat pro salute infirmorum, praesagit ac prognosticatur futura, nam praedicat, evangelizat regnum Dei. Serpens est, sicut serpens aeneus in deserto contra serpentes ignitos, quoniam ait: Ezxibant ... daemonia a multis. * Curantur febres a physicis, plagae a chirurgis, maleficiati et fanatici ab exorcistis. Christus universalis est omnes infirmitates, sive internae sint sive externae, sive a natura medicus contra sive a daemone, nam etiam filiam chananaeae, quae male a daemonio 'vexabatur, curavit f$ et a Magdalena septem daemonia eiecit. ! Desideratur medicus qui tuto, celeriter et iucunde curet. Talis est Christus: Imperavit febri el dimisit eam.... Singulis manus imponens curabat eos. Tutissime, celerrime, iucundissime curabat, quia solo verbo ac tactu manuum sanctissimarum curabat ab omnibus naturalibus morbis et etiam a daemonum maleficiis. Lc 7, 20-22. 44) Lc 4, 40, Vulg.: At ille, etc. 22-28; Me 7, 24-30. 47) Ct. Mc 16, 9; Lc 8, 2.
CHAPTER 22. Feria Sexta
POST DOMINICAM TERTIAM QUADRAGESIMAE Venit Iesus in civitatem Samariae, quae dicitur Sichar, iuxta praedium quod dedit Iacob Ioseph [filio suo, etc. ! I. Sanctissimus Dei servus et vates Elias, cum ex divina ordinatione peregrinaretur in regione Sidonis, cum pervenisset in Sarepta Sidoniae lassus admodum et fatigatus ex multo itinere, modicum aquae petiit viduae et buccellam panis, factus propter Deum pauper et mendicus; illa autem libenter quidem aquam dedit, sed panem negavit; postea vero et panem dedit et virum Dei hospitio recepit. ? Sic hodie Christus peregrinationem agens a Iudaea in Galilaeam, veniens in Sichar, fatigatus ex itinere, a muliere samaritana aquam petit ad levandam sitim, non tantum corporalem, sed principaliter spiritualem, ? sicut ipsemet hodie ait: Meus cibus est ut faciam voluntatem Patris mei qui in coelis est, u£ perficiam opus eius. * Egit hodie Christus sicut Eliezer, procurator unicus domus Abrahami servusque fidelissimus, cum missus fuit in Mesopotamiam Syriae ad quaerendam uxorem Isaaco, unico et dilectissimo Abrahae filio. Abiit nanque Eliezer ut domino suo morem gereret longum iter, cumque in Mesopotamiam pervenisset, reperiens fontem, puteum aquarum viventium, ibi constitit Deumque exorare coepit dicens: Domine Deus domini mei Abraham, occurre, obsecro, mihi hodie et fac misericordiam cum domino meo Abraham. Ecce ego s(o prope fontem aquae et filiae habitatorum huius civitatis egredientur ad hauriendam Christus hodie nquam a8 summnritana petit ad levandam sitim corporalem et spiritualem. Slc Ellezer aquam petens n Rebecca novit ipsam sponsam esse n Deo praeparatam pro Isaac. hoc enim signum petierat a Deo, et mirabiliter exaudltus fuit. Isaac et Eliezer figurae Christi, qui dicitur Filius Dei et etiam servus Dei ; Christus venit ut mundum ad fidem converteret, aquam. Igitur puella cui ... dixero : Inclina hydriam tuam ut bibam, et illa responderit : Bibe, quin et camelis tuis dabo potum, ipsa est quam praeparasii servo tuo Isaac, ac per hoc intelligam quod feceris misericordiam cum domino meo. 5 Mirabile dictu quomodo exaudit Deus orationem servorum suorum. Vix compleverat orationem hanc Eliezer, quod Rebecca, virgo pulcherrima et puella decora nimis, egressa ad hauriendam aquam virum reperit iuxta fontem, cui cum ille dixisset: Pauxillum aquae da mihi de hydria tua ad bibendum, promptissime et gratiosissime respondit: Bibe, domine... quin et camelis tuis potum tribuam.* Sic manifesto signo cognovit quod illam praeparasset Deus in sponsam Isaac; quare cum eam a suis obtinuisset, ad Abraham duxit et Isaac matrimonio copulata fuit. ? IIl. Non tamen divina haec historia vacat mysterio. Abraham personam Dei gerit in Scripturis Sacris, nam tres Patriarchae tres sunt divinae Personae: Abraham Patriarcharum primus Patrem significat; habet hic unicum filium dilectissimum et servum singularissimum, ac fidelissimum: Christus in Scripturis Sacris appellatur Filius Dei et seruus Dei : Dominus dizit ad me: Filius meus es tu, ego hodie genui te; * sic in Iordane, ? sic in monte Tabor; !? servus Dei, sic Isaias: Ecce puer meus, *12y, ! servus meus electus quem — elegi; * et alibi: Ecce intelliget servus meus, exaltabitur . .. elevabitur, et sublimis erit valde. * Filius dicitur et servus propter duplicem naturam: Filius propter formam Dei, servus propter formam servi; !* sic ipse est Isaac, et ipse Eliezer, quod interpretatur divinus adiutor. Paulus autem ait: Dei... sumus adiutores, Dei agricultura estis, Dei aedificatio estis. 15 Praedicator Evangelii adiutor Dei dicitur. Christus autem ad hoc venit in mundum ut per Evangelii praedicationem mundum ad Dei cultum converteret ; hinc ait: Ecce servus meus, suscipiam eum, electus virgoque pulcherrima... mihi ad bibendum praebe de hydria tua. 7) Ct. ibld. vrr. 49 sqq. 2 Petr 1, 17. 11) Ms.: Habdi. 12) 43, 10. Ex hebraico. 13) Ibid. 52, 13. POST DOMINICAM TERTIAM QUADRAGESIMAE 413 meus, complacuit sibi in eo anima mea ; dedi spiritum meum super eum, iudicium in gentibus proferet ; * et iterum: Ego Dominus vocavi le in iuslilia, el apprehendi manum luam et servavi le, el dedi te in foedus populi et in lucem gentium, ut aperires oculos caecorum el educeres... de domo carceris sedenles in tenebris. Sic Christus homo, Eliezer, Dei adiutor, missus fuit in mundum ad quaerendam sponsam Isaac: Desponsavi te... in fide. 8 Obiectum fidei principale Christus est quatenus Deus; sic Filio Dei desponsatur Ecclesia per fidem. De Eliezer dicitur quod omnia bona domini sui secum attulit: !? in Christo erant omnes thesauri divinitatis: Si scires donum Dei el quis est qui dicit tibi : Da mihi bibere... dedisset tibi aquam vivam, ?? salientem in vitam aeternam. Iuxta fontem constitit Eliezer, iuxta fontem Christus; oravit ibi Eliezer, Christus autum supra fontem sedens non otiabatur mente et spiritu, sed orabat pro salute animarum, nam hanc ob causam pernoctabat in oratione. ?! Iuxta fontem Eliezer allocutus fuit Rebeccam et ab ea aquam petiit ad bibendum, non quod sitiret, sed ut eam pertraheret ad sponsalitium cum filio domini sui, dulcibus verbis eam allocutus fuit, munera pretiosa ei obtulit; sic et Christus hodie cum samaritide agit: offert ei aquam vivam salientem in vitam aeternam hisque promissionibus eam allicit, trahit eam in funiculis Adam... in vinculis caritatis. ?? Fortunata tunc reputari potuit Rebecca, nam cum nil minus cogitaret, sortem suam invenit ut uxor fieret unici filii tanti patriarchae, tanti principis; fortunatissima samaritis, quae hodie per fidem: Mulier, crede mihi,?? facta est sponsa unici Filii summi Dei; sponsa fecundissima, quae Christo multos peperit filios, siquidem ait: Multi crediderunt in eum... propler verbum mulieris: ?* praedicatione sua innumeros homines ad Christum pertraxit: Venite el videte hominem, qui dixit mihi omnia quaecunque feci : nunquid ipse est Christus ? ?5 Desponsata autem est Christo iuxta fontem lacob, in lavacro regenerationis et renovalionis Spiritus. Sancti, ?** nam in Baptismo anima fit Christi sponsa. Credidit autem samaritis in Christum quod Vulg.: Sponsabo te, etc. 19) Cf. Gn 22, 10. 20) Io 4, 10. 21) Cf. Lc 6, 12. Et sic Ecclesiam sibi desponsaret. Sicut Ellezer orando iuxta fontem sponsam Isanc invenit, sic Christus iuxta fontem samaritidem sponsavit sibi in fide, ibi nanque ipsa eum agnovit verum mundi Salvatorem; per hanc fidem autem anima fit sponsu Christi. Saepe Christus in S. Litteris appellatur Salvator mundi, quia verus Deus est, ipse esset verus Messias, mundi Salvator, unde aiunt: Nos audivimus el scimus quia hic vere est Salvator mundi. * Accidit hodie samaritidi sicut homini qui invenit thesaurum absconditum in agro, prae gaudio nanque abit et vendit omnia quae habet ut emat agrum illum,?? nam cum cognovisset Christum, reliquit... hydriam suam.?? "Thesaurus nanque infinitus omnium bonorum Christus est, quoniam ic est... Salvalor mundi. 3? Utinam sic nos, fratres, Christum agnosceremus Salvatorem mundi! propter Christum una cum muliere hac omnia relinqueremus, sicut etiam Rebecca fecit: reliquit domum, cognationem et patriam suam et cum Eliezer abiit in domum Abrahami, ut unico filio ipsius desponsaretur. III. Saepe Divinae Litterae Christum Salvatorem, idest unicum bonorum omnium thesaurum fontemque indeficientem, solis instar, praedicant, sicut Ioseph salvator mundi appellatus fuit. ! Hic quidem titulus proprius Dei est: Vivit Dominus salvator Israel; * Ecce Deus salvator meus, ait Isaias ;* Dominus illuminatio et salus mea, quem timebo? ** Expectabo Deum salvatorem meum, ait Michaeas.?*5 Sed praecipue Christus Salvator praedicatur in Sacris Litteris. De hoc sanctus patriarcha Iacob: Salutare luum expectabo, Domine. *6 Isaias ait: Propter Sion non tacebo et propter Ierusalem non quiescam, donec egrediatur ut splendor lustus eius et Salvator eius ut lampas accendatur ; ** et iterum: Dicile filiae Sion : Ecce Salvator tuus venit, ecce merces eius cum €0; ?* et Zacharias: Ecce rex tuus venil libi iustus et salvator.?? Sic Angelus in Christi nativitate: Evangelizo vobis gaudium magnum quod erit omni populo : quia natus est vobis hodie Salvator ; **? sic Simeon iustus: Quia viderunt oculi mei salutare luum, quod parasti ante faciem omnium populorum. * Salvator autem dicitur Christus quia Deus, nam Isaias ait: Ego sum Dominus et non esti absque me salvator ; ? et Oseas: Ego... Dominus Deus luus... Deum absque me nescies el non est POST DOMINICAM TERTIAM QUADRAGESIMAE 415 absque me salvator. ** Ratione ergo divinitatis suae Christus dicitur Salvator, nam per Osea m dicitur: Domui Iuda miserebor et salvabo eos in Domino Deo suo, ** idest in Christo, quem Deum appellat. Quid sit autem salus ista, hodiernum Evangelium declarat, dum coeilator Christus ait: Qui biberit ex aqua quam ego dabo ei, non siliet in aeter- E num et fiet in eo fons aquae salientis in vilam aeternam. *5 Salus perfecta felicitas numeris omnibus absoluta est; haec autem duo requirit sicut perfecta sanitas: ut corpus nullis doloribus aut morbo interno vel externo sit affectum et omnibus membris suis integris constet nihilque ei desit ad victum et amictum, ad corporis necessitatem et etiam voluptatem et ornatum. Sic felix dicitur homo qui nullis aíficitur malis et omnibus affluit bonis, quemadmodum Salomon felicissimus rex propterea praedicatur. €^ Populus Dei non statim ac liberatus fuit a captivitate Aegypti, a durissima illa servitute et crudelissima tyrannide, *"' beatus dici potuit in deserto; sed cum ingressus fuit terram promissionis omnibus bonis affluentem, deliciis omnibus abundantem, instar paradisi deliciarum. Qui autem eos in terram introduxit Josue dictus fuit, ? idest divinus Salvator, collator felicitatis. Sic Adam in terrestri paradiso felix et beatus erat. Ait igitur Christus: Qui biberit ex aqua viva quam ego dabo ei, sicut ipsemet non sitiet in aeternum, idest nunquam in sempiternum sitis aut famis or vel cuiusvis alterius necessitatis patietur molestiam, sed fiet in eo ^'*»r*t [ons «aquae salientis in vitam aeternam : affluent, inquit, in aeternum bonis omnibus desiderabilibus, sicut qui apud se fontem habet, sitis molestiam non sentiet, quoniam iuxta fontem est. IV. Nec tantum hanc ob causam Salvator dicitur Christus, quia Dicitur . . t : etiam salutem hanc confert, quae saepe in Scripturis Sanctis salutare, idest sawator non : $7 E s, : tantum quia salus Dei dicitur phrasi hebraica, 1$? qua res quaeque magna et mirà- ii bilis divina dicitur, sic civitas Dei, 9 mons Dei,*' paradisus Dei, 9 — munde ignis Dei, 53 sicut et nos de regione aliqua fertilissima et amoenissima conterret, Dt 4, 20; Ios 24, 17. 4S) Cf. Nm 27, 18-21; Dt 1,38; 3, 38. 49) Cf. Gn 49, 18; Thr 3, 26; Bur 4, 22; Lc 1, 47; 2, 30; 3, 6; Act 28, 28. 50) Cf. Ps 45, 5; 86, 3; Is 60, 14; Ion 3, 3. Ex hebruico. 51) Cf. Ex 3, 1; 4, 27; Ps 35, 7; 67, 16. $2) CI. Gn 13, 10; Ez 28, 13; 31, 8-9; Ape 2, 7. 53) Cf. 3 Hg 18, 38; Iob 1, 16. sed etinm quia cupidissimus est nostrae salutis, sicut hodie ostendit dum fatigatur ex inere, sítit et esurit, donec animam samaritidis lucretur. dicimus regio Dei est; sic, inquam, salus haec salus Dei dicitur, idest maximum, divinissimum beneficium; sed Christus, inquam, non propterea tantum Salvator dicitur quia collator salutis huius divinae est, sed etiam quia haec eius veluti ars est, quod venit in mundum tanquam mercator salutis, ut eam hominibus venderet. Quis nescit quod mercator cupidus distrahendi mercem suam, offert unicuique venienti ad suam apothecam, invitat etiam transeuntes? Sic Christus hodie sedet supra fontem Iacob, ** qui plenitudinem gratiae Spiritus Sancti designat, nam lacob tertius patriarcha tertiam repraesentat in Trinitate personam. Manebat hic Christus, imo sedebat quasi mercator cupidus vendendi suas merces, ait enim: Omnes sitientes venite ad aquas, et qui non habetis argentum . . . venite, emile absque argento et absque ulla commutatione vinum et lac. Quare appenditis argentum non in panibus el laborem vestrum non in saturitate ? Venite et comedite bonum, et delectabitur in crassitudine anima vestra. 55 Sic hodie Christus sedens super fontem Iacob obtulit samaritidi aquam salutis, aquam vivam salientem in vitam aeternam, idest quae instar ligni vitae in paradiso vitam confert immortalem et sempiternam; 5** et sicut mercator ad suas distrahendas merces saepe iter facit in diversas orbis partes ad nundinas et celebriora emporia, saepe in itineribus ex magno labore lassatur et fatigatur, sic Christus hodie fatigatus est ex itinere. 9 Aliquando mercator lueri cupidus cibi potusque obliviscitur et magni alicuius lucri occasionem nactus, licet hora sit prandii aut coenae et a familia vocetur ad mensam, quod parata sint omnia mensaque ferculis instructa, respondet: Non est tempus nunc comedendi, aliud mihi agendum est, non est mihi voluntas comedendi et bibendi. Sic Christus hodie, licet fatigatus ez itinere vere sitiret et esuriret, tamen ad lucrandam animam samaritidis obliviscitur sitis; nactus autem occasionem faciendi magnum lucrum, videns quod multi Samaritanorum venirent ad eum verbis mulieris permoti, licet invitaretur a discipulis: Rabbi manduca, respondit: Ego alium cibum habeo manducare; quod non intelligentes discipuli aiebant intra se: Nunquid alius attulit ei manducare ? Ipse autem ait: Meus cibus est ut faciam volunPOST DOMINICAM TERTIAM QUADRAGESIMAE 417 tatem eius qui misil me, ul perficiam opus eius. 9? Sicut Eliezer manducare noluit nisi prius negotium pertractaret et concluderet, cuius causa ab Abraham domino suo missus fuerat, sic Christus sedebat supra fontem lacob iuxta praedium quod dedit lacob Ioseph [ilio suo. 5? V. Christus, secundum quod homo, Filius dicitur Spiritus Sancti, quoniam Spiritus Sancti opera conceptus fuit: Spiritus Sanctus superveniet in te et virus Altissimi obumbrabil tibi.*? Huic Filio suo Spiritus Sanctus dedit praedium et fontem, omnem gratiae plenitudinem: Requiescet super eum Spiritus Domini, spiritus sapientiae et intellectus, etc.; 5 Verbum caro factum est... plenum gratiae et veritalis... de plenitudine eius omnes nos accepimus... gratiam pro gralia.9? Fons autem aquae vivae in Scriptura Sacra thesaurus appellatur; sic enim Moyses orabat: Aperi, Domine, thesaurum tuum, fonlem aquae vivae, 9 cum populus in deserto ardentissima siti discruciaretur. Aqua autem huius fontis est instar manna quod omnem cibi saporem virtutemque mirabiliter continebat; hinc aqua haec ab Isaia dicta est etiam vinum el lac cibusque afferens saturitatem, pinguedinem et delectationem. Sed, quod manna non habebat, confert etiam vitam aeternam et omnes infirmitates sanat, sicut aqua piscinae ?* et sicut aqua Iordanis, quae Naaman syrum a lepra mundavit. 99 Aquam hanc mirabilem ac divinissimam vendere cupit Christus, sed quo pretio? quid a nobis requirit? A samaritide nihil aliud quaesivit nisi ut ipsum agnosceret, in ipsum crederet et ut peccata sua confiteretur; hinc enim ait: Vade, voca virum tuum, *" sciens quod virum non haberet, sed ut eam perduceret ad confessionem peccati sui, cum in adulterio viveret. Non igitur nisi peccatorum commissorum humilem confessionem 9?* factam contrito corde requirit a nobis: Fidelis sermo et omni acceptione dignus . .. Christus Iesus venil in hunc mundum peccatores salvos facere, ** qualis erat samaritis adultera. VI. Hic est... Salvator mundi, qui in maligno positus est, $? Salvator hominum mundanorum, peccatorum, quales erant Samaritani, commissa per humilem confessionem, ctc. 68) 1 Tim 1, 15. 69) 1 Io 5, 19. Christus a Spiritu S. nccepit omnem plenitudinem gratiae; hinc dicitur fons nqune vivae, quia vilam neternam confert, tantum a nobis rcquirit humilem peccatorum confessionem. Samaritani, qui Deum simul et idola colebant, designant mundum, qui salvatur n Christo. Snlus a cognitionc incipit, nam qui Christum non agnoscit, in eum non credit, imo eum contemnit, et mundanas consolntiones tantum quaerit. qui Deum simul cum idolis colere volebant, qui legem quidem Moysi ex parte amplectebantur, sed Prophetas renuebant, eos minime recipiebant, non credebant eis;*? erant instar centaurorum, qui ex parte equi et ex parte homines fingebantur; ?! erant sicut qui nunc dicuntur marani,* qui cum christianis christianos agunt, cum hebraeis hebraeos; sic, inquam, olim erant Samaritani: cum iudaeis iudaei, cum gentilibus gentiles, volebant duobus dominis servire, Deo et satanae. Per Samaritanorum civitatem, per samaritanam mulierem designatur mundus, qui salvatur a Christo absque ullis meritis et infinitis demeritis: Apparuit benignitas et humanitas Salvatoris nostri Dci,. non ez operibus iustitiae quae fecimus nos, sed secundum misericordiam suam salvos nos fecit. ?* Salus autem a cognitione coepit: Si scires donum Dei, ct quis est qui dicit tibi : Da mihi bibere. ** Samaritis cum prius non agnosceret Christum, contempsit eum: Quomodo tu iudaeus cum sis, bibere a me poscis quae sum mulier samaritana ? ** Audiens autem quod Christus dare ei posset aquam vivam, vix credidit: Tu... petisses ab eo el dedisset tibi aquam vivam .. . Domine, neque in quo haurias habes et puleus allus est, unde ergo habes aquam vivam ? Nunquid tu maior es patre nostro Iacob, qui dedit nobis puteum istum, el ipse ez eo bibit el filii eius et pecora eius ?" Videbatur mulieri impossibile quod Christus dixit; cum autem credidit, tunc ait: Domine, da mihi hanc aquam ut non siliam iterum, neque veniam huc haurire. ?9 Incredulitas, fratres, radix est et origo omnium malorum. Credebat mulier quod aqua fontis Iacob poterat sitim ipsius extinguere, non autem Christus; cum autem Christo credidit, contempsit aquam putei illius, nec nisi aquam Christi desideravit. Si nos, fratres, vere crederemus quod multo maiores consolationes dare potest et dat Christus Deus quam mundus, procul dubio Deo magis adhaereremus nutem adhibetur ad significandum hominem quí promissis non stat, ncc fidem promissam exolvil, quin potius violat; vel etiam contumacem, rebellem, superbum, insolentem. Deducta fuit a voce Iberica: marrano ; sic enim in Hispania appellabantur contemptus causa Mauri, qui ficte tantum vel coacte ad religionem christianam convertebantur, tempore praesertim Ferdinandi Catholici Hispaniarum regis. Cf. Riguttini e Fanfani Vocabolario Italiano della Lingua pariata, sub hac voce; Du Cange Glossarium Mediae el 1nfimae Lalinitatis, sub endem vocc. . misericordiam, elc. — 75) Jo 4, 10. 76) Ibid. vr. 9. 77) Ibid. vrr. 10-12. 78) Ibid. vr. 15. POST DOMINICAM: TERTIAM QUADRAGESIMAE 419 et serviremus quam mundo, nam homo suapte natura nonnisi animi satisfactionem, laetitiam, consolationem quaerit. Sed videtur nobis impossibile quod Christus maiores dare possit consolationes quam mundus. Christus enim sicut petra in deserto est, ex qua impossibile videbatur Hebraeis quod educi posset aqua ad sitim levandam innumerabilis populi et infinitorum pene animalium, sed tamen dedit aquas, magnum ex suis visceribus flumen aquarum protulit perenni et inexhausto fonte, "9 ita ut nunquam amplius populus in deserto siti laborarit ob infinitam aquarum illarum copiam. Peíra aulem eral Chrislus, "* et adhuc non credimus divinam hanc veritatem? VII. Conqueritur Deus per Ieremiam: Duo... mala fecit populus meus : Me dereliquerunt fontem aquae vivae, el foderunt sibi . . . cisternas dissipalas, quae conlinere non valent aquas,*' sicut in evangelica parabola legimus: invitati fuere multi ad regales nuptias, sed excusare coeperunt convivium contemnentes: Nolebant, inquit, venire. ?? Hic ait: Uxorem duzi ... non possum venire ; ille: Villam emi et necesse habeo exire el videre illam ; alius: Iuga boum emi quinque. 9 Statuit homo finem suum in rebus mundi huius, hic quidem in voluptatibus, ille in divitiis, alius in honoribus; in his existimat, cum pro voto optatis potitus fuerit, se omnem consolationem inventurum. Sed cisternae sunt fractae, rimosae, quae continere non valent aquas ; non reperit in his homo consolationes illas quas putabat, quas imaginabatur et promittebat sibi; saepe contra accidit, sicut Adamo et Evae in esu ligni vetiti, 5* sicut Loth in regione Pentapolis, quae visa ei fuit amoenissima bonisque omnibus abundans sicul paradisus Domini, 55 sed tamen infernum reperiit sub larva paradisi. *5 [ta est mundus iste, fratres, infernus est sub larva paradisi, sicut triremis foris ornata, deaurata, pulcherrima visu et aspectu, sed intus infernus quidam visus est, tormentorum locus. ? Ostenduntur in hodierno Evangelio multa discrimina quae inveniuntur inter aquas Christi et aquas Iacob, inter consolationes di- 13, 10. 80) Cf. ibid. 14, 11-12; 153, 1-29. 87) Ct. Lc 16, 28. Hoc est quod etiam Ieremias lamentabatur. Bona mundi cisternae sunt dissipatae et mundus ipse infernus est sub larva paradisi. Consolationes divinae cor plene saliant, mundanae vero minime; divinne neternae sunt, mundanae transeunt, et magna pericula nbscondunt. Muller haec nnimam figurat quae in statu pecenti fit multorum malorum causan; vinas quas Deus dat et mundanas quas mundus dare potest. Aqua Christi viva dicitur : Dedisset tibi aquam vivam; ergo aqua Iacob mortua; magnum discrimen est inter aquam vivam et mortuam. Aqua Christi sitim Jevat in perpetuum, non autem aqua Iacob: Qui biberit ex aqua hac, sitiet iterum; qui autem biberit ex aqua quam ego dabo ei, non siliel in aeternum; 8 cito transeunt mundi consolationes. Dedit Abraham aquas Agar, dedit eidem aquas et Deus; sed Abraham utrem dedit aquae, quae cito consumpta fuit, Deus autem puteum aquae vivae, ita ut una cum filio nunquam siti postmodum laborarit. $ Aqua Christi ascendit sursum: Fons aquae salientis in vitam aelernam ; aqua Iacob descendit, et licet dulcis sit, tamen ad mare tandem devenit omnis dulcis aqua: Omnia flumina intrant in mare, ? in mari mortis terminatur omnis mundana consolatio; non sic autem divina, sed tunc potius incipit. Tandem aqua Iacob communis est hominibus et brutis, nec nisi difficile, magno cum labore hauritur, nam puteus altus est, requiritur hydria, funis longus et fortis, magnus labor; aqua autem Christi communis est honiinibus et Angelis et facillime habetur: Tu... pelisses ab eo el dedisset libi aquam vivam; fons est planus, non requiritur nisi ut os ad fontem adhibeatur, absque ullo labore bibitur, nec funis nec hydria nec labor qualiscunque necessarius est. In eo item quod ait: Puteus altüs est, periculum ostenditur; nam hydria, vas fictile, magno semper cum periculo demittitur in puteum et deducitur, nam sive vacua sit sive plena, facile impingit in latera putei rumpiturque et sine aqua et sine hydria mulier domum revertitur tristis et afflicta. vd VIII. Mulier haec hodie animam repraesentat in duplici statu: prius quidem in statu peccati, postea vero in statu gratiae. Erat haec prius samaritana mulier, Christum ignorans, peccatrix erat, adultera, inexplebilis libidinis; habitabat in civitate, ubi stuprata ac deflorata fuit Dina et ob eam causam multa patrata homicidia. ?! O quot mala in mundo mulierum causal! Utinam vigeret adhuc lex POST DOMINICAM TERTIAM QUADRAGESIMAE 421 »1 Moysi quoad stupra adulteriaque, ** et lex etiam illa zelotypiae qua divino miraculo ostendebatur rea an esset adulterii mulier necne! 93 Adultera tamen haec hodie Christi opera cognoscens et confiat in statu tens peccatum suum, conversa ac salvata est. Per confessionem peccati NE sacramentalem mulier adultera saepe a periculo infamiae ac mortis UM liberatur. Sanctificata fuit mulier haec a Christo, plena Spiritu Sancto ac magna devotione. Hinc non quaerit nisi de templo, ubi Deus vere adorandus colendusque sit. * Aliquando terra, quod natura bona sit valdeque ferax, agnoscitur a spinis et multa copia malarum herbarum; hinc a prudenti agricola immittitur ignis in spinas illas, aratur et colitur ager, seminatur et mire fructificat. Sic utique egit hodie Christus cum samaritide: agnovit eam Christus quod cor haberet bonum, pium animum, voluntatem propensam ad pietatem et devotionem; excoluit eam et fructum centuplum ex ea accepit. IL. ALIA HOMILIA Venit Iesus in civitatem Samariae, quae dicitur Sichar, iuxta praedium quod dedit lacob loseph. ! I. Sicut Moyses mundi creationem describens omnia Opera Rmepraesentat * * LH . .i . . t H * hodiernum in septem dies distinxit et ita veluti in scena mundi creationem sep- Evanselium tem actibus repraesentat,? ita hodie Ioannes mundi redemptiomundi E AA . : redemptionem nem atque salutem in hoc sacratissimo Evangelio describens: Quonveluti . ; . : quandam iam hic est vere Salvator mundi,? veluti sacram quandam comoe- SUerHHm diam repraesentat, a Deo utique factam, gratissimum Angelis spe- *?"oediam. ctaculum, nam: Gaudium magnum erit coram Angelis Dei super uno peccatore poenitentiam agente. * In hac autem laetissima comoedia divina arte a Spiritu Sancto , spiritu s. composita, Christus nunc peregrinum agit: Venit in civitalem Sama- *?positam, riae ; nunc se transmutat in fontem: Dedisset tibi aquam vivam; 5 nunc habitum suscipit prophetae: Domine, ul video, propheta es tu ; * in septem ncius distinclam. nunc tandem regis: Messias venil... ego sum ; Hic est vere Salvalor mundi.* Mulier etiam samaritana nunc in scena comparet in habitu mulieris peccatricis, nunc in habitu praedicatricis: Venite el videle hominem qui dixit mihi omnia quaecunque feci ; nunquid ipse est Christus ?? Habet autem hodierna repraesentatio plures actus. In primo repraesentatur Christus viator et peregrinus, prius quidem cum discipulis iter faciens, postea solus sedens super fontem Iacob, discipulis euntibus in civitatem ad cibos comparandos.? In secundo introducitur mulier samaritana veniens cum hydria et fune ad hauriendam aquam, quam Christus alloquitur septemque proponuntur dialogi et interlocutiones, quibus colloquiis mulier ad fidem et pietatem conversa, facta est ex terrena coelestis, magnum plane divinumque miraculum. ?? In tertio introducuntur discipuli venientes ex civitate cum cibis, iuxta fontem reperientes Christum cum muliere mirantesque quod viderent Christum cum muliere loquentem; ! parant mensam ibi in terra, iuxta fontem, proferunt cibos, Christum invitant: Rabbi, manduca. Christus autem: Ego alium cibum habeo manducare. Mirantur discipuli: Nunquid aliquis attulit ei manducare? . . . Meus cibus est ul faciam voluntatem eius qui misit me, ul perficiam opus eius.?? In quarto actu introducitur mulier samaritana veniens in civitatem et praedicans Christum totamque civitatem commovens: Venite et videte hominem... nunquid ipse est Christus ? In quinto Samaritanos inducit praedicatione mulieris commotos venientes ad Christum, de quibus ipse: Levate oculos vestros et videte regiones quia albae sunl iam ad messem. * Accedentes ad Christum adorant, rogant, cogunt ut velit civitatem eorum invisere. In sexto Christus introducitur una cum Samaritanis pergens in civitatem ibique duos dies manens, praedicans et evangelizans regnum Dei. * In septimo, tandem, conversio Samaritanorum ad fidem: Multi crediderunt... Samaritanorum propler verbum mulieris ; * audito autem eo, multo plures crediderunt et dicebant: Nos audivimus et scimus quia hic esl vere 39-41. 15) Ibid. vr. 38. . d POST DOMINICAM:. TERTIAM QUADRAGESIMAE 423 Salvator mundi. !$ O quale fuit hodie gaudium Angelorum in paradiso ob talem tantamque conversionem! II. Volo autem, fratres, ut cum Christo tantisper moremur iuxta Sedet bns E . c . TE Christus fontem [acob, similes iter agentibus, qui in medio itinere, labore et ;upra tontem aestu fatigati, si clarum fontem reperiant, invitati a puris illis cry- S "ere stallinis [aquis], non possunt non ibi conquiescere et recreari puris fentem esse. illis frigidisque undis, aestum simul et sitim levantem, sicut Christus hodie fatigatus ex itinere, nam hora eral quasi sexía, fere meridies erat, sedit sic super fontem. * Sed non vacat mysterio quod super fontem sedit, hoc enim egit ut se fontem esse ostendat: Dedissel libi aquam vivam ; 3? Aquam quam ego dabo ci, fiel in eo fons. ?? Hanc igitur ob causam sedit supra fontem, ut se fontem esse ostenderet. Erat autem ibi fons lacob,?? fons amoris, fons Spiritus Sancti, Christus tons nam Spiritus Sancti fons Christus est: Erat... ibi fons Iacob, onim. iuxta praedium quod dedit Iacob Ioseph filio suo, quem unice et singu- — "usc larissime diligebat.?! Sic Deus mundum dilexit unice, singularissime, —** &leriae. propterea mundo Christum dedit fontem omnium bonorum: Sic... dilexit . . . ut Filium suum unigenitum daret;?? Si scires donum Dei et quis cst qui dicil libi: Da mihi bibere, lu .. . pelisses.... el dedissel libi aquam vivam, ?! salientem in vitam aeternam: Quoniam hic est vere Salvator mundi ; Salus ez Iudaeis est. ?** Salvator mundi humani generis reparator, restitutor bonorum quae per peccatum primi hominis mundus amisit; Salvalor mundi, fons bonorum omnium naturae, gratiae et gloriae: Quoniam apud te est fons vitae .et in lumine luo .videbimus lumen ; ?* Haurietis aquas in gaudio de fontibus Salvatoris. ?$ III. Erat autem ibi fons Iacob. Iesus autem fatigatus ex itinere wunaus. et n : .27 " : Christus duo sedebat sic super fontem: ** fons super fontem: Quoniam apud te est. qi unt. fons vitae ; Me dereliquerunt fontem aquae vivae. ** Duo fontes: alter aquarum naturalium, sensibilium, corporalium, terrenarum; alter supernaturalium, intellectualium, spiritualium, coelestium, divinased maximum est discrimen inter utriusquc nquas. Anima in peccato quaerit tantum aquas mundanas, sanctificata coclestem aquam sitit. Sic mulier haec ostenditur in duplici statu: rum; alter in universali natura mundus hic est, fons divitiarum, bonorum, voluptatum; alter in Ecclesia Christus est, plenus gratiae el veritatis . . . el de pleniludine eius omnes nos accepimus.?? Aquae prioris fontis mortuae sunt, huius autem vivae; illae descendunt deorsum, hae sursum sicut ignis; illae difficile hauriuntur: Neque in quo haurias habes el puteus altus est,?? hae autem facillime: Tu... petisses... et dedisset tibi aquam vivam; illae non extinguunt nec tollunt sitim: Qui biberit ex aqua hac, sitiel ilerum; qui autem biberit ex aqua quam ego dabo ei, non sitiet in aeternum ; *! illae communes sunt hominibus et pecoribus: Ipse ez eo bibit et filii eius et pecora eius, *? aquae autem huius fontis hominibus et Angelis communes sunt: Fons aquae salienlis in vilam aeternam ; 5 et tamen illae supramodum sitiuntur et quaeruntur: Venit mulier de Samaria haurire aquam, * et magno cum labore, quia puteus altus est, et erat extra civitatem, labore opus erat ut veniret, u£.hauriret, ut portaret in civitatem; aquae autem divini huius fontis etiam oblatae contemnuntur: Duo... mala fecit populus meus : Me dereliquerunt fontem aquae vivae el foderunt sibi cislernas, cislernas dissipalas, quae continere non valent aquas. 35 Sed contempsit aquam hanc mulier quandiu extitit samaritana, nam facta per fidem christiana reliquit... hydriam suam,3€ contempsit aquas quas prius quaerebat, sitiens coelestem aquam: Domine, da mihi hanc aquam, uí non sitiam neque veniam huc haurire. ?* Obtinetur autem aqua haec per fidem: Mulier, crede mihi ; ?? per orationem: Domine, da mihi hanc aquam; per confessionem peccatorum: Bene dizisti ... non habeo virum... quem habes non est tuus vir; *? per religionem veram et cultum: Veri adoratores adorabunt Patrem in spiritu el veritate ; nam et Pater tales quaerit qui adorent eum. Spiritus est Deus, el eos qui adorant eum, in spiritu et veritale oportet adorare. *9 Venit mulier de Samaria. In duplici statu ostenditur nobis hodie mulier haec samaritana: prius in statu infidelitatis et peccati, postea in statu fidei, caritatis et gratiae; prius habet faciem noctis obscurae, postea clarissimae diei. In ipsa etiam civitate Samariae Vulg.: Qui bibit ex aqua hac, etc. 32) Ibid. vr. 12. - 83) Ibid. vr. 14. POST DOMINICAM TERTIAM QUADRAGESIMAE 425 duo genera hominum legimus hodie: quidam enim crediderunt in Christum, et multi profécto,. magna hominum multitudo, sed tamen multi in infidelitate permanserunt, in. idolorum cultu; multi biberunt de aquis divinj huius fontis, multi. vero bibere. nequaquam voluerunt, sed tantum lutulentas aquas fontis: Jacob: pecoribus etiam communes sitiebant et quaerebant. Venit mulier de Samaria haurire aquam. Omnis anima : haec mulier est vel in priori vel in posteriori statu, quia omnis anima vel in gratia Dei constituta est, vel in peccato. ACE IH. ALIA HOMILIA Qui... biberit ex aqua quam ego dabo ei. . fiet ín eo [ons aquae salientis in vitam aeternam... Domine, * da mihi, etc. 1 I. Felicem sortem divinamque . fortunam. samaritidis mulieris ostendit nobis hodiernum Evangelium, haec enim multo fortunatior extitit Rachele? aut Rebecca, ? fortunatior Sephora; * hae nanque ad fontes aquarum invenerunt sortes suas, viros suos, haec autem Deum invenit, sicut Moyses in rubo Deum invenit, .a quo deificatus infidelitatis et gratiae. Felix haec mulier, quae aquam quaerens, Christum invenit quodammodo. fuit, 5 mulier autem haec hodie sanctificata a Christo in coelestem quandam mulierem conversa est. . Quoniam vero ex occasione aquae fontis Iacob Christus cum bác muliere philosophatus est hodie de gratia Spiritus Sancti sub symbolo aquae materialis, operae pretium duxi ut nos quoque de gratia Spiritus Sancti sermonem instituamus: Dedisset tibi aquam vivam; 5 Aqua quam ego dabo ei... fiet. in eo fons aquae. salientis in vitam meRhond Ar "PE RU rohs II. Ut autem hinc incipiamus, definit hodie Christus gratiam quid non sit dicens: Si scires donum Dei!? Ait donum Dei esse, sed ignotum hominibus, incomprehensibile, ineffabile; donum Dei, effectus divinae caritatis et pietatis: Caritate perpetua dilexi te, 'ideo De gratia Spiritus S. agit hodie Christus. Gratia a Christo dicitur donum Dei, 0 —— —SHRBBNBERRRRRRR RE ail a Moyse similitudo divina, a D. Paulo par Dei et sors. Dignoscitur doni huius magnitudo ab effectibus: aqua haec mundat, altraxi le miserans? tui, effectus divinae praedestinationis et electionis aeternae; donum Dei : Omne datum optimum et omne donum perfeclum desursum est, descendens a Patre luminum ; ? VOV) "S rm qo» 22i qn Owl oW nm quts donum de quo Petrus: Magna et pretiosa nobis dona donavit, per quae efficiamini divinae consorles naturae, ?* sicut luna radio solis illustrata soli similis est, sicut ferrum ignitum simile igni est. Hinc Moyses gratiam divinam similitudinem appellavit. !? Divus Paulus pacem Dei dixit: Et pax Dei, quae exsuperat omnem sensum, custodiat corda vestra el intelligentias vestras. '* En donum ineffabile: Si scires donum Dei! Paulus sortem appellavit, bonam fortunam: Dignos nos fecit in partem sortis Sanctorum in lumine; * In quo... nos sorie vocati sumus. !* Sors bona quando bonum evenit aut fortuna invenitur: sacerdotium sorte contigit Aaroni, !9 apostolatus Mathiae, " vestis Christi inconsutilis militi, !?^ Sauli regnum. 1? Sed, o sortem fortunatissimam samaritidis mulieris! Regni coelestis thesaurum invenit: Si scires donum Deil III. Sed doni huius magnitudinem, age, ab effectibus dignoscamus. Dedissel, inquit, tibi aquam vivam, aquam non terrenam, sed coelestem, mirabilem, divinam, aquam Iordanis mundantem lepram peccati,?" aquam Siloe illuminantem caecum a nativitate, * aquam piscinae curantem omnem languorem et omnem infirmitatem, ?* aquam lustrationis mundantem hominem a peccatis:?* Effundam super vos aquam mundam el mundabimini ab . . . inquinamentis vestris; ** Asperges me, Domine, hyssopo et mundabor, lavabis me el super nivem dealbabor ;?5 Lavamini, mundi estote ; ** Si fuerint peccata sicut coccinum, sicul niz dealbentur; ... si fuerint... sicul vermiculus, sicut lana munda sint, imo erunt," dealbabuntur divina hac aqua; aquam Iehovah Elohim chen vechabod iitten lehopah. 11) 2 Petr 1, 4. Vulg.: Mazima ct preliosa... ul per haec efficiamini, etc. 12) Ct. Gn 1, 26-27;.5, 1; 9, 6. - 13) Phil 4, 7. .19, 9-20. 24) Ez 36, 25. . 25) Ps 50, 9. 26) Is 1, 16. 27) Ibid. vr. 18. Vulg.: Ut coccinum, quasi nix dealbabuntur . . . quasi rermiculus, velut lana alba erunt. POST DOMINICAM TERTIAM QUADRAGESIMAE 427 petrae in deserto, ?* quae mirabiliter sitim levabat: Qui... biberil ez aqua quam ego dabo ei, non siliet in aelernum ; sed aqua quam ego dabo ei, fiel in eo fons aquae salientis in vitam aeternam ; aquam, quae instar mannae ?? sitim simul et famem levat: Ommes sitientes venite ad aquas et qui non habetis argentum properate, emite el comedite; venite, emite absque argento et absque ulla commutatione vinum et lac. Quare appendilis argentum non in panibus et laborem vestrum non in saturitate? Audite audientes me et comedite bonum. et delectabitur in crassitudine anima vestra. ?" Quod aquam dixerat, vinum, lac, panem, bonum appellat. Imo aqua est et simul ignis est. Ioannes vidit de throno Dei fluvium procedentem,?* Daniel fluvium ignis; * quoniam gratia Spiritus Sancti simul aqua et ignis est, sicut aqua vitis; hinc Spiritus Sanctus promissus in aqua, ? datus fuit in igne, * nam instar aquae refrigerat ardorem carnalis concupiscentiae et instar ignis flammam coelestis desiderii ac divini amoris accendit. Hinc aqua ista non sicut naturalis aqua deorsum tendit, sed instar ignis sursum; et tamen sicut aqua etiam terram cordis nostri fecundat, ut fructum centuplum reddat. Sed non tantum aquam dixit, verum aquam vivam, quae in Apocalypsi dicitur aqua vitae, ** quia, sicut lignum vitae in paradiso, ?5 dat homini vitam aeternam: Fiel in eo fons aquae salientis in vitam aeternam. Hinc Regius Vates: Melior esi misericordia tua, gratia tua, super vitas, ideo ad te de luce vigilo, sitivit in te anima mea, quam multipliciter tibi caro mea. * Nam gratia, dum ex corde in partem animae inferiorem redundat, etiam ipsam sensibilem hominis partem consolatione replet. Hanc ob causam Dominus gratiam hodie salutem appellavit: Quia salus ex ludaeis est ; 35 Hic est vere Salvalor mundi, 3? quoniam gratia et veritas per Iesum Christum [acta est. € IV. Sed si quis clarius videre et cognoscere vult effectus divinae gratiae, coniciat oculos in mulierem hanc samaritidem. Gratia convertit animam ad Deum, iustificat, sanctificat animam, facit ex carOrdine inverso affert hos vrr. 38) Io 4, 22. 39) Ibid. vr. 42. 40) Ibid. 1, 17. levat sitim et famem, aqua simul et ignis est vere nqua viva, quia vitam neternam confert et consolntionibus replet. Ostenduntur effcctus isti in muliere samaritana, na— —Fr——— ——ÀMÀMAÓÓOAAX—ÁcÓÓ A MAMMA quae prius nonnisi terrena quaerebat, posten in aliam regenerata est. De hac re loquitur ctiam D. Paulus docens gratiae originem et cffectus, sicut videmus in samaritide spiritualiter renovata, 428 : : FERIA SEXTA nali spiritualem, ex terrena coelestem ex mundana divinam, similem Angelis paradisi, similem Déo. : En samaritis ista, priusquam a Christo, perenni. fonte coelestis huius aquae, petiisset et accepisset ineffabile donum huius aquae, qualis erat? Mulier samaritana, pagana, idolorum cultrix, carnalis, adultera; nonnisi carnalia sapiebat, nonnisi terrena et mundana cogitabat et cupiebat: Venit mulier de Samaria haurire aquam ; *: Quinque... viros habuisti, et nunc quein habes non est tuus vir. **. Iudaeos videre non poterat veros cultores Dei: Quomodo tu iudaeus cum sis, bibere a me poscis, quae sum mulier samaritana? * Sed ad Christum conversa per fidem: Mulier, crede mihi, *^ ad fontem Iacob in spiritu baptizata, in mulierém aliam conversa esf, sicut de Saul legimus quod unctus sacro oléo in regem Israel, mutatus fuit in virum alterum. *5 Gratia nanque regenerat et renovat hominem, hinc Paulus: Apparuit benignitas et humanitas Salvatoris nostri Dei, non ex operibus iustitiae quae fecimus nos, sed secundum misericordiam suam salvos nos fecit. per lavacrum regenerationis el renovationis "Spiritus Sancti, quem effudit in nos abunde per Iesum Christum Salvatorem nostrum, ul iustificali gralia ipsius heredes simus secundum spem vitae aeternae. ** Docet Paulus his verbis originem gratiae: [ex] misericordia Dei, non ex meritis, alioquin gratia non esset gratia. "t Hinc Christus donum appellat, non mercedem, quia opus est caritatis, misericordiae, bonitatis, non iustitiae. Docet etiam effectus gratiae: renovat hominem et ad vitam perducit aeternam. Sic videmus samaritidem regeneratam ac renovatam ad fontem Iacob, symbolum et hieroglyphicum Baptismi. Facta ex carnali tota spiritualis, incipit loqui de templo, de vero cultu, de vera religione: Domine, ul video, propheta es tu. Patres nostri in monte hoc adoraverunt, el vos dicitis quia Ierosolymis est locus in quo oportet adorare. ** Ad fontem aquae baptizata, aperti sunt hodie super eam coeli, ut in coelis esset conversatio ipsius, ut in coelo reponeretur thesaurus et cor ipsius; in Dei filiam adoptata est, nam gratia adoptio filiorum est t misericordiam, ctc. 47) Cf. Rom 11, 6. la... ubi adorare oportet. emt an POST DOMINICAM TERTIAM QUADRAGESIMAE 429 ac veluti legitimatio; *" repleta Spiritu Sancto est: Caritas Dei diffusa est in cordibus nostris per Spirilum Sanctum, qui datus est nobis. 59 Descendit Spiritus Sanctus super eam sicut columba, 5! simplex, pura, sine felle, fecunda, pulcra: Pennae columbae deargentatae et posteriora dorsi eius in pallore auri. 9? Gratia nanque Spiritus Sancti animam nostram efficit columbam pulcherrimam, quia Deo similem efficit: Nos... revelata facie gloriam Domini speculantes, in eandem imaginem transformamur a claritate in claritatem tanquam a Domini spiritu. 9 Pulcritudo consistit in architectura et pianortsnE partium, in coloribus optimis et in luminibus, sicut suavitas melodiae oritur ex bonis vocibus, sed rite attemperatis, iusta proportione iunctis; pulcritudo animi consistit in optima dispositione potentiarum, in ornamento virtutum et in lumine supernae claritatis; sic ornatur animus sanctis actionibus, corpus elegantibus moribus et summa vitae honestate. Nam gratia est sicut fluvius paradisi in quattuor capita divisus: ** perficit mentem fide, prudentia, intelligentia, scientia, cognitione supernaturalium divinarumque rerum; voluntatem perficit spe, caritate, iustitia, desiderio et amore coelestium, timore Dei, pietate et religione sanctissima; irascibilem animae partem fortitudine, patientia, tolerantia passionum et magna constantia ad perseverandum usque in finem; concupiscibilem tePaperanpas sobrietate, castitate summaque vitae honestate. Confert gratiam Deus et cum ea singularem vitae sanctitatem; hinc a Paulo gratia dicta est lez spiritus vitae, et lex mentis, cui lex carnis et membrorum repugnat: 55 Sed lez, inquit, spirilus vitae in Christo Iesu liberavit me a lege peccati, * lex nanque regula vitae est, quae hominem adigit cogitque ut ita vivat sicut ipsa praecipit. Imo gratia a Paulo spiri(us appellatur: Caro... concupiscit adversus spiritum, spiritus aulem adversus: carnem... Fructus... spiritus... cariías, etc. 9 E Erster TOUE a ] V. Si scires donum Dei! Phrasis Sacrae Scripturae, sicut ignis Dei, mons Dei, civitas Dei, paradisus Dei, 59 ita dicitur quod pro 8, 2. 57) Gal 5, 17-22. 58) Cf. supra, hom. 1 huius Feriae, pax. 415, not. 50-53. in filiam Del rettenerata, Spiritu S. repleta et omnibus virtulíbus ornata; , nam cum gralia Deus confert singularem vitae sanctitatem. Gratia est donum ineffabile, quia est adoptio fillorum Del, quia Deus est qui dat et qui datur, et est vera vita animae. magnitudine explicari pro dignitate non potest. Donum Dei ineffabile gratia est, quoniam donatio est inter vivos ** regni coelorum, hereditatis divinae ius. Quis capere potest magnitudinem regni Dei? Adoptio est filiorum et veluti legitimatio. Quis potest capere quidnam sit filium esse et heredem Dei, fratrem et coheredem Christi? Sponsalitium est inter Deum et animam: Desponsabo te mihi in fide, 9? fortunatissima Esther, quae sponsa facta fuit magni regis Assueri; "! ornatus est reginae in nuptiis et sponsalitio: Vidi civitatem sanciam Ierusalem novam, descendentem de coelo a Deo, paratam sicul sponsam ornalam viro suo; * Induil me Dominus vestimentis salutis el indumento iuslitiae circumdedil me, sicul. sponsum decoratum corona ei quasi sponsam ornatam monilibus suis.93 Qualis est ornatus reginae et imperatricis in die nuptiarum ? Dici pro dignitate non potest. Si scires donum Dei! Donum plane ineffabile, quia Deus dat et Deus datur, non enim datur gratia Dei sine Deo, sine Spiritu Sancto vero Deo: Caritas Dei diffusa esl in cordibus nostris per Spiritum Sanclum qui dalus est nobis. Si scires donum Dei! Magnum fuit donum Dei Adamo, cum ei mundum universum dedit; * sed Paulus docere videtur gratiam Dei donum esse etiam gloria maius: Si enim cum inimici essemus, reconciliatli sumus Deo per mortem Filii eius, mulio magis reconciliati salvi erimus ab ira per ipsum. 9595 Sic donum Dei ineffabile. Dedisset tibi aquam vivam. Hoc nam tam magnum et ineffabile donum! Sed aqua viva est, aqua vitae, sicut lignum vitae conferens vitam aeternam: Fons aquae salienlis in vitam aelernam. Aqua haec vivificat spiritum et animam nostram, sicut anima corpus informat et vivificat, quia spiritus est nostri spiritus. Aqua haec a Ioanne in Apocalypsi clara dicitur tanquam crystallum, ** propter claram Dei cognitionem quam.tradit: Nos audivimus el scimus quia hic est vere Salvator. mundi. * Aqua vitae dicitur, sicut aqua quam bibit Samson miraculo manantem de maxilla asini, ** quam si non bibisset, transfertur, utroque contrahente adhuc superstite; differt a donatione mortis causa, qua dominium rci donatae in donatnrium post mortem donantis transit. 60) Os 2, 20. Vulg.: Sponsabo, etc. 61) Cf. Est 2, 15-17. 62) Apc 21, 2. Vulg.: Vidi sanctam civitatem, ctc. POST DOMINICAM TERTIAM QUADRAGESIMAE 431 siti perisset, mortuus fuisset; aqua maris Rubri, quae salutem attulit Hebraeis, demerso Pharaone cum universo exercitu suo. 9? Dedisset libi aquam vivam. Offert Christus nobis coelestem aquam divinae gratiae, sicut alibi ait: Si quis silil, veniat ad me el bibat." Cupit supramodum ut bibamus aquam hanc, quae causa nostrae salutis est: Salus ex ludaeis est. Mysticum hunc fontem Iacob emit, ** Christus a Patre carissimo pretio, tanquam si fons esset argenti et vena ditissima auri, pretio sanguinis sui emit; hinc, mortuo Christo, manavit ex ipsius pectore aqua; ^ hinc lassus, fatigatus ez ilinere, hora diei sexta, in qua crucifixus fuit, ?? sedebat hodie super fontem ?* hunc. Pro Sabbato sequenti in. codice sola inscriptio invenitur, et statim transitur ad Dominicam Quartam. Maxime cupit Christus ut aquam hanc hauriamus manantem de latere elus, n — áÁ—— Mn OE— UK OAan;Dpbwü1[L,,/L P" AMA
CHAPTER 23. Dominica Quarta Quadragesimae
Abiit lesus trans mare Galilacae.:.. et. sequebatur. illum multitudo magna, videntes signa quae, ctc. ! Mensa panum, I. In templo Domini post mare aeneum, quod duodecim aeneis "hadelabram bobus sustentabatur, reposita erat in sanctuario mensa panum proUsi gn positionis a sinistro templi latere versus septentrionem, posito canCnrist., — delabro ad dexteram partem versus austrum, altari autem thymiamatis collocato in medio. Christus est et altare incensi, symbolum orationis, et candelabrum aureum, divinae sapientiae hieroglyphicum, et mensa panum propositionis, caritatis et pietatis Christi erga nos sacramentum. ? Tria opera egit hodie Salvator: Subiit ... in montem, 3 ascendit Tria egit in altum, utique ad orandum, unde etiam, acceptis panibus, intuens pis in coelum, Deo gratias agens, illos benedixit, * orationi nanque Christus ica" valde deditus erat; secundo, docuit turbas: Loquebatur illis de regno "siii Dei, inquit Lucas,* Coepit illos docere mulia, inquit Marcus;* tertio loco, misericordia motus super eos, quia erant sicul oves non habentes pastorem,? pavit eos corpore, cum eos verbo Dei pavisset spiritu. Hinc sunt in Ecclesia tres fidelium servorum Christi status: hi nanque orationi ac contemplationi divinae divinisque laudibus operam navant, in otio sancto Mariae; ? illi vacant misericordiae operibus spiritualibus, doctrinae, praedicationi verbi, ministerio Sacramentorum, saluti animarum; alii tandem operibus misericordiae corporalibus, ad reficiendos sustentandosque pauperes et egenos. Sed quoniam hodiernum Evangelium specialiter nobis ob oculos ponit et repraesentat divinum Christi opus stupendumque miraculum, quo Dominus quinque panibus satiavit maximam ac pene innumeram hominum multitudinem, miraculi huius nobis sunt pertractanda, favente Deo Patre luminum, a quo omne bonum,? et aperienda mysteria. II. Pastorem egit hodie Christus diligentem et pium, qualis fuit Moyses in deserto, qui divino miraculo pane coelesti pavit universam Hebraeorum multitudinem quadraginta annis.!? Hinc ait Marcus quod eziens lesus vidil multam lurbam et miserlus est super eos, quia eranl sicul oves non habentes pastorem. ? Nam cum Moyses pasceret [oves] in deserto, apparuit illi Deus in rubo ardenti et manifestans illi nomen suum dixit: Ero qui ero. ? Cum instituere vellet Moysen ex pastore ovium pastorem hominum, promisit se quoque futurum pastorem, !?? ut sicut Moyses pastor populi destinabatur ut eos non tantum spiritu pasceret dans eis divinas leges et Dei cultum docens, sed etiam corpore, sic Christus; unde ait: Ego veni ut vitam habeant et abundantius habeant; Ego sum paslor bonus, ego cognosco oves meas* et vilam aeternam do eis. '^* Moysi Deus duo nomina specialiter revelavit dicens: Ego sum qui apparui Abraham, Isaac et Iacob in Deo omnipolente, el nomen meum Adonai 15 non indicavi eis : 1 non revelavi, inquit, Patriarchis mysteria divinae essentiae meae, sed tantum quod essem Deus omnipotens: "TU 5N, U Deus sufficiens, Mea qui per meipsum omnia possum. Hanc divinam potestatem voluit hodie Christus ut vel saltem Apostoli agnoscerent; hinc nanque Philippum tentat: Unde ememus panes ul manducenl hi? !* Nam non agnoscebant vere divinam Christi omnipotentiam: Unde istos quis poterit hic salurare... in soliludine? !* Sicut cum populus in deserto carnes concupivit, ?? cum dixisset Dominus Moysi: Dabo eis esum carnium mense integro, ait multam lesus. 12) Ex 3, 14. Ex hebraico. 13) Ct. ibid. vrr. 6 sqq. 14) Io 10, 10-11. 14*) Ibid. vr. 28. 15) Ms.: lehovah. 16) Ex,6, 2-3. Vulg.: Ego Dominus qui apparui, etc. 17) Ms.: El sadai, et infra. 18) 1o 6, 5. 19) Mc S, 4. Vulg.: Unde illos, etc. 20) Cf. Nm 11, 4-5. scd hlc agitur tantum de mulitiplicatione panum. Pastorem hodie agit Christus, pascens populum corpore et spiritu. Ut cognoscatur divina potentia Christus Philippum lentat, sleut egit Deus cum Moyse pluens carnes de coclo. Agitur hodic de divina providentin, quam Ps. 135 canit Hegius "Vates tribuens illam tribus Divinis Personis, Moyses : Sexcenta millia peditum sunt populi huius, et tu dicis: Dabo eis esum carnium mense integro? Nunquid ovium el boum multitudo caedelur ul possit sufficere ad cibum? vel omnes pisces maris... congregabuntur ut eos satient? ** [Impossibile quodammodo visum fuit Moysi; Deus vero: Nunquid invalida est manus Domini? Iam nunc videbis utrum meus sermo opere compleatur. *? Sic pluit super eos sicut pulverem carnes? ad ostendendam potentiam suam quod sit vere "nU oN. Deus sufficiens, omnia potens, nam a divina omnipotentia et pietate [dicitur] — siquidem "1 etiam ubera significat, — ut sit Deus uberum, sola nanque ubera infanti sufficiunt ad cibum et potum. Sic, inquam, divina omnipotentia cum paterna ac materna simul caritate basis et fundamentum est divinae providentiae. Deus nanque simul et pater et mater est universi generis humani, sicut conditor universalis naturae. III. Hodiernum autem Evangelium manifesta et evidens demonstratio est providentiae divinae, qua Deus omnipotens universum hominum genus mirabiliter pascit, sicut Regius Vates ait: Qui dat escam omni carni, quoniam in aeternum misericordia cius. Confitemini Deo coeli, quoniam in aeternum misericordia eius. ** Quo Psalmo Regius Vates simul coniungit opus creationis et opus divinae providentiae, et quoniam utrunque opus a Trinitate est, laudandam "Trinitatem monet: Confitemini Domino quoniam bonus, quoniam in aeternum misericordia eius. Confitemini Deo deorum, quoniam in aeternum misericordia eius. Confitemini Domino dominorum, quoniam in aeternum misericordia eius... Qui fecit coelos in intellectu, etc. ?5 Tribus nominibus Deum appellat propter sanctissimam Personarum Triadem, et etiam ad designandam incomparabilem ineffabilemque divinitatis essentiam, universalem providentiam mundique absolutissimum dominium. Hinc primo loco ponit nomen divinae essentiae tetragrammaton, nim? ?6 ; secundo 1loco, v19wb Domini invalida est, ctc. 23) Ps 77, 27. 24) Ps 135 (hebr. 13060), 25 sq. QUADRAGESIMAE 435 D'15Nn ,?" quod est divinae potentiae nomen, omnes complectens potestates virtutesque ad operandum, quae vel in principibus vel in Angelis reperitur; tertio, DOW xw». ?*8 Dominus dominorum, quia in Deo reperitur omnis Bonis un dignitas, excellentia atque perfectio, quoniam ipse omnia condidit: coelum, terram, mare, solem, lunam, stellas; sicut autem omnia condidit, ita omnia moderatur. Hine post creationem devenit ad opera providentiae: Qui percussit Aegyptum cum primogenilis eorum... qui eduxit Israel de medio eorum... qui divisit mare Rubrum, et tandem: Qui dat escam omni carni, quoniam in aeternum, etc. ?? Alio quoque Psalmo : Suavis Dominus universis et miserationes eius super ... opera eius; *? Oculi omnium in te sperant, Domine, el tu das escam illorum in tempore opportuno ; aperis tu manum tuam et imples omne animal benedictione ; * et alibi: Laudate Dominum quoniam bonus est psalmus; Deo nostro sit iucunda decoraque laudatio. Aedificans Ierusalem Dominus, Sanctam Ecclesiam, dispersiones Israelis congregabit, filios Dei dispersos congregans in unum. Qui sanat contritos corde el alligat contritiones eorum; qui numerat multitudinem stellarum el omnibus eis nomina vocat. Magnus Dominus nosler et magna virtus eius et sapientiae eius non est numerus. Humilians... peccatores... suscipiens mansuetos ... Qui operit coelum nubibus, qui parat terrae pluviam ; qui producit in montibus foenum et herbam servituti hominum. Qui dat iumentis escam ipsorum etl pullis corvorum invocanlibus eum. *? IV. Sic mysterium hoc divinae providentiae saepe canit Regius Vates; sed tamen quod specialis cura ipsi de iustis est. Hinc iustos ad exultationem laudesque divinas provocat: Ezullate iusti in Domino, quoniam diligit misericordiam... misericordia Domini plena est terra... De coelo respexit Dominus, vidit omnes [ilios hominum ; de praeparato habitaculo suo respexit super omnes qui habitant lerram. * Sed tamen: Oculi Domini super iustos et aures eius tos... humilians... peccatores, etc. 33) Ps 32, 1-14. quia ad ipsas pertinet opus crentlonis. Sic et Ps. 144. Docet tamen specialem curam Deo esse de iustis, A pnstore sumpta mataphora. nn Sic absolutissimam Dei providentiam erga electos declarat, cul fide viva et firma spe ipse fidebat. in preces eorum ; **. Ul eruat a moric animas corum et alat eos in ame. 35 "De seipso in persona: omnium iustorum ait: Dominus regit me, Dominus pastor meus, eí nihil mihi deeril, cum sim ovis ipsius; in loco pascuae ibi me collocavit. Super aquam refectionis educavit me, animam. meam .converlit, refocilavit, convertit signando [ne] instar ovis insipientis errarem. Deduzit me super semitas iustitiae, per vias rectas, optimas, propler nomen suum. Nam et si ambulavero in medio umbrae mortis, in magnis periculis, non timebo mala a lupis et truculentis bestiis, quoniam tu mecum es armatus baculo ad potentem defensionem meam: Virga lua el baculus tuus ipsa me consolata sunt. : Parasti in conspeclu meo mensam adversus eos qui tribulant me, in conspectu inimicorum: meorum daemonum; impinguasti in oleo caput meum, el'caliz meus inebrians... est. Veruntamen bonitas tua el misericordia iua subsequelur me omnibus diebus vitae meae .. . ul inhabitem in domo Domini in longitudinem dierum. ** Sic a pastore sumpta metaphora absolutissimam Dei providentiam erga electos declarat. Et alibi: Ecce non dormitabit neque dormiet qui custodit Israel. Dominus custodit te, Dominus proleclio . .. super manum dexteram luam . . . Dominus custodit te ab omni malo, custodiat animam luam, vitam tuam, Dominus. Dominus custodiat introitum tuum el exitum tuum ez hoc nunc el usque in saeculum. ?' Sic non dabit in commotionem pedem tuum, 38 nulla aíficieris molestia: Per diem sol non uret te, neque luna per noclem, ?? quoniam ipse proleciio iua, ipse umbra tua: Scapulis suis obumbrabit libi el sub pennis eius sperabis.** Apparens Iacob in cacumine scalae coelestis in Bethel, dixit ei: Ero custos luus quocunque perrexeris... nec dimillam te. *! Felices qui tanquam pulli sub alis matrum vivunt sub [alis] divinae providentiae, viva fide et secura ac certa firmaque spe, sicut -Regius Vates aiebat: lacia cogitatum tuum in Domino el ipse le enutriel, non. dabit in aeternum fluctuationem iusto. ** De seipso alebat: Levavi oculos meos ad montes, ubi erat tabernaculum et temLiber Antiphonarius, (P. L. 78, 714) et ex Liturgia Ecclesiae. Cf. Missale Hom., Feria Tertia post Dom. 2 Quadr. Graduale; Dominica Tertia post Pent., Graduale. QUADRAGESIMAE 437 plum Domini, unde veniet auxilium mihi, nam: Auxilium meum a Domino, qui fecit coelum el terram, *5 utique propter hominem. Cum autem potuerit coelum et terram creare, cur non possit mihi auxilium omne praestare? Et si propter hominem condita sunt omnia ab eo, maxime vero propter pios Divini Numinis cultores, cur mihi deneget auxilium suum, si ex animo pietatem colam? V. Hanc fidem a nobis hodie Dominus requirit, cupiens ut fideles sui non tantum humanae rationis iudicio vitam suam moderari velint, sed etiam fide divinae providentiae, cui possibilia et facillima sunt quae hominibus sunt difficillima et impossibilia. Navis enim quae ad Indos navigationem parat per magnum Oceanum ad antipodas sub polo antarctico, necesse est ut tandem, cum eclipticam lineam pertransierit, non amplius intuitu et contemplatione Helicis stellae, 14 quae iuxta polum nostrum est, navigationem suam per aequora moderetur, sed ut in antarcticum polum, qui alterius hemisphaerii centrum est, oculos figat et illius contemplatione cursum suum peragat. Duos habemus polos: rationem et fidem. Philippus interrogatus a Christo: Unde ememus panes ut manducent hi ? nonnisi polum humanae rationis respiciebat; unde ait: Ducentorum denariorum panes non su[[iciunt; ** Unde istos quis poterit... satlurare panibus in solitudine ? Christus autem monuit, €* quoniam iam eclipticam lineam navigatione pertransierant trans mare Galilaeae, ut non amplius polum arcticum humanae rationis respiceret, sed antarcticum fidei supernaturalis. Cupit Dominus ut iugiter ab eius providentia pendeamus, nam hanc ob causam diebus singulis voluit pluere manna Hebraeis in deserto et vetuit ne in crastinum reponerent nec asservarent, nisi tantum pro die sabbati, quando non descendebat manna de coelo, tunc concessit ut in parasceve sabbati colligerentur duae mensurae mannae et una pro die sabbati conservaretur. * O beatos qui sic vivunt! Nam: Melius est modicum iusto super divitias peccatorum multas. * Modicum panis dedit Dominus hodie singulis hisce et tamen saturati constellntio est ex vigintl septem stellis formata ad polum septentrionalem. Hanc fidem a nobis hodie Dominus requirit, vult enim ut non solo humanae ratlonis iudicio vitam moderemur, sed magis fide divinae providentiae, cui omnia possibilia sunt. MEM ———————————————M MÁY fuere et superfuit eis; dives autem avarus nunquam est satur: Non saliatur oculus visu, nec auris auditu. *? It. ALIA HOMILIA I. Hodie Sancta Ecclesia nonnisi divinam nobis providentiam - irm praedicat: in Evangelio ex miraculo Christi, ! in Epistola introducens nonis — Abrahamum patrem duorum filiorum, ? qui duos significant populos: icc fidelem et infidelem, electos et reprobos: Solem suum oriri facit super predic? bonos ef malos et pluit super iustos el iniustos ; ? in lectionibus nocturnis introducens Moysen pastorem ovium factum pastorem hominum deumque, populi sui salutem curantem ac procurantem. * Non dicat quamstute philosophaster ille Deum mundana haec non curare, quoniam 2. au vilesceret divinus intellectus, non enim potest vilescere intellectus »*e"^ — divinus natura immutabilis, 5 sicut nec sol obscurescit terram suapte natura obscuram ac tenebricosam illuminans; non dicat quod natura est quae haec operatur. * Nam dicam: Quidnam est haec natura quae sapienter omnia operatur? Quidnam est entium? Conqueritur^ Deus apud Isaiam: Reliquistis Dominum... sieut Deus obliti estis montem sanctum meum, qui ponitis Fortunae mensam, sive PER EIdE aram, et libatis super eam. * Nam casui et fortunae omnia tribuunt Bom. — qui naturam dicunt omnia operari et ab astris atque planetis universa pendere, similes Hebraeis qui cum a Deo innumera beneficia maximaque accepissent, idolo, quod nihil est, illa tribuere dicentes: Isti sunt dii tui, Israel, qui eduzerunt te de terra Aegypti. ? Sed vanos insanosque philosophos missos faciamus, ne cum illis insaniamus, semper enim discunt et nunquam ad scientiam veritatis perveniunt, !? sicut qui fugientem umbram cursu insectantur. Cum enim existiment nonnisi per potissimam, ut aiunt, demonstra- 5$ Dominica. 3) Mt 5, 45. 4) Cf. Ex 3, 1-15; Breviarium Rom. ad Mat,, lect. primi noct. Vulg.: Qui te eduzerunt, etc. 10) Cf. 2 Tim 3, 7. QUADRAGESIMAE 439 tionem haberi posse scientiam, nullam plane habent scientiam, quoniam nulla datur in naturali philosophia potissima demonstratio. II. Difficilis quidem est cognitio divinae providentiae, sicut etiam divinae naturae; hinc et Philippo apostolo hodie visa est impossibilis, sed humana tantum consideranti. Hinc omnis oritur philosophorum error, quoniam nonnisi naturalia considerant, et quod naturae videtur impossibile, simpliciter enunciant impossibile; similes insano artifici, qui quod arte fieri non potest, nec natura fieri posse existimat. Non potest ars pictoris aut sculptoris vivam arborem facere, cum frondibus fructibusque, non vivum animal; an propterea non haec natura fiunt, quia arte fieri non possunt? Sicut autem natura potentior est arte, sic Deus ipsa natura. Sic Christus hodie minimo negotio virtute divinitatis suae egit quod Philippus impossibile existimavit. Infinita nanque est potentia Christi, infinita virtus manus Christi: Data est mihi omnis potestas in coelo el in lerra. * Manum habet dexteram et sinistram Deus: Laeva eius sub capite meo el dextera illius amplexabitur me ; ? In dextera eius longitudo dierum et in sinistra illius divitiae et gloria. ? Dextera manu sua creavit invisibilia, sinistra visibilia; dextera coelestia, sinistra terrestria; dextera spiritualia, sinistra corporalia; dextera sempiterna bona, sinistra temporalia. Ad providendum autem homini utraque utitur manu, quoniam homo corpore et spiritu constans centaurus est, terrestri animali et coelesti Angelo constans; !4 cibo eget terreno ut animal et coelesti ut Angelus; cibo corporali ad sustentandam vitam exterioris hominis et spirituali ad sustentandam vitam interioris. Sic hodie Christus utrunque cibavit hominem: interiorem, quo conversamur cum Angelis in coelis, et exteriorem, quo vivimus cum animalibus in terris; hinc legimus panem coelestem et terrenum. III. Divinae providentiae symbolum in Sacris Litteris est Ralionale iudicii in pectore summi pontificis, quod gemmis duodecim eius, ctc. 14) Alludit ad mythologinm quac fingit centauros partim homines et partim equos. Cf. Natalis Comes Mylthologiae, lib. 7, cp. 4, pag. 608-611. Error est enuncíare simpliciter Impossibile quod naturae Impossibile videtur, nam potentia Christi Infinita cst, et sicut creavit hominem exteriorem et interiorem, sic utrunque alit. Symbola divinae providentiae Rationale summi sncerdotis, scala Iacob, iemplum Salomonis. ornatum dicebatur D'Snmns OWVnN1,'5 lumina et perfectiones. Homines Deus, maxime electos, veluti insculptos cordi tenet, cumque eos tanquam amantissimus pater filios carissimos diligat, lumina habet et perfecliones. Novit quae necessaria sunt: Scit enim Paler vesler coelestis quia his omnibus indigetis ; * nec tantum novit, sed potest, nam: Omnia quaecunque voluit Dominus fecit in coelo et in lerra, ' potest, scit, vult providere. Hinc in divino sanctuario asservabantur hieroglyphica tria, potentiae, sapientiae et bonitatis divinae; !? hinc tria haec ostenduntur de Christo in hodierno Evangelio: Ipse... sciebat quid essel facturus; !* Misereor super turbam ; ?o accepit panes in manibus divinoque miraculo multiplicavit. ?* Symbolum scala Iacob quae coelum et terram coniungebat, ?* sicut etiam Aegyptii Deum hieroglyphice pingebant zonam manu tenentem, quae coelum simul terramque cingebat. ?* Promittit ibi Deus Iacob necessaria omnia, simulque ostenditur quod in mundi regimine ac providentia utitur Deus Angelis causisque secundis, sicut hodie Christus usus est Apostolis, usus etiam quinque panibus veluti seminibus rerum procreandarum ad hominis utilitatem et voluptatem. Symbolum templum Salomonis, quod hebraice dicitur: o2^1 mm, regia Domini: erat tanquam regale palatium Dei, ostendens Deum universi regem esse. Quis autem rex bonus et prudens non curat quae ad regni salutem pacemque opus sunt? Ostenditur in tribus templi partibus quod Deo triplex mundus, elementalis coelestis, terrestris et angelicus, curae est, panis nanque hodiernus mystice quidem non tantum divinam Scripturam, quae divinus animi cibus est, sed etiam Sanctissimam Eucharistiam [figurat], quae panis vere coelestis et angelicus est, hinc enim Christus sumpsit occasionem atque exordium tractandi de divinissimo hoc Sacramento: Ego sum panis vivus qui de coelo descendi ; si quis manducaverit ex hoc pane vivet in aeternum ; ** .quatenus panes hi quinque Libros mosaicae legis designant totumque Vetus Testamentum a Christo declaratum, dato Comment., pag. 620-621. 24) Ier 7, 4; Agg 2, 19. Ms.: Hecal Adonal. 25) Io 6, 51-52. QUADRAGESIMAE 4AT1 Spiritu Sancto Apostolis missisque illis ad Evangelium praedicandum. ?$ Supersunt duodecim cophini fragmentorum, ?** qui sunt duodecim articuli fidei, etiam documenta pro duodecim statibus personarum, quae in Ecclesia reperiuntur, quae ideo per duodecim tribus Israel designantur: Sedebitis... super sedes duodecim iudicanles duodecim tribus Israel." Siquidem omnes fideles vel saeculares sunt vel ecclesiastici et regulares; in utroque autem genere hi quidem superiores sunt, illi autem inferiores; hi divites, illi pauperes; hi nobiles, illi ignobiles; hi matrimonio coniugati, illi soluti; hi vacant contemplationi, illi actioni et operibus piis.. IV. Illi ergo homines, cum vidissent quod fecerat Iesus signum, etc. Cum cognovissel quia venturi essent ul raperent, etc.?* Viso hodierno miraculo Iudaei et cognita Christi tum potentia tum bonitate, voluerunt costituere eum regem, sicut olim David a populo Israel electus constitutusque fuit rex totius regni Israelis. ?? Hac unica ratione moti voluerunt se totos Christo perpetuos subditos servosque dare: Venturi erant ut rapereni eum et facerent eum regem. ** Utinam, fratres, vere divinum hoc mysterium agnosceremus, vere ex animo toto corde divinam providentiam crederemus, quod Deus pastor [sit] sicut Moyses, 3! pater sicut Abraham ?? suorum fidelium! Sic Christus pavit hodie fideles turbas sicut pastor oves, sicut pater filios, non tantum pane ad saturitatem, qui cibus est necessarius, sed etiam piscibus, qui in deliciis sunt, ad voluptatem potius quam ad necessitatem. Sic fidelibus suis Deus necessaria providet et iucunda ad sufficientiam et superabundantiam. Multi tamen dicunt apud Malachiam: Vanus esl qui servit Deo, el quod emolumentum, quia custodivimus mandala eius? * Hanc ob causam multi ac fere omnes mundo libentius serviunt quam Deo, quoniam existimant famulatum Dei inanem esse, absque ulla vel iucunditate vel utilitate; sed inane desertum videtur eis vita vere christiana. Sed tamen in inani deserto Christus famelicas turbas Duodecim cophinl signlficant articulos fidel et status personarum in Ecclesia. Deus vere pastor et pater est suorum fidelium; hoc ostendit hodie Christus multiplicando panes. Multi. Dei servitium inutile existimant; sed solus Deus replere potest animam nostram, sicut semper et ubique praedicant Divinae Scripturae. Deum pastorem et patrem agnoscere fundamentum pietatis est. saturavit cibis suavissimis, in deserto Deus Hebraeos manna pavit. ** Quod carni desertum videtur, spiritui paradisus deliciarum est et voluptatum coelestium; nam solus Deus sufficit ad replendum animum nostrum omni gaudio et laetitia, quod omnes simul creaturae non possunt, sicut unus sol sufficit ad clarum diem efficiendum, quem omnes simul stellae non possunt efficere. Hinc aiebat ille: Mihi autem adhaerere Deo bonum est, ponere in Domino Deo meo spem meam ; ?* Gustate et videte quoniam suavis est Dominus : beatus vir qui sperat in eo; * Quam magna multitudo dulcedinis tuae, Domine, quam abscondisli limentibus le! * Iusli epulentur el ezullent ... in laetilia ; ?**. Et delectabuniur in multitudine pacis; ?* Voz exullationis et salutis in tabernaculis iustorum; ** Melior est dies una in atriis tuis super millia. € Sic semper et ubique praedicant Divinae Litterae spiritualem vitam plenam esse magna dulcedine, multis divinis consolationibus abundare. Mundus tamen et multitudo animalium hominum haec minime credit, nec adduci potest ut vere credat quod Christus ait: Primum quaerite regnum Dei et iuslitiam eius, et haec omnia adicientur vobis; scit enim Pater vester quia his omnibus indigetis: * providebit vobis, sicut providet plantis et animalibus. Respicite, inquit, volatilia coeli, 9* quomodo eis providet Deus, quomodo ea pascit! Quis autem hominum non pluris filios suos quam animalia facit? Hanc ob causam Deus in Sacris Litteris saepe pastor et Pater appellatur: Dominus regit me, pascit me, sive pastor meus, nihil mihi deerit, in loco pascuae ibi me collocavit. Utinam, fratres, Deum pastorem Patremque agnosceremus! quod ipse est qui ad ostendendos thesauros potentiae, sapientiae, et bonitatis suae mundum creavit atque conservat, sicut sol diem efficit servatque! Similes essemus sanctis hisce hodiernis turbis: Venturi erant ut raperent eum el facerent eum regem. Nam quae respublica non principem regemque optimum summis votis desiderat, a quo nihil mali sibi timere et bona omnia, iustitiam, pacem et abundantiam sperare possit? Deus autem per Isaia m ait: Servi mei comedent et vos QUADRAGESIMAE 443 esurielis ... servi mei bibenl el vos silielis... servi mei laetabuntur et vos confundemini. *5 V.PerlIsaiam conqueritur Deus de hominibus, qui sua tantum prudentia volunt omnia moderari, dicens: Vae filii deserlores, dicit Dominus, ul faceretis consilium, el non ex me, el ordiremini lelam, el non per spiritum meum! ** Ut tela fiat, ante omnia stamen necessarium est, deinde subtegmen. Divina providentia in negotiis nostris gerendis debet esse sicut stamen, humana autem diligentia subtegmen. Quoniam vero non sic agimus, hinc saepe non pro voto nobis succedunt quae gerimus: Telas araneae lexuerunt, inquit idem V a - tes, telae eorum non erunt in vestimentum, neque operientur operibus suis; opera eorum... inulilia. * Nam quid telae aranearum prosunt ? quid valent? Sic saepe opera hominum inutilia sunt. Deus benedictus ita universalem providentiam et curam omnium gerit, ut singularem uniuscuiusque gerere videatur, veluti si a pictore excellentissimo picturata sit imago Salvatoris in plana superficie, ita ut ex quacunque parte et latere aspiciatur videatur in eam partem aspicere et porrecta manu benedictionem dare aspicientibus; aspicere videtur omnes et singulos aspicientes. Hoc est quod Regius Vates ait: Oculi omnium in tle sperant, Domine, et tu das illis escam in lempore opportuno ; aperis tu manum tuam et imples omne animal benedictione, *9 sicut sol innumera specula potest illustrare et sua imagine decorare, et solis imago perfecta ibi cernitur in singulis ac si non nisi unum illud illuminaret et in uno illo solo vivam imaginem suam depingeret. Est Deus sicut paterfamilias prudentissimus et vigilantissimus, qui scire et videre vult omnia quae fiunt domi: Quis sicut Dominus Deus noster, qui in altis habitat et humilia respicit in coelo et in terra ? *9 In altis habitat, quoniam excelsus super omnes gentes Dominus el super coelos gloria eius, 9 sed tamen humilia non dedignatur: Operatur omnia in omnibus ; * Omnia... opera nosira operatus est Dominus. 5? Curam gerit Dominus Deus omnium, sed praecipue electorum suorum: Homines et iumenta salvabis Domine; 9 sed iumentorum Primo fidendum est divinae providentíae et postea humanae prudentiae. Deus ita universalem gerit curam sicut singularem uniuscuiusque, tanquam paterfamilias prudentissimus et vigilantissimus; «ed. praecipue. curam gerit propter homines, hominum propter electos, sicut paterfacuram gerit servorum suorum, Deus totum mundum regit et gubernat, nihil inde recipiens, quia nullius eget. milias servos alit, sed propter filios; hinc dictus est cusios Israel: Ecce non dormitabil neque dormiet qui custodit Israel. 5 Curam Deus gerit maxime servorum suorum qui per viam salutis incedunt, qui non secundum carnem, sed secundum spiritum vivunt. Si quis Romam ire disponat et ab aliquo nobili viro litteras commendatitias petat, ille autem dicat: Dabo libenter si iter per tales partes agere volueris, nam sunt mihi ubique amici et familiares qui te mei causa recipient hoSspitio et bene tractabunt; si per aliam viam iter agere volueris, non sunt mihi necessarii a quibus possis beneficia adhibere; sic Deus Hebraeis ex Aegypto egressis, in terram promissionis peregrinaturis, litteras veluti commendatitias dedit, si tamen non per viam Philisthaeorum, sed per viam deserti iter agerent, sicut egerunt. 55 Sic a mari Rubro per litteras commendatitias Dei veluti hospitio recepti fuerunt, * sic a coelo manna acceperunt, ab ipso flumine Iordane [iter], ?' similiter ab ipsa petra aquam, 5 ab Angelo ducatum. 5? V]. Paucis panibus usus est Dominus ad cibandam aífluenter ac saturandam superabundanter innumeram fere hominum muititudinem esurientem, famelicam, sicut in diebus Eliae ex parva nubecula eduxit infinitam prope aquarum copiam ad irrigandam universam terram supramodum siccam et aridissimam, cum coelum non dedisset pluviam aut rorem ullum perspatium trium annorum et sex mensium. 99 Deus mundum totum regit atque gubernat, coelestia atque terrestria, sicut omnia simul ex nihilo condidit. Sicut anima nostra totum corpus vivificat, regit, conservat, nec vilior est in inferioribus corporis partibus aut in superioribus nobilior, nam una et eadem est et a corpore nullam accipit vel nobilitatem vel ignobilitatem, sicut nec sol a terra vel a coelo lumen aut tenebras; ita plane Deus a creaturis nullo aut bono aut malo afficitur, cum natura sit immutabilis et impassibilis, infinitae bonitatis et perfectionis. Bonitatis vero proprium est lucis instar seipsam diffundere et communicare. Deus thesaurus est infini- 45; Lc 4, 25; Iac 5, 17-18. . QUADRAGESIMAE 445 tae lucis, fons aeterni luminis, Pater luminum, *! verus sol infiniti splendoris; Christus autem verus Deus est. VII. Abiit Iesus trans mare Galilaeae .. . el sequebatur illum mulli- ^ cotmna tudo magna, quia videbant signa quae, etc. Dux ostenditur hodie Chri- ""bis et lenis stus fidelis populi, imperator exercitus Domini, sicut Moyses educens EAM. populum ex Aegypto in desertum per mare Rubrum; imo columna illa mihi videtur nubis et ignis, quae populum in terram promissionis ducatum praestabat. Erat columna illa semper lucida, per diem splendida videbatur sicut nubes illuminata a sole, per noctem vero flamma ignis magna splendebat et noctis tenebras illuminabat, 9 quoniam Deus et Angelus Domini, qui lux et ignis ** dicitur, ibi erat; sicut Deus et Angelus Domini apparuisse dicitur Moysi in flamma ignis ardentis in rubo. *5 Christus enim verus Deus simul et Angelus Dei est: Veniet ad templum suum Dominator, quem vos quaeritis, et Angelus testamenti, quem vos vultis. 9 Designatur in columna illa divina providentia, nam Deus in illa — aesignabat populum praecedebat sicut dux et imperator exercitus, illa nanque divisa suo motu ostendebat tempus quando movenda essent castra et iter P'9videntiam agendum et per quam viam, quando item quiescendum erat et ubi castrametandum. 9? Legimus etiam quod, ubi perfectum fuit tabernaculum, columna tabernaculum illa semper die ac nocte incubabat super illud; 9*9 incubabat Deus super ud d tabernaculum, quod Ecclesiam fidelium designabat, in morem avis DeC super pullos suos. Sic Isaias Deum vidit sedentem ac veluti in- — Eeclesiam, cubantem supra templum, nam: Ea quae sub ipso erant replebant templum. *? Cum etiam Salomon templum Domino dedicavit, maiestas Domini descendens de coelo implevit templum Domini, et omnes filii Israel videbanl descendentem ignem et gloriam Domini supra templum ; quare procidentes in terram proni... adoraverunt... Dominum quoniam : bonus, quoniam in aclernum misericordia eius. *" Nam Deus Salomoni dixit, dedicato templo: Elegi .. . et sanclificavi locum istum ult sil no- 1 lo 1, 5. 64) Cf. Dt 4, 24. 65) CI. Ex 3, 2; Act 7, 30. 66) Mna 3, 1. Super domum... in saeculum misericordía eius. super quam Deus specialiter vigilat. Supramodum in S. Litteris praedicatur Dei bonitas; fides enim ín bonitatem et providentiam Dei basis est totius religionis, men meum ibi in sempiternum el permaneant oculi mei el cor meum ibi cunctis diebus. ^ Hoc autem symbolum ac hieroglyphicum est divinae provi. dentiae super Ecclesiam. suam, quod Deus curam gerit fidelium suorum sicut avis pullorum suorum, nam ait: Sicut aquila provocans ad volandum pullos suos el super eos volitans, expandit alas suas et assumpsit eos atque portavit in humeris suis. ? Hinc agnoscens populus divinam bonitatem et misericordiam, adoraverunt Dominum, quoniam bonus, quoniam in aeternum misericordia eius. Nam ignis et lux hieroglyphica sunt bonitatis; Deus autem in igne et splendenti lumine descendit supra templum. VIII. Supramodum praedicatur in Sacris Litteris Dei bonitas, nam propterea dicitur ignis, luz, sol, ? fons aquarum viventium, ?* Pater misericordiarum el Deus lolius consolationis, "* thesaurus omnium bonorum: Ostendam tibi omne bonum. ** Haec bonitas autem eluxit quidem in mundi creatione: Vidit... Deus cuncta quae fecerat et erant valde bona ; ? sed nil minus in conservatione et providentia: Laudaverunt. Dominum quoniam bonus, quoniam in aelernum misericordia eius. Etiam Gentiles cognoverunt mysterium hoc divinae providentiae, unde Aegyptii hieroglyphice mundum designabant per navim in medio mari, Deum autem per gubernatorem navis.?9? Melchisedech, rer Salem et sacerdos Dei Altissimi, duo praedicabat de Deo: creationem mundi et providentiam: Benedictus Abram Deo excelso, qui creavit coelum et terram... el benedictus Deus excelsus, quo protegente, hostes in manibus (uis sunt,?? quoniam haec fides basis et fundamentum est totius religionis. Hinc sanctus patriarcha lacob, cum vidisset mysteria scalae coelestis et Dominum innixum scalae, Angelos quoque ascendentes et descendentes per eam, ait: Vere Dominus est in loco isto .. . non est hic aliud nisi domus Dei et poría coeli. Tunc erezit lapidem in fitulum fundens oleum desuper, et ait votum vovens Domiomne bonum (ibi. 77) Gn 1, 31. 78) Cf. Pierius Valerianus Hierogl yphicorum Commenl., pag. 621. 79) Gn 14, 18-20. QUADRAGESIMAE 447 no: Si fuerit Deus mecum et custodieril me per viam per quam... ambulo, el dederil mihi panem ad vescendum et vestimentum ad induendum, erit mihi Dominus in Deum el lapis iste, quem erezi in titulum, vocabitur domus Dei, cunctorumque quae dederis mihi, decimas offeram libi.** Intellexit in illa visione sanctus patriarcha mysterium hoc divinae providentiae videns Deum innixum scalae, incubantem supra domum suam, nam dixit ei: Terram, in qua dormis, libi dabo el semini iuo... eroque custos luus quocunque perrezeris. * Hinc statuit fidem hanc divinae providentiae basim et fundamentum religionis; hinc templa, hinc altaria, hinc sacrificia, hinc orationes, hinc vota, hinc decimae, hinc cultus Dei. Hane ob causam Deus magnopere fidem hanc a nobis exigit. Vix aliud praedicat Sacra Scriptura quam fidem divinae providentiae. Hanc fidelium suorum mentibus Deus in deserto imprimere voluit, dum iussit ut ex manna, quae abundanter de coelo pluebat, tantum colligerent, quantum pro victu unius tantum diei sufficere posset nihilque servarent in crastinum, € ut sic semper a divina providentia penderent, sicut pulli in nido a matre, sicut dies ipse a sole. IX. Multi divinam providentiam negant, impossibile existimantes posse Deum particularium omnium curam gerere. Sed non sic Abraham patriarcha; Deum enim appellavit iudicem universae terrae. 9 Sed quis dicere potest quot et quanta operatur in anima nostra, in corpore et per corpus, tum interius tum etiam exterius? Quomodo virtus cordis diffundit se per universum corpus usque ad extremas partes? Quomodo in latissima arbore virtus radicis per truncum et ramos etiam folia floresque arboris nutrit atque conservat ? Quomodo sol in magna hac mundi machina non solum omnes stellas in coelo illuminat mundumque totum suo splendore illustrat, sed etiam quaecunque in terra vel in mari generantur, procreat atque conservat ? A summo coelo egressio eius et occursus eius usque ad summum eius, nec est qui se abscondal a calore eius : * etiam minima animalcula, vermiculi, herbulae procreantur a sole et conservantur. Quomodo potest tot et tanta operari ? custos, 82) Cf, Ex 16, 14-30. 83) Cf. Gn 18, 25. 84) Ps 18, 7. et hanc fidem summopere Deus a nobis exigit. Multa operatur Deus in "nobis et extra nos in natura, et tamen multi sunt qui divinam providentiam et scientiam negant, sicut Cain. Sed negare divinam providentiam summa impietas est Multi sunt in mundo filii Cain, qui ira percitus eo quod non respexisset Deus ad munera ipsius, 5 divinam providentiam negavit, sicut docet auctor Paraphrasis Hierosolymitanae super illud Genesis : Dizit Cain ad Abel ; sic enim habet: Dixit Cain ad Abel : Veni, egrediamur in agrum. El accidit, cum egressi essenl ambo in agrum, respondit Cain : Non est iudicium, nec iudez, nec saeculum aliud, nec merces bona pro iustis, nec poenae pro impiis, nec Dei misericordia creatus est mundus, nec Dei misericordia regitur, eo quod suscepta est oblatio tua cum beneplacito, mea autem oblatio non esi suscepta cum beneplacito. Respondit Abel et dixit ad Cain : Est iudicium, est iudex, est saeculum aliud, est merces bona pro iustis et poena pro impiis, Dei misericordia creaius est mundus el Dei misericordia regitur mundus. El hanc ob causam insurrezit Cain contra Abel et occidit eum. * Hoc autem ipse etiam Sacer Contextus significare videtur, cum Deus post necem Abel dixit Caino: Ubi est Abel frater tuus ? Cui ille: Nescio ; nunquid custos fratris mei sum ego ?' Existimabat latere Deum facinus ipsius, impium fratricidium; non ergo divinam providentiam credebat. Sic Cain perversa fide a satana imbutus patravit .crudele scelus et a Deo maledictus fuit, 59 Negare autem divinam providentiam summa impietas est, radix et origo impietatis, hinc Deo summopere displicet. Quare apud Ezechielem legimus quod misit Deus sex Angelos armatos contra Ierusalem, ut occiderent omnes quos reperissent non signatos in frontibus signo íhau, iussitque ut nemini parcerent, nulli vel sexui vel aetati vel conditioni, ita ut et in templo interfectionem exercerent. 9? Quod cum vidisset Sanctus Vates clamare coepit: Heu, heu, heu Domine Deus ! Ergo ne disperdes omnes reliquias Israel, effundens furorem luum super Ierusalem? Cui Dominus: Iniquitas domus Israel et Iuda magna est nimis valde... Dixerunt enim : Dereliquit Dominus terram et Dominus non videt. ?? Haec nanque iniquitas seminarium est omnis iniquitatis, sicut idem Propheta insinuavit referens dictum sibi lerosol ymitanum dicitur, vel Secunda Paraphrasis Chaldaica, est Ionathas Ben Uzicl. Textus Hebraicus libri Genesis invenitur in Biblia Rabbinica, de qua cf. S. Laurentius a Br. Erplanatio in Genesim, Prae[at., pag. XV-XVI; versio latina autem habetur in Io, De La Haye Biblia Mazima, t. 1, pag. 476 sqq. S7) Gn 4, 9. Vulg.: Num custos,. etc. QUADRAGESIMAE , 449 a Domino: Certe vidisti, [ili hominis, quae seniores domus Israel faciunt in tenebris, unusquisque in abscondito cubilis sui; dicunt enim: Non videl Dominus... dereliquit Dominus terram. ?! Sic etiam Regius Vates docet: Dizil insipiens in corde suo : Non est Deus. Corrupti sunt el abominabiles facti sunt; ?* Quare irritavil impius Deum ? Dizit enim in corde suo : Non requiret ; 9? Non est Deus in conspeciu eius, inquinatae sunt viae illius in omni lempore ; ** Populum tuum, Domine, humiliaverunt et hereditatem tuam vexaverunt ; viduam el advenam interfecerunt et pupillos occiderunt; el dixerunt : Non videbit Dominus, nec intelliget Deus Iacob.?* Sed: Intelligite, insipientes in populo, et stulli, aliquando sapite. Qui plantavit aurem non audiet? aul qui finxit oculum non considerat, non cernet? Qui corripit, qui erudit gentes non arguet, qui docel hominem scienliam ? * Quis est, inquit, qui homini dedit visum, auditum, mentem, intellectum, iudicium, prudentiam, intelligentiam, cognitionem rerum? Ah! Dominus scil cogitationes hominum, quoniam vanae sunt. *' eum, inquit, nec cogitationes hominum latent: Scrutans corda et renes Deus. ?*5 X. Quaesivit a nobis Dominus puram integramque fidem divinae providentiae dicens: Nolite... solliciti esse dicenles : Quid manducabimus aut quid bibemus aut quo operiemur ? Haec enim oinnia gentes inquirunt, scit enim Paler vester quia his omnibus indigetis. Quaerite ergo primum regnum Dei el iustitiam eius, et haec omnia adicientur vobis. ** Sic etiam Regius Vates : lacta cogitatum tuum in Domino et ipse le enutriel. '"? An non poterit Deus omnipotens, qui coelum et terram et omnia de nihilo creavit, necessaria tibi providere, si verus Dei cultor esse volueris? An impossibile Deo quicquam erit? Hanc ob causam Dominus hodie miraculum hoc voluit operari ad ostensionem providentiae suae, ut sciremus id quod Regius Vates ait: Deus noster, Deus salvos faciendi. ?"?! Hoc munus ipsius est: salvos facere. Hodie Christus turbas a fame salvavit et multos ab infirmitatibus curavit; *? salvatorem se ostendit sicut loseph in praec. hom., pag. 430. 101) Ps 67, 21. 102) Cf. Mt 14, 13. et origo omnis iniquitatis, sicut praedicat Ezechiel et Hegius Vates docct. Quaerit a nobis Dominus puram et integram fidem divinae Providentiae; hanc ob causam hodiernum míraculum operatus est. Aegypto; !? ergo ad ipsum in necessitatibus nostris recurramus, sicut cum rei venalis cuiuspiam egemus, pergimus in plateam, apothecas adimus, ad mercatores rerum quae nobis opus sunt. Christus autem mercator est, in cuius apotheca reperiuntur omnia quae desiderari possunt.
CHAPTER 24. Feria Secunda
POST DOMINICAM QUARTAM QUADRAGESIMAE Ascendit Iesus lerosolymam, et invenit in templo vendentes oves et boves. .. et nummularios, etc. ! I. Arca Dei prostravit in terram Dagon deum Philisthinorum;? Moyses zelo Dei armatus destruxit vitulum aureum quem adorabant Hebraei tanquam verum numen;? Gedeon destruxit aram idoli Baal et lucum sive nemus quod circa illum erat, veroque Deo altare aedificavit, hinc dictus fuit Jerobadl, fortis contra Baal;* Ezechias sanctissimus rex templum Domini mundavit ab omnibus immunditiis idololatriae; 5 sic Christus hodie, nam ad hoc venit in mundum: Veniet ad templum suum Dominator, quem vos quaeritis, et Angelus testamenti quem vos vullis... Ipse... quasi ignis conflans et quasi herba fullonum... sedebit conflans et mundans argentum et purgabit filios Levi, * idest sacerdotes et ministros templi. Ignis dicitur, quoniam totus erat ardens zelo divini honoris sicut Elias: Zelo zelatus sum pro Domino... exercituum, * hinc occidit omnes sacerdotes et prophetas Baal,? quod possessio et dominium interpretatur et avaritiae idolum significat, quae es! idolorum servitus ; ? Christus autem omnes eiecit de templo armatus flagello. Duplici de causa motus fuit hodie Christus ad purgandum templum: altera quidem ex zelo divini honoris: Zelus domus tuae comedit me; Aujferte ista hinc et nolite facere domum Paíris mei domum Christus hodie purgat templum, quia [ipse ardebat zelo divinl honoris templum enim domus Del est, et quia templum lllud figura ipsius Christi erat. Mundus, Ecclesla, paradisus templum Dei sunt, sed Christus speclaliter templum est dlvinitatis. negoliationis. * Haec, inquit, domus et habitatio Dei est, domus orationis, hic tantum colendus et adorandus Deus est, non idolum Baal, non vitulus aureus, Deo hic serviendum est, non mammonae. Non potestis autem Deo simul et mammonae servire: !?* Domum Dei decet sanctiludo in longitudinem dierum ; 9 Iniroibo in domum tuam, adorabo ad templum sanctum tuum in limore luo, !* idest summa cum reverentia, sicut praecepit Moysi: Solve calceamenia de pedibus tuis, locus enim, in quo stas, terra sancta cst. !5 Non licebat sordida veste indutum introire in palatium regis Assueri,!* et qui in convivium nuptiale ingressus fuit absque nuptiali veste, foras pulsus fuit." Altera vero causa est, quoniam templum illud figura et typus erat ac veluti hieroglyphicum ipsius Christi: Solvite lemplum hoc, et in tribus diebus excilabo illud ... Hoc autem dizit de templo corporis sui. !? Christus autem Sancius Sanctorum !? dicitur, agnus ?? immaculatus, Sol iustitiae,? cui Seraphim trisagium canunt: Sancius, sancius, sanctus Dominus Deus exercituum, plena est omnis lerra, totus mundus, gloria eius, ?? splendore sanctitatis eius. Quare pati non potuit Christus videre imaginem suam vitiorum sordibus deturpatam. Et quidem laesae maiestatis crimen est regis simulacrum vel gentilitia insignia stemmataque sordibus inficere ac dehonestare. Repraesentabat templum illud Christi personam, nam templum Dei Christus est, in quo inhabitat omnis plenitudo divinitatis corporaliter. ** Etiam mundus hic templum Dei est: Coelum et terram ego adimpleo ; ** in eo inhabitat Deus per naturam, per potentiam, praesentiam et essentiam. Ecclesia templum Dei: Ecce tabernaculum Dei cum hominibus et habitabit eum eis ; ?** in ea per gratiam habitat, per fidem, spem et caritatem. Paradisus templum Dei: Beati qui habilant in domo lua, Domine ; ** Dominus in templo sancto suo, Dominus in coelo sedes eius ; * in eo habitat per gloriam, per visionem, fruitionem et possessionem summae et infinitae bonitatis. Sed specialiter Christus templum Dei est sacratissimum et augustissimum, ipse Commune Dedicationis Ecclesiae, ant. 1 ad Laudes. 14) Ps 5, 8. 15) Ex 3, 5. Vulg.: Solve calceamentum, etc. 16) Cf. Est 3, 4. 17) Cf. Mt 22, 11-12. Apc 5, 6-13; 21, 14; 22, 14. 21) Mni 4, 2. 22) Is 6, 3. 23) Col 2, 9. POST DOMINICAM QUARTAM QUADRAGESIMAE 453 verum sanctuarium Dei, de quo ait: Faciant... mihi sanctuarium el habilabo in medio eorum. ?? II. Ostendit sacrosanctum hodiernum Evangelium quod templum salomonicum Christi figura extitit, quare et illud quod in spiritu vidit Ezechiel,?? tabernaculum etiam Moysi, ?? et scala Iacob cui innixus Deus erat, *! nam scala illa templum Domini designavit: Hic domus Dei est, et porta coeli, ?? ideo locus ille appellatus fuit Bethel, idest domus Dei. Bone Deus, qualia quantaque mysteria paucissimis verbis complectitur hodie Ioannes dicens: Hoc aulem dicebat de lemplo corporis sui! De templo illo sanctissimo multa legimus, magna et miranda, in Sacris Litteris. Primo quidem exemplar et formas archetypas Davidi coelitus datas, * sicut Moysi datum fuit coelitus exemplar tabernaculi; ?$ quare Deus ipse, summus mundi conditor et sapientissimus artifex, voluit esse illius aedificii architectus. Exemplar autem designat Christi aeternam praedestinationem et postea in lege et Prophetis praefigurationes ac praedictiones. Aedificator templi illius Salomon fuit, rex sapientissimus et potentissimus simulque felicissimus, ** imo, quid dico? ad templum illud construendum divina sapientia coelitus fuit plenus, ?' sicut Ooliab spiritu? Dei et sapientia?? praeditus [fuit] ad tabernaculum divinum fabricandum, ita ut Spiritus Sanctus suis veluti manibus voluerit templum illud construere. Sic templum hoc: Christus de Spiritu Sancto conceptus est, Spiritus Sancti opera in matris utero formatus. $0 Aedificatum fuit templum illud in monte Moria, *! ubi Isaac Deo immolatus fuit; *? hoc autem super montem altissimum: Erit in novissimis diebus praeparatus mons domus Domini in vertice montium . . . Venile... ascendamus ad montem Domini et ad domum Dei Iacob. € Aedificatum fuit illud totum ex lapidibus pretiosisa fundamentis, 1 sqq. 31) Cf. Gn 28, 12-13. 32) Ibid. vr. 17. 33) Cf. ibid. vr. 19. 1 sqq. 37) Ct. 3 ng 5, 12. 38) Cf. Ex 31, 6. 39) Ms.: Alque adicitur. Feria Sexta post Cineres, pag. 54, not. 45. 43) Is 2, 2-3. Templum Salomonis Christum praefigurabat ab exemplari coelitus dato, ab aedificatore sapientissimo, a loco anedificationis, a materia qua constructum fuit, a fine ob quem aedificatum fuit, a veneratione ob divinam mnaiestatem ibi inhabitantem, 2 destructione et reaedificatione cum vaticinio. ex finissimis marmoribus, ** pretiosissima materia, ut opus esset supramodum mirabile veluti augustissimum mundi miraculum, multo mirabilius templo Dianae Ephesiae, vel palatio Cyri. t5 Hinc Salomon ad templum illud construendum et ornandum pro dignitate infinitam auri copiam expendit, multa millium millia auri et argenti talenta fere innumera. ** Sic Deus ad templum hoc fabricandum et ornandum expendit omnes thesauros sapientiae, potentiae et bonitatis suae: Compendio redigere omnia in Christo sive quae in coelis sive quae in terris ; * omnia in ipso collocavit, in eo omnes thesauros naturae, gratiae et gloriae. Aedificatum fuit templum illud ut universo populo Dei veluti asylum esset, locus refugii et salutis a peste, fame, bello et quavis alia pernicie, ut locus esset gratiae et misericordiae ad condonanda peccata; * sic Christus thesaurus est gratiarum et misericordiae Dei, thesaurus et fons indeficiens omnium bonorum. Tandem ut esset locus et habitatio Dei vivi et veri, quem coelum et coeli coelorum capere non possunt. *? Sic David ait: Non homini sed Deo habitaculum praeparatur; *? hinc infinita veneratione dignum erat. Hancob causam sanctuarium appellabatur, quoniam Deus ipsamet sanctitas est; hinc domum Dei decet sanctitudo in longitudinem dierum, idest semper, ità ut nunquam turpitudine aliqua dehonestaretur; hinc immundi ad illud prohibebantur accedere, nec nisi purificatis et sanctis ad illud aditus et accessus per legem patebat. 5! Sic ob divinam sanctitatem specialiter Christus dicitur templum Dei. Habemus templi illius destructionem 9? et reaedificationem 5? cum vaticinio: Magna erit gloria domus istius novissimae magis quam primae. 5* Sic hodie ait designans Christi passionem et resurrectionem: Solvite templum hoc, el in tribus diebus ezxcitabo illud. III. Purgat autem templum a profanis, quoniam divinum hoc templum nunquam peccato aliquo contaminatum fuit, et ad ostenFabulae, fub. 223, pag. 48. 46) Cf. 3 Rg 3, 1 sqq.; 6, 1 sqq.; 1 Par 29, 1-8. 8, 28-53; 2 Par 6, 17-39; 7, 12-16. 49) 2 Par 2, 6. Vulg.: Capere eum nequeunt. Plus quam primae, POST DOMINICAM QUARTAM QUADRAGESIMAE 455 dendum quod desiderantissimus est divini honoris et amantissimus puritatis et sanctitatis vitae. Hoc igitur satagendum nobis semper est, - fratres, ut vere templum Dei simus purum, sanctum, mundum: An nescilis quia corpora vestra lemplum suni Spiritus Sancti? 55 Vos estis templum Dei ... Templum... Dei sanctum est, quod estis vos ; Quicunque . . . templum Dei violaverit, disperdet illum Deus. * Templum Dei domus orationis est et divinae laudis, locus sacrificii et holocausti, locus honestatis et sanctitatis. Haec nobis semper meditanda sunt et agenda. Sit in templo corporis nostri altare sacrificii: Cor contritum el humiliatum, sacrificium Deo spiritus contribulatus; 9" sit mare aeneum plenum aqua lustratoria ** cordialium lacrimarum, quae animarum nostrarum sordes abluunt: Asperges me, Domine, hyssopo el mundabor, lavabis me et super nivem dealbabor 5? Sint columnae lachim et Booz, 9? firmissima voluntas ad declinandum a malo, acerrimum odium contra vitia et firmissimus animus ad faciendum bonum, ardentissimus virtutis amor. Ardeant lucernae septem 5! sanctarum virtutum: Luceat lux vestra coram hominibus. ??. Adsint paratae mensae cum panibus propositionis, $3 per legis Dei meditationem, nam: Beatus vir qui non abiit in consilio impiorum... sed in lege Domini voluntas eius et in lege eius meditabitur die ac nocte. ** Sit erectum altare incensi, 5 studium sanctae orationis: Dirigatur oratio mea sicul incensum in conspectu tuo. 9$ Sit semper in sanctuario cordis nostri arca testamenti, *' habitet semper Christus per fidem in cordibus nostris.** Sic vere templum Dei sanctum erimus. Nam omnis homo vel templum Dei est, vel synagoga satanae, sicut mundum hunc nostrum dies et nox, lux et tenebrae sibi diviserunt; ubi dies non est, nox est. Statim ut discessit a Saul Spiritus Domini, arripuit eum spiritus malus, 9? cacodaemon. Templum autem suum requirit Deus sanctum, non profanatum; hinc hodie Christus templum Domini purgavit. Templum quidem Dei sumus per fidem, sed tunc vere sanctum est cum caritate et ceteris virtutibus ornatum Dei estis... si quis ... templum Dei, etc. Ordine inverso affert has pericopas. Domine ex Liturgia. 60) Ct. 3 Rg 7, 21; 2 Par 3, 17. 61) Cf. Ex 25, 37; 37, 23. Satagendum nobís est ut vere templum Dei símus purum et sanctum, omnibus virtutibus ornatum, ut vere Christus per fidem in nobís inhabíitet. Omnis homo vel templum Dei est, vel satanae habitaculum. Snepe legimus Deum iratum, sed semper ob allquod grave peccatum; hodie vero irnm videmus, sed peccatum non apparet, nam animalia illa pro sacrificiis venumdabantur; at mercatura haec magnam Irreverentiam et contemptum Deo Irrogabat; est, ut in sanclitale el iustitia serviamus Domino omnibus diebus ?? vitae nostrae. Si autem vitiorum sordibus coinquinatum fuerit, templum. est profanatum, purgatione indiget. IV. Sed, quaeso, videamus a quibus sordibus templum Domini hodie purgavit Christus. Quidnam mali in templo invenit? Saepe quidem in Sacris Litteris Deum iratum legimus et flagello aut virga armatum ad flagellandum mundum, sicut olim multis plagis flagellavit Aegyptum; ? sed semper, cum iram Dei legimus, invenimus eliam grave aliquod peccatum in causa extitisse divinae irae et indignationis, uti cum mundum flagellavit aquarum diluvio in diebus Noe, * Pentapolim flagello ignis in diebus Loth, ?* Aegyptum fame in diebus Ioseph, ?* Hebraeos nunc bellis, nunc fame, nunc pestilentia, ** nunc ignitis serpentibus; 5 sed semper propter gravia facinora. Hodie vero iratum legimus et indignatione commotum flagelloque armatum, sed peccatum et grave facinus non apparet, nam: Invenil, inquit, in lemplo vendentes oves et boves et columbas et nummularios sedentes ... et dixit : Auferte ista hinc, et nolite facere domum Patris mei domum negoliationis. " Quodnam hic grave peccatum? Nam animalia haec ad sacrificia, quae lege iubebantur, necessaria erant, et mercatura suapte natura mala non est, imo utilis est et necessaria reipublicae; non dixit hac vice Christus, sicut alia vice: Domius mea domus orationis est, vos autem fecistis illam speluncam latronum, ?? sed tantum: Nolite facere domum Patris mei domum negolialionis. Sed tamen irreverentia et contemptus Dei magnum, imo maximum malum est, averti a Deo et converti ad mundum, relinquere Creatorem, infinitum et incommutabile bonum et quaerere creaturas, fugacia et commutabilia bona, quae nonnisi umbrae bonorum sunt. Hoc queritur Deus apud Ieremia m dicens: Duo... mala fecit populus meus: Me dereliquerunt fontem aquae vivae el foderunt sibi .. . cisternas dissipalas, confractas, quae continere non valent aquas. ?? Mc 11, 17; Lc 18, 46. 79) 2, 13. POST DOMINICAM QUARTAM QUADRAGESIMAE 457 Me, inquit, dereliquerunt mente et cogitatione. Sed quid, ait, invenerunt paires vestiri in me... quia elongaverunt a me et abierunt post vanitatem el vani facli sunt? ^ Hae sunt cisternae dissipatae, creaturae mundi, nam: Vanitas vanitatum et omnia vanitas. **. Me dereliquerunt : Transite, inquit, in insulas Cethim et videle... el considerate vehementer... si faclum est huiuscemodi, si mutavit gens deos suos, el certe ipsi non sunt dii ; populus autem meus mutavit gloriam meam, idest Deum suum, in idolum; ? nam per Oseam ait: Argentum eis mulliplicavi et aurum, quae fecerunt Baal ; *' et iterum: Argentum suum el aurum suum f[ecerunt sibi idola, ** utiliorem sibi existimantes pecuniam quam Deum. Hinc rursum per Ieremiam ait: Nunquid solitudo faclus sum Israeli aul terra serotina? idest terra sterilis et infecunda, quae cultoribus nullum fructum post multos labores affert. Quare ergo dixerunt: Recessimus, non veniemus ultra ad (e? 85 Apud Malachiam aiunt impii: Vanus est qui servit Deo, et quod emolumentum quia custodivimus praecepta eius, quia ambulavimus iristes coram Domino exercituum? ** Sic aiunt hodie in corde suo mercatores hi: Serviamus potius mammonae quam Deo, quoniam utilior nobis est pecunia quam Deus. Hinc in templo non orationi, sed negotiationi operam dabant; de Deo in templo sancto ipsius nil cogitabant ac si non esset Deus: Dizil insipiens in corde suo: Non est Deus. Hinc oritur omne malorum genus: Corrupti sunt et abominabiles facti sunt in studiis suis; non est qui facial bonum, non est usque ad unum. Dominus de coelo prospexit super filios hominum, ut videat si esl intelligens aut requirens Deum ; sed omnes declinaverunt, simul inutiles facti. sunt. i Hinc omnes Christus eiecit de templo, quoniam omnes Baal adorabant non Deum, omnes avaritiae serviebant, quae esí idolorum servitus, 8 quae radix est omnium malorum. *? Omnes eiecil de templo, oves quoque et boves et nummulariorum e[fudit aes et mensas subvertit, 9? quoniam hae erant arae Baal quas Christus ut alter Gedeon, fortis Col 3, 5. 89) 1 Tim 6, 10. 90) Io 2, 15. insuper mercatores isi de templo Dei nil cogitabant et nvaritiae Óiantum serviebant. Non tantum homines, sed et animalia Christus eicit de templo, et filud purgat a pecuniis, quia duo vel maxime dehonestant christianos: vita animalis et avaritia. Divitiae donum Det sunt, et potens contra Baal, subvertit, ** idolis pecuniarum in terram proiectis. V. Non solum homines de templo Christus eiecit, sed etiam animalia, ne eorum occasione mercatores facile ad idem reverterentur, quoniam resecandae et amputandae, imo eradicandae sunt, radicitus extirpandae vitiorum corruptelae cum omnibus occasionibus malorum. Hanc ob causam noluit Deus ut Hebraei relinquerent animalia in Aegypto, ut volebat Pharao, sed ut omnia bona sua secum inde exportarent, * ne illorum occasione in Aegyptum reverterentur; et ob eandem causam iussit Deus Abrahamo ut non tantum Ismaelem qui persequebatur Isaacum, domo eiceret, sed etiam matrem: Eice ancillam el filium eius, 9 ne occasione matris iterum filius reverteretur in domum. Templum Domini hodie Christus purgat ab animalibus et a pecuniis, quoniam cum Ecclesiam, quae domus Dei est, magna deceat sanctitudo, ita ut, sicut Paulus ait, nullam habeat maculam aut rugam, sed sit sancla el immaculata, * duo sunt quae vel maxime eam maculant et dehonestant: vita animalis, sensualis, carnalis: Si... secundum carnem vizeritis, moriemini ; si autem spiritu facta carnis mortificaveritis, vivetis, nam qui Spiritu Dei aguntur, hi filii Dei sunt; 95 et: Qui ... sunt Christi carnem suam crucifixerunt cum viliis el concupiscentiis ; * hinc multos deflebat Apostolus inimicos crucis Christi, quorum finis interitus, quorum deus venter est, ? quoniam nonnisi sensui carnis et corporis necessitatibus serviunt; alterum vero est avaritia, mammonae cultus, idolorum serviius, terrena thesaurizatio, nam cupiditas radiz est omnium malorum. Hanc ob causam Dominus hodie nummulariorum effudit aes et mensas subvertit tanquam summus pecuniarum osor, ita ut nec aspectum quidem earum ferre posset. Non quod pecunia suapte natura mala sit, nam ait: Meum est argentum et meum est aurum; * Vidit... Deus cuncta quae fecerat el erant valde bona. *? Divitiae donum Dei sunt: Argentum eis multiPOST DOMINICAM QUARTAM QUADRAGESIMAE 459 plicavi et aurum ; Deus ipse ditavit Abraham, Iob, Davidem, Salomonem. De Sapientia Dei legimus in Proverbiis : In dezlera eius longitudo dierum el in sinistra ipsius diviliae el gloria." Bona igitur pecunia est, iucunda, utilis, necessaria humanae reipublicae, etiam ad pias causas, ad cultum ipsius Dei: neque enim ipsum Dei templum sine pecunia aedificatum fuit sicut tabernaculum Moysi, !?! sed ad illud pro dignitate construendum et ornandum multa talentorum auri et argenti millia expensa fuere; thesaurus etiam asservabatur in templo non solum vasorum aureorum et argenteorum, sed etiam pecuniarum ad comparanda quae divino cultui necessaria erant. 19? Et tamen hodie Christus non potest ferre aspectum pecuniae in templo, sed eam cum stomacho tanquam vilissimum stercus proicit in terram, mensas etiam subvertens, non utique quod pecunia suapte natura mala sit, sed ad quapropíay !!(! damnandam, ad ostendendum quod non tanti facienda et pendenda pecunia sit quanti eam mundus facit penditque, quod vilis admodum in oculis Dei est: Quod alium est apud homines, abominatio est apud Deum. !^* Pecunia tanti fit apud homines, ut ipsi etiam Deo praeferatur, ut multo maiorem spem homines mundi huius in pecunia quam in Deo reponant: Ecce homo qui non posuit Deum adiutorem suum, sed speravit in mullitudine divitiarum suarum el praevaluit in vanitate sua. 195 Quid aurum et argentum est nisi vilis terra, colore tantum immutato? Propterea Christus in terram eam proiecit. Cum Hebraei in deserto vitulum aureum sibi in Deum conflassent dicentes: Isti sunt dii tui, Israel, qui eduxerunt te de terra Aegypti, !** Moyses Dei zelo ardens, arrepto vitulo, confregit, comminuit malleis, redegit in pulverem et proiecit in aquam, !?? ad coarguendam Hebraeorum stultitiam qui, relicto vero Deo coeli et terrae totiusque universi creatore et moderatore, talem deum sibi delegerant, qui posset malleis contundi, comminui et in pulverem redigi; et ob hanc eandem causam arca Dei prostravit in terram Dagonem deum fPhilisthaeorum, capite etiam et manibus truncavit,!?? ut viderent quam impotentem et utiles cet necessaríae reipublicae, attamen Christus eas de templo eicit ad damnandam earum cupiditatem, ad arguendam mundi stultitiam, qui aurum et argentum tanquam deum colit, cet ad ostendendam earum vilitatem. Inordinatus divitiarum amor nobis interdicitur, quia Deum iubemur super omnia dillgere. invalidum deum sibi constituerant. Sic hodie Christus pecuniam, quae mundi huius deus est, in terram, nihili eam faciens, proiecit, ad arguendam mundi stultitiam qui talem deum colit, nam, ut ille ait: « Unica cunctarum regina pecunia rerum, Imperia in terris pro Iove summa tenet », 10? Unde et Salomon: Pecuniae obediunt. omnia, !?^ omnes mundi artes, exercitia, studia pecuniae serviunt, imo etiam scientiae et disciplinae lucri causa traduntur et addiscuntur. Videns igitur Dominus talem tantamque apud homines pecuniae existimationem, ut propter eam divinus cultus et etiam Deus ipse contemnatur, eam tanquam vilissimum peripsema, tanquam immunditias proicit cum stomacho in terram, ut sciant homines quam vilem ob causam et nihili Deum contemnant, omnipotentem infinitumque bonorum omnium thesaurum fontemque solis instar nunquam deficientem, unde hebraice dicitur: "Tu 5N, Hi Deus sufficiens. VI. Homo eiectus de paradiso fuit, quoniam non comedit de ligno vitae iuxta divinum mandatum, sed ad satanae suggestionem de vetito ligno scientiae boni et mali, hinc omne malorum genus in mundum derivavit.!?? Deus lignum est vitae, nam ait: Quoniam apud te est fons vitae, Y* hinc appellatur er] 5N, Deus vilae, »* et sas TN ovn O15. Deus vitarum. "5 Pecunia autem arbor est scientiae boni et mali, nam ex ea multa bona, sed etiam multo maiora deveniunt mala. Haec arbor vetita nobis est, siquidem ait: Divitiae si affluant, nolite cor apponere.1* Inordinatus ac nimius pecuniae et divitiarum nobis interdictus est amor, cum iubeamur Deum ex toto corde super omnia diligere." Hanc igitur ob causam hodie negotiatores hi a Christo eiecti sunt de templo, quoniam non de ligno vitae, sed de vetito ligno scientiae boni et mali comedebant. Hoc discrimen est inter servos Dei et mundi; nam servi Dei de ligno vitae comedunt, nonnisi Deo delectantur, servi autem mundi POST DOMINICAM QUARTAM QUADRAGESIMAE 461 nonnisi pecunia et divitiis, de quibus Regius Vates: Multiplicata sunt idola eorum, posl ea idola acceleraverunt, "5 nunquam satiantur: Repleta est terra eorum auro et argento el non est finis thesaurorum eius ; 1? nam « Quo plus sunt potae plus sitiuntur aquae »; !?9 « Crescit amor nummi quantum ipsa pecunia crescit ». !?t Sic post ea idola acceleraverunt, etiam postquam multiplicata sunt, acceleraverunt avidius, cucurrerunt insatiabili affectu. At vero: Dominus pars heredilalis meae et calicis mei, tu es qui reslitlues hereditatem meam mihi. Funes ceciderunt mihi in praeclaris ; etenim hereditas mea praeclara est mihi. Hinc: Providebam Dominum in conspectu meo semper, quoniam semper adest et praesens est, a deztris est mihi ne commovear a via veritatis. Notas mihi fecisti vias vitae, adimplebis me laetitia cum vulto tuo, delectationes in dexlera tua usque in finem, satietas laetitiarum in deztera tua: Y? vitatemporalis sinistra Dei est, aeterna autem dextera: In dezlera cius longitudo dierum et in sinistra ipsius divitiae et gloria. Mundi huius dexteram elegit David non sinistram, aeterna bona non temporalia : Satietas laetitiarum in deztera tua, VII. Per Isaiam Deus ait: Adducam eos in montem sanctum meum cí laetificabo eos in domo orationis meae, holocausta eorum et viclimae eorum placebunt mihi super altari meo, quia domus mea domus orationis vocabitur cunctis populis. '?* Et quidem magnum est quod promittitur hic, quia promittit Deus qui non fallit: Es! autem Deus veraz, omnis aulem homo mendaz, ??* idest potest mentiri, Deus autem summa veritas est; quod promittit, vere promittit non falso, ut decipiat more hominum, vel pro urbanitate. Dei verba et promissa ipsa veritas sunt; non obliviscitur promissorum, quia in Deo non potest cadere oblivio, mens Dei aeternae et infinitae perfectionis est; non deesse ob impotentiam, quod non possit praestare promissa, nam infinita et aeterna potentia est: Non eril impossibile apud Deum omne verbum ; ?5 non tandem ex animi mutatione, nam: Ego... Servl mundl nonnisi pecnuils Inhiant, servi Dei nonnisi coelestes divitias anhelant. Deus non dcest promissis, quia ipsa veritas, potentia et bonitus est; promittit nutem maximam consolationem se daturum orantibus jin templo et omnes exauditurum, etiam peccatores poenitentes. Templum lllud domus orationis dicitur, quia significabat sacram humanitatem Christi, 462 : FERIA SECUNDA Deus et non mulor: ** quod semel placuit, amplius displicere non potest. , Magnum item est quod promittitur, quia laetitia et consolatio cordis humani: Laelificabo eos in monte orationis meae; Dabo eis manna absconditum ; " Dabo edere de ligno vitae quod est in paradiso; 1?5 Guslate et videle quoniam suavis est Dominus ; *? Renuil consolari anima mea, memor fui Dei et consolatus sum et delectatus sum... et defecit spiritus meus ; ? Deus cordis mei el pars mea Deus in aeternum... Mihi... adhaerere Deo bonum esl, ponere in Domino Deo spem meam. ?! Laelificabo eos: Petrus in monte, in oratione videns Dominum transfiguratum ait: Domine, bonum esl nos hic esse. * Tandem magna promissio est quia universalis: Domus mea domus oralionis vocabitur cunctis populis. Promittit se exauditurum etiam peccatores poenitentes, contritos, dolentes, veniam et poenitentiam peccatorum suorum postulantes, sicut exauditus fuit publicanus, !33 filius prodigus, !** exaudita chananaea mulier, ?5 exaudita Magdalena:!3$ Domus orationis... cunctis populis. Sic etiam Christus ait: Venite ad me omnes qui laboratis et onerati estis, el ego reficiam vos... el invenietis requiem animabus vestris ; * Si quis sitit, veniat ad me el bibat ; 9* Omnes sitienles venite ad aquas. *9 Omnes vocat, neminem excludit, neminem prohibet. Quare Deus consolationem et, ut ita dicam, felicitatem hominibus tantopere desideratam, quam omnes esuriunt sitiuntque, expetunt avidissime, in oratione constituit, quod domus orationis est, locus deliciarum Dei. VIII. Nolite facere domum Patris mei domum negotiationis. Scriplum est: Domus mea domus orationis vocabitur. Magna dignitas orationis, ut idem locus divinitatis et orationis dicatur, ut veluti in throno Deitatis statuatur: Domus mea domus orationis. Sic Salomon templum aedificavit ut esset locus Dei et locus orationis. !4^ Domus Dei dicitur templum illud mysterio, quia mundum designabat cum tribus partibus: elementali, coelesti et supercoelesti, in atrio, in 1290) Mal 3, 6, Vulg.: Ego enim Dominus. 127) Apc 2, 17. 128) Ibid. vr. 7. POST DOMINICAM QUARTAM QUADRAGESIMAE 463 sancto et in sancto sanctorum; quia etiam sacram Christi humanitatem praesignabat — Hoc autem dicebat de templo corporis sui ; Solvile templum hoc, — tribus partibus in Christo, naturam, gratiam et gloriam designans, itemque carnem, animam et Verbum. Sed cum Deus spiritus. sit, qui loco non capitur, circumscribi et definiri non potest, habitare dicitur alicubi quatenus ibi aliquid operatur; sic habitat in mundo, in Ecclesia et in paradiso; sic in Christo inhabitat omnis plenitudo divinitatis corporaliter, * quia Christi humanitatem summa naturae, gratiae et gloriae perfectione supra omnes Angelos et electos replet uniens eam sibi personali unione. Deus igitur habitare dicitur in domo orationis, quia multa operatur in anima nostra dum orationi, ut par est, operam damus. Dum oraret Dominus in Iordane baptizatus, aperti sunt super eum coeli et descendit Spiritus Sanctus ac vox Patris audita est. 4? Oratio nanque veluti magnes est ferrum trahens: Deum, Spiritum Sanctum ad se trahit: Dabit spiritum bonum petentibus se; 9 trahit ad se cor Dei: Erunt oculi mei et cor meum ibi cunctis diebus. !** In oratione Dominus transfiguratus fuit et Moyses et Elias apparuerunt visi in maiestate, *5 nam et Moyses orans divino lumine illustratus fuit 46 et Elias raptus in coelum;?*' in oratione Dominus confortatus ab Angelo fuit et sic confortatus obviam abiit Iudaeis eum ad necem quaerentibus. 14 Hodie in templo, in domo et loco orationis ostendit se tanquam fortissimum leonem, solus ipse eiciens de templo omnes vendentes et ementes. Samsonem viribus miraculo validissimum contra Philisthaeos 4? ostendit se hodie Christus. Sic oratio animam divina quadam virtute ac fortitudine replet; oratio sanctificat animam, hinc templum appellatur vn ma. domus sanctitatis, 5$? nam publicanus per orationem descendit in domum suam iustificatus; replet cor nostrum laetitia: Adducam, inquit, eos in montem sanctum meum et laetificabo eos in domo oralionis meae, quia domus mea domus orationis vocabitur cunctis gentibus. Paradisus iste in coelo 3-4. Ms.: Beth amicdasc. in qua Deus inhab!tabat. Oratio Deum ad se trahit, animam fortificat, sanctificat, laetificat, purgat, illuminat et perlticit. Oratio vita est sanctorum in terra et Beatorum in coelo, sicut legi mus de filiis Seth. Templum domus orationi« est, nihil aliud est nisi domus orationis: Beati qui habitant in domo tua, Domine, in saecula saeculorum laudabunt te! In oratione Isaias a seraphico spiritu purgatus fuit, illuminatus fuit, sanctificatus fuit factusque perfectus Dei vates, divini verbi praeco sanctissimus. !9t Sic oratio purgat, illuminat, perficit. Tandem, sicut oratio vita Angelorum et Beatorum in coelo est, ita quoque vita sanctorum omnium in terra, in Ecclesia. Christus in deserto diebus quadraginta orationi operam dedit;!5? alias, ut legimus, pernoctabat in desertis orans; !5? Ioannis Baptistae haec erat vita in deserto. !5* Apostoli dixerunt: Nos... oralioni et ministerio verbi instantes erimus, !55 sic erani, perseverantes unanimiter in oralione, 55 et constituti in oratione Spiritum Sanctum coelitus missum acceperunt ? cum omni plenitudine gratiarum. Sic divina plane virtus oratio est, haec vita sanctorum et electorum Dei est. In Genesi legimus de filiis Cain quod multas invenerunt artes mechanicas, ut fabrilem, scenofactoriam et liberales, musicen aliasque;!599? ipse Cain agriculturam exercuit et docuit etiam domorum et civitatum aedificationem. !5? De filiis vero Seth, qui natus est pro Abel, hoc tantum legimus: Jsíe coepit invocare nomen Domini ; 1? sic Enoch ambulavit cum Deo. 19: IL ALIA HOMILIA I. Displicuit Domino vehementer invenisse in templo, in domo Domini, vendentes oves et boves, hinc ait: Auferte ista hinc et nolite jacere domum Pairis mei domum negolialionis,! nam ait: Domus mea domus oralionis vocabitur.? Sic nanque Salomon ait, cum aedificasset et dedicasset templum Domino: Si coelum et coeli coelorum non te capiunt, quanto magis domus ista quam aedificavi? Sed ad hoc tantum facta est ul respicias orationem servi (lui et obsecrationem eius, 2, 1-4. 158) Cf. 4, 17-22. 159) Cf. tbid. vr. 2. 160) Ibid. vr. 26. POST DOMINICAM QUARTAM QUADRAGESIMAE 465 Domine Deus meus, ul audias preces quas fundit famulus tuus coram le.* Sic per Isaiam Dominus ait: Domus mea domus oralionis vocabilur cunclis gentibus. * : Et quidem hinc patet quanti faciat Deus orationem sanctam hinc voluit HI . . * :p* Deus et piam ex loco ipso, ex domo orationis. Templum nanque magnifi- ^ tempium centissime extructum fuit ex lapidibus vivis et marmoribus pretiosis, proc on ita ut referat Sacra Scriptura quod etiam fundamenta templi facta *Xtructum. fuerunt ex pretiosis lapidibus * eratque totum templum intrinsecus opertum auro non tantum tectum et parietes, sed ipsum etiam pavimentum;? in auro, metallo omnium nobilissimo, non ligantur nisi lapides pretiosi. Ad ostendendam Dominus dignitatem orationis voluit ut locus orationis illustrissimus ac gloriosissimus esset. In Apocalypsi etiam legimus quod Angelus Domini stabat iuxta Oratio altare aureum, iuxta altare incensi, habens thuribulum aureum? in '^*eneum est manu sua plenum odoramentorum, quae sunt, inquit, orationes San- "m Domino. ctorum,?* quemadmodum etiam Regius Vates ait: Dirigalur, Domine, oratio mea sicut incensum in conspectu luo,? alludens ad incensum odoratissimum quod sacerdos per singulos dies adolebat Domino super altare aureum coram propitiatorio Domini. !! Quare tum Regius Vates tum etiam Joannes dicunt orationem esse odoratissimum incensum, Deo gratissimum et iucundissimum, in quo miro modo declarat quid sit oratio, a quo facienda est, cui facienda et quando facienda est. II. Quid est oratio? Incensum, inquit Regius Vates, Oratio est elevatio odoramenta, inquit Ioannes, nam incensum quod Deo offerementis batur non erat simplex incensum, sed mixtura et compositio ex '^D*"" pluribus speciebus odoratissimorum aromatum; * incensum autem dicit fumum incensi ex igne sursum ascendentis: Sicul virgula fumi ex aromalibus myrrhae el thuris et universi pulveris pigmentarii. !? Significatur autem ita gratam esse Deo puram sanctamque orationem sicut suavissimum odorem; Voz enim (ua dulcis, etc. !?* Sic oratio et constat plurimarum virtutum actibus. Oratio Deo fit, qui licet non videatur, omnia videt, et potest et vult exaudire orationes, 466 . FERIA SECUNDA ascensus et elevatio mentis in Deum est, quod designatur per ascensum Angelorum in scala Iacob. !5 Sic templum Dei supra montem aedificatum fuit:!5 Venite..., ascendamus ad montem Domini et ad domum Dei Iacob. Hic autem orationis actus constat ex plurimarum virtutum actibus; nam ad orationem concurrunt fides, spes, caritas, timor Dei, humilitas, pietas, religio, gratiarum actio, cognitio et amor Dei. Sic odoramentum est constans ex pluribus aromatibus odoratissimis. Ascendit sursum hic fumus odoris suavissimi Domino, cum mens nostra ad Deum elevatur. Moyses ad Deum supra montem ascendit; 3? Abraham ut immolaret Isaac in montem ascendit; Regius Vates autem orationem etiam sacrificium dicit: Elevalio manuum mearum sacrificium vesperlinum. !? Volens autem Abraham ascendere in montem ut sacrificium illud Deo offerret, reliquit ad Tadices montis asinum et servos. ?? Mens nostra per orationem Deo ascensura deponat omnem curam corporis et rei familiaris, omnem animi sollicitudinem. III. Sed cui offertur incensum hoc? Deo utique: Sicul incensum in conspeciu tuo ; Data sunl ei incensa multa?* ut adoleret ea coram Domino. Offerebatur incensum coram propitiatorio Domini, quod sub velo latebat, videri non poterat. *?* Nos Deo oramus, quem tamen non videmus; licet autem non videatur, praesens tamen est divina maiestas, sicut licet non videretur propitiatorium, quia velum impediebat, non propterea non ibi erat. Sic Deus non videtur in Ecclesia, sed tamen praesens est et videt omnia: En ipse slal post parielem nostrum, respiciens per fenestram, prospiciens per cancellos.?* Est Deus sicut princeps, qui ex suo cubiculo per fenestram cancellatam videt quae fiunt in platea, non tamen videtur. Designatur etiam quod Deus potest et vult exaudire orationes petitaque concedere; nam in sanctuario Domini posita fuit virga ?* Dei et urna mannae: ?* illa hieroglyphicum est divinae potentiae, cui POST DOMINICAM QUARTAM QUADRAGESIMAE 467 nihil est impossibile, qua coelum et terram creavit, haec autem symbolum est divinae bonitatis; cor enim Dei vas plenum manna est, totum caritas, totum pietas, totum bonitas. Hoc est quod Dominus docuit ut orantes diceremus: Paler noster qui es in coelis.?9 Pater noster est: ecce caritas et bonitas; in coelis est, maximus est, omnipotens est, qui universum moderatur: ecce potentia; Pater nosler qui es in coelis, Deus Optimus Maximus. Nec solum potest Deus et vult postulata concedere, sed animo promptissimus est; hoc est enim quod divinum propitiatorium positum fuit super alas cherubim. ?' Dum vocatur, Deus volat sicut aquila in auxilium nostrum. Sic enim apud Ezechielem trahitur currus Dei animalibus alatis, quae in modum fulguris currebant. ?8 O si tria haec in oratione consideraremus: Deum vere praesentem esse, cui loquimur dum oramus, et vere audire orationem nostram, licet corde, animo, mente tantum oremus, sicut orabat Anna mater Samuelis, ?? sicut Moyses ipse ad Deum clamabat; *? nec tantum esse praesentem et audire quae orantes petimus, sed posse etiam et velle petita ac optata praestare quam facillime et quam libentissime, sicut stalim exaudivit orationem Eliezer servi Abrahae,?! statim exaudivit orationem Salomonis,?* orationem Moysi et aliorum Sanctorum! Deus igitur Optimus Maximus orandus est. *3 IV. Sed quisnam offerebat incensum? Sacerdos sanctus, purus, mundus, immaculatus. Angelus, inquit Ioannes, adolebat incensa coram Domino. Corpora nostra dicta sunt a Paulo lempla Spiritus Sancli ; * spiritus ergo nosler sacerdos Dei est: Fecisti nos Deo... regnum et sacerdotes, dicunt Christo in Apocalypsi viginti quattuor seniores, qui tenebant in manibus citharas et phialas ... plenas odorameníorum, quae suní orationes Sanctorum,?* sed sacerdos indutus veste 1, 9-20. 30) CI. Ex 14, 14-15; Philo ludacus Quis Rerum Divinarum Heres, pag. 312. 1 Deus noster non est sicut dii Genlium, idola insensnta, non sicut Baal, quem cum ipsius sacerdotes et prophetae invocassent a summo mane usque ad vesperam ut ignem de coelo dcmitteret, nunquam respondit, quibus illudebat Elias dicens: Clamate voce maiore, nam deus esl ct forsitan loquitur aut in diversorio est, aut. in. itinere, aul certe dormit, ut excitetur. Clamabant illi: Baal, exaudi nos, ct cultris se incidebant, sed frustra. Ornavit Elias nd Dominum et Statim exauditus fuit. Sic cognovil populus Deum verum, relicto fnlso Baal ». quia Infinita potentia et caritas est et promptissime postulata concedit. Haec maxime considcranda sunt in oratione. Ut oratio exnudiri mereatur, fieri debet mundo corde vel saltem purificnto poenitentia, et de divina bonitate auc de merilis Christi confidenda. Primum coelestia petenda sunt. candida, byssina; byssinum autem, inquit Ioannes, sunt iuslificaliones Sanctorum. ** Immundi arcebantur a sanctuario Domini; ? sacerdos oblaturus sacrificium et incensum Domino prius lavabat se aqua munda et sancta. ?9 Si maculatus est animo dicat prius: Asperges me, Domine, hyssopo et mundabor, lavabis me et super nivem dealbabor ; ** Deus, propitius esto mihi peccatori; *9 Pater, peccavi in coelum el coram te; iam non sum dignus vocari filius tuus. *' Sic lavatus spiritu et mundatus a maculis et sordibus, accedere poterit ad altare Domini ad offerendum orationis incensum; nam alioquin peccatores Deus non exaudit.*? Nabab et Abiu indigne accedentes ad altare Domini cum igne alieno repulsi fuerunt et igne consumpti. 5 Quisquis ergo ad Deum spiritu accedit, tanquam sacerdos indutus sacris vestibus necesse est ut accedat: Sacerdotes tui induantur iustitiam el sancli lui exultent,** sacrae enim illae vestes iustitiam et sanctitatem animi designabant. Nec tamen de propriis meritis apud Deum confidendum in oratione est, sed tantum de divina bonitate et clementia, de Christi meritis; nam altare incensi Christum designabat, nam ex lignis setim factum erat et auro coronamque auream habebat: ** Christus Deus et homo, Rex regum et Dominus dominantium. ** Christi merita sunt basis et fundamentum orationum nostrarum. Moyses petiturus aquas de petra ad iussum Dei virgam sumpsit, *' et tunc exaudiebatur a Domino cum teneret manus elevatas atque extensas in crucis modum, * quia ex merito crucis Christi exaudiuntur orationes nostrae. V. Sed quid tandem, quomodo et quando orandum est? Iuxta altare incensi erat a dextris aureum candelabrum cum septem lucernis et a sinistris mensa panum propositionis; ** oramus dicentes: Panem nostrum quolidianum supersubslantialem da nobis hodie. 59 Duo petenda sunt: regnum Dei cum iustitia ipsius, * deinde quae victui necessaria sunt. 21, 23; 22, 9; 2 Par 23, 19. 38) CI. Ex 30, 18-20; 40, 29-30. 39) Ps 50, 9. Domine adicitur ex Liturgia Ecclesiae. 40) Lc 18, 13. 41) Ibid. 15, 18-19. 21. Nm 8, 2-4. 50) Mt 6, 11; Lc 11, 3. 51) Cf. Mt 6, 33. POST DOMINICAM QUARTAM QUADRAGESIMAE 469 Quoad tempus Dominus ait quod oportet semper orare. *?* Daniel sanctus ter in die orabat flexis genibus, 9? sic Regius Vates: Vespere et mane et meridie narrabo et annuntiabo el exaudiel vocem meam. ** Jussit autem Deus offerri sibi thymiama per singulos dies mane et vespere, quando concinnabantur lucernae, 55 quae quidem concinnatio purgationem et examen conscientiae mystice designabat; mane etiam et sero iuge sacrificium Domino offerebatur. 5* Duo haec tempora sunt orationi maxime opportuna, singulariter vero matutinum tempus, quando manna descendebat de coelo. 5 Quoad modum vero, orandum est bene: Pelitis et non accipiltis eo quod male petalis ; 8 Si quis... indigel sapientia, postulet a Deo qui dal omnibus affluenter et non improperal, et dabitur ei ; posiulet aulem in fide nihil haesitans. 5** Incensum ponendum erat in aureo thuribulo, sed pleno prunis ignis sacri. ** Ardeat cor coelestibus desideriis: Beati qui esuriunt et sitiunt iustitiam, quoniam ipsi saturabuntur.9! Qui sitit et esurit, non potest oblivisci cibi et potus, sed haec pro viribus cupit. Satagendum est ut a Deo bona petamus et bene, magno cum desiderio, magna ** cum animi intentione, ne dicat: Cor aulem eorum longe est a me. * Orandum cum humilitate sicut Abraham: Loquar ad Dominum meum cum sim pulvis el cinis ; * cum publicano illo: Deus, propitius esto, nam: Qui se humiliat exaltabitur ; ** orandum cum perseverantia sicut chananaea mulier, 95 sicut canicula videns dominum in mensa modis omnibus quibus potest, si vere esuriat, cibum petit ab eo et perseverat expetendo. Moyses semel et bis petram virga percussit; 9' Iacob septies oravit; 89 Elias similiter petens a Deo pluviam. ? Qui perseveraverit petendo, quaerendo, pulsando, inveniet, etc. "? Super omnia requiritur ut anima nostra ad Deum composita ornataque pro virili sanctis virtutibus accedat, sicut regina Esther ad Assuerum ad gratiam impetrandam pro salute populi sui, ? nam sacerdos nonnisi sacris vestibus ornatus accedere poterat ad adolendum incensum coram Domino. ?? B. M. Virginis. Cf. quae diximus in Praefat. huius Quadragesimalis. Specialiter orandum est mane et vespere, et satagendum ut bona bene petantur, cum magno desiderio, humilitate et perseverantia. (000 0m ÉL M— s EEREERTETARERETEREEEEEUD ILES EICERE ERE m8 Ld — -——!—— JA—!—————————— ————————————— ÀJ G»»vro||» »'»ÀÀ€'8:,::1 £:2 0 2yp BÀÜÜüÜ' /ÀüÜóüÜl/&———————
CHAPTER 25. Feria Tertia
POST DOMINICAM QUARTAM QUADRAGESIMAE Iam die [esto mediante, ascendit Iesus Ierosolymam in lempium, ei docebat, et mirabantur Iudaci: Quomodo, ctc. ! I. Sicut in mundi exordio positus fuit a Deo sol in coelo, vas Christus plenum prima illa luce, ad totum illuminandum mundum,? et in missus fuit ut 5 VOR CO . splendoribus Sanctuario Domini aureum candelabrum cum septem lucernis ardenspent?" tibus ut totam illam sacram aedem illustraret,? sic Christus ad hoc Mee adit missus fuit ab aeterno Patre in mundum, ut splendoribus divinae sapientiae totum mundum irradiaret. Hinc Isaias ait: Populus qui in tenebris ambulabat, vidit luccm magnam; habilantibus in regione umbrae mortis luz orta esl eis; * et alibi: Egredietur ut splendor iustus eius et salvator eius ut lampas accendetur. * Hinc Ioannes ait: Erat lux vera quae illuminat omnem hominem venientem, sive veniens in hunc mundum ; * et ipsemet de seipso: Ego sum lux mundi." Est Christus arca Dei, in qua repositae fuerunt ambae tabulae est enim. divinae legis, * quae erant veluti thesaurus divinae sapientiae, nam in biscpaod Christo sunt omnes thesauri sapientiae et scientiae? Dei, cum sit ipsaPei, met sapientia Dei, vas illud novum ab Eliseo plenum sale ad sanandas aquas lericho ; !? sal nanque sapientiae hieroglyphicum est. Regina Saba, licet prudentissima et sapientissima mulier, audita et cognita hom. 2, pag. 478. 7) Io 8, 12. 8) CL. Ex 25, 16. 21; 40, 18; Dt 10, 5; 3 Rg 8, 9; Hebr 9, 4. 9) Col 2, 3. 10) Cf. 4 Rg 2, 19-22. mirabili divinaque sapientia Salomonis, supra modum mirata fuit, sic hodie synagoga: Ascendit... in templum et docebat et mirabantur Iudaei. Etiam Angeli Christi sapientiam mirantur; cherubim nanque veluti mirantes divinum propitiatorium intuebantur, quod totum erat fulgidissimum aurum,?? nam etiam Angelis incomprehensibilis est sapientia Dei: O altitudo divitiarum sapientiae el scientiae Dei, quam incomprehensibilia sunt iudicia eius el invesligabiles viae eius! Quis enim cognovil sensum Domini ?? Paulus ait quod ab Apostolis Angeli multa didicere: Ut! appareat principatibus et potestalibus... per Ecclesiam multiformis sapienlia Dei. * In Apocalypsi legimus quod, cum aperuisset Christus librum signatum septem sigillis in dextera Dei, quem nullus Angelorum aperire potuerat, clamare coeperunt Angeli dicentes: Dignus es! Agnus qui occisus esl, accipere virlutrem el divinitatem el sapientiam et forlitudinem el honorem el gloriam et benedictionem, !5 quae alibi Deo tribuunt procidentes ante thronum Dei et dicentes: Benedictio et claritas et sapienlia el gratiarum aclio, honor el virtus el fortitudo Deo nostro in saecula saeculorum, Amen, * ubi Angeli soli Deo tribuunt sapientiam. Et Paulus ait: Soli sapienti Deo per Iesum Christum... honor et gloria. Solus autem dicitur sapiens, sicut solus sol lucidus, quoniam ipse est fons indeficiens omnis sapientiae. Hinc Regius Vates Psalmo 93 miratus et indignatus quod multi dicerent: Non videbil Dominus, nec intelliget Deus Iacob,!5 sicut alibi: Quomodo scit Deus? el si esl scienlia in excelso ? !* contra eos invehitur dicens: Intelligile insipientes in populo, el siulli aliquando sapite. Qui plantavit aurem non audiet, et. qui finxit oculum non considerat ? non videt? Qui corripit gentes non arguet ? qui docel hominem scientiam? ?? qui corripit, qui arguit, qui instruit gentes, omne hominum genus? Quis, inquit, homini intellectum et cognitionem dedit, scientiam et intelligentiam? Fons, inquit, omnis juminis sine luce erit? Scitote quod 33-34. 14) Eph 3, 10. Vulg.: Ut innotescat principatibus, cic. 15) 5, 12. 8-10. Vulg.: Aut qui finzit, cic. Ipsis Angelis ndmirabilis et incomprehensibilis. Deus solus sapiens cest, quia est fons indeficiens omnis saplentiae, n quo snpientiam hauserunt Patriarchae, Prophetae, Apostoli et ipse Christus. Decantat Regius Vates divinam snpientiam, quae omnia cognoscit in genere, in specie et in particulari, etiam vel minimas mentis cogitotiones, novit omnia, etiam cogitationes hominum: Dominus scil cogitationes hominum, quoniam vanae sunl. Hinc cum Deus fons sit omnis sapientiae, ait: Beatus homo quem tu erudieris, Domine, et de lege tua docueris eum ; * quem (u erudieris, sicut erudisti Adamum, Ioseph, Moysen, Salomonem, Danielem, Prophetas omnes et Apostolos. Sic enim Christus, cum non didicerit ab hominibus litteras, a Deo se accepisse sapientiam dicit: Mea docirina non esl mea, sed eius qui misit me, * a Deo est, fonte omnis sapientiae: Omne datum optimum et omne donum perfectum desursum esl, descendens a Patre luminum. ?3 II. Psalmo etiam 138 Regius Vates divinam sapientiam decantat: Ecce, Domine, tu cognovisti omnia novissima et antiqua; iu formasti me et posuisti super me manum tuam. Mirabilis facta est scienlia tua ez me ; conforíata est el non potero ad eam.?* Tu, inquit, omnia generatim nosti, tum praeterita tum futura, etiam partliculatim, quoniam tu rerum omnium artifex es; formasli me sicut figulus vas; nec tantum omnia producis, sed etiam providentia et opera tua conservas: Posuisti super me manum luam. Mirabilis facta cst scientia lua supra meum caput, supra intelligentiam; confortata est, elevata est, non polero assequi altitudinem sapientiae tuae. Nec tantum in genere vel specie, in cognitione universalium commendat sapientiam Dei, sed in particulari, in minutissima cuiuscunque rei cognitione: Domine, probasti me el cognovisti me, tu cognovisli sessionem meam el resurrectionem meam. Intellexisti omnes cogitationes meas a longe, semitam meam et cubile meum investigasti et omnes vias meas praevidisti, quia non esl sermo in lingua mea, ?* idest nec minimum quidem verbum meum te latet Nec solum nosti omnia, sed a longe, ab aeterno, multo antequam fiant omnia novisti, etiam vel minimas mentis vel animi cogitationes et affectiones; imo, inquit, fu possedisli renes meos, viscera, praecordia, cogitationes omnes et affectiones; suscepisti me de ulero matris meae, in quo tam mirabiliter me formasti: Confitebor libi 'quia mirabiliter efformatus sum ; mirabilia opera lua el anima mea cognoscit POST DOMINICAM QUARTAM QUADRAGESIMAE 473 nimis, sive animam meam, vitam meam cognovisti valde. Non est occultatum os meum, compago ossium, a le quod fecisli in occulto et substantia mea in inferioribus terrae, sive miro artificio ac veluti opere phrygionico mira varietate formatus sum in inferioribus terrae, in matris visceribus. Imperfectum meum, embryonem meum, viderunt oculi lui et in libro tuo omnes artus scribentur; diebus formabuntur et nemo in eis: nullum membrum, nero in eis?5* non tibi notum, non scriptum, non formatum in libro tuo. Sequitur adhuc ex hebraico: Mihi autem quam preliosae, quam eximiae sunt cogitationes tuae, Deus, consilia, agendi rationes magnae sunt, invaluerunt summae earum, dinumerabo eas et super arenam mulliplicabuntur. ** Sic incomprehensibilis est sapientia Dei, sicut alibi ait: Magnus Dominus noster et magna virtus eius, el sapientiae eius non est numerus. * III. Cum autem Christus infinita hac sapientia Dei plenus esset, quid mirum si mirabantur Iudaei ? In Proverbiis, ubi legimus: Sapientia foris praedicat, in plateis dat vocem suam, hebraice ipsa Sapientia appellatur plurali numero: P3132 1,?? Sapientiae, deinde in singulari subiungitur: Foris clamabit, in plateis dabit vocem suam, etc. ?? Nam Christus est Dei sapientia, qui plurali numero dicitur, quoniam in eo sunt omnes thesauri sapientiae et scientiae Dei; plurali numero dicitur, quoniam complectitur omnem perfectionem, omnem gradum scientiae et cognitionis; hinc sapientia Christi dicitur a Paulo thesauri sapientiae et scientiae Dei, et altitudo divitiarum sapientiae et scienliae Dei. Hanc ob causam Christus designatur per aureum candelabrum, quod non una lucerna ardenti lustrabat templum, sed septem. Erat autem candelabrum illud singulare hieroglyphicum sapientiae Christi. Unum candelabrum sicut unus Christus, unus sol: Magister vester unus est Christus; * magister etiam Angelorum, sicut Ioannes in Apocalypsi ait quod coelestis lerusalem non eget sole, quoniam lucerna eius est Agnus. *! Totum erat aureum, aurum autem purissimum et solidum, intus 25*) Ibid. vrr. 13-16. 26) Ibid. vrr. 17-18. 27) Ps 146, 5. 28) Ms.: Chacmoth. omnes quoque compages ossium corporis nostri. Talis est scientia Christi complectens omnem gradum Scientiae, ideo bene comparatur nurco candelabro templi cum septem lucernis; aurum enim symbolum est sapientiae, quae in Christo | adco magna cest ut maior intelligi nequeat. Christus omnia cognoscebat, naturalia, supernaturalia et divina, et quidem perfectissime. vacuum non erat. Aurum symbolum sapientiae est; hinc Deus in Canticis dicitur habere caput aureum, * hinc pontifex supra caput laminam auream gestabat. ?* Aurum erat intus et foris, non sicut arundo intus vacua, ideo mobilis, omni vento agitata, quales sunt sophistae, qui cum sapientes videantur et dicantur, vera tamen sapientia carent; non erat sicut luna foris luminosa intus autem opaca, obscura, sed sicut sol intus et foris lucidus. Magnum erat candelabrum illud, nam constabat talento auri. ?* Talentum autem Hebraeorum non erat sicut atticum talentum, minus constans sexaginta minis aut maius octoginta minarum, sed erat sicut talentum aegineticum centum minarum;?* sed mina hebraica duplo maior erat aeginetica, cum sexaginta siclis constaret; * quare centum libras auri continebat, libras autem triginta unciarum ; non erat apud Hebraeos pondus maius talento. Talis est sapientia Christi, magna est adeo ut maior non possit esse. Divisum erat in septem calamos sive ramos, quoniam multiplex est sapientia [Christi], novit omnia quae cognosci possunt de Deo, de Angelis, de coelis et elementis, de naturalibus rebus, etiam [de] hominibus, de Ecclesia, de inferno, de paradiso. In unoquoque autem calamo erant plures scyphi sive amygdala, sphaerulae et lilia, ita disposita quod in inferiori loco erant amygdala, in medio sphaerulae ac globuli, in superiori lilia; * in unoquoque scientia et disciplina. Quaedam quidem sunt difficilia, quaedam facilia et aperta, omnibus fere conspicua; illa sunt amygdala, ad quae gustanda labore opus est, dentibus vix frangi possunt; haec autem lilia sunt candida et aperta. Tunc autem perfecta scientia est cum omnia cognoscuntur, tum facilia tum difficilia, nam sphaera, perfectissima omnium figura, symbolum est ac hieroglyphicum perfectionis. Christus in unaquaque scientia et cognitione rerum perfectissimus fuit, perfectissime omnia novit, hinc in unoquoque calamo erant amygdala, sphaerulae et lilia. Tandem septem lucernae ardentes designant copiosam doctri- 143; lib. 4, pag. 184-194; Aug. Calmet Dictionarium S. Scripilurae, sub hac voce. POST DOMINICAM QUARTAM QUADRAGESIMAE 475 nam, copiose enim Christus ad Dei gloriam et salutem animarum salutarem doctrinam communicabat omnibus, omnes docebat viam salutis et scientiam mandatorum Dei. Non enim docebat ad ostentandam sapientiam, ad gloriam aucupandam et acquirendam nominis celebritatem et amplitudinem, ut per omnium ora volaret, nam ait: Si quis voluerit voluntatem eius facere, qui misit me, hic cognoscet de doctrina mea utrum ez Deo sil, an ego a meipso loquar; nam qui a semelipso loquitur, propriam gloriam quaerit; qui autem quaerit gloriam eius qui misit me, hic veraz est el iniustitia in illo non est. 9 Nam in hoc dignoscuntur veri a falsis prophetis, hi nanque propriam, illi Dei gloriam quaerunt. In hoc Moyses a magis Pharaonis differebat, licet illi similia opera in specie patrarent:3? quod Moyses quidem Dei gloriam et populi salutem quaerebat, illi vero contra faciebant. Cum vera sapientia semper coniuncta est virtus, puritas, sanctitas Deo placens; candelabrum nanque in sanctuario positum erat coram Domino ad dexteram templi partem, quia vera sapientia semper eligit meliora. IV Apud Zacharia m simile quid legimus de candelabro: Ecce candelabrum aureum totum et lampas eius super caput ipsius, et septem lucernae eius super illud, et septem infusoria lucernis quae erant super caput eius ; et duae olivae super illud, una a dextris lampadis et una a sinistris ipsius. ** Christus item hic designatur qui eodem loco dicitur lapis cum septem oculis, sicut in Apocalypsi Agnus septem oculos habens cum septem cornibus; * septem autem infusoria quae habere dicitur, septem sunt Spiritus Sancti dona: Requiescet super eum Spiritus Domini, spiritus sapientiae el intellectus, etc. * Duae autem olivae, sive duo rami olivarum a dextris et a sinistris candelabri, quae oleum veluti effundebant in lampadem, Patrem et Spiritum Sanctum significant omnem suam sapientiam in Christum infundentes. Designant etiam duplicem in Christo dignitatem: regiam et sacerdotalem. Utrunque autem munus magnam sapientiam requirit, hinc Salomoni Deus tantam contulit sapientiam, utrite Israelis regnum administrare posset. * Multo autem maiorem requirit curam animarum; Hanc autem Scientiam omnes docebat ad Dei gloriam et animarum salutem, nam cum vera sapientia semper coniuncta est virtus et sanctitas. Apud Zachariam hac cadem similitudine Christus designatur, cum dignitate regia ct sacerdotali. Miratur hodie synagoga sapientiam Christi, qui sapientia Dei est. Triplex est intellectus in mundo: humanus, angelicus, divinus. Christus autem rex et pontifex sicut Melchisedech, * universum Dei regnum moderaturus erat, universalem naturam, Ecclesiam etiam militantem in terra et triumphantem in coelis, hinc tantam a Deo sapientiam accepit. IL ALIA HOMILIA lam die festo mediante, ascendit Iesus lerosolymam in templum, et docebat, et mirabantur, etc. ! I. Miratur hodie synagoga ludaeorum, mirabilem vere et divinam sapientiam Christi, sicut olim regina Saba usque ad extasim mirata fuit sapientiam Salomonis coelitus divinitusque illi tributam;? sed tanto Christus mirabilior Salomone in sapientia quanto sol lucidior luna, quanto Deus, mundus ter maximus, homine maior est divinusque intellectus humana mente, nam Christi sapientia Dei utique sapientia est. Isaias de Christo ait: Requiescet super eum Spiritus Domini: rr mn spiritus sapienliae el intellectus. * D NM Quanta est Christi sapientia? Quantus Spiritus Domini, hinc ait etiam: Vocabitur nomen eius admirabilis, consiliarius. Quomodo mirabilis? Quia Deus, fortis, Pater aeternitatis. 5 Et alibi de eo ait: Ecce intelliget servus meus, exaltabitur et elevabitur et sublimis erit valde.* II. Triplex est intellectus in mundo: humanus, angelicus et divinus. Intellectus humanus est sicut luna, intellectus angelicus sicut Venus, intellectus divinus sicut sol, nam lux symbolum est sapientiae. Magna est hominum scientia et sapientia in cognitione rerum artificialium, moralium, naturalium et supernaturalium; maior scientia et sapientia Angelorum, quorum multo purior est intellectus, multo elevatior: perfecte cognoscunt Deum et omnia sub Deo, Creatorem et creaturas; eorum perfecta est philosophia, perfectissima theologia. Dei autem sapientia infinitis gradibus maior est omni tum humana POST DOMINICAM QUARTAM QUADRAGESIMAE 477 tum angelica sapientia sicut lux solis omni lumine lunae et stellarum omnium. Loquens autem Isaias de Christi intellectu: Intelliget servus meus, inquit, exaltabitur et elevabitur et sublimis erit valde: exaltabitur supra omnem intellectum humanum, elevabitur supra omnem intellectum angelicum, sublimis erit valde, par intellectui divino, unde Paulus ait quod in Christo reconditi sunt omnes thesauri sapientiae et scientiae Dei, ? sicut in arca testamenti repositae ambae tabulae legis. ? Ostendit Ioannes in Apocalypsi intellectum Christi superiorem omni humano et angelico intellectu, in terra et in coelo, dum ait: Nemo vel hominum vel Angelorum repertus fuit qui aperire posset librum mysteriorum Dei, nisi Christus. * Intellige servus meus, exaltabitur et elevabitur et sublimis erit valde: sicut vas novum Elisei plenum salis in aquis Iericho ad sanandas eas!? est intellectus Christi. Magna ac plane infinita est capacitas intellectus humani; in Christo autem capacitas haec infinita plane est, usque ad summum: Verbum caro [actum est... plenum gratiae el veritalis. ? Adeo plenus est scientia Christi intellectus, ut impossibile Deo sit creare pleniorem intellectum, quoniam in eo sunt omnes thesauri sapientiae et scientiae Dei. III. Sed ad quid Deus talem tantamque sapientiae et scientiae plenitudinem contulit Christo? Primo quidem, ut esset homo omnino perfectus et numeris omnibus absolutus, nam humanus intellectus adeo est scientiae avidus et cognitionis rerum omnium, ut ipsam etiam Dei scientiam concupiverit: Eritis sicut dii scientes bonum et malum. *? Secundo, quia Christum mundi regem constituit: Gloria et honore coronasli eum, el constituisti eum super opera manuum tuarum; omnia subiecisli sub pedibus eius.'? Rex autem universalis est iudex omnium causarum. Hinc Salomon rex petiit a Deo sapientiam ad optime regendum et moderandum populum Domini, et placuit Deo Salomonis petitio, eam non tantum exaudivit, sed etiam magnopere collaudavit, Intellectus Christi. par est intellectui divino, intellectum humanum et angelicum exccdens; tdeo plenus sapientia, ut Deus excellentiorem nlium creare nequeat. 'Tanta sapientin Christum decebat, ut esset. homo omnino perfectus, quia rex et iudex universalis futurus erat, quia missus fuerat nd illuminandum mundum; nam per peccatum omnes facti sunt insiplentes, eo quod, optione a Deo accepta: Pele a me quid vis, * non divitias petierit aut multos annos vitae, vel ampliora regna, non mundi totius imperium et monarchiam universalem, ut esset rex regum, sed tantum sapientiam petiit, 15 quae principi ad rempublicam optime administrandam summopere necessaria est. Christus igitur, cum universi totius rex constitutus sit et moderator, princeps totius Ecclesiae, dominus paradisi, iudex universalis omnium tum hominum tum Angelorum, infinitum a Deo accepit sapientiae divinae thesaurum, ut posset omnia conscientiarum secreta tum hominum tum Angelorum dilucide noscere, scire et iudicare. Tertio, implevit Eliseus novum vas sale ad sanandas aquas Iericho; posuit Moyses in divino sanctuario aureum candelabrum cum septem lucernis perpetuo ardentibus ad illud illuminandum;!6 Salomon in templo suo decem posuit candelabra," quoniam templum maius extitit tabernaculo; Deus ipse magnum lucis thesaurum contulit soli, quoniam posuit eum in coelo ad illuminandum mundum universum. Christus missus fuit a Patre ut mundum illuminaret, hinc ait: Ego sum luz mundi ; 1* Erat lux vera quae illuminat omnem hominem venienlem in hunc mundum, sive, ut ex graeco, veniens in hunc mundum, !? nam venit ad illuminandum omnem hominem, sicut Deus vult omnes homines salvos fieri et ad agnitionem veritatis pervenire; ?? hinc ait Isaias: Propter Sion non tacebo et propter Ierusalem non quiescam, donec egrediatur ul splendor iustus eius et salvator eius ul lampas accendatur, ** idest donec oriatur Sol iustitiae. *? Ut clarius dicam, venit Christus in mundum ut homines faceret sapientes, qui per primum hominem stulti facti sunt et insipientes: Homo, cum in honore essel, non intellexit, comparatus est iumentis insipientibus el similis factus est illis, ** Hinc ait: Cognovit bos possessorem suum el asinus praesepe domini sui, Israel autem me non cognovit . , . populus meus non intellexit. ?* Regius Vates ait: Nolife fieri, imo nolite esse sicul equus el mulus, quibus non est inlelleclus ; ** sed Deus ait homines asinis ipsis, POST DOMINICAM .QUARTAM QUADRAGESIMAE 479 rudissimis et stolidissimis animalibus, stolidiores esse. Peccatores omnes stulti appellantur a Moyse : Deus fidelis et absque ulla iniquitate ... peccaverunt ei el non [ilii eius in sordibus; generatio prava atque perversa. Haeccine reddis Domino, popule stulte el insipiens ? Nunquid non ipse est pater tuus, qui possedit .., el fecit et creavil te ??** Et iterum: Gens absque consilio . .. et sine prudentia ; ulinam saperent et intelligerent ac novissima providerent ! ?? Christus igitur ad hoc venit in mundum, ad depellendas huius ignorantiae tenebras: Non est scientia Dei in terra ; *9 Dixit insipiens in corde suo : Non esl Deus ; ?*? venit ut repleatur terra scientia Domini, sicut aquae mare operientes. Ex depravato nanque intellectu multa oriuntur mala, sicut, e contra, ex illuminato multa bona: Lucerna, inquit, corporis lui est oculus tuus. Si oculus tuus fuerit simplex, totum corpus tuum lucidum erit ; si autem oculus tuus fueril nequam, totum corpus luum tenebrosum erit. Mundus totus erat veluti caecus a nativitate; venit Christus ad tergendas talis tantaeque caecitatis tenebras, ideo docebat hodie in templo et mirabantur Iudaei, quoniam: Mirabilis facta est scientia tua ex me. ?! Nec sine fructu extitit doctrina et praedicatio Christi hodierna, nam: De turba, inquit, multi crediderunt in eum. ** Erat nanque lingua Christi digitus Dei, quo scripta fuit lex divina in tabulis lapideis, ?? in cordibus hominum vere lapideis: Auferam a vobis cor lapideum el dabo vobis cor carneum. ** Erat Christi lingua sicut Regius Vates ait: Lingua mea calamus scribae velociter scribentis, ?**5 verba mentibus cordibusque imprimebat divina energia sicut scribae calamus paginae imprimit verba dum scribit; calamus erat Spiritus Sancti, nam: Spiritus Domini super me, propler quod unzil me, evangelizare pauperibus misil me,?9* quia Christus Spiritu Sancto dictante praedicabat, ideo mulli crediderunt in eum. IV. Ascendit... in templum, et docebat, el mirabantur Iudaei. Mirabilis praedicator ostenditur hodie Christus; mirabilis doctrina supernaturali et divina: Mea docirina non est mea, sed eius qui misit Vulg.: Auferam cor lapideum de carne vesira, etc. 35) Ps 44, 2. 36) Is 61, 1; Lc 4, 18. ut docent Regius Vates et Moyses, ideo vcnit Christus ad depellendas Ignorantiae tenebras. Etficacissima fuit praedicatio Christi, quia in ipso Spiritus S. Ioquebatur. Ostenditur hodic Christus mirabilis praedicator, mirabilis in doctrina supernaturall et divina, mirabilis in omni genere dicendi. me,*' sicut doctrina Prophetarum, sicut sapientia Salomonis; mirabilis vitae sanctitate: Qui ... quaerit gloriam eius qui misit eum, hic veraz est et iniuslitia in eo non est ; 8 mirabilis eloquentia: Nunquam sic locutus est homo sicut hic homo ; * et gratia: Speciosus forma prae filiis hominum, diffusa est gratia in labiis tuis, ** sub lingua ipsius mel et lac, favus distillans labia eius ; ** Gutlur eius suavissimum. € Sed quidnam praedicabat? Divinam legem: Nonne Moyses dedit vobis legem, et nemo ez vobis [acit legem ? 5. Argutus valde et efficax in disserendo: Propterea Moyses dedit vobis circumcisionem, non quia ex Moyse csl, sed ex patribus, et in sabbato circumciditis hominem, ut non solvatur lez Moysi. Si circumcisionem accipit homo in sabbato, mihi cur indignamini, quia totum hominem sanum feci in sabbato ? ** Sabbatum, inquit, propter hominis salutem datum est, 55 neque enim sacerdotes in templo sacrificia offerentes in die sabbati legem transgrediebantur et sabbatum violabant, quia ad Dei gloriam et pro salute hominum illa offerebant. Praedicator mirabilis Christus in omni genere dicendi, dogmatico, paraenetico, critico, demonstrativo, deliberativo, iudiciali. Docebat praedicans dona et beneficia Dei, accusabat peccata: Nonne Moyses dedit vobis legem ? etc. Ostendebat opus et miraculum sanati hominis in die sabbati: Unum opus feci et omnes miramini, ** quia totum hominem sanum feci in sabbato ? dicebant enim: Non est hic homo a Deo qui sabbatum non custodit. Persuadebat: Nolite iudicare secundum faciem, sed iustum iudicium iudicate. *$ Sic docebat, imo ait: Clamabat ... Iesus in templo docens et dicens : El me scitis et unde sim scilis, et a meipso non veni, sed esl verus qui misit me, quem vos nescitis. Ego scio eum, quia ab ipso sum, el ipse me misit. *9 Sic docebat praedicans Deum verum veracem: Est autem Deus verax, omnis aulem homo mendaz. ** Praedicat et laudat verum servum Dei: Qui quaerit gloriam Dei, hic veraz est et iniustitia in illo non est. Praedicator admirabilis, coelestis, divinus, sicut Moyses cui Deus: Ego ero in ore tuo et docebo te quid loquaris; * concionem Moysi habemus in Deuteronomio. Yulg.: Doceboque, etc. POST DOMINICAM QUARTAM QUADRAGESIMAE 481 Praedicator mirabilis sicut Salomon, nam Ecclesiastes concio ipsius est proposito themate: Vaniías vanitatum ei omnia vanitas. 9? Magnum praedicatoris munus. Isaias, priusquam mitteretur ad praedicandum, purgatus et sanctificatus fuit seraphico ministerio; 59 Ieremias divinis visionibus illustratus et divina eloquentia donatus: Ecce dedi verba mea in ore (uo; ** Ezechiel nonnisi viso coelo aperto et gloria Dei libroque coelitus misso devorato, missus fuit ad praedicandum. 55 Necessaria est praedicatori verbi Dei vita sancta, eloquentia divina, doctrina coelestis; necessarius Spiritus Sanctus datus Apostolis. 5$ In Christo autem haec omnia in summo perfectionis et excellentiae gradu reperiuntur: Requiescel super eum... spiritus sapientiae et intellectus ; Spiritus Domini super me.5' Sic in Iordane, priusquam Christus praedicare coepisset, descendit super eum Spiritus Sanctus. 5? Praedicator Christus religiosus, devotus: ascendit in templum, sanctus vita et doctrina: Hic veraz esl el iniustitia in eo non est, praedicator legis Dei. V. Clamabat ... Iesus in templo docens el dicens: El me scilis et unde sim scilis, el a meipso non veni, sed esl verus qui misil me, quem vos nescilis. Ego scio eum, quia ab ipso sum, el ipse me misil. His verbis ostenditur Christi sapientia et hominum ignorantia. Existimabant Judaei se Christum cognoscere, cum tamen vere non cognoscerent qui solum hominem existimabant; non cognoscit autem vere hominem qui eum nonnisi corpus esse existimat, animam vero minime agnoscit. Ignorabant divinitatem Christi: Es! verus qui misil me, quem vos nescitis. Ego scio eum, quia ab ipso sum, el ipse me misit. Dum praedicaret Moyses, faciem divina luce splendentem velo operiebat, 5? quare non videbatur facies ipsius divinusque splendor; sic Iudaei non agnoscebant Christi divinitatem, carnem videbant non Verbum, ignorantes erant et ignorantiam non agnoscebant; quare docebat eos Christus tanquam divinus magister, ut ignorantiae tenebras depelleret ex eorum mentibus, et magno cum affectu docebat, nam clamabat ... docens. Magnum est praedicatoris munus et magnam doctrinam et sanctitatem requirit. Ostenditur etiam Christi sapientia et hominum ignorantia, Christus venit ut homines insipientes doctos redderet. Verus sapiens est prudens et aequus rerum aestimator. Hinc Divina Scriptura sapientia dicitur, quía dat verum judicium rerum. Non est magister qui non cupiat doctos reddere discipulos, pater sapiens tales desiderat filios, sic Deus homines ignaros et insipientes: Gens absque consilio est et sine prudentia ; utinam saperent et intelligerenl ac novissima providerent! 9* En desiderium Dei, qui summus pater noster est: Utinam saperent ! Nam pater optimus, prudentissimus et sapientissimus summa afficitur modestia si filium habeat insipientem et stolidum: Utinam saperent et intelligerenl! Christus igitur hanc ob causam docebat in templo, nam ait: Justificabil ipse... servus meus in scientia sua multos : * de servo illo loquitur de quo prius dixerat: Ecce inlelliget servus meus, exaltabitur el elevabilur et sublimis erit valde. Ad hoc venit Christus in mundum, ut homines coelesti divinoque lumine sapientiae suae illustraret. Regius Vates ait: Quis sapiens ? Inquirere videtur et quaerere hominem sapientem, sicut philosophus ille hominem quaerebat. ?? Quis sapiens ? Respondet: E! intelliget haec et custodiet misericordias Domini ? 9? Nam alibi ait: Inlellectus bonus omnibus facientibus eum, timorem Domini, servantibus divinam legem, laudatio eius manet in saeculum saeculi; * nam: Timor Domini ipsa esl sapientia, 95 imo: Initium sapientiae timor Domini, 9 idest prima summaque sapientia est Deum pie colere et venerari. Nam sapiens est rerum verus cognitor aequusque aestimator qui res quascunque tales iudicat quales vere sunt; sapiens aurifex qui aurum dignoscit ab aurichalco, argentum a stamno; sapiens gemmarius qui gemmas discernit veras ab adulterinis. Solus igitur prudens aequusque rerum aestimator vere sapiens dici potest. Hinc Divina Scriptura sapienlia dicitur, quoniam dat veram cognitionem, verum iudicium rerum; docet quanti faciendus sit Deus, quanti mundus, quanti homo Dei comparatione, quanti spiritus, quanti caro, quanti vita aeterna, quanti temporalis, quanti gloria paradisi, quanti felicitas huius mundi, quanti divitiae, honores, voluptates mundi huius et quanti thesauri bonorum coelestium. Multi sunt stolidi et insipientes qui, ut Isaias ait, ponunt dicuntCynicus, de quo cf. Diogenes Laertius De Vita ef Moribus Philosophorum, lib. 6, pag. 230. POST DOMINICAM QUARTAM QUADRAGESIMAE 483 que bonum malum el malum bonum, ponunt lucem in lenebras el tenebras in lucem, ponentes dulce in amarum et amarum in dulce 1 . O hominum insipientia! Docet Christus hodie veram sapientiam dicens: Nolite iudicare secundum faciem, sed iuslum iudicium iudicale. Ilaec vera sapientia est, verum iudicium rerum: Justum iudicium iudicale. Vera sapientia est Deum cognoscere: Ego scio eum, quia ab ipso sum, el ipse me misil; vera sapientia est doctrina et fide Christi imbutum esse: De turba... mulli crediderunt in eum. De legeMoyses ait: Haec esl... sapientia vestra et intellectus coram populis. ** Lex autem lumen nocturnum erat, Evangelium autem clarum lumen diei: Noz praecessil, dies aulem appropinquavit. ?? Fides sapientia est multo altior lege Moysi; sed is est vere sapiens qui fidem vivam habet, fidem quae per dileclionem operatur: *" Quis sapiens et custodiet haec, el intelliget misericordias Domini ? Timor Domini, idest cultus Dei verus, sancta et immaculata religio, ipsa est sapienlia, Christi vera imitatio: Discile a me quia milis sum et humilis corde. " Vera sapientia est cognitio Dei et suiipsius: Scio eum, quia ab ipso sum, el ipse me misil. Sed, bone Deus, quanta adhuc ignorantia regnat in mundol Et tamen sapientes ingenio et iudicio praeditos se dicunt homines: Hunc scimus unde sit; * Dicentes... esse sapientes stlulli facti sunt; ?? Qui se exislimat aliquid scire, nondum cognovit quomodo oporteat eum scire, *^ idest, ut ait Bernardus in Canticis, ut sciat homo quo ordine, quo studio, quo fine discendum est: quo ordine, ut id prius quod magis necessarium est ad salutem; quo studio, ut id ardentius quod ad salutem efficacius est; et tandem finis requiritur, nam, ut ait, quidam student ut sciant, et turpis curiositas est; quidam ut sciantur ipsi, et turpis vanitas est; quidam ut scientiam vendant, et turpis quaestus est; quidam ut alios aedificent, et caritas est; quidam ut aedificentur ipsi, et prudentia est. ?* Docet Dominus hodie quoniam homo sine scientia et litteris oporteat, etc. 75) Sermo 36, (P. L. 183, 968). Docet hodle Christus veram sapientiam, idest veram fidem, cognitionem Del et sulipsius, sed adhuc multa ignorantía regnat in mundo. Sine hac liber est sine scriptura, miles sine armis, navis sine nautis, corpus divina s : : : : : : . selentia, homo Sine anima, mundus sine luce, oculus sine visu; scientia nanque inliber est sIn* tellectus perfectio est; sed non docet scientiam inflantem, sed caritascriptura. AS tem aedificantem. ?*
CHAPTER 26. Feria Quarta
POST DOMINICAM QUARTAM QUADRAGESIMAE Praeleriens lesus vidit hominem caecum a nalivitate. Et interrogaverunt eum discipuli eius : Rabbi, etc. ! |l. Sicut mundum hunc Deus, magnum hunc hominem, ? magnam utique Dei imaginem, caecum, sine luce creavit: In principio creavit Deus coclum el lerram, mundum universum, sed ferra .. . eral inanis et vacua el tenebrae erant super faciem abyssi, non enim lucem, non solem et lunam, magni huius hominis oculos, creaverat; sed non sic coelum reliquit: Spiritus Domini ferebalur super aquas ; et dixit Deus : Fiat luz, el facta esl lux ; el vidit Deus lucem quod essel bona ; ? nec contentus luce, postmodum luminaria in firmamento coeli creavit: Fiant luminaria in firmamento coeli . . . et illuminenl lerram; * sic hodie caecum hominem a nativitate habemus, sed a Christo illuminatum prius quidem corpore, sicut Deus prius corpus hominis formavit et postea spiritum in corpus infudit, ? postea vero mente: Tu credis in Filium Dei ?... Credo, Domine. Et procidens adoravit eum. * Quoniam prima illa lux non usquequaque perfecte mundum illuminabat, voluit Deus, positis luminaribus in coelo, perfectius illuminare; sic hodie, quoniam felicissimus iste caecus non perfecte admodum mente illuminatus fuerat cognitione Christi ex operatione miraculi, sed tantum credebat Christum prophetam esse missum a Deo - hinc ait: Quia propheta est ; * Si non essel hic homo a. Deo, Cineres, pag. 29, not. 6. 3) Gn 1, 1-4. Vulg.: Spirilus Dei... dixitque Deus, etc. Sicut Deus mundum in tenebris crentum prius imperfecte et postea perfecte illuminavit, sic Christus caecum hunc prius corpore et postea anima illuminavit. Miraculum hoc Christus operatus est ad ostendendam divinitatem suam, sicut asserit ipse Dominus, non posset facere quicquam, * nam peccatores Deus non exaudit, sed si quis Dei cultor est et voluntatem eius facil, hunc exaudit, ? — Christus voluit eum perfecte illuminare: Tu credis in Filium Dci ?... Credo, Domine. Et procidens adoravit eum. II. Miraculum autem hoc operatus est Dominus ad ostensioncm divinitatis suae, sicut Deus mundum creavit ad ostendendam potentiam suam suamque sapientiam et bonitatem. Nam cum Iudaeis in templo dixisset: Antequam Abraham fieret ego sum, !? dicere volens: Ego sum ille qui Moysi dixit: Ego sum qui sum,! aeternus et increatus Deus, illi tulerunt... lapides ut iacerent in eum '? et tanquam impium blasphemum lapidarent, obruerent lapidibus; Dominus, cum abscondisset se et egressus fuisset de templo, miraculum hoc operatus fuit, utique ad comprobandam veritatem divinitatis suae, nam caecum a nativitate illuminare opus est solius divinae potestatis, sicut Regius Vates ait: Dominus illuminat caecos. '? Hinc apud Isaiam hoc praecipuum ac principale signum ponitur adventus Messiae: Deus ipse veniel el salvabil vos... Tunc aperientur oculi caecorum et aures surdorum palebunt ; 1* et alibi: Dedi tle in foedus populi, in lucem gentium, ul aperires oculos caecorum ; !* et iterum: Ducam caecos in viam quam nesciunt, el in semilis quas ignoraverunt ambulare eos faciam, ponam tenebras coram eis in lucem. 9 Sic Dominus per internuncios a Ioanne interrogatus an esset Messias qui venturus erat, respondit: Ite et renunciate Ioanni quod caeci vident, claudi ambulant. !? Hinc ait hodie quod hanc ob causam homo iste caecus natus est: Ul manifestentur opera Dei in illo. Me oporlet operari opera eius qui misit me, donec dies esL; venil noz, quando nemo potest operari. Quandiu sum in mundo, lux sum mundi. !? Cum, inquit, credere nolit mundus me unicum Filium Dei esse, coaequalem et consubstantialem Patri, verum Deum, oportet me divinitatis opera edere ad veritatem hanc comprobandam, ut cognoscant homines quod ego sum lux mundi, verus Deus. tores Deus non audit, ctc. 10) Ibid. 8, 58. 11) Ex 3, 14. 12) Io 8, 59. Lc 7, 22. 18) Io 9, 3-5. POST DOMINICAM QUARTAM QUADRAGESIMAE 487 I1I. Miraculum hoc Christus non opus Dei appellat, sed opera Dei: Ut manifestentur opera Dei in illo ; me oporlet operari opera eius qui misil me, Íorte quia non tantum corpore hunc illuminavit, sed etiam in spiritu, quod multo illustrius miraculum est, vel quoniam in hoc miraculo elucent quodammodo omnia opera Dei. In sacra Genesi legimus opera sex dierum; nam in primo Deus lucem creavit, in secundo firmamentum, in tertio plantas, in quarto stellas, in quinto aves eL pisces, in sexto animalia et hominem, !? quo condito et formato ad imaginem el similitudinem Dci,?9? quievit ab omni opere Deus, ?! aeternum agens sabbatum. Et quidem in universum sex sunt opera Dei erga nos: primum est opus aelernae praedestinationis, secundum opus creationis, tertium opus providentiae, quartum opus incarnationis, quintum conversionis mundi, aedificationis Ecclesiae, sextum glorificationis hominis, aedificationis coelestis Ierusalem. Praedestinatio opus est divini tum intellectus tum voluntatis, opus divinae sapientiae et divinae bonitatis, pietatis et clementiae, hominem in statu naturae praevisum, sine gratia et sine gloria, aspicere oculis misericordiae velleque ei tum gratiam tum gloriam largiri, nullis praevisis meritis. Sic Christus hodie oculis suae misericordiae vidit hunc caecum, etiam misericordia motus eum illuminare disposuit ad gloriam suam, nullis exigentibus meritis: Revelasti ea parvulis .. . quoniam sic .. . placitum, etc.?? Et quidem ex occasione huius miraculi Dominus de mysterio divinae electionis et reprobationis verba fecit cum Pharisaeis dicens: In iudicium ego in hunc mundum veni, ul qui non vident videant, et qui vident caeci fiant; ** Abscondisti haec a sapientibus el prudentibus et revelasti ea parvulis, ?* insipientibus, simplicibus, idiotis, excaecatis sapientibus : Ezcaeca cor populi huius... et oculos eius claude, ne forle videant oculis et corde intelligant et convertantur el sanem eos.?* Ostendit igitur Dominus caecum hunc electum praedestinatum a Deo fuisse, Pharisaeis reprobatis, sua utique culpa. Opus etiam creationis hic elucet, quoniam lucem oculorum DoAct 28, 26. Appellatur miraculum hoc opera Dei, quia in eo elucent omnia opera Dei sex gradibus distincta: a) opus praedestinationis, b) opus creationis, MEL, :)0.!ícccCcLL.U DI €) opus divinae providentiae, d) opus incarnationis, minus divina potentia sua creavit. Ex luto autem formavit oculos chelidonii huius;?9 sicut in mundi initio corpus Adami formavit et sicut hodie ex terra et sputo lutum fecit, sic tunc et anima et corpore hominem constituit. Opus divinae providentiae et sapientiae; nam non illuminavit hunc caecum sicut Bartimaeum in Iericho, solo verbo dicens: Respice... el statim vidit, ? sed ad eum illuminandum luto usus est, aquis natatoriae Siloe, voluitque ut caecus iste abiret ad lavandum se in natatoria illa ut lumen reciperet. ?? In mundi nanque regimine et providentia Deus utitur causis secundis estque mirabilis ratio divinae providentiae: ex luto producit lumen oculorum, quod aptum est ad perdendum oculorum lumen; ex corruptione Deus naturalia gignit, nam: Nisi granum frumenti cadens in terram mortuum fuerit, idest corruptum, ipsum solum manet ; si autem mortuum fuerit, multum fructum affert; ** ex stercoribus in campis producit herbas virides cum floribus pulcherrimis et odoratissimis, suavissime olentibus, optimos etiam fructus ad comedendum. Opus incarnationis, cum Verbum caro factum est, ?? sicut hodie lutum mirabile ex coniunctione terrae cum sputo Christi. Lutum illud divina praeditum virtute fuit ad caecum illuminandum stupendo miraculo, ad lucem ex tenebris educendam, licet ineptissimum ad hoc videretur, imo potius ad agendum oppositum; sic utique incarnatum Verbum, Deus humanatus, cum formam servi accepisset, nec nisi pauper et humilis videretur homo, qui in forma Dei erat, aequalis Deo, adeo semetipsum exinanivit, *! ut inhabilis omnino videretur ad salvandum perfectaque felicitate donandum genus humanum, ob Adami peccatum in summa miseria et infelicitate natum. Quid enim miserabilius homine paupere et caeco? Talis hic erat, nam sedebat el mendicabat ?? caecus natus. Licet tamen ineptum videretur lutum ad caecum illuminandum, tamen potens fuit et vere illuminavit; sic Christus, licet nonnisi humilis et pauper videretur homo, erat tamen potentissimus Deus, qui pro salute humani generis de coelo in terram descenderat ad iliuminandum ac felicitate donandum infelicem hunc caecum. POST DOMINICAM QUARTAM QUADRAGESIMAE 489 Quinto loco, opus conversionis mundi a tenebris infidelitatis et peccati ad lumen fidei et gratiae: De tenebris, inquit, vos vocavit in admirabile lumen suum. *! Ad hoc instituit Sacramenta, quae per natatoriam Siloe designantur. Describitur hic iustificationis mysterium, quod ex mera pendet gratia et misericordia Dei per gratiam praevenientem, ita tamen ut nostrum simul concurrat liberum arbitrium, ut ponatur nobis lutum super oculos, ut cognoscamus Christum Redemptorem et Salvatorem in eumque credamus, ut nostra sponte obedientes ei abeamus ad natatoriam Siloe, ad Sacramenta gratiae iustificantis et sanctificantis. Lutum etiam significat humanam naturam ob vilitatem peccati. Necesse est ut agnoscamus et confiteamur peccata nostra, ut gratiam consequamur et misericordiam in conspectu Dei inveniamus per Christum, ?* qui est natatoria Siloe, thesaurus divinae gratiae. Tandem, sexto loco, opus glorificationis. Nam cum Dominus caecum hunc iliuminasset, tandem ob merita fidei ipsius, quoniam honorem ipsius defenderat apud ludaeos coram Pharisaeis, cumque hanc ob causam eiectus pulsusque civitate fuisset, invenit eum Christus et ei manifestavit seipsum: Tu credis in Filium Dei ?... Quis esi, Domine, utl credam in eum? ... Et vidisti eum et qui loquitur tecum ipse est... Credo, Domine. Et procidens adoravit eum; ?* Haec est autem vita aeterna, ut cognoscant te verum Deum vivum el quem misisti Iesum Christum. *?* Egressus sive eiectio ex civitate mortem significat, sed felicem iustorum mortem: Pretiosa in conspectu Domini mors sanctorum eius ; ?* tunc Christum inveniunt, imo inveniuntur a Christo, tunc fruuntur thesauro omnium bonorum. Cognovit chelidonius ?? Christum prius ex parte, sed postea perfecte, ideo procidens in terram adoravit, sicut Angeli in coelo Deum adorant: Nunc cognosco ex parte, tunc autem cognoscam sicut et cognitus sum. Videmus nunc per speculum in aenigmate, tunc autem facie ad faciem. **? Sic hodie illuminatus caecus Christum vidit et adoravit, qua quidem visione veluti coronatur a Christo, quoniam cum scribis et Pharisaeis bonum certamen certaverat *? ad Christi fidem sustentandam et defendenSolum Deum verum. 37) Ps 115, 15. 38) Ms.: Caelidonius. 39) 1 Cor 13, 12. €) opus conversionis mundi ad fidem, glorificationis aeternae. m"- Praecipue nutem opus hoc designat conversionem mundi per caecum figurati. Maykno miraculo Christus hodie caecum illuminat. dam; passus autem a Iudaeis persecutionem propter fidem Christi et iustitiam, eiectus ex civitate, a Christo benignissime susceptus fuit et summopere consolatus. Sic praemium virtutis est gloria paradisi. IV. Sic in hodierno miraculo omnia fere opera Dei mirabiliter elucent; hinc ait: Ut manifestentur opera Dei in illo; me oportet operari opera eius qui misit me. Sed tamen praecipue opus designat conversionis mundi, nam caecus iste humanum genus designat mundumque tenebris peccatorum circumfusum. Hinc Paulo Christus dixit, cum eum vas eleclionis et praedicatorem Evangelii Gentiumque apostolum et doctorem instituit: Ad gentes nunc ego millo le aperire oculos eorum, ut convertantur a tenebris ad lucem el de poteslate satanae ad Deum, ul accipiant remissionem peccalorum etl sortem inter sanclos per fidem. * Hanc ob causam Christus caecum hunc illuminaturus dixit: Quandiu sum in mundo, lux sum mundi, quoniam Deus lux est et tenebrae in eo non sunt ullae. ** Saepe Christus in Divinis Litteris lux est appellatus, 9 in prima illa luce designatus ac praefiguratus. IL ALIA HOMILIA Praelteriens lesus vidit hominem caecum a nativitate... Domine, quis peccavit, hic aut parentes eius, ut caecus, etc. ! L. Illuminat hodie Christus hominem caecum a nativitate magno plane miraculo, sicut in principio mundum veluti caecum illuminavit; nam quodammodo mundum hunc Deus sine luce, sine stellis, sine sole et luna creavit; magna autem luminaria videntur esse oculi mundi: In principio creavit Deus coelum et terram. Terra aulem erat inanis el vacua el tenebrae erant super faciem abyssi, et Spiritus Dei ferebatur super aquas. Dixitque Deus: Fiat luz. Et facia est lux.? 12, 46. POST DOMINICAM QUARTAM QUADRAGESIMAE 491 Magna est sympathia inter mundum et hominem, nam propterea homo a philosophis dictus est q«xpóxooyocz. 9 Mundus est magna quaedam imago Dei, homo autem parva; sed manu eiusdem pictoris eademque arte ac diligentia utraque facta est: manu et sapientia Dei conditus mundus, manu et sapientia Dei formatus homo.* In mundo duplex mundus: somaticus et pneumaticus, corporalis et spiritualis; sic in homine corpus et anima, ut Paulus loquitur, duplex homo: exterior et interior. * Hodie autem a Christo in caeco uterque perfectus est homo. j II. Dum Moyses in sacra Genesi mundi creationem describit, veluti sacram quandam comoediam, ut mihi quidem videtur, repraesental septem actibus digestam in operibus septem dierum. Nam in primo introducit Deum creantem coelum et terram, diem et noctem, separantem lucem a tenebris; in secundo Deum introducit facientem firmamentum in medio aquarum superiorum et inferiorum; in tertio creat mare, exiccat terram, producit omne genus herbarum et arborum plantatque terrestrem paradisum; in quarto, cum plantis ornasset terram, ornat coelum sole, luna et stellis; in quinto implet mare omni genere piscium, aerem omni genere avium volucrumque; in sexto format genus omne terrestrium animalium et ipsum hominem; in septimo tandem Deum introducit operibus suis ultimam manum imponentem, sanctificantem et benedicentem diem sabbati. 9 Sic in hodierno Evangelio mihi videtur loannes sacram quandam comoediam nobis repraesentare cum septem actibus: in primo introducit Christum cum Apostolis exeuntem de templo, ambulantem per civitatem Ierusalem, introducit caecum a nativitate, colloquium Christi et Apostolorum; in secundo introducit caecum solum euntem ad natatoriam Siloe ibique se lavantem visumque divinitus magno miraculo recipientem; in tertio introducit caecum illuminatum in civitatem vicinorumque et hominum, qui eum agnoscebant, admirationem, interlocutionem, opiniones, dicta: Nonne hic est qui sedebat el mendicabat? Alii dicebant : Quia hic est ; alii vero : Nequaquam, sed similis eius est ; ipse vero dicebat : Quia ego sum : * Caecus hlc mundum ligurat. Sicut Moyses crentlonem mundi vcluti comoediam septem actibus digestam repraesentat, sic hodiernum Evangelium illuminationem caeci veluti aliam comoediam repraesentare videtur, septem nctibus distinctam. Christus venit ad salvnndum hominem n peccato in quo nascitur. in quarto actu adducitur caecus ad Pharisaeos et interrogatur de veritate miraculi, ubi introducit Ioannes Pharisaeorum incredulitatem et perfidiam perversaque iudicia: Non est hic homo a Deo qui sabbatum non custodit ... Quomodo potest homo peccator haec signa facere? ... Schisma erat inter eos ; * in quinto actu vocantur et adducuntur parentes caeci ad tribunal Pharisaeorum et interrogantur de veritate facti; interlocutores sunt Pharisaei interrogantes et parentes caeci respondentes, simpliciter quidem et vere, sed tamen caute et cum timore, ne extra synagogam fierent; in sexto actu iterum caecus sistitur tribunali Pharisaeorum et interrogatur defenditque veritatem miraculi et causam honoremque Christi, quod si homo peccator esset, non potuisset facere tale tantumque miraculum; quare ob fidem hanc et confessionem a Pharisaeis, ira et indignatione percitis, foras eiectus fuit; tandem, in septimo actu introducit Christum et caecum natum, Christum se manifestantem caeco quod esset Filius Dei, caecum adorantem Christum ex fide tanquam verum Filium Dei: Credo, Domine. Et procidens adoravit eum. ? III. Sed quoniam primus actus magnis est refertus mysteriis, contemplemur ea quae proponuntur in scena. Praeteriens lesus vidil hominem caecum a naltivitaie. Egressus de templo, de domo Patris sui, venit in hunc mundum: Deus ipse veniel el salvabit vos. Tunc aperientur oculi caecorum. !* Caecitas peccatum designat, nam ait Sophonias: Ambulabunt ul caeci, quia Domino peccaverunt; ? significat privationem gratiae et virtutum; hinc Petrus aiebat de sanctis virtutibus agens: Cui...non praesto suni haec, caecus est et manu palpans.'? Quis autem nescit quod homo nascitur in peccato? Ecce... in iniquitatibus conceptus sum el in peccatis concepil me maler mea." Christus autem venit ad salvandum hominem a peccatis: Ipse enim salvum faciel populum suum a peccatis eorum ; * Ecce agnus Dei, ecce qui tollit peccata mundi ; 5 Ego sum luz mundi; * Quandiu sum in mundo, lux 1, 9. Vulg.: Manu ltentans, etc. 13) Ps 590, 7. 14) Mt 1, 21. 15) Io 1, 29. Vulg.: Peccatum mundi. Peccata lcct. cod. et Liturgia Eccleslae. 16) Ibid. 8, 12. POST DOMINICAM QUARTAM QUADRAGESIMAE 493 sum mundi; Vobis timentibus nomen meum orietur Sol iustitiae ; 1? Resplenduit [acies eius sicut sol. ?? Sed quid est quod ait: Ut manifestentur opera Dei in illo? Me oportet operari opera eius qui misil me? *? Quaenam sunt ista opera Dei? Sacra theologia, postquam egit de natura deitatis, agit de tribus operibus Dei: de opere creationis mundi, de opere redemptionis et de opere glorificationis; nam haec tradit Ioannes in principio Evangelii sui dicens: In principio erat Verbum: ?'! haec est natura deitatis; Omnia per ipsum facta sunt : ** hoc opus creationis; Verbum caro factum est... plenum gratiae el veritatis : ** hoc opus redemptionis humanae; tandem: Vidimus gloriam eius gloriam quasi Unigeniti a Patre :?* hoc est opus supremum beatae glorificationis. Ait igitur: Me oportet operari opera eius qui misit me ; Ut manifestentur opera Dei in illo. Multa sunt in hoc miraculo opera admiranda. Magnum fuit miraculum opere, maius mysterio, nam homo iste totum mundum designat: Quandiu sum in mundo, lux sum mundi. In eo sunt opus creationis lucis et visus naturalis, opus iustificationis per fidem: Credo, Domine. Et procidens adoravit eum. Designatur etiam opus glorificationis: Haec est... vita aeterna, ut cognoscant le... Deum verum et quem misisti Iesum Christum; ?* Vita erat lux hominum. ?e Vidit autem caecus illuminatus Christum manifeste et adoravit eum: Vidisti Filium Dei el qui loquitur tecum ipse est. ? IV. Sed specialiter in corporali illuminatione elucet opus creationis, in spirituali vero opus iustificationis. In corporali, inquam, illuminatione opus creationis; nam carebat homo iste oculis, quorum supramodum mirabilis structura est. Mirabilis est totius corporis humani structura, unde Regius Vates: Quia tu possedisli renes meos, suscepisti me de utero mairis meae. Confitebor libi, quia terribi!iter magnificatus es ; mirabilia opera tua et anima mea cognoscit nimis. Non est occultatum os meum a le quod fecisti in occulto e! substantia mea in inferioribus Multa opera Dei mystice designat hodiernum miraculum, vere magnum opere, maius mysterio. Mirabilis est humani corporis structura, scd maxime mirabilis structura oculi. Solus Deus potest oculum reformare anc restituere, sicut Christus fecit. In oculis magna pars consistit humanae felicitatis. lerrae. Imperfectum meum, informem corporis mei substantiam, riderunt oculi tui. ?* Sed maxime mirabilis structura oculi. Corpus est hetherogeneum, dissimilare, constat tribus humoribus: crystallino, vitreo et albugineo; quinque tunicis: aranea, retina, uvea, cornea et candida; nervo optico induto duplici tunica a duplici meninge: dura matre et pia matre; nervo etiam motivo cum sex musculis, unde motus oculi sursum, deorsum, ad dexteram, ad sinistram, et duo semicirculares; per nervum opticum transeunt a cerebro in oculum Spiritus visivi, per nervum motivum lacriniae. Sic formato oculo riteque composito, si spiritu et anima informetur, visiva potentia donatur, qua si semel privetur, dissoluta oculi structura, impossibile naturae viribus est ut reparetur. ?? Non potest natura oculum reformare ac restituere, sed potest Deus naturae auctor, ait ergo: Ut manifestentur cpera Dei in illo. Me oporlet operari opera eius qui misil me. Format oculos Christus et dat caeco, sed ex luto format et absens format, in natatoria Siloe. Ignorat adhuc philosophia quomodo fiat visio: per intromissionem specierum an per extramissionem radiorum visualium; adhuc sub iudice lis est inter platonicos et peripateticos. ??* Ignorat philosophia, pro certo minime scit in quonam potentia visiva consistat: in nervo optico, in humore crystallino, in aranea tunica quae pupillam regit; sed novit Christus ubi collocanda esset, sed novit Christus qui visum dare potuit. Si verus Deus minime fuisset, tale tantumque miraculum et tali modo operari nullatenus potuisset: Ut! manijestentur opera Dei in illo. Me oporlet operari opera eius qui misit me; Dei perfecta sunl opera.?? Perfectis oculis felicem hunc caecum donavit; in oculis autem magna pars consistit humanae felicitatis: in oculis pulcritudo et ornamentum faciei, in oculis indicia animi, magna vis naturae; singularia sunt animae instrumenta ad scientias capessendas, ad acquirendam prudentiam; custodes sunt arcis corporis nostri, fenesirae per quas anima nostra mundi huius pulcritudinem contem- €p. 1, col. 831-834. 29*) Cf. S. Laurentius a Br. Quadragesimale Secundum, part. 1, pag. 82: part. 2, pag. 395; Lud. Caelius Lect. Antiq., lib. 3, ep. 28, col. 150-154. POST DOMINICAM QUARTAM QUADRAGESIMAE 495 platur, ut ascendat animus ad pulcritudinem Creatoris, qui haec omnia fecit. O divinum opus! Oportet me facere opera eius qui misil me. Sed transit statim Christus ad spiritualia: Quandiu sum in mundo, lux sum mundi, utique spiritualis. Opera Dei circa electos sunt, ut Paulus ait, praedestinatio, vocatio, iustificatio et glorificatio: Quos praescivil el praedestinavit fieri conformes imagini Filii sui.?! Caecus hic praedestinatus fuit, sic a Christo vocatus magno hoc miraculo et iustificatus per fidem: Tu credis in Filium Dei? ... Credo, Domine. Et procidens adoravil eum. Qui se humiliat exaltabitur. *? V. In septem actibus sacratissimae huius comoediae multae variae personae introducuntur in scena. In primo quidem actu divina bonitas Christi divinaque sapientia, et hominis tum caecitas tum miseria, quia caecus iste sedebat et mendicabat. Christus in scena agit perez inum, agit magistrum, ac tertio agit medicum componentem collyrium et inungentem oculos caeci. In secundo actu introducitur obedientia caeci, ostenditur virtus collyrii, proponitur virtus divinae lucis, quae miraculo tenebras caecitatis fugat, introducitur lux oculorum, symbolum sapientiae divinitus acceptae, hieroglyphicum sacrae fidei. In tertio proponitur natura admirans et stupens miraculum, opus supra vires naturae, supra captum mentis humanae, sed non supra captum fidei. Contendit fides cum natura de miraculorum veritate: Ipse autem dicebat: Quia ego sum. ?? In quarto actu introducitur fides cum perfidia pharisaica, quae adduci non potest nec vult ut credat divinum hoc opus, quod fides constanter praedicat Christum dicens prophetam, hominem Divino Spiritu plenum. In quinto actu proponitur pura simplexque veritas territata a tyrannide perfidiae: Nos scimus quia hic filius noster est et quia caecus natus es( ; quomodo autem nunc videat, nescimus... Timebanl enim Iudaeos?! ne extra synagogam fierent. In sexto actu pugnat perfidia contra fidem eamque satagit modis omnibus expugnare, nunc blanditiis nunc terroribus; sed fortis constansque permansit fides: Haec Ex hoc opere transit Christus ad spiritualia. IÍAn septem nctibus huius sacrae Comoediae multae nac variae personae introducuntur. Lux symbolum est bonitatis, snpientiae et pertectionis, hinc solus Deus vere lux est; cnecus nuleni est qui Deum vere non no vit, esl victoria quae vincit mundum, fides nostra; ** non cedit blanditiis: Da gloriam Deo ; nos scimus, etc.;?* non terroribus: Maledixerunt ergo ei ... eiecerunt eum foras. Sed, tandem, in septimo actu coronatur fides tanquam victrix, praemio et corona donatur a Christo. Iterum introducuntur Christus, in quo Dei potentia, sapientia, bonitas, et caecus, sed illuminatus, in quo lux, in quo fides, in quo virtus, in quo gratia consummata atque perfecta: Credo, Domine. Et procidens, etc. VI. Quandiu sum in mundo, lux sum mundi. Lux symbolum est bonitatis, symbolum sapientiae, symbolum perfectionis, sicut tenebrae sunt symbolum privationis atque defectus, tanquam luminis privatio. Solus Deus luz est,?? quoniam ait: Ego sum qui sum ; ?? creaturae Dei comparatione non sunt, tenebrae sunt, sicut aer; coeli stellae nil luminis habent; Angeli suapte natura non lux sed tenebrae sunt, patet in daemonibus. ** Ego sum luz mundi ; Dominus illuminatio mea, imo Dominus luz mea ; ** Quoniam tu illuminas lucernam meam, Domine ; Deus meus, illumina lenebras meas. ** Creaturae omnes tenebrae sunt, quoniam ex nihilo factae sunt. Deus Moysi in flamma ignis ** apparuit cum dixit: Ego sum qui sum, nam ignis suapte natura lucidus et calidus est, luce autem et calore naturalia omnia generantur; sum lux mundi, auctor omnium bonorum; luz sum mundi: Surge, illuminare... quia venit lumen tuum et gloria Domini super le orta est... Super le... orietur Dominus et gloria eius in te videbitur. ** Sed specialiter luz sum mundi dans hominibus lumen sapientiae et intellectus ad cognoscendum Deum; nam mundus est sicut Balaam, qui cum pergeret ad maledicendum Israelem, non videbat Angelum Domini stantem contra eum cum gladio evaginato ad interficiendum eum:*5 Nisi conversi fueritis, gladium suum vibrabil, arcum suum letendit el paravit illum, el in eo paravit vasa morlis. *$ David vidit Angelum Domini tenentem gladium evaginatum contra POST DOMINICAM QUARTAM QUADRAGESIMAE 497 lerusalem, et nimio terrore concussus fuit. * Caecus est qui Deum vere non novit, sed: Ego sum luz mundi ; Populus qui habilabal in tenebris vidit lucem magnam ; habitantibus in regione umbrae mortis lux oria esl. eis. 8 Ego sum lux mundi : Dominus illuminans caecos; *? Educam caecos in viam suam, /íaciam lenebras... in lucem. 9? Sic per fidem Christi illuminatus est mundus, ait nanque: Credo, Domine. El procidens, etc. bras... in lucem. Proponitur : terribile spectaculum mortis et laetissimum spectaculum resurrectionis mortuorum, mortís imperium et victoria Christi.
CHAPTER 27. Feria Quinta
POST DOMINICAM QUARTAM QUADRAGESIMAE ]bat lesus in civitatem quac vocatur Naim, et ibant cum co discipuli eius et turba copiosa. Et cum appropinquaret, etc. ! I. Flebile spectaculum crudelis et impiae trucisque mortis hodie oculis nostris proponitur, quae tanquam fera pessima unicum filium inconsolabilis viduae devoraverat, crudelior quavis tigride, leaena aut ursa raptis catulis; quare cum sancto patriarcha Iacob inconsolabili fletu dicere poterat: Fera pessima ... devoravil filium meum. ? Sed una cum terribili hoc et horribili spectaculo aliud supra modum laetissimum et desiderabile simulque mirabile resurrectionis mortuorum [proponitur]; nam suscitavit Christus defunctum adolescentem, sicut Elias mortuum filium viduae sareptanae.? Quare duo spectacula sunt nobis proposita: vitae et mortis, sicut in paradiso plantavit Deus arborem vitae et iuxta eam arborem mortis. * Mortis ostenditur crudelis tyrannis et magna vis ac polentia, origo etiam ipsius et imperium; sed tamen quod Christo cedit sicut tenebrae lumini, sicut obscura nox radio solari, quoniam Christus fons est vitae, sicut sol luminis, ait enim: Quoniam apud lc esl fons vitae et in lumine tuo videbimus lumen, * idest tua gratia et misericordia vivemus. II. Proponitur prius spectaculum mortis: Ecce defunclus.? Mortem Evangelista ob oculos tantum ponit, nec laudat nec vituloseph. 3) Cf. 3 Hg 17, 19-22. 1) Cf. ibid. 2, 9. 5) Ps 35, 10. 6) Lc 7, 12. perat, quoniam suapte natura mors neque bona neque mala est. Bona non est quoniam boni privatio est saepeque affert ingentia mala, maxima damna, causas inconsolabilis fletus; occidit optimos principes rempublicam optime administrantes, defendentes, conservantes, augentes; eripit filiis parentes amantissimos, parentibus carissimos filios, hominibus amicos, pauperibus benefactores, orphanis, pupillis, viduis tutores; uxoribus maritos dilectissimos virisque uxores amantissimas; multos saepe multis honoribus, divitiis, emolumentis privat; integras familias domosque evertit. Bona ergo non est, mala est. ] At vero etiam multa bona facit, nam videmus quod de medio tollit crudeles tyrannos, pessimos et scelestissimos homines, pacis et reipublicae perturbatores, mundi pestem et perniciem; multos a multis magnisque periculis eripit, hostibus et persecutoribus sublatis; multos etiam ditat magnisque beneficiis afficit, iniustis possessoribus bonorum in ius vocatis ac damnatis; multos liberat a magnis calamitatibus et doloribus, et si multis aperit portas inferni multosque in barathrum deicit, multis etiam aperit portas paradisi, ita ut sit eis portus salutis, scala coeli: Beati morlui qui in! Domino moriuntur. ^ Non igitur mala est, cum tot tantorumque sit causa bonorum, cuius etiam causa fiunt tot orationes, tot eleemosynae, lot legata ad pias causas, ad honorem Dei, ad gloriam Christi, ad aedificationem mundi, ad subventionem pauperum; cuius causa tot fiunt confessiones magna cum contritione et lacrimis, tot communiones magna cum devotione; dissolvuntur lites et discordiae, fiunt paces, dimittuntur iniuriae, convertuntur ad Deum peccatores, salvantur innumerae animae de manu satanae liberatae et a vinculis solutae. Quare bonis quidem bona videtur mors et malis mala, sicut mare Rubrum Hebraeis amicis Dei causa salutis, Aegyptiis vero inimicis causa perditionis aeternae. $ Sed tamen ipsa nonnisi poena peccati est: Slipendia... peccati mors; ? In quocunque... die comederis ex eo, morle morieris, '9 quasi duplici morti hominem subiecisset, et naturali et violentae, sicut ignis nunquam in aeternum durat apud nos, sed extinguitur vel sponte Mors per se nec bona est, quia multa mala sacpe affert, nec mula, quia multa bona causat tum materialia, tuin spiritualia. Attamen mors nonnisi poena peccati est. Mors universalis est, totus mundus ei subicitur; potentissima, deficiens, vel vi alicuius extinctoris. Homo autem hebraice QN! dicitur, ab igne; igni vero huic satanas magnam vim aquarum et venti immisit ad eum per mortem extinguendum, cum eum Deus veluti asbestum, immortalem aeternumque creasset, coelestium ignium instar; satanas autem per peccatum extinxit: Per unum hominem peccatum intravit in... mundum eí per peccatum mors, el sic in omnes homines mors pertransiit. ?? Hinc hodie reperitur mors in civitate Naim, quae a pulcritudine dicitur mundumque istum significat, qui a Graecis propterea xóopoc 3 appellatur. III. Mortem autem hodiernam sequebatur multa civitatis turba, sicut exercitus principem ducemque sequitur, nam totus mundus factus est morti subiectus. Lapis est qui totam statuam Nabuchodonosor in pulverem redegit, aurum, argentum, ferrum et lutum, totam penitus; * ipsa diluvium Noe totum mundum submergens, !5 ignis de coelo universam Pentapolim incendens,!5 mare Rubrum omnes Aegyptios perdens, " gladius Gedeonis omnes Madianitas,? gladius Saulis omnes Amalecitas interficiens, !? virga Moysi universam Aegyptum percutiens et flagellans, ?? laqueus omnes aves capiens, rete pisces omnes concludens, fovea in qua omnes cadunt, pestis omnes corrumpens, fames qua omnes pereunt, venenum serpentis antiqui omnes perdens: Quis est homo qui vivet et non videbit morlem, eruet animam suam de manu inferi? ?* Omnes morimur et sicut aquae dilabimur . . . quae non revertuntur; * Omnia flumina intrant in mare ?? babylonicum; ** imperium est cui universa terra subiecta est. Sumus omnes in mundi huius figulina veluti vitraria vasa, aequaliter fragilia, omnia aeque obnoxia periculo, sive nova sint sive multo iam tempore facta. Sic nos omnes sumus morti obnoxii, sive iuvenes sive senes: Ecce defunctus e[ferebatur filius unicus,?* adolescens. Haec est mortis potentia, nemo ei resistere potest, nullus sexus, 19, 24-25. 17) Cf. Ex 14, 27 sqq. * 18) Ct. Idc 7, 19 sqq. 19) Cf. 1 Rg 15, 8. POST DOMINICAM QUARTAM QUADRAGESIMAE 501 nulla aetas, nulla fortunae aut status conditio. Defunctus hic iuvenis nullus erat, in ipso aetatis suae flore; dives erat, nobilis, illustris, ut fune- MIT ralis pompa testatur: Turba civitatis multa cum illa ; *" morti tamen resistere minime potuit, licet arx munitissima situ, natura et arte inexpugnabilis videretur. Sed tamen viribus mortis resistere nulla potentia potest; lapis est confringens et in tenuissimum pulverem redigens et caput aureum et pectus brachiaque argentea et ventrem femoraque aenea et tibias ferreas et pedes fictiles. Mors omnia aequat ; ?9* « Pallida mors aequo pulsat pede pauperum tabernas Regumque turres; » ? «Mors ultima linea rerum ». ?8 IV. Nec tantum potentia insuperabilis mortis omnia depopulantis crudelissima, atque vastantis spectanda proponitur, sed etiam trucis saevitiae im- Se bus manisque crudelitatis monstrum. Crudelis est, implacabilis, inexo- "uaque. rabilis; nunquam flectitur precibus vel muneribus, surda et caeca movetur; est: Ecce defunctus efferebatur filius unicus matris suae, el haec vidua erat ; ?? nulla eius miseratione movetur, lacrimas non videt, flebiles voces non audit, saxeum habet pectus, lapideum, adamantinum cor; non parcit filio nec miseratur matri; omnem spem adimit futurae tum consolationis tum prolis et posteritatis; nullum relinquit vel mitigandi doloris locum, sed nimia crudelitate grassatur atque laetatur. Sic ille ait: «Omnibus obscuras inicit ilia manus »; ?? nemini parcit, sed crudeliter saevit in hominem, sicut is idem poeta: « Quaque ruit, furibunda ruit totumque per orbem Fulminat et caecis caeca triumphat equis »;?! et alibi: « Tendimus huc omnes, metam properamus ad unam; Omnia sub leges mors vocat atras suas ». ?? Odarum, lib. 1, od. 4, vrr. 13-14. 28) Ibid. Epistolarum, lib. 1, epist., 16, vr. 79. 373-374. 32) Ibid. vrr. 359-360. supra modum horribilis et formidabilis, et amnrissima, quae instar iyranni nssidue hominem persequitur. Mundus totus grex ovium et agnorum est, mors lupa atrocissima et inexplebilis famis saturari non potest. Monstrum item horribile et supra modum abominabile. Adolescens hic filius erat unicus, matri carissimus, tenerrime amatus tanquam lux et pupilla oculorum; defunctus autem domo eicitur et civitate, cadaver horribile vermibus devorandum traditur, veluti in sterquilinium proicitur, qui prius tanquam pretiosissima gemma, inaestimabilis thesaurus habebatur, quoniam monstrum est supramodum horribile et formidabile, quod in somnis etiam territat dulcemque somni quietem post laborum molestiam perturbat. Est etiam amara valde, cum bonis omnibus nos destituat, spoliet, penitus privet. Hinc cum Ezechiae regi mors nunciata fuit: Dispone domui íuae, quia morieris iu el non vives, ** inconsolabiliter flere coepit, ** nam etiam ante se praemittit languores et dolores, molestias et cruciatus: Dolores inferni circumdederunt me, praeoccupaverunt me laquei moriis?** — hinc Divus Lucas ante historiam hodierni Evangelii ponit historiam servi centurionis, qui iacebat paralyticus et male torquebatur iamque agebat animam, 36 cum quo Matthaeus connectit historiam socrus Simonis, quae magnis febribus tenebatur, ?' — vitamque nostram sicut venator feram cum velocissimis canibus semper persequitur: Arcum suum ltelendil el paravit illum, el in eo paravit vasa morlis, sagillas suas ardenlibus effecit. 38 Ab ipsa conceptione mors hominem mille circumdat periculis, non secus ac tyrannus qui ad capiendam civitatem et arcem magno exercitu eam cingit, obsidet, perstringit, diu noctuque impugnat ex omnibus partibus, quousque eam expugnet, capiat, diruat, a fundamentis evertat; ita ut qui intra civitatem sunt, nullo unquam tempore sint securi, semper maximo sint in periculo, inter medias versentur mortes, semper sint inter malleum et incudem, inter saxum et sacrum, inter medias cruces, in acie novaculae, in extrema alea. 3? Sic nobiscum mors agit. tibus malis premuntur et ip summo discrimine versantur, Cf. P. Mannuccius Adagia, col. 48-49. 243-244. POST DOMINICAM QUARTAM QUADRAGESIMAE 503 V. Hinc vita nostra tam fragilis est, quovis vitro fragilior, multis, innumeris subiecta periculis: Omnis caro foenum el omnis gloria eius sicul flos foeni.^ KHlinc mille mutationibus subiecta: Homo natus de muliere, brevi vivens tempore, repletur mullis miseriis. Qui quasi flos egreditur et conteritur et fugit velut umbra et nunquam in eodem statu permanel, * fluminis aut torrentis instar semper currit versus amarissimum mare mortis. Luna est mutabilissima vita nostra, mare instabile, semper fluens et refluens. Vitam nostram brevissimam efficit, incertam et fugacissimam, nam occulta venit sicut fur nocturnus, passibus graditur insensibilibus, semper a tergo adest et longissime distare putatur. Adolescens iste nil minus cogitabat aut credebat, diu victurum se sperabat; cogitabat de uxore ducenda, iuvenilibus studiis intentus erat, saecularibus pompis, vanitatibus, ludis, voluptatibus, societatibus, amicitiis, forte etiam amoribus et libidinibus iuvenilibus, nam filius erat viduae divitis, tenere et delicate nutritus in civitate, ubi non desunt mille libidinis explendae occasiones, commoditates, incitamenta; iuvenis sine prudentia, tanquam effrenis equus rectorem non habens, cum patrem non haberet. Sic cum nil minus cogitaret, repentina morte sublatus fuit. Sic brevis est vita nostra et incertissima. Nescimus tempus, ignoramus diem et horam divino fato nobis praescriptam, nam: Breves dies hominis sunl ; numerus mensium eius apud te esl; consliluisti lerminos eius, qui praeteriri non poterunt. ** Regius Vates sciens vitam humanam brevem et incertam, sed valde fallacem, Deum instantissime orabat dicens: Nolum [ac mihi, Domine, finem meum el numerum dierum meorum quis esl, Vita nostra fragilissimn est, brevissima et incerta. Bene noverat Regius "Vntes vitam humanam brevem et ul sciam quid desil mihi. Ecce mensurabiles posuisti dies meos el subslanincertam esse lia mca tanquam nihilum ante te. Veruntamen universa vanilas omnis homo vivens. Veruntamen in imagine pertransit homo, sed et frustra conlurbatur : hebraice: Palmum posuisli dies meos, idest brevissimos, ef aevum meum, aetatem meam, lanquam nihilum, nam universa vanitlas est omnis homo vivens: * vanissimus, inquit, est ac ipsum nihilum, tanquam imago depicta et adumbrata, nihil habens solidi aut constantis; umbra est, veluti imaginarium phantasma. et.,snepe deplorabat. Mors capitalis inimica est humanae naturae, utilissima tamen, si consideretur quatenus est poena peccati, Sic etiam alio loco humanae vitae brevitatem deplorat dicens: Quoniam mille anni anle oculos tuos tanquam dies heslerna quae praeteriil, et custodia in nocle, quae pro nihilo habentur, eorum anni erunt. ** Confert humanae vitae tempus, etiam quale fuit primorum hominum ab Adam usque ad Noe, *5 aeternitati Dei. Quod si etiam omne per idem tempus hominum vita protelaretur, brevissima censenda esset, quanto magis cum nunc sit instar floris qui brevissimo tempore marcescit, deficit, ad nihilum redigitur? Mane sicul herba iranseat, sive transibit, vespere decidel . . . e( arescet... Quoniam omnes dies nostri defecerunt, el in ira tua defecimus ob peccatum; anni nostri sicul aranea meditabuniur, vel sicul sermo, ** loquela, sicut verborum sonus dum loquimur, qui in momento transit, momentaneus est. VI. Ecce defunctus efferebatur filius unicus matris suae, el haec vidua eral. Duo mortui proponuntur, vel duae mortes: mors patris et mors filii adolescentis; hic suscitatus fuit a Christo, non autem ille, sed resurget in resurrectione in novissimo die, quando penitus inimica destruelur mors, *? inimica capitalis humanae naturae, et tamen utilis, sicut vipera suo veneno supra modum noxia homini est, et tamen ex ila fit theriaca, antidotum potentissimum contra omne venenum. Mors est sicut virga Moysi, quae in terram proiecta conversa fuit in colubrum formidabilem, ita ut fugerit Moyses prae timore; sed iussit Deus Moysi ut serpentem illum manu sua acciperet a cauda; accepit et nihil mali passus fuit, sed iterum in virgam transmutatus, fuit serpens, ? ut etiam postea in Aegypto accidit. 99 Serpens hieroglyphicum est prudentiae. 5 Mors si consideretur quatenus virga Dei, est. flagellum in manu Dei ad puniendum peccatum, opus divinae iustitiae, prudentem hominem reddit; utilis homini est sicut Írenum equo ad regendum et disciplinandum eum. Nam tanquam frenum immisit Deus homini timorem mortis: [n quocunque... die comederis ex eo, morte morieris. Hoc freno multi reducuntur in viam iustitiae, sicut David cum audivit se reum esse mortis propter adulilerium et homicidium, statim conversus ad poenitentiam fuit; 9? POST DOMINICAM QUARTAM QUADRAGESIMAE 505 Ezechias ut audivit: Dispone domui tuae, quia morieris tu el non vives, statim conversus ad Dominum multis cum lacrimis oravit et exaudiri promeruit. 9 Sic utilis est homini meditatio mortis; liber quidam est summae cuiusdam philosophiae multa hominem docens, dum quis meditatur mortis originem causamque, quid post mortem erit cum anima suapte natura sit immortalis vivatque in aevum cum Angelis, docet quanti faciendus sit mundus iste cum omnibus pompis suis, quanti caro ista, corpus istud nostrum. Mors aliquando etiam sanctis terribilis extitit. Filii Prophetarum qui erant cum Eliseo, gustata amaritudine, clamare coeperunt: Mors est in olla, mors est in olla! Eliseus autem amaritudinem illam in dulcedinem vertit, ** sicut Moyses egit in aquis Mara. 55 Sic Christus mortem fecit sanctis et electis suis dulcem et desiderabilem; nam sicut Hebraei in mari Rubro vitam salutemque invenerunt, ubi Aegyptii mortem et perditionem, * ita homines spirituales verique servi Dei in morte vitam inveniunt. Nulla philosophorum secta cicurare potuit crudelem trucemque feram mortis, hinc morti antiquitus nulla erecta fuit ara, semper visa fuit horribilis, ultimum terribilium; 9? solus Christus potuit cicurare placidamque et desiderabilem reddere mortem. IL ALIA HOMILIA Jlbat lesus in civitatem... Naim, et ibant cum eo discipuli eius ct turba copiosa. Et cum appropinquaret, etc. ! I. Suscitat hodie Christus defunctum adolescentem, ostendit se esse destructorem mortis et vitae fontem: Quoniam apud te esl fons vitae et in lumine tuo videbimus lumen ;? sicut lux solaris fugat tenebras noctis, ita Christus mortem pellit. Proponuntur nobis hodie mors et vita una cum auctore vitae, ostenditur magna mortis potentia et crudelis tyrannis; sed divina etiam Christi potentia supra mortem: 23-25. 56) Cf. ibid, 14, 21 sqq. 57) Aristot. Ethicorum Nicom., lib. 3, cp. 9, t. 2, pag. 20: « Omnium rerum nihil horribilius morte; nam omnium rerum est extremum ». nam meditatio mortis veram docet vitae philosophiam. Mors etiam sanctis lerribilis extitit, sed Christus dulcem eam reddidit. Proponuntur hodie mors et vita. Mundus fste rcgnum morlis est, omnes cnim moriuntur, iusti et peccntorcs. Mors amara peccatoribus est, sed iustis desiderabilis, Adolescens, libi dico, surge. Et statim resedit... el coepit loqui.? Sed videamus prius mortis potentiam. II. Reperitur mors hodie in Naim, quae interpretatur pulcritudo. Mundus hic pulcherrimus est, sed sicut de terra promissionis dixerunt quod optima quidem erat, sed quod devorabat habitatores suos, * sic mundus iste amatoribus suis paradisus videtur, sed tamen regnum et imperium mortis est. Per peccatum intravit mors in mundum, et sic in omnes homines mors pertransiit; * Omnes morimur et quasi aquae dilabimur in terram quae non revertuntur; * Omnia flumina intrant in mare. ? Mors diluvium noeticum est. mundum universum perdens, 5 ignis comburens universam Pentapolim,?* mare Rubrum in quo omnes Aegyptii pereunt.!? Videtur hodie mors inter duos populos: inter populum civitatis Naim et populum qui Christum sequebatur. In mundo duo sunt populi: populus peccatorum et populus iustorum. Omnes morimur, nam moritur iustus pariter et iniustus. In Apocalypsi legimus duos Angelos habentes in manu falces acutas: alterum !** ad metendum triticum, alterum vero ad vindemiandam vineam, sed vineam Sodomorum, 4 nam ait quod vindemiavil vineam ... el misit in lacum irae Dei magnum. !* Quis nescit quod falx mortis hieroglyphicum est? Duae falces, quoniam est mors pretiosa sanctorum 5 et mors peccalorum pessima. * Populus civitatis Naim mortem a se expellebat: Ecce defunctus efferebatur filius unicus matris suae. Displicet valde mors hominibus amatoribus mundi, quibus mundus iste paradisus deliciarum videtur; !* populus autem qui Christum sequitur, pergit obviam morti. Elias mortem desideravit, !9 Ionas similiter; ? Paulus aiebat: Cupio dissolui ; ? Regius Vates : Heu mihi, quia incolatus meus prolongatus est, habitavi cum habitantibus Cedar, multum incola fuit anima mea ! 1? Mors sicut lapis lydius est in quo probatur aurum: qui timet mortem non est verus Christi imitator, verus iustus non est; conscien- 1U*) M.: Alter ct Infra. 11) Cf. Dt 32, 32. 12) 14, 14-19. 13) Cf. Ps 115, 15. POST DOMINICAM QUARTAM QUADRAGESIMAE 507 tia laesa facit hominem timidum. ?" Simeon ille iustus el timoratus, ?! Spiritu Sancto plenus, mortem magno cum desiderio expectabat: Nunc dimillis seruum tuum, Domine, secundum verbum tuum in pace, quia viderunt oculi mei salutare luum. ?? Mors est sicut pictura quaedam summo artificio facta, iuxta quasdam perpectivae scientiae rationes, quae si ad suum lumen recte aspiciatur, pulcherrima videtur; si autem aliter ex adverso videatur, deformis videtur. Iustis mors desiderabilis est, quoniam finis est laborum malorumque omnium et periculorum: Beati mortui qui in Domino mceriuntur... opera enim illerum sequuntur illos. ** Sed peccatoribus, mundi huius amatoribus, finis est omnium bonorum. Finis malorum fuit mors Lazaro mendico et initium aeternorum bonorum, epuloni vero finis bonorum omnium et initium sempiternorum malorum; in paradiso nunc laetatur Lazarus, in inferno cruciatur epulo.?* Balaam desiderabat mortem iustorum, aiebat enim: Moriatur anima mea morle iustorum el fiant novissima mea illorum similia ; ** sed erat sicut ethnicus ille qui cupiebat vitam Croesi et Socratis mortem, ?* vitam epulonis et mortem Lazari, vitam malam et mortem bonam. Mors iustorum est sicut ostium speluncae in sancto monte Dei Horeb, ubi Elias Deum vidit post iter et peregrinationem quadraginta dierum; sed priusquam Deum videret in sibilo aurae suavis, pertransiit turbo, ventus vehementissimus, qui montes subvertere videbatur; post turbinem vero terribilis commotio et terraemotus; terlio ignis maximus qui mundum comburere velle videbatur. * Instante morte patiuntur servi Dei gravissimas daemonum tentationes, sentiunt naturalem horrorem mortis, concutiuntur timore divini iudicii et gehennae ignis. Sed tamen nihil conturbatus legitur Elias territamentis illis, sed statim postea divina consolatione repletus divinaque visione recreatus. O mortem desiderabilem! Vere pretiosa in conspectu Domini mors sanclorum eius !?* Somnus est dulcissimus et suavissimus dum, part. 1, pag. 280. 21) Lc 2, 25. 22) Ibid. vrr. 29-30. 23) Apc 14, 13. Langium Polyanthca seu Florilegium Magnum, sub voce: Divitiae. 27) Ct. 3 Rg 19, 3-13. nam his finis est malorum, illis. autem bonorum, sicut accidit Lazaro et epuloni. Etsi in morte eliam iusti conturbentur, mors tamen istorum suavissima erit, impiorum autem subita et terribilis. Opera satanae homines mortem non metuunt, nam mortis meditatio facile ad poenitentiam adducit. mors sanctorum, sabbatum quietis, sed a Domino sanctificatum, el benedictum. ?? Sed non sic impii, non sic. 9? Impio in morte accidit sicut Ballhassar regi Babylonis: dum in splendido convivio epularetur, coelitus data fuit contra eum mortis sententia: Numeravit Deus regnum luum el complevit illud ... appensus es in stalera et inventus es minus habens... divisum est regnum tuum et datum esl Medis et Persis : ?! mors, inquit, bonis omnibus te expoliabit, malis omnibus replebit. Magnus rex erat, potentissimus imperator, sed. mors tanquam potenlissima Amazona*? omnes debellat, omnes vincit, nemo evadit. III. Ecce defunctus efferebatur. Quasi res nova sit mors, ait: Ecce defunctus. Sed quid novi mors est? Sed nova videtur hominibus qui se cogitant nunquam morituros. Aiunt enim multi apud Isaiam: Percussimus foedus cum morle et cum inferno fecimus pactum ; flagellum inundans cum transierit, non veniel super nos. 9 Deus vero ait: Delebitur [foedus vestrum cum morte el pactum vestrum cum inferno non stabit; [lagellum inundans cum íransierit, eritis ei in conculcationem. ** Opera satanae homines mortem non timent, ait enim: Nequaquam... moriemini,?5 ut pertrahat in infernum. Saepe nanque Divina Scriptura infernum cum morte coniungit, sicut Isaias dicit: Percussimus foedus cum morle el cum inferno fecimus pactum; Iob ait: Mors el infernus dixerunt : Auribus nostris famam eius audivimus; ?* RA egius Vates: Dolores inferni circumdederunt me, praeoccupaverunt me laquei mortis ; * Salomon : Fortis est ul mors dilectio, dura sicut infernus aemulatio, ** quoniam raro non simul coniunguntur, sicut rara virtus est. Mortis meditatio facile ad poenitentiam inducit hominem: Memorare novissima lua et in aeternum non peccabis.?*? Declarat his verbis Spiritus Sanctus quidnam illud sit in lege, quod non est animal mundum nisi quod ruminat et findit ungulam. ** Coniungit ruminajuxta quam Amazones mulieres erant bellicosne et virlbus potentes, quae in Graccium aliquando irruperunt et inde magnam Europae partem invaserunt, a Theseo tandem victae ct debellatae. Cf. Natalis Comes Mythologiae, lib. 7, cp. 9, pag. 626. 33) 28, 15. POST DOMINICAM QUARTAM QUADRAGESIMAE 509 tionem et divisionem; ruminatio meditationem designat, divisio vero mortem. Non facile peccat qui mortem meditatur; ergo sancte vivit, ergo mundum animal est. Hanc ob causam iubetur clamareIsaias: Omnis caro foenum et omnis gloria eius quasi flos agri. Eziccatum est foenum et cecidit flos, quia spiritus Domini sufflavit in eo. Vere foenum est populus ; exiccatum est foenum et cecidit flos, verbum autem Domini nostri manet in aeternum. ** Mortem certissimam et brevissimam vitam praedicare iubetur universo populo et hoc eorum auribus inculcare, quoniam sic homo facile inducitur ad poenitentiam; hac enim ratione conversi fuerunt Ninivitae, quoniam praedicabat lonas: Adhuc quadraginta dies et Ninive subvertetur. * Timetur mors quoniam universale malum est, spoliat privatque nos bonis omnibus. Magna principis infelicitas si, regno privatus a tyranno, cogatur vilissimi mancipii vitam ducere. Nabuchodonosor Sedeciam regem Iudaeorum regno privavit filiisque et oculis orbavit vinctumque catenis duxit in Babylonem. 9 O miserandam calamitatem! Sed mors multo peius nobiscum agit et cum summis etiam principibus. Date summum regem, imperatorem, monarcham, Summum Pontificem mortuum, relinquatur cadaver in terra insepultum, a vivis minime curatum, quid miserabilius? quid horribilius? IV. Ecce defunctus efferebatur. Adolescens nonnisi brevissimo tempore lucis huius usura frui permissus fuit. Vita nostra cursus est rapidissimi fluminis ad mare mortis, cursus Iordanis utique ad mare Mortuum. ** In mari sumus et secundis ventis vela potenter inflantibus navigamus ad portum mortis. Qui sic navigant, sive dormiant sive vigilent, semper iter faciunt, volant per aerem; sic nos semper properamus, currimus, volamus ad mortem. Vita nostra sicut fulgur est, momentanea coruscatio: Homo nalus de muliere, brevi vivens tempore, repletur mullis miseriis. Qui quasi flos egreditur et conteritur et fugit velut umbra et nunquam in eodem statu permanet. *5 Mors est sicut fulmen de coelo cadens cum fulgure et tonitru; sic enim legimus quod Deus multa fulmina de coelo misit contra Aegyptios. *€ Cadit aliquando fulmen a longe, aliquando a prope; Timetur mors quia spollat omnibus bonis. Vita nostra brevissima navigatio est ad portum mortis. Mors sicut fulmen est cadens cum fulgure et tonitru. Qualibet hora ad mortem properamus., Defunctus iste figuran est peccatoris. Sicut habentur signa vitae corporis, Sjc habentur signn vitne nnimae, Quisque secundum spiritum vel vivit vel mortuus est. (0 ooo EEEEEREBEN, tcm RN NR c NN NEE——— — cum prius videtur fulgur et postea auditur tonitrus, a longe cadit, tardior est enim auditus quam visus; sed cum a prope cadit, simul videtur fulgur et auditur tonitrus sentiturque damnum. Dum in civitate moritur aliquis homo, tu sentis tonitrum, sed a longe videtur tibi esse; vide quod supra domum tuam casurum est fulmen. Vita nostra veluti vas est liquore plenum, sed rimulam habet per quam guttatim liquor distillat atque deperditur, quousque totus absumatur liquor; postrema gutta non exhaurit totum liquorem, sed consummat. Vasa sumus, sed parva; quaelibet temporis hora gutta est liquoris huius in terram decidens; dum enim vivimus, vitam ipsam amittimus. Vita cursus ad mortem est, peregrini sumus, properamus omnes ad mortem. V. Cum... appropinquaret poríae civitatis. Christus in porta Naim divinus Cherub est in porta paradisi ferro et igne armatus, sed contra mortem. Congreditur hodie cum morte dum accedit ad loculum, vincit et superat mortem: Adolescens, libi dico, surge. Et resedit qui fuerat mortuus. 5. Sic eliam in spiritu dicit Christus peccatori, quiin peccato vivens coram Deo mortuus est — Mortuus erat et revixit : *9 — Surge qui dormis el exurge a mortuis. 59 Anima nostra spiritus est invisibilis, hinc sciri minime potest an vivat coram Deo necne, nisi per coniecturas et signa. Sunt autem vitae signa motus, sensus, pulsus et halitus. Sic utique signa vitae spiritus nostri sunt motus bonorum operum, visus, gustus, auditus, odoratus et tactus; si spirituales laesiones sentimus, pulsus conscientiae, regulatus motus passionum animi, halitus et respiratio coelestium desideriorum, de quo Iob: Donec superest halitus in me el spiritus Dei in naribus meis, * nam Spiritus Sanctus est anima spiritus nostri. Quisque nostrum, fratres, secundum spiritum vel vivit vel mortuus est; adolescens iste est, vel defunctus vel resuscitatus a Christo et matri redditus. Vide, homo, intuere teipsum an vivas Deo, inquire sensus spiritualis: diligenti indagine, conice a signis vitae si motum, sensum, pulsum et halitum habes. POST DOMINICAM QUARTAM QUADRAGESIMAE 511 VI. Dum appropinquarel poríae civitatis, ecce defunctus efferebatur filius unicus matris suae, et haec vidua erat. Pergit Christus obviam morti .ad perdendam eam salvandamque civitatem ab ipsius tyrannide, sicut David perrexit obviam Goliae pro salute populi sui, ad pugnandum contra eum mirabili monomachia, singulari certamine. 5* Comminatus fuerat Christus mortem: Mors (ua ero, o mors ; morsus tuus ero, inferne ; 9 hodie pergit ad perdendam eam; reperit in porta civitatis, qui locus tunc principum erat, ** quia dominus erat civitatis mundi huius. Hodie vere «mors et vita duello conflixere mirando »; 55 nec defuerunt spectatores atque fautores partium, sicut in certamine Davidis et Goliae; nam ibat Christus et cum eo discipuli eius el turba copiosa, ex altera vero parte turba civitatis mulla cum illa : ** hi sunt duo exercitus spectatorum. Armatus accedit Christus pietate: Misericordia molus . .. dixit... Noli flere; * Fortis est ut mors dileclio; armata mors armis crudelitatis: Ecce defunctus efferebatur filius unicus matris suae, el haec vidua eral. Potentissima bellatrix et Amazona mors, nam: In omnes homines mors períransiil ; sed potentior Christus mortis victor atque destructor: Accessit el tetigit loculum et dixit: Adolescens, libi dico, surge. El resedit. Mors Christo statim cedit, sicut nox obscura diei adveniente sole. Ixercitus spectatorum sibi invicem oppositi sunt: hi veniunt post mortem, hi post Christum morti obviam veniunt; hi veniunt ab ausiro, hi autem ab aquilone; hi mortem ex civitate eiciunt: Defunctus efferebatur, qui autem cum Christo sunt morti occurrunt. Qui cives sunt Naim mortem oderunt, quia post mortem sequitur infernus dilectoribus et cultoribus mundi, nam: Qui seminant in carne sua, de carne el metenl corruplionem ; qui autem Christi sunt, qui secundum spiritum non secundum carnem vivunt, mortem desiderant, quia post mortem sequitur paradisus: Qui .. ..seminant in spiritu, de spiritu melenl vilam aelernam. 9? Mors naturam vicit omnesque vires naturae; hinc regnabat in civitate Naim. Christus vicit mortem; post victoriam sequitur corona civitatis assldebat coetus iudicum. Cf. Dt 17, 5-8; 21, 19; 22, 15; 25, 6-7; Ruth 4, 1-2. vr. 13. 58) Gnl 6, 8. Vulg.: Qui seminat... metet, ctc. Pergit hodie Christus obviam morti üd cam perdendam. Mors potentissima est, sed ea potentior Christus. Amatores mundi mortem abhorrent, Christi autem servi eam desiderant. k In morte dignoscitur verus christianus et homo carnnlis : ile in mortis discrimine snlutis nuimae sollicitus est, hic autem quam maxime de snlute corporis cogitant. Si crgo nolumus mortein metuere, virtutem colamus et triumphus: Propheta magnus surrexit in nobis el... Deus visilavitl plebem suam. ** Qui verus christianus est, mortem non timet, sed cum Christo ei audax occurrit ac provocat. Mors lapis lydius est, in quo verus christianus probatur; is nanque verus christianus est qui carni spiritum praefert vitamque aeternam temporali, qui praesentem vitam patienter sustinet vitamque aeternam magno cum desiderio expectat. Carnalis homo odit mortem, quoniam porta inferni illi est; spiritualis vero desiderat, quoniam sicut Christo porta ei paradisi est. Hic, inquam, dignoscitur quisnam verus christianus sit, verus virtutis cultor; nam accidit in morte sicut homini qui in magno periculo videt filium et servum, imo amicum et inimicum; ipsa nanque natura urgente cogit amor ut ei potius opem in periculo ferat quem magis diligit. In mortali infirmitate magno sunt in periculo animus et corpus, spiritus et sensus carnis, homo interior et homo exterior: ille magis dilectus est, ille carior amicus qui prius potentiusque iuvatur. Spiritualis homo tunc maxime salutis suae sollicitus est, tunc maxime quaerit regnum Dei et iustitiam eius, *? tunc vires omnes exercet, tunc se maxime Deo commendat ex animo, sciens quod serpens antiquus calcaneo insidiatur, 9* idest fini vitae, in mortis hora nos satagit quaeritque viribus omnibus perdere. Hinc Regius Vates: Quid timebo in die mala ? in die mortis? Iniquitas calcanei mei circumdabit me, sicut qui confidunt in virlute sua el in multitudine divitiarum suarum gloriantur. 9? Carnalis autem homo nonnisi corporis curam habet, salutis corporis quam maxime sollicitus est. Sic dignoscitur verus sectator Christi ab amatore mundi ex ipsa morte; nam amatores mundi mortem £fugiunt tanquam summum malum, veri autem christiani desiderant tanquam summum bonum, tanquam currum Eliae, 5? scalam coeli et portam paradisi. 94 Quare, o homo, si vis non timere mortem, quae ultimum terribilium dicitur, 5 virtutem cole, quoniam qui divinum iudicium non formidat, nec mortem timet. Cygnus laetus pergit ad mortem, cum laetitia et canoro concentu eam expectat et suscipit; 9 non sic porcus POST DOMINICAM QUARTAM QUADRAGESIMAE 513 immundus, qui libentissime volutatur in volutabro luti. *' Mors est sicut lupus, qui si hominem prius videat, maxime laedit, si prius videatur, minime; 8? sicut basiliscus, qui intuitu suo hominem venenat, quod non agit si prius ipse videatur. 5? Mortis meditatio maxime utilis est: proponitur tanquam spe- Mortis . r : " : un meditatio culum in quo nos ipsos iugiter contemplemur: Medilare novissima utitissima tua el in aeternum non peccabis.?? Utilis valde philosophia est meditatio est. mortis, homines facit vere sapientes; in hac meditatione homo seipsum vere cognoscit et mundum. In pulvere defecerunt magi Pharaonis atque dixerunt: Digitus Dei est hic. ** Sic Moyses pulverem spargens vicit. Aegyptum: ? Pulvis es,*? etc. VII. Locus hodierni certaminis, quo « mors et vita duello confli- Mou qudd xere mirando », civitas Naim est, mundus iste est; nam in coelo, in verus mortis paradiso nullus ést morti locus, neque etiam in inferno,sed tantum in. ""mPhator, mundo hoc regnat inimica mors. ** Corona autem et praemium huius certaminis homo est, vel, ut melius dicam, salus vel perditio hominis. Nam mors intendebat totalem hominis corruptionem in sepulcro, in inferno; Christus autem salutem, vitam, felicitatem. Mors per peccatum privaverat hominem felicitate paradisi, libertate spiritus, sanitate corporis et tandem vita ipsa; Christus hodie, morte devicta, homini restituit omnia: felicitatem civitatis Naim, libertatem, nam hominem liberum abire permisit dum dedit illum matri suae, ** sanitate qui mortem integra et vita donavit. Ecce igitur verus Elias, potens Deus:'* "suse Prophela magnus surrezit in nobis el... Deus visitavit plebem suam. ? — ** Pietatis. Vicit autem Christus, quoniam pugnavit armis divinae potentiae et pietatis: Quam cum vidisset Dominus, misericordia motus ?? fuit, sicut cum olim vidit afflictionem synagogae in Aegypto, descendit ad salvandam eam a crudelissima tyrannide Pharaonis. ?? lib. 3 De Avibus, pag. 360. De hoc Ovid. Moetamorph., lib. 14, vr. 30: «Carmina iam moriens canit exequialia cygnus », et Martialis lib. 13, Epigram. 69, vr. 2: * Cantator cygnus funeris ipse sui ». lib. 8, cp. 22, pag. 84; Conradus Gesnerus Historiae Animalium, lib. 1, pag. 641. 69 CI. Plinius Hist. Nat., lib. 8, cp. 21, png. 84; lib. 29, cp. 4, pag. 355. interpretatur. 77) Lc 7, 16. 78) Ibid. vr. 13. 19) Cf. Ex 3, 7-8. Christus Solo amore motus suscitat hodie Lazarum. A micitia paritatem requirit;
CHAPTER 28. Feria Sexta
POST DOMINICAM QUARTAM QUADRAGESIMAE Erat quidam languens Lazarus a Bethania de casteilo Mariae et Marthae sororum eius. Diligebat autem lesus, etc. ! I. Eliseus propheta sanctissimus, duplici spiritu Eliae donatus, ? cum diligeret sancta dilectione mulierem sunamitidem, a qua benignissime excipiebatur hospitio, unicum filium eius, quem suis precibus a Deo obtinuerat sterili, defunctum suscitavit. Sic hodie Christus Lazarum suscitat; causa autem tanti miraculi amor assignatur, quoniam diligebat ... Iesus Martham et sororem eius Mariam et Lazarum ; * Ecce quem amas ; 5 Ecce quomodo amabat eum ; * Lazarus amicus nosler. ? Mirabile dictu quod Deus cum homine voluerit inire amicitiam, cum amicitia paritatem quandam requirat. ? Nam amici necesse est ut sint invicem tanquam carissimi et amantissimi fratres, ut inter eos dulcis vitae consuetudo et summa familiaritas intercedat; amicitia nanque animorum aequalitas est, una anima in duobus corporibus, ut idem sit animus, idem velle, idem nolle. Et quidem principum et potentum multi amicitiam expetunt, quoniam utilis valde et honorabilis est, nam, ut Salomon ait: Divitiae addunt amicos plurimos; ? multi colunt personam potentis. Sed principes ipsi nonnisi ab Urbano VIII emendatum fuit iuxta Vulg.: Sororís eius. . 2) Cf. 4 Rg 2, 9-15. litas ». Diogenes Laertius De Vita et Moribus Philosophorum, lib. 8, pag. 331. 9) Prv 19, 4. cum principibus amicitias ineunt; sic legimus quod rex David amicus erat Hiramo, regi Tyri et Sidonis. !? Deus autem summus est princeps, Rez regum et Dominus dominanattamen Deus lium, monarcha universi, cui in coelo omnes Angeli serviunt, cuius "Beatus nutui omnes creaturae obediunt; homo autem terrena creatura est, an eldch vilis, fragilis, multis miseriis obnoxia. Et tamen Deus infinitae maiestatis voluit cum homine amicitiam copulare. Hoc enim est quod legimus: Ambulavit Enoch cum Deo ; * Invenit Noe gratiam coram Domino ; ? hinc Abraham amicus Dei appellatus est: Credidit Abraham Deo et reputatum esl illi ad iustiliam et amicus Dei appellatus est. '* Sic enim legimus apud Isaiam: Tu, Israel serve meus, Iacob quem elegi, semen Abraham amici mei ; * et 2 Paralipomenon : Dedisti terram hanc semini Abraham amici tui.?* Sic Deus amicus hominis in Sacris Litteris appellatur, nam etiam legimus quod cum Moyse conversabatur et loquebatur Deus sicut loqui solet homo ad amicum suum. Sed quomodo contraxit Moyses talem cum Deo necessitudinem? sieut aemuttis Hoc mirabilius est. Si appetivisset et quaesivisset amicitiam hanc, !*8"'"* sicut multi principum amicitiam ambiunt et summo studio aucupantur, nil mirum, nam etiam reges in amicorum numerum admittunt servos suos fideles, maxime regni principes et magnates, illosque ad summos honores extollunt, sicut Pharao Iosephum, !? Nabuchodonosor Danielem, !? Assuerus Mardochaeum. ?? Sed quis unquam principum de plebe hominem motu proprio ad suam evocavit amicitiam ? Erat Moyses pastor ovium, apparuit illi Deus ipsumque ad se vocavit et cum eo amicitias fecit. ? Sic ad se vocavit Abraham, ?? Isaac, ?? Iacobum, *^* qui speciales in Sacris Litteris amici Dei describuntur. II. Sicut Ionathas filius regis Saul, totius regni israelitici princeps, Deus cum Davide, adhuc humili pastore et privato homine, amicitiam egit, Rep. in singularissimum amicum sibi delegit ac voluit, quoniam mox ut amicitiam " : non tantum vidit eum, magnum in animo erga eum amorem concepit — ipse nanacceptavit. S . . . . . . mn . . B d ivit, que Davidem prior dilexit, ipse in amicum ascivit, quoniam inquit; "^ "^9? 8. Vulg.: Noe... innenit, etc. 14) Iac 2, 23. 15) 41, 8. 16) 20, 7. 46-48. 20) Cf. Est 6, 1 sqq. 21) Cf. Ex 3, 1-4. 22) Ct. Gn 12, 1-4. etiam post peccalum. Hoc significat Lazarus, qui 8 Christo amicus appellatur, cum Christus seipsum dicat verum Deum, Conglutinata fuit anima Ionathae animae David :?* ecce vera amicitia, unio animorum, — sic Deus ipse hominem in sui gratiam et amicitiam non dicam admisit aut acceptavit, sed quaesivit. Sic cum primo homine iniit amicitiam mox ut eum de terra formavit; ipse nanque conditum hominem tulit, ipse in paradisum adduxit, ipse mundi principem constituit, ?$ ipse cum eo ibi tanquam amicus familiariter conversatus fuit, quousque homo ipse serpentis opera vinculum divinae huius amicitiae disrupit, pacis foedera fregit, inimicum Dei sese constituit, violata amicitia, gratia vilipensa ideoque amissa. Sed tamen adhuc Deus, licet iustissime iratus hominem tanquam sua amicitia et gratia indignum a facie sua, a domo sua eiecerit, cum expulit a paradiso, ita ut non posset amplius in beatissimam illam Dei domum pedem ponere, postea tamen miseratione motus, quoniam non malitia sed fragilitate peccavit seductus a satana, hominem iterum ad suam amicitiam revocavit, in gratiam iterum recepit, pristino loco et dignitati restituit. Z Hinc hodie Lazarus amicus Christi dicitur; nam in hodierno Evangelio expressa quaedam et viva imago a Spiritu Sancto diligentissimo penicillo optimisque coloribus ad vivum depicta habetur. Nam Christus hic vivus et verus Deus est, Lazarus autem verus homo ; Christus Deus infinitae maiestatis, hinc nanque in hodierno Evangelio dicitur: Infirmitas haec non est ad mortem, sed pro gloria Dei, ut glorificetur Filius Dei per eam. ?* Non tantum Filius Dei dicitur, sicut et Martha confitetur: Ego credidi quia tu es Christus Filius Dei vivi, qui in hunc mundum venisti; ?? sed etiam Deus: Pro gloria Dei, nam ad declarandam et comprobandam divinitatis suae veritatem Dominus divinissimum hoc miraculum edidit; et quoniam verus est Deus, hodie ait: Ego sum resurrectio el vita; qui credit in me, etiam si moriuus fuerit vivel, et omnis qui vivil el credit in me, non morietur in aeternum. ?? Hoc nanque dixit Christus ad instruendam Martham, ut non purum hominem Christum crederet, sicut dixerat: Domine, si fuisses hic, non fuisset mortuus frater meus ; sed... nunc scio vere quia quaecunque poposceris a Deo, dabit tibi oM POST DOMINICAM QUARTAM QUADRAGESIMAE 517 Deus.** Quibus verbis declaravit Martha fidem quam de Christo conceperat, veram quidem sed imperfectam, quia credebat Christum Messiam esse hominem sanctissimum, Deo gratissimum. Quod quidem verum est, nam Christus hodie hominem se declarat dum venit Bethaniam, dum lacrimatur, dum spiritu infremit et seipsum turbat, * dum elevatis ad coelum oculis ad Patrem orat: Pater, gratias libi ago, quoniam audisli me ; ego aulem sciebam quia semper me audis, sed propler populum qui circumslal dixi ul credant quia Lu me misisli. * Sed licet vera esset fides, imperfecta tamen erat. Ad eam perficiendam Christus ait: Ego sum resurreclio et vila, idest potens mortuos omnes suscitare, quod opus solius divinae est potestatis. Ego sum... vila, alluditur ad illud: In ipso vita eral et vila erat lux hominum, ?* sed prius dicitur quod Verbum eral Deus, omnium conditor: In principio erat. Verbum el Verbum eral. apud Deum et Deus eral Verbum. lloc eral in principio apud Deum. Omnia per ipsum facia sunl et sine ipso faclum est nihil quod factum est. ?5 III. Deus igitur factus homo hodie amicus hominis dicitur: Diligebat ... Iesus... Lazarum ; Ecce quem amas ; Ecce quomodo amabat eum ; Lazarus amicus nosler. Sed qualis hic Christi amicus? Non quaesivit Christus utilem amicitiam, nam: Dixi Domino : Deus meus es lu, quoniam bonorum meortim non eges; * en qualis amicus erat: Quidam languens Lazarus a Bethania. Non ascivit amicum Christus a quo posset iuvari, sed quem posset iuvare, pro quo posset pati, subire pericula, mortem etiam obire. Nam quae utilitatis causa absumpta amicitia est, non vera amicitia, sed potius negotiatio censetur; ea enim veluti umbra est quae tandiu sequitur corpus quandiu solari radio illustratur, sicut hirundo quae verno tempore ad nos devenit, sed hieme adveniente discedit. Vera amicitia necesse est ut sit fluminis instar, non torrentis qui aestate arescit, cum maxime aqua opus est, quales fuere amici Iob, sicut ipse ait: Fratres mei praeterierunt me, sicul torrens qui raptim transit ; * sed Salomon ait: Omni tempore diligit qui amicus est, 33-35. 33) Ibid. vrr. 41-42. Vulg.: Gratias ago tibi, etc. 34) Ibid. 1, 4. quamvis hominem factum. Christus amicus hominis hodie dicitur, et verus amicus ostenditur, unice quaerens utilitatem amici, vere enim dilexit Lazarum sanum, intirmum et mortuum, et multa tulit, etiam cum niagno suae v!tae discrimine, el frater in angusliis comprobatur, ** utique sicut aurum in fornace. Argentum vivum relinquit aurum in fornace, sic fictus amicus. Christus amicus verus est, hominem suscepit amicum cui multa praestare posset, a quo nullum posset accipere, sicut nec coelum a terra, nec sol a luna, nec anima a corpore, nec Deus a mundo. Amicus Christi Lazarus dicitur, qui ad auxilium sive adiutorium interpretatur, qui egentissimus est, omnium rerum eget auxilio: terrae atque aeris, ignis, coeli, solis, lunae, stellarum, Angelorum, animalium, arborum, metallorum, lapidum, omnium denique rerum, nam propter hominem condita sunt universa. Nec homo dicitur a Ierusalem, civitate regia, sed a Bethania, a castello quodam ignobili, a villa quadam, quae domus aífflictionis et humiliationis interpretatur; non dives, non potens describitur, non magni nominis vir aut magnae nobilitatis princeps, nec viribus potens, sed infirmus, languidus: Erat quidam languens Lazarus ; Quem amas infirmatur, ac tandem: Lazarus amicus nosler dormit ; Lazarus moríuus est. 9? Hunc tamen Christus et sanum dilexit et infirmum, et vivum et mortuum. De sano dicitur: Diligebat ... Iesus... Lazarum; de infirmo: Ecce quem amas infirmatur ; de mortuo: Ecce quomodo amabat eum. Amavit eum vero et sincero amore, magno et mirabili: Maiorem carilatem nemo habet, ut animam suam ponat quis pro amicis suis. *? En Christus pro amico Lazaro suscipit laborem itineris cum pedes ambularet, unde fatigatum legimus ex itinere: *?* Zazarus amicus noster dormil, sed vado ut a somno ezcilem eum; *UI Lazarus morluus esi; Eamus in Iudaeam. ** Nec tantum suscipit itineris laborem et incommodum, sed etiam pro amico se exponit periculo mortis, hinc aiunt Apostoli: Magister, nunc quaerebant te Iudaei lapidare, et iterum vadis illuc ? 3 Et Thomas: Eamus el nos ul moriamur cum illo: * cum videamus, inquit, eum resoluto animo volentem se pro amico vitae discrimini dare, mortis manifesto periculo se exponere, eamus et nos ui moriamur nemo, etc. Affert ex Breviario Rom., Com. Apostolorum, 2 antiph. ad Laudes. 40*) Cf. Io 4, 6. 41) Ibid. 11, 11. 42) Ibid. vr. 7. 43) Ibid. vr. 8. Vulg.: Rabbi, etc. 44) Ibid. vr. 16. Vulg.: Cum eo. POST DOMINICAM QUARTAM QUADHRAGESIMAE 519 cum illo, nam certissime cum viderint eum Iudaei, occident eum tanquam inimicum Dei, destructorem legis et reipublicae eversorem. Christus tamen discipulorum persuasionibus non consensit, sed venire in Iudaeam voluit pro defuncti amici salute. Venit in Bethaniam cum magno vitae discrimine, nam a principibus Iudaeorum exilio relegatus erat a Iudaea ** tanquam homo facinorosus, seductor populi, publicae pacis et quietis turbator, reipublicae novator et eversor. Nec tantum venit et publice, sed usque ad Lazari sepulcrum devenit ibique infremuit spiritu, turbavit semetipsum, lacrimatus fuit, Patrem oravit, tandemque quatriduanum Lazarum fetentem instar corrupti horribilisque cadaveris ad vitam integramque sanitatem revocavit. 46 IV. Hodiernus autem amor Christi erga Lazarum viva quaedam imago est divinae in Christo caritatis erga humanum genus, quod per Lazarum designatur; nam si hominem infirmari permisit et mori, si non statim Christus in mundum venit pro salute hominum, factum fuit pro gloria Dei, ut glorificetur Filius Dei, idest ut magis magisque glorificaretur et divina eius virtus agnosceretur. Si enim non peccante homine Christus in mundum venisset, non adeo divina eius virtus, sed divinitas splenduisset, *' sicut splenduit in operatione miraculorum, in Sacramentorum institutione, in praedicatione Evangelii, in iustificatione peccatorum, in ostensione divinae caritatis erga hominem in passione et morte, potentiae suae contra diabolum, infernum et mortem in universali mortuorum resurrectione et tandem in mundi renovatione, in die universalis iudicii, quando infinita Christi maiestas et gloria omnibus erit conspicua et manifesta. Quare quod egit Christus cum Lazaro, egit Deus cum humano genere. Unde Regius Vates miratur quod Deus infinitae maiestatis tanti fecerit hominem, et ait: Domine, quid est homo quia innotuisli ei, aut filius hominis quia reputlas eum ? Hcmo vanitati similis [actus est, dies eius sicut umbra praetereunt. ** Ad hanc autem admirationem devenit David ex consideratione electionis et exaltatioq. 3; dist. 19, q. 1. 48) Ps 143 (hebr. 144), 3-4. . ut eum a morte suscitaret. Amor Christi erga Lazarum imago est divinae caritatis erga genus humanum; nam quod egit Christus cum Lazaro, egit Deus cum homine, sola misericordia motus, Sicut David expertus cecinit. Vitae auctorein se hodic Christus exhibet Lazarum resuscitando. nis suae, nam sic incipit: Benedictus Dominus Deus meus, qui docet manus meas ad proelium eí digitos meos ad bellum ; misericordia mea el rejugium meum, arx mea, susceplor meus el liberator meus ; protector meus, sculum meum, el in ipso speraui, qui subdit populum meum, regnum Israel, sub me.*? Incepit autem gloria Davidis ab insigni victoria quam retulit de Goliath, procero fortissimoque gigante; nam cum militari arte et re bellica exercitatus minime esset, fortissimum tamen gigantem et exercitatissimum gladiatorem, universo exercitui Hebraeorum terribilem, divina praeditus virtute prostravit.5? Hoc est quod ait ab ipso Deo doctum artem militarem et rem bellicam, digladiandi rationem. Sed quid ad hoc impulit Deum? Sola ipsius misericordia, hinc ait: Misericordia mea. IL. ALIA HOMILIA Erat quidam Lazarus a Bethania, de castello Mariae et Marthae sororum cius. Maria aulem erat, etc. ! I. Vitae auctorem ostendit se hodie Dominus, dum Lazarum revocat a morte ad vitam, sicut exanime primi hominis corpus vivificavit: Formavit... Dominus Deus hominem de limo terrae el inspiravil in faciem eius spiraculum vitae el factus est homo in animam vivenlem.? Hodie autem reformat hominem, sicut figulus apud Ieremiam vas ex luto dissipatum refecit.* Magnum plane miraculum, quod ipse Christus Dei gloriam appellavit: Infirmilas haec non est ad mortem sed pro gloria Dei ut glorificetur Filius Dei per eam ; * Si credideris, videbis gloriam Dei, * dixit Marthae, nam: Ego sum, inquit, resurrectio el vita; qui credil in me, eliam si mortuus fueril vivel, et omnis qui vivit el credit in me, non morietur in aeternum. 5 Magnum fuit miraculum quod operatus fuit Eliseus, cum filium mulieris sunamitidis defunctum revocavit ad vitam motus precibus aíflictissimae ac dolentissimae matris;? sed hodiernum hoc multo maius, nam Christus verus est POST DOMINICAM QUARTAM QUADRAGESIMAE 521 Eliseus, potens, divinus Salvator,? verus Deus: Pro gloria Dei, ut glorificetur Filius Dei per eam; Videbis gloriam Dei ; Tu es Chrislus Filius Dei vivi, qui in hunc mundum venisti. ? Multis enim ostenditur Christi divinitas in hodierno Evangelio; nam hoc ipsum designat cum ait: Ego sum resurrectio et vita, nam ut Regius Vates ait: Domini est salus ; 19 Deus nosler Deus salvos [aciendi et Domini Domini exitus morlis. * Vitam mortuis tribuere solius est divinae potestatis. Eliseus ad suscitandum puerum defunctum misit Giezi servum suum cum baculo suo, ut eum poneret super faciem pueri; abiit Giezi, sed reversus fuit dicens: Non surrezit puer, non est vox neque sensus.? Tunc Eliseus montem Carmeli reliquit, ubi ipsius habitatio erat, venit in domum sunamitidis, vidit puerum defunctum iacentem in cubiculo et, clauso ostio, oravit ad Dominum, cumque orasset, incubuit se super puerum, 3 quemadmodum etiam Elias fecit cum suscitavit filium viduae sareptanae. Christus autem Lazarum suscitaturus orat quidem, non ut Deus suscitet Lazarum, sed gratias agens, quasi iam suscitatus esset: Paler, gralias ago tibi quoniam audisti me ; ego autem sciebam quod semper me audis ; tunc divino imperio Lazarum suscitavit dicens: Lazare, veni foras. El stalim prodiit, 5 quasi a somno expergefactus; nam Christo homo mortuus veluti dormiens est, tanta facilitate Christus mortuum quemlibet potest suscitare, hinc ait: Lazarus amicus noster dormit, sed vado ul a somno excitem eum. 19 Dicitur Christus in Apocalypsi habere claves mortis et inferni, quo designatur quod sic !? potest mortuos suscitare, sicut qui claves habet carceris potest inde vinctos educere. Sic ait: Lazare, veni foras. Egisse visus est hodie Christus cum Lazaro quod Deus egit cum Iona: permisit Deus Ionam a nautis mitti in mare, sed ad ostendendam potentiam suam voluit eum a pisce grandi, a cete devorari et manere in ventre ceti íribus diebus et tribus noclibus ; 1? tunc dizit Deus pisci et evomuit Ionam in aridam. **? Sic, inquam, Christus permisit Lazarum infirmari, permisit mori, devorari a morte, sepeliri, Vulg.: Dixit Dominus, etc. Multis ostenditur hodie Christi divinitas, suscitat enim mortuum, et solo imperio, quod solius est divinae potestatis; idco permisit Lazarum infirmari et mori, ut ostenderet potentiam suam eum resuscitando; hoc gutem pro salute synüfogaec. Magnitudo huius miraculi elucet gb auctore, qui multis titulis hodie honoratur. Christus Deus homo, hodie amicus dicitur hominis manere in sepulcro quattuor diebus; tunc ad ostendendam divinam potentiam suam evocavit eum ad vitam: Clamavit voce magna : Lazare, veni foras. ?! Diligebat Deus Ionam, quoniam homo erat sanctus, purus sicut columba, secundum nomen suum; sed pro salute civitatis Ninive permisit eum talia pati, ut Ninivitae, viso tali tantoque miraculo, crederent praedicationi ipsius, converterentur ad Dominum et salutem consequerentur. Sic etiam Christus pro salute Ierusalem et synagogae totius permisit Lazarum, quem diligebat tanquam singularem amicum, infirmari et mori ut, viso resurrectionis miraculo, crederent in eum: Propter populum, inquit, ut credant quia tu me misisti. * : II. Magnum miraculum hodiernum hoc est si consideretur agens, materia, modus et finis. Agens illustribus titulis in hodierno Evangelio honoratur. Appellatur nunc Dominus : Domine... quem amas infirmatur; ? nunc magister: Rabbi, nunc quaerebant te Iudaei interficere et lapidare, et iterum vadis illuc ? ** Magister adest et vocat te ; ** nunc amicus : Lazarus amicus noster ; Diligebat... Lazarum ; ** nunc lux mundi : Qui ambulat in die non offendit, quia lucem mundi huius videl, ? ad designandum quod mori non poterat ante tempus praefinitum a Patre, sicut nec sol potest occidere ante horam duodecimam diei; nunc appellatur via : Ego sum resurrectio et vila ; nunc Messias: Ego credidi quia tu es Christus Filius Dei vivi ;?* nunc verus Filius Dei : Ut glorificetur Filius Dei per eam ; nunc verus Deus : 1nfirmitas haec non est ad mortem, sed pro gloria Dei ; Si credideris, videbis gloriam Dei. Operator divini huius miraculi verus homo est, quia ut homo venit Bethaniam,?? ut homo infremuit spiritu ef turbavit seipsum, *? ut homo lacrimatus est, ** ut homo venit ad monumentum, *? ut homo oravit ad Patrem et voce magna clamavil ; sed ut Deus dixit: Lazare, veni foras. Et statim prodiit qui fuerat mortuus. Homo et Deus est, Si quis ambulaverit... huius mundi videt. 28) Ibid. vr. 27. 29) Cf. ibid. vrr. 17-18. POST DOMINICAM QUARTAM QUADRAGESIMAE 523 homo deificatus et humanatus Deus, non necessitate cogente, sed urgente caritate: Sic enim Deus dilezil mundum.?? Hinc Paulus ait: Deus... qui dives est in misericordia, propter nimiam caritatem suam qua dilexit nos el cum essemus mortui peccalis, convivificavit nos in Christo, cuius gratia estis salvati, et conresuscitavit. ** Hanc ob causam amicus dicitur, verus amator, qualem se ostendit Abraham: cum per nuncium audivit quod a quattuor regibus capta esset civitas Sodomae et Loth ductum esse captivum, statim accinxit se ad liberandum eum, expedivit vernaculos domus suae trecentos decem et octo viros, atque his copiis armatus abiit ad pugnandum contra quattuor reges, magno se exponens periculo, magno discrimini. Sed ardens caritas verusque amor pericula non attendit. Abiit igitur Abraham nocteque irruens super quattuor reges, divisis sociis, ex pluribus partibus adorsus vertit in fugam et Loth fratrem suum, ut Scriptura loquitur, liberavit. ?5 Sic venit Christus ad liberandum Lazarum, cuius corpus infirmitate et languore affectus veluti civitas extitit a quattuor regibus obsessa, impugnata, expugnata captaque in morte, factis generalibus irruptionibus a quattuor humoribus et qualitatibus elementalibus; sic Lazarus venit in potestatem mortis, ab ea ductus captivus fuit. Christus autem venit nil veritus pericula eumque de manu mortis liberavit. Melchisedech, rex Salem, divinae potentiae tribuit victoriam Abrahae, liberato Loth: Benedictus Abraam Deo ezcelso, qui creavit coelum et terram, et benedictus Deus excelsus, quo protegente, hostes in manibus luis sunt. ** Et vere ita fuit, nam post factum considerans Abraham discrimen cui seipsum et universam domum exposuit, timere coepit; unde apparuit ei Deus et dixit: Noli timere, Abram : ego protector luus sum et merces iua magna nimis. * Merito timebat potentiam quattuor regum, qui potuerant bello quinque reges die una superare. Sed non attendit caritas pericula. Sic hodie Christus: Eamus, inquit, in Iudaeam ; ** cui Apostoli: Rabbi, nunc quaerebant te Iudaei interficere et lapidare, et iterum vadis illuc ? Et Thomas: Eamus et nos, ul moriamur cum illo. ?*?* Amicus vero pro salute amici etiam vitam et vere talis ostenditur, venit enim ut liberaret Lazarum a morte non attendens ne ipsum quidem vitae discrimen. Elucet etiam a materia, nam Christus suscitat mortuum quatriduanum, MM o ———— MÀ sic se osiendens verum auctorem vitae universalis. Iure ergo hodie se dicit lucem mundi. periculis exponit: Maiorem caritatem nemo habel, ut animam suam ponat quis pro amicis suis. ** Pro salute Lazari Christus vitae discrimini se committit rediens in Iudaeam, sciens quod Iudaei quaerebant eum interficere. : III. Magnum hodiernum miraculum est ratione materiei, nam suscitatur mortuus quatriduanus, homo nobilis, illustris, nam hanc ob causam multi Iudaeorum venerant ut consolarentur Martham et Mariam de fratre suo. *' Designat enim universum genus humanum secundum allegoriam, hominem vero peccatorem et iustificatum per tropologiam. Lignum vitae ostendit se Dominus esse Lazarum suscitans et dicens: Ego sum resurrectio et vita. Lignum illud vitam tribuebat universalem et perpetuam humano generi;*? sic ait: Omnis qui vivit et credit in me, non morietur in aeternum. Quod vero maius est, lignum illud non tribuebat vitam mortuis, sed vitam conservabat ac in perpetuum protelabat vivis; Christus vero vitam etiam mortuis tribuit: Ego sum resurreclio el vila : qui credit in me, etiam si mortuus fuerit vivel. Sicalibi ait: Ego...lux mundi; 9? Ego sum via eí veritas et vila, ** ulique mundi, sicut lux mundi : Erat lux vera quae illuminat omnem hominem, ** sed vita erat luz hominum. ** En vita universalis: Igo veni ul vitam habeant et abundantius habeant; * Vilam aeternam do eis ; *? Ego sum panis vivus qui de coelo descendi. Si quis manducaverit ex hoc pane, vivet in aeternum. *? Ecce vita perpetuae immortalitatis cum Deo et Angelis eius. Lignum vitae illud videtur Christus plantatum secus Ilumen paradisi, visum Ezechieli 9? et Ioanni, quod fructus duodecim per singulos menses afferebat. 5 Hodie Christus lucem mundi se dicit, idest solem: Qui ambulat in die, non offendit, quia lucem huius mundi videt. Sol autem in coelo est veluti arbor vitae, nam vitam dat atque conservat omnibus quae natura generantur; efficit autem duodecim menses anni et duodecim horas diei: Nonne, inquit, duodecim sunt horae diei ? * Non potest, inquit, sol ante horam suam occidere, nec dies terminari. POST DOMINICAM QUARTAM QUADRAGESIMAE 525 IV. In hodierno Evangelio circa miraculum hoc duodecim mysteria habemus: tria circa personam Christi, tria circa personam Lazari, tria circa finem et tria circa modum miraculi. De Christo tria ostenduntur: potentia, sapientia, et bonitas caritasque divina; de Lazaro infirmitas, mors et resurrectio, imo historia, allegoria et tropologia; circa finem tria: Pro gloria Dei, ut glorificetur Filius Dei per eam ; salus animarum per fidem: Uf credant quia tu me misisti ; 53 Et multi Iudaeorum crediderunt in eum; 5** ad ostendendum affectum verae amicitiae: Lazarus amicus nosler dormit ; sed vado ul a somno ezcitem eum ; 5 tandem tria circa ipsius miraculi modum, nam assignatur tempus et locus: venit Bethaniam ef invenit eum quattuor dies... in monumento habentem ; * assignantur testes miraculi, nam coram multitudine Iudaeorum, inimicorum utique suorum, divinum hoc miraculum operari voluit, ut etiam inimici ipsius testes oculati essent talis tantaeque veritatis. Sic duodecim mysteria complectitur. Quoad Christum ostendit divinam potentiam qua hominem mortuum et quatriduanum in monumento revocat ad vitam, ea facilitate qua dormiens excitatur a somno: Lazarus... dormit. Tunc transitur a resurrectione particulari ad universalem: Resurgei in resurrectione in novissimo die; " Ego sum resurrectio el vita. Sicut argumentatus ille fuit: luna est sphaericae figurae, ergo omnes stellae; luna illuminatur a sole, igitur omnes stellae; sic a resurrectione Lazari transitur ad universalem resurrectionem omnium mortuorum. Sicut enim Moyses primo unum tantum occidit aegyptium 55 in signum quod universum Aegyptiorum exercitum perditurus erat in mari Rubro, et Deus ipse Moysen salvavit ab aquis Aegypti 5? in signum quod universum populum salvaturus erat a captivitate Aegypti, sic Christus hodie unum suscitat mortuum in signum universalis resurrectionis omnium mortuorum. Sic supernaturalis ac divina Christi potentia ostenditur. Sapientia vero, quoniam absens, et quidem longe, novit Lazarum esse defunctum esseque suscitandum: Lazarus amicus noster dormit, In hodierno Evangelio duodecim mysteria habemus: lria circa Christum, nam ostenditur eius divina potentia, sapientia, caritas, Sed vado ul a. somno ezcilem eum... Dixit eis manifeste : Lazarus mortuus esl ; *? sapientia, quoniam voluit miraculum hoc alienum esse ab omni Iudaeorum inimicorum suorum calumnia, ut illud omnino calumniari ullo modo non possent; hinc absens esse voluit languori et morti, ne cogeretur vel sanare infirmum vel suscitare recens mortuum, et miraculum pateret [oculis] obtrectatorum hominum; suscitare voluit mortuum hominem, cuius mors manifestissima atque certissima esset Iudaeis, quoniam homo notissimus erat Iudaeis, mortuus in Bethania, in ianuis Ierusalem, ibique suscitare voluit non in secreto, sed palam, coram magna multitudine Iudaeorum, ut ipsi etiam inimici testes essent oculati et veritatem meridiana luce clariorem negare non possent. Sic divina sapientia Christus miraculum ita operari voluit, ut calumniae Iudaeorum omnem praecluderet aditum. Et tandem in reformatione corporis humani integra atque perfecta non solum potentia verum etiam sapientia divina ostenditur itemque bonitas et caritas: Diligebat ... Lazarum ; Ecce quem amas infirmatur ; Lazarus amicus nosler ; Ecce quomodo amabat eum. Ad suscitandum eum venit pedes a Galilaea in Iudaeam, magnum iter, magno cum incommodo, sed quod maius est, magno cum vitae periculo, quia Iudaei quaerebant eum interficere; sed amici salutem praefert Christus ipsi etiam vitae suae. In signum autem veri amoris, ut vidit plorantem Martham, plorantem Mariam, Iudaeos etiam plorantes, 9! infremuit spiritu... turbavit semetipsum... el lacrimatus est Iesus. O lacrimas verissimi amoris testes veracissimos! Ecce quomodo amabat eum. Flevit Christus Lazari mortem, sicut lacob mortem dilectissimi filii sui Ioseph: Fera pessima .. . devoravit filium meum Joseph, luxitque eum omni tempore et noluit consolationem accipere, 9? sicut David luxit filium suum Absalom, ut eum mortuum audivit, dicens: Absalom fili mi, fili mi Absalom, quis mihi det ut... pro te moriar... fili mi Absalom ? 9 Sic Christus ob Lazari mortem infremuit spiritu, turbavit semetipsum... et lacrimatus est; Ecce quomodo amabat eum. O verum amatorem! o amicum carissimum et dilectissimum! Omni lempore diligit qui fidelis amicus est. ** Iudaei veneAbsalom [ili mi, quis mihl tribuat, ut ega moriar, ctc. 64) Prov 17, 17. POST DOMINICAM QUARTAM QUADRAGESIMAE 527 rant ad consolandas verbis dolentes sorores defuncti; venit Christus et factis divinis consolatus est eas. Mors potentissima est ad educendas lacrimas ex durissimis etiam cordibus, sicut virga Moysi potens fuit de saxo durissimo aquas educere; 55 sed ex Christi oculis lacrimas nonnisi verus amor eduxit, nam: Fortis est ut mors dilectio ; 5 Lacrimatus est ; Ecce quomodo amabal eum. Quam vere dicere poterat Christus Lazaro: Carilate perpeiua dilexi te, ideo attraxi te miserans *" tuil Sic paterna ex caritate suscitavit eum. De amicis Iob legimus quod videntes extremam miseriam, ad quam ex florentissimo statu redactus erat, non potuerunt lacrimas continere; 9 sed an non multo maior miseria ad quam redactus fuit Lazarus fetens, quatriduanus in monumento, aspectu supra quam dici possit horribilis? Hinc lacrimatus est Christus. Cum enim mors universale sit malum, miseria magna est supra quam excogitari possit. Hinc, natura urgente, non possumus in morte carorum lacrimas retinere, cogimur aliquando magno etiam cum ieiulatu plorare. Sic Christus videns Lazarum defunctum multosque hanc ob causam plorantes, lacrimatus est in signum veri amoris. Quoad Lazarum etiam tria mysteria: historia, allegoria, tropologia. Quoad historiam hominem significat natura Iudaeum, genere nobilem, fratrem Mariae Magdalenae in cuius signum lacrimatur; tria etiam mysteria circa Lazarum: consideratur et Marthae, Christi Domini nostri amicum et familiarem. Designat enim bistoria, quod electis et dilectis suis Deus immittit vel permittit magnas gravesque tribulationes, sed ad gloriam maiestatis suae et multo maiorem electorum utilitatem, ut patet in Ioseph, in Iob, in David, in ipso Christo. Quam utilis fuit Lazaro mors ista! Vidisse quod in altero mundo agatur! Qualem ibi didicit philosophiam, qualem theologiam, qualem acquisivit reconditissimarum rerum scientiam! Restituit autem eum Christus in pristinum, sicut Iob. *? Quoad allegoriam designat humanum genus in triplici statu: Adamum in statu naturae institutae, in statu innocentiae: Diligebat ... Iesus... Lazarum ; in statu naturae destitutae, in statu culpae et poenae: Erat quidam languens Lazarus ; Lazarus mortuus 11 sqq. 69) Cf. Ibid. 41, 10-12. ullegoria et tropologia. 528 rERIA SEXTA POST DOMINICAM QUARTAM QUADRAGESIMAE est ; et in statu naturae restitutae, in statu gratiae per Christum: Lazare, veni foras. Et statim prodiit. Vere Lazarus est, in cuius auxilio Deus omnia creavit: elementa, coelum, Angelos, mundum, Ecclesiam, paradisum, ad quem misit Spiritum Sanctum de coelo et unicum Filium: Sic... Deus dilexil mundum, ut Filium suum unigenitum daret. ?! Quoad tropologiam vero, hominem designat prius peccatorem et postea per Christum iustificatum; denotat mysterium iustificationis nostrae. ?? lictis, transitur ad Dominicam sequentem.
CHAPTER 29. Dominica In Passione!
Quis ez vobis arguet me de peccato? Sí veritatem dico pobis, quare non creditis mihi ? ? I. Naturalis est Dei proprietas sine peccato esse et peccare non posse, sicut solis lucidum esse, coeli esse clarum, nivis esse candidam, ignis esse calidum: Deus fidelis et absque ulla iniquitate, iustus et rectus. ? In igne saepe apparuit,* quoniam ignis puritatis hieroglyphicum est; Danieli apparuit nive indutus, sedens in throno igneo: Antiquus dierum sedit ; vestimentum eius candidum sicut nix el capilli capitis eius sicut lana munda ; thronus eius flammae ignis, rolae eius ignis accensus. * Candor nivis et flamma ignis puritatis symbolum sunt; ignis admittere non potest frigus, sic nec Deus peccatum. Nam omne peccatum vel ex impotentia, vel ex ignorantia, vel ex malitia oritur; Deus autem infinita potentia, sapientia et bonitas est. Ignis levis est sursum tendens, lucidus tenebras non admittens, calidus frigus eiciens; sic Deus potens, sapiens, bonus, ita ut cadere in ipsum iniquitas non possit; sanctus suapte natura est, sicut ignis calidus. Nec tantum sanctus praedicatur, verum etiam ter sanctus; sic enim ter sanctum Seraphim praedicant, 5 idest sanctissimum; et hanc ob causam Sanctus Sanctorum ? dicitur, idest sanctissimus. Nec tantum ter sanctus, sed supersanctus ostenditur; dum enim sic a 21-22; 15, 17; 24, 17; Ex 3, 2; Dt 4, 36; Ez 1, 4 sqq.; 8, 9. 5) Dn 7, 9. Vulg.: Quasi nix... quasi lana, etc, 6) Cf. Is 6, 3. 7) Dn 9, 24. Saepe Deus in igne npparuit ad significandam infinitam sanctitatem suam, hinc dicitur sanctus, ter sanctus, supersanctus et sanctilicans, quia naturall proprietate sanctissimus est. Talis cst etiam Christus, quia verus Deus homo, idco a Deo supra omnem creaturam dilectus, 530 DOMINICA Seraphim ter sanctus praedicatur, sedens supra templum ab Isaia videtur,? sicut visus fuerat a lacob in summitate scalae, * quae templum Domini designabat: Hic...domus Dei est el porta coeli. !o Templum autem Dei mundum designat, itemque Ecclesiam et paradisum, sicque ostenditur supersanctus, super omnem sanctitatem hominum et Angelorum. Nec tantum ter sanctus et supersanctus, sed etiam sanctificans, sicut sol lucidus et illuminans, ignis calidus et calefaciens. Sic Moyses ait: Qui aufers iniquitatem ... scelera alque peccaía. Sic Deus naturali proprietate sanctissimus est, sicut super omnem creaturam est. Nam sanctitas in spiritibus est sicut claritas in corporibus: clara est aqua, clarior aer, multo clarius coelum, clarissimum empyreum, quod coelum coelorum est; magna sanctitas Ecclesiae, maior sanctitas paradisi, maxima sanctitas Dei. Sic nanque in templo Domini sanctum erat atrium, sanctius tabernaculum exterius, quod sanctum dicebatur, sanctissimum tabernaculum interius, quod sancium sanctorum ?? dicebatur; in maius semper crescebat sanctitas. JI. Cum autem talis tantaque ostendatur Dei sanctitas, quiin sancto sanctorum habitat, proculdubio magna ostenditur Christi sanctitas, cum Christus suapte natura verus Deus sit. Hinc nanque si Deus nive indutus apparuit Danieli et si lux dicitur: Deus luz est, et tenebrae in eo non sunl ullae ; ? Christus etiam in transfiguratione apparuit solari luce et niveo candore indutus, !* ad ostensionem divinae sanctitatis, maxime cum dicat Pater: Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi bene complacui.!$ Obiectum amoris bonitas et pulcritudo est; in spiritibus autem bonitas et pulcritudo in puritate et sanctitate consistit. Cum Angelus hanc amisit, eiecit illum Deus de empyreo;?? cum hanc amisit homo, pulsus fuit de paradiso. Hic est Filius meus dilectus. Erat autem inter Moysen et Eliam, viros sanctissimos; sed hic dilectus plusquam Moyses, plusquam Elias, plusquam Sancti omnes, plusquam omnes Angeli, quia omnium Me 9,2-3; Lc 9, 29-30. 15) Mt 17, 5; 2 Petr 1, 17. 16) Cf. 2 Petr 2, 4; sud vr. 6. IN PASSIONE 531 sanctissimus, quia in sanctitate resplenduit facies eius sicut sol, astrorum omnium lucidissimus et vestimenta ... eius facta sunt alba sicut niz!? candidissima, summo candore praedita. Tali sanctitate Christus a Patre donatus fuit, Sicut autem ex illa flamma ignis revelavit Deus Moysi divinitatem suam dicens: Ego sum qui sum,?? ita hodie Christus manifestans puritatem suam: Quis ex vobis arguet me de peccato? ostendit etiam divinitatem suam: Antequam Abraham fieret ego sum ; *? ideo nemo poterat Christum de peccato arguere, quoniam Deus erat, nam alioquin, ait Salomon : Non est... homo... qui faciat bonum et non peccel ; *- Quis dicere potest... Purus a peccato ego sum? ** Omnis... homo mendaz, Deus solus veraz est.?3 Christus autem Deus (alis . .. decebat ut nobis esset pontifex sanctus, innocens, impollutus, segregatus a peccatoribus et excelsior coelis factus ; ** excelsior coelis, idest sanctior Angelis, Cherubim, Seraphim, ut verus Deus. III. Qui ex vobis arguet me de peccato? Si veritatem dico vobis, quare non creditis mihi? Qui ex Deo est, etc.?9 Iussit Hebraeis Deus in Deuteronomio ut crederent Prophetis qui Moysi similes essent, vita et doctrina sancti, qui minime argui et convinci possent falsi prophetae;?9$ hi nanque sunt veri prophetae characteres: sanctitas vitae et puritas doctrinae. Hinc missurus Deus ad praedicandum Ieremiam ait: Priusquam te formarem in utero novi te et antequam exires de vulva sanclificavi te et prophetam in gentibus dedi te : ** ecce sanctitas vitae; deinde vero: Ecce dedi verba mea in ore tuo, ecce constitui le hodie super gentes el... regna, ut evellas et destruas et disperdas el dissipes el aedifices et plantes : ?? ecce veritas sanctitasque doctrinae. Quoties igitur talis propheta advenerit, ex divinae legis praescripto adhibenda ei fides est, praestanda obedientia tanquam divino oraculo. Hoc est quod Christus ait quoad vitam: Quis ex vobis arguet me de peccalo? et quoad doctrinam: Si veritatem dico... quare non Est... Deus verux, omnis... homo mendaz. 24) Hebr 7, 26. 25) Io S, 46-47. quia omnium sanctissimus; hanc autem sanctitatem suam Christus hodie revelat slimul cum sua divinltate, Signa veri prophetae sunt sanctitas vitae et puritas doctrinae; talem autem se hodie Christus exhibet — promittens vitam aeternam servantibus sermonem suum. Qui ergo ipsum non audit, ex Deo non est. Ostenditur triplex origo pecenti: ignorantia, malitia, fragilitas. 532 DOMINICA creditis mihi? Nam: Si quis sermonem meum servaverit, morlem non videbit in aeternum. ?? Sub conditione loquitur, promittit et minatur: promittit vitam aeternam servantibus sermonem suum, minatur perpetuam mortem non servantibus. Sicut Dominus priusquam Ieremiam ad praedicandum mitteret, ostendit ei virgam vigilantem dicens: Vigilabo ego super verbo meo ut faciam illud, idest ut promissa impleam; ostendit etiam ollam succensam ... a facie aquilonis dicens: Ab aquilone pandetur omne malum super universam terram ; * sic Christus promittit et minatur: Ergo, si veritatem dico vobis, quare non creditis mihi? Cur iussa Dei non exequimini, ut credatis prophetae in quo reperitur sancLitas vitae irreprehensibilis et veritas doctrinae inculpabilis? Qui ez Deo est, verba Dei audit; propterea vos non auditis, quia ez Deo non eslis. *: Oves audiunt vocem pastoris sui; fidelis populus civitatis paret mandatis sui principis; in Aegypto veri Hebraei Moysen secuti fuerunt, Aegyptii vero Pharaonem; ?? veri Iudaei secuti fuerunt Davidem, populus autem Israel parricidam Absalomum.?3 Sunt in mundo duo principes: Deus et satanas: Qui ex Deo est, verba Dei audit ; qui autem ex Deo non est, ex satana est: Vos ex patre diabolo estis et voluntalem pairis vestri vultis facere, ?* quare: Propterea vos non audilis, quia ex Deo non estis: non filii Dei estis sed satanae, non electi sed reprobi. IV. Quis ex vobis arguet me de peccato? Triplex peccatum: ex impotentia, ut peccatum Petri;?5 ex ignorantia, ut peccatum Pauli dum persequeretur Ecclesiam: Ignorans feci; 5 ex malitia, ut peccatum Iudae: Unus ez vobis diabolus est;? ex fragilitate, ut peccatum Adami: Mulier... dedit mihi ... el comedi; *8 ex ignorantia, ut peccatum Evae: Serpens decepil me; ?? ex malitia, ut. peccatum serpentis. 19 Omnia hodie in Iudaeis reperiuntur: ex impotentia, quia ira perciti Christum blasphemabant, *! ira autem animi impotentia est; ex ignorantia: Est Pater meus qui glorificat me, quem vos dicitis quia habitatores terrae. 31) Io 8, 47. 32) Cf. Ex 14, 1 sqq. 33) Cf. 2 Rg 15, 1 sqq. 54-62; Io 18, 25-27. 360) 1 Tim 1, 13. 37) Io 6, 71. Vulg.: Ez vobis unus, cic. IN PASSIONE 533 Deus vester esl, el non cognovislis eum ; **. Si... cognovissent, nunquam gloriae Dominum crucifixissent; 5 ex malitia: Vos non auditis, quia ez Deo non eslis; Vos ex patre diabolo estis. JH. ALIA HOMILIA Quis ex probis arguet me de peccato ? Si veritatem dico vobis, quare non creditis mihi ? Qui ex Deo est, etc. ! - " — * . P 2 Christus in I. Incipiunt hodie sacratissimae passionis dominicae mysteria, .ocriricio nam hodie dominicam, quae Passionis dicitur, celebramus. P^5son7 Put Manifestum est autem quod passio Domini sacrificium fuit in ara simul et crucis oblatum pro salute humani generis; Christo agente sacerdotem, iod qui, ut Paulus ait, per Spiritum Sanclum semelipsum obtulit immaculatum Deo.? Quare Christus mirabili quadam ratione simul victima et sacerdos fuit. Non admittebat autem Deus in sacrificio nisi munda animalia, quae et immaculata essent et integra,? nec sacerdotem nisi iuxta legis praescriptum, hominem de stirpe Aaron, immaculatum, impollutum, sacris vestibus indutum ornatumque. * Haec autem omnia divinam Christi sanctitatem praefigurabant, ipse nanque Agnus est immaculatus, qui tollit peccata mundi, * sicut sol tenebras, et propterea dicitur Sol iustitiae. 5 Sed haec, quaeso, paulo diligentius. II. Animal quod Deo in sacrificium offerebatur, ut Deo placeret po cre necesse erat ut tres conditiones haberet: primo quidem, ut esset !ex trin : : ; " ue requirebat, animal mundum ex cicuribus, quod ruminaret et ungulas bifiquae " ; " fig bant das haberet; secundo, ut immaculatum esset, absque notis di- € versorum colorum; tertio, tandem, ut esset integrum, nullo morbo Pe'íectienem; infectum, nulla parte laesum, absque ullo defectu, integrum perfectumque. Animalia omnia in Scripturis in munda et immunda 15, 21; 17, 1. 4) Ct. Ex 28, 1 sqq.; Lv 21, 17 sqq. 5) Io 1, 29. Vulg.: Peccatum mundi. Peccata lect. cod. et ex Liturgia Ecclesiae. 6) Mal 4, 2. tria etiam requirebat in sacerdote, quae slgnilicabant Christi innocentiam et sanctitatem; hinc dicitur Christus Sanctus Sanciorum, quía in sanctitate omnes Sanctos excedit. 534 DOMINICA dividuntur, omnes homines in electos et reprobos. Christus futurus erat praedestinatus et electus, imo caput electorum,? hinc primogenitis delectabatur Deus;?* nec tantum electus, sed ab omni penitus vitii et peccati macula purus, sicut formatus fuit Adam in paradiso, Angeli in coelo; tandem perfectus homo, in nulla parte deficiens, ut nihil ei deesset eorum quae ad humanae naturae perfectionem requiruntur. Sic ait: Quis ez vobis arguet me de peccato? Tria haec etiam in sacerdote requirebat: ut esset de stirpe levitica, ex genere Áaron summi pontificis, hierarchae; ut nullum penitus naturalem defectum haberet toto corpore; tertio, ut accedens ad sacrificium sacris vestibus indutus ornatusque accederet. Elegerat Deus sibi tribum leviticam: maculas vitiorum odit, sanctarum virtutum, quae mentis nostrae habitus sunt, perfectionem requirit. Quando summus sacerdos initiabatur, totus abluendus erat aqua munda et pura, deinde oleo inungebatur et aspergebatur sanguine.? Ablutio illa innocentiam Christi praefigurabat, oleum gratiam et plenitudinem Spiritus Sancti, sanguis autem mysterium passionis. Pontifex duplici indumento specialiter induebatur, duplici veste talari: altera quidem byssina, candidissima, altera vero hyacinthina, caerulea, coelestis coloris. * Prior illa divinam Christi innocentiam significat, posterior coelestem, superhumanam, angelicam, divinam sanctitatem. Hinc a Daniele Christus Sanctus Sanctorum est appellatus; !? hinc apud Isaiam Christo Seraphim trisagium canunt dicentes: Sanctus, sanctus, sanctus Dominus Deus exercituum ; plena est omnis lerra gloria eius." Regius Vates praevidens in spiritu divinam Christi sanctitatem ait, cum eo in spiritu eloquens: Dilexisti iustitiam et odisti iniquitatem ; propterea unzit te Deus, Deus tuus oleo laetitiae prae consorlibus tuis.** Oleo Spiritus Sancti uncti sunt omnes Patriarchae, omnes Prophetae, omnes Sancti; sed Christus prae omnibus, ut esset Sol iustitiae. Dicit autem duo de Christi sanctitate: Dilexisti iustitiam et odisti iniquitatem, quoniam nihil aliud nisi haec Deus in lege mandavit: Declina a malo et fac bonum. ?? In hoc autem 8, 17. 8) Cf. Ex 29, 19-21; 30, 18-21. 9) Cf. ibid. 28, 1 sqq.; Lv 8, 1-15. IN PASSIONE 535 Christus Sanctos omnes praecessit, hinc ait sponsa: Dilectus meus candidus et rubicundus, eleclus ez millibus, vexillanus prae decem millibus: * dux exercituum Dei constitutus, candidus divina innocentia, rubicundus, divina praeditus caritate. Hinc Regius Vates Psalmo 25 decantat veluti in persona sua Christi divinam sanctitatem: Judica me, defende me, Domine, quoniam ego in innocenlia mea ingressus sum, ambulavi, esto defensor innocentiae meae, ei in Domino confidens non in[irmabor, non nutabo, certus sum quod de peccato argui non potero. Proba me, Domine, el tenta me, ure renes meos el cor meum, !? sicut alibi ait: Et vide si via iniquitatis in me est :!$ nec Deus quidem de minimo peccato Christum arguere potest, " in cuius oculis nec Angeli mundi sunt. Quoniam, inquit, misericordia tua, pietas et cultus virtutis, quem tu requiris, ante oculos meos est et complacui, ambulavi in veritate [tua]. Non sedi cum concilio vanitalis et cum impiis non sedebo. Lavabo, mundas ostendam manus meas el circumdabo altare tuum, Domine, quoniam dilexi !* decorem domus íuae et locum habitationis gloriae luae; ne ergo perdas cum peccatoribus... animam meam, quoniam cgo in innocentia mea ingressus sum... Pes meus slelil in directo : ? nunquam, inquit, vel minimum peccatum cogitatione admisi. Sic etiam 7 Psalmo veluti depingit Regius Vates absolutissimam imaginem sanctitatis Christi dicens: Beatus vir, singularis ille vir, qui non abiit in consilio impiorum el in via, etc.: ecce perfecta Christi innocentia; sed in lege Domini voluntas eius, et in lege eius meditabitur die ac nocte: ecce perfecta sanctitas; hinc erit tanquam lignum quod plantatum est secus decursus aquarum, quod fructum suum dabit in tempore suo, el folium eius non defluet ; *? erit tanquam oliva: Ego autem sicut oliva fructifera in domo Dei ; ** sicut palma, nam: Justus ut palma florebit, quae perpetuo viret, ef sicut cedrus Libani procerrima, quae nunquam putrescit, nunquam folia abicit, odorem semper iucundissimum emittit, in coelum rectissima tendit et procerrime ascendit umbramque gratissimam efficit;?? sic multiPeccato iterum ponitur. 18) Ms.: Dilezisti. 19) Ps 25 (hebr..26), 3 sqq. Regius Vates Ps. 25 canit divinam Christi sanctitatem, sic ctiam Ps. 1. Semper Christus lucens et candidus apparet ob suam sanctitatem, quam depingit etiam Divus Ioannes in Apocalgpsi sub figura candoris et lucis. Sanctitas Christi divina est, 536 DOMINICA liplicabitur,** crescet: Omnia quaecunque faciet, prosperabuntur. ** Sic utique Christus. IIT. Quis ez vobis arguet me de peccato? Apparuit Christus Ezechieli sex Angelis comitatus lineisque indutus nivei coloris, ?5 sicut in transfiguratione apparuit inter Moysen et Eliam. ?5 Semper Christus candidus apparet, purus et sanctus, nam, ut Paulus ait: Talis... decebal ut nobis essel pontifex sanctus, purus, innocens... segregalus a peccatoribus el ezcelsior coelis facíus,?" idest Angelis multo sanctior. Divus Ioannes in Apocalypsi divina quadam arte depingit pontificis nostri divinissimam sanctitatem; ait enim quod apparuit ei Christus indutus podere, talari veste, sacerdotali indumento, tunica byssina qua pontifex vestiebatur. Apparuit autem in medio septem candelabrorum aureorum, per quae septem Ecclesias, idest fideles sanctosque omnes interpretatur; habebatque in dextera sua septem stellas designantes Angelorum multitudinem; quare homines sancti hieroglyphice per septem aurea candelabra, Angeli vero per septem stellas splendidas sunt significati; Christus autem in medio eorum alba indutus, sed Deo similis. ?3 Apparuit nanque Danieli Deus in humana forma tanquam senex summe venerabilis: Antiquus dierum sedil ; vestimenlum eius candidum sicut niz, el capilli capitis eius sicut lana munda. ?? Sic Ioannes Christum vidit vestilum podere et praecinclum ad mammillas zona aurea ; caput... eius et capilli erant candidi tanquam lana alba et tanquam niz, et oculi eius tanquam flamma ignis, ct pedes eius similes aurichalco... de ore eius gladius uliraque parte acutus exibat, el facies eius sicul sol in virtute sua lucet. 3? O mirabilem visionem! Sanctitas designatur per lucem, sicut iniquitas per tenebras: Eratis... aliquando tenebrae, nunc auiem luz in Domino, ut filii lucis ambulate. * Sanctitas hominum est sicut splendor candelabrorum aureorum ardentium, sicut Christus de pag. 172; cp. 40, pag. 179; Aug. Calmet Dictionarium Historicum S. Scriplurae, sub hac voce. munda. 30) Ape 1, 13-16. Vulg.: Luceí in virlutle sua. 31) Eph 5, 8. IN PASSIONE 537 Ioanne Baptista ait: Ille erat lucerna ardens el lucens ; ? sanctitas deo omnino Angelorum sicut splendor stellarum; sed sanctitas Christi sicut lux equi solis in virtute sua, idest cum maxime splendet. Christi sanctitas similis est, imo aequalis est, eadem est cum sanctitate Dei, qui peccare omnino non potest, nam: Luz est, el tenebrae in eo non sunt ullae; 33 Lucem inhabitat inaccessibilem, ** eadem sanctitas est, sicut etiam de Christo Paulus ait: Qui factus est nobis a Deo sapientia el iustitia el iuslificatio el redemptio: ** adeo sapiens, adeo iustus, adeo sanctus, ut sit ipsamet sanctitas. Nec peccare potest ut homo. Nam omne peccatum vel malitia, neque etiam vel ignorantia, vel impotentia committitur. In Christi pectore nulla — "renes malitia, nullum malum desiderium, nam praecinctus erat zona aurea ad pectus, divina caritate; nulla vel minima cogitatio mala in Christi mente, nam: Capilli eius sicut lana alba etl sicut niz ; in intellectu nulla ignorantia, nam: Oculi eius sicut flamma ignis, qui suapte natura lucidus est; nulla in eo infirmitas, nam: Pedes eius sunt similes aurichalco, sive chalcolibano, ex fornace purissimo atque fortissimo, pedes autem Christi carnem significant: nulla in eo carnis infirmitas; nunquam vel verbo lapsus fuit, nam de ore eius gladius utraque parte acutus : Vivus est enim sermo Dei et efficax et penetrabilior omni gladio ancipiti. ** Quis ez vobis arguet me de peccato? Quis in sole reperiet macuquoniam las? Esse omnino sine peccato Dei proprium est, propterea sic PUR GKET ait Christus, quoniam vere Deus est: Antequam Abraham fieret ego sum,?' alludens ad illud quod Moysi dixit Deus de medio flammae ignis: Ego sum qui sum.?* Nam Christus tunc Moysi apparuit, hinc nanque Angelus Domini apparuisse dicitur, qui et Dominus Deus appellatur, 3? quoniam Christus vere Dei Angelus et Deus est. Apparuit autem in igne, qui apud Aegyptios puritatis hierogly- Ideo phicum erat, ^ nullam enim contrahere impuritatem potest, et meoe toner talla quaeque ab omni impuritate purificat; sic Christus ignis dicitur: Per ignem, Veniet ad templum suum Dominator, quem vos quaeritis, et. Angelus pienlia a Deo... et sanctificatio, etc. 36) Hebr 4, 12. 37) Io 8, 58. pag. 495. quia etiam sanctitatem communicat. Templum figura Christi, quia in eo reperitur sanctitas humana, angelica, divina, omnipotentia, infinita sapientia et plenitudo gratiae; 538 DOMINICA lesiamenti, quem vos vultis. Ecce venit, dicil Dominus ezercituum. Et quis poterit cogitare diem adventus eius? El quis stabit ad videndum eum? Ipse... scdebit con[lans, idest purificans et emundans argentum, el purgabit filios Levi ... sicut aurum et sicut argentum. *! Cum igitur ignis sit divinae puritatis hieroglyphicum, quo etiam a Seraph purgata fuerunt labia et mens Isaiae, *? propterea Deus in Sacris Litteris ignis est appellatus, ? quoniam ipsamet puritas est; similiter et Christus. Deinde vero, quoniam ignis secum, quocunque pergat, ubicunque sit, non solum retinet calorem sicut sol lucens, sed etiam communicat, impartitur; sic Deus sanctitatem. Hinc Moysi dixit terram esse sanctam locum ubi manebat: Locus... in quo stas, terra sancta est; ** hinc divinum templum dicebatur sanctum ; 55 hinc ait: Sanclificavit tabernaculum suum Altissimus. 46 IV. Sed quodnam tabernaculum et templum Dei verum nisi Christus, in quo inhabitat omnis plenitudo divinitatis? ** Hinc hodie in templo reperitur tanquam figuratum iuxta suam figuram et imaginem, templum enim Christi figura erat, sicut ait: Solvite templum hoc, de templo dicens corporis sui.** Sed Dominus in templo sancto eius. ** Nihil] immundum aut impurum inferri poterat in templum, 59 mysterium divinae in Christo sanctitatis. Triplex reperitur sanctitas in Divinis Litteris, in tribus forte tabernaculi et templi partibus designata: humana in Ecclesia militante in terris, angelica in coelesti paradiso et Beatorum.in Ecclesia triumphante, tandem sanctitas est divina, suprema, maxima, hinc Sanctus Sanctorum *' appellatur Deus. Haec Christi sanctitas est. Amplius, in Sacris Litteris Deus semper reperitur summus iniquitatis osor summusque sanctitatis et virtutis amator, hinc peccare nullo modo potest; Christus autem Deus est, et quatenus homo nequaquam peccare potest sicut Adam in paradiso, quoniam Christo homini communicata fuit divina omnipotentia: Daía est mihi omnis polestas ; 9. divina omniscientia: In quo sunt omnes thesauri sapien- 24, 17; Dt 4, 24; Hebr 12, 29. 44) Ex 3, 5. 45) Cf. ibid. 26, 34; 39, 1; Lv 19, 8 Ps 19, 3; 59, 8. 46) Ps 45, 5. 47) Col 2, 9. 48) Io 2, 19-21. IN PASSIONE 539 liae et scientiae * Dei; communicata omnis gratiae plenitudo: Spiritus Domini super me, eo quod unzit me; 55 Requiescet super eum Spiritus Domini ; 55 Verbum caro factum est... plenum gratiae el veritatis... et de plenitudine eius omnes nos accepimus ... gratiam pro gralia, quia... gratia el veritas per Iesum Christum facta est: * ipse fons gratiae. Quoniam igitur Christus spiritum habuit fortitudinis, non potuit peccare per impotentiam: ostendit hodie divinam potentiam suam dum oculis Iudaeorum volentium lapidare eum, reddidit se invisibilem, hoc enim est: Abscondit se et exivit de templo, 5 sicut Ezechiel vidit gloriam Dei egredientem de templo illudque relinquentem. 5? Quoniam spiritum habuit sapientiae, intellectus et scientiae, non potuit peccare per ignorantiam, hinc ait hodie: Est Pater meus qui glorificat me, quem vos dicitis quia Deus vester est el non cognovistlis eum ; ego aulem novi eum, el si dixero quia non novi eum, ero similis vobis mendax ; sed scio eum ; *? imo alibi ait: Nemo novit , Patrem nisi Filius et cui voluerit Filius revelare. * Non per malitiam, quoniam ait: Ego daemonium non habeo, sed honorifico Patrem meum... non quaero gloriam meam; *? spiritum habuit pietatis et timoris Domini, hanc ob causam apud Ezechielem Christus homo est habens non tantum faciem hominis, sed etiam faciem leonis, faciem vituli et faciem aquilae, 9 ad designandam Christi fortitudinem vere leoninam, mentis perspicaciam aquilinam et sanctitatem ac puritatem animae vitulinam, quoniam tanquam agnus erat purissimus et innocentissimus: Ecce Agnus Dei, ecce qui tollit peccatum mundi. 9* Hane ob causam apud Ieremiam Christus dicitur germen iuslum: Ecce dies veniunt, dicil Dominus, et suscitabo David germen iusium... el sapiens eril el faciet iudicium et iustitiam in lerra; 55 et alibi: Germinare faciam David germen iustitiae et faciet iudicium el iustitiam in lerra. ^ Regius Vates etiam: Erit tanquam lignum quod plantatum est secus decursus aquarum, quod frucium suum dabit in tempore suo, et folium eius non defluet, et omnia quaecunque faciet Nos omnes accepimus. 58) Ibid. 8, 59. 59) Cf. Ez 10, 18. $0) Io 8, 54-55. Vulg.: Non scio eum, etc. 61) Mt 11, 27. Vulg.: Neque Patrem quis novit, etc. non poterat ergo peccare, per impotentiam, vel ignorantiam aut malitiam; ideo appellatur germen iustum, quia semper sanctus fuit corde, ore et operc. Ostenditur hodie sanctitas Christi excedens sanclitatem Sanctorum omnium, Voluit Deus Christum plenum sanctitatis creatae et incrcatae, 540 DOMINICA prosperabuntur, " ad designandum quod Christus arbor bona est, sicut ipse ait: Arbor bona fructus bonos facit et non polest arbor bona malos fructus facere. 99 Sie non potuit peccare Christus. Sanctus fuit Christus corde, ore, manibus; corde, nam ait: Non quaero gloriam meam, sed eius qui misit me, 9? non fuit cor Christi guavtía ?? infectum: Sensus .. . et cogitatio humani cordis ad malum prona sunt omni tempore; ?* sanctus ore: Veritatem dico vobis, imo: Si quis sermonem meum servaverit, mortem non gustabit in aeternum; *?* sanctus operibus: Honorifico, inquit, Pairem meum ; * Scio eum etl sermonem eius servo ;?* Quae placita sunt ei facio semper. ?* V. Ostenditur in hodierno Evangelio Dominus maior Abrahamo et Prophetis: Nunquid tu maior es patre nostro Abraham, qui mortuus est? Et Prophelae mortui sunt.?* Sed Abraham pater vester, inquit, exultavit ut videret diem meum; vidit et gavisus est. " Sanctitas Christi maior est sanctitate Sanctorum omnium, etiam Angelorum, sicut lux solis et calor ignis, quoniam aequalis est sanctitati Dei; hinc ait: Antequam Abraham fieret ego sum, ostendens divinitatem suam. Hoc dixit Christus manifestans se Deum aeternum esse, illum utique Deum cui Seraphim trisagium canunt apud Isaiam dicentes: Sanctus, sanclus, sanctus Dominus Deus exercituum, plena est omnis lerra gloria eius. ** Deus ter sanctus est, quoniam suapte natura est ipsa sanctitas. Voluit autem Deus Christum esse spiritu, vita et moribus immaculatissimum, sicut Absalom pulcherrimus, absque ulla penitus macula toto corpore erat. ^ Nec tantum omni plenitudine gratiae et creatae sanctitatis hominem plenum esse voluit, verum etiam omni plenitudine sanctitatis increatae; non sine causa. Nihil enim Deus frustra agit. 9 Posuit in humano corpore cor tanquam fucinam caloris, utique ut membris omnibus vitalem communicaret calorem; posuit in aeternum. 73) Ibid. vr. 49. 4^4) Ibid. vr. 55. 75) IDbid. vr. 29. IN PASSIONE 541 coelo solem thesaurum lucis perpetuae, utique ut totum illuminaret mundum. Hanc ob causam Christum tanta sanctitate et gratia replevit. Hinc appellatus est Sol iustiliae; * hinc Ioannes ait: Verbum caro factum est... plenum gratiae et veritatis... et de plenitudine eius nos omnes accepimus ... gratiam pro gratia, quia ... gratia el verilas per Iesum Christum facta est. Ad hoc venit Christus in mundum, ad sanctificandos homines, sicut Angelus Danieli dixit: Ut consummetur iniquitas et finem accipiat peccatum .. . et adducatur iustitia sempiterna ; * et Angelus Ioseph: Ipse... salvum faciet populum suum a peccatis eorum. 9 Ad hoc instituit Sacramenta in Ecclesia, ad hoc praedicavit Evangelium, ad hoc vitam duxit virtutibus exemplaribus ornatissimam, ad hoc passus tandem est. Nam ad sanctificandum hominem tria requiruntur: potestas, meritum et virtutis exemplum. In Christo potestas est, quia Deus omnipotens est; meritum et exemplum, quia homo divina sanctitate praeditus. Hinc apud Isaiam legimus: Vocabitur nomen eius consiliarius, Deus, forlis, Pater futuri saeculi, princeps pacis; ** Deus, forlis potestate, pater futuri saeculi merito, princeps pacis exemplo, nam dux praecedit milites. Hinc etiam: Dominus legifer noster, Dominus... iudex nosler... rex nosler, ipse salvabil nos : ** rez nosler potestate, iudex noster ut summus sacerdos et pontifex, qui populum a peccatis expiabat; legifer nosler, cuius vita lex est cunctis fidelibus. Positus fuit Christus a Deo in mundo tanquam exemplar infallibile omnium virtutum: Inspice et fac secundum exemplar, quod tibi in monte monsíiraium est. 5 Exempla principum virorum vel maxime movent homines; sic venit Christus ut sua doctrina et exemplo nos omnes ad sanctitatem ex animo colendam permoveret. Sed tamen adhuc dicit: Si veritatem dico vobis, quare non creditis mihi? Nam: Si quis sermonem meum servaverit, morlem non videbit in aeternum. Nihilominus adhuc mundus totus in maligno positus est. * En in hodierno Evangelio peccata cordis, oris et operis. Peccata cordis: Quare non creditis mihi? malae voluntatis: Proplerea vos non auditis, quia ex Deo non estis; *5 Vos ex paire diabolo estis et desideria legifer noster, elc. 86) Ex 25, 40. 87) 1 Io 5, 19. 88) Io 8, 46-47. ut totum mundum illuminaret. Ad sanCtificandum tria requiruntur: potestas, meritum et exemplum, quae in Christo omnino Inveniuntur. Et tamen Iudaei corde, verbis et operibus eum persequebantur, jmo inique lapidare volebant. Mysteria hodierni Evangelii ostensa fuerunt leremiae et Ezechieli, 542 DOMINICA patris vestri vultis facere; ** ignorantiae: Quem vos dicitis quia Deus vester esl, el non cognovistis eum. *? Peccata oris, basphemiae: Nonne bene dicimus nos quia samaritanus es tu et daemonium habes? * peccata operis: T'ulerunt ergo lapides ut iacerent in eum. *? Vae genti peccatrici, populo gravi iniquitate, semini nequam... A planta pedis usque ad verticem capitis non est in eo sanitas. 9 Videmus hodie in Christo divinam sanctitatem: Quis ex vobis arguet me de peccato? solus enim Deus natura est sine peccato: Deus luz est, et tenebrae in eo non sunt ullae ; in Iudaeis autem satanicam iniquitatem. Principem iniuria aliqua afficere crimen est laesae maiestatis; eum autem in domo sua magnis probris afficere et occidere verberibus aut lapidibus velle, summum crimen. Christus princeps paradisi, verus Deus, in domo sua erat, in templo Patris sui: Veniet ad templum suum Dominator, quem vos quaeritis, el Angelus teslamenti, quem vos vullis; in sua igitur ipsius domo eum volunt lapidibus perdere: Quid est quod dilectus meus in domo mea fecil scelera multa ? * Assuerus rex videns Aman supra lectum reginae Esther, suspicatus quod ad laedendam reginam ibi se posuisset ille, ait: Adhuc me praesente, in domo mea vull opprimere eam ? ?*^ Ferre non potuit vel suspicionem talis iniuriae. Nos autem, fratres, Deum in domo ipsius offendimus! VI. Quis ex vobis arguet me de peccato? Proponit nobis hodie Sancta Ecclesia Ieremiam prophetam a Deo in matris utero sanctificatum, ** tanquam singularem figuram Christi. Sed et in Evangelio videre mihi videor mysteria quae primo ostensa sunt Ieremiae, cum a Deo institutus propheta fuit missusque ad praedicandum. Vidit enim, ostendente Deo, prius quidem virgam vigilantem, hieroglyphicum divinae iustitiae ac rectitudinis, postea vero ollam ferventem, ardentem, succensam nimis, quae venire videbatur ab aquilone, quae exercitum designabat regis Babylonis; ait autem: Ab aquilone pandetur omne malum. *' Olla igitur designat synagogam satanae. me praesente, in domo mea. 96) Cf. Breviarium Rom. lectiones primi noct. huius Dominicae. 97) Ier 1, 11-14. IN PASSIONE 543 Mysteria etiam quae Ezechieli divinitus ostensa fuere. Vidit enim nubem magnam, aquilonari vento agitatam, quae ex omni parte ignem vomebat, sed infra eam nubem vidit gloriam Dei Christumque, qui totus divino quodam splendore luceque fulgebat. ** Nubes autem a vento agitata hieroglyphicum est peccatorum, de quibus Petrus: Hi sunt, inquit, fonles sine aqua... nebulae turbinibus exagitalae ; ?? et Iudasapostolus: Hi sunt... nubes sine aqua quae a venlis circumferuntur, drbores aulumnales, infructuosae, bis moriuae, eradicatae. 100 Sic videmus Christum hodie in medio huius nubis exagitatae a vento aquilonari, in medio synagogae Iudaeorum, quae agitata a spiritu satanico igneas flammas evomit irarum hodie in Christum; irati nanque Iudaei contra Salvatorem, prius quidem in blasphemias prorumpunt: Samaritanus es tu el daemonium habes ; postea vero maiori ira et furore satanico accensi, ad lapides mittunt manus: Tulerunt ergo lapides ul iacerent in eum. Video lucem et tenebras primi diei: Vidit... lucem quod esset bona ; ** Eratis... aliquando tenebrae, nunc autem lux in Domino; Ego sum luz mundi; Lux in tenebris lucet, ? sicut sol in Aegypto. !*? Videndum nobis est cuinam similes sumus: Christo sanctissimo, an Iudaeis pessimis. A fructibus cognoscetis arborem. 103* VII. Quis ez vobis arguet me de peccato? Si veritatem dico vobis, quare non creditis mihi? Qui ex Deo est, etc. Mandavit, inquit, Deus vobis in Lege ut veros Prophetas audiretis eisque integram fidem adhiberetis, modo in propheta reperiretur vitae sanctitas et veritas doctrinae. Sic enim Lex ait: Prophetam suscitabo eis de medio fratrum suorum similem tui et ponam verba mea in ore cius ; loquetur... ad eos omnia quae praecepero illi. Qui autem verba . .. quae loquetur in nomine mco, audire noluerit, ego ultor existam."** Cum igitur, inquit, sic Deus praeceperit, cur non creditis mihi? Quis ex vobis arguet me de peccato? Si veritatem dico vobis? Magnum quaesitum est, cui responderi non potest; nec priori quidem quaesito respondere potuerunt Iudaei: Quis ex vobis arguet nam contra Christum hodie synagoga insurgit a spiritu santanico cxagitata. Signa veri prophetae sunt vita sancta et doctrina vera. Magnum quaesitum proponit Christus, cui non potuerunt respondere Iudaei, sicut respondere nequeunt omnes qui in Christum peccant. Christus hodie mundum dividit in filios Dei et filios sRalanae. 544 ; DOMINICA me de peccato? Per Michaeam Deus similiter loqui videtur: Popule meus, quid feci tibi? aut quid molestus fui? Responde mihi.195 Per Ieremiam etiam: Quid iniquitatis invenerunt in me patres vestiri, quia elongaverunt se a me? 195 Sic Christus: Quis ex vobis arguet me de peccato? Cui unquam malum feci? cui nocui unquam? cui damnum vel molestiam attuli? Sic dicam, homo: quid mali unquam egit tibi Deus? Cur ergo in Deum peccas? cur Deum offendis? cur Iudaeorum hodie socius esse vis blasphemantium et lapidantium Christum? Peto, homo: Si praesens fuisses hodie cum Christo, num tu quoque cum Iudaeis lapides tulisses ut in Christum iaceres? An non Christum defendere voluisses, sicut Petrus fecit in horto, !? sicut agit bonus miles cum suo duce, bonus servus cum suo domino, bonus subditus cum suo principe, bonus filius cum suo patre? Quis filius patrem non defendit cum ab inimicis impetitur? Cur ergo nunc Christum lapideo corde offendis? VIII. Qui ez Deo est, verba Dei audit. Duas in partes Christus hodie mundum universum secatum ostendit, sicut etiam in die iudicii apparebit:?9€? omne hominum genus dividit in filios Dei et in filios satanae. Filii Dei sunt omnes Christo similes, qui vitam ducunt sine peccato: Quis ex vobis arguet me de peccato? Filii satanae sunt peccatores, Iudaeis hisce hodierni Evangelii similes, increduli, inobedientes, blasphemi, mendaces: Ero similis vobis mendax. Qui Christo similes sunt, in eo maxime dignoscuntur si peccatum et vitium mentis super omnia abominantur, nam ex omnibus mundi malis Christus peccatum et ignorantiam repulit: Dicitis quia Deus vesler est, el non cognovistis eum ; ego aulem novi eum, el si dixero quia non scio eum, ero similis vobis mendaz ; sed scio eum el mandata eius servo. Ignorantiam Dei et vitium mentis super omnia Christus odit; imo, ut in mundo destrueret mala mundi, alia suscepit: paupertatem, ignominiam, poenas, mortem crucis. Hi igitur vere sunt Christo similes qui vitia et peccata super omnia mala abominantur et fugiunt. IN PASSIONE 545 III. ALIA HOMILIA Quis ex vobis arguet me de peccato ? Si veritatem dico vobis, quare non creditis mihi ? Qui ex Deo est, etc. ! I. Ostenditur nobis divina Christi innocentia sanctitasque. Sicut enim Deus ab initio [hominem] innocentem creavit, ? ita et Christum; sed primum hominem creavit sicut lunam, Christum sicut solem: Vobis timentibus nomen meum orietur Sol iustitiae. * Christi sanctitas praedicata est a Deo, ab Angelis, a Prophetis et Apostolis et ab ipsomet Christo. A Deo in Iordane * et in monte Thabor: Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi bene complacui ; * ab Angelis, nam Gabriel ad Mariam ait: Quod ex le nascetur Sanctum, vocabitur Filius Dei ; * Seraphim apud Isaiam clamant: Sanctus, sanctus, sanctus Dominus Deus exercituum, ? Deum in humana specie collaudantes. Ter sanctus dicitur Christus, quoniam triplex reperitur sanctitas: hominum in Ecclesia, Angelorum in paradiso, et Dei, qui Sanctus Sanctorum est, sol sanctitatis. Christus sanctus ut homo, sanctus ut Angelus, sanctus ut Deus: Antequam Abraham fieret ego sum,* sicut dixit cum in flamma ignis Moysi apparuit, * ignis autem hieroglyphicum est puritatis. Praedicatur a Prophetis. Regius Vates de Christo ait: Thronus tuus, Deus, in saeculum saeculi, virga directionis, virga regni tui. Dilexisti iustitiam et odisti iniquitatem ; propterea unzit ie Deus, Deus iuus oleo laetitiae prae consortibus tuis. Myrrha et gutta el casia a vestimentis luis." QConiungit Christi sanctitatem cum divinitate, quoniam sanctitas Christi sanctitas Dei est: Unzit te Deus unctione Spiritus Sancti prae consortibus luis. Consortes Christi sunt omnes electi Dei tum homines tum Angeli; Christus sanctior hominibus et Angelis; hinc divinum spirabat sanctitatis odorem: M yrrha et gutta et casia a vestimentis tuis, a domibus eburneis, timentibus, ctc. 4) Ct. Mt 3, 17. 8) Ibid. 17, 5; Lc 9, 35; 2 Petr 1, 17. 2-14. 10) Ps 44, 7-9. Vulg.: Sedes tua, Deus, etc. Ostenditur hodie Christi sanctitas, quae praedicata fuit a Deo, ab Angelis, & Prophetis. Christus omnino Impeccabills erat. Sanctitas Christi praedicata fuit etiam ub Apostolis, et ab ipsomet Christo 546 DOMINICA ubi designat divinas Christi virtutes elegantissima metaphora sumpta a pretiosis et odoratis vestibus, quae servantur intra arcas eburneas regias, summa arte elaboratas, in regio thesauro ac repositorio. Isaias Christi sanctitatem praedicavit dum dixit: Egredietur virga de radice Iesse et flos de radice eius ascendet, el requiescet super eum Spiritus Domini, spiritus sapientiae el intellectus. Si homo peccat vel peccare potest, triplici ex causa id evenire potest: vel ex carnis fragilitate, vel ex ignorantia, vel ex malitia. Christus non potuit peccare ex malitia, nam in eo erat spiritus timoris Domini ; non ex ignorantia, quia erat in eo spiritus sapientiae el intelleclus ; non ex impotentia, quia in eo spiritus fortitudinis. '* Daniel Christum appellat Sanctum Sanctorum; ? Ieremias Christum appellat germen iustitiae: Suscitabo David germen iustum; * Germinare faciam David germen iustitiae; 5 Zacharias: Ecce rex luus veniel tibi iustus el salvator. !$ Praedicata ab Apostolis et Evangelistis. Ioannes Christum indicans aiebat: Ecce Agnus Dei, ecce qui tollit peccata mundi ; " Petrus Christum dixit Agnum immaculatum : Redemplti estis... prelioso sanguine quasi Agni immaculati Christi ; 5 Paulus ait quod Christus factus est nobis sapientia a Deo cet iustitia et sanctificatio. !? In Apocalypsi legimus quod quattuor animalia ante thronum Dei et Christi semper dicunt: Sanctus, sanclus, sanctus Dominus Deus omnipolens. ?9 Christus tandem de seipso ait: Quem Pater sanctificavit et misit in mundum, * et hodie: Quis ex vobis arguet me de peccato? Sic et Samuel dixit universo populo, ut coram Domino et coram rege Saul electo dicerent si quid haberent contra eum, syndacatu m?" non recusabat;?* sic David dixit Ionathae: Quae est iniquitas mea et quod peccatum meum in patrem luum, quia quaerit animam meam? ** Deus ipse sic aliquando locutus est apud Ieremiam : Quid invenerunt patres vestri in me iniquitatis, quia elongaverunt a me et ambulaverunt post vanitalem et vani facli sunt??* et per Michaeam: Popule clesiae. 18) 1 Petr 1, 18-19. 19) 1 Cor 1, 30. 20) 4,8. 21) Io 10, 36. 21*) De hac voce cf. Du Cange Glossarium Mediae et 1nfimae Latinitatis. 22) Cf. 1 Rg 12, 1-5, 23) Ibid. 20, 1. 24) 2, 5. IN PASSIONE 547 meus, quid feci tibi? aut quid molestus [ui tibi? ?** Sic Christus hodie: Quis ex vobis arguet me de peccato? II. Peccatum committi potest corde, ore vel opere, sicut patet in Iudaeis hodie, nam corde et animo quaerebant Christum interficere, ore blasphemabant: Nonne bene dicimus nos quia samaritanus es tu el. daemonium habes??* operibus lapidabant: Tulerunt ergo lapides ut iacerent in eum. ?* Christus nec opere, nec ore, nec corde unquam peccavit: Peccatum non [fecit neque inventus est dolus in lingua, in ore eius.?? Regius Vates: Speciosus forma prae filiis hominum, diffusa est gratia in labiis luis:?9 ecce os Christi plenum gratia, sine peccato; Dilezisti iustitiam et odisti iniquitatem : 9? ecce cor Christi totum sanctum; Propter veritatem et mansuetudinem et iustitiam et deducet te mirabiliter dextera tua : ** ecce manus Christi sanclLissimae. Deus fidelis et absque ulla iniquitate, iustus el rectus, * ait Moyses; Christus autem verus Deus est: Antequam Abraham fieret ego sum. Sponsa in Canticis vivo modo veluti depingit nobis divinam Christi sanctitatem dicens: Dilectus meus candidus et rubicundus, electus ex millibus, vexillans in decem millibus.?* Consistit sanctitas in candore innocentiae et in ardore divinae caritatis; in his Christus Sanctos omnes excedit. Tunc per partes describit sanctitatem Christi, quod non potuit peccare Christus per ignorantiam, quia caput eius aurum optimum; ?* non per malitiam, quia oculi eius sicut columbae super rivulos aquarum quae lacte sunt lotae ; 9 non per fragilitatem, quia crura illius columnae marmoreae, fundatae ... super bases aureas ?? - de forti homine dicimus quod bonas columnas habet desubtus ; — non peccavit corde, quia venter eius, idest pectus, eburneus, distinctus sapphiris, 99 animus candidissimus, virtutibus ornatissimus; non ore, quia labia cius lilia distillantia myrrham primam ; 9? Si veritatem dico vobis ; non tandem opere, quia manus illius tornatiles aureae, plenae hyacinthis, " opera eius perfecta, pretiosissima, ornatissima Peccatum committi potest corde, ore, opere; nulo ex his modis Christus peccare poterat, quía undequaque perfectissima est eius sunctitas. Tali sanctitate Deus voluit Christum repletum, ut posset mundum Hluminare et sunctilicare; hinc dicitur et fult homo vere Coelestis, sanctis virtutibus. Sic perfectissima undequaque est Christi sanctitas praefigurata in solari luce, in integritate sacerdotis, €! in paschali agno sine macula, * in pulcritudine Absalomi, * in arca ipsa testamenti, * in qua tabulae legis, ** virga Dei** et urna mannae asservabantur. *' III. Sed quam ob causam voluit Deus Christum tali tantaque sanctitate replere atque ornare? Deus natura sanctissimus, sanctitate summopere delectatur. Hinc habitabat in sancto sanctorum in medio cherubim, habitat in coelo in medio sanctorum Angelorum, et fidelibus suis ait: Sancli eritis, quoniam ego sanctus sum Dominus Deus vester. *? Deinde, quia misit Christum ad sanctificandum mundum, sicut creavit solem ad illuminandum mundum: Ecce Agnus Dei, ecce qui tollit peccata mundi ; Verbum caro factum est... plenum gratiae et veritatis... de plenitudine eius nos omnes accepimus el gratiam pro gratia, quia lez per Moysen data est, gratia et veritas per Iesum Christum facta est. ** Hanc ob causam dictus est Christus luz mundi, 59 quia venit ad pellendas tenebras vitiorum et peccatorum omnium, nam vitia tenebrae sunt: Eratis... aliquando tenebrae, nunc aulem lux in Domino. 5! Sanctus graece &qc*? dicitur, sine terra, nam si terra non esset, nulla esset in mundo obscuritas, nula nox, semper dies perpetuus, aeterna claritas; terra est mater noctis, nidus, imo origo et fons tenebrarum omnisque obscuritatis; et elementa quo magis elevantur a terra eo sunt puriora et clariora, nam sordes omnes a terra sunt. Hanc ob causam Christus dictus est homo coelestis, 95 in quo nihil terrenum; quaotía * in nobis terra est, amor proprius, amor vanitatis, nam creatura omnis vana est, vanitas est, nihil est, quoniam ex nihilo facta est; Christus autem ait hodie: Ego... non quaero gloriam meam, non quaero quae mea sunt, sed honorifico Palrem meum, 55 quaero gloriam Dei. 45; 20, 7. 26; 1 Petr 1, 16. 49) Io 1, 14-17. 50) Ibid. 1, 95 3, 19; 8, 12; 9, 5; 12, 46.
CHAPTER 30. Feria Secunda Post Dominicam Passionis
Miserunt principes et. Pharisaei ministros ut apprehenderent lesum. lesus autem dizit eis : Adhuc modicum lempus vobiscum, ctc. ! I. Sicut Moyses et Aaron peccaverunt Deo percutientes petram in deserto virga virtutis Dei, petra tamen, licet male percussa, viscera sua aperuit et sitienti populo magno miraculo aquarum coelestium rivos et flumina dedit, magnum plane et inaestimabilem thesaurum,? sicut Moyses ait: Domine Deus, aperi populo huic thesaurum tuum, fontem aquae vivae,? sic hodie accidit. En petra: Christus in mundi deserto, nondum fpervenimus in terram promissionis; en Moyses et Aaron capita populi: principes et Pharisaei; en virga Dei tradita eorum manibus: principatus, potestas; hac virga petram percutiunt, dum ministros hodie mittunt ad comprehendendum eum, tanquam facinorosum hominem, carcere, vinculis et morte reum. Dominus tamen tali tantaque iniuria lacessitus, «immemor iniuriae, memor clementiae, »?'* aperit viscera pietatis suae dicens: Si quis sitit, veniat ad me et bibat. * Peccaverunt Moyses et Aaron percutientes petram illam peccato infidelitatis: Quia, inquit, non credidistis mihi ut sanclificarelis me coram mulliludine ; ^ non crediderunt quod petra illa dare posset aquas, vel.si crediderunt, quoniam dixerat: Loquimini ad petram... el illa dabit aquas,5 non fuerunt stabiles in ea fide; ubi ad petram devenerunt eamque oculis conspexerunt, dubitavere: Num de petra hac... poterimus aquas educere ?? Forte non agnoverunt Deum ibi praelib. 4, (P. L. 15, 1629). 4) Io 7, 37. 5) Nm 20, 12. Vulg.: Coram [iliis Israel. Sicut petra a Moyse percussa aquas dedit, sic Christus a Pharisacis aggressus viscera plelatis suae aperuit. Peccaverunt infidelitate Moyses ct Aaron petram illam percutientes; sic peccaverunt Pharisaei in Christum non credentes, quia pauperem et humilem cum videbant. Saepe Deus petra appellatur in S. Litteris, quia est thesaurus omnium bonorum; sentem ad educendas largiendasque aquas, sicut dixerat eis Dominus: En ego stabo ibi ... supra petram.* Sic hodie peccaverunt principes et Pharisaei non credentes in Christum. Fuerunt Iudaei similes Moysi et Aaron hac in parte: cum non vidissent ibi petram, sed longe ab ea essent, crediderunt Deo dicenti: Loquimini ad pelram coram omni multitudine et illa dabit aquas ; nam si non credidissent, non congregassent populum, non accepissent virgam, non abiissent ad locum ubi erat petra; sed cum oculis eam viderunt, non crediderunt, dubitaverunt; sic peccaverunt in Deum indignosque reddiderunt se ingressu terrae promissionis, * promissa felicitate privati fuerunt. Sic, inquam, Iudaei crediderunt in Christum venturum, non autem in praesentem, similes Isaac patri ipsorum, qui praesentem Iacob non agnovit tangens eum, cum prius a longe ad vocem agnovisset;!? non fefellit eum auditus, sed tactus. Videntes petram Moyses et Aaron, aridam rupem, non crediderunt quod dare posset aquas tantae multitudini; sic videntes Iudaei Christum pauperem et humilem, non crediderunt quod praeslare posset, quam expectabant et ardentissime sitiebant felicitatem, non agnoscentes latentem divinitatem, quod Deus erat supra petram, licet non videretur. II. Appellatur petra illa hebraice 1), quo nomine saepe Deus in Sacris Litteris appellatur: Dei perfecta sunt opera et omnes viae eius iudicia: "471*; Recessit a. Deo salutari suo: 3p U^ "mw; - EE Deum qui te genuit dereliquisti : TU» "3. * David eum saepissime sic appellat, !5 forte ab illa petra ex qua fluxerunt aquae, quoniam sicut illa magnum intra se continebat viventium aquarum thesaurum, licet arida siccaque videretur, sic Deus thesaurus est omnium bonorum. Sic videmus hodie petram hanc. Christus homo pauper videbatur et humilis, cum tamen verus esset Deus infinitae potentiae et maiestatis, tur Ex 16, 6. In Nm 20, 8-11, petra haec vocatur hebralce: y5o 12) Dt 32, 4. Ms.: Hazur. 13) Ibid. vr. 15. Ms.: Zur iesuhatho. 14) Ibid. vr. 18. Ms.: Zur íeladcha. 27; 93 (hebr. 94), 22. POST DOMINICAM PASSIONIS 551 thesaurus infinitus omnium bonorum Dei. Ubi in Psalmo legimus: Sicul laetantium omnium habilatio est in (e, hebraice est: Omnes fontes mei in (e.!* Agitur autem ibi de Christi nativitate: Homo natus est in ea, qui fundavit eam Altissimus, Dominus narrabit; Hic natus est ibi, principes sicut choros ducentes erunt ; omnes [fontes mei in te : cum nascetur, inquit, Christus, laetabuntur Angeli, quoniam in Christo sunt fontes omnium bonorum. Hinc natum Christum Angelus de coelo pastoribus nuntians, Salvatorem simpliciter, idest omnis felicitatis largitorem, appellavit, statimque omnes Angeli laetantes ac veluti choros ducentes Deumque laudantes cecinerunt: Gloria in allissimis Deo et in terra paz hominibus bonae voluntalis,!? sive, ut graece est, sb8Boxiac, 1* bona voluntas, quasi natus Christus fons esset gloriae in coelo, pacis in terra, bonae voluntatis, virtutis et gratiae in hominibus, in Ecclesia Sancta Dei: Omnes fontes mei in te. Hinc ait hodie: Si quis silit, veniat ad me et bibat. ?" Non unicum fontem appellat, sed fontes, sicut etiam in Isaia ait: Haurielis aquas in gaudio de fontibus Salvatoris ; * et Regius Vates ait quod Deus convertit... rupem in fontes aquarum. * Quattuor singulares fontes legimus in Scripturis: fontem paradisi: Fluvius egredicbatur de loco voluptatis ad irrigandum paradisum; ?3 fontem in deserto: Percussit pelram el fluxerunt aquae ; ^ fontem in templo Ezechielis: Ecce aquae egrediebaniur subter limen domus ad orientem, ?*5 fluvius enim egrediebatur ex hoc fonte qui, ut Vates ait, transvadari non poterat; ?9 et tandem fontem in coelesti Ierusalem: Ostendit mihi fluvium aquae vitae, splendidum tanquam crystallum, procedentem de sede Dei et Agni. ** Non sine mysterio, nam Deus, qui fons aquarum viventium dicitur, ?? origo est, primo quidem, aeternorum bonorum in generatione Filii et productione Spiritus Sancti ab aeterno, ante tempora saecularia;?? secundo vero, naturalium bonorum quae coeperunt esse ex tempore in mundi creatione, quando naturas condidit rerum omnium, coelestium et terrestrium, visibilium et invisibilium; tertio, bonorum spiritualium in Ecclesia per talis ct hodie Christus ostenditur, ideo dicitur simpliciter Salbator, idest omnis felicitatis largitor. Deus fons est omnium bonorum. Christus etiam [ons est bonorum Rcternorum, quia principium Spiritus S., necnon bonorum naturalium, spiritualium et coelestium. Saepe Christus fons est appellatus. ^ infusionem Spiritus Sancti et gratiam iustificantem et sanctificantem per virtutem Sacramentorum; et tandem quarto, bonorum coelestium in aeterna felicitate et beatissima gloria, in supercoelesti paradiso: Quemadmodum desiderat cervus ad fontes aquarum, ita desiderat anima mea ad te, Deus. Sitivil anima mea ad Deum... vivum ; quando veniam el apparebo ante faciem Domini ? 30 Christus fons est omnium bonorum aeternorum, quoniam fons est et principium Spiritus Sancti, sicut hodie ait: Si quis sitil, veniat ad me et bibat ; Qui credit in me, sicul dicit Scriptura, flumina de ventre eius fluent aquae vivae. Hoc aulem dixit de Spiritu, quem accepturi erant credenles in eum ; * quemadmodum etiam samaritanae dixit: Qui ... biberit ez aqua, quam ego dabo ei, non sitiel in aeternum ; sed aqua, quam ego dabo ei, fiel in eo fons aquae salientis in vitam aeternam. * Fons bonorum naturalium, quia: Omnia per ipsum [acia sunt ; * In ipso, idest per ipsum, condita sunt universa ; ** fons bonorum spiritualium, quoniam: De plenitudine eius nos omnes accepimus et gratiam pro gralia, quia lex per Moysen data est, gratia el veritas per Iesum Christum facta est,?5 hinc Sol iustitiae ?* appellatur. Et tandem fons gloriae: Gratiam et gloriam dabit Dominus,?' sicut in gloriosa transfiguratione ostendit, quando resplenduit facies eius sicut sol; 39 Ego sum resurrectio et vita ; ** Vitam aeternam do cis. *! Sic omnes fontes mei in te; thesaurus est omnium bonorum Dei. III. Saepe Deus in Scripturis Sacris appellatus est fons: Quemadmodum desiderat cervus ad fontes aquarum, ita desiderat anima mea ad te, Deus ; Me dereliquerunt fonlem aquae vivae ; ** Dereliquerunt venam aquarum viventium Dominum. ** Similiter et Christus; de eo nanque ait Io el : Fons de domo Domini egredietur et irrigabit vallem shittim, * quae sunt imputribiles arbores; ** de eo Zacharias: Erit fons patens domui David et habitantibus Ierusalem. *5 In libro Asphaltidis, ubl, uti vertunt Septuaginta, Ex 25, 5, ligna imputribilin crescunt, ex quibus facta fuit arca testamenti et etiam tabernaculum. CI. S. Hieronymus Comment. in Ioel, h. 1., (P. L. 25, 986). 45) 13, 1. POST DOMINICAM PASSIONIS 553 losue tres legimus fontes: fontem solis, fontem Rogel et fontem Nephioa,** et alium legimus fontem qui appellatur Taphuae. ** Omnes hi quattuor fontes erant in terra promissionis, forte ad designanda quattuor genera bonorum quae diximus: fons solis primum genus, fons Rogel, quod est pes siveexploratio, fons Nephtoa apertum, evidens, etfons Taphuae, quodest malus, pomum: Sicul malus inter ligna silvarum, sic dilectus meus inler filios. *8 Hi forte sunt quattuor putei aquarum viventium quos [Isaac fodit. «? Sciendum etiam quod in Sacris Litteris reperitur fons vitae: Quoniam apud te est fons vitae el inlumine tuo videbimus lumen, * et Salomon: Lez sapientis fons vitae, ! et iterum: Timor Domini fons vitae; 9 et etiam fons mortis: Adducet Dominus ventum urentem, ascendentem de deserto et siccabit venas eius et desolabit fontem eius, 9* sicut in paradiso posuit Deus arborem vitae et arborem mortis. ** Christus fons vitae est, satanas per peccatum fons mortis, sicut Salomo n ait: Fons turbatus pede et vena corruptionis iustus cadens coram impio, 55 Adam iustus et innocens coram impio satana.** Invitat Christus ad aquas saluberrimas fontis huius, ad coelestia, divina, sempiterna bona, ad lignum vitae; invitat et satanas ad carnis concupiscentiam, ad concupiscentiam oculorum, ad superbiam vitae, " ad arborem mortis. Sed, o nos infelices! vix loquitur satanas et omnes curiunt ad fontem ipsius; Christo autem magna voce clamare opus est tanquam ad surdastros: Stabat Iesus et clamabat . .. Si quis sitit, venial ad me el bibat, 55 quoniam nondum gustarunt homines aquas divini huius fontis, non agnoverunt virtutes eius, imo nec vident quidem hunc fontem a satana alucinati; vel fons aridus, sine aqua videtur, sicut petra in deserto priusquam viscera sua aperiret. Regius Vates intuens mentis oculis divinum hunc fontem et intelligens infinitum quendam esse thesaurum, aiebat: In ecclesiis benedicite Deo Domino de fontibus Israel, hehraice "pom urentem ventum Dominus de deserto, etc. 54) CI. Gn 2, 9. 55) Prv 25, 26. Vulg.: Et vena corrupta. etc, 56) Cf. Gn 3, 1-6. 57) Ct. 1 Io 2, 16. 58) Io 7, 37. Christus fons vitae et satanas fons mortis, uterque invitat ad suum fontem, et, cheu! satanae magis attenditur quam ChristoEtiam Regius Vates Christum cecinit fontem salutis. Vita nostra peregrinatio est, nobis autem peregrinantibus Christus scipsum fontem exhibet. Finis huius percegrinationis ^st patria coclestis, RU, 5? propler fontem Israel, propter fontem quem Israeli concessit ac dono dedit, quoniam Salvator est fons salutis copiosissimus: Haurielis aquas in gaudio de fontibus Salvatoris... magnus in medio tui Sanctus Israel; * Dominus factus est mihi in salutem. 9 IV. Sed, quaeso, in verbis hodierni Evangelii advertamus mysterium. In novissimo, inquit, die magno festivitatis. * Celebrabatur festum scenopegiae, ait Ioannes,9' in memoriam peregrinationis in deserto, * ubi Hebraeis Deus et panem de coelo pluit et fontem aquae vivae dedit. 55 Peregrinatio autem illa designat proculdubio praesentis vitae peregrinationem, sicut terra promissionis patriani coelestem. Peregrinantibus aqua ad potandum opus est ad levandam sitim, ad sese refrigerandos. Hinc Christus cunctis peregrinantibus — nam dum sumus in hoc saeculo, peregrinamur a Domino ; 9* Non... habemus hic civitatem permanentem, sed futuram inquirimus, *' — hinc, inquam, Christus cunctis peregrinantibus, ad coelestem patriam pergentibus, in terram promissionis properantibus, seipsum fontem exhibet: Si quis silil, veniat ad me et bibat. Regius Vates loquitur de hac peregrinatione, finem ante oculos peregrinationis proponens: Quam dilecta tabernacula tua, Domine virtutum ! concupiscit et deficil anima mea in atria Domini. Cor meum ct caro mea ezxulíaverunt in Deum vivum ; nam: Beati qui habitant in domo tua, Domine, in saecula saeculorum laudabunt te pro tali tantoque beneficio. Sed quomodo pergendum ad hanc patriam est ? Beatus vir cuius est auzilium, fortitudo abs te, ascensiones disposuil, altas semitas in corde suo, in valle lacrimarum, in loco quem posui ; hebraice: Transeuntes per vallem fletus fontem ponent cum. Quem ponent fontem? Elenim benedictionem dabit legislator, benedictiones amiciet Messias, et sic videbitur Deus deorum in Sion. 98 Sic Christus statuitur fons benedictionum, fons gratiarum et consolationum omnibus peregrinantibus per hanc lacrimarum vallem, quousque in supernam civitatem Ierusalem perveniamus, terram 17, 1-6; Nm 20, 8-11. 66) 2 Cor 5, 6. Vrlg.: Dum sumus in corpore, ctc. POST DOMINICAM PASSIONIS 555 promissionis ingressi eam perpetuo possideamus. Fontem ponent cum, unicum tantum fontem; una petra in deserto omnibus peregrinantibus in deserto, infinitae multitudini potum dedit, quoniam fons maximus Christus est, sufficientissimus ad totum mundum irrigandum sicut sol ad illuminandum. Sunt autem huius fontis aquae optimae; hinc Regius Vates: Sitivit inte anima mea; quam multipliciter tibi caro mea! Interra deserta et invia et inaquosa. Sed quidnamsitit? Sic in sancto, in sanctuario, in sanctitate apparui tibi, contemplatus sum te, ut viderem virtulemtuam et gloriam tuam, ut fruerer bonitate tua, quoniam melior misericordia tua super vitas : suavior est, inquit, mihi gratia tua, aqua tui fontis quam ipsa vitae usura, nam bibens de aqua hac omni repleor consolatione: Sicul adipe et pinguedine repleatur anima mea, et labiis exultationis laudabit os meum: *? aqua, inquit, tui fontis saginatur anima mea; nam non solum potus est suavissimus, sed etiam cibus delicatissimus, sicut manna simul cibus et potus erat, famem sitimque levabat. Quare non tantum ad bibendum, sed etiam ad comedendum invitat Christus, sicut de Sapientia legimus in Proverbiis Salomonis: Sapientia aedificavit sibi domum, excidit columnas septem, immolavit victimas suas, miscuit vinum et proposuit mensam suam. Misit ancillas suas ul vocarent ad arcem et ad moenia civitatis : Si quis est parvulus, veniat ad me. Et insipientibus locuta est: Venite, comedite panem meum et bibite vinum quod miscui vobis. "^ Isaias etiam docet aquam hanc simul et vini et lactis panisque optimi virtutem habere dicens: Omnes sitientes venite ad aquas."! V. Fons ostenditur Christus hodie, sed spiritualium bonorum: Hoc aulem dizit de Spiritu, quem accepturi erant credentes in eum. Per aquam Spiritus Sanctus designatur, nam, ut Plato in Euthydemo ait ex Pindari sententia, aqua est elementum praestantissimum optimumque, elementum est summe necessarium, utile et iucundum. ?? Quoniam vero symbolum est Spiritus Sancti, hanc ob causam Divina Scriptura veluti mare aeneum est in templo Salomonis, ?? semper fere et ubique de aquis loquitur ab initio in finem usque. Elementum Christus nutem unicus fons est gratiarum omnibus sufficlentissimus, cuius aquae optimae sunt et suavissimae. Multis miraculis aqua a Deo nobilitnta fuit, quia symbolum est Spiritus S. qui aqua simul ect ignis est. Ostenditur hodie Christus fons grntiae. Gratia est participntio quaedam divinne nnturaec. De mirabilibus effectibus gratiae loquuntur S. Litterae, est a Deo multis miraculis illustratum ac nobilitatum tum in Veteri tum in Novo Testamento. Licet autem in utranque partem disputet Plutarchus, aquane an ignis praestantius ac utilius sit elementum, "** aqua tamen haec nostra virtute continet utriusque elementi vires. Hinc Spiritus Sanctus promissus in aqua datus fuit in igne, ** simul ignis et aqua est, refrigerans ardorem carnalis concupiscentiae et accendens flammas divini amoris in algentibus pectoribus hominum, qui ad divina invisibiliaque bona frigidissimi sunt, ita ut ardentissimi fiant. Ostenditur hodie Christus fons divinarum gratiarum ac spiritualium charismatum: Hoc autem dixit de Spiritu, quem accepturi erant credentes in eum. Quare videndum nobis est quaenam sit natura, quae virtutes et proprietates, qui effectus divinae huius aquae. Est quidem gratia participatio quaedam divinae naturae, ut Petrus ait: Magna nobis et pretiosa dona donavit, uf per hacc efficiamur divinae consortes naturae. *€ Sicut ferrum ignitum naturam participat ignis, sicut luna suscipiens solarem radium naturam solis participat, qui bibit aquam ex fonte naturam fontis participat, gratia nos similes Deo efficit, filios Dei constituit, fratres Christi, Aheredes ... Dei,coheredes . . . Christi,?' templa et sacraria Spiritus Sancti. Ab effectibus autem cognoscenda nobis est. De hac Regius Vates ait: Lavabis me el super nivem dealbabor ;? dehac Isaias: Quemadmodum descendit imber ... de coelo ... et inebriat terram... el germinare eam facit,?? tribuit ei fecunditatem; et alibi, quod virtutem habet vinilactisque et optimi cibi, qui hominem impinguat. *? De hac Ezechiel, quod est aqua munda emundans omnia inquinamenta ; ?! et alibi, quod aquae egredientes de templo vivificaturae erant mare Mortuum, ita ut postea pisces optimos esset producturum. *? De hac Ioannes in Apocalypsi, quod est aqua clara sicut crystallum ; 93 eam etiam aquam vitae appellat: Qui sitit, veniat, et qui vult, accipiat aquam vitae gratis. * De hac Dominus: Qui biberit ex aqua, quam ego dabo ei, non sitiet in. aeternum, sed aqua, quam ego dabo ei, fiel in co POST DOMINICAM PASSIONIS 557 [ons aquae salienlis in vitam aeternam ; et hodie: Si quis sitit, venial ad me et bibal, et flumina de ventre eius fluenl aquae vivae. Duo dixit: quod aufert sitim, omnem aíílictionem, omne malum, et confert vitam, sed vitam aeternam, sicut lignum vitae in paradiso, nam tum Ezechiel?: tum Ioannes * dicunt quod iuxta has aquas oritur lignum vitae, afferens fructus per singulos menses. In summa, aqua haec dicitur munda supra nivem, clara sicut crystallum, dulcis sicut mel, suavis sicut manna, viva, vitam vivificans, sanans infirmos sicut aqua lordanis?' et aqua piscinae, 95 illuminans caecos sicut aqua Siloe, ?? vivificans etiam mortuos, ita ut simul perpetuam conferat sanitatem et vitam largiatur aeternam: Fiet in eo fons aquae salientlis in vitam aeternam. Talium aquarum fons Christus est et fons perennis, perpetuus, inexiccabilis, sicut sol in coelo: Ego sum qui sum, 9? semper est idem. VI. Posuit Deus Christum in Ecclesia sicut rex, constructo palatio, aedificat in palatii impluvio magnum ac ornatissimum fontem ad totius familiae tum utilitatem tum voluptatem, cuius aqua per secretos curriculos deducatur ad omnes officinas et etiam ad hortos, ac pomaria regia, ut aquis illis universa irrigari perpetuo possint. In palatio regio ex uno fonte fiunt plures fontes, sicut Deus in coelo posuit unum magnum fontem luminis, solem, ex eo autem facta sunt innumera luminaria; omnis nanque stella fons luminis est, sed a primo fonte. Sic Christus unicus et maximus fons est; post Christum autem et a Christo fontes instituti sunt Apostoli divinae sapientiae ac sanctitatis divinaeque auctoritatis in sacerdotio et divinorum charismatum communicatione ac filiorum spiritualium procreatione per verbum Dei; nam, inquit Paulus, in Christo Iesu per Evangelium ego vos genui. ?* Sic Apostoli verbo et exemplo multos Christo filios pepererunt. Quis autem unquam regum fontem habuit talium aquarum? Aqua enim haec Spiritus Sanctus est, qui utique Deus omnipotens est, et ipse auctor est gratiae, nec potest esse,gratia sine Spiritu Sancto, sicut nec dies in mundo sine sole. talium aquarum fons perenpis Christus est. Christus est primus Tons gratiae, ex quo ceterl omnes manant in Ecclesia. Promittit nutem Spiritum S. fidelibus in mundo, reddantur securl et impavidi. Hoc autem dizit de Spiritu, quem accepluri erant credentes in eum. Promittit Christus Spiritum fidelibus suis, quoniam hic in certamine sumus: Caro... concupiscit adversus spiritum, spirilus autem adversus cürnem. *? Caro, cum in sua regione sit, multos habet fautores: favet ei mundus, favent omnes sensus, favet daemon; hinc saepe contra spiritum praevalet, sicut Dalila contra Samsonem, *? Iezabel contra Eliam, ** Herodias contra Ioannem. ?* Hinc in favorem spiritus nostri, in favorem virtutis mittit Spiritum suum. Quandiu homo in hoc mundo est, in medio inimicorum est daemonum, sicut Daniel in lacu leonum, ** imo sicut Christus hodie in medio Iudaeorum, qui quaerebant eum interficere, ideo promittitur Spiritus Sanctus, qui hominem reddat securum et impavidum, sicut hodie Christus manebat: Ne formides a facie eorum, quia ego tecum sum; 9 Dedi te... in civitatem munilam ct in columnam ferream et in murum aereum. 98 Sic hominem reddit Spiritus Sanctus: fortificat spiritum et debilitat carnem, sicut Deus auxit nomen Abrahae et diminuit nomen Sarae; ?? nam in principio nomen dedit viro maius quam mulieri: UN et mWUN,!*" quinario superat nomen viri nomen mulieris, !!! quia spicd ritum carne fortiorem ac potentiorem constituit; sed post peccatum mulier vocata est Eva, idest vita,!"* quia homo in peccato vivens non ducit vitam nisi carnalem et sensualem. IL ALIA HOMILIA In novissimo... die magno festivitatis clamabat Iesus in templo dicens: Si quis sitit, ueniat ad me.! I. Multis hieroglyphicis Deus in Sacris Litteris designatur: nunc sol d' citur, ? nunc luz, ? nunc ignis,* sed praecipue per fontem aquae Mc 6, 17-28; Lc 3, 19. 98) Cf. Dn 6, 16-17; 14, 29-31. 97) Ier 1, 8. Vulg.: Ne timeas ».. Quia lecum ego sum. 98) Ibid. vr. 18. 99) Nempe Abram-Abraham, Sarni-Sara. superat nomen viri, quia habet 71, quae littera arithmetice valet 5. 102) Cf. Gn 2, 23; 3, 20. Eccli 46, 18; 50, 31; Is 9, 2; 46, 6; 60, 19-20; Io 1, 4-9; 3, 19; 8, 12; 9, 5; 1 Io 1, 5. POST DOMINICAM PASSIONIS 559 vivae saepenumero symbolice Deitas ipsa nobis repraesentatur. R egius Vates aiebat: Deus, Deus meus... sitivil in le anima mea; 5 Quemadmodum desiderat cervus ad fontes aquarum, ita desiderat anima mea ad le, Deus. Sitivil anima mea ad Deum fortem, vivum. * Ieremias ait: Dereliquerunt venam aquarum viventium Dominum ; * et ipse Deus: Me dereliquerunt fontem aquae vivae ; * item alias: Omnes sitientes venite'ad aquas ; * Isaias : Haurielis aquas in gaudio de fontibus Salvatoris, '* idest Dei; nam dixerat: Ecce Deus Salvator meus, fiducialiter agam et non limebo, quia fortitudo mea el laus mea Dominus el factus est mihi in salutem ; ? postea vero: Ezulta et lauda, habilatio Sion, quia magnus in medio lui Sancius Israel; ? Sanctus Israel, verus Deus, in medio tui est magnus, fons aquarum viventium. Sic designatur Deus fons omnium bonorum. Nam Thales Milesius aquam posuit naturalium rerum principium; ? Homerus rerum generationem Oceano tribuit.!* quoniam sine aquae humore in natura nihil generatur. Sed si Deus fons est aquarum viventium, fons omnium bonorum, sicut in mundi creatione manifeste ostendit, mirum non est si hodie Christus, unigenitus Filius Dei, fontem se appellat dicens: Si quis sitit, veniat ad me el bibat. Qui credil in me, sicul dicit Scriptura, flumina de ventre eius [luenl aquae vivae. Sed fontem se dicit in templo: fons [est] gratiarum: Hoc autem dizit de Spiritu, quem accepturi erant credentes in cum, nondum enim erat Spiritus datus, quia Iesus nondum eral glorificalus. 5 II. Magnum aperit Evangelista mysterium. Quid est quod adeo honoratum legimus in Sacris Litteris aquae elementum? Creat Deus primam lucem, sed super aquas; creat firmamentum, sed in medio aquarum,!5 plantat paradisum, irrigat aquis;! purgare vult mundum diebus Noe, utitur aquis; !? primum miraculum quod operatur per Moysen in Aegypto, in aquis; !? primum post exitum de Aegypto, in aquis maris Rubri;?? primum post ingressum in deseret Moribus Philosophorum, lib. 1, pag. 16. 14) Ilias, lib. 14, vr. 302. 15) Io 7, 31-39. 16) Cf. Gn 1, 5-7. 17) Cf. Ibid. 2, 4-10. 18) Cf. ibid. 6, 1-7, 1 sqq. Deus jin S. Scriptura designatur praecipue per fontem nquae vivae, quia ipse fons est omnium bonorum; sic et Christus hodle se Jontem appellat gratiarum. Aqua valde honoratur (in S. Scriptura, quia Spiritum S. significat; sicut autem aqua valde necessaria, utilis et delectabilis est, sic gratia Spiritus S. utilis et necessnria nobis est. 560 : FERIA SECUNDA tum, in aquis Mara;?! primum in ingressu terrae promissionis, in. aquis Iordanis;?? primum quod inveniebatur in introitu tabernaculi Moysi erat aqua in luteribus; * primum quod in templo Salomonis, mare aeneum, magnum vas aquarum;?* primum miraculum quod fecit Eliseus, cum duplicem spiritum Eliae accepisset una cum pallio ipsius, fuit in aquis Iordanis;?5 si mundare voluit leprtam Naaman Syri, aquis usus fuit Iordanis, ?9 et insuper aquas eduxit in deserto tribus exercitibus trium regum.?' Christus Dominus noster primo manifestatus a Patre fuit in aquis Iordanis,*? primum miraculum operatus fuit in aquis,?? primos Apostolos vocavit ex aquis, *" primum Sacramentum instituit in aquis;?! post resurrectionem etiam suam honorare voluit aquas miraculo magnae illius piscationis. ?? Causa huius rei est quoniam aqua Spiritum Sanctum significat: Hoc autem dizit de Spiritu, quem accepturi erant credentes in eum. Aqua elementum est valde necessarium, utile et delectabile. Pindarus, lyricorum pater, in 3libro Olympiarum ** tradidit aquam elementum esse praestantissimum omnium, ut refert Plato in Euthydemo. 9 Disputat Plutarchus quodnam sit utilius aut praestantius elementum, aqua an ignis; sed sub iudice litem reliquit. ?* Nobis suíficiat id quod certum est, aquam esse hominibus summe necessariam, utilem et iucundam. Populus Hebraeorum in deserto summopere expetivit aquam; ** David desideravit aquam &e cisterna Bethlehem. 3* Cognovit mundus qualis et quanta sit aquae tum utilitas tum necessitas, quando in poenam peccatorum Deus clausit coelum, net pluit annis íribus el mensibus sex.? Ideo Spiritus Sanctus per aquam designatur, ut cognoscamus quam necessaria et utilis nobis sit gratia Spiritus Sancti: Si quis sitit, veniat ad me el bibal, quoniam fons sum paradisi, fons de quo scriptum est: Erit fons patens domui David... in ablutionem peccatoris, ?8 et: Fons de domo Domini egredieiur; ** fons unde emaMc 16, 16. 32) Cf. Io 21, 6. 321) Cf, Olymp. 3, vr. 42. 33) Cf. not. 72 praec. hom., pag. 555. 34) Cf. not. 74 praec. hom., pag. 556. 35) Cf. Ex 17, 2; Nm 20, 4. POST DOMINICAM PASSIONIS 561 nat fluvius ille aquae vivae, splendidus tanquam crystallum, quem Ioannes vidit procedentem de sede Dei et Agni, ** quoniam Spiritus Sanctus a Patre Filioque procedit; fons ille in templo Ezechielis,ex quo magnus ille torrens, imo fluvius, qui transvadari non potuit prae nimia copia aquarum. * III. Mirabile dictu est quanta sit copia aquarum divini huius fontis: Qui ... biberit ex aqua quam ego dabo ei, non sitiet in aelernum; sed aqua quam ego dabo ei, fiet in eo fons aquae salientis in vitam aeternam ; * Flumina de ventre eius fluent aquae vivae. Magna aquarum copia fluxit de petra percussa in deserto: Percussit petram et fluxerunt aquae et torrentes inundaverunt ; € Interrupit petram in eremo et adaquavit eos velut in abysso multa ; et eduzit aquam de petra et deduxit tanquam [lumina aquas. ** Sicut autem petra illa Christum designabat et desertum Ecclesiam, ita magna illa aquarum abundantia de petra magnam copiam gratiarum Christi in Ecclesia. Magnus fons erat ex quo fluvius emanabat, qui irrigabat paradisum et inde dividebatur in quattuor flumina; ** sic magnus fons Christus, quoniam Deus est, quo maius excogitari non potest. Magna est luminis copia in coelo, magna aquarum abundantia in paradiso, aquae et mannae in deserto, lactis et mellis in terra promissionis, divitiarum auri et argenti in regno Salomonis; ** sic gratiae in regno Christi per lavacrum regenerationis et renovationis Spirilus Sancli, quem effudit in nos abunde per Iesum Christum. * Semper quidem ab initio saeculi in Ecclesia viguit fides et gratia Spiritus Sancti; sed sub lege naturae magna in Abele, Enos, Enoch, Noe, Patriarchis; inlege Moysi maior in Moyse, Aaron, Iosue, Samuele, Davide, Elia, Eliseo, Ezechia et aliis; in Evangelio maxima in Apostolis, Martyribus et aliis Sanctis, post Mariam Matrem Domini et Ioannem Baptistam. Sic Salomon triplicem Ecclesiae statum descripsit dicens: Quae est ista quae progrcditur sicut aurora consurgens, ante legem, pulcra ut luna, sub lege, electa ut sol? post legem, sub Petra deserti figura Christi, qui est vere magnus fons, a quo omnis graliarum copia promanat. Sub lege naturne magna erat gratia haec, maior sub lege Moysi, sed maxima In Evangello; hinc Ecclesia comparatur nirio, sancto et sancto sanctorum templi. Christus Deus cet honio est, ideo vere fons bonorum omnium, Evangelio, quoniam sub Evangelio Ecclesia est sicut sol et sicut castrorum acies ordinata, *$ sicut lurris David... quae aedificata est cum propugnaculis, mille clypei pendent ez ea, omnis armatura fortium. €? Ante legem fuit Ecclesia sicut atrium, in lege sicut sanctum, sub Evangelio ut sanctum sanctorum; ante legem ut regnum Israel sub Saule, sub lege ut sub Davide, sub Evangelio ut sub Salomone. Templum Salomonis multo maius multoque gloriosius extitit tabernaculo Moysi, sic Ecclesia synagoga in gratia et donorum Spiritus Sancti abundantia: Noz praecessit, dies autem appropinquavit. 9 Luna plena et sereno coelo non est nox sine lumine, sed dies semper est multo clarior. Jam... hiems transiit, imber abiit el recessit... tempus putalionis advenit: * tempus vernum atque aestivum multo clarius est multoque serenius tempore hiemali, quod obscurum valde est et frigidum, nebulosum, pluvium, ad iter inopportunum; multo maior est copia luminis et caloris fructuumque vere quam hieme. Sic multo maior copia gratiarum in Ecclesia quam in synagoga: Flumina de ventre eius fluenl aquae vivae. IV. Moyses ait quod fons ascendebat de lerra ad irrigandam universam superficiem terrae; * hebraice est "N, quae vox duabus litteris constat: N et '3; 9 prior est divinitatis hieroglyphicum apud secretiores Hebraeorum theologos, * quoniam prima est littera alphabeti; posterior vero symbolum humanitatis est ob numerum quaternarium, quo constat humana natura. 55 Sic Christum designat, in quo natura humana coniuncta est divinae. Sic Christus fons est ad irrigandam universam superficiem terrae: n a"Nn, * quae etiam humanitatem significat, quoniam Deus est "og xm qui in Sacris Litteris bonorum omnium 1ons demonstratur in creatione mundi, in formatione hominis; fons generationis, dum Abran" " et Dalet. 54) Tunc sic scribitur: N, et significat: *21N. Cf. A. Zanolini Lezicon Hebraii cum - Chaldaicum, pag. 30. 55) Est enim 1 quarta llttera alphabeti hebraicl. Quattuor principia humanne naturae forte intelligit esse, vivere, sentire ct intelligere. POST DOMINICAM FASSIONIS 563 hamo filium dedit; 9 fons vitalis nutrimenti, dum populo manna de coelo dedit et aquam de petra; 59 fons sapientiae, dum Salomoni sapientiam dedit; 5? fons vitae, [qui] Ezechiae vitam donavit;*? fons sanctitatis, qui Moysen, Aaron Prophetasque et sacerdotes sanctificavit. Sic Christus fons bonorum omnium, quia Deus. Talem se ostendit miraculis, illuminando caecos, *! sanando infirmos, *? cibando esurientes, ** suscitando mortuos, ** iustificando peccatores, 55 dando Spiritum Sanctum: Hoc autem dizit de Spiritu, quem accepturi erant credentes in eum ; Fons ascendebat e terra irrigans universam superficiem terrae, ad explendam sitim desideriorum humanae naturae. Homo nanque suapte natura tria vel maxime desiderat: vitam beatam, scientiam universalem et potestatem magnam atque divinam, ut possit facere omnia quae vult. Explere autem desideria haec nonnisi Deus potest, qui in Beatis explet haec desideria in paradiso; nam haec sunt urna mannae, 95 tabulae legis, *? et virga virtutis Dei*?? in sanctuario Domini. Explet autem haec quodammodo in electis suis per Spiritum Sanctum in Ecclesia; nam Apostoli, accepto Spiritu Sancto, repleti fuerunt divina sapientia 9? ut Salomon, divina potestate donati ut Moyses, aeterna vita in coelo ut Elias.*? Sic ait: Si quis sitit, veniat ad me et bibat. Flumina de ventre eius fluent aquae vivae. Abundantiam designat gratiarum in Ecclesia: Puteus hortorum, [ons aquarum vivenlium, quae fluunt impetu de Libano ;? Fluminis impetus laelificat civitatem Dei; Oricelur in diebus eius iustitia et abundantia pacis. ? I oel ait: In illa die stillabunt montes dulcedinem et colles fluent lac et mel, et per omnes rivos Iuda ibunt aquae et fons de domo Domini egredietur; ** magna utique aquarum copia, sed designat aquam sapientiae salutaris: Repleta est ierra scientia Domini sicut aquae maris operientes ; ** scientia Domini, idest cognitione Dei. Ex 27-30; 15, 30-31; Lc 18, 35 sqq.; Io 9, 1-7. 62) Cf. Mt 8, 17; 9, 1-8. 20-22. 35; 12. 9-13. 15; 14, 14; 15, 21-28. 30-31; Mc 6, 5. 53-56; Lc 4, 38-40; 13, 10-17; Io 5, 1-10. 33-34; Hebr 9, 4. 67) Ct. Ex 25, 16. 21; 40, 18; Dt 10, 5; 3 Rg 8, 9; Hebr 9, 4. Vulg.: Fons horlorum, puteus aquarum, etc. 72) Ps 45, 5. 73) Ps 71, 7. qui irrigat universam Eccleslam. Desideriía humani cordis Deus explet per Spirltum S., qui dilfundilt in corda fidelium abundantiam gratiarum. u————— —————À——————ÀX————————X Proprium Dei est reddere bona pro malis, mundus nutem reddit ci mala pro bonis; nt bonitate Dei nbutentibus nccidel sicut principibus el synngogae Iudacorum. cognitione autem Dei oritur amor caritasque divina, hinc divinae legis observantia, hinc vitae puritas sanctitasque, hinc pietas cultusque divinae religionis, orationes, vota, sacrificia, sanctioris vitae instituta. Sic flumina de venire eius fluent aquae vivae ; Visitasti terram et inebriasti eam, multiplicasti locupletare eam ; '*. Benedixit nos in omni benedictione spirituali in coelestibus in Christo. " Flumina ... fluent aquae vivae : Divisiones... gratiarum sunt, idem aulem Spiritus. *? V. In novissimo autem die magno festivitatis stabat Iesus et clamabat : Si quis sitit, veniat ad me et bibat. Proprium Dei est reddere bona pro malis. Deus sicut coelum est, quod nonnisi multa magnaque beneficia confert dimittitque in terram; sed mundus sicut terra est, quae nonnisi impuros vapores umbrasque, quibus luna aliquando eclipsatur, mittit in coelum. Reddit mundus Deo mala pro bonis, Deus autem mundo bona pro malis. Sed vae iis qui, cum vitam ducant in peccatis, bona tamen accipiunt a Deo, bona utique mundi huius! Clamat enim tunc Deus: In novissimo ;.. die magno festivitatis, scenopegiae, tabernaculorum, quod festum erat divinae providentiae; divina nanque providentia reprobis dat bona in hoc mundo, sicut epuloni: Erat dives... induebatur purpura et bysso et epulabatur quolidie splendide; sed mortuus est... dives el sepultus est in inferno. *? Sic est omnis qui Deo reddit mala pro bonis, ut fecerunt hodie principes synagogae. 9? Ubinam sunt nunc principes Iudaeorum? ubi eorum respublica? ubi status? ubi dominia? eorum gloria? In novissimo aut^m die magno festivitatis stabat Iesus et clamabat. Funditus eversa est Iudaeorum respublica causa malorum principum. Vae iis qui Dei bonitate abutuntur! Nam in novissimo Deus ultimum, ut ita dicam, de potentia apponit; hinc clamat hodie Christus invitans ad suam gratiam, sicut voce magna clamavit ad Lazarum suscitandum. * Si homo obduraverit cor cum Pharaone ut non audiat vocem Domini, * secundum duritiam cordis sui thesaurizat sibi iram in die irae, 9 sicut et Pharao. *! $0) Cf. lo 7. 45. 81) Cf. ibid. 11, 43. 82) Cf. lix 5, 2. 83) Cf. Hom 2, 5. $4) Cf. Ex 14, 23 sqq. POST DOMINICAM PASSIONIS 565 Mali principes similes sunt Pharaoni, imo satanae; sunt in republica sicut caput infirmum morboque affectum gravi in corpore. In mundo Christus a principibus nonnisi mala accepit, nonnisi persecutionem passus fuit: Herodes ipsum infantem occidere voluit; 55 alter Herodes, qui Ioannem occidit, 9 eum illusit; ? Pilatus crucifixit, * principes Iudaeorum, Annas et Caiphas cum ceteris principibus sacerdotum, mortalissimo odio ipsum semper ad necem quaesiverunt. Quam rari sunt principes qui non sint vel inimici Christi, vel rebelles! qui Christi leges et iussa non contemnant! qui Christum factis non persequantur! Quam rari sunt qui vere Christi servos ministrosque se agnoscant et profiteantur, cum vere non sint nisi ministri Dei, in hoc ipsum servientes! sed Adamum imitantur, qui factus a Deo princeps mundi, statim satanae opera rebellis factus fuit Deo, transgressor divini mandati, sicut Ieroboam qui, cum a Deo regnum Israel accepisset, postea regnandi causa a Deo deficiens, idololatriam introduxit vitulosque aureos erexit adorandos dicens: Isti sunt dii tui, Israel, qui te eduxerunt de terra Aegypti, 9 sicut Aaron fecerat in deserto. 99 dii tui, etc. 90) Cf. Ex 32, 4-8. Bari sunt principes veri Christi servi.
CHAPTER 31. Feria Tertia Post Dominicam Passionis
Ambulabat Iesus in Galilaeam, non enim volebat in Iudaeam ambulare, quia quaerebant eum ludaei interficere. ! I. Sicut gravem mortalemque persecutionem passus fuit Abel Exutbre — justus et sanctus a Caino, ? Isaac ab Ismaele,? Iacob ab Esau, * Ioseph musscd a afratribus, 5 Moyses a Pharaone, * David a Saule, ? Elias a Iezabele, 8 edauemn. populus Dei ab Aegyptiis, ?a Chananaeis, ! a Philisthaeis,!! a Chaldaeis m des — etrege Babyloniae,?? sic Christus gravissimam passus fuit persecutionem a Iudaeis, a synagoga agitata a satana, qui Christum flagellare et bonis omnibus spoliatum summis malis affligere quaerebat, sicut olim cum Iob sanctissimo egit. 5 Hinc exulare cogitur Christus a Iudaea, sicut olim Iacob a domo patris, !* Elias a terra Israel apud Sidonios, 15 David a Ierusalem et universo regno apud Philisthaeos, !$ ut gravem persecutionem declinarent, ut mortem effugerent. Sic sa'anico — enim ait: Quia quaerebant eum Iudaei interficere, Iudaei qui dicunt se spiritu sell. f rdaeos esse el non sunt, sed sunt synagoga satanae. !* Sicut enim Saul a malo spiritu, a daemone agitatus, persequebatur Davidem sanctum, electum et dilectum Dei, sic Iudaeorum populus a satana actus; quemadmodum de Iuda legimus quod, cum introisset in eum satanas, Christum ad necem nefarie prodidit. ! 21, 9-10; Gal 4, 29. 4) Cf. Gn 37, 41. 5) Cf. ibid. 37, 4-28. 6) Cf. Ex 2, 15. 1 sqq; 2 Par 36, 17-20. 13) Cf. Iob 1, 13-2, 1-8. 14) Cf. Gn 28, 1 sqq. Hanc ob causam mundum eos appellat, idest regnum satanae: Venit... princeps mundi huius; !? Non potesl, inquit, mundus odisse vos; me autem odit, quia ego lestimonium perhibeo de eo, quod opera eius mala sunt.?? Mundus regnum ac veluti corpus est satanae. Sicut ad libitum animae movetur corpus, nam nonnisi ab anima movetur, ita mundus a satana. Rex nanque est veluti anima regni, dux et imperator veluti anima exercitus, sic satanas, princeps mundi huius, est veluti anima huius mundi, qui fotus in maligno posilus est.?! Hinc est quod mundus tantopere Christum mortali et implacabili odio persecutus fuit, quoniam satanas, mundi spiritus, hostis est capitalis, acerrimus Christi inimicus, unde ait: Inimicus homo hoc fecit . . . superseminavil zizania. ?? Ab initio nanque satanas Dei inimicus constitutus per peccatum, semper Christum unigenitum Filium Dei acerrimo ac mortalissimo crudelissimoque odio prosecutus ac persecutus fuit. Vix natus fuit Christus et fugere in Aegyptum coactus fuit, declinandae persecutionis causa, quia quaerebat eum Herodes de medio tollere, unde in Bethlehem et omnibus finibus eius innumeros occidit infantes ad perdendum Christum.?? Sic item hodie fugit persecutiones. II. Et quidem, fratres, mirari non possum cur Deus unico ac dilectissimo Filio suo in hoc mundo tales tantasque persecutiones permiserit. Cum Ismael persequeretur Isaac in domo Abrahae, iussit Deus ut una cum matre foras expelleretur, nolens ut innocens et sanctus Isaac ab impio fratre iugiter persecutionis molestias pateretur. ?* Num magis dilexit Isaacum Deus quam Christum unicum Filium suum? Absit. Hac de re veluti miratus fuit Christus in cruce dicens: Deus... Deus meus, ul quid dereliquisti me ??* Quam ob causam me ab inimicis meis non liberasti? non defendisti? Cur me ab inimicis meis crucifigi permisisti? Cum apparuisset Gedeoni Angelus Domini dixissetque: Dominus tecum, virorum forlissime, ait vir sanctus: Si Dominus nobiscum est, quomodo nocuerunt nos mala ista ??* Nam gravissima persecutione angebatur populus a Madianitis. ? Sed voluit Deus Christum in mundo multa pati, ut sciremus quod 9-12; Gal 4, 29-30. 25) Mt 27, 406; Mc 15, 34. 26) Idc 6, 12-13. 27) Gt. Ibid. vrr. 1-6. Mundus regnum est nc veluti corpus sutanae, Ídeo semper Christum implacnbili odio persecutus fult. Deus tantas persecutiones lilio suo evenire permisit, ut sciremus passiones mundi viam esse nd coelum, et ut Christus in hoc mundo exemplar esset patientiae. Deus in hoc mundo electos suos mnlis allicit ut facilius ab amore mundi eos avertat, per hanc viam eundum nobis in coelum est, per desertum in terram promissionis: Oportuit pati Chrisium et ita intrare in gloriam suam. ?* Sic per multas tribulationes oportet nos intrare in regnum Dei.?? Sic nanque ostendere voluit Dominus quanti pretii et valoris sit gloria paradisi, cum tam caro eam Christus vendiderit. Si mercator etiam filio quidem suo, quem unice diligit, quoniam a se emancipatus, caro aliquid vendit, nec nisi numerata pecunia, quid cum aliis aget? III. Voluit etiam Deus ut Christus in hoc mundo hominibus exemplar esset patientiae, nam ab aeterno praedestinavit electos omnes conformes fieri imagini Filii sui. 9? Necessaria est autem patientia nobis, ut ait Apostolus: Palientia... vobis necessaria est ut... reportetis promissiones, 9?! et Christus: In patientia vestra possidebitis animas vestras, ?** quoniam ordinavit ac disposuit non dare electis suis praemia virtutum in hoc mundo, sed in coelo, in paradiso. Hinc ne putarent homines quod bona mundi huius, quae ipsissima vanitas sunt et umbrae tantum ac larvae bonorum, condigna essent praemia virtutum, voluit in hoc mundo electos suos omni virtutum supellectili ornatos, malis potius quam vanis hisce bonis afficere, multis quidem de causis. Primo, ut eos ab amore mundi huius veluti ablactaret; nam amaritudinibus ablactantur infantes ut solidioribus cibis nutriantur. Diligimus mundum hunc mille miseriis et calamitatibus plenum, quid si in eo tanquam in paradiso deliciarum bonis omnibus Írueremur, absque ulla penitus molestia vitam ducentes? Quomodo aeternam patriam desideraremus? Nunquam Hebraei egressi fuissent ex Àegypto, nisi magno atque gravissimo tyrannicae servitutis et captivitatis iugo pressi fuissent maximisque tribulationibus affecti. Afflictiones illae utiles admodum fuerunt eis, nam urgente angustia facile adducti fuerunt ut Aegyptum relinquerent. Sic in desertum ingressi legem Dei susceperunt * ac tandem in terram promissionis pervenerunt, ?3 Mundus hic mare est, Ecclesia navis, paradisus portus, tribulatio ventus secundus est, prosperitas autem contrarius potius quam sePOST DOMINICAM PASSIONIS 569 cundus; nam si ea sit in mari tranquillitas ut nulla penitus spiret aura, non potest navis iter suum peragere, neque tranquillitatem hanc prudentes nautae desiderant, sed cum secundis ventis. Mundi autem prosperitas est sine ulla Spiritus Sancti aura, sed potius cum aura contraria, nam qui multis fulcitur bonis in hoc mundo, non coelum desiderat, sed diu in terra vivere vellet, in mundo immortaliter ac aeterno tempore vitam protelare; qui autem hic multa patitur, finem videre cupit miseriarum vitae huius. Hinc Regius Vates aiebat: Deus, Deus meus, ad te de luce vigilo. Sitivit in te anima mea, quam mullipliciter tibi caro mea! Sed quam ob causam ? Ait: In terra deserta et invia et inaquosa, sic in sancto apparui tibi, ut viderem virtutem tuam et gloriam tuam ; quoniam melior est misericordia tua super vitas; * quoniam in terra hac erat veluti in arido horridoque deserto absque ulla consolatione: Anima mea sicut terra sine aqua libi ; ** propterea summopere cupiebat gloriam coelestis patriae. Sic etiam alibi ait: Quemadmodum desiderat cervus ad fontes aquarum, ita desiderat anima mea ad te, Deus. Sitivit anima mea ad Deum [orlem, vivum; quando veniam et apparebo ante faciem Dei ? Sed quia fuerunt mihi lacrimae... panes die ac nocte, 6 quia in magna tribulatione versabatur. IV. Deinde vero immittere disposuit electis suis tribulationes ut eos tentaret atque probaret, sicut probatur aurum in fornace, sub malleo et incude. Sic tentavit Abraham, ?? sic probare voluit virtutem Iob, quem satanas calumniabatur quod non solida et constanti virtute praeditus erat, ? sed sicut vas vitreum minime frangitur, cum tutissimo loco positum est et a periculis omnibus custoditum, sic erat Iob, qui licet adamas videretur, vitrum tamen erat; quare periculum facere voluit virtutis ipsius, ut viderent omnes quod Iob verus erat adamas, non adulterinus, non vitreus lapis. Sunt iustis tribulationes [quod] ignis auro, malleus et incus argento, lima ferro, scalprum malleusque vivo lapidi, ex quo a peritissimo sculptore regis statua facienda est. Appellantur iusti in Sanctis Litteris triticum, ?? vitis, *9 qu! enim multis bonis abundat, coelum non cogitat nec desiderat; qui autem multa patitur, finem miseriarum vitae huius videre cupit. Secundo, Deus electis suls immittit tribulationes, ut eorum virtutem probet, neve Inter prospera divinis inspirationibus obsurdescant, nam adveniente procella excitatur spiritus Ghristi, qui In nobis secunda fortuna sacpe obdormit. Insuper tribulatione electi purgantur, oliva. * Triticum ut excutiatur a paleis, ab aristis, ut a gluma separetur, percussionibus et pressuris ventilationeque opus est; uva et olivae torculari et prelo, ut fiat vinum et oleum. Tribulatio justis torcular et prelum est. Aliquando etiam electi ex carnis infirmitate divinis inspirationibus internisque vocibus obsurdescunt, dum eis prospera cuncta succedunt. Sed agit cum eis sicut Absalom cum Ioab. Cum enim misisset ad vocandum eum semel et iterum, differebat ille ac dissimulabat; quare misit Absalom servos suos ut incenderent segetes Ioab. Quod cum factum fuisset, statim abiit ad Absalom factique causam requisivit, novitque quod non inimicitiae causa segetes ipsius incenderat Absalom, sed ut sic eum ad se traheret. *? Sic, inquam, nobiscum agit Deus in tribulatione. Agunt iusti cum Deo quod egerunt Apostoli cum Christo, orta tempestate magna in mari: cum enim Christus dormiret, obdormivit nanque flante aura secunda, orta tempestate excitaverunt eum dicentes: Domine, salva nos, perimus... Surgens imperavit ventis et mari, et [acta est tranquillitas magna. * Saepe in secunda fortuna obdormit spiritus Christi in nobis, sed adveniente procella excitatur. Terra, licet natura bona et optima, ut fructum afferat copiosum, necesse est ut aratro proscindatur; cor nostrum tribulatione proscinditur et sic fructum centuplum affert. Aquae ni moveantur, vitia contrahunt, putrescunt, gignunt noxia et venenata animalia. Sic homo, ut patuit in David, *- in Salomone, 55, in epulone illo, *€ in Pentapoli etiam * et nunc in mundanis divitibus. V. Tribulatione purgantur electi ab omni inquinamento carnis et spiritus, sicut aurum in fornace purificatur, exercentur veluti in palaestra vel in arte militari. Hanc ob causam cum introduxisset Dominus populum suum in terram Chananaeorum, noluit omnes habitatores terrae illius disperdere, sed multos reliquit, contra quos Israelitae iugiter pugnarent, ne si omnes deleti fuissent, otio torperent ac marcescerent. € POST DOMINICAM PASSIONIS 571 Illuminantur in cognitione Dei, in secunda nanque fortuna saepe obliviscimur Dei, nam Ephraim et Manasses fratres sunt, ? opulentiaet oblivio.5? Pincerna Pharaonis in prosperitate oblitus fuit Ioseph, * vexatio autem dat intellectum. *? Sic saepe legimus de Hebraeis in Sacris Litteris quod in florenti fortuna obliviscebantur Dei, ad idola defluebant, sed in tribulatione convertebantur ad Deum. 5$ Etiam impii in tribulatione Deum agoscunt: Pharao, ** Nabuchodonosor, $5 Antiochus, 55 Ninivitae, nam [timore] divinae ultionis moti poenitentiam egerunt; Loth timore futurae eversionis egressus fuit a Sodoma. 59 Tandem perficiuntur: Virtus in infirmitate perficitur. 99 Vivi lapides et marmora tunsionibus expoliuntur; arbor bene radicata et humido loco plantata, ardenti sole, quo malae radicatae plantae in arido solo exiccantur ac veluti exuruntur, nullum patitur detrimentum, imo magis magisque firmatur, roboratur, crescit fructusque ad optatam maturitatem perducit. Iustus autem arbor est iuxta aquas plantata. 9? Quoniam igitur tribulationes maxime utiles sunt, sicut hiems, : frigus, pruinae seminatis regionibus et segetibus — licet enim pruina et nimium frigus, borea flante, exortas herbas in fine autumni exurere videatur eisque plurimum officere, obesse, prodest autem, nam virtus seminis intus se colligit firmasque radices agit, ut maius a terra nutrimentum suscipere possit et in vere multo felicius exoriri et in spicas crescere et usque ad maturitatem pervenire, — sic, inquam, utiles sunt hominibus tribulationes, sicut amarae potiones malevalentibus ad eos vel curandos, vel praeservandos a morbis et noxiis humoribus. Deus igitur immittens electis suis tribulationes medicum agit, et etiam equitem cum generoso et magni spiritus equo: agitat eum freno, calcaribus, flagello, et licet aliquando bene currat, retinet eum, huc et illuc, ad dexteram et sinistram convertit, ut eum freno ac, ut ita dicam, nutui suo obedientissimum efficiat, quod non fit 20 sqq. 52) Cf. Is 28, 19. 53) Cf. Ps 77, 54 sqq.; 105, 35-46. 54) Ct. Ex 8, 8. 28; 9, 27-28; 10, 16-17. 55) Cf. Dn 4, 31 sqq. 56) Cf. 2 Mach 9, 1 sqq. in cognitione Del 3 illuminantur, in virtute perficiuntur. Quoniam ergo tribulationes maxime utiles sunt, Deus eas electis immittit ut eos curet vel praeservet a malis. Tandem, electos tribulationibus Deus vexat ad eorum malorem exaltationem; idco eas pro $c quoque Christus clegit. Iíodle Christus prudentiam nos docet. Duo sunt genera hostium, cum vili equo oneribus portandis destinato. Sic, inquam, Deus cum electis suis agit, nam eques Christus est, ut in Apocalypsi legimus. *! VI. Tandem, ad multo maiorem gloriam et exaltationem electorum suorum Deus multis tribulationibus eos in hoc mundo vexat. Iosephum voluit a fratribus vendi ex odio et invidia, duci in Aegyptum, *? multa ibi sustinere incommoda, pati persecutiones, *? ut tandem totius Aegypti principem constitueret; * sic etiam Davidem per multa pericula ad regni amplitudinem evexit. **5 Vidit Moyses una cum Aaron et septuaginta senioribus Israel Deum in gloria et maiestate et sub pedibus eius opus quasi ex lapidibus sapphirinis, ubi hebraice: Quasi ex lateribus sapphirinis.** Hebraei in Aegypto a Pharaone vilissimo erant deputati ministerio, ad efficiendos coquendosque lateres; ' sed vilissimi illi lateres conversi erant a Deo in coelo in pretiosissimas gemmas. Tribulationes huius mundi lateres sunt Hebraeorum in Aegypto. Opus illud eos maxime affligebat, nobilissimo genere ortos tam vili deputatos esse ministerio; sed quod vilissimum erat in terra, pretiosissimum erat in coelo. Nihil pretiosius in paradiso, nil carius tribulationibus hic propter Deum et iustitiam toleratis. Hanc ob causam Christus non elegit pro se bona huius mundi, sed mala. Quod si hodie fugere videtur et declinare persecutiones, fugit quidem minores ut multo plures multoque maiores sustinere posset; sicut prudens mercator lucri cupidus renuit minora lucra, dum multo maiora expectat, dum certo scit quod merces suas multo carius vendere post paucos dies potest. VII. Hoc etiam egit hodie Christus ut doceret prudentiam, quae cum animi fortitudine coniungenda est, sine qua temeritas et audacia est, non fortitudo, ut sciamus quod prudenter cavenda sunt pericula vitae et salutis, maxime vero salutis animae a persecutionibus invisibilium inimicorum. Nam duo sunt genera persecutionum, sicut duo sunt genera hostium et homo duplici substantia constat: carne et spiritu, interiori et exteriori homine, et duplex est vita: temporalis et aeterna: 41, 1 sqq. 65) Ct. 2 Rg 22, 1 sqq. 66) Ex 24, 9-10. 67) CI. ibid. 5, 5 sqq. POST DOMINICAM PASSIONIS 573 Non est, inquit, nobis colluctatio adversus carnem et sanguinem, sed contra quos pugnare adversus principes... tenebrarum... contra spiritualia nequitiae. 98 — aepemus: Daemones enim inimici nostri sunt capitales, nec nisi nostra damna *^*"*"** malaque quaerunt, sicut patet in Iob: qualia quantaque mala inflixit satanas, permissus a Dco ut eum aíffligeret!*? Hi sunt mystici Iudaei qui nos quaerunt interficere, inimici Dei et nostri, nam: Inimicus homo superseminavit zizania in medio tritici. ?? et mundus; Mundus etiam inimicus est noster: Inimici hominis domestici eius.?! Sic fratres, idest consanguinei et consobrini Christi, persuadebant ei hodie ut ascenderet in Iudaeam, ut se exponeret vitae discrimini ascendens ad diem festum. *? Christus autem tutiorem ac securiorem locum elegit, praetulit Galilaeam Iudaeae; licet Iudaea multo esset nobilior ac illustrior Galilaea, hic tamen securior Christus erat. Sic docet Christus fugienda nobis esse pericula, ne temere salutem — exemplo nostram in discrimen deducamus. Docet ut fugiamus mundum, qui pre 5 e E 2 d t a satana agitatus nos odio habet et electos Dei persequitur: NOn u4enaa polest mundus odisse vos, me autem odit, quia ego leslimonium perhibeo phot , de eo, quod opera eius mala sunt. ?? Sic Christus nihil vult habere commune cum mundo. VIII. Docet ut persecutiones patienter feramus, de manu Dei et omnia mala omnia accipientes: Si bona suscepimus de manu Domini, mala quare non — sccipienda sustineamus ? ** Calicem quem dedit mihi Paler non vis ut bibam ? ?? de manu Del, Nam sine divina providentia nihil fit in mundo: Deus est qui operatur omnia in omnibus , ** secundum consilium voluntatis suae. Scimus autem quoniam Deus pater noster est amantissimus, nec iudicium ipsius fallitur aut falli potest. Si ex caritate tribulationes nobis immittit, qui ex amore non possunt malae esse tribulationes, sed bonae, cum eas etiam unico tom Filio dederit; imo Christus eas pro se elegit et his onustus voluit "mittit. ex hoc mundo in coelum abire. Voluit Deus ut Hebraei ex Aegypto egrederentur divites et onusti auro et argento gemmisque; ?* electi Dei ex hoc mundo et ex hac Aegypto has deferunt in coelum divitias: non suscipiamus? Tribulatio eiiam saepe in cau«a est ut ad Deum ex animo convertamur. 574 FERIA: TERTIA POST DOMINICAM PASSIONIS poenas, tribulationes, humilitatem, paupertatem: Beati pauperes spiritu, quoniam ipsorum est regnum coelorum... Beati qui paliuntur persecutiones propter iustitiam, quoniam ipsorum esl regnum coelorum. ?? Christus patiens persecutiones a Iudaeis ambulat in Iudaeam, quae circulatio interpretatur, symbolum perfectionis. Sic ait: Virtus in infirmitate perficitur. Perfectus est circulus cum linea circino ducitur ad suum principium, ad punctum unde incepit. Tribulatio autem saepe in causa est ut ad Deum ex animo convertamur. Hebraei in Aegypto in tribulatione positi, ad Dominum clamaverunt; 9? Apostoli in navi, orta tempestate, dormitantem Christum excitaverunt dicentes: Domine, salva nos, perimus. Sic ait ille: Ad Dominum cum tribularer clamavi, et exaudivit me. ** Sic filius prodigus per tribulationem eruditus resipuit et ad patrem suum rediit. *? Ad nostrum principium deducit, tmo reducit nos tribulatio; operante Deo purgat, illuminat, perficit animum divinis virtutibus dignosque nos reddit corona vitae.
CHAPTER 32. Feria Quarta Post Dominicam Passionis
Facta sunt encaenia in lerosolymis, et hlems erat. Et ambulabat lesus in templo, in porticu Salomonis, etc. ! I. Cum celebraretur Ierosolymae festum renovationis et dedica- ^ restum " 2 : . ^ . 2f Ss * : L Lt tionis templi Salomonis, voluit Dominus festivitati huic interesse "sni. eamque praesentia sua honorare. Quod minime censendum est vacare ,*!8nificat dedicationem mysterio, sed quod gratissima Christo est spiritus IOHONAEIU et dedipicis t catio, cum homo seipsum Deo dedicat in templum vivum. Fuit Salo- Baptismum. mon figura Christi, templum figura et typus Ecclesiae et cuiuscunque fidelium, nam per fidem quisque Spiritus Sancti templum efficitur in Baptismo; baptizato siquidem Christo, descendit super eum Spiritus Sanctus, apertis coelis, et vox Dei intonuit: Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi complacui.? Ibi nanque effectus designatur Baptismi; nam hominem suscipientem Baptismum Deus filium suum constituit, heredem coelestis regni et templum efficit Spiritus Sancti. Hine Paulus ait quod apparuit benignitas et humanitas Salva- — qupiex toris nostri Dei, non ex operibus iustitiae quae fecimus nos, sed per suam — sieuimi misericordiam salvos nos fecit per lavacrum regeneralionis et renovauos lionis Spiritus Sancli, quem effudit in nos abunde per Iesum Christum Salvatorem nostrum, ul iustificati gratia ipsius, heredes simus secundum spem vitae aeternae.? Videtis omnes hos tres effectus: Lavacrum, inquit, regenerationis, quia homo filius generatur in spiritu, nova fit creatura ; quod si filius et heres, * hinc ait: Heredes simus .. . vitae aelernae. Sed vocat etiam Baptismum lavacrum renovalionis Spiritus Vulg.: Benignitas et! hitmanitas apparuit... sed secundum suam misericordiam, etc. Triplex legitur dedicatio templl in figura renovantion!s spiritualis hominis, nam ín Baptismo reparantur ruinne peccati, sed Iterum homo peccato pollultur, ideo indiget renovatlone et dedicatlone. Sancli, quia reparatur templum Domini, quod per hominis peccatum in paradiso corruerat satanae serpentis opera; * hic templum renovatur et Deo iterum dedicatur. II. Triplex nanque salomonici templi dedicatio in Sacris Litteris celebratur: prima, postquam a Salomone constructum fuit, septimo nanque anno absoluto, septimo mense dedicatum Deo fuit maxima cum solemnitate; sed postea destructum a Nabuchodonosor rege Babelis funditusque eversum, a Zorobabele et Iesu, filio Iosedech, sacerdote magno, illo principe populi, hoc autem principe sacerdotum et hierarcha Ecclesiae, reparatum, Esdra et Nehemia etiam instaurantibus, Deo iterum dedicatum fuit post babylonicam captivitatem; tertia Machabaeorum tempore a gentibus idolorum cultu profanatum, a Iuda autem Machabaeo repurgatum et sanctificatum, veteri altari destructo et novo constructo, quoniam illud daemonum sacrificiis pollutum erat, postremo loco fuit consecratum Deo magna cum solemnitate, maxima cum totius populi laetitia, exultatione et iubilo, statutumque fuit ut singulis annis in posterum semper celebraretur dies dedicationis huius. $ In Baptismo renovatur vetustas templi, reparatur templum in Adamo collapsum ac funditus eversum satanae opera, et propterea Baptismus dicitur lavacrum renovationis. Sed quoniam adhuc per peccatum et vitia, quae sunt idolorum cultus, sicut de avaritia dixit Apostolus? et de gula: Quorum deus venler est,?? polluitur templum hoc et profanatur, adhuc indiget renovatione, licet non sit funditus eversum. Nam peccata haec non auferunt fidem, nisi haeresim inducant, tamen quia profanatum est pollutumque cultu idolorum, renovandum iterum est Deoque sanctificatum dedicandum, veteri demolito altari novoque puro constructo et sancto: Cor mundum crea in me, Deus, el spiritum recium innova in visceribus meis. " En David, templum profanatum adulterio et homicidio, !* novum requirit altare, veteri destructo: Cor contritum et humiliatum, hebraice contusum, Deus, non despicies. '? 2 Par 36, 6-20; 1 Esr 6, 1 sqq. 8) Ct. 1 Mach 4, 36-59. 9) Cf. Eph 5, 5; Col 3, 5. POST DOMINICAM PASSIONIS 577 Cor mundum crea in me, Deus, el spiritum rectum innova in visceribus meis. Per salutarem poenitentiam renovatur templum animae nostrae vetustate peccati confectum: Renovamini ... spiritu menlis vestrae, ait Apostolus veluti declarans quidnam sit festum encaeniorum: Deponite, inquit ad Ephesios, deponile vos secundum pristinam conversationem velerem hominem, qui corrumpilur secundum desideria erroris ; renovamini aulem spiritu mentis vesirae el induite novum hominem, qui secundum Deum creatus esl in iuslilia el sanctitate veritalis; * et ad Colossenses : Deponile... omnia vitia ezxpolianles vos veterem hominem cum actibus suis el induenles novum, eum qui renovalur in agnitionem secundum imaginem eius qui creavil illum.!* Deponere iubet pristinam conversationem secundum carnem, deponere omnia vitia, deponere veterem hominem qui corrumpitur secundum desideria erroris ; saepe enim ex fragilitate carnis aut ignorantia peccamus. Et quidem omnia quae in mundo sunt, corruptioni el interitui sunt obnoxia; corrumpuntur quaecunque a natura generantur, deficiente virtute; senescunt et deficiunt homines, animalia, plantae; senescit in autumno annus et deficit in hieme tanquam decrepitus; initio autem veris universa natura renovatur, adventante sole et coelesti virtute omnia fecundante ac reparante. Etiam quae arte fiunt omnia antiquantur; etiam quae aeterna videbantur aedificia templo. rum, palatiorum, turrium, moenium, arcium, civitatum, omnia indigent reparatione ac renovatione; sic etiam in moralibus. Haec est triplex renovatio templi, cum lex naturae veluti confecta vetustate esset, per legem Moysi in decalogo renovata fuit; lege etiam Moysi vetustate collapsa, reparata est per Evangelium; antiquato tabernaculo Moysi, aedificatum fuit novum templum; synagoga veteri deleta, nova a Christo condita est Ecclesia. III. In hieme celebrabatur festum encaeniorum, quoniam tunc incipit renovari natura, cum sol a nobis longissime semotus incipit ad nos reverti et lento licet gradu, accedit tamen. Frigus in causa est vetustatis naturae, recedente a nobis sole, calor autem causa nutem iussu Clementis V11I recognitis, emendatum fuit: Deponere vos, ctc. 15) 3, 8-10. Hanc triplicem renovationem tempti spiritualis D. Paulus declarat. Sicut 1n naturalibus omnia corrumpuntur et renovantur, sic etiam in spiritualibus. Renovatio haec fit exuendo vetustaten vitiorum et induendo novitatem virtutum. In hodierno Kvangelio habemus tum vetustatem peccati tum novitatem virtutis et gratiae; cernitur enim in Iudaeis hodie triplex peccatum: cordis, linguae et operis. renovationis et regenerationis, eodem ad nos accedente sole. Exuamus igitur cum natura vetustatem peccati vitiorumque omnium et induamus novitatem virtutum; exuamus veterem Adam et induamus novum, nam: Quicunque... in Christo baplizali estis, Christum induistis; 1 Primus homo de lerra, terrenus ; secundus homo de coclo, coeleslis ... sicul porlavimus imaginem terreni, portemus et imaginem coelestis. Hinc reperitur Christus in templo dum celebratur festum renovationis, quoniam sine Christo non potest fieri spiritualis haec renovatio, sicut nec sine sole potest renovari natura; Christus enim sol est iustitiae. !8 Habemus autem in hodierno Evangelio tum vetustatem peccati in Iudaeis tum novitatem virtutis et gratiae in ovibus Christi; nam Iudaei hodie a Christo tacite ipsinuantur esse satanae oves, non ex ovibus Iacob, sed ex ovibus Laban: !? Vos non cstis ex ovibus meis.?9 Vetustas peccati in ludaeis, quoniam circumdederunt Christum: In circuitu impii ambulant,?! sicut Samson captus a Philisthaeis et oculis orbatus, positus fuit in pistrino ut moleret.?? Via iustitiae linea recta est, non curva, quae in seipsam reflectitur; iusti in Deum omnia dirigunt, Deum super omnia diligentes; peccatores autem omnia dirigunt ad seipsos, ad se omnia trahunt atque convertunt. Circulum ergo impietatis hieroglyphicum aliquando est. Cum autem sit triplex peccatum: cordis, linguae et manus, cogitatione nanque verbo et opere peccamus, omnia cernimus hodie in Iudaeis. Peccatum cordis: Loquor vobis et non creditis... Vos non creditis, quia non estis ex ovibus meis ; * Corde autem creditur ad iustitiam, ** unde etiam increpuit incredulitatem et duritiam cordis?5 et duros corde ad credendum discipulos appellavit, sive tardos corde. ?* Peccatum vero linguae, nam dixerunt ei: Quousque animam nostram tollis? Si tu es Christus, dic nobis palam. ?" OQ quot mendacia paucis verbis sunt comprehensa! Quousque animam nostram ollis? Mentiuntur se maximo desiderio agnoscendae veritatis teneri: Si tu es Chrislus, dic nobis palam ; mentiuntur quod Christus non praedicaverit eis nec dixerit veritatem, et clare et manifeste quod ipse esset Messias. Quod si palam dixisset, credidissent? Quod si palam POST DOMINICAM PASSIONIS 579 diceret, crederent ? Nam propterea in concilio damnaverunt eum esse reum morlis,?* pleno concilio, uno ore, una omnium et communi sententia tanquam blasphemum, eo quod manifeste dixerat se esse Messiam. Plura igitur mendacia et falsitates dicunt. Tertio peccatum operis, nam cum audissent Christum dicentem: Ego et Paler unum sumus, sustulerunt ... lapides... ut lapidarent eum,?* ut tanquam blasphemum lapidibus populari furore obruerent, ut auctorem vitae interficerent. 39 Haec igitur peccati vetustas est: lapidare voluerunt Christum in templo, sicut olim sanctissimum pontificem Zachariam filium Yoiadae, 3! virum Spiritu Sancto plenum, summum sacerdotem et hierarcham synagogae. Haec vetustas deponenda nobis est et procul abicienda, induenda autem novitas virtutis, de qua ait: Oves meae vocem meam audiunt el ego cognosco eas et sequuntur me, et ego vitam aeternam do eis ; * Vos autem non credilis, quia non estis ex ovibus meis. 93 IV. His verbis Christus altissimum tangit et imperscrutabile praedestinationis divinae mysterium; nam ipse novit omnes, tum electos tum reprobos, ipse solus potuit aperire librum ad dexteram Dei sigillis septem signatum, quem nullus hominum vel Angelorum potuit aperire nec videre quidnam in eo scriptum esset; ?** sed Christus, in quo sunl... thesauri sapientiae el scienliae?* Dei, omnia novit. Non sine causa autem loquitur hodie Christus de altissimo hoc mysterio dum festum celebrat renovationis et dedicationis templi, sed ut sciamus quod renovatio haec, quae fit per iustificationem, effectus est divinae praedestinationis, sicut Paulus ait: Nam Deus quos praescivit el praedestinavit conformes fieri imagini Filii sui, ul sit ipsc primogenilus in mullis fratribus. Quos aulem praedestinavit, hos ct vocavit ; quos aulem vocavit, hos et iuslificavil ; quos autem iustificavit, illos et magnificavit. ** Hinc ait scribas et Pharisaeos non respondisse vocationi divinae, ut per Christi fidem iustificarentur et et quos vocavit...illos et glorificavit. Magnificavit lect. cod. Hnec vetustas deponenda nobis est. Tangit hodle Christus mysterium praedestinationis divinae, cuius effectus est renovatio spiritualis, quae fit per iustilicntionem. Paucis verbis multa dicit de hoc nltissimo mysterio, omnibus imperscrutabili, excepto Christo, qui omnia novit secreta Dei; ideo paucis totum fere ordinem huius mysterii explicavit. sanctificarentur fierentque templum sanctum Domino dedicatum, quia non erant ex ovibus suis, ex electis et praedestinatis, sicut Iacob dilectus, sed ex praescitis et reprobatis, sicut Esau odio habitus. ? Et quidem paucis verbis Christus multa dicit de altissimo hoc et imperserutabili mysterio; nam licet nobis sit imperscrutabile mysterium hoc, sicut fluvius ille apud Ezechielem, qui transvadari non potuit,** unde Paulus: O altitudo divitiarum sapientiae el scientiae Dei! Quam incomprehensibilia sunt iudicia eius et. investigabiles viae eius! ?? Christus tamen plenissime novit omnia secreta et arcana divini pectoris, nam inquit: Omnia mihi tradita sunt a Patre meo, cum loqueretur de hoc mysterio dicens: Confiteor tibi, Pater, Domine coeli et terrae, quia abscondisti haec a sapientibus et prudentibus et rcvelasti ea parvulis. Ita, Pater, quoniam sic placitum fuit ante te. Omnia mihi tradita sunt a Patre meo, el. nemo novit Filium nisi Pater, neque Patrem quis novit nisi Filius et cui voluerit Filius revelare. * Nemo hominum aut Angelorum novit omnia divini pectoris mysteria, nisi Christus, ideo certissime et verissime loqui potuit de hoc mysterio nobis imperscrutabili. Sicut enim Deus solum Moysen voluit ascendere in montis cacumen et caliginem intrare, in qua Deus erat, ei soli secreta sua revelare tanquam amico intrinseco et fidelissimo, Q5 sic solum Christum nosse voluit secreta praedestinationis divinae mysteria. Cum igitur Christus haec perfectissime nosset, paucis verbis de ea complexus multa fuit, ita ut totum fere ordinem seriemque huius mysterii generatim explicarit dicens: Vos non creditis, quia non estis ez ovibus meis. Oves meae vocem meam audiunt et ego cognosco eas el sequuntur me, et ego vitam aeternam do eis, el non peribunt in aeternum, el non rapiel eas quisquam de manu mea, quio Paler meus quod dedil mihi maius omnibus est, sive ex graeco: Paler meus, qui dedit mihi, maior omnibus est, el nemo potest rapere de manu Patris mei. Ego autem et Pater unum sumus. ** Habemus hic oves Iacob et oves Laban, animalia munda et immunda, vasa misericordiae et vasa irae, vasa in honorem et vasa in contumeliam; 5 habemus Vulg.: Sic fuit placitum, etc. 41) Cf. Ex 19, 8 sqq. 42) Io 10, 26-30. POST DOMINICAM PASSIONIS 581 filios Dei et filios satanae, Iacob dilectum et Esau odio habitum, electos et reprobos, praedestinatos et praescitos. V. Cum sit autem Christus qui librum signatum sigillis septem solus aperire potuit, qui solus novit divina mysteria, de altissimo hoc et divinae praedestinationis mysterio tria in universum dicit, ostendens principium, finem et media necessaria et sufficientia ad finem consequendum. Principium auctoremque seipsum ostendit quatenus Deus [est] et quatenus homo. Christus enim non solum causa efficiens est nostrae praedestinationis, sed etiam, ut Paulu s docet, exemplaris: Conformes fieri imaginis Filii eius; finalis etiam et meritoria: Elegil nos in ipso ante mundi constitutionem ut essemus sancli el immaculati . .. Praedestinavil nos in adoplionem filiorum per Iesum Christum in ipsum, secundum propositum volunlalis suae. ** In ipsum inquit, idest in gloriam ipsius: Ut sil ipse primogenitus in mullis frairibus ; 5*S Ul sil ipse in omnibus primalum lenens. *9 Non sine causa autem Christus de mysterio hoc loquitur in festo encaeniorum, idest consecrationis et dedicationis templi, et in porticu Salomonis, regis sapientissimi, qui alpha et coryphaeus *' extitit hominum sapientum, sed ad designandum quod praedestinatio ipsa est quaedam consecratio ac dedicatio rationalis creaturae in templum sanctum Domini, ad inhabitandum perpetuo per gratiam in praesenti et per gloriam in futuro. Hanc enim ob causam electi dicuntur lempla Dei: Templum ... Dei sanctum est, quod estis vos; *8 Vos... . estis lemplum Dei vivi; *? Hoc est labernaculum Dei in hominibus et habitlabit in eis. 5? Loquitur autem de hoc mysterio in porticu Salomonis, sapientissimi simulque religiosissimi et felicissimi regis, quoniam supernaturali, divina summaque opus est sapientia ad tractandum de tali tantoque mysterio; hinc solus Christus potuit aperire librum signatum sigillis septem in Apocalypsi : Radix David aperire librum et solvere septem signacula eius. * Per librum enim designatur hoc mysterium, 3, 17. 49) 2 Cor 6, 16. $90) Apc 21, 3. Vulg.: Cum hominibus e! habitabit cum eis. Tria in universum dicit ostendens principium, finem et media praedestinationis. Praedestinatio est veluti dedicatio crenturae in templum sanctum Domiuo. Supernaturali sapientia opus est ad tractandum de tanto mysterio. de quo solus Christus loqui potest, qui cst ipsa sapientia Dci. Pastorem Christus hodie se dicit, quia praedestinatio orilur ex bonitate Det. Agit etiam de divinitate sua, quia solus Deus potest praedestinare. dequo Moyses: Aut dimitte eis hanc nozam, aul, si non Íacis, dele me de libro tuo quem scripsisti. Cui ... Dominus : Qui peccaverit mihi, delebo eum de libro meo. * Quoniam vero licet hic sit, quemadmodum Isaias ait, liber signatus quem legere nemo potest, nec indoctus nec doctus, Christus tamen facilime aperuit legitque; hinc tanquam sapientissimus Salomon, in quo sunt omnes lhesauri sapientiae et scienliae Dei, qui ille est super quem requievit Spirilus Domini, spiritus sapientiae et intellectus, * imo qui est ipsamet sapientia Dei, 55 hanc ob causam aperit hodie divini pectoris arcana, ipse enim summus est pontifex qui solus intrabat in sanctum sanctorum, ubi erant in arca thesauri sapientiae et scientiae Dei. 5* VI. Oves meae vocem meam audiunt. Pastorem se dicit Christus, Deus enim tanquam piissimus pastor, imo amantissimus pater, sua tantum bonitate et caritate motus praedestinat et eligit ad vitam aeternam. Ostendit hodie Christus divinitatem suam dicens: Ego ct Paler unum sumus ; cumque hanc ob causam lapidibus obruere vellent eum Iudaei, argumento probat ex eo quod Prophetae et sancti appellati sunt dii: Ego dixi : Dii estis, quanto magis Messias? Nam ad hoc Deus nomen et titulum divinitatis dedit hominibus, quia Deus aliquando futurus erat verus homo et homo verus Deus. Ideo autem agit de divinitate sua, quoniam ad solum Deum spectat praedestinare, cum sit actio aeterna; quare Deum et pastorem se ostendit, quia divina bonitas principium, radix et origo est praedestinationis. Non enim ex praevisis meritis praedestinat hominem ad vitam aeternam, nam bona opera sunt effectus praedestinationis: Quos enim praedestinavit, hos et vocavit... et iustificavit ... el magnif[icavit, sed ex mera bonitate sua, sicut etiam mundum creavit. Sicut enim natura non potest cadere sub merito, ita nec gratia, nam alioquin non est gratia: ?' Ita, Paler, quoniam sic placitum fuil ante te; Non est volentis neque currentis, sed miserentis est Dei. 9 Quid sit autem praedestinatio ostendit dicens: Cognosco oves POST DOMINICAM PASSIONIS 583 meas, cognitione beneplaciti, nam praedestinatio, licet concludat Praedestinatio est actus actum divini intellectus, ut Paulus ait: Quos praescivit el. praededivini stinavil conformes fieri imagini Filii sui, simul tamen concludit actum 4 voistatis, divinae voluntatis. Nam hanc ob causam praedestinati dicuntur po deg elecli et dilecti: Iacob dilexi; 9? Elegit nos in ipso ante mundi consti- ^ quam lulionem; imo potius actus est voluntatis quam intellectus; nam AMO propterea in Sacris Litteris saepe appellatur nomine electionis : Pauci sunt elecli; 9 nomine proposili : Ul secundum electionem propositum Dei maneret ; *. His qui secundum propositum vocali sunt sancti ; * nomine dileclionis et miseralionis : Miserebor cui miserlus sum, et misericordiam praesiabo cui miserebor. 9? e . Al : 4 : . Finis praeVII. Finis praedestinationis est gloria perpetua: Ego vitam ae dash tie f lernam do eis el non peribunt in aeternum ; media vero sunt: Vocem est givria aeterna. meam audiunl per fidem, eí sequuntur me per caritatem, credunt media vero mihi et imitantur exempla virtutum mearum: Discile a me quia "^t "des *t milis sum el humilis corde; * Exemplum... dedi vobis. ** Multi sunt quibus cum non placeat virtus, sed blanda vitia carnis eos delectent nolintque per coelestem scalam divinarum virtutum in coelum ascendere, similes sunt Iudaeis hodie Christo dicentibus: Quousque animam noslram (ollis? Si (u es Chrislus dic nobis palam: Christo imputant suam incredulitatem, sicut Adam culpam suam in Deum reiecit: Mulier quam dedisli mihi *5 Sic, inquam, multi, cum in peccatis vivant et in statu perditionis perseverent, eo deveniunt ut existiment et dicant Deum nolle eos salvare, quia si salvare eos vellet et ex animo diligeret, multo maiora beneficia multoque maiorem gratiam contulisset. O insensati! Quis unquam pastor ovem suam odio habuit? Deus |. Deus vut autem non tantum pastor, verum etiam pater noster est. Quis pater "qus omui filium odio habuit? Si ovis sit morbida, ita ut suo morbo ovile inficiat, RIUE ceteris ovibus causa sit morbi, tunc pastor eam eicit ab ovili; si filius sit inobediens, contumax, iniquus, scelerosus, tunc a patre domo eicitur et paterna hereditate privatur. Vulg.: Iis qui, ctc. 63) Ibid. 9, 15. Vulg.: Miserebor cuius misercor... cuius miserebor. et omnibus dat media salutis, sicut pro omnibus mortuus est. Praesens est Christus festo dedicationis templi, quod figurabat Ecclesiam, Quod si nosse vis, homo, quod Deus vult omnes homines salvos fieri, * quod Salvator cst omnium hominum, mazime autem fidelium, 5* vide media, quae instituit in hominum salutem, vide in hodierno Evangelio templum dedicatum Deo in domum orationis, ad quod, ut legimus 7 Paralipomenon, per quattuor portas iuxta quattuor mundi plagas ibatur:*? Domus mea domus oralionis est, inquit, cunctis genlibus.?*? In templo autem videre est Sacramenta, sacrificia, sacerdotes, doctores et ministros divini verbi; ibi asservabantur divinae Scripturae coelitus revelatae, sicut coelitus data fuit sapientia Salomoni. * Haec autem omnia communia sunt omnibus et Christus hodie praesens in templo pro salute omnium venit in mundum, pro salute omnium mortuus est. Il. ALIA HOMILIA Facta sunt cncacnia in lerosolumis... Et ambulabat lesus in templo, in porticu Salomonis... Si tu es Christus. ! I. Honorat Christus festum dedicationis templi sua praesentia, sicut Deus honoravit dedicationem tabernaculi Moysi, nam descendit in columna nubis et ignis illudque sua gloria replevit;* honoravit etiam dedicationem templi Salomonis, nam in die dedicationis, spectante universo populo, descendit de coelo in flamma ignis totumque templum sua maiestate implevit;? nam templum illud Ecclesiam designabat: Templum... Dei sanctum est, quod eslis vos ; * Vos... estis templum Dei vivi, 5 aiebat Paulus; et alibi: Jam non eslis hospiles el advenae, sed estis cives sanctorum et domeslici Dei, superaedificati super fundamentum Apostolorum et Prophetarum, ipso summo angulari lapide Chrisio Iesu, in quo omnis aedificatio construcía crescit in templum sanctum in Domino, in quo el vos coaedificamini in habitaculum Dei in Spiritu Sancto;$ Petrus etiam: Ad quem accedentes 23, 11-12; 2 Par 1, 11-12. POST DOMINICAM PASSIONIS 585 lapidem vivum, ab hominibus quidem reprobatum, a Deo autem electum el honorificatum, et ipsi tanquam lapides vivi superaedificamini domus spiritualis. * Beatus homo qui seipsum totum Deo dedicat! Nam Enoch, qui aedificatio interpretatur, quoniam totum se divino cultui dedicavit et cum Deo ambulavit, raptus in coelum fuit.? Hinc Christus in dedicatione templi loquitur de vita aeterna: Ego vitam aeternam do eis el non peribunt in aeternum el non rapiel eas quisquam de manu mea ; ? imo loquitur Christus de ineffabili mysterio divinae praedestinationis in festo dedicationis templi dicens: Vos non creditis, quia non eslis ex ovibus meis. Oves meae vocem meam audiunt el ego cognosco eas el sequuntur me, el ego vitam aeternam do eis. !? Nec immerito, nam praedestinare nihil aliud videtur esse nisi teniplum rationalis creaturae, quae Dei capax est per cognitionem et amorem, dedicare Deo in habitaculum sanctum in praesenti quidem vita per gratiam et in futura per gloriam, ut sit homo similis Christo, in quo inhabitat omnis plenitudo divinitatis; " nam: Quos praescivit et praedestinavit conformes fieri imagini Filii sui, ul sit ipse primogenitus in multis fratribus. * Hanc ob causam praesens est Christus in sacratissimo hoc festo dedicationis. II. De hoc autem mysterio Christus tria docet: principium, finem et media. Principium. Ego cognosco eas el vitam aeternam do eis, idest animo paratus sum dare; opus est divini tum intellectus tum voluntatis, opus divinae sapientiae et bonitatis; hinc ambulabat in templo, in porlicu Salomonis, regis pacifici, sapientissimi, optimi. Finis est: Vitam aeternam do eis et non peribunt in aeternum el non rapiet eas quisquam de manu mea. Media autem sunt: Oves meae vocem meam audiunt el ego cognosco eas el sequunlur me. Ad consequendum finem divinae praedestinationis opera requiruntur: Quos . . . praedestinavit . . . vocavit .. . iuslificavit ... magnificavit; 9 Satagite, fratres, ut per bona opera ceram vestram vocationem et electionem f[aciatis. 5 Promiserat Deus Hebraeis terram Chanaan, sed ad eam acquirendam armis Glorificavit. Magni][icavit Icct. cod. 14) 2 Petr 1, 10. Vulg.: Fralires, magis satagite etc. et loquitur de mysterio praedestinationis, quia praedestinare est dedicare creaturam in habitaculum Dei. De hoc mvsterio Christus tria docet: principium, finem et media; et! vitam sanctam signum cesse dicit praedestinationis. Omnis liomo vel Dci ovis est vel sutnanae. Mysterium hoc incomprehensibile est, opus fuit, post longam peregrinationem in deserto; ** promiserat regnum Davidi, sed tamen multa prudentia et fortitudine multaque patientia opus fuit priusquam ad illud perveniret. Docet Christus hodie quod vita sancta, plena fide et bonis operibus signum est divinae praedestinationis et salutis. Cum Salomon templum aedificavit, adducebantur ex Libano lapides vivi, marmora pretiosa, sed adducebantur lapides illi elaborati et expoliti,!* hinc non audiebatur in templo sonitus malleorum nec ferramentorum. 19 Lapides autem illi electos designabant. Cum aliquod aedificium construitur, si secernantur lapides elaborati et expoliti, signum est quod sapiens architectus disposuit lapides illos in aedificio collocare suisque coaptare locis; ita cum videntur fideles sanctis virtutibus ornati, expoliti, exculti, signum est quod tanquam lapides vivi collocandi sunt in templo coelestis gloriae in paradiso. Hoc igitur est quod ait: Oves meae vocem meam audiunt et cognosco eas el scquuntur me ; Vos non creditis, quia non eslis ex ovibus meis, estis ex ovibus Laban non Iacob, ?* ex ovibus satanae non Dei: Sicut ovcs in inferno positi sunt, mors depascet eos.?*? Omnis homo ovis est, sed vel Dei vel satanae; omnis homo creatura Dei est, sed vel praedestinatus vel praescitus, vel electus vel reprobatus, vel Iacob dilectus vel Esau odio habitus; !? nam duo illi fratres duos populos designabant: Duae gentes sunt in utero luo et duo populi ex te dividenlur populusque populum superabit et maior serviel minori.?? Plures enim sunt reprobi quam electi, plura vasa in contumeliam quam in honorem, ?* plura grana arenae in litore maris quam stellae in coelo, plures oves satanae quam Christi, quia plures sunt qui secundum carnem vivunt quam qui secundum spiritum, *? qui seminant in carne ut metant corruptionem, quam qui seminant in spiritu ut metant vitat aeternam. ?3 III. Est autem mysterium hoc supramodum mirabile et incomprehensibile; nam Isaac, quando cognovit electionem Iacob et reprobationem Esau, obstupuit stupore vehementi et supra quam credi 14*) Cf. Ios 24, 1-13. 15) Cf. 3 Rg 5, 14 sqq. 16) Ct. ibid. 6, 7. 17) Cf. Gn 30, 35-40. 18) Ps 48, 15. 10) Cf. Mal 1, 23; Hom 9, 13. 20) Gn 25, 23. Vulg. Ez ventre tuo dividentur. 21) Cf. Mt 20, 16; nom 1, 21-23; 2 Tim 2, 20. POST DOMINICAM PASSIONIS 587 potest miratus fuit, ?* nam, ut Paulus.ait: Cum... nondum nati fuissent aul boni aliquid egissenl aut mali, ut secundum electionem proposilum Dei maneret, non ez operibus, sed ex vocanle dictum est ei : Quia maior serviet minori, sicul scriptum esi: Iacob dilexi, Esau aulem odio habui, ?* idest minus dilexi, sicut in Scriptura mulier minus dilecta dicitur odio habita et contempta. ?* Quid ergo dicemus ? ait Paulus: Nunquid iniquitas est apud Deum ? Absit. Moysi enim dicit: Miserebor cui misereor el misericordiam praestabo cui?" misereor. ?8 Ubi ostendit Paulus praedestinationem opus esse divinae pietatis, pendet ex sola voluntate et electione: Non est volentis neque currentis, scd miserenlis est Dei;?? An non licel mihi quod volo facere? .. . Non [facio tibi iniuriam. ** Potest homo quae sua sunt donare cui magis libet, nec iniuriam tibi infert si tibi non donat, cum nihil tibi debeat. Ostendit etiam Paulus praedestinationem esse actum divinae voluntatis, sicut praescientia opus est intellectus divini; nam cum dixisset: Scimus... quoniam diligentibus Deum omnia cooperantur in bonum iis, qui secundum propositum vocali sunt sancti, !* ad hoc comprobandum subtexuit: Nam quos praescivit et praedeslinavit conJormes fieri. Quod prius propositum dixerat, nunc praedestinalionem dicit, sicut Theophylactus exponit: Secundum propositum, idest praedestinationem; declarans autem quid sit praedestinatio ait: « Praedestinationem velim intelligas optimam et immutabilem Dei voluntatem ». * Sic postea Paulus dixit: Ul secundum eleclionem propositum Dei manerel, nam operaiur omnia secundum consilium volunialis suae; * sic etiam Dominus ait: Abscondisti haec a sapientibus et prudentibus, el revelasti ea parvulis. Ita, Pater, quoniam sic placitum fuit ante 1e. 3* Quare praedestinavit idem est ac proposuit, deliberavit, firmiter determinavit conferre beneficia gratiae et gloriae; nam etiam gratia, virtutes, opera bona, liberi arbitrii bonus usus, effectus sunt divinae praedestinationis. Non ergo ex praevisis meritis aut praeviponitur. 28) Hom 9, 14-15. Vulg.: Miserebor cuius misereor... cuius miserebor. 25-26. Vulg.: Fuit placitum ante te. sicut docet D. Paulus, ostendens praedestinationem esse actum divinae voluntatis; hoc innult etiam Christus ipse. Ab ovibus suls Christus tria requirit: fidem, obedientiam et imitationem. Duo haec necessaria nobis sunt: renovatio et dedicatio Deo. sione meritorum; non ait: Oves meae vocem meam audient et sequentur me, non loquitur in futurum, nam qui vero Dei spiritu repletus est, non procrastinat bonam vitam, sed pro viribus sanctam vitam ducit: Vocem meam audiunt el sequuntur me. Tria dicit de ovibus suis: quod credunt, quod audiunt, quod sequuntur; fidem, obedientiam, obsequium praedicat fidelium suorum; quod credant dicta, exequantur iussa, imitentur virtutum exempla: Discite a me quia mitis sum et humilis corde ; ** Exemplum... dedi vobis ut quemadmodum ego feci . .. ita et vos faciatis. * Credere oportet Christi divinitatem, quam hodie ex operibus probat: Si mihi non vultis credere, operibus credite, * nam opera quae ego facio in nomine Patris mei, ipsa testimonium perhibent de me; *! a divina etiam virtute et potestate: Pater meus quod dedil mihi maius omnibus est, et nemo potest rapere de manu Patris mei ; ** tandem ab ipsa essentia: Ego et Pater unum sumus ; ** Ul cognoscalis el credatis quia ego in Patre et Pater in me est. * Sic obediendum Christo est tanquam vero Deo: Oves meae vocem meam audiunt. Sic Christum sequuntur veri fideles et imitantur tanquam verum Deum, sicut Hebraei in deserto divinum sequebantur ductum in columna nubis et ignis; * sequuntur tanquam pastorem oves: Vocem meam audiunt et sequuntur me. IV. Facta sunt encaenia in Ierosolymis, el hiems erat. Festum erat renovationis templi et dedicationis. Duo simul necessaria sunt: renovatio et dedicatio: Renovamini aulem spiritu menlis veslrae el induite novum hominem, qui secundum Deum creatus est in iustitia cl sanctitate veritatis. * Natura in vere, * sole ad nos ab austro accedente, incipit vetustatem deponere ac renovari, omnia reviviscunt ac revirescunt. Sic renovationem vitae a nobis requirit Deus, ut in novitate vilae ambulemus, ** ut deponamus secundum pristinam conversalionem velerem hominem. ** Nec sufficit, sed opus est nos totos Deo in perpetuum dedicare: cor, linguam, sensus, manus, pedes, corpus, totum et omnia, ut habitet Christus per fidem in cordibus nostris. * Haec testimonium, ctc. 39) Ibid. vr. 29. 10) Ibid. vr. 30. 41) Ibid. vr. 38. Vulg.: Quia Pater in me est, et ego in Patre. 42) Cf. Nm 9, 15 sqq.; Dt 1, 33. POST DOMINICAM PASSIONIS 589 Facla sunt encaenia Ierosolymis. Legimus in Sacris Litteris renovationem templi et civitatis Ierusalem, €? et renovationem etiam civitatis Iericho;*? sed renovator Iericho maledictus fuit a Iosue, quoniam civitas illa divino miraculo funditus eversa fuit. * Legimus etiam Enoch sanctum, qui Deo totum se dedicavit, ambulans semper cum Deo, *' sicut servus fidelissimus cum domino suo; legimus etiam Enoch filium Cain, cui pater civitatem aedificavit, *? qui totus mundo deditus fuit, mundo totum se dedicavit. Omnis homo est Enoch, sed vel mundo vel Deo dedicatus est, vel templum reaedificat vel maledictam civitatem Iericho. 5, 21-22. 52) Ct. ibid. 4, 17. Omnis homo vel mundo vel Deo dedlcatus est. Proponuntur hodie convivium Christo exhibitum a pharisaeo et poenitentia Magdatenaec. Promptior Christus est ad dimittenda peccata quam esuriens ad comedendum.
CHAPTER 33. Feria Quinta Post Dominicam Passionis
Rogabaf! lesum quidam pharisaeus ut manducaret cum ilo. Et ingressus domum pharisaei discubuit. Et ecce, etc. ! I. Duo proponuntur nobis in hodierno Evangelio: convivium Christo exhibitum a pharisaeo et poenitentia Magdalenae ad pedes Christi. In convivio recipit Christus a pharisaeo corporalia, in poenitentia dat Christus Magdalenae spiritualia; ubi clare cernitur id quod Christus ipse, Apostolo teste, dixit quod beatius est magis dare quam recipere. ? Non enim petit Christus a pharisaeo, licet pauper esset, nam qui dives erat, pro nobis egenus factus est,? sed rogatus multis precibus flectitur ad acceptandum convivium; sed spiritualia bona* dat non rogatus; promptior est ad dandum quam esuriens ad manducandum. Hoc nanque est quod coram divino propitiatorio, ubi condonabantur peccata poenitentibus, semper parata erat mensa panum propositionis cum libaminibus optimorum vinorum,* in mysterium quod nil minus promptus est Deus ad dimittenda peccata quam esuriens ad comedendum optimos cibos; imo multo promptior, nam Christus hodie reliquit cibum et potum ut susciperet et commendaret poenitentiam peccatricis huius; sicut etiam cum samaritide egit. Nam cum fatigatus ex longo itinere, ieiunus usque ad sextam diei horam, usque ad meridiem, esuriret et sitiret, invitatus a discipulis ut manducaret respondit: Meus cibus est ut faciam voluntatem eius Nm 15, 7. qui misil me, ut perficiam opus eius. * Salus, inquit, animarum meus est cibus, is me cibus supramodum delectat, hunc esurio, salutem animarum ardentissime sitio; sic hodie ostendit. Et etiam ut sciremus quod poenitentia sacrum quoddam convivium est Dei et peccatoris, in quo Lazarus cum Christo convivatur,* filius prodigus cum patre clementissimo. ? Hoc est quod in Apocalypsi legimus: Ego sío ad ostiumr et pulso ; si quis... aperuerit mihi ... intrabo... el coenabo cum illo el ille mecum.? Instruemus, inquit, convivium commune, coenam faciemus, ministrabimus, apponemus cibos, ille suos, ego meos, ille de meis cibis manducabit et ego de suis. Nam poenitens proponit in mensa Dei cor contritum et spiritum humiliatum, quo maxime delectatur Deus, nam carnes quae Deo in sacrificium et holocaustum offerebantur, cibus dicuntur. Sed sacrificium Deo spiritus coniribulatus ; cor contritum el humiliatum, Deus, non despicies. ? Lacrimae sunt potus Christi suavissimus, caritas et devotio cibi, quibus noster Isaac maxime delectatur, quibus gustatis, daturus est benedictionem. 1? Cibus autem quo maxime delectatur poenitens peccator, est misericordia Dei, remissio peccatorum, pax conscientiae, salus animae. Ecce omnes hi cibi: Dimittuntur tibi peccata tua; Fides tua te salvam fecit : vade in pace. II. Quare proponitur nobis hodie vivum exemplar poenitentiae, quae simul est gratissima Deo, sicut cibus esurienti, potus sitienti, et summe utilis nobis, cum afferat misericordiam Dei, remissionem peccatorum, pacem conscientiae et salutem animae, vitam sempiternam. Exemplar, inquam, nobis proponitur verae poenitentiae, quam Deus per Ioelem a nobis requirit: Convertimini ad me in loto corde vestro, in ieiunio et... fletu et... planctu, el scindile corda vesira ei non veslimenía vesira, el converlimini ad Dominum Deum vestrum, quia benignus el misericors est, patiens el mullae misericordiae et praestabilis super malilia,? idest facile placatur, facile sententiam mutat flectitque a malo inferendo in peccatores animum, sicut in mecum. 9) Ps 50, 19. 10) Cf. Gn 27, 3-10. 11) Lc 7, 48 sqq. Vulg.: Remittuntur. fibi, etc. 12) 2, 12-13. Poenitentia sacrum quoddam convivium est Dei et peccatoris. Proponltur hodie vivum exemplar verae poeuitentine, qua faclle Deus plaentur, sicut cernitur in Christo benignissime Magdalenam excipiente; Deus enim magis cupidus est snlutis nostrae quam honoris sui. Vernm poenitentiam expressit Isaías, Exodo legimus. Cum enim populus idololatriae impietate se contaminasset adorans aureum vitulum, dixit Dominus Moysi: Dimille me ul irascatur furor meus contra eos el deleam eos; sed Moysi oratione: Quiescat ira tua et esto placabilis super nequitia populi tui; recordare Abraham, Isaac et Iacob servorum tuorum... placatus... est, inquit, Dominus ne faceret malum, quod locutus fuerat, adversus populum suum. ?? Sic videmus hodie Christum verum Deum benignissimum, misericordissimum, clementissimum, suscipientem prodigum filium, imo prodigam filiam, quod acerbius animum laedit, nam macula honoris non alia aqua aut liquore abstergi et lavari posse dicitur, quam sanguinis. Quis hominum, cui vel maxima sit honoris cura, ferre potest honoris iniuriam ab uxore vel filia? Sic per Ieremiam? ait: Vulgo dicitur : Si dimiserit vir uxorem suam el recedens ab eo duzeril virum alterum, nunquid revertelur ad eam ullra? ... Tu aulem fornicata es cum amaloribus mullis; tamen reverlere ad me, dicit Dominus. !5 Magis cupidus Deus est salutis nostrae quam honoris sui ex infinita benignitate et clementia sua. Non sequitur leges mundi, sed leges bonitatis et misericordiae suae ad dimittenda peccata poenitentibus, modo vera sit poenitentia, ex corde, non externa tantum, sed interna: Scíndite corda vestra ; Reverlimini ad me in loto corde vestro. Talis fuit poenitentia Magdalenae, quae vivum exemplar proponitur verae poenitentiae. Non sedet ad mensam pharisaei, sed ieiunat ad pedes Christi et ieiunat cum fletu et planctu: Lacrimis coepit rigare pedes eius. !* HI. Veram poenitentiam expressit paucis verbis Isaias dicens: Convertimini sicul in profundum recesseratis ; * de qua idem alibi: Lavamini, mundi estote, auferle malum cogitationum vestrarum ab oculis meis, quiescile agere perverse, discile benefacere, quaerite iudicium ... el venite el arguite me, dicil Dominus. Si fuerint peccata vestra sicul coccinum, quasi nix dealbabuntur ... si fuerint sicut vermiculus rubra, quasi lana alba erunt,!8 ostendens poenitentiae effectum. quasi vermiculus, velut lana, etc. POST DOMINICAM PASSIONIS 593 Sed paucioribus verbis ad vivum expressit: Convertimini sicut in profundum recesseratis. Ad quod Paulus alludens ait: Sicut... ezhibuistis membra vestra servire immunditiae ... ad iniquitatem, ita nunc ezhibele membra vestra servire iustitiae in sanctificationem. !* Sic hodie in Magdalena cernimus. Apud Luca m Dominus tribus parabolis veluti depinxit veram poenitentiam: parabola ovis pereuntis, drachmae amissae et filii prodigi, ?? quoniam ad conversionem et poenitentiam veram necesse est ut Deus simul et homo concurrant: Deus quaerens ovem quae perierat, et homo ut filius ad patrem clementissimum rediens veniam petiturus. Magdalena hodie per seipsam quidem venit ad Christum, sed tamen divinitus tracta, nam: Nemo venil ad me, nisi Pater, qui misit me, traxerit eum ; ^ Traham vos in funiculis Adam, in vinculis caritatis. ?? Habet veram poenitentiam, contritionem cordis, confessionem oris, et opera satisfactionis. Sic enim Regius Vates saepe poenitentiam suam describit: Laboravi in gemitu meo, lavabo per singulas noctes lectum meum, lacrimis meis stratum meum rigabo, ?? natare faciam; et alibi::Exitus aquarum deduxerunt oculi mei, quia non custodierunt legem luam :?** en vehementem cordis contritionem, vehementem acerbissimumque dolorem. Sed etiam confitebatur peccatum suum Domino: Confitebor adversum me iniustitiam meam Domino, el lu remisisti impietatem peccati mei.?* Aifligebat etiam seipsum ieiunio: Genua mea infirmata sunt a ieiunio et caro mea immutata est propler oleum. ?* Sic in Magdalena profluvium lacrimarum ostendit magnam cordis contritionem; oscula pedum Christi symbolum sunt confessionis, capillorum opera et unguentum opera satisfactionis [significant]. IV. Ecce mulier quae erat in civitate peccatrix.*" Magnum Dei donum poenitentia, quam Deus peccantibus Angelis non concessit, minime concessit, sed eorum ruina irreparabilis fuit, ?9 sicut fractura me, etc. 22) Os 11, 4. Vulg.: 4n funiculis Adam traham eos, etc. 23) Ps 6, 7. 2, 4; Iud vr. 6. et ipse Dominus tribus parabolis illustravit. Vera poenitentia consistit in contritione cordis, in confessione oris et In operibus satisfactionis. Vera poenitentia magnum Dei donum est, nec inmen impossibilis est, sicut patet in Davide, in Ninivitis et hodie in Magdalena. Gratior Deo quodammodo est peccatoris poenitentia quam iusti innocentia, vasis crystallini reparari non potest, vas autem argenteum et aureum, si aliquo frangatur casu, reparari potest. Maria, soror Moysi, a lepra infecta, mundata ab ea divinitus fuit;?? sic peccatrix ista mundata a peccato Dei miseratione fuit: Dimittuntur tibi peccata tua. Dimissa tamen ei fuerunt peccata ob veram poenitentiam. Existimabat forte hodie pharisaeus impossibilem esse poenitentiam et veram contritionem conversionemque peccatricis, forte quia apud leremiam legerat: Si mutare polest aethiops pellem suam aul pardus varietates suas, et vos poteritis benefacere cum didiceritis malum. **? Hinc eam adhuc iudicat peccatricem: Hic si esset propheta, sciret utique quae et qualis est mulier quae tangit eum, quia peccatriz.*? Sed hodiernum Evangelium ostendit possibilem esse poenitentiam veram, sicut in David patuit?? et in Ninivitis;*? nec tantum veram, sed etiam magnam, vehementem, amaram valde, sicut cum mulier plangit unicum filium; nam Magdalena hodie ad pedes Christi videtur sunamitis illa ad pedes Elisei amarissime flens propter mortem unici filii sui. * Nam talis a nobis requiritur pro peccatis dolor, sicut apud Ieremiam legimus: Filia populi mei, accingere cilicio ... conspargere cinere, luctum unigeniti fac tibi, planctum amarum. ?** Flevit Magdalena alias ad pedes Christi ob mortem unici fratris sui Lazari, et amare quidem, nam Christum movit ad lacrimas;?* sed non tam amare nec tantam vim profudit lacrimarum ut hodie, quoniam non tam acerbum sentiebat ob eam mortem dolorem. V. Ostendit autem hodiernum Evangelium quam grata sit Christo vera poenitentia, quod gratior sit quodammodo peccatoris poenitentia quam iusti innocentia. Quod quidem tribus parabolis supradictis ostendit Dominus apud Lucam de magno gaudio Dei et Angelorum in coelo super uno peccatore poenitentiam agente; ?' et hodie etiam ostendit proposita parabola de duobus debitoribus, ** ubi concludit quod, cum caritas sit quod a nobis summopere et principe loco requirit Deus, prinum et maximum mandatum in lege, ?? peccator autem videns multa sibi a Deo remissa debita, multa condoPOST DOMINICAM PASSIONIS 595 nata peccata, magis Deum diligit quam iustus, qui vel nulla vel admodum pauca admisit peccata; hinc multo gratior est Deo peccator poenitens quam iustus innocens, tanquam maiori in Deum praeditus caritate. Hinc ferventiori caritate praeditum legimus Petrum quam Ioannem: Diligis me plus his?... Domine, lu omnia nosli, iu scis quia amo te. ** Christus magis dilexit Magdalenam poenitentem quam Martham innocentem, quoniam dilexit multum, ** unde postea optimam parlem elegit. € Hine hodie Christus eam praefert pharisaeo viro religioso, qui iustitiam sanctitatemque vitae profitebatur. Non arguit eam de anteacta in peccatis vita, sed dulcibus verbis consolatur, sed defendit a pharisaeo patrocinium et protectionem eius suscipiens, imo laudat eam ostendens magnitudinem fidei, caritatis operum ipsius, ac tandem iusto pharisaeo praefert, longo spatio et intervallo anteponit. VI. Honoravit Deus semper poenitentiam. Ad honorandam commendandamque poenitentiam David Salomonem filium Bethsabee, cum qua adulterium commiserat, 5 regem constituit omnium sapientissimum et felicissimum; ** eandem ob causam Petrum poenitentem instituit caput et hierarcham Ecclesiae, ovium suarum summum pastorem; Aaronem, post factum adoratumque vitulum aureum, ** poenitentem facti constituit magnum sacerdotem summumque synagogae pontificem. * Isaias ait: Ezpectlat Dominus ul misereatur vestri, el ideo exallabitur parcens vobis, quia Deus iudicii Dominus ; beati omnes qui czpectant eum. * Veluti magnum lucrum reputat Dominus condonare peccata, sicut mercator distrahens merces suas multo pretio. Dives mercator Deus est, merces eius sunt misericordia et miserationes; has merces distrahere cupit, sed honesto pretio. In poenitentia nostra maxime elucet misericordia Dei, nam: Secundum allitudinem coeli a lerra corroboravit misericordiam suam super timentes se. Quantum distat ortus ab occidente, longe [ecil a nobis iniquitates nostras. Quomodo miseretur paler [iliorum misertus est quía peccator conversus ferventior est caritate quam innocens; hine hodie Christus tantopere Magdalenam honora vit. Semper Deus honoravit poenitentiam, quiu Ín ea maxime clucet divina misericordia, dummodo poenitentia vera sit ct ex corde. Ostenditur processus conversionis Magdalennc. Poenitentia oritur ex cognitione, sic Magdalena ut cognovit, flere coepit. Facilis est mulier ad Jacrimas, Dominus timentibus se, quoniam ipse cognovit figmentum nostrum. *$ Timentes Dominum poenitentes dicit. Sed sciendum nobis [est] quod non omnis poenitentia hominum Deo accepta est: non poenitentia Pharaonis, cum divinis plagis flagellatus dixit: Dominus iustus est, ego autem et populus meus peccalores, ** sed ut Deus averteret flagella irae ab eo; non poenitentia Esau, ut reciperet ac hereditaret benedictionem; 5? non poenitentia Saulis, ne regno Israelis privaretur ac spoliaretur; 9 sed poenitentia Magdalenae vera et ex corde, supramodum nanque contrita et humiliata ad pedes Christi humillime sese deiecit. VII. Sed videamus, quaeso, inspiciamus, contemplemur sanctissimae huius peccatricis poenitentiam, qualis fuerit, quomodo ad Christum conversa sit; videamus quomodo facta est ex peccatrice sancta, ex mundana divina, ex terrena coelestis, similis utique coelesti ilii mulieri; quam Ioannes vidit in coelo. 5 Ut cognovit, inquit. Ex cognitione habuit originem, hinc sumpsit initium vera ipsius poenitentia; nam quae minime vidimus, diligere quidem possumus bona aut odio habere mala, non autem quae minime saltem mente cognoscimus. Si quis domi aut in agro suo magnum habeat absconditum thesaurum et ipse ignoret, non laetatur nisi cum invenerit; et si amantissimae matri occisus sit ab inimicis unicus filius, non dolet, non plangit, nisi cognita, visa vel audita crudeli morte. Sic Magdalena ut cognovit Deum et seipsam, peccatorum suorum turpitudinem et perniciem, tunc amarissime flere coepit et magnam vim lacrimarum profundere. Facilis est ad lacrimas mulier, sed ad amarissimas lacrimas fletumque et inconsolabilem dolorem nonnisi magna ex causa movetur, vel mortis, vel magnitudine incommodi vel damni. Agar in deserto flentem legimus, eo quod unicus filius eius moriebatur ex necessitate ; 53 Anna, mater Samuelis, amarissime flebat sterilitatem et ignominiam suam, eo quod maledicta reputabatur a Domino; ** filia Iephte flevit multis diebus virginitatem, adolescentiam suam, eo quod iuvenis 34-36. 51) Cf. 1 Rg.15, 24-30. 52) Ct. Apc 12, 1. 53) Cf. Gn 21, 16. POST DOMINICAM PASSIONIS 597 moritura erat ob votum a patre factum; 5 vidua sareptana flebat coram Elia mortem unici filii, 5 similiter sunamitis coram Eliseo 5? et vidua Naim coram Domino; 55 ipsam hanc mulierem alias flentem et plorantem legimus: nunc ob mortem 5? unici fratris, ? nunc ob mortem Salvatoris in sepulcro ipsius, cum etiam raptum corpus Domini credidit. 9: Sed hodie quam ob causam flevit, lacrimas tam amaras profudit? sed Magdalena "Y P m . " hodie flet Num forte Lazarus et sui districtis gladiis eam insequebantur ob illaex cognitione tam domui et familiae iniuriam, dedecus, ignominiam? Minime, sed: dl neteuT UI cognovit : ex cognitione magni, imo maximi mali magno, imo maximo dolore affecta fuit. In libro Iudicum legimus quod cum homo quidam, nomine Michas, cognovisset furata sibi fuisse idola sua, quae ipse tanquam deos colebat, coepit amare flere; interrogatus autem: Quid fles? respondit: Tulistis deos meos, et dicitis: Quid fles? *? Existimabat se omnia amisisse bona, quoniam deos suos amiserat. Quaenam mulier non plangit cum simul se amisisse novit et (uis noverat patrem amantissimum et amantissimum sponsum et omnes a quibus pco auxilium aliquod sperare posset ? Magdalena agnovit quod ob peccata e sua Deum vere amiserat, patrem amantissimum, sponsum dilectissimum, dilectissimum protectorem, defensorem, omne bonum suum; flebat ergo amissionem infiniti thesauri. Nurus Heli sacerdotis magni, cum gravida esset et partus doloiut nurus ribus teneretur audiens quod arca Domini, quae habebatur thesaurus "e jig omnium bonorum, thesaurus ipsius Divinitatis, capta erat a Philisthaeis, hanc ob rem animi deliquium passa, prae nimio dolore expiravit dicens: 7ransiata est gloria de Israel, quia capta est arca Dei. 8 Mirabile dictu! Mulier multis doloribus circumdata — uno eodemque tempore angebatur doloribus partus, certum nuncium accepit mortis viri et etiam cognati, in oculis etiam suis eadem hora mortuus fuit socer ipsius Heli, summus sacerdos et pontifex, ** — et tamen nonnisi hunc sentire acerbissimum dolorem videtur, quod amissa esset arca Dei, quod Deus ab Israel discessisset. Sic hodie Magdalena amarissime flet sciens se amisisse Deum. 11-15. 62) Cf. 18, 21-24. 63) 1 Rg 4, 21. 64) Cf. ibid. vrr. 11 sqq. noverat se damnationem acternam meruisse et omnia amisisse spiritualia bona; hinc venit nd Christum tanquam ad medicum, tota verecunda et humilis, Et praeterea uí cognovit quod a divina iustitia damnata erat ad aeternam mortem perpetuosque inferniignes inextinguibiles, et propterea tradita in manus daemonum, qui erant et sunt ministri divinae iustitiae — siquidem Magdalena a septem daemonibus tenebatur et septem daemonia ab ea Christus hodie eiecit, 55 — ut cognovil etiam se ab antiquo serpente morsam ac mortalissimo veneno infectam, amarissime plangit. Et quae mulier cum noverit quod noctu a fure pessimo, qui amicum et familiarem domus agebat, direpta sibi fuerint aurea ornamenta, margaritae, vestes pretiosae, ita ut etiam crines comasque, capitis omne ornamentum, totonderit faciemque dehonestaverit, non plangat amarissimo eiulatu videns se tam male tractatam, se nudam ac bonis omnibus spoliatam relictam? Sic Magdalena hodie a satana per peccatum se agnovit non tantum honore et pudicitia apud Deum et homines orbatam, sed etiam omnibus spiritualibus bonis, ornamentis, omni spiritus pulcritudine; sic deformatissimam ac dehonestatissimam se ad speculum pedum Christi hodie clara luce seipsam aspiciens, non potuit a fletu et amarissimis lacrimis abstinere. VIII. Ut cognovit autem infinitum malum suum, venit statim ad Christum tanquam ad asylum, sicut qui mvlto aere alieno gravatus, sciens iam decretum ut coniciatur in carcerem, videns adventantes satellites ad se capiendum currit ad asylum. Sic Magdalena hodie, sicut veneno infecta ad medicum pro salutari antidoto, sicut qui accensum videns domui suae ignem currit ad aquam. Venit autem ad Christum non compta et ornata, sicut nostrae mulieres veniunt ad Ecclesiam, etiam ad sacram é&&opoAéqra, 55 pompatice ornatae ac si ad nuptias pergerent; venit dimissis crinibus, tota verecunda et humilis, sicut Hebraeis Deus iussit, post vitulum adoratum, ut ornamenta omnia deponerent, * ac sic ad veniam consequendam veluti in cinere et cilicio poenitentiam agerent; venit, accessit, inquit, quae longe fuerat.$ Hoc est peccatum: elongari a Deo corde et animo; haec igitur poenitentia: ad Deum spiritu et mente accedere. Hinc peccatum dicitur aversio a Deo, poenitentia autemconversio ad Deum. POST DOMINICAM PASSIONIS 599 Accessit: Accedile ad eum et illuminamini ; 5? accessit: El stans retiro secus pedes *? Domini. Humilem necesse est ac verecundam esse poenitentiam simulque spontaneam; nam sua sponte venit, parata recipere correptionem et correctionem: Quia ego in flagella paratus sum et dolor meus in conspectu meo semper. ?! Mundari voluit Deus Hebraeos ipsos admissum facinus idololatriae, ut agnoscerent se servos esse dignos flagellis. Sicut ?? autem servus, cum dignum plagis aliquid egerit, spoliatus, cum flagello ad dominum quem laesit accedat dicens: Male egi, flagellis dignus sum, ecce adsum, paratus sum, tantum ne me a domo tua eicias, flagello percute, sic Magdalena hodie ad Christum accessit et ad eius pedes se deiecit, tanquam uxor in delicto a viro comperta, ad pedes ipsius prostrata veniam supplex petit. Ad pedes Christi Magdalena cernitur sicut Semei ad pedes David, eo quod ei iniurius fuerat, veniam petiit humillime prostratus ac per seipsum accedens sicque obtinuit. Imo est hodie Magdalena ad pedes Christi sicut anima ipsius David ad pedes Dei poenitens, contrita, humiliata, dicens: Miserere mei, Deus, secundum magnam misericordiam tuam... Sacrificium Deo spiritus contribulatus, cor contritum et humiliatum. *?* IX. In hodierno Evangelio quattuor sunt quae in summa proponuntur nobis. Primum, spectaculum, imo miraculum conversionis, multo illustrius ac mirabilius miraculo suscitationis Lazari;*? hodie conversa est Magdalena in coelestem mulierem. Secundum, quod conversio et poenitentia possibilis ac facilis nobis est, adiuvante et cooperante Deo interius per spiritum suum; nec qualiscunque poenitentia, sed perfecta et integra ex toto corde, talis enim poenitentia nobis proponitur, exemplar utique perfectissimum verae poenitentiae et conversionis ad Deum. Tertium est quod conversio et poenitentia nostra [Deo est] sicut convivium esurienti eL sitienti, imo multo gratior, sicut in conversione mulieris samaritidis Dominus ostendit; 76 hinc defendit hodie Christus poenitentem peccatricem, non tantum nd pedes eius pro voluta suppiex veniam petens. Conversio magnum miraculum est, tamen possibilis, gratissima Dco et nobis utilis ac delectabilis. Magdalena peccatrix arx erat satanae, sed hodie & Christo capta, ab immunditiis expurgatur et iterum Deo dedicatur. benignissime suscipit, sed protegit, laudat, honorat, consolatur: Fides tua te salvam fecit, vade in pace." Quartum, tandem, quod nobis est summe utilis et iucunda, ita ut in hac vita nil esse possit nobis utilius aut iucundius: Vade in pace. Hodie Dominus tulit arcem Sion, sicut David de manu iebusaei, ex qua illi, ut inimici populi Dei, multa mala inferebant civitati Ierusalem. Cum autem tulisset eam David, multo magis communivit reddiditque inexpugnabilem pro custodia et defensione civitatis, 9 de qua ait: Turris David... quae aedificata est cum propugnaculis ; mille clypei pendent ez ea, omnis armatura fortium. *?* Et quidem Magdalenaturris sivearx interpretatur, sed a daemonibus possessa et custodita erat, nam ab ea Dominus, ut Marcus ait, septem daemonia eiecit: * hi erant Iebusaei in arce Sion, qui multa mala inferebant civitati lerusalem. Mulier... in civitate fidelium peccatriz arx est satanae, ex qua multos perimit et occidit. Cepit autem hanc arcem Christus non armorum vi, non obsidione, impugnatione et expugnatione, sed deditione. Sicut synagoga ex Aegypto egrediens exportavit inde in obsequium Dei pretiosiora quaeque: aurum, argentum, margaritas gemmasque pretiosissimas, * sic hodie Magdalena atíulit alabastrum unguenti; € et sicut Gedeon destruens aram Baal, destruxit etiam nemus et lucum ibique Domino sacrificium obtulit, 8 sic hodie factum est in Magdalena: hodie templum Domini ab idolorum immunditiis repurgatum ac emundatum, iterum dedicatum ac consecratum Domino est: Corpora vestra templum sunt Spiritus Sancti.** Sic hodie celebratum est spirituale festum encaeniorum. $5 Iuxta S. Auctorem unica mulier est peccatrix hodierna, Maria soror Lazari et Maria Magdalene, de qua Christus septem daemonia eiecerat. De hac quaestione cf. Quadragesimale Secundum, part. 3, pag. 136, not. 80. 81) Cf. Ex 3, 22; !1, 2; 12, 35-36. POST DOMINICAM PASSIONIS 601 II. ALIA HOMILIA Ecce mulier, quae erat in civitale peccatrix, ut cognovit quod lesus accubuit (n domo pharisaei, attulit, etc. ! I. Pulcherrimam imaginem, vivam, naturalem verae et perfectae poenitentiae depictam a Spiritu Sancto in tabula Mariae Magdalenae habemus in hodierno Evangelio; pulcra adeo ut Christus Dominus noster, sapientissimus artifex totius universi, cum sederet ad mensam, hanc cum dono accepisset a Patre imaginem: Nemo enim venit ad me, nisi Pater, qui misil me, traxerit eum; * Omne quod dal mihi Pater ad me veniet; ? cum, inquam, ad mensam Christus cum pharisaeo sederet, hoc dono accepto, ad eam contemplandam et commendandam reliquit cibum et potum. II. Ostendit primo in hodierno Evangelio Spiritus Sanctus quod poenitentia mirabilis est, miraculum quoddam magnum est: Ecce mulier, quae erat in civitate peccalriz, facta est sancta, conversa est in coelestem mulierem sole amictam. * Magnum miraculum suscitatio Lazari, maius conversio Magdalenae, quanto anima est nobilior corpore, quanto coelum maius est terra; imo maius miraculum est, inquit Augustinus, conversio peccatoris quam creatio coeli et terrae, propter liberi arbitrii resistentiam, * nec cogi suapte natura potest; veluti si sol per folium arboris veluti per vitrum transmitteret radium suum, miraculum esset maius propter opacitatem, quam illuminatio totius coeli, totius aeris, totius mundi. Si nunc sol per tectum huius templi transmitteret radios suos ac si totum crystallinum esset, quis non miraretur? Non resistit radio solis totum coelum, totus mundus, et resistit tectum unius domus, et resistit folium arboris ne pertranseat radius. Sic maius miraculum est conversio unius peccatoris quam creatio totius mundi; ibi enim dizit et facta sunt, ipse mandavil et creata sunt, * hic autem minime; Exhlbetur imago pulcherrima perfectae poenitentiae. Ostenditur primo, maximum miraculum esse poenitentiam, et quidem maius creatione mundi; secundo, poenitentiam impossibilem esse naturae sed non gratiae; terlio, esse Deo suni mopere gratam, dummodo ne ficta sed vera sit, resistit homo divino imperio. Sed tamen: Non erit impossibile apud Deum omne verbum. ? Ostenditur secundo quod possibilis est poenitentia; naturae quidem impossibilis est sicut mortui suscitatio, sed non impossibilis gratiae et potentiae Dei. Ecce mulier, quae erat in civitate peccatriz : eral, non est amplius, sicut ferra... erat inanis et vacua et tenebrae erant super faciem abyssi, ? qün» * obscuritas erat : erai, non est amplius, quoniam dizit... Deus: Fiat lux. Et facta est lux. Et vidit Deus lucem quod esset bona. !? Eral in civitate peccatrix, sicut Maria, soror Moysi, lepra infecta, sed divinitus curata; 5! sicut templum fuit a rege Babylonis destructum, ?? sed postea reparatum a Zorobabele et Iesu, sacerdote magno. ?? Tertio, quod poenitentia Deo summopere grata est. Gratus est cibus esurienti, gratus potus sitienti, sed poenitentia Deo multo gratior. Ante divinum propitiatorium erat mensa panum propositionis, aureum candelabrum semper ardens et lucens, altare aureum incensi odoratissimi. * Grata est lux oculis, gratus odor suavis olfactui, gratus panis homini; sic poenitentia Deo, qui ex infinita misericordia et caritate sua vult omnes homines salvos fieri; 35 salvari autem non possunt, nisi remissione peccatorum accepta et plenaria indulgentia; haec autem nonnisi per poenitentiam acquiri a peccatoribus potest. En Christus hodie esuriens et sitiens relinquit cibum et potum corporalem propter spiritualem, nam poenitentia cibus Christi est, sicut in conversione samaritidis mulieris Dominus dixit Apostolis: Meus cibus esl ut faciam voluntatem eius qui misit me, ul perficiam opus eius. 1$ Sed: Haec est. . . voluntas Dei, sanctificatio vestra; " Deus vult omnes homines salvos fieri ; Nunquid voluntatis meae est mors impii, dicit Dominus, el non magis ut convertatur ... et vivat ? 18 Grata est Deo poenitentia, sed vera non ficta; grata poenitentia Davidis?? non Saulis,?? poenitentia Nabuchodonosor?! non Pharaonis ;?* grata poenitentia Petri ? non Iudae, ?* conversio Pauli?* non Simonis 12, 10 sqq. 12) Ct. 4 Rg 25, 1-17; 2 Par 36, 6-19. 13) Cf. 1 Esr 5, 1-6, 13 sqq. Lc 22, 61-62. 24) Cf. Mt 27, 3-5; Act 1, 18. 25) Cf. Act 9, 1 sqq. POST DOMINICAM PASSIONIS 603 Magi;?* grata poenitentia Ninivitarum ? non Samaritanorum. ?* Gratissima Ífuit poenitentia Magdalenae, quoniam vera, quoniam perfecta et numeris omnibus absoluta, nam accessit et stans retro secus pedes eius, lacrimis coepit rigare pedes eius et capillis capitis sui lergebat et osculabatur pedes eius et unguento ungebat. ** Liaacrimarum copia testis est fidelis et verax cordis afflicti, animi dolentis. Magnus dolor stringit ac innodat cor, ita ut verba proferre et loqui minime sinat. Magdalena hodie nec verbum dicit. In morte Lazari ad pedes Christi prostrata plorabat quidem, sed tamen locuta fuit: Domine, si fuisses hic, frater meus non fuisset mortuus ; ** sed hodie prae doloris magnitudine loqui non potest; corde tantum loquitur, imo palpebrae eius sunt labia, lacrimae verba: Lacrimis coepit rigare pedes eius. Plorabat mulier sunamitis ad pedes Elisei prophetae mortem unici filii sui suisque lacrimis a viro Dei vitam extincto filio obtinuit; ?! Magdalena autem mortem spiritus sui ad pedes Christi deflet, sicut anima David ad pedes Dei: Peccavi Domino ; * Miserere mei, Deus, secundum magnam misericordiam tuam ; 5 Exitus aquarum deduzerunt oculi mei, quia non custodierunt legem tuam. ** Hanc ob causam flere coepit et lacrimis rigare pedes Christi, quia peccatrix fuerat; et sicut Deus mundi impietatem lavit aquis diluvii, ?* sicut in aquis maris Rubri demersit Pharaonem cum universa multitudine Aegyptiorum salvavitque synagogam electam et dilectam, ?$ sicut in aquis Iordanis mundavit lepram Naaman syri, ? in aquis Siloe tersit tenebras caeci nati,?9 in aquis piscinae sanabat omnem languorem et omnem infirmitatem, 3? sic lacrimis Magdalenam purificat, sanctificat, illuminat, mundat, sanat, salvat: Fides tua te salvam fecit, vade in pace. *? Nec tantum vera ostenditur poenitentia, sed etiam perfecta, nam omnibus modis quibus potest satagit satisfacere pro peccatis suis. Si peccaverat per superbiam, nunc iacet ad pedes Christi: Síans reíro secus pedes eius; peccaverat inverecundia, nunc prae erubescentia stat reíro secus pedes; abusa fuerat ore, oculis, crinibus, manibus, toto corpore, unguentis et vanitatibus pomparum, nunc totam hom., pag. 600. 31) Cf. 4 Rg 4, 27-37. 32) 2 Rg 12, 13. 33) Ps 50, 3. 5, 14. 38) Cf. Io 9, 7. 39) Cf. ibid. 5, 2-4. 40) Lc 7, 50. ut poenitentia Magdalenae, et perfecta; quarto, poenitentiam facilem esse, Deus enim facilis est ad veniam; quinto, utilissimam esse ct iucundissimam, in poenitentia enim reperitur vera pax, seipsam Christo exhibet, convertitur ex lofo corde... in ieiunio el... fletu et... planctu. * Hodie ex ea Christus septem daemonia eiecit, €? ex inferno paradisum fecit, habitaculum Spiritus Sancti, ex turri Babel turrim David, quae aedificata est cum propugnaculis. ** Nec tantum mirabilis, possibilis et Deo valde cara ostenditur poenitentia, verum etiam valde facilis. Bone Deus! Mulier, si virum, si patrem, si fratrem iniuria affecerit, quantis opus est ad placandum animum laesi hominis! Licet homo iustus sit et timoratus, tamen illatam iniuriam vix unquam ex animo deponit, vix unquam, licet propter Deum veniam concesserit, aequis oculis eam aspicere potest maritus, pater, frater. Hoc est quod Deus per Ieremia m ait: Vulgo dicitur: Si dimiserit vir uxorem suam et recedens ab eo fuerit cum viro allero, nunquid reverletur ad eam amplius ?... Tu autem fornicata es cum amaloribus mundi mullis. Attamen reverlere ad me, dicit Dominus.'** Suscipit hodie Christus Magdalenam sicut clementissimus pater filium prodigum suscepit: ** non obiurgat, non improperat, non exacerbat; dat veniam et commendat poenitentiam. Sic dicere Deo poterat cum Ezechia liberato a morte: Proiecisli posi lergum... omnia peccala mea. *é Sed tandem ostenditur quam utilis et iucunda sit poenitentia: Fides tua te salvam fecit, vade in pace ; Dimiltuntur libi peccata tua. Liberat poenitentia animam a potestate satanae et servitute peccati, sicut synagoga per Moysen liberata fuit a tyrannide Pharaonis et crudelissima servitute Aegypti. ? Affert homini salutem aeternam: Fides iua te salvam fecit, sicut Ninivem a perditione. sicut Loth ab incendio, *? sicut Noe a diluvio, " sicut Rahab a ruina Iericho. 5 Tandem: Vade in pace: in poenitentia reperitur vera pax, quies et consolatio. In deserto pluit Deus manna Hebraeis, ? in ore leonis occisi in solitudine reperiit Samson favum mellis: *? Laclabo eam et ducam eam in solitudinem et loquar ad cor eius. * Sic Magdalena discessit a Christo divina consolatione repleta, facta ex inferno paradisus Duxerit pirum alterum nunquid revertetur ad eam ultra?... Tamen revertere, etc. POST DOMINICAM PASSIONIS 605 deliciarum Dei, quoniam ex habitaculo daemonum repente in templum Spiritus Sancti mutata est. O mirabilem metamorphosim! o divinam transmutationem! Poenitentia mirabilis quaedam alchymia est, qua transmutatur lutum in aurum, terra in coelum, daemon in angelum, infernus in paradisum, quoniam transmutatur nox in diem, obscuritas in claritatem, vitium in virtutem, peccatum in gratiam, mors in vitam. Hanc ob causam poenitentia Christo gratissima est. Cariores Christo fuerunt lacrimae Magdalenae quam si uniones pretiosissimae optimaeque fuissent: Abstergel Deus omnem lacrimam ab oculis eorum. 55 III. Sed nihilne nobis dicendum est de coloribus, quibus divina haec imago depicta est in tela Magdalenae a Spiritu Sancto excellentissimo pictore? Sunt tres praecipue colores quibus utuntur pictores in imaginibus pingendis: candidus, obscurus et rubeus. Hic reperitur candor fidei: Fides tua te salvam fecit ; lumen divinae cognitionis: Ut cognovit quod lesus accubuit in domo pharisaei ; * . color obscurus humilitatis: Accessit secus pedes eius; rubeus color divinae caritatis: Dimittuntur ei peccata multa, quoniam dilexit multum ; * hinc lacrimae, hinc oscula, hinc pretiosa unguenta, hinc depressio carnis et exaltatio spiritus; nam caro et spiritus in nobis sunt veluti bilances: quo magis altera deprimitur, eo magis altera exaltatur. Videmus Magdalenam ad Christi pedes corpore humiliatam, sed spiritu a Christo exaltatam, nam ait: Qui se humiliat exaltabitur. 55 Hinc nanque multis laudibus eam Christus extollit, sicut Deus extulit sacrificium Abrahae, 5" nam poenitentia Deo gratissimum sacrificium est: Holocaustis non delectaberis ; sacrificium Deo spiritus contribulatus, cor contritum et humiliatum, Deus, non despicies. $9 Fides tua te salvam fecit, vade in pace, vade consolata, compos voti facta. Per Isaiam Dominus ait: Consolabitur ... domus Sion et consolabitur omnes ruinas eius, et ponet desertum eius quasi delicias el solitudinem eius quasi horum Domini. Gaudium et laetitia invenietur in eis, gratiarum actio... vox laudis. * Sic poenitentia vera paradisum constiVulg.: Remittuntur ei, ctc, 58) Ibid. 14, 11; 18, 14. 59) Cf. Gn 22, 1-18. quoniam transmutatur infernus in paradisum. In poenitentia Magdalenae reperitur fides, humilitas, cnritas, hinc a Christo tantopere Jaudatur. Vera poenitentia paradisum constituit. Ostenditur hodie duplex nspectus Magdalenac: unus turpissimus, alter pulcherrimus. tuit; nam alibi etiam idem Vates ait: Laetabitur deserta el invia et exultabit solitudo et florebit quasi lilium ; germinans germinabit et ezultabit laetabunda et laudans ; gloria Libani daía est ei, decor Carmeli el Saron; ipsi videbunt gloriam Domini et decorem Dei nostri. *? Sic Magdalena, cum prius esset aridum horridumque desertum, facta est paradisus Domini. IV. Ecce mulier quae erat in civitate peccatrix. Duplici cum facie ostenditur nobis hodie Magdalena: prius quidem cum facie turpi, nocti obscurae simili, postea vero cum facie pulcherrima, diei, coelo simillima; prius cum larva daemonis infernalis, postea cum vultu Angeli paradisi; prius mulier... in civitate peccatrix, postea: Vides hanc mulierem ? * Praetulit illam Christus pharisaeo, quoniam dilexit multum. Contemplemur prius faciem peccatricis ut eam detestemur: Ecce mulier, quae erat in civitate peccatrix. Beata civitas, quoniam nonnisi una mulier peccatrix erat! Sed existimo quod multae erant peccatrices, sed una tantum conversa. Rarissimum ut peccatrix mulier, sicut Magdalena, ad Christum vere ex animo convertatur, ut salvetur: Fides tua te salvam fecit. Mulier... in civitate peccatriz. Scimus quod opera serpentis antiqui mulier peccatrix evasit, * cum a Deo sancta et innocens condita esset. Sic Magdalena daemonum opera peccatrix evasit; deinde quia mulier íragilis, infirma animo, modici intellectus, prudentiae et iudicii, ignorans quidnam sit peccatum, quanti facienda sit virtus.
CHAPTER 34. Feria Sexta Post Dominicam Passionis
Collegerunt pontifices el Pharisaei concilium et dicebant; Quid facimus, quia hic homo mulla signa facit ? ctc. ! I. Sicut impius Absalom una cum Achitophele coegerunt concilium contra sanctissimum Davidem, ut eum regno simul et vita privarent,? et sicut Iudaei contra Ieremiam: Cogitaverunt contra me consilia dicentes : Venite, mittamus lignum in panem eius, sive corrumpamus lignum, arborem, cum pane, cum cibo, cum fructu suo, et eradamus eum de terra viventium et nomen eius non memoretur amplius; ? ita hodie pontifices et Pharisaei, videntes Christum quod erat veluti arbor illa, de qua Regius Vates: Beatus vir... erit tanquam lignum quod plantatum est secus decursus aquarum, quod fructum suum dabit in tempore suo , el folium eius non defluet et omnia quaecunque faciet prosperabuntur ; * arbor mirabiles fructus producens: Caeci vident, claudi ambulant, leprosi mundantur, surdi audiunt, mortui resurgunt; * Hic homo multa signa facit ; cogitant iniquissimum concilium: Venite, destruamus hanc arborem cum fructibus suis, eradicemus eam de terra, interficiamus eum, sicut egerunt filii Iacob contra sanctum Ioseph fratrem suum: Ecce somniator... venite, occidamus eum. * II. Collegerunt pontifices et Pharisaei concilium: magnum concilium Sanhedrin septuaginta seniorum, qui a Deo electi fuerunt atque proColligunt Pharisaei Iniquissimum concilium contra Iesum. Concilium hoc prnaevidit in spiritu Ezechiel, oncilium vere satanicum. Bonum est cogere concilium pro optimo regimine reipublicae; sic multa coacta fuerunt concilia in Ecclesia, moti ad regimen reipublicae una cum Moyse, principe supremo totius populi." Ezechiel 8 capite suarum Revelationum, ut mihi quidem videtur, praevidit in spiritu hodiernum concilium. Nam ductus ab Angelo in templum vidit septuaginta seniores Israel una cum suo principe congregatos: Ingressus vidi, el ecce... septuaginta viri de senioribus domus Israel, et ecce Iezonias filius Saphan stabat in medio eorum ... et unusquisque habebat thuribulum in manu sua et vapor nebulae de thure consurgebat. * Videmus congregatum concilium. Sed quidnam agebant? Quae negotia pertractabant ? Fili hominis... veni et vide abominaliones pessimas quas isli hic faciunt. * Ait enim quod vidit totum templum plenum idolis abominabilibus, depictis per circuitum in parietibus, ipsi vero idola adorabant eisque thura offerebant, non Deo; quare dixit ei Dominus: Certe vides, fili hominis, quae seniores domus Israel [aciunt in tenebris... dicunt enim: Non videt Dominus nos, dereliquit Dominus terram. ?? O concilium satanicum, diabolicum! Erat concilium seniorum Israel concilium sacrum principum synagogae, virorum qui prudentissimi ac sapientissimi: simulque sanctissimi habebantur; coactum erat in templo, sacro loco; quisque habebat in manu thuribulum, sacrum instrumentum destinatum ad sacra ministeria; sed tamen finis pessimus est huius concilii. IH. Bonum quidem est cogere concilium pro optimo regimine reipublicae, ad decernendum, ad consultandum de republica tuenda, conservanda, amplianda. Cum filii Ruben et Gad aedificassent altare trans Iordanem, quod videbatur contra divinae legis praescriptum, filii Israel coegerunt cum summo sacerdote concilium ad decernendum de altari illo, ne forte idololatriae causa aedificatum fuisset; coactum autem fuit magna cum solemnitate in Silo, ubi erat arca Domini, ubi summus pontifex residebat. !? Sic etiam in Novo Testamento ab initio nascentis Ecclesiae multa fuere coacta concilia: a Petro quidem primum, post Christi ascensionem, pro electione Mathiae; ? secundum, pro electione septem Diacofaciunt hic. 10) Ibid. vr. 12. 11) Cf. Ios 22, 10 sqq. 12) Cf. ibid. 18, 1; 1 Rg 1, 3. 13) Ct. Act 1, 15 sqq. POST DOMINICAM PASSIONIS 609 norum, in quo electus fuit Stephanus protomartyr;!* tertium, pro libertate evangelica, ne imponeretur fidelibus iugum mosaicae legis; !5 quartum, pro purificatione Pauli.!* Sic postea in successu temporis multa fuerunt congregata oecumenica concilia ad extirpandos errores tum contra fidem tum contra bonos mores; haec nanque sunt zizania quae inimicus Christi diabolus superseminavit in agro sacro Sanctae Ecclesiae. " Sic congregatum fuit Nicaenum concilium contra Arium negantem Christi divinitatem, !! Ephesinum contra Nestorium impugnantem Deiparae Virginis inviolatam puritatem, !?? Constantinopolitanum contra Macedonium qui Spiritum Sanctum sacrilego ore negabat,?? Chalcedonense contra Eutychen pessumdantem duas in Christo operationes iuxta duas naturas, divinam et humanam.? Et quidem Christus magnam dedit sacris conciliis auctoritatem: Quaecunque alligaveritis super lerram, erunt ligata el in coelo, el. quaecunque solveritis super lerram, erunt soluta el in coelo... ubicunque enim [fuerint duo vel tres congregati in nomine meo, ibi sum in medio eorum. *? Et mirabile dictu est quanta sit sacrorum conciliorum auctoritas; patet ex hodierno Evangelio. Nam licet hodiernum concilium contra Christum a pessimis pontificibus et Pharisaeis esset coactum, et licet Caiphas, caput huius concilii, homo esset nequissimus, acerrimus inimicus Christi, tamen Spiritus Sanctus voluit huic interesse concilio et per linguam Caiphae loqui, ita ut, si non cor, linguam tamen moverit; nam cum tulisset sententiam: Expedit ... ut unus moriatur homo pro populo el non lota gens pereat, licet nequissimo animo hoc dixerit, non intendens nisi necem Christi, tamen, inquit Evangelista, hoc...a semelipso non dixil, scd cum essel pontifex anni illius, prophelavit quia Iesus, etc. ?3 Non fuit passus Deus ut pontifex, licet mente et moribus impius et scelestissimus, decernendo erraret, licet credendo 24-30. 18) Cf. S. Laurentius a Br. Lutheranismi IH ypotgposis, vol. 2, part. 1, pag. 150. 165; Denzinger-Bannwart Enchiridion Symbolorum, n. 54. 19) Cf. S. Laurentius a Dr. Lutheranismi Hypotyposis, vol. 2, part. 1, pag. 150. 165; Denzinger-Bannwart Enchiridion Symbolorum, n. 113. 20) Cf. S. Laurentius a Br. Lutheranismi Ii ypotyposis, vol. 2, part. 1, pag. 150. 165; Denzingcer-Danmnwart Enchiridion Symbolorum, n. 85. 21) Cf. S. Laurentius a Dr. Lutheranismi Hypotyposis, vol. 2, part. 1, pag. 150. 165; Denzinger-Bannwart Enchiridion Symbolorum, n. 148. 22) Mt 18, 18-20. Vulg.: Ubi enim sunt duo. etc. quibus Christus magnam contulit nuctorltatem. Quanta sit sacrorum conciliorum nuctoritnus patet ex hodierno concilio, cul interesse voluit Spiritus S. ne pontifex erraret in decernendo. Hodiernum concilium partim Dei et partim diaboli opera coactum fuit; ex parte Del sanctissimum est, ex parte diaboli pessimum, toto coelo erraret. Quare potest quidem Pontifex errare in credendo quatenus singularis persona, sed non in decernendo quae ad fidem spectant quatenus caput Ecclesiae, * propter divinam assistentiam et Spiritus Sancti praesentiam, qui omnibus vult interesse sacris conciliis: Cum esset pontifex ... prophetavit, idest Spiritu Sancto dictante ac movente linguam locutus fuit. Sic Ecclesia nunquam errare potest in fide, quoniam columna et firmamentum est veritatis; ?*5 Portae inJeri non praevalebunt adversus eam; ** Rogavi pro le, Petre, ut non deJiciat [ides tua. ? IV. Sciendum tamen quod hodiernum concilium partim quidem Dei opera coactum fuit, partim opera satanae. Opera Dei, qui universalis est causa omnia producens, omnia gubernans, omnia conservans, sicut in natura sol. Ut nascatur serpens, venenata vipera, concurrit sol, sine cuius virtute generari nil potest; concurrit autem tanquam causa universalis, tribuens ei calorem, vitam, sensum, motum, prudentiam; sed quod nascatur animal venenatum, plenum veneno mortifero, causa particularis est, pater et mater a quibus est genitum. In vipera duo reperiuntur: venenum mortiferum et etian virtus contra venenum, si, occisa vipera, fiat ex ea theriaca; sicut etiam in scorpione venenum est et virtus contra venenum, si ex scorpionibus oleum fiat; venenum est a causa particulari, virtus autem contra venenum a causa universali. Hodiernum concilium veluti viperarum congregatio fuit. Caiphas tanquam serpens, filius antiqui serpentis: Vos ex patre diabolo estis et voluntatem patris vestri vultis facere ; ille homicida erat ab initio; ?8 hinc mortale venenum evomuit: Unus moriatur homo. Venenum hoc a satana est, sed virtus contra venenum pro salute totius generis humani a Deo est, causa universali; quatenus a satana est, pessimum est, sicut concilium Pharaonis et Aegyptiorum contra Hebraeos, ?? filiorum Iacob contra Ioseph, ?? concilium Absalom et Achitophel contra David, concilium Philisthinorum contra Samsonem, ?! satraparum contra Danielem, * Aman contra Mardochaeum, ? concibolorum, n. 1839-1840. 25) 1 Tim 3, 15. 26) Mt 16, 18. 27) Lc 22, 32. POST DOMINICAM PASSIONIS 611 lium etiam regis Syriae contra Israelem. ** Imo omnium pessimum, de quo sanctus patriarcha: Simeon et Levi fratres, vasa iniquitatis bellantia, in consilium eorum non veniat anima mea, ** quoniam satanicum praevidit concilium, congregationem seniorum Israel convenientium in unum ad idola colenda. Quis nesciat quod avaritia est idolorum servitlus??* Similiter ambitio et superbia. Ecce idola: Si dimilttimus eum sic, omnes credent in eum, el venienl Romani el tollent nostrum locum el gentem.?' Romanos timent, Deum minime timent, quia aiunt: Non videbit nos Dominus et recessit Dominus a terra; ita enim cogunt hoc concilium, ita consultant ac si non esset Deus, cuius providentia regitur mundus, qui omnia moderatur, qui regna mundi administrat, qui respublicas aedificat, conservat et evertit etiam funditus, iustitia sic exigente. Romani, inquiunt, privabunt nos omnibus nostris fortunis: Tollent nostrum locum, nostras divitias, e! gentem, omnem dignitatem et potestatem super populum, captivos nos abducent, sicut olim Nabuchodonosor rex Chaldaeorum. 38 Sic avaritia tantum et ambitione regebantur, haec idola colebant, non Deum adorabant, nam in introitu templi positum erat idolum Zeli, 3? idolum Baal, possessionis et dominii. €? Vae qui in templum ingrediuntur ad dominandum et possidendum, ut ditiores et honoratiores fiant! Hi enim non Deum in templo colunt, sed idola. Sacra servorum Dei congregatio est sicut thuribulum aureum in manu Angeli, ut in Apocalypsi legimus, plenum prunis ignitis, in quo ponens incensa odoris suavissimi, offerebat incensa Domino. E! ascendit, inquit, fumus incensorum de orationibus Sanctorum... coram Domino. €* Sed congregatio malorum sacerdotum, religiosorum hypocritarum, qui ficte Deo serviunt, thuribulum sunt satanae, prunis plenum, sed non ponit super has prunas satanas incensum odoratum ac bene olens, sed sulphur putentissimum. Collegerunt pontifices et Pharisaei concilium : ecce prunae collectae; sed princeps huius concilii, Caiphas, minister satanae, sulphur imponit: Nescitis quicquam, nec cogitatis quia expedil ... uL unus moriatur homo... possessio. 41) S, 4. Vulg.: Coram Deo. inspiratum enim fuit avaritia €t superbia. Congregatio servorum De! sancta est, sed malorum et hypocrltarum abominabilis Deo. Iniquum hoc concilium praevidit jn spiritu Regius Vates, dum cecinit Christum divina sanctitate praeditum, et tamen odio habitum a Iudaeis ne Jesus rex eorum fleret ; 612 . FERIA SEXTA Ab illo ergo die cogitaverunt, idest decreverunt, statuerunt, ut interficerenl. eum. € V. Sed, quaeso, quam ob causam ? Quia, inquiunt, multa signa facit. Odio habent noctuae solem, quia lucidus est: lux mortalium omnium oculis gratissima, vespertilionibus molestissima est. Regius Vates, cum praevidisset in spiritu hodiernum concilium, ait: Quare [remuerunt gentes et populi meditati sunt inania ? Astiterunt reges terrae et principes convenerunt in unum adversus Dominum et adversus Christum eius. * Miratur vehementer factum hoc Sanctissimus Vates, causa autem tantae admirationis est quoniam, Spiritu Sancto revelante, iam cognoverat divinam Christi sanctitatem. Et in 7 Psalmo cecinerat divinam Christi, primo quidem, innocentiam: Beatus vir qui non abiit in consilio impiorum, etc. ; * secundo, divinam sanctitatem numeris omnibus absolutam: Sed in lege Domini voluntas eius, etc.; 5 tertio, divina Christi opera in reipublicae utilitatem: Et erit lanquam lignum, etc.,** arbor enim non sibi, sed aliis fructificat, ad aliorum utilitatem et voluptatem fructus producit atque maturat. Sic praevidit Christum quod futurus erat instar admirabilis arborisDanielis,*' et tamen videt quod hodie in hoc concilio agitur de vita Christi ac si homo esset reipublicae perniciosissimus, cum tamen fons esset omnium bonorum, ita ut omnes infirmos curaret, $8 et mortuos etiam resuscitaret. f? Quare ergo convenerunt principes in unum adversus Dominum et adversus Christum eius ? Quoniam aiunt: Nolumus hunc regnare super nos; 9 Dirumpamus vincula eorum el abiciamus a nobis iugum ipsorum, *' Domini et Christi eius; timebant enim ne Christus eorum rex fieret, si omnes in eum crederent, si mundus totus post ipsum iret. * Hanc ob causam etiam filii Iacob fratrem suum loseph interficere quaesivere, aiebant enim: Nunquid rea noster eris ? aul subiciemur ditioni tuae ? * Sed, inquit, qui habitat in coelis irridebil eos, et Dominus subsannabit cos, * sicut olim filii Iacob mortali odio persecuti fuerunt Ioseph ne eorum dominus fieret ; Mc 6, 5. 53-56; Lc 4, 38-40; 13, 10-17; Io 5, 1-10. 49) Cf. Mt 9, 18-25; 11, 5; Lc 7, 11-15; Io 11, 41-44. 50) Lc 19, 14. 51) Ps 2, 3. Vulg.: Proiciamus a nobis, etc. POST DOMINICAM PASSIONIS 613 sed quia persecuti fuerunt eum, propterea factus fuit dominus eorum. $5 Iudaei occidere voluerunt Dominum ne omnes in eum crederent et eorum respublica funditus everteretur; sed quia Dominum occiderunt, propterea omnes in Christum crediderunt, ipsi vero miserabiliter perierunt, quoniam sicut Deus pro mundi salute firmiter decreverat extollere sanctum Ioseph ad mundi principatum, sic et Christum: Narrabo praeceptum : Dominus dizit ad me: Filius meus es lu, ego hodie genui te; ego... conslilulus sum rez ab eo, sive constitui rcgem meum super Sion moniem sanclum meum. ** Hinc Regius Vates, quasi concilio huic interesset, monet omnes ut resipiscant, ut ad mentem redeant: El nunc reges intelligite, erudimini qui iudicatis lerram. Servite Domino in timore et exultale ei cum tremore ; apprehendile disciplinam, adorate Dominum, ne forte irascatur et amittatis viam, quoniam cum exarserit ut modicum ira eius, beati omnes qui confidunt in eo: 98 nam a Christo, inquit, omnis pendet et expectanda salus aeterna est; cum ezarseril ira eius, reget cos in virga ferrea el tanquam vas figuli confringet eos. *? Sic alio quoque Psalmo ad concilium hoc concionem habet Regius Vates dicens: Deus stetit in synagoga deorum, in medio autem deos diiudicat. Usquequo iudicatis iniquitlalem et facies peccatorum sumilis ? Iudicale egeno et pupillo, humilem et pauperem iuslificale; eripile pauperem el egenum de manu peccatoris liberale. Nescierunt neque intellexerunt, in tenebris ambulant ; movebuniur omnia [fundamenta terrae. Ego dixi : Dii estis el filii Excelsi omnes. Vos autem sicut Adam moriemini el sicul unus de principibus cadetis. Surge, Deus, iudica terram, quoniam tu hereditabis in omnibus gentibus. 9? sed — quia euin occiderunt, ipsi miserabiliter perierunt. Unde monct omnes ut rcesipiscant. Concilium hoc simile est concilio fratrum Ioseph. Principes necessarii sunt rcipublicae, et Deus ipse eos instituit ut una cum Moyse populum regerent, IL ALIA HOMILIA Collegerunt pontifices et. Pharisaei concilium et dicebant: Quid facimus, quia hic homo mulla signa [acit? ! I. Ecce horrendum concilium filiorum Iacob contra Ioseph innocentem et sanctum simul, cum congregati dixerunt: Ecce somnialor venit, venite, occidamus eum,? timentes ne princeps eorum fieret: Nunquid rez noster eris ? aut subiciemur ditioni tuae ?3* Sed tamen Dei providentia pro salute totius domus Iacob coactum fuit concilium illud, et cum illi cogitassent malum, Deus vertit illud in bonum. * Sic Evangelista ait quod Caiphas prophetavit quia Iesus moriturus erat pro gente, et non tantum pro gente, sed ut filios, etc. 5 II. Sed philosophandum nobis parumper est hodie circa concilium hoc: Collegerunt pontifices et Pharisaei concilium. Cum Deus populum suum ex Aegypto eduxisset, noluit eum esse sine principe et sine magistratu tanquam oves sine pastore, nam reipublicae non minus necessarii sunt principes quam gregibus pastores, militibus, exercitibus duces, navibus gubernatores in medio maris, imo mundo luminaria coeli, corpori caput et oculi, imo anima ipsa, nam princeps est veluti anima reipublicae. Sed noluit ut principatus populi esset democratia popularis, nec simplex monarchia, imo nmec oligarchia, principatus paucorum genere nobilium; sed cum instituisset Moysen principem populi, voluit ut exequeretur consilium Iethro soceri sui: Elige... viros potenles el timentes Deum, in quibus sit veritas et qui oderint avaritiam, el constitue ez eis... qui iudicent populum omni tempore.* Sic Deus mandavit Moysi dicens: Congrega mihi septuaginta viros de senibus populi, quos tu nosti quod senes populi sint ac magistri ; * quos cum Moyses congregasset, tulit Deus de spiritu Moysi et dedit septuaginta viris, Spiritu Sancto et prophetiae spiritu eos replevit, hoc est divina auctoritate, sapientia et sanctitate eos donavit, sicut POST DOMINICAM PASSIONIS 615 Moysen donaverat. Tria nanque in rectoribus reipublicae requiruntur: auctoritas, sapientia, idest magna prudentia et scientia, tertio bonitas, candor animi, rectitudo mentis, bona voluntas, zelus iustitiae, ut diligant iustitiam et odio habeant iniquitatem. Cum igitur Deus instituisset septuaginta iudices et principes populi, dedit eis divinam auctoritatem sicut Moysi virgam dederat, ? divinam sapientiam sicut Moysi legem, !? divinam sanctitatem sicut Moysi divinum splendorem. 9 Sic magnum instituit synedrium, supremum in synagoga tribunal, collegium optimatum, quorum prudentia et consilio Iudaeorum respublica optime instituta, optime regeretur et gubernaretur iuxta sanctissima ac iustissima divinae legis decreta atque iudicia. De hoc igitur collegio loquitur hodiernum Evangelium : Collegerunt ponlifices et Pharisaei concilium. Ponlifices et Pharisaei : ecce auctoritas; quid facimus, quia hic homo mulla signa [acit ? ecce prudentia, erant nanque legis doctores, viri sapientes et prudentes, apud populum magnae existimationis. Collegerunt pontifices... concilium. Sic in Ecclesia consueverunt Summi Pontifices concilia generalia convocare, sicut Petrus Ierosolymis egit ad decernendum an servanda esset lex Moysi; *? sic celebrata sunt multa concilia ad extirpandas haereses et reformandos mores, ut in Ecclesia iugiter perpetuo servaretur fidei veritas et vitae puritas illibata. ? Merito collegerunt, nam agebatur de summa rerum: an Christus esset verus Messias necne, an suscipiendus esset, an credendum illi, quid agendum; hinc aiunt: Quid facimus ? quia si dimitlimus eum sic, omnes credent in eum, etl venient Romani el tollent nostrum locum el gentem. ?* Oritur consultatio ex prudentia posita inter timorem et spem; cum enim nullum timetur malum nec speratur bonum, nulla fit consultatio; sed consilium necessarium est ad evitandum malum quod timetur et consequendum bonum quod speratur. Imperator exercitus congressurus cum hoste, prius cogit concilium ducum, convocat consiliarios belli, consultat quid agendum, nam positus est inter timorem et spem, non est certus de victoria. : 15, 1-19. 13) Cf. not. 18-21 praec. hom. pag. 609. 14) Io 11, 48. quibus contulit divinam aüucloritntem, sapienliam et sanctilntem. Concilium hoic colligitur ut consulatur de re maximi nmonienti. Oritur consultatio ex prudentia pesita inler timorem eL speni. Principes qui avaritia et ambitione ducuntur, in causa sunt ruinarum. Tales erant principes synagogae, et talis etlam populus, qui rectorum sequitur morcs. Depravatus alfectus mentem excaecat et imprudentem reddit, sicut hodic cernitur, III. Sed vae reipublicae quae principes habet potentes quidem et prudentes, sed malos, sed iniustos, iniquos, in quorum animis nonnisi ambitio et vanitas insatiabilisque avaritia tyrannice dominatur et regnat! Nam in causa sunt ruinarum, ut respublica evertatur, ut patet in Iudaeorum republica. Felices Iudaeos et ter quaterque beatos, sj tunc bonos principes habuissent quales Deus ab initio dedit eis! Non corruisset eorum respublica, ut irreparabiliter corruit. Nec sine causa, nam hodie columnae ipsius commotae sunt. Super duas nanque columnas Deus synagogam fundavit: super principatum regium et potestatem sacerdotalem; hodie commotae sunt hae columnae, ruinam minatae sunt. Palatium principum Philisthaeorum super duas columnas fundatum erat, quas cum Samson apprehendisset ac loco dimovisset, corruit palatium;!* sic hodie evenit, commotae sunt columnae: Si dimillimus eum sic. Non timebant nisi temporalia mala, quia non sperabant nec diligebant nisi temporalia bona. Populi autem principes suos sequuntur, sicut exercitus imperatorem. Quaerit Isaias: Quomodo facta esi meretrix civitas fidelis, plena iudicii ? Iustitia habitavit in ea, nunc autem homicidae. Argentum tuum versum esl in scoriam, vinum luum mixlum est aqua. Respondet: Principes tui injfideles, socii furum ; omnes diligunt. munera, sequuntur retribuliones.!* Sic idem, cum dixisset: Audite verba Domini, principes Sodomae, statim intulit: Percipite auribus legem Dei nostri, populus Gomorrhae ; ?* et item sumpta metaphora: Omne caput languidum el omne cor moerens ; a planta pedis usque ad verticem non esl in eo sanitas. !? In populum Dei mali principes idololatriam induxerunt, quae ruinarum causa fuit et babylonicae captivitatis. !? IV. Videmus autem in hoc Evangelio quod depravatus affectus hominem reddit imprudentem, mentem excaecat, ita ut male ac pessime discurrat et, ut loquuntur logici, ex praemissis veris conclusiones falsas educat, quod est impossibile, et possibilius est ut ex falsis praemissis sequatur vera conclusio. Hodie tamen contra accidit, nam ex praemissis veris: Hic homo multa signa facit, idest multa miracula ad comproSodomorum, etc, 18) Ibid. vrr. 5-6. 19) Cf. 2 Par 36, 14-21. POST DOMINICAM PASSIONIS 617 bandum se esse verum Messiam missum a Deo, consequens erat ut dicerent: Credamus ergo, sicut patres nostri in Aegypto, visis miraculis, Moysi, crediderunt ei;?? hinc tamen concludunt ut occidant eum, ne forte in causa esset ruinarum reipublicae. Deinde: Si dimittimus, inquiunt, omnes credent in eum, consequens erat ut dicerent: Credent etiam Romani; contrarium tamen concludunt: Venient Romani el trollent nostrum locum el gentem. Deinde in tanto candidatorum consessu non disputatur causa, sed praecipitatur mortis sententia, afferuntur mala quae timeri poterant ex Christi miraculis, non bona quae sperari, nam, visis miraculis Christi, iure poterant argumentari quod potuisset Christus liberare eos de manu Romanorum, sicut Moyses liberavit eos de manu Aegyptiorum, cum multo plura multoque maiora miracula Christus operaretur; non adducunt mala quae timeri poterant ex Christi morte, nec bona quibus rempublicam privabant, cum Christus sanaret infirmos eorum, ** mortuos etiam suscitaret. ?? Balac rex Moabitarum existimavit quod Balaam magus potuisset incantationibus suis perdere universum populum Hebraeorum, ?? credidit unum hominem potentiorem esse potentissimo Hebraeorum exercitu; quanto melius Iudaei hodie hoc de Christo existimare potuissent, videntes divina ipsius miracula, quod Christus superare potuisset Romanorum potentiam! Nemo est qui sapiat in tanto consessu, qui dicat: Quid igitur? Non est suscipiendus nobis rex Messias, missus a Deo pro salute gentis nostrae, propter metum Romanorum? Putamus romanum imperium Deo esse potentius? Quod non poterit facere nobiscum Messias ad hoc missus a Deo, quod fecit Moyses cum patribus nostris in Aegypto? Nemo inventus est inter eos vere sapiens, quia nemo vere iustus; vere Astraea in coelum ascenderat purissima virgo, ** ut merito diceret Ieremia s quod nec in populo, hom. pag. 612. 23) Cf. Nm 22, 5-6. 24) De hac Ovid. Metamorph., lib. 1, vrr. 149-150: « Virgo caede madentes Ultima coclestium terras Astraea reliquit »; et Sencca Ocíavia, vrr. 318-320; * Neglecta terras fugit et mores feros Ilominum et cruenta caede pollutas manus Astraea virgo, siderum magnum decus ». Astraea Tovis et Themidis filia, iustitiae ac aequitatis dea, quae aureo saeculo e coclis in tcrram nam ex ipsis miraculis Christi concilium infert mortis sententinm, dum credere debuisset eius divinae potentiac. Concilium hoc divinum simul et humanum fuit; qua divinum ostendit sapientiam et bonitatem Dei, qua humanum ignorantiam et malitiam hominum: in eo enim tum Iudaei tum Deus convenerunt ut Christus morerctur; nec in optimatibus populi principibusque reperiit iustitiam, sed magis hi... confregerunt iugum, ruperunl vincula. ?5 V. Collegerunt ergo pontifices et Pharisaei concilium et dicebant: Quid facimus, quia hic homo, etc.? Concilium hodiernum est sicut columna nubis et ignis, Hebraeis lucida, Aegyptiis vero obscura et tenebrosa, ** sicut Ianus apud veteres duas dicebatur habere facies; ? et sicut in homine duplex est homo: interior et exterior, sicut in mundo duplex est mundus. corporalis et spiritualis, sicut in paradiso duplex est arbor: vitae et mortis; ?? duplex concilium: divinum et humanum, humanum dicam an satanicum? Se dicunt Iudaeos esse et non sunt, sed sunt synagoga satanae. ?** Quatenus divinum, paradisus est, in quo summa lux sapientiae et bonitatis divinae resplendet; quatenus vero humanum, iudaicum, pharisaicum, infernus est, ubi tenebrae ignorantiae et malitiae. Est sicut arca Noe, in qua duplex congregatio: hominum et animalium irrationalium; quatenus humanum est, plenum est horribilibus tenebris ignorantiae et iniquitatis; quatenus divinum, splendidissima luce sapientiae et caritatis: Sic enim Deus dilexit. mundum, ut Filium suum unigenitum daret ; ? Prophetavil quia Iesus moriturus erat pro gente et ut filios Dei, qui erant dispersi, congregaret in unum. ?! Non sine providentia Dei coactum fuit hodiernum concilium, unde Petrus de Christo ad populum Iudaeorum: Hunc vos definito consilio et Dei praescientia . . . interemisiis; * et iterum: Convenerunt ... vere... adversus... puerum luum Iesum... facere quae manus tua et consilium tuum decreverunt fieri.? Assistere voluit Deus huic concilio, sicut legimus quod satanas astitit in concilio et conventu filiorum Dei, in quo lata fuit sententia contra sanctum Iob ut usque ad mortem flagellaretur, bonis omnibus privatus. * Voluit Deus ut affligeretur Iob, voluit et satanas; sed Deus ad ostendendam veram migrasse dicitur, tandemque mortalium sceleribus offensa coelum repetisse. Cf. Pierius Valerianus Hieroglyphicorum Commenl., pag. 634-635. 25) 5, 5. 260) Cf. Ex 14, 19-20. : lane bifrons. anni tacite labentis origo ». lesus, etc. 32) Act 2, 23. Vulg.: Praescientia Dci, ctc. 33) Ibid. 4, 27-28. POST DOMINICAM PASSIONIS 619 sanctitatem veramque et solidam virtutem illius, satanas vero ad eam destruendam, ad pertrahendum illum in peccatum, ita ut penitus iustitiam desereret. Sic hodie tum Deus tum Iudaei convenerunt ut Christus moreresed Deus ex tur, sed Deus ex infinita caritate pro mundi salute, Iudaei vero ad perdendum Christum et penitus obscurandam, denigrandam atque delendam gloriam Christi; Deus ad maiorem Christi gloriam, quae ei resultat ex animarum salute, ludaei contra. Quare videntur mihi fuisse sicut fabri lignarii, qui arcam Noe construxerunt, sed in ea salvati minime fuerunt in diluvio iniquitatis et peccati, ?$ nam peccatum instar diluvii totum mundum inundavit. Collegerunt pontifices el Pharisaei concilium. Fuit concilium hoc instar arboris pulcherrimae, sed quae fructus amarissimos ac pessimos facit, sicut arbor malorum medicorum pulcra quidem est, sed fructus, maxime immaturi, si quis comedere velit uti sunt, amari valde sunt; sic, inquam, arbor fuit concilium hoc sicut arbor scientiae, pulcra visu aspectuque delectabilis, sed fructus eius fructus mortis fuit. * Tulit contra Christum auctorem vitae mortis sententiam, et causa fuit ruinarum reipublicae. Malum consilium mala arbor est, bonum consilium arbor bona. VI. Expedit vobis ut unus moriatur homo.?' Lingua Caiphae veluti fons fuit ex eodem foramine simul dulcem et amaram aquam emittens, locutus simul fuit ex afflatu Spiritus Sancti et ex suggestione satanae. Sententia haec quatenus a Spiritu Sancto est, lignum vitae est, quatenus vero a satana, arbor mortis. Expedit vobis, dicit Deus, et: Expedit vobis, dicit satanas; sed Deus veraz esi,?9 veritas est, satanas mendaz...el pater mendacii. *? Exitus comprobavit an expediens Iudaeis fuerit Christi mors. Ezpedit, dicit Deus, nam quaecunque dixit, imo quaecunque fecit Deus, omnia ad nostram utilitatem et dixit et fecit in mundo, in natura, in Ecclesia, in paradiso. Satanas etiam dicit: Nequaquam... moriemini ... eritis sicul dii scientes bonum el malum ; ** cum etiam tentavit Christum in deserto, Rom 3, 4. 39) Io 8, 44. Vulg.: Pater eius. 40) Gn 3, 4-5. infinita caritate, Iudaei ex odio et invidia. Synagoga tulit sententiam mortis contru Christum et seipsam perdidit. Calplias locutus fuit ex alflatu Spiritus S. et ex s*uggeslione satanac, nam cius sententia causa luit vitae et mortis. Existimabat Caiphas Christi morie rempublicam ludaeorum salvare, sed, € conira, cam perdidit. ostendil ei omnia regna mundi el gloriam eorum dicens: Haec omnia libi dabo, etc. & Omnis homo sequitur istud expedit; sed veri fideles sequuntur expedit Dei, animales autem homines expedit satanae. Ezpedil istud positum est inter timorem et spem; sed homo spiritualis non timet nisi aeterna mala, nec sperat nisi aeterna bona; carnalis autem temporalia timet et sperat. Ab illo expedit oriuntur bona omnia in mundo, ab isto vero omnia mala; ab illo vita aeterna, ab isto mors. Expedit... ul unus moriatur homo. Exitus comprobavit quam utilitatem attulerit Christi mors reipublicae Iudaeorum. Multa sunt quae prima facie, ut dicitur, utilia videntur, cum revera sint maxime noxia, ut potus aquae frigidae febricitanti. Hinc Salomon ait: Favus... distillans labia meretricis... novissima aulem eius amara quasi absynthium; € et : Ne intuearis vinum cum [lavescit, cum splenduerit in vitro color eius ; ingreditur blande, sed in novissimo mordebil sicut coluber el sicut regulus venena diffundet. * E contra multa sunt quae primo aspectu noxia videntur, cum sint maxime utilia, sicut amara potio infirmo, sicut virga Moysi in serpentem versa terruit Moysen, ita ut fugeret, sed Deus iussit ut per caudam serpentem acciperet. 44 Finis inspiciendus est, ut ait ille: « Quidquid agis, prudenter agas et respice finem ». *$ Sic res unaquaeque habet duas quodammodo facies, sicut Ianus, alteram a fronte, alteram vero a tergo; inspicienda quam oculate utraque est. Existimavit Saul bonum esse parcere regi Amalecitarum et optimis quibuscunque;*9 existimarunt parentes nostri utile fore vetitum fructum ligni scientiae gustare. Sic multi prima rerum specie primoque falluntur aspectu. *' 31-32. Vulg.: Quando flavescit... ut coluber, etc. 44) Cf. Ex 4, 2-4. 45) Aesopus Fabulae, fab. 22, vr. 5, t. 2, pag. 327, apud Leopold Hervieux Les Fabulistes Latins, Gualtero Anglico interprcte. . 46) Cf. 1 Hg 15, 8. 47) Pro sabbato ponitur simplex inscriptio; quattuor autem foliis albis relictis, transitur ad sequentem Dominicam Pulmarum. MÀ XÓ
CHAPTER 35. Dominica Palmarum
Cum appropinquasset Dominus Ierosolymam ct venisset Bethphage ad montem Oliveti... misit duos de díscipulis, ctc. ! I. Sicut sanctissimus David, superato fortissimo hoste, prostrato impio et superbo gigante philisthaeo Goliath, cum triumpho vel ovatione ingressus fuit Ierosolymam, ? sic Christus ob victam et superatam mortem, quae omni gigante fortior est, eo quod Lazarum ab inferis ad lucis huius usuram magno miraculo revocavit, cum triumpho susceptus in Ierusalem fuit. ? In hoc autem Evangelio duo nobis vel maxime meditanda sunt: historia et mysterium; historia quidem, quoniam Christus vere hodie cum triumpho aut ovatione potius ingressus Ierosolymam fuit, sicut vere Lazarum suscitavit a monumento; susceptus autem fuit tanquam verus Messias, nam hoc est quod turbae clamant: Hosanna Filio David, benediclus qui venit in nomine Domini, hosanna in excelsis. * Filius enim David periphrasis est regis Messiae; hinc apud Marcum legimus: Hosanna... benedictum quod venit regnum patris nostri David, hosanna in excelsis; * apud Luca m etiam: Benedictus qui venit rez in nomine Domini, pax in coelo et gloria in excelsis ; * etapud Ioannem : Hosanna, benedictus qui venit in nomine Domini rez Isracl.? II. Hoc igitur est quod vel maxime quidem ostenditur in hodierno Evangelio, quod Christus sit verus Messias in lege et Prophetis proExcipitur hodie Christus cum triumpho, morie in Lazaro superata. Duo meditanda sunt: historia et mysterium. Quoad historinm ostenditur Christus verus Messias; snepissime enim in S. Litteris Messias rer nppellatur, Quoad mysterium videndum est cur rex iste tam pauper et humilis appareat. Figurae Christi regis Saul, David et Salomon. 622 DOMINICA pn missus; hinc Sacer Evangelista vaticinium adducit Zachariae: Ezuta satis, filia Sion, iubila, filia Ierusalem; ecce rex luus venil tibi iustus et salvator, ipse pauper, sedens super asinam et pullum filium subiugalis. 9 Ecce rex luus, rex tibi promissus, ut veniat ad salvandum te. Saepissime in Sacris Litteris Christus rez appellatur; nam hoc est quod lacob patriarcha ait: Veniat qui mittendus esl, el ipse eril expceclalio gentium, ipse eril congregatio populorum, ? idest princeps erit gentium; de hoc Balaam: Orielur stella ex Iacob et exurgel virga, sceptrum, ez Israel; ? Regius Vates: Ego autem constitutus sum rez ab eo super Sion montem sanctum eius ; !! et alibi: Tu es sacerdos in aeternum secundum ordinem Melchisedech; 1? [fsaias: Dominus ... iudex noster, Dominus legifer noster, Dominus rex noster, ipse salvabil nos; ?? Ieremias: Suscitabo David semen iustum, et regnabit rez el sapiens erit, et faciet iudicium ct iustitiam in terra ; !* Ezechiel: Rez unus erit omnibus imperans ... seruus meus David rex super eos et paslor unus erit omnium; 5 Sophonias item ait: Laetare et exulta in omni corde, filia Ierusalem... rez Israel Dominus in medio lui, non timebis malum ultra. 19 Quoniam vero regem hunc pauperem humilemque videmus, humilibus turbis circumseptum, super humile iumentum, sine triumphali curru et phaleratis equis, absque ulla regali pompa et regio apparatu, sine corona, sine sceptro, non in throno aut palatio regali, non comitatum regni principibus, non circumseptum copiis et exercitibus, videndum nobis est qualis sit regis huius nostri maiestas, qualis corona, quale sceptrum, qualis thronus, quale regnum. Rex noster iste praefiguratus fuit in primis tribus regibus regni Israelis: Saule, David, Salomone, quorum primus extitit statura procerrimus, ita ut in medio totius populi positus ab humeris sursum superaret omnes;!' alter fuit animo fortissimus atque sanctissimus, contra hostes suos semper invictissimus;? tertius sapientissimus, ditissimus et felicissimus:!? Ef ecce plus quam Salomon hic. ?? surget virga de Jsrael. * 11) Ps 2, 6. 12) Ps 109, 4. 13) 33, 22. PALMARUM 623 De Christo apud Danielem legimus quod cum, comitantibus Angelis, usque ad thronum Dei pervenisset, Deus dedit ei omnem honorem omnemque potestatem, regem eum constituit in aeternum super omne regnum suum, ?! sicut David cum Salomone egit. ?? S:c ipse ait: Data est mihi omnis poleslas in coelo et in terra ; ** sic Regius Vates: Gloria el honore coronasli eum et constiluisti cum super opera manuum tuarum; omnia subiecisti sub pedibus eius. ^ O infinitam Christi maiestatem! Rex est sicut Deus infinitae aeternaeque maiestatis: Poleslas eius poleslas aelerna quae non auferelur, et regnum .. . quod non corrumpelur; ** Regnabit in domo Iacob in aelernum et regni eius non erit finis.** Hinc de throno Christi legimus: Thronus tuus, Deus, in saeculum saeculi, virga aequilalis virga regni tui ; ? Thronus eius sicul sol in conspectu meo el sicul luna perfecta in aeternum. ** Hinc de regia Christi maiestate ait: Ego primogenitum ponam illum, excelsum prae regibus terrae. ?? In Apocalypsi appellatur Rez regum et Dominus dominantium 9? diciturque habere in capite diademata multa, ** quoniam multa habet regna. Regnum ipsius est terra, regnum ápsius coelum, regnum ipsius mundus hie, regnum ipsius paradisus, regnum ipsius Ecclesia militans in terris, regnum ipsius Ecclesia triumphans in coelis, regnum ipsius vita, regnum ipsius mors, nam etiam mortuorum dominatur. Rex Christus in sacris Litteris describitur omnipotens, sapientissimus et optimus sicut Deus. Apud Ieremiam regnum Iudaeorum comparatur lagenae fictili, quae facile frangitur, * et apud D a - nielem omnia regna mundi et imperia per statuam illam, quae a lapide de monte cadente confracta fuit et in tenuissimum pulverem redacta, nam regna mundi fragilia sunt, vitrea sunt, regnum autem Christi, inquit Daniel, maximum est, totum mundum implet et aeternum est. III. Sed, ut verum fatear, si intelligantur hodierni Evangelii mysteria, nil aliud requirendum nobis est ad agnoscendam regis huius Christus rex est infinitae malestatis, rex universalis, rex omnipotens, saptentissimus, nelernus. Humllitas Christi hodie ostendit eius divinam gloriam: sedet super nsinum qui sedet super Cherubim, ut significet se esse Dei sapientiam ct. Dei virtutem, 624 DOMINICA nostri divinam magnitudinem et maiestatem: nam licet humilis, impotens, pauper, humili stolidoque vectus iumento, tamen haec humilitas in Christo infinita est gloria, haec impotentia infinitum robur, haec paupertas infinitae diviliae, potentia formidabilis, divitiarum infinita copia, incomparabiles thesauri, aeraria plena auro et argento, sapientia et prudentia mirabilis et tandem gloria et maiestas amplitudoque maxima in domo et familia sua. Quae omnia in Salomone fuere valde conspicua, cui Dominus ante omnia veluti infinitum thesaurum sapientiae contulit ad regendum populum optimeque moderandam Israelitarum rempublicam, deinde vero infinitam pene divitiarum copiam. Sed qualis est sapientia Christi? Sedet super asinum. Saepe legimus in Scripturis Sacris quod Deus sedet super Cherubim. Regius Vates ait: Qui sedes super Cherubim, manifestare coram Ephraim, etc.;?* alibi: Ascendit super Cherubim et volavit, volavil super pennas ventorum, ** sive spirituum — nam apud Ezechielem? et in Apocalypsi ?' legimus alatos Cherubim, sicut apud Isaia m alatos Seraphim, 3? - hebraice est: Qui inequitat super Cherubim. - O mysterium! Cherub plenitudo scientiae sivemultitudo scientiae interpretatur. Sed tamen talis ac tanta est Christi sapientia — In quo sunt omnes thesauri sapientiae et scienliae ?? Dei, qui est Dei virtus et sapientia, " — quod omnis Angelorum sapientia ei comparata ruditas est, stoliditas est. Hoc est quod Christus rex super asinum hodic equitavit, quoniam omnis creata sapientia apud Deum stultitia est, nihil est. Luna soli comparata, quid luminis habet? Sicut autem Christus Dei sapientia est, ita et Dei virtus; hinc inermis hodie cernitur, non comitatus exercitibus copiisque armatorum militum, equitum peditumque. Regibus mundi necessarii sunt exercitus et arma, quoniam sine his nihil sunt ceteris hominibus potentiores. Si quis regum potentiam ac fortitudinem Samsonis haberet, qui solus poterat armatorum militum copias inermis fundere, fugare, perdere, * quid exercitibus opus est? Sol astrum est potentissimum, solus virtute sua fugare ac disperdere potest omnes tenebrarum exer- 38! CI. 6, 2. 39) Col 2, 3. 40) CI. 1 Cor 1, 24. 41) Cf. Idc 14, 15-20; 15, 6-20, PALMARUM 6025 citus. Sic Christus hanc potentiam suam hodie demonstravit, dum eiecit de templo omnes vendentes et ementes, * hinc per Samsonem figuratur, cuius nomen solem significat. Ad designandam Christi potentiam ait Divina Scriptura, quod de ore eius procedit gladius ez utraque parte acutus, ut in ipso percutiat gentes, quia solo verbo Christus omnia potest, sicut solo verbo prostravit exercitum militum qui venerant ad comprehendendum eum in horto.** Hanc ob causam appellatur Dominus ezercituum, sive ex hebraico Deus exercitus, quasi Deus ipse sit instar potentissimorum exercituum, quemadmodum Elias dictus fuit currus Israel et equiles, 55 idest exercitus potentissimus, paratus semper in regni totius salutem. IV. Paupertas etiam Christi ostendit infinitas Christi divitias; nam reges terrae divitiis ac thesauris opus habent, nam aerarium est nervus exercitus, nemo enim militat suis stipendiis: 1€ exercitus duces, milites, equites, pedites stipendia expectant a rege, omnes servi et ministri mercedis causa et utilitatis intuitu aut honoris consequendi contemiplatione serviunt coronae. Multis beneficiis necesse est ut attrahant ad se multorum et maxime principum regni animos, alioquin soli ab omnibus relinquuntur. At vero Christus externis divitiis terrenisque thesauris opus non habet, seipso ditissimus est, quoniam ipse fons est omnium bonorum. Solem Deus nudum in coelo posuit, quia seipso ac luce sua ditissimus est; nudum hominem in paradiso, quia indumentis non egebat mundique totius dominus constitutus, eius nutui omnia obtemperabant. Deus hebraice saepe in Sacris Litteris dicitur M, * quod est sufficiens, ipse sibi et omnibus sufficit, nulla externa re opus habet. Coelum Deus ornavit astris, solem autem nulla alia re ornavit, quoniam ipse ornamentum est mundi huius; aurum nullo alio metallo ornatur, quoniam metallorum omnium nobilisimum est ipsoque omnia alia ornantur et illustrantur. Sic Christus nulla re extrinseca opus habebat, quoniam ipse in seipso infinitus erat totius divinitatis Ideo* appellatur in S. Scriptura Dominus exercituum. Paupertas Christi ostendit Infinltus eius divitlus, non eget enini thesuuris terrenis, quía sibi et omnibus sulliciens esl, sicut demonstrat hodie in templo infirmos curando; rex est non exigens nostra, sed sua distribuens. Humile iumentum equitans magis ostendit maiestatem suam. 626 DOMINICA thesaurus. Divitiae regibus sunt sicut ocularia senibus, baculi infirmis, vestes pelliceae frigore laborantibus, arma militibus, thorax, galea, scutum, gladius, quae in bello necessaria sunt. Sed qui optimo visu praeditus est, quid opus habet ocularibus? Potens viribus et robustus ut quid scipionem requirat? In media aestate et torrida regione ad quid vestes pelliceae? Si miles pellem haberet fatalem, nulli ferro cedentem, ad quid arma pro defensione parata? Nuditate sua contentus felicissimus haberetur. Ostendit Dominus se illum esse cui dicitur: Deus meus es tu, quoniam bonorum meorum non eges. *9 Sic ditissima est Christi paupertas et quae mundum ditat: Cum esset dives, inquit, Paulus, egenus factus est, ut illius inopia vos divites csselis. * Divitias suas ostendit hodie Dominus in templo, nam: Accesserunt ad eum caeci el claudi... el curavit eos. 9? Rex pauper Christus, sed pauper spiritu, pauper voluntate, contemptor divitiarum, quia nil peius in principe divitiarum amore, nam radiz... omnium malorum est cupiditas ; 5! hinc Christus in templum ingressus, cum ibi vidisset nummularios sedentes, effudit in terram aes, subvertit mensas, nummularios de templo eiecit. 9? Rex Christus est, non exigens a nobis tributa et census, nec nostra requirens, sed sua distribuens, sicut sol in coelo; rex naturalis sicut rex apum: sequuntur suum regem apes nullius mercedis intuitu, sic omnes turbae Christum sequuntur hodie tanquam unicum et verum Dominum suum, nam Christus dominus est etiam humanarum voluntatum: movet eas sicut vult, ducit eas quo vult, trahit ad se quando vult, sicut egit hodie. V. Tandem, quoad gloriam et maiestatem, solus Christus hodie equitat, omnes turbae et populi et praecedentes et sequentes pedes ambulant, sed cum ramis palmarum et olivarum collaudant, vestimenta etiam sua sternentes in via ad eum pro dignitate honorandum. Humile hoc iumentum Christi veluti thronus regius [est], veluti currus triumphalis: Currus Dei decem millibus multiplez, millia lacetantium. ** Currus Dei angelica natura, Dei comparatione humillimum animal. PALMARUM 627 Magna hominum multitudo hodie Christum a Bethania sequebatur, sed multo plures ab Ierusalem obviam ei venerunt et in Ierusalem exultantes susceperunt tanquam suum regem. Hoc mysterium est. Bethania mundus hic est, Ecclesia fidelium; Ierusalem paradisus, Christus tanquam rex tum hominum tum Angelorum ingreditur Ierosolymam, imperii sui sedem, regni metropolim. Talis autem ac tantus ei exhibetur honor, quoniam Lazarum hominem suscitavit a monumento, quia genus humanum salvavit, devicto satana, destructo peccato, superata morte, spoliato inferno. Sic Christus post redivivam resurrectionem suam, infinita cum gloria ascensurus erat in coelestem Ierusalem, cui omnes Angeli obviam erant venturi eumque infinito cum iubilo erant in coelo suscepturi tanquam divinum triumphatorem mortis et inferni. VI. Sed quoad historiam, intelligendum adhuc nobis est quod regis huius nostri infinita erga nos ostenditur caritas, hoc est enim: Rez tuus venit tibi, totus tuus est, totus libi ; non sicut reges mundi, qui omnia quaerunt sibi et filiis suis; hic rex totus est omnium et totus singulorum. Sicut Deus totus est in toto mundo et totus in qualibet vel minima parte mundi, in qualibet creatura, totus in tota Ecclesia et totus in quolibet fideli per fidem et gratiam, sic et Christus totus (uus est, totus venil libi, ad utilitatem salutemque tuam. Venit libi iustus, iustificans, sanctificans, auferens omnem infelicitatis causam; nam ex peccato omnis orta est infelicitas, omne malum in mundum invectum est, hinc ait: Venit... iustus et salvator, sive, ut hebraice est, salvatus; nam quoniam pauper venit in mundum, pertulit multa mala, ac tandem mortem crucis. Hinc Regius Vates praevidens in spiritu hodierni Evangelii mysteria, dixit: Lapidem quem reprobaverunt aedificantes, hic factus est in capul anguli ; a Domino facium est istud el est mirabile in oculis nostris. Haec est dies quam fecit Dominus, exultemus et laetemur in ea. O Domine, salvum me fac ; o Domine, bene prosperare ; benedictus qui venit in nomine Domini. * Sophonias propheta 3 capite suarum Revelationum, eodem spiritu afflatus, cum Zacharia ait: Lauda, filia Sion, iubila, Israel, laetare et exulta in omni corde, filia IerusaCum triumpho a turbis comitatur et excipitur, ut ostendat se regem essc hominum et Angelorum. Ostenditur etiam hodie infinita Christi caritas crga nos. Regius Vates praevisit et cecinit hodierni Evangelii mysteriu, sie Sophonlias et Zacharias. Curitas Christi ex effectibus hodic deinonstratur, et quidem in summo gradu; pertulit enim maxima Iincommodn, 628 DOMINICA lem, absiulit Dominus iudicium luum, idest peccati poenam, avertit inimicos tuos, idest daemones, Rex Israel Dominus in medio tui, non timebis malum ulira ; *5 et iterum: Dominus Deus luus in medio tui fortis, ipse salvabit ; gaudebit super le in laetitia, silebit in dilectione sua et ezullabit super tle in laude.*9 Sic Sophonias interpretatur Zachariam : Ecce rex (uus venit tibi, dum ait: Rex Israel Dominus, PT, 9. in medio tui, Dominus Deus tuus in medio tui fortis, ipse salvabit. VII. Exultandum autem et iubilandum nobis est hodie, quoniam divino hoc spectaculo ostenditur nobis divina caritas bonitasque infinita, quae ex effectibus utique demonstratur, sicut arbor a fructibus cognoscitur. Ecce rez (uus vivus et verus Deus, unigenitus Filius Dei: Qui cum in forma Dei essel, non rapinam arbitraius est esse se aequalem Deo; ** venil tibi de coelo in terram: A summo coelo egressio eius ; *"? Exivi a Patre el veni in mundum. 9 Venit autem non ad puniendum te, non ad exigenda tributa, ad accipienda munera, sed ad utilitatem tuam, ad praestanda tibi beneficia: Iustus et salvator, ad condonanda tibi peccata. Cum autem triplex sit bonitatis gradus in praestandis beneficiis: primus, praestare quidem ea, sed cum spe remunerationis; secundus, gratis et amore, absque ulla spe, sed tamen absque ullo incommodo; tertius, absque ulla spe aut intuitu retributionis et magno cum incommodo; hic gradus Christi est: Venit... iustus et salvator, ipse pauper, multa passus, sicut Apostolus ait: Ezinanivit semetipsum formam servi accipiens, in similitudinem hominum facius et habitu inventus ut homo. Humiliavil semetipsum f[aclus obediens usque ad mortem, mortem autem crucis. * O qualia quantaque passus est propter nos incommoda! Sed videte, quaeso, magnitudinem divinae erga nos caritatis. Praestitit nobis magna, imo maxima beneficia cum magno, imo maximo suo incommodo, imo cum maximis summisque incommodis; et tamen passus est omnia non tantum patienter aut libenter, PALMARUM 629 sed exultanter, nam laetus hodie et exultans pergit ad mortem, pergit in Ierusalem, in qua sexto post die moriturus erat pro salute humani generis in ligno crucis. O signum infinitae caritatis, infiniti amoris! Sic dicitur rex noster, totus noster, quia ex amore totus voluit esse noster: Ecce rez tuus. VIII. Proponitur autem nobis hodie ut eum diligamus et imitemur. Quoniam nos ea praediti natura sumus, ut non diligamus nisi bona nostra, voluit Deus noster fieri, ut eum diligeremus; hinc ait: Diliges Dominum Deumi tuum ex lolo corde (uo; 9? sed etiam ut eum imitemur, humilitatem, patientiam, paupertatem: Discile a me, quia mitis sum el humilis corde. 5 Sicut Iacob proponebat ovibus virgas diversicolores ut fetus ederent vario colore notatos, 5* sic proponitur nobis hodie Christus dives et pauper, dives spiritualibus, pauper temporalibus bonis: Justus et salvator, ipse pauper, utique ut nos suo moveret exemplo ad contemptum fugacium ac [íallacium bonorum mundi huius, quae vitiorum fomenta sunt et irritamenta avaritiae, libidinis, vanitatis. Ut igitur vitia haec radicitus nostris ex pectoribus evelleret, mundana haec Christus ex alto contempsit, nostri utique causa, nam Christo haec non poterant esse vel causa, vel occasio peccati, sicut Salomoni et aliis. Sed cum sint tria actionum genera, quaedam sunt solius Dei, ut creatio mundi, quaedam solius hominis, ut peccatum, et quaedam Dei simul et hominis, ut iustificatio et sanctificatio peccatoris, quae non fit nisi per conversionem hominis ad Deum, relicto sponte vitio ac peccato, ut suo nos Christus exemplo moveret ad mundana contemnenda ac pessumdanda, qui dives erat, in omnibus egenus propter nos factus est; Rex regum et Dominus dominantium ** hodie nostri causa pauper humilisque comparet, iumento omnium humillimo vectus. ut. nobi« conferret maxima beneficia. Proponitur nobis hodie Christus rex noster ut cum diligamus et imitemur, peccatum relinquendo ct mundana omnía Conteninendo, Hodie Christus tanquam imperator videtur pergens ud bellum, sicut in spiritu vidit loannes, perzit ením ad bellum contra sutanam. Deus imperatorem cgit cum populo hebraco in descrto, 630 DOMINICA II. ALIA HOMILIA Ecce rex tuus venit tibi, iuslus et salvator. I. Hodie Christus Dominus turbis comitatus populorum, qui praeibanl el... sequebantur eum palmas et ramos olivarum gestantes atque clamantes: Hosanna, benedictus qui venit in nomine Domini,* imperator exercitus videtur, qui militum copiis circumseptus pergit ad bellum. Nam ad passionem hodie pergit Christus; passio autem ipsius pugna et conflictus fuit cum satana et angelis eius. In Apocalypsi legimus quod Christus equitans super equum album, arcu et sagittis armatus pergebat ad bellum: Ezivil vincens ul vinceret. ? Iterum etiam Ioannes Christum vidit super equum album pergentem ad bellum: Vidi coelum apertum, et ecce equus albus, et qui sedebat super eum vocabatur fidelis el veraz, et cum iustitia iudicat el pugnat. Oculi... eius... flamma ignis et in capite eius diademaía mulía, habens nomen scriptum quod nemo novil nisi ipse, el vestitus erat veste aspersa sanguine, el vocatur nomen eius Verbum Dei. Et exercitus, qui sunl in coelo, sequebantur eum in equis albis, veslili byssino albo el mundo. Et de ore eius procedit gladius . .. acutus, ul in ipso perculial gentes... Et habel in veslimenio el in femore suo scriptum: Rez regum et Dominus dominaniium. * His verbis declarat Ioannes quisnam sit rex iste, de quo ait: Ecce rez tuus venit. Ad bellum pergit contra satanam, mundi principem et inferni, cum exercitu fidelium suorum. Hex iste est Dominus exercituum, nam Deus ipse imperator et ductor esse voluit exercituum Israelis per desertum ad acquirenda regna Chananaeorum, ipse praecedebat populum in columna nubis et ignis. * Ad bellum gerendum in primis optimo imperatore opus est, deinde bonis ducibus et consiliariis ingentique aerario; requiruntur boni milites et bene armati, abundans commeatus, ne laboret exer: citus annonae penuria; requiruntur insignia atque vexilla, sub quibus colligantur militum copiae, ac tandem, recensito exercitu, pergere 19, 11-16. 5) Cf. Ex 13, 21 sq.; Nm 14, 14. PALMARUM 631 laeto et forti animo ad bellum. Deus imperator exercitus, Moyses et Aaron duces, tabernaculum aerarium, manna commeatus, duodecim tribus exercitus et copiae militum, columna nubis et ignis vexillum regale. Sic itum fuit ad pugnandum contra Chananaeos, acquisitum regnum Palaestinae, hostibus superatis et victis. 9 Sic nunc Christus Dominus noster imperator exercitus est, Apostoli duces, turbae exercitus, rami palmarum et olivarum arma,?* sicut Gedeon iturus ad pugnandum contra Madianitas milites suos armavit tubis et lagenis, in quibus lumina essent abscondita, sicque pugnatum fuit cum victoria. ? II. Ecce rez tuus venit tibi. Ecce rez novus, [non] qui surrexit in Aegypto magnum crudelitatis monstrum, ? sed rez novus totus mirabilis, ita ut nunquam visus sit talis rex in mundo. Fuit David mirabilis in fortitudine, ? Salomon in sapientia, !? Iosias in sanctitate,?* Ezechias in religione; ? sed Christus rex supramodum mirabilis, ideo rex novus. Hinc in ingressu Christi hodie in Ierusalem commoía est universa civitas dicens : Quis est hic ? ? Mirabilis et supramodum mirabilis, quia Deus et homo; adeo mirabilis in potentia, in sapientia, in bonitate, ut ipsius comparatione Angeli in paradiso nec potentes sint, nec sapientes, nec boni. Hinc Deus, qui equitare dicitur super Cherubim, * hodie super asinum equitat,!5 animal infirmum viribus, rude ingenio, immundum secundum legem; !5 tales suapte natura sunt Angeli comparatione Dei, qui infinita potentia, sapientia et bonitas est. Christus autem rex noster verus Deus suapte natura est. Hinc apparet pauper quia non eget divitiis, inermis quia non eget armis, sine curribus, sine equitibus, sine armatis exercitibus, quia solus potest inimicos omnes debellare, sicut solus Samson omnes Philisthaeos, !! sicut solus Moyses divina virtute praeditus omnes Aegyptios; !? ipse est sicut Elias: Currus Israel et auriga eius, !? hebraice: Et equites eius, idest exercitus potentissimus Israelis, quoniam 7; Mc 11, 7; Lc 19, 35. 16) Cf. Lv 11, 26. 17) Ct. Idc 15, 6-20; 16, 23 sqq. sic nunc Christus in Ecclesia. Rex novus Christus est, omnibus mirabilior, quia Deus et homo; hinc apparet pauper et inermis, quia ex se ditlssimus et potentissimus est. Christus rex est universalis, rex inlinitae caritatis, maiestatis et humilitatis. 632 DOMINICA lingua poterat hostes omnes perdere. Hinc dicitur ex ore eius procedere gladius acutus. Balac rex Moabitarum vocavit Balaam magum ad perdendum exercitum innumerabilem Hebraeorum, quoniam sola lingua poterat homines perdere, peribant omnes quibus incantationibus suis malediceret;?? sic unus vocatus fuit contra exercitum potentissimum. Christus non magus, sed ipsa Dei virtus et Dei sapientia est; ?' omnia novit, omnia potest; sic rex supramodum mirabilis. III. Ecce rez tuus. Rex est, non tyrannus, rex qui omnia regit, omnibus dominatur nihilque est cui subiectus sit, cui serviat. Multi reges servi sunt vitiorum et cupititatum, ambitionis, avaritiae, libidinis inexplebilis, cui etiam David aliquando servivit et adulterium homicidio cumulavit.*? Rex iste noster est cui nulla penitus dominatur iniustitia: Venit tibi iustus el salvator, faciet iudicium et iuslitiam in terra et salvabitur Iuda,?* quia germen iustum... regnabit rex el sapiens erit. * Rex est qui nulli subiectus est necessitati, nullius rei eget; hinc venit tibi non sibi, ad utilitatem et salutem tuam non suam. Denique singulares regis huius conditiones sunt: caritas, iustitia, humilitas, quae vel nunquam vel raro reperiuntur in regibus. Humilitas honorata rara, proprius locus superbiae pectus regum et principum est, nam ex principe Angelorum ducit originem; in pectore Adami, qui princeps mundi constitutus erat, facile locum invenit; Christus autem ait: Discile a me, quia milis sum el humilis corde. ?5 Caritas vero ubi invenitur, ita ut rex pastor et pater sit populi? ut non quaerat nisi bonum reipublicae, sicut paterfamilias ? Utinam reperiatur iustitia et non verum sit quod Astraea reliquit terras in coelumque ascendit purissima virgo! ?9 Ecce rez luus venit libi iustus et salvator, pauper, mansuetus. Quam humilis ostenditur in gloria sua Christus hodie! quam differens a regibus terrae! Illi cum coronantur vel triumphant, laetantur, Christus plangit; illi superbos phaleratos equos. currus triumphales inequitant, Christus humile iumentum; illi magnis principibus circumsepti, Christus humili turba; illi armatis exercitibus, Christus 15-16. 24) Ibid. 23, 5. 25) Mt 11, 29. 26) Cf. supra, Feria Sexta post Dominicam Passionis, pag. 617, not. 24. PALMARUM 633 pueris Hebraeorum puris et innocentibus; illis coelum operitur, Christo aulem terra, nam vestimenta multi prosternebant in terra, ?' coelum voluit semper videre. a IV. Rez praedicatur Christus semper in Sacris Litteris. In figura ipsius Adam constitutus fuit princeps mundi, in figura ipsius Ioseph princeps Aegypti, Moyses princeps populi, David rex Israel, figura ipsius Salomon: Ecce plus quam Salomon hic; ** Orietur stella ez Iacob el exurgel virga, sceptrum, ex Israel ; *? Factus esl principatus super humerum eius ; " Regnabit rez et sapiens erit. Daniel vidit in spiritu magnitudinem huius regis; nam in nubibus coeli. pervenit usque ad thronum Dei et data est ei omnis potestas in aeternum. 9: Angelus de eo dixit: Hic eril magnus et Filius Altissimi vocabitur, el dabit illi Dominus Deus sedem David patris eius et regnabit in domo Iacob in aelernum. ? Rex Christus ter unctus sicut David, ? constitutus super omnia regna Dei. Regnum Dei mundus, regnum Dei Ecclesia, regnum Dei paradisus. Christus rex etiam paradisi: Assumptus esl in coclum el scdel a dextris Dei; * Dala est mihi omnis poteslas in coelo el in terra. ?5 Rex etiam inferni, nam pellebat imperio daemones; quare non solum Angeli boni ministri Christi sunt, quem in nativitate adoraverunt, 36 et in deserto accesserunt el minisirabanl ei, ?* verum etiam daemones ei subiecti sunt. Dominus etiam mortis, sic enim imperio mortuos suscitabat;?* Dominus naturae: imperio infirmos sanabat, ?? illuminabat coelesti lumine caecos; ?? Dominus universi: imperabat ventis et mari, * in morte pendens in cruce mundum totum commovit, coelum, terram, infernum ipsum. ** O regem mirabilem! Ecce rex luus, rex quidem omnium per naturam, sed singulariter luus per affectionem: Ecce rex luus venil libi. O felices qui Christum regem agnoscunt hodie cum sanctis turbis et sicut Ierusalem tanquam verum regem suscipiunt: Benedicíus qui venil in nomine Domini, rex surget virga de Israel. 30) Is 9, 6. 31) Ct. 7, 14. 32) Lc 1, 32. 1-8. 20-22. 35; 12, 9-13. 15; 14, 14; 15, 21-28. 30-31; Mc 6, 5. 53-56; Lc 4, 38-40; 13, 10-17; Io 5, 1-10. 40) Cf. Mt 9, 27-30; 15, 3)-31; Lc 18, 35 sqq.; Io 9, 1-7. 41) Cf. Mt 8, 26; Mc 4, 39; Lc 8, 24. 42) Cf. Mt 27, 45. 50-52; Mc 15, 33; Lc 23, 44-45. Christus semper praedicatur rex in S. Litteris; nam rex est mundi, Ecclesiae, paradisi, inferni et mortis; TéX nosler per naturam, Sed magis Ber caritatem; rex infinitae potentiae et sapientiae. Christi gloria intrinseca est et vera. Equitat hodie Christus super asinam, ut ostendat se exccelsiorem esse omni creatura; 634 DOMINICA Israel! *. Quoniam rex noster iste vere optimus et maximus est, omnia potest, nam omnium conditor et servator est, infinitae potentiae et simul infinitae bonitatis est, nam quae condidit, non propter se condidit, cum nullius egeat, sed propter nos omnia creavit. Regina Saba sapientissima beatum existimavit populum Israel eo quod regem haberet Salomonem; * sed Christus rex noster tanto maior est Salomone quanto Deus maior est homine: Rez regum et Dominus dominantium. 5 Paulus ait quod si Iudaei Christum Dominum gloriae cognovissent, nequaquam crucifixissent. * Hanc ob causam flevit hodie Christus super lerusalem, quia vere non cognoscebat regem suum: Quia si cognovisses, etc. *' V. Aliorum regum gloria conspicua oculis est, quoniam tota externa est; externa tantum dignitate et auctoritate superiores sunt ceteris hominibus, multis autem ingenio, iudicio, prudentia, sapientia rerum cognitione, virtutibus animi, viribus corporis et optima valetudine inferiores sunt. Christi autem gloría interna, vera. Sicut Saul rex ab humeris et sursum maior erat universo populo, *? sic Christus in omnibus maior Angelis, maior omnibus hominibus. Salomon in die qua unctus et coronatus rex fuit per Nathan prophetam et Sadoch sacerdotem, iubente David, a quo regnum eo die accepit, super mulam regiam inequitavit. t? Sic Christus hodie, declaratus rex Israel, super asinam equitavit, quod non vacat mysterio. Nam hebraice asinus ^43j5[5 ?? dicitur, idest materia, quoniam valde rudis et materialis est. Omnis creatura tanto nobilior est quanto materia elevatior, ut patet in ordine elementorum, sphaerarum coelestium et angelicarum hierarchiarum. Omnis creatura aliquid habet materiei; solus Deus spiritus purissimus est; hinc solus Deus supra omnem materiam. Christus super asinum, Deus supra scalam Iacob, 5t supra templum, sedens in solio excelso et elevato. *? Abraham cum perrexit Dei iussu ad immolandum filium suum Isaac in monte Moria, ubi templum aedificatum fuit in Ierusalem, 53 PALMARUM 635 super asinum equitavit; ** Moyses etiam pergens in Aegyptum missus a Deo ad liberandum populum a tyrannide Pharaonis; 55 sic Christus hodie pergit ad sacrificandum Deo seipsum et ad mundum redimendum a captivitate satanae, a dura servitute peccati. Hinc pergit hodie ad bellum contra satanam; sanctae autem turbae sequuntur eum magna cum laetitia, ovantes et clamantes: Hosanna Filio David, sicut exercitus laetus sequitur imperatorem felicissimum et fortunatissimum. Nam in optimo imperatore exercitus non tantum valor requiritur et prudentia, quae sunt sicut oculus et manus necessarii militi ad pugnandum, nam si vel oculus vel manus desit, pugnare non potest; sed praeter haec, etiam requiritur fortuna, favor quidem coelestis, ut dici possit fatalis imperator. Hunc milites, pedites equilesque laetissimi sequuntur ad bellum tanquam certi de victoria, de praeda, de spoliis opimis. Sic hodie sanctae turbae magna cum laetitia Christum sequebantur, ac si non pergeret ad bellum sed, parta victoria, superato hoste, triumphans reverteretur a bello. Nam tanquam princeps triumphator suscipitur in Ierusalem hodie. pergit autem ad sacrificandum seipsum et ad mundum redimendum, hinc tanta cum laetitia comitatur et acclamatur. Sabbato parabatur mensa panum propositionis, et sabbato paratur Christo hodiernum convivium. Eleemosyna cibus gratissimus Christo est.
CHAPTER 36. Feria Secunda Maioris Hebdomadae
Ante sex dies Paschae venit Iesus in Bethaniam, ubi Lazarus fuerat mortuus, quem suscitavit lesus, ctc. ! I. Hodie in sanctuario Domini paratur mensa propositionis cum panibus et libaminibus ante divinum propitiatorium, sicut in Exodo legimus: Pones super mensam panes propositionis in conspectu meo semper, ? et in Levilico: Accipies similam et coques ex ea duodecim panes, qui singuli habebunt duas decimas, quorum senos altrinsecus supermensam purissimam coram Domino slalues, el pones super eos (hus lucidissimum, ul sit panis in monimentum oblationis Domini ; per singula sabbata multabuntur coram Domino suscepti a filiis Israel foedere sempiterno. * Sabbato parabatur a sacerdotibus et ministris templi mensa illa. Sic dicitur hodie: Ante sez dies paschae, sabbato ante pascha, quod proxime celebrandum erat, in quo etiam Dominus crucifigendus erat; sabbatum autem sextus utique dies ante pascha fuit. Die sabbati, die festo et solemni, fecerunt Christo convivium. Nemo est autem, fratres, qui nesciat eleemosynam Christi cibum esse, nam ait: Esurivi ... et dedistis mihi manducare, silivi ct dedistis mihi bibere, hospes eram et collegistis me; * nam, inquit: Vulpes foveas habent et volucres coeli nidos, Filius autem hominis non habet ubi caput reclinet ; 5 cum dives esset, propter nos egenus factus est, ut illius inopia nos divites essemus. * Agitur autem in hodierno Evangelio de eleemosyna tum Christo tum pauperibus exhibenda, et illa huic praefertur et anteponitur, sicut amor erga Deum amori erga proximum; illud enim primum et maximum mandatum in lege est, hoc autem secundum simile illi.* Agamus igitur et nos prius de eleemosyna exhibenda Christo, postea vero de ea quae pauperibus Christi largienda est. II. Iudas, haereticus et haereticorum patriarcha, murmurat contra eleemosynam Christo factam, sed sub specie pietatis: Ut quid perditio haec unguenti facta est ? Potuit... unguentum istud venumdari plusquam trecentis denariis et dari pauperibus. * Hoc autem dicebat quia fur erat * et latro, exagitatus stimulis cupiditatis, quae radix est omnium malorum. !? Ad Christi honorem Maria Spiritu Sancto afflata affert alabastrum unguenti pretiosi, libram unguenti nardi spicati et pistici,?! fidelis, puri, sincerissimi, quia pretiosa quaeque offerenda Deo sunt, optima quaeque. Sic Abel iustus obtulit Domino de primogenitis gregis sui et de adipibus eorum ; non sic autem Cain, sed de fructibus terrae, non electiora quaeque; hinc respexit Dominus ad Abel et ad munera eius. Ad Abel, inquit, ef ad munera eius, quoniam ardentem caritatem ante omnia requirit, sicut ex magna caritate Magdalena hodie obtulit Domino pretiosum unguentum; ad Cain autem et ad munera eius non respexit, quia non bene obtulit, unde ait illi Deus: Nonne si bene egeris recipies ? ? Voluit Dominus ut a populo, postquam egressus ac liberatus a fornace ferrea ? fuerat, construeretur sanctuarium in habitaculum Domini et locum orationis, sed eleemosynis et oblationibus populi; sed tamen non vilia, sed pretiosa quaeque ab eis requisivit, ait enim Moysi: Loquere filiis Israel ut offerant mihi primitias; ab omni homine qui offeret ultroneus, accipietis eas. Haec sunt autem quae accipere debelis: aurum... argentum et... hyacinthum et purpuram coccumque bis tinctum et byssum... lapides onychinos et gemmas ad ornandum Ephod et Rationale. ^ Panes propositionis voluit confectos esse ex simila, ex purissimo guentum, etc. 9) Io 12, 6. Vulg.: Dizit autem hoc, ctc. 10) 1 Tim 6, 10. Vulg.: Radix enim omnium malorum est. 11) Cf. Mc 14, 3; Io 12, 3. 12) Gn 4, 3-7. Vulg.: Ad Cain vero et ad munera illius, etc. Ordine inverso affert hos vrr. 13) Dt 4, 20. Agitur hodie de eleemosynu tum Christo tum pauperibus exhibenda. Contra eleemosynam Christo factam obmurmurat Iudas. Optima quaeque Deo otferenda sunt cum ardentl caritate. Voluit Deus construi tabernaculum eleemosynis pretiosissimis totius populi, *t omnis flore farinae, ex adipe frumenti; voluit etiam magnos esse, ut singuli pd haberent duas decimas ephi, idest ad minus octo libras, !5 et ut essent roms duodecim sicut erant duodecim tribus, et ut apponerentur super menEL sam auream, et ut etiam vasa omnia in ministerium huius mensae aurea essent: Parabis, inquit in Exodo, acetabula ac phialas, ihuribula el cyathos, in quibus offerenda sunt libamina, ex auro purissimo, el pones super mensam panes propositionis in conspeclu meo semper.16 Sic omnia quae ad templi ministeria ususque, ad ornatum etiam sacerdotum et sacrificia, optima esse voluit et pretiosissima. Sic quae a nobis offerenda sunt ad honorem Dei, ad gloriam 1a quae Christi, ad ornatum ecclesiarum, altarium, ministrorum, si grata E et accepta volumus, necesse est ut pretiosa sint, ut Deo semper pre- M tiosiora et meliora quaeque offeramus cum Abele, non peiora et viesse debent. liora cum Caino. Sic Regius Vates monet: Afferte Domino, filii Dei, afferte Domino gloriam e! honorem, idest honestissima munera et pro viribus amplissima, afferte Domino gloriam nomini eius ; Tollite hostias et introile in atria eius, adorate Dominum in atrio sancto eius. 1 Nam ipse sic fecit pro aedificando templo Domini: multa obtulit millia talentorum auri et argenti, quia, inquit, domus quam aedificari volo talis esse debet ut in cunctis nationibus nominetur, nam, ait, Deo non homini habitaculum praeparatur. !? III. Obtrectent, oblatrent, obmurmurent hodie cum fuda eorum imitanda — patriarcha haeretici et dicant inanem esse cultum et ornatum ecclePuunem — Siarum ad Christi gloriam: Ut quid perditio haec... facta est ? Quare buius devotio, non periit... ef datum est egenis ? ** Christum habemus patronum in causa nostra: Quid molesli estis huic mulieri ? Bonum opus operata esi in me, nam pauperes semper habelis vobiscum, me aulem non semper habetis.?! Utinam nos, fratres, sanctam hanc mulierem mirabilemque eius in Christum Dominum nostrum devotionem, fidem, caritatem ardentem imitaremur, vel Hebraeorum saltem devotionem in Deum in deserto! Nam, inquit Sacer Textus quod, cum retulisset Moyses populo quae Dominus petebat pro tabernaculo construendo, nam semper pauperes, etc. ————— M — —M— M a M — MÀ MAIORIS HEBDOMADAE 639 egressa . .. omnis multitudo filiorum Israel a conspectu Moysi, obtulerunt mente promplissima atque devota primitias Domino ad Í[aciendum opus tabernaculi . . . quod ad cullum el ad vestes sanctas necessarium eral; viri cum mulieribus praebuerunt armillas et inaures, anulos el deztralia, omne vas aurcum in donaria Domini... principes vero obtulerunt lapides onychinos et gemmas. *?* Sic obtulerunt Domino viginti novem talenta auri cum septingentis siclis, argenti vero talenta centum, ?3 tantaque erat populi devotio ut opus fuerit praeconis voce edictum fieri per Moysen ne quid amplius populus ferret. ?* Nam mulieres offerebant aurea quaeque ornamenta et etiam specula, ** quae tunc ex aere fiebant vel etiam argento, ut Plinius auctor est. ?9 Nunc autem nos miseros! quoniam abundavit iniquitas, refriguit omnis caritas, *" omnis devotio in Deum et Christum Dominum nostrum. Ubi est Mariae Magdalenae devotio? Facta fuit haec coena Christo in domo Simonis pharisaei, viri religiosi, Deo dicati; hic Martha nobil's ministrabat, hic Lazarus suscitatus cum Christo discumbebat, hic Magdalena supra Christum fregit alabastrum et unguentum effudit pretiosissimum. ?* Nunc ubi sunt opera piae religionis in Deum, in cultum ecclesiarum et altarium ? Ubi sunt devotae et piae mulieres ad pietatis opera promptissimae, quae ornamenta corporis sui, argumenta vanitatis suae, in signum verae pietatis offerant Deo ad ornatum ecclesiarum, ad gloriam Christi ? IV. Matthaeus et Marcus referunt non solum divina Christi sententia commendatam fuisse hodie Magdalenae pietatem, sed etiam praemium declaratum: Amen amen dico vobis, quod ubicunque praedicatum fuerit Evangelium hoc in tolo mundo, dicetur et quod haec fecit in memoriam eius. ? Magnum profecto praemium et perfectum in hoc mundo, praeter sempiternum illud et infinitum in paradiso coram Deo. Sic per Aggaeum prophetam multa magnaque a Deo promissa fuere praemia aedificantibus templum Domini a Chaldaeis funditus eversum promisitque Deus se domum illam lib. 34, cp. 17, col. 385. 27) Cf. Mt 24, 12. 28) Cf. Mc 14, 3; Io 12, 2-3. mundo, et quod fecit haec narrabilur, etc. sicut etiam popul! devotio in deserto; sed quoniam abundavit iniquitas, refrigult omnis devotio in Dcum. Magnum praemium promittitur eleemosynae in hoc mundo et in futuro, summopere : enim Deo placet domus suae ornatus. Gratissima etlam Dco est eleemosyna pauperibus facta quae, necessitate urgente, praeferenda est ipsi sacrificio Dco exhibendo. supramodum glorificaturum. * Nam placet Deo sacrorum templorum ornatus, non ad pompam et vanitatem, sed ad Dei gloriam et ad excitandam fidelium devotionem comparatus. Davidis pietas et devotio, qua templum Domini voluit aedificare et illud quidem magnificentissimum, Deo summopere placuit eique in praemium huius pietatis aeternam gloriam innumeraque bona repromisit. Sic ipse, cum in Psalmo monuisset ut Deus muneribus sacris honoraretur: Ajfferte Domino filios arielum, *! tandem in fine Psalmi ait: Dominus virlulem populo suo dabit, Dominus benedicet populo suo in pace : ** hoc, inquit, est pietatis in Deum praemium: Dominus diluvium inhabitare facit, sive ad diluvium sedit, et sedebit Dominus rez in aeternum? iudicaturus mundum; sed pios cultores suos eruet a perditione, sicut olim Noe iustum atque perfectum; ** nec tantum eruet a malis, sed etiam multis remunerabit bonis. Magi obtulerunt Domino munera pretiosa: aurum, thus et myrrham, ?* grataque Domino fuere. V. Sed iam tempus est ut de eleemosyna erga pauperes aliquid dicamus. Hanc Deo gratissimam esse nemo Sacrarum Litterarum studiosus ambigit, nam Salomon ait: Facere misericordiam el iudicium magis placet Deo quam viclimae; * et Deusipseper Oseam: Misericordiam volo et: non sacrificium. ** Necessitate nanque urgente, praeferenda est eleemosyna erga pauperes sacrificio quod Deo fit, nam Dominus scribas et Pharisaeos tanquam divinae legis transgressores arguit, eo quod docebant semper praeferenda esse sacrificia pietati etiam erga egenos parentes. ?* Nam sacrificium Deus non praecipit, sed consulit; eleemosynam vero erga pauperem egentem non consulit, sed praecipit: Quaecunque vultis ut faciant vobis homines, el vos facite illis ; * Qui ... viderit fralrem suum necessitatem habere et clauserit viscera sua ab eo, quomodo caritas Dei manet in eo ? ^9 F-t: Qui . .. non diligit [ratrem suum quem videt, Deum, quem non videt, quomodo potesl diligere?*! In Deuteronomio legimus: Non deerunt pauperes in lerra habitationis tuae, idcirco ego praecipio tibi ut aperias manum MAIORIS HEBDOMADAE 641 fratri tuo egeno el pauperi, qui lecum versatur in lerra. * Hominem Deus produxit de humo cui praeceperat: Producat, germinet terra herbam virentem et [acientem semen lignumque pomiferum [faciens fruclus, 9? ut esurientibus animalibus cibum afferret. Eleemosynae autem Deus magna ingentiaque praemia promittit Nune praemia tum in praesenti saeculo tum in futuro; in praesenti quidem, quod promissa facu i i 1 1 i i " sunt Itates non minuit sed potius auget, sicut qui seminat frumentum: vlécsas Jug patet in vidua Eliae, ** in vidua Elisei, ** in miraculo quinque *é et erga . v pauperes; septem panum. ? Salomon ait: Honora Dominum de tua substanlia... et implebuntur horrea tua frumento, et vino ltorcularia ... redundabunt. ** Jdem monens homines liberales esse in pauperes ait: n praesenti Mitte panem tuum super transeunles aquas, quia posi tempora multa EI invenies illum. Da partem sepiem pauperibus, da partem ocío, idest 5*4 ^"set. omnibus petentibus, quia ignoras quid futurum sit mali super terram. Si repletae fuerint nubes, imbrem super lerram effundent; si ceciderit lignum ad austrum aut ad aquilonem, in quocunque loco ceciderit, ibi erit: ** quia post mortem, inquit, operari nil poteris, nec de tua substantia pauperibus benefacere. Sicut alibi ait: Quodcunque facere poles manus tua, instanter operare, quia... nec ratio, nec sapientia, nec scienlia erunl apud inferos, quo lu properas. 9? De hac eadem ait: Feneratlur Domino qui miseretur pauperis, 9! — in tuturo nam Christus ait quod centuplum recipiet. * Hinc idem ait: Qui... piu drei miseretur pauperis bealus eril, * nam Dominus ait: Beati misericordes, gn quoniam ipsi misericordiam consequentur ; ** Dale ei dabitur vobis, eadem . .. mensura qua mensi fueritis remelielur vobis, mensuram bonam et confcrlam et coagitatam et supereffluentem dabunt in sinum vestrum. 95 Beatus eril, quoniam eleemosyna delet peccatum, ?* ex quo omniS quoniam infelicitas. Hinc Daniel Nabuchodonosor regi dixit: Peccaía iud fe peccnta, eleemosynis redime et iniquitates tuas miserationibus pauperum ; *' Quod superest dale eleemosynam et... omnia munda sunl vobis. 5? Bealus cri, nam epulo propterea damnatus fuit, quia in Lazarum 10-16. 45) Ct. 4 Bg 4, 1-7. 46) Cf. Mt 14, 15-21; Mc 6, 35-44; Lc 9, 12-17; Io 6, 5-13. 4, 11. 57) 4, 24. Vulg. Misericordiis pauperum. 58) Lc 11, 41. mendicum pius non fuit, 5? et in die iudicii Dominus dicet reprobis: Ite, maledicti, in ignem aeternum, qui paratus est diabolo et angelis et magnos eiu$ ; esurivui enim el non dedistis mihi manducare; 9? electis vero: eccndit In Venite, benedicti Patris mei, possidete paratum vobis regnum... **5: — esurivi enim el dedistis mihi manducare. . Beatus erit, quia thesaurizavit sibi thesauros non deficientes in coelo, nam ait: Facite vobis amicos de mammona iniquitatis, ? thesaurum non deficientem in coelo; et alibi: Nolite thesaurizare vobis... in lerra... sed thesaurizale vobis thesauros in coelo, etc. 9* '—Laudavit Dominus prudentem villicum nosque monuit ut similibinc laudavit ter faciamus, *5 non quidem ut furemur ad faciendas eleemosynas, e sed sicut alibi dixit: Estote... prudentes sicut serpentes, ^ ita nunc prudente"?- quoque. Si historiam, qua impius Cain iustum Abelem occidit,*? pictor excellentissimus summa arte, diligentissimo penicillo, vivis coloribus depinxerit, laudamus quidem picturam, non fratricidium; sic inquit: Facite vobis amicos .. . ul cum defeceritis, recipiant vos in aelerna íabernacula. 9 Isaias pluribus ostendit ingentia eleemosynae praemia dicens: Isaias etlam. "range esurienti panem tuum et egenos vagosque induc in domum luam. Metcadit Cum videris nudum, operi eum et carnem tuam ne despexeris. Tunc méemm — erumpel quasi mane lumen tuum et sanitas tua citius orietur. et anteibit eleemosynne-. faciem tuam iustitia tua et gloria Domini colliget te. Tunc invocabis et Dominus exaudiet, clamabis etl dicet: Ecce adsum ... Cum effuderis esurienli animam luam el animam afflictam repleveris, orietur in tenebris luz tua et tenebrae luae erunt sicul meridies; et requiem tibi dabit Dominus semper el implebit splendoribus animam (uam el ossa tua liberabit, el eris quasi hortus irriguus el sicut fons aquarum, cuius non deficient aquae. 9? MAIORIS HEBDOMADAE 643 IL ALIA HOMILIA Maria... accepit libram unguenti nardi pistici, pretiosi et unzit pedes Iesu et ezltersit, etc. ! I. Refert nobis Magdalena imaginem animae fidelis et piae, qualis sit post iustificationem, cum a Christo fuerit sanctificata, mundata a culpa originali et omnibus peccatis per lavacrum regenerationis et renovalionis Spiritus Sancti, quem effudit in nos abunde.? Ad Christum venit cum libra unguenti pistici, fidelis, puri, veri, non adulterati, pretiosissimi: Potuit... venumdari plusquam trecentis denariis, 3 odoratissimi, nam: Domus impleta est ex odore unguenti. * Unguentum procul dubio gratiam Spiritus Sancti isgnificat: In odorem unguentorum luorum currimus ; * oleum, unguentum eíffusum, effusionis, quod cum effunditur, magnum valdeque suavem spirat odorem. Semper autem gratia cum iustitia et cum fide est, cum humilitate et cum vera caritate erga Deum et erga proximum. Libra nanque iustitiam significat, symbolum et hieroglyphicum iustitiae est. Hoc primum efficit gratia Spiritus Sancti in homine, ut diligat iustitiam et odio habeat iniquitatem, sicut ait: Dilezxisli iustitiam et odisli iniquitatem, quia unzit te Deus, Deus tuus oleo laetitiae, * nam Spiritus Sanctus unctio appellatur;? efficit in anima ut velit unicuique reddere quod suum est: Quae sunt Caesaris Caesari et quae sunt Dei Deo.? Quoniam vero iustus .. . ez fide vivit,? coniuncta est cum fide pura, illibata, integra, vera, nam: Sine fide... impossibile est placere Deo; !? coniungenda est fides cum operibus iustitiae, sicut in sacris vestibus magni sacerdotis coniuncta erant ac colligata simul Rationale et superhumerale.!! Necesse est ut iustitia fidei aequetur et fides iustitiae, ut facta respondeant dictis et dicta factis, sicut iussit Deus ut sumerentur aromata aequi ponderis ad conficiendum thymiama, quod adolendum Deo erat. '? 1; Act 10, 38; 2 Cor 1, 21-22; 1 Io 2, 290. 27. 8) Mt 22, 21; Mc 12, 17; Lc 20, 25. Refert Magdalena imaginem animae fidelis iustifícatae. Unguentum signilicat gratiam, quae semper cum iustitia est, iustitia autem cum fide et operibus, Tunc unguentum vere pretiosum ac suavissimi odoris est, cum eum vera fides viva coniuncta est cum perfecta iustitia, idest divinorum mandaDamit. torum observantia, coniuncta est magna cum humilitate, nam: Superbis Deus resistit, humilibus autcm dal gratiam. 9? Hinc Magdalena ad pedes Christi cernitur humillimo loco posita, sicut in die conversionis suae stetit secus pedes Domini lacrimis eos rigans. M Pretioso autem unguento Christi tum pedes tum caput unxit. et eum. Caput Christi Deus est, pedes Christi fideles Christi pauperes: Quod Precplt uni fecistis ex his fratribus meis minimis, mihi fecistis. **5 Caritas vera "6 proxin"^i Deum ex toto corde diligit, nam Deus primum caritatis obiectum est ; verum etiam hominem quoque diligit propter Deum: Primum et maximum mandatum est: Diliges Dominum Deum tuum... Secundum... simile est huic: Diliges proximum tuum sicut leipsum. In his duobus mandatis universa lex pendet et Prophetae. Hae sunt duae tabulae legis. Sic anima sancta unguento pretiosissimo divinae caritatis caput eartatem. — Christi divinum et pedes ungit: Deum diligit propter seipsum et hoGuetta m nem propter Deum. Caritatem autem patientia sequitur, de qua sequitur. Christus: In patientia vestra possidebitis animas vestras; 1$ de qua Paulus: Patientia ...vobis necessaria est ut... reportetis promissiones.?? Cariias autem patiens esl... omnia sufferl ... omnia sustinet. ?? En patientia Magdalenae: patitur persecutiones propter iustitiam; audit murmur Iudae et aliorum, qui indigne ferunt eam fecisse hoc opus, ipsa autem tacet, non respondet, fert patienter. Aurum ad incudem sub malleis probatur; sed Christus suo patrocinio eam defendit: Quid molesti estis huic mulieri ? Opus enim bonum operata est in me. ?! Quod fecit, non ex seipsa fecit, sed a Spiritu Sancto mota: Praevenit ungere corpus meum in sepulturam. *? ' II. Ostendit autem hodiernum Evangelium quod virtus in puro corde tanquam in vase alabastrino posita placet Deo sicut unguentum odoratissimum ac pretiosissimum: Domus repleta est ex odore unguenti, Quandiu fecistis uni, etc. 10) Ibid. 22, 37-40. Vulg.: Est maximum et primum mandatum, etc. 17) Cf. Ex 31, 18. 18) Lc 21, 19. 19) Hebr 10, 36. MAIORIS HEBDOMADAE 645 modo sit unguentum nardi pistici, fidelis, veri, ne sit virtus ficta, sanctitas simulata, hypocrititia; modo serviamus Domino in sanctitate el iustitia coram ipso; ** modo una cum Magdalena non studeamus nisi Christo placere, nam: Si... hominibus placerem, Chrisli verus servus non essem. ** Videmus Magdalenam totam mortificatam postquam ad Christum conversa fuit, nam: Qui ... suní Chrisli, carnem suam crucifizerunt cum vitiis el concupiscenliis. ?** Nec tantum mortificata sensu, sed etiam mortificata anima. Hinc murmurantibus contra se cum indignatione nihil respondit, nam per cordis munditiam et animi puritatem consecuta erat a Christo veram pacem mentis et spiritus. Beati mundo corde... beati pacifici... beali qui perseculionem paliuntur propler iustitiam. ?* Magdalena hodie est sicut altare incensi coram propitiatorio Domini, quod positum erat inter candelabrum aureum a dextris et mensam panum propositionis a sinistris, ? quae quidem tria mystice designabant quae in Ecclesia futura erant: praedicatio Evangelii, orationis exercitium, vita contemplativa, coelestis conversatio et, tertio, vita activa, opera misericordiae erga pauperes et egenos. Omnia haec mysteria sunt in hodierno Evangelio, ubi Christus agit de praedicatione Evangelii, de vita activa et de contemplativa; ubi Martha ministrans est mensa panum, Maria replens domum odore unguenti altare incensi, Christus docens candelabrum aureum cum septem luminibus, nam multa docet, multa vaticinatur. Ilodicrnum Evangelium ostendit quantopere Dco placeut vcra virtus et mortificalío; continet etiam mysteria vitae aclivae et contemplativae in Ecclesia.
CHAPTER 37. Feria Tertia Maioris Hebdomadae
Peccatum meum cognitum tibi feci et iniustitiam meam non abscondi. Dizi : Confitebor adversum me, etc. ! I. De Poenitentia sacramentali, quam é&£opoAóqrow? Graeci diPoenitentia cunt, verba facturi, fratres carissimi, quid aliud dicere possumus, A onn nisi quod ipsa remedium quoddam divinum est, quod non solum indivini *** firmos sanat et caecos illuminat, sicut hirundo, ut naturales dicunt, caecatos filios chelidonia oculat? et cervi ac capreae dictamo sua vulnera curant, * sed etiam mortuos suscitat? Quid enim languidus in piscina nisi symbolum peccatoris? Quid caecus natus, quid Lazarus sepultus et quatriduanus, corruptus in monumento? Sed languidus sanatus fuit, * caecus illuminatus, * Lazarus suscitatus.? De filio prodigo dixit pater quod mortuus erat el per poenitentiam revizit. * Hinc summopere laudatur poenitentia in Divinis Litteris tanquam salutare antidotum contra venenum letale peccati, ut serpens in deserto exaltatus. ? Videtur esse poenitentia sicut arcus coelestis, de quo, mirabile et divinum. dictu! inquit Divina Scriptura quod figens Deus oculos suos in eum, i ede ie placatur omnemque deponit iram contra peccatores conceptam. !? PraeP2T31?. Vere coelestis arcus tribus coloribus constans poenitentia est. Fit ille a solaribus radiis in nube rorida et speculari; sic utique poenitentia gignitur: donum Dei est, sed in corde praeparato. Respexit Dominus in Petrum: en radius solaris; et egressus foras Petrus flevit pag. 86; lib. 25, cp. 8, pag. 290. 4) Cf. ibid. lib. 8, cp. 27, pag. 80. 5) Cf. Io 5, 2-9. amare: ?* ecce nubes rorida, cor contritum ex quo stillae roris, ros lacrimarum. Sic, visa Petri poenitentia, placatus ei fuit Deus, et in signum placationis, ad ostendendum quam grata sit ei poenitentia, nonnisi Petrum instituit principem Ecclesiae. !? Visa poenitentia regis David adulteri et homicidae, placatus ei fuit, et in signum placationis voluit ut ex multis filiis ipsius nonnisi Salomon, quem ex adultera Bethsabee susceperat, ? post ipsum coronam sceptrumque imperii susciperet et gloriosissime ac beatissime regnaret. Sic gratissima Deo semper fuit poenitentia, ut patet in Magdalena, !5 in publicano, !5 in filio prodigo, ita ut Christus dicat quod totum laetificat paradisum: Gaudium erit in coelo super uno peccatore poenitentiam agente. Poenitentia est sicut Rebecca, quae induit Iacob filium suum vestibus Esau, maioris fratris, valde bonis,?? ad percipiendam patris benedictionem. Sic, inquam, poenitentia induit nos meritis et virtutibus Christi, similes nos Christo in oculis Dei constituit, ita ut mereamur ab eo accipere vitae aeternae et gloriae benedictionem. Haec sacrificium pro peccato est et holocaustum Deo gratissimum: Sacrificium Deo spiritus contribulatus; cor coniritum et humiliatum, Deus, non despicies. 1? Victima sacrificii sacerdoti Domini offerebatur et a sacerdote super altare Deo immolabatur in loco sancto, extra quem non erat gratum Deo sacrificium, ? nam extra Ecclesiam Catholicam non est vera poenitentia. Statim ut rex David peccatum suum agnovit et prophetae Nathan confessus fuit, absolutionem accepit: Dominus . . . transtulit peccatum tuum, non morieris. ?? Ad vocem Angeli statim soIutus fuit Petrus a vinculis et catenis, quibus ab iniquo Herode vinctus tenebatur ut morti traderetur post Pascha;?? sic ad vocem sacerdotis absolvitur homo ab omnibus vinculis peccatorum, quibus a satana alligatus tenetur. Unde ait Dominus Apostolis de Lazaro: Solvite eum el sinite abire ;?* et alibi: Quaecunque solveritis super lerram, erunt soluta el in coelo; ** itemque: Accipite Spiritum Sanctum; quorum remiserilis peccata remiltuntur eis. ?5 Lv 1, 1 sqq. 21) 2 Rag 12, 13. 22) CI. Act 12, 1-7, 23) Io 11, 44, Poenitentía gratissima Deo est. Extra Ecclesiam Catholicam non est vera poenitentia. Hi. Poenitentia hominem in pristinum statum gradumque reyoentieue ducit ac restituit, sicut de Nabuchodonosor legimus, qui ob peccatum hominem in. Tegno privatus fuit et rationis usu, ita ut in bestiam quodammodo yox fuerit commutatus; sed per poenitentiam pristinae incolumitati et dignitati redditus fuit.?9* Sic homo, nam per peccatum similis factus est brutis: Homo, cum in honore esset, non intellexit, comparatus est, etc.?* Poenitentia est arca Noe quae salvat nos a diluvio, ?? virga Moysi quae petram percutit cordis lapidei et aquas inde compunctionis et lacrimarum educit;?? imo veluti aqua Iordanis est, in qua cum Naaman syrus septies ad iussum Elisei se lavasset, mundatus a lepra fuit; * sicut aqua piscinae quae ab Angelo commota hominem sanabat a quacunque detinebatur injirmitate. 5 Dixi: Confitebor adversum me iniustitiam meam Domino, el tu remisisti impietatem peccali mei. Quare cum peccatum per poenitentiam deleatur, per ipsam quia delendo etiam omnia damna peccati resarciuntur ac reparantur. Peccatum P Irnipuukide quidem multa et gravia mundo intulit mala, quod Christus signiBec m ficavit in homine descendente ab Ierusalem in Iericho, qui a latronibus spoliatus ac plagis affectus, semivivus relictus fuit. ? Per peccatum homo spoliatur nuptiali veste gratiae, virtutum splendore et ornamento divino, privatur meritis vitae aeternae et gloriae, privatur ipsomet Deo, cuius per gratiam adoptionis filius erat; per peccatum autem adoptionis gratia et hereditate privatur, infinito utique thesauro, quo nihil maius, nihil pretiosius excogitari potest. Sed per poenitentiam reparantur haec mala, quoniam Deus, Deus enim, qui per peccatum discedit a templo animae nostrae, sicut apud Nac ne Ezechielem legimus.discessisse dc templo, *' per poenitentiam diesemena, Tevertitur, sicut apud eundem Prophetam habemus.* Sic Mod "- discessit arca Dei de terra Israel, Hebraeis victis et superatis a Phirevertitur. ]isthaeis,?5 sed reversa postmodum fuit, ?9 sicut Christus discessit a Iudaea, persequente eum Herode, sed post Herodis mortem reversus fuit in terram Israel. * Malus animus Herodes est rex in animae 5-8; Nm 20, 8-11. 30) Cf. 4 Rg 5, 1-14. 31) Io 5, 4. 32) Cf. Lc 10, 30. 7, 1-2. 37) Ct. Mt 2, 13 sqq. MAIORIS HEBDOMADAE 649 nostrae regno; hic Christum persequitur; sed, eo defuncto, revertitur Christus. Sic poenitentia fit nobis via salutis, scala coeli, porta paradisi: Sic Pocnitentiam agite, appropinquavit enim regnum coelorum. ** Poenisud tentia restituit Iob duplicata omnia bona, quae diaboli opera prius men rei. amiserat. ?? Magnam habet apud Deum virtutem. Statim ut Isaias peccatum suum agnovit et confessus fuit, descendit Seraph de coelo eumque coelesti igne purgavit: Ecce tetigi hoc labia tua, el auferetur iniquitas tua et peccatum tuum mundabitur ; ** tanta autem celeritate descendit Seraph, ut volasse dicatur, adeo grata et accepta est in oculis Dei peccatoris poenitentia. : Videtur esse mira quaedam Dei alchymia, quae tenebras convertit quia in lucem, lutum in aurum, dum peccatores iustificat, et ex coelesti veseiR cum peccatum hominem reddidisset terrenum, uti diaboli alchymia, haec, e contra, ex terreno coelestem facit, ex cacodaemone agatangelum. O mirabilem transformationem, divinam plane metamorphosim! III. Sed contemplemur coelestem hunc arcum tribus coloribus Vera : E B . 1d s poenitentia constantem. Nam tribus partibus constat vera poenitentia: contritioconstat ne, confessione et satisfactione. Contritio patuit in Magdalena, ' con- — Conrsione, fessio in filio prodigo ** et publicano, 9? satisfactio in Zachaeo, ** consatisfactione. tritio, confessio et satisfactio in David, nam in poenam delicti voluit Deus ut moreretur infans natus ex adulterio. 55 Sed a contritione incipit vera poenitentia: Convertimini ad me in toto corde vestro, in ieiunio et in fletu et in planctu, el scindite corda vestra. 8 Sic Moyses ait: Si quaesieris... Dominum... invenies eum; si tamen in loo corde quaesieris el in lota tribulatione animae luae ; * sic: Sacrificium Deo spiritus contribulatus est, cor contritum. Qualis autem sit vera contritio descripsit Regius Vates vera debet csse dicens: Exitus aquarum deduxerunt oculi mei, hebraice rivos aqua- .suuitio, rum, quia non custodierunt legem luam ; *6 et iterum alibi: Quoniam editionibus Vulg., cf. Biblia Lovaniensis. In posterioribus autem, iussu Clementis VIII recognitis, emendatum fuit: Tcligit. 41) Cf. Lc 7, 37 sqq. 42) Ct. ibid. 15, 11 sqq. 650 . FERIA TERTIA qualis iniquilates meae supergressae sunt capul meum et sicut onus grave RUSO gravalae sunt super me... Miser factus sum el gravatus usque in finem, loa die contristatus ingrediebar... Affliclus sum et humiliatus sum nimis, rugiebam a gemitu cordis mei ... Cor meum conturbatum esl, dereliquit me virtus mea et lumen oculorum meorum et ipsum non est mecum: ** prae nimio, inquit, fletu et lacrimis caligaverunt, fere defecerunt oculi mei, obscuratum est lumen oculorum meorum. Sed eodem loco addit animum satisfaciendi et confitendi peccatum suum dicens: Quoniam... in flagella paratus sum et dolor meus in conspectu meo semper ; quoniam iniquitatem meam annuntiabo et cogitabo pro peccato meo. 9 Novit enim quod humili peccatorum confessione obtinetur a Deo remissio peccatorum. In Psalmo illo, in quo poenitentiae virtutem declarat, quod Humii — ipsa restituat hominem amissae felicitati: Beati quorum remissae Sissur a sunt iniquitates el quorum lecta sunt peccata ; beatus vir cui non imSeMionid putavit Dominus peccatum, nec est in spiritu eius dolus, ** ostenremissio. dit etiam quomodo obtineatur peccatorum remissio: Dixi : Confitebor adversum me iniusliliam meam Domino, el tu rcmisisti impietatem peccati mei. Et Salomon Proverbiis : Qui abscondit peccata sua, non dirigetur, qui autem confessus fuerit el reliquerit ea, jnisericordiam consequetur. 9 IV. Nam et in Veteri Lege Hebraei peccata sua confitebantur saEtiam in Lege cerdoti, dum victimam pro peccatis offerebant. 95 Nam, ut Rabbini n SL URM dicunt in libro Siphra, offerentes victimam coram sacerdote ponebant P**"^ ^ manus supra caput, inter cornua victimae immolandae, commemorabant peccatum de quo poenitentiam agebant, illudque detestantes promittebant se nunquam in posterum tale facinus commissuros. ** Quam quidem confessionem Hebraei "12371 "73 ** appellant, q LH l quod verbis fieret talis confessio. Quid ergo est quod multi conqueruntur grave nimis esse onus et quidem hoc confitendi peccata? An non multo gravius erat Hebraeis peccata publice, 4-13; Nm 5, 6-8. 54) Midrash Siphra, III, 6, 4. Cf. A, Zanolini Lexicon Chaldaicum Itabbinicum, pag. 414-415. 55) Ms.; Viddui hadebarim. MAIORIS HEBDOMADAE 651 publice confiteri? Achan, qui de anathemate Iericho pallium, auream regulam et siclos argenti furatus fuerat, confessus fuit publice coram Iosue peccatum suum, nec tamen veniam obtinuit, sed damnatus ad mortem fuit, ^ sicut damnantur rei qui coram iudice confitentur patrata crimina et commissa delicta. Quod si absolverentur rei per confessionem criminum, licet publicam coram iudice, sicut damnantur, quis non confiteretur delicta, certus sciens quod tali confessione absolveretur et ab omni periculo et molestia liberaretur? Quis sciens se in cibo vel potu venenum accepisse, vel noxium humorem ad os stomachi sentiat, unde et magna molestia afficiatur et in maximo sit vitae discrimine, sciens posse per vomitum liberari ab omni non solum periculo, sed etiam molestia et vexatione, non procuret, vel digitis immissis vel potione aliqua sumpta vomitum excitante et potenter provocante, venenum illud vel noxium humorem a stomacho extrahere? Sic ait Origenes Homilia 2 in Psalmum 37, agens de peccatorum confessione. ? Qui etiam Homilia 2 in Leviticum, 58 obiciens quod melioris esset conditionis lex Moysi, in qua tot erant instituta sacrificia ad expianda peccata, quam Evangelium, in quo nullum horum est, obiectionem diluens, ait multis quoque modis in lege gratiae expilari peccata: expiantur enim Baptismo, martyrio, eleemosynis, remissione iniuriarum, dilectione qua mulieri peccatrici multa sunt remissa peccata; 5? expiantur etiam, inquit, alia ratione, « quamvis acerbius et laboriosius, poenitentia, cum lavat peccator lacrimis stratum suum et fiunt ei lacrimae panis die ac nocte, *? et cum non erubescit sacerdoti Domini dicere peccatum suum et quaerere medicinam secundum eum qui ait: Dixi : Confitebor adversum me iniustitiam meam Domino, etc., in qua impletur illud quod Iacobus apostolus ait: Infirmatur quis in vobis? Vocet presbyteros Ecclesiae », etc. 9* Quare de sacramentali Confessione facta sacerdoti locum Psalmi interpretatur Origenes. Nam, ut Basilius ait In Regula Brevi, ? in peccatorum confessione eadem ratio est, quae in aperitione vitiorum corporis. TOS, ctc. 62) Interr. 229, (P. L. 31, 1235). Sicut noxíus humor expellitur & stomacho vomitu, sic peccatum confessione expellitur ab anima. Hoc explicat etiam Origenes et D. Basilius simillter confirmat. Ut igitur vitia corporis nequaquam homines quibusvis temere aperiunt, sed iis tantum qui rationem qua ea curanda sint teneant, eodem modo etiam peccatorum confessio fieri debet apud eos qui ea possint curare. Hocinquit Basilius. V. Nam et in Lege Veteri nonnisi sacerdotibus aperienda erat plaga Mandavit leprae; sacerdotes a Deo instituti fuere medici ad curandam lepram, iecetdoliius ita tamen ut non temere eam curarent, sed summa diligentia adhivid bita ad eam cognoscendam, ita ut in lepra dubia lege praeceptum *Pr?^ — sit ut septem diebus recluderetur aeger, et aliquando iterum etiam septem aliis diebus, ut in ea causa optime sciret sacerdos quidnam pronunciandum esset et non temere iudicandum ad illum sive absolvendum sive relegandum; nam leprosi ab hominum consortio et a civitatibus relegabantur ne alios inficerent,9? sicut Maria soror Moysi facta leprosa, extra castra relegata fuit. * Voluit autem Dominus ea lege monitos esse sacerdotes, quibus significans animarum cura demandata est, ut cum dubii sunt de poenitentium cautela — Vera contritione firmoque proposito et constanti voluntate contra procedendu peccata confessa, aliquo temporis spatio interiecto, periculum faciant, dee euws sumant experimentum, non praecipitent sententiam, non absolvant de vera eum qui in foro Dei ob malam ac perversam voluntatem minime abpoenieM solutus est, ne sanum pronuncient 55 eum qui adhuc lepra infectus et contaminatus est. Multorum enim ficta est poenitentia, sicut poenitentia Saul, multorum qui cum prius apud Samuelem peccatum suum accusasset, tandem pésalteats confessus fuit, sed ficto animo, 5$ unde ait Samuel: Triumphator in wap; ^ Zsrael non parcet et poenitudine non flectetur ; * sicut poenitentia Pharaonis, qui aliquando poenitentiam simulavit, peccatum suum Moysi confessus fuit, plagis urgentibus poenitentiam et obedientiam pollicebatur; sublatis vero plagis, ad solitam pertinaciam continuo redibat sicul canis... ad vomitum, *?** unde tandem iusto Dei iudicio damnatus cum universo exercitu suo in mari Rubro demersus interiit. 5 Multi agunt sicut nautae in mari gravissima tempestate iactati, qui ad naufaciat sumat... praecipitet... absolvat... pronuncict. 66) Cf. 1 Rg 15, 14-25. 12, 31-32; 14, 5 sqq. MAIORIS HEBDOMADAE 653 fragium fugiendum navim exonerant, merces in mare proiciunt; sed tempestate cessante, tranquillo mari, proiecta in mare perquirunt. Deus autem non fictam, sed veram a nobis exigit poenitentiam, Deus autem in tota animi tribulatione. Hinc Levilico 5 mandavit ne in sacrificio pi rinal similae, quae pro peccato offerebatur, oleum aut thus adhiberetur, 9? *" 1e quae sunt laetitiae et suavitatis hieroglyphica; lacrimae tantum amamote» ritudinis requiruntur, quibus lavetur hostia pro peccato. Noluit Deus in sacrificiis unquam mel adhiberi, sed sal, *? quod vitia carnis corripit et urit; hinc Apostolis ait: Vos eslis sal terrae... vos estis lumen mundi,? utique ad depellendas peccatorum tenebras, ad corruptos mores corripiendos; nam ad hoc dedit Apostolis divinam auctoritatem: Sicut misil me Pater, el ego mitto vos. Haec cum dixisset, insuf- [lavit et dixit eis: Accipite Spiritum Sanclum : quorum remiseritis peccata, remitiuntur eis. ?? VI. Non dicat haereticus: Quis potest dimittere peccata, nisi solus ^ Chüstus Deus? *? Nam: Glorificaverunt Deum qui dedit potestatem talem homimE Sc nibus." Accipite Spiritum Sanctum: an Spiritus Sanctus non est 192^. Deus? Ideo sacerdotes dimittere possunt peccata, quia Spiritum Potestatem , , . H dimittendi Sanctum habent, ut ait Cyrillus libro 12 in Joannem, ? et peccata, Ambrosius libro 1 De Poenitleniia,? Augustinus etiam Sermone 11 De Verbis Domini." Chrysostomus libro 3 De Sacerdolio ait: Deus Paler... omne iudicium dedit Filio; ** sed hoc totum video a Dei Filio sacerdotibus traditum. *? Et in eodem libro conferens sacerdotium nostrum cum antiquo ait: « Corporis lepram non purgare, sed purgatam ostendere et probare iudaeis sacerdotibus datum est; at nostris sacerdotibus non corporis lepram, verum animae sordes, non dico purgatos ostendere, sed purgare prorsus concessum est». 59 Et ideo hanc ob causam existimo misisse Dominum leprosos ad quod etiam sacerdotes: Ile, oslendite vos sacerdotibus, * etiam illum quem tactu "eer mittens carnis suae et virtute ac imperio divinitatis suae curaverat dicens: pude In hac pnrte sacerdotes vere sunt Christi vicarii. Sacerdos ut rite absolvat, cognoscere debet peccata tanquam Iudex sedens in tribunall, Volo, mundare, ad sacerdotes misit, * ad honorandum utique sacerdotium legale tanquam typum evangelici sacerdotii et ad designandum quod etiam is qui in spiritu a Deo remissionem peccatorum accepit, indiget ut a sacerdote absolvatur; sicut Cornelius centurio, cum ante Baptismum accepisset Spiritum Sanctum, tamen post Spiritus Sancti acceptionem baptizatus a Petro fuit; ** et Paulus a Christo conversus ex corde et sanctificatus, tamen ab Anania baptizatus fuit et per Baptismum illuminatus; * Lazarus a Christo suscitatus, ab Apostolis solutus fuit: Solvite eum el sinite abire; ** Quaecunque solveritis super terram. Venerabilis Beda libro 5 in Lucam ait quod « sacerdotium Iudaeorum figura fuit regalis sacerdotii quod est in Ecclesia ». 9? Sunt sacerdotes hac in parte Christi vicarii; ipse enim Christus summus est pontifex, pastor et episcopus animarum, ?? princeps pastorum, ? Agnus Dei ...qui tollit peccata mundi, * quem proposuit Deus propitiationem per fidem in sanguine ipsius, ? qui est lux mundi, ?: illuminans omnem hominem, *? Sol iustitiae, *' splendor gloriae... purgationem peccatorum faciens, ** medicus coelestis atque divinus; sacerdotes autem gerunt vices ipsius. Homo, ut sit aut vivat, opus habet matre concipiente et in utero gestante, ut prodeat in lucem, ut nutriatur, ut curetur. Pater noster Deus est, mater Ecclesia, nativitas Baptismus, lavacrum regenerationis et renovationis Spiritus Sancli, 5 cibus Eucharistia, medicamen Poenitentia, medici sacerdotes animarum curatores. O mirabiles medicos, qui non tantum infirmos curant, sed etiam caecos illuminant et mortuos resuscitant, sicut Christus medicus, cuius vices gerunt! Sicut Christus Lazarum suscitavit, ita sacerdotes hominem Deo spiritu mortuum. Sed aperiri voluit Christus sepulerum ut mortuum videret, 5 ut statum defuncti cognosceret; sic revelanda est peccati mors sacerdoti, necesse est ut peccata cognoscat tanquam iudex sedens in tribunali ad iudicandum. Iudices enim sunt sacerdotes, ut aitAugustinus libro 20 De Civitate Dei, ?' tractans illud ApocaMAIORIS HEBDOMADAE 655 lypsis : Vidi sedes el sedentes super eas, et iudicium dalum esi illis: 9? iudicium intelligit quo in Ecclesia vel absolvuntur vel condemnantur peccatores: Quodcunque solveritis super 1erram, etc. ludex autem, incognita causa, non potest ferre sententiam ad absolvendum vel condemnandum. Manifestanda sunt ergo sacerdotibus peccata, ita ut sit integra et inviolata confessio, ut sit confessio universale diluvium submergens ac perdens omne animal quod extra arcam virtutis est, ?? mare Rubrum suffocans omnes Aegyptios, '? ignis devorans universam Pentapolim, !*! gladius Saul occidens omnes Amalecitas, peccavit enim Saul quia non omnes Amalecitas occidit iuxta praeceptum Domini. !*? VII. Divina Scriptura Levitico 6 agens de sacrificio et hostia pro peccato, inquit quod sanctum sanclorum est, ?3 idest sacrificium Deo gratissimum. Ubi advertendum est etiam quod, dum agitur capite 5 de sacrificio pro peccato non ex ignorantia admisso, dicitur ut offerat, qui tale peccatum admisit, arietem sacerdoti ad mensuram aestimationemque delicti; cum ageret de peccatis per ignorantiam admissis, iussit offerre arietem, sed qui duobus siclis valeret. !** Nunc, quoniam gravius est peccatum scienter patratum, aries mandatur offerri ad aestimationem sacerdotis. Agitur autem de peccato occulto, ut ait Iosephuslibro3 Aniiquitatum, 95 et Philo libro De Viclimis, 108 arguente se intus conscientia, confessus fuerit et veniam petierit, merebitur delicti oblivionem. In sacrificio autem pro peccato animal immaculatum, integrum, perfectum offerri praecipitur, quoniam necesse est ut integra atque perfecta sit confessio; sed si peccavit sacerdos, offerret vitulum; si princeps, hircum aut arietem; si homo de populo, capram aut ovem. 19? Ubi insinuat Dominus gravius esse peccatum sacerdotis quam principis, principis quam plebei hominis, et quod pro graviori peccato maior requiritur poenitentia, dolor animi, contritio cordis. lubetur offerens ponere manus suas supra caput victimae, quae interficienda erat pro peccato, ut sciat homo omne peccatum dignum esse morte et 21 sqq. 101) Cf. Gn 10, 24-25. 102) Cf. 1 Hg 15, 1 sqq. 103) Vrr. 25. 29. manifestunda ergo sunt ut sit vera ct intezra Confessio. Hoc designabatur cneremoniis quae observandae erant in sacrificio pro peceato, quibus signilicabntur etiam gravitas peceati, quoniam peccatum merctur ignem neternum et opus cest multa misericordia Del ad obtinendam remissionem. Immensum est beneficium poenitentiae a Dco homínibus concessum, agnoscat atque confiteatur se dignum esse omni plaga et morte ipsa propter admissum peccatum. Fundendus erat sanguis victimae ad basim altaris, nam sanguis peccatum est: Sanguis sanguinem teligit; ** Libera me de sanguinibus. *9 Prohibetur lege homo sanguinem comedere, idest peccare. !?? Fundendus est sanguis ad basim altaris: altare Christus est, basis autem ipsa divinitas est, confitenda sunt nanque peccata sacerdoti, sed tanquam Deo, a quo petenda et obtinenda venia est. Capite 4 Levilici, ubi agitur de sacrificio pro peccato populi, iubetur non tantum mactari victima, sed etiam extra castra cremari, quoniam peccatum meretur ignem aeternum; iubetur sacerdos sanguinem sumere, intrare in tabernaculum Domini, aspergere digito septies sanguinem contra coelum, idest versus propitiatorium, linire etiam cornua altaris thymiamatis et Dominum orare et deprecari pro remissione peccati. 9" Quae omnia mysteria sunt ad insinuandum quod ad remissionem peccati multa opus est misericordia Dei, opus meritis Christi, opus ferventi sacerdotis oratione; quod lacrimis etiam sanguinis multis et copiosis opus esset coram Deo, hoc enim significat septem vicibus repetita sanguinis aspersio; licet etiam significaret mysterium quod ipse Deus humanatus pro mundi peccatis copioso sanguine aspergendus erat, sicut ipsa Christi passio manifeste declaravit: Ipse autem vulneratus est propter iniquitates nostras, altrilus esl propler scelera nostra ; disciplina pacis nostrae super eum, el livore eius sanati sumus... Posuil... super eum iniquilales omnium nostrum... Iuslificabil ... servus meus in scientia sua mullos el iniquitates, etc. ! VIII. Quale et quantum sit beneficium poenitentiae concessum a Deo hominibus peccantibus, non Angelis, !? nemo est qui verbis assequi possit. Quis enim pro dignitate aperire poterit damna quae homini affert peccatum? Ieremias ait: Olivam uberem, pulcram, jructiferam, speciosam vocavit Deus nomen iuum; ad vocem loquelae grandis exarsit ignis in ea . . . combusta sunt fruteta eius. Et Dominus... qui plantavit te, locutus est super te malum pro malis domus Israel. 13 107*) Os 4, 2. 108) Ps 50, 16. 109) Cf. Lv 3, 17; 7, 206; 17, 12-14. iustifícabit... seruus meus multos, ctc. 112) Cf. 2 Petr 2, 4; Iud vr. 60. MAIORIS HEBDOMADAE 657 Illud, inquit, efficit peccatum in homine quod ignis in arbore pulcherrima olivae, cum combusserit ramos omnes illius et truncum, ita ut non relinquatur nisi truncum cum ramis quibusdam nigris instar carbonum extinctorum et videtur malum irremediabile. Hinc idem Ieremias ait: Quid esl quod dilectus meus in domo mea fecit scelera multa ? Numquid carnes sanctae auferent a. te malitias tuas in quibus gloriata es ?Y* Quidnam remedii esse potest ad reparandam arborem combustam, eam in pristinum statum restituendam? Nihil plane, nisi forte radix viva remanserit superstes. Sub hac eadem imagine idem ostendit nobis Divina Scriptura in Nabuchodonosor. Proponit eum tanquam arborem pulcherrimam, maximam, mirabilem, quae celsitudine coelum tangebat, latitudine totum mundum occupabat; sed succisa fuit ita ut nonnisi radices remanserint in terra. Nabuchodonosor ob peccatum regno privatus fuit et in bestiam transformatus, sed per poenitentiam in pristinum statum rediit. 955 Sic Regius Vates ait: Beati quorum remissae sunt iniquitates et quorum tecta sunl peccata. Bealus vir cui non impulavit Dominus peccatum, nec esl in spiritu eius dolus. "* Per peccatum, inquit, amissa fuit felicitas, pulsus homo e paradiso. !* Remota autem causa tanti mali, necesse est ut removeatur effectus; remota interpositione terrae, cessat lunae eclipsis, cessat luminis deliquium, revertitur luna ad pristinum splendorem. Sic poenitentia, qua deletur culpa et restituitur gratia, reddit hominem paradiso: Poenitentiam agite, appropinquavil enim regnum coelorum. 9? Sic filius prodigus per poenitentiam restitutus fuit pristino statui, sic Lazarus magno Christi miraculo suscitatus in domum suam rediit. Modo vera sit poenitentia, non sicut poenitentia Pharaonis, qui obdurato corde redibat ad pristinam iniquitatem, non sicut poenitentia Saul, qui coram Samuele omnibus modis quibus potuit peccatum suum excusare voluit, et licet tandem dixerit: Peccavi, dixit tamen non ex animo, unde a Samuele audivit: Triumphator Israel non parcel el poenitudine non flectetur, neque enim homo est ut poenitenliam agat. !? Poenitentia vera Deo summopere placet, sicut fuit poenitentia David, nam immensa sunt damna pecenti; per peccatum enim amittitur felicitas nclerna et dignitas humana; nt per poenitentiam deletur culpa, restituitur gratin, homo redditur paradiso, modo ficta non sit, scd vera, quae sola abluit n sordibus. qui coram Nathan propheta dixit: Peccavi Domino, ?? statimque remissionem peccati accepit, hinc ait: Sacrificium Domino spiritus contribulatus ; cor contritum et humiliatum, Deus, non despicies, ?1 idest acceptabis, placebit tibi. Sic poenitentia hominem Deo reconciliat. Abluit a sordibus: Asperges me hyssopo el mundabor, lavabis me et super nivem dealbabor, **? aqua lustrationis est ex cineribus vitulae rufae, 73 ex merito mortis et infinitae caritatis Christi. IX. Designatur etiam poenitentia per vas aeneum in tabernaculo emper iut Moysi plenum aqua pro purificandis levitis; 7* similiterque per vas poenitentia; illud magnum in templo Salomonis, quod mare aeneum appellatur. 125 "atus mune Semper fuit poenitentia in Ecclesia: in synagoga sub lege et nunc EU sub Evangelio; sed tunc poenitentia tanquam virtus, nunc autem et tum, tanquam virtus et tanquam Sacramentum; hinc multo maius fuit vas aquae purificatoriae in templo Salomonis quam in tabernaculo Moysi; sacerdotes autem et levitae nonnisi aqua illa purgati ad Deum accedere poterant. Habemus quandam imaginem poenitentiae in Isaia, qui cum Imaginem vidisset maiestatem Dei supra templum audissetque Seraphim claquandam poenitentiae mantes: Sanctus, sanctus, sancíus Dominus Deus exercituum, agnodeni scens inde peccatum suum, cum illud humiliter confessus fuisset: Vae mihi quia tacui, quia vir pollutus labiis ego sum, statim Seraph descendit et purgavit eum calculo ignito ac sanctificavit eum: Ecce tetigit hoc labia tua et auferetur iniquitas tua el peccatum tuum mundabitur. Y* Isaias poenitentis refert imaginem, Seraph vero coelestis imago est sacerdotis, cuius plane coelestis, superangelica, divina auctoritas est. Iob, qui testimonio ipsius Dei simplex vir dicitur, rectus corde, fimens Deum et recedens a malo, ?* tamen quoniam septies in die cadit iustus, "8 confitebatur Domino peccata sua, hinc aiebat: Abscondi quasi homo, sicul Adam, peccatum meum el celavi in sinu meo iniquitatem meam. '*? 2 Par 4, 2-15. 126) Is 6, 3-7. 127) Iob 1, 1. 138) Prv 24, 16. 1n die lect. cod. 129) Iob 31, 33. Ex hebraico
CHAPTER 38. Feria Quarta Maioris Hebdomadae
Fecerunt autem ei coenam ibi, et Martha ministrabat, Lazarus vero unus erat ex discumbentibus. ! I. Sacra haec coena symbolum quoddam fuit divinae mensae supersanctissimi sacramenti Eucharistiae, quod in coena paschali institutum fuit et ab ipsomet Christo coena magna appellatur: Homo quidam fecit cocnam magnam, * magnum convivium, magnum et inaestimabile, supra modum mirabile etiam Angelis, hominibus vero multis incredibile: Quomodo potesi homo carnem suam dare ad manducandum? et [sanguinem suum] bibendum? Ita Capharnaitae dixerunt; quibus Christus: Nisi manducaveritis meam carnem et biberitis meum sanguinem, non habebitis vilam in vobis. Qui manducal meam carnem el bibit meum sanguinem, habet vitam aeternam... Caro... mea vere cst cibus et sanguis meus vere est polus. Qui manducat meom carnem el bibit meum sanguinem, in me manel et ego in eo. * O cibum divinum, verum Angelorum panem! Sed non omnes capiunt verbum istud : * Durus est hic sermo et quis polest eum audire ?... Ex hoc mulli discipulorum eius abierunl retro,* non capientes veritatem divini huius mysterii, quod Christus mysterium fidei appellavit. * Chrysostomus Ilomilia 46 in Ioannem ait quod ludas fuit unus ex illis qui mysterium hoc minime crediderunt; ? imo dae» invenitur post Feriam Quintam scquentem, forte cx errore collectoris. 2) Lc 14, 16. chismus nhomanus : « Verba illa: aeterni et. mysterium fidei, sancta traditio catholica, veritalis jnterpres et custos, nos docuil ». Part. 2, De Eucharistiae Sacramento, n. 21. . 8) P. G. 59, 267. SS. Eucharistia convivium mirabile est, sed multis incred!bile videtur. Iudas dux fuit haereticorum, qui Evangelista ipse ibi testatur dicens: Sunt mysterium quidam ez vobis qui non hoe non Credunt ; sciebat enim ab inilio Iesus qui essent non credentes et quis diderunt. ; : crediderunt, tradifurus esset eum. ?* Quare sicut Iudas fuil dux eorum qui comprehenderunt lIesum,?? ita quoque patriarcha fuit perfidorum haereticorum. Accidit in Ecclesia id quod in mundo; sol nanque oriens, statim ortu suo tenebras depellens, maximas gignit umbras, sed quae paullatim diminuuntur usque ad meridiem, post meridiem vero, sole ad occasum vergente, iterum crescunt et in occasu maximae fiunt. II. Est divinum hoc Sacramentum inter cetera sol inter planetas; Error statim ut sol iste ex ore Christi ortus fuit, ecce magnae umbrae erroSacramentariorum rum haeresumque: Quomodo potest hic... carnem suam dare ad mandufutat . . . E Ut a — candum ? Durus est hic sermo el quis potest eum audire ?... Abierunt fuit n D. Paulo, ab. retro, non crediderunt. Sed repressus fuit error hic ab ipsomet Chrioecumenicis conciliis, — sto: Sciens... Iesus... quod murmurarent de hoc discipuli eius, dixit... nb ipsomet Christo. — Hoc vos scandalizat ? Si ergo videritis Filium hominis ascendentem ubi eral prius ? Miraculo ascensionis suae in coelum comprobat Christus divini huius Sacramenti veritatem, quasi diceret divinae virtuti, qua Christus in coelum ascendit, non esse impossibile miraculum hoc operari. Quare error iste Sacramentariorum non solum confutatus semper fuit ab omnibus theologicis oecumenicis conciliis, ? a Paulo apost Academiis catholicis, olo ad Corinthios, quos arguit eo quod non diiudicarent corpus Domini, nec discernerent a communibus cibis, !? sed etiam ab ipsomet Christo, qui propterea in institutione divini huius Sacramenti apertissimis, planissimis, clarissimis usus est verbis dicens: Accipite et manducate, hoc est enim corpus meum... hoc facite in meam commemoralionem. * Non dicant haeretici figuratam esse locutionem: Hoc est corpus Verba Christi. meum, significat corpus meum, !5 sicut: Petra... erat Christus, !$ idest non figurate sed significat Christum; nam si non est nisi figura corporis Christi, quolit ; " to: 5 eeinenda modoait Apostolus reum esse corporis et sanguinis Domini eum nccipienda sunt, Quia murmurarent, ctc. col. 499-500; Denzinger-Bannwart Enchiridion Spymbolorum, n. 355. 581-583. 883-890. Controversiae, t. 3, De Sacramento Eucharistiae, lib. 1, cp. 9, pag. 196-199 ; S. Laurentius u Dr. Lutheranismi liypotgposis, vol. 2, part. 2, pag. 317. MAIORIS HEBDOMADAE 661 qui sumit indigne, eo quod non diiudicat corpus Domini? Quomodo Christus ait: Caro . .. mea vere est cibus el sanguis meus vere est potus? Quomodo clarius loqui potuisset? Mitto quod verba testamentaria necesse est esse plana, aperta, clara, non figurata, non metaphorica; et Christus ait: Hic est calix sanguinis mei novi et aeterni Testamenti; quod Christus moriturus corpus suum tanquam hereditatem pignusque hereditatis aeternae nobis testamento legavit, et Paulus eadem Christi verba planissime retulit a Christo accepta; !? quae si metaphorica fuissent, declarasset utique ad evitandum idololatriae periculum, cum soleant Evangelistae declarare et aperire Christi sensum quando metaphorice et figurate locutus est. Et quidem quomodo apertius loqui potuit Christus, clarioribus uti verbis? Hoc est corpus meum. Si pro libitu dicendum est quod verbum illud est idem valet ac significat, quid clarum, quid certum erit in Divinis Litteris? Verbum caro factum est, !? significat carnem; Christus est Salvator mundi, significat. Clarissimis et apertissimis verbis locutum fuisse universa semper intellexit Ecclesia, omnes Patres, omnia Concilia, omnes theologi, catholici omnes. Sic semper divinum hoc Sacramentum summa reverentia, divinis honoribus venerata Ecclesia est; sicut Christus in coelo ab Angelis adoratur, sicut in praesepio a Magis adoratus fuit, *? sic adorandum Christum in altari semper docuit, iussit, adoravit. Et Deus ipse innumeris miraculis divini huius Sacramenti veritatem comprobavit et testificatus est, sicut multis miraculis fidem Christi divinitus comprobatam testatamque esse voluit. III. Est quidem mysterium hoc magnum, ineffabile, incomprehensibile; sed si propterea non sit credendum, quis mysterium capiet Trinitatis, creationis mundi ex nihilo, incarnationis Verbi in Virgine? Et quidem Christus Sacramentum hoc specialiter mysterium fidei appellavit, eo quod in eo specialis sit et magna difficultas intelligendi. Quod si non esset nisi figura corporis Christi, quid, quaeso, magni aut singularis mysterii contineretur in eo? Et tamen: Cum dizerint vobis filii vestri : Quae est ista religio ? dicetis... Victima transitus Domini est. ?! sccus nil certum crit in S. Scripturis. Hoc docuit semper Ecclesia verbis ct factis. Est quidem hoc mysterium magnum, ineffabile, sed non idco non credibile, nam Deus mhniora potest facere quam mens nostra capere possit. Si Christus figurate locutus fuisset, admodum improprie fuisset locutus, IAn coena Dominus instituit sacerdotium et sacrificium, Intellectu valde difficile; sed quis nescit quod multo plura multoque maiora potest Deus facere quam nostra mens capere aut intelligere? Captivandus est intellectus in obsequium Christi. ? Si dixisset Christus in coena, sicut alibi post miraculum quinque panum: Caro mea cibus est, sanguis meus potus est, corpus meum potus est, intelligi potuisset figurate dixisse, sicut lucem se dixit, *? vitem, ?** oslium, ?5 viam,?* et in Scripturis appellatur leo,?' agnus,?? sol iuslitiae,?? petra angularis. 3? Sed non sic, imo accipiens panem dixit: Hoc est corpus meum ; ubi Christus, si figurate locutus fuisset, improprie admodum fuisset locutus. Nam ait Divina Scriptura quod David erat fortis sicut leo, ?! quoniam notissima est leonis fortitudo; quod si quis diceret leonem esse fortem sicut David, improprie loqueretur. Ita plane si Christus dicere voluisset quod caro ipsius instar panis mentem reficit ac nutrit, ac propterea carnem suam panem aut cibum appellasset, intelligi potuisset figurata locutio, et quidem proprietate servata loquendi. Sed non sic ait. Accepto pane dixit: Hoc es! corpus meum ; neque dixit: Hic panis est corpus meum, sed hoc, quod manibus teneo, quod vobis porrigo, quod vobis videtur panis, hoc quod est sub specie panis, hoc est corpus meum ; sicut alibi locutus est Dominus: Caeci vident, claudi ambulant, leprosi mundantur, surdi audiunt, morlui resurgunt, *? idest prius caeci, claudi, surdi, leprosi, mortui, nunc vident, audiunt, ambulant, mundi sunt, resurgunt, vivunt; ita prius panis, nunc sub specie panis corpus meum est :Hoc esi enim corpus meum. IV. Instituit in coena Dominus sacerdotium et sacrificium secundum ordinem Melchisedech, iuxta illud oraculum: Iuravil Dominus el non poenilebit eum : Tu es sacerdos in aeternum secundum ordinem Melchisedech, hoc est quod Christus dixit novum et aeternum Testamentum. Si Christus futurus est verus sacerdos secundum ordinem Melchisedech, ergo oblaturus erat Deo sacrificium panis et vini, sicut obtulit Melchisedech sacerdos Dei Allissimi. * Quod si in coena non " 53, 7; Io 1, 29. 36; Apc 5, 6-13; 6, 1. 16; 7, 9-10. 14. 17. 29) Mal 4, 2. MAIORIS HEBDOMADAE 663 obtulit Christus sacrificium hoc cum accepit panem et calicem vini, quando alias obtulit? Et si non obtulit, quomodo sacerdos secundum ordinem Melchisedech ? Si non sacerdos, quomodo verum vaticinium, quomodo iuravit Dominus el non poenilcebit eum ? At si sacerdotium secundum ordinem Melchisedech perpetuum futurum erat in Ecclesia, sicut sacerdotium aaronicum perpetuum fuit in synagoga, et Christus non erat perpetuo mansurus cum hominibus in terra, sicut nec Aaron perpetuo vixit; si Christus post ascensionem suam ac redivivam resurrectionem perpetuo sessurus erat ad dexteram Dei, sicut, in eodem Psalmo dicitur: Dizit Dominus Domino meo : Sede a dextris meis, 5$ ergo institutum erat sacerdotium hoc in Ecclesia perpetuum, usque in finem saeculorum. Ecce ait Apostolis: Hoc facite in meam commemorationem : hoc quod ego facio tanquam sacerdos secundum ordinem Melchisedech, vos quoque, quos vicarios meos instituo et sacerdotes tradita auctoritate constituo, facite in meam commemoralionem, offerte Deo huiuscemodi sacrificium, in quo passio et mors mea repraesentatur: Hoc facile in meam commemorationem. Facere in Scripturis Sanctis saepe accipitur pro offerre. Levitico : Facielis... hircum pro peccato agnosque anniculos hosliam pacificorum; * Numeris: Offeret duos turlures . .. sacerdoti . .. facielque sacerdos unum pro peccalo el allerum in holocaustum ; ?! et saepe alibi. 38 Sic ait: Facile, idest offerte sacrificium secundum ordinem Melchisedech in meam commemoralionem. Sed quidnam fecit Christus in coena ? Accepit panem et vinum, sed panem in corpus suum commutavit, vinum in sanguinem: Hoc es! corpus meum... hic esl sanguis meus ; et tunc ait: Hoc facite, sacrificium hoc tanquam veri sacerdotes a me summo sacerdote et pontifice maximo instituti et ordinati, offerte paschalem hunc agnum. V. Nam duplex pascha celebravit Christus: iudaicum, quod erat figura et typus, et christianum: Desiderio desideravi hoc pascha manducare vobiscum ; ?** non utique vervecinum, typicum, sed verum, nam: Pascha nostrum immolatus est Christus. ** Illud fuit velut umbra, hoc autem veritas; sicut sanguis agni illius Hebraeis causa salutis, Christi utraque perpetuo mansura in Ecclesia. Facere in S. Scriptura accipitur pro offerre. Duplex pascha celebravit Christus, sed iudaicum figura et typus erat paschatis christiani, ideo illius caeremonias spiritualiter intelligendas docet D. Paulus. Sacramentum hoc magnum miraculum est. amoris Christi erga Ecclesiam suom, sanguinem praefiguravit, pretium nostrae salutis; illud celebrabatur in memoriam íransitus Domini exitusque de Aegypto, *! hoc autem in memoriam transitus Domini ex hoc mundo ad Patrem. Mandavit Deus Iudaeis ut immolarent agnum illum umbratilem; ? sic et Christus hunc agnum Dei qui tollit peccata mundi.*?* Illud celebrari iussit Deus in memoriam magni plane beneficii: Cum dixerint vobis filii vestri: Quae est ista religio ? dicelis... Victima transitus Domini est; sic divinum hoc Sacramentum victima transitus Domini est ; hoc facite in meam commemorationem, ut sit grata quaedam recordatio perpetua, nunquam interitura infinitae caritatis meae erga vos, qua pro ovibus meis animam meam posui. € Summa religione voluit Deus agnum illum immolari, summa reverentia, multis adhibitis sacris caeremoniis, quae Paulus spiritualiter docuit intelligenda, in nostro paschali Agno: Etenim pascha nostrum immolatus est Christus ; itaque epulemur non in fermento veteri neque in fermento malitiae et nequitiae, sed in azymis sinceritatis et veritalis. * Non poterat ex illo participare incircumcisus, neque ex hoc non baptizatus; accinctis renibus comedebatur agnus ille, quoniam parati erant tunc Hebraei ad iter peregrinationis in terram promissionis, hoc viaticum est peregrinorum; baculos illi tenebant in manibus comedentes, 55 hic firma requiritur fides, quoniam est singulare mysterium fidei, veluti compendium, avaxspaAatoow, 1$ thesaurus omnium articulorum fidei: hic articulus divinitatis et Trinitatis, incarnationis, passionis, resurrectionis, ascensionis et omnium pene aliorum articulorum. Mysterium infinitae potentiae, sapientiae, bonitatis, iustitiae, misericordiae et caritatis Dei: Cum dilezisset suos... in"finem dilexit eos. € VI. Miraculum est amoris et caritatis Christi erga dilectissimam sponsam suam, Sanctam Ecclesiam, animas nostras. Amoris vehementia efficit ut amantes, cum non possint semper simul esse, per imagines naturales ad vivum a pictoribus excellentissimis effectas, praesentes habeant semper quos diligunt. Sponsus iter facturus relinquit sponsae dilectissimae et amantissimae pulcherrimam sui imagicata lect. cod. et Liturgia Ecclesiae. 43) Cf. Io 10, 15. 44) 1 Cor 5, 7-8. MAIORIS HEBDOMADAE 665 nem, cum non possit seipsum relinquere. Christus autem, quoniam Deus omnipotens est, sicut potuit, ita, caritate urgente, voluitseipsum totum dilectissimae sponsae suae relinquere. Sic Sacramentum hoc magnum est amoris miraculum et divinae erga nos caritatis testimonium vivum, quia maximum Dei donum est, infinitus thesaurus omnium bonorum Dei. Hinc per Zacharia m ait: Quid enim bonum eius est el quid pulcrum, nisi frumentum electorum el vinum germinans virgines ? 4$ Hoc est frumentum et vinum in benedictione Isaac, de qua ait: Frumento el vino stabilivi eum, el libi .. . fili mi, ultra quid faciam ? *? Videtis in frumento et vino copiam omnem thesaurorum Dei: Del libi Deus de rore coeli et de pinguedine terrae abundantiam frumenti et vini. ** Bonum dixit et pulcrum, idest suave, quoniam manna est, suavissimus Angelorum panis, panis vitae et suavitatis aeternae. Quid amplius dici potest quam panem hunc et vinum esse totum bonum et pulcrum Dei? Hinc Paulus ait: Qui... proprio Filio suo non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit illum, quomodo non etiam cum illo omnia nobis donavit? * Hic vere admiratione et stupore pleni dicere possumus: Sic... Deus dilexit mundum, ui Filium suum unigenitum daret. *. Sic Christus dilexit Ecclesiam, ut daret semetipsum pro illa; 9 hic supra modum magnificavit Ecclesiam suam, ut si Moysi dicere licuit: Quae est enim naíio lam grandis quae habeai deos appropinquantes sibi, sicut Deus noster adest ** nobis, eo quod Deus habitabat in medio populi, in sacello illo divino; quanto maiori cum ratione nos hoc dicere possumus ? Hic nos supra modum honorati sumus. Aman, princeps regis Assueri, supramodum honoratum se putabat, eo quod solus cum rege Assuero invitatus fuerat a regina Esther ad convivium; 5 Rex David honorare volens Miphiboseth, filium Ionathae, et facere cum eo, ut ait Scriptura, misericordiam Dei, ** fecit eum commensalem suum dicens: Tu comedes panem super mensam meam semper et, ut ibi dicitur, quasi unus de [iliis regis. * Magnus plane honor, magna gratia, Rom. in festo Corporis Christl, nd Mat. respons. 7. 55) Cf, Est 5, 12. $6) 2 Bg 9, 3. 57) Ibid. vrr. 7. 11, Vulg.: In mensa mea semper. de quo plura habentur in S. Scriptura. Sic supra modum Christus Ecclesiam magnificavit, ct nos quoque supra modum honoravit. Infinita est huius cibi pretiositas, suavitas el virtus, num confert homini divinam quandam fortitudinem contra satanam, imo confert ipsam divinitatem, singularis favor, sed non adoptavit illum David in filium; panem suum dedit illi ad vescendum, sed non carnem suam, non seipsum. Hic autem, bone Deus, quid maius vel summi Angeli, Cherubim, Seraphim excogitare potuissent? Sed sicut Deus ipse in paradiso cibus est Angelorum, ita Unigenitum suum voluit in Ecclesia sua cibum et nutrimentum esse electorum suorum: Ego dispono vobis sicul disposuit mihi Pater meus regnum, ul edalis et bibatis super mensam meam in regno meo. S8 VII. Sed cum velit nos Deus divino hoc cibo nutriri, sicut Nabuchodonosor pueros Hebraeorum de semine regio nutriri praecepit de mensa regis, ** contemplemur hanc mensam, regale hoc magni Assueri convivium factum anno tertio regni sui, 9? non sub lege naturae aut sub lege Moysi, sed sub lege gratiae. Cibus huius mensae valde pretiosus est: Calix meus inebrians quam praeclarus est! &. Cibus magnae virtutis, sicut panis Eliae ab Angelo ei porrectus; *? cibus magnae suavitatis sicut manna, 5? qui homini confert scientiam divinorum sicut fructus arboris scientiae, qui vitam perpetuam confert sicut fructus arboris vitae: 9* Qui manducat hunc panem vivet in aeternum; 9? nec tantum vitam, sed etiam felicitatem aeternam tribuit: Beatus qui manducabit panem in regno Dei ; ** Beati qui ad coenam nuptiarum Agni vocali sunt. 8 Confert homini divinam quandam fortitudinem: Panis cor hominis confirmat; 9? virtutem contra inimicos salutis nostrae, quoniam gladius victoriae Gedeonis, qui per panem subvertentem castra Madianitarum designatus fuit, $* nam caro Christi gladius Christi fuit quo contra satanam pugnavit: Accingere gladio... super femur tuum, potentissime. *» Prius enim caro nostra gladius erat in manu satanae, quo victus fuit Samson fortis, * David sanctus, ? Salomon sapiens, ?* imo Ádam innocens per Evam, ?4 per sensum carnis; sed sicut David Goliam proprio ipsius gladio interemit, ? ita et Christus satanam. Sic Christus in hoc Sacramento factus est nobis armatura Dei contra 3 sqq. 73) Ct. 3 Bg 11, 1-9, 14) Ct, Gn 3, €. 75) Ct. 1 Rg 17, 30-51, MAIORIS HEBDOMADAE 667 spirituales nequitias."* Sed tandem ipsam etiam divinitatem tribuit: Magna nobis et pretiosa . . . donavil, per quae efficiamur divinae consorles naturae." Boni cibi bonum sanguinem, bonos humores, bonos spiritus gignunt; cibus autem iste optimus est, divinus est, Deus ipse est. O magnum et infinitum divinae caritatis miraculum, quae Deum non tantum creatorem, conservatorem, Dominum, pastorem, patrem nostrum amantissimum et summum benefactorem effecit, sed etiam cibum nostrum facere voluit! Caro... mea vere esl cibus, imo: Ego sum panis vivus qui de coelo descendi ; ** Pater meus dal vobis panem de coelo verum. ?*? Cibus est qui totum corpus sustentat, quia totum nutrit, penetrans per omnes partes, spiritibus ac viribus roborat caput, manus, pedes, totum corpus, partes omnes; sine cibo totum corpus viribus destitutum languet ac deficit, ita ut ex omnibus quae homo possidet, nihil sit homini cibo iucundius et utilius, nihil magis suum, cum in suam ipsius substantiam convertatur. Sic Deus totus noster esse voluit, intrinsecus et extrinsecus. Confert nobis gratiam Dei et peccatorum remissionem tanquam sacrificium mundum, acceptissimum Deo. Hinc ait: Non esí mihi voluntas in vobis, dicit Dominus exerciluum, el munus non suscipiam de manu vestra ; ab oriu enim solis usque ad occasum magnum est nomen meum in gentibus el in omni loco sacrificatur et offerlur nomini meo oblatio munda. * Munda oblatio est, quia conscientias nostras emundat sicut sacrificium pro peccato, 5! Deum nobis reconciliat tanquam hostia pacifica. Si enim existimavit Pilatus placare se posse Iudaeorum iram, cum in furias infernales satanae opera versi essent contra Christum, ostendens eis ipsum Christum flagellatum et coronatum spinis, * quomodo non placabitur ira Dei contra nos concitata, cum Christum dilectissimum Filium pro nobis crucifixum ei ostenderimus ? Quoniam totus Christus hic Deo offertur, sicut in sacrificio Gedeonis et Manue una cum flamma holocausti ascendit in coelum Angelus qui in humana forma illis visus fuerat; 9 ita plane in hoc Sacramento contingit. per haec efficiamini, ctc. 78) To 6, 41. 79) Ibid. vr. 32. 80) Mal 1, 10-11. Deus cnim hoc cibo fit totus noster intrinsecus et extrinsecus; confert ctiam gratiam et remissionem peccatorum, quoniam Christus ipse hic offertur ad placandam iram Dei. VIL Egit nobiscum Christus in hoc Sacramento quod Eliseus egit Egit Christus ut filium sunamitidis suscitaret, quem utique ipse a Deo obtinuerat: Pia ues semel et iterum se ad eum inclinavit et contactu carnis suae super Eüseus eg InOrtuum puerum totus extensus eum vivificavit. Cum mortuus esset E IMMMS DUGR ille, ad eum suscitandum misit Eliseus Giezi puerum suum suscitare, Cum baculo suo, sed non surrexit puer; tunc ipsemet abiit ad preces afflictae matris, nec tantum abiit et in domum defuncti pueri ingressus fuit, sed super mortuum puerum se totum extendit ponendo faciem super faciem, pectus supra pectus, manus supra manus, pedes supra pedes; ** quare necesse est ut nimium se contraxerit, cum ipse esset vir perfectae aetatis, defunctus autem puer in prima aetate. Sic Christus Dominus, verus Eliseus, ad suscitandum hominem venit in hunc mundum, sicut ad suscitandum Lazarum venit in Bethaniam, 9 non enim baculo legis vivificari potuit homo spiritu Deo nam dum mortuus; semel et iterum se contraxit: in incarnatione et in divini seme s* ^ huius institutione Sacramenti; miraculo parvulum se fecit et contactu contraxerat in imearnatione,. sanctissimae carnis suae puerum hunc suscitavit. Nam, ut Cylcrum se contraxitin rillus Alexandrinus libro 4 In Ioannem ait: Salvatoris EE caro Verbo Dei, quod naturaliter vita est, coniuncta, vivifica effecta est; quando eam comedimus, tunc vitam in nobis habemus. *5 Hac de causa in exsuscitandis mortuis non solummodo verbo aut imperio utebatur ut Deus, verum etiam carnem suam nonnunquam cooperatricem adhibebat, ut reipsa ostenderet carnem suam, quae sibi coniuncta erat, vivificam esse atque suum doceret, non alterius corpus esse. Sic archisynagogi filiam suscitans manum eius apprehendit. 8 Quod si solo tactu suo corrupta redintegrantur, quomodo non vivemus, qui carnem illam gustamus et manducamus ? IX. De venerabili hoc et divinissimo Sacramento multa vaticiDe venerain nati sunt Divini Vates Spiritu Sancto afflati et divini splendes doris iubare illustrati, sed praecipue Regius Vates: Tu es saSacramento multa cerdos in aeternum secundum ordinem Melchisedech. Tecum oblaliovaticinati sunt nes proelii tui in splendoribus sanclitatis, de matrice aurorae libi ros Prophetae, ag . . . nalivitatis tuae. *5 Locum hunc pertractavit de Christo Paulus MAIORIS HEBDOMADAE 669 ad Hebraeos ; ** nec tamen divinum hoc Sacramentum aperuit ne, ut inquit Hieronymus ad Evagrium, ludaeis infidelibus tantum proderet Sacramentum. *? Imo ipsemet Paulus ait: De quo nobis grandis sermo el inezxplicabilis ad docendum, quoniam imbecilles facti estis ad audiendum. *' Hanc ob causam veteres Sacramentum hoc m ysterium appellabant et, praesentibus paganis vel catechumenis, nonnisi velate de eo ad populum verba faciebant: Origenes Homilia 9 * et 13 in Levilicum * et Homilia4 in Iosue, * Chrysostomus Oralio De Beato Philogonio,** Augustinus In Psalmum 21.* Idem Augustinus Traciatu 11 in Ioannem: * Corpus, inquit, Christi est manna absconditum a catechuminis, « quia Iesus adhuc non se credidit illis ». Quoniam vero nonnisi corpus suum Christus oblaturus erat Deo: Sacrificium et oblationes noluisti, corpus aulem aptasli mihi, 9 hinc ait: Tecum oblationes ros nalivitalis tuae e matrice aurorae, idest corpus ipsum tuum ex Virgine coelitus conceptum atque formatum. Sed si carnem suam oblaturus erat, quomodo sacerdos secundum ordinem Melchisedech ? Utique quia sub specie panis, nam, ut ipse Regius Vates ait, Messias futurus erat placentula frumenti in capite montium, sed spiritualium, ?? de quibus eodem Psalmo : Suscipiant montes pacem populo et colles iustiliam. ??? Mirabile mysterium! Erit Messias placentula tritici purissimi secundum speciem, nam oculis nonnisi panis videtur in Eucharistia. Alibi: Adorate, sive osculamini Filium, aut apprehendile triticum, sive purum, ne forte irascatur el pereatis de via, quoniam cum ezarseril, etc. 1 Christum appellat Filium Dei : Ego hodie genui te, et etiam triticum purum, postquam verba fecit de Christi vita, passione, resurrectione, regno coelesti. Nam Christus post ascensionem suam regnaturus erat in Ecclesia: Ecce ego vobiscum sum omnibus diebus usque ad consummalionem saeculi. '? Sed quomodo? Utique in Sacramento sub specie panis, hinc ait: Adorale Filium el apprehendite triticum purum, quoniam Christus Filius est Dei et Sacramentum panis 72), 16. 100) Ibid. vr. 3. 101) Ps 2, 12 sq. Ex hebraico. 102) Mt 28, 29. praesertim Regius Vates Ps. 13009, ubi Messiam appellat placentulam frumenti iu capite monlium; etl Ps 2, ubi Christum vocat Filium Dei et triticum purum, quoniam ni Eucharistia Cbristus cibus est et sacrilicium, in quo continentur omnia Autiquae Lezis sacrilicla, sacrificium iustitiae, quia iustificat et Dco super omnia sacrificia ncceptissimum. purumque et incruentum sacrificium secundum ordinem Melchisedech : Tecum oblaíiones; Sacramentum est institutum ad percipiendum, ad comedendum, et sacrificium ad offerendum, venerandum et adorandum. Dicit: Oblationes, quoniam in eo virtute et mysterio continentur omnia Antiquae Legis sacrificia. Hinc ait Psalmo 49: Non in sacrificiis luis arguam te... immola Deo sacrificium laudis et redde Altissimo vola (ua; 9 sacrificium laudis, de quo dicunt Hebraeorum Rabbini quod solum permansurum in diebus Messiae; !* nmn nno 'E mw. 1955 quod a sacerdote offerebatur Deo ex farinaceis cum oleo et incenso et sursum elevabatur manibus in coelum supra caput sacerdotis. Immola Deo sacrificium laudis, de quo ait : Sacrificium laudis honorificabil [me], et illic iter quo ostendam illi salutare Dei: 1*9 via et causa est salutis aeternae. Hoc est quod Regius Vates appellat iustiliae sacrificium: Sacrificate sacrificium | iustitiae el sperate in Domino; ?' et alibi, cum dixisset: Quoniam si voluisses sacrificium, dedissem ulique, holocaustis non delectaberis, ? subiunxit: Tunc acceptabis sacrificium iuslitiae, oblationes el holocausta ; *** sacrificium iustitiae conferens iustitiam, sacrificium iustificans unc, inquit, acceptabis, nam alibi ait: Magnificabo eum in laude, idest sacrificio laudis, digno omni laude, ef placebit... super vitulum novellum, cornua producentem et ungulas,?? idest acceptius erit omni gratissimo sacrificio. Hoc unum sacrificium est Deo gratissimum post Christi adventum, sicutz Malachias ait: Placebi! Domino sacrificium Iuda et Ierusalew sicut dies saeculi cl sicut anni antiqui, idest sicut sacrificium Abel, Melchisedech, 9? Abrahae; "* hebraice autem: Placebit Dom-— inn5. n5 oblatio, sacrificium farinaccum; sic Regius Vat Tollite hostias et introite in atria eius ; adorate Dominum in atrio eius : V9 tollite 111312 , oblationem farinaceam ; hoc enim es*--. ficium odoris suavissimi Domino. thodah therumah. 106) Ps 49, 23. 107) Ps 4, 6. 108) Ps 50, X. Sea .. venerandum, adoranau... manducate divinum panem, de qu. . le laus mea in ecclesia magna, vola mea reddain . eum. Edent pauperes et saturabuntur et laudabunt Domtittw runt eum, vivent corda eorum in saeculum saeculi .... Manducdll// el adoraverunt omnes pingues lerrae ; in conspectu eius cadenl omnes qui descendunt in lerram, !? mortales omnes. De Eucharistia interpretantur locum hunc Chrysostomus**et Augustinus.? Videtis panem ab omnibus adorandum. Sed quem parit effectum divinus iste panis? Panis cor hominis *t sumendum, . confirmat, *? imo, inquit, vivent corda eorum in saeculum saeculi, he- Viiitiest braice: Viret cor vestrum in aeternum; Qui manducat hunc panem vivel eiineat et in aeternum. Sed quid est: Vivel cor vestrum ? Vita aliquando laetitiam et voluptatem significat, animi quandam reviviscentiam, sicut dicimus cum in aestate, magnis caloribus aestuantibus, frigidum potum bibimus: Vinum istud dat nobis vitam; in hieme post magnum frigus, ignis accensus, etc.; sic ait Divina Scriptura quod revizit spiritus Iacob, ?' audito quod Ioseph viveret; sic ait Salomon quod in sercnilale vullus regis vila ; ?? sic legimus de Nabal, audita ira David contra eum, quod emoriuum fuil cor eius. ?* Hoc modo ait: Vivel cor vestrum in aeternum. XI. Sed, quaeso, advertite: Edent, inquit, pauperes et saturabunuim Hes ncramentum tur et laudabunt Dominum. Quid eden! ? Manducaverunt et adoraverunt. — adorandum : : " 2 est, quia in eo Quid manducaverunl ? Utique Dominum, auctorem vitae aeternae, "sus peus non enim nisi Deus vitam aeternam conferre potest. Hinc adorandum *9ntineturi est divinum hoc Sacramentum, quoniam in eo verus Deus continetur: .clo Adorale scabellum pedum eius, ?* arcam divinitatis sub velamine .Criabsconditam, occultam. ?$ Augustinus in Psalmum 98, tractans : hunc locum: Adorate scabellum pedum eius, de Sacramento et carne Minhhah explicitam interpretationem Psalmi 21; sed sensus in multis locis invenitur, praesertim in homiliis infra citatis, not. 129. 156-157. 119) Epist. 140, cp. 27, (P. L. 33, 566); Enar- 4. rat. in Psalmos, Ps 21, ibid. 36, 170. 178. 120) Ps 103, 14. Vulg.: Con/irmet. Con[irmat * Minhhah, lect. cod. 121) Gn 45, 27. 122) Prv 16, 15. Vulg.: In hilaritate vultus, etc. 3. 12. Christi interpretatur, « quam, inquit, nemo manducat, nisi prius adohoc docent. maverit»."* Ambrosius libro 3 De Spiritu Sancto, similiter de SS. Patres Carne Christi, « quam, inquit, in mysteriis adoramus ».'? Chrysostomus Homilia 24 in 1 ad Corinthios docet adorandum Chri- - stum in Sacramento sicut adoratus fuit a Magis in praesepio. !? Idipsum Augustinus in Psalmum 21 tractans illud: Manducaverunt el adoraverunt ; ?* item epistola 113 ad lanuarium, 9 et epistola 120 ad Honoratum.?* Chrysostomus libro 6 De Sacerdolio ait sacerdoti Angelos assistere, et visionem sancti viri commemorat, qui circa altare vidit Angelorum multitudinem capite inclinato ac si milites praesente rege starent. ? In Liturgiis Basilii! et Chrysostomi"* compellatur Eucharistia his verbis: Deus, propitius esto mihi peccatori, 9 et: Domine, non sum dignus ul intres sub lectum meum, *$ quod etiam Origenes Homilia 5 In Diversos ad Eucharistiae adorationem accommodavit,?? itemque Augustinus epistola 118. 5 Gregorius Nazianzenus Oralione de Gorgonia Sorore miraculum refert ob preces ab ipsa ad Sacramentum fusas. !*? Sic Sancta Ecclesia summa religione et divino cultu venerata et S. Ecclesia. semper fuit divinum hoc Sacramentum, ita ut ob insignem Eucharisemper venerata fuit Stiae cultum suspicarentur Gentiles quod christiani Cererem et Bacisti . . Eucharst^" ehum colerent, t Augustinus libro 20 Contra Faustum refert. 14? Tlisione — Docujt etiam Augustinus epistola 118 Eucharistiam discerni a ceteris cibis veneratione singulariter debita. !!! Hanc ob causam semper in Ecclesia sacerdotalis dignitas veneet ideo. rabilis fuit, summus honor sacerdotibus habitus, summa in sacerdosummus : : E : 2: , semper honor tibus sanctitas requisita, quoniam, ut Hieronymus ad Helioi dotib : CORE ilie " euer fuic dorum ait, «Christi corpus sacro ore conficiunt », €? ut digne hoc yia ie divinum Sacramentum tractent, ut ait Ambrosius 1 ad Timoncliias in eis — fheum. 9 Summa semper veneratione et divino cultu adoratum requisita. 201-202. 131) Iuxta Migne epist. 140, cp. 27, ibid. col. 566-507. 132) P. G. 48, 6831. Migne epist. 54, cp. 3, (P. L. 33, 201). 139) Orat. 8, (P. G. 35, 810-811). ibid. 22, 352. 143) Ibid. 17, 470-471. MAIORIS HEBDOMADAE 673 in Ecclesia ab omnibus fidelibus vere catholicis supersanctissimum hoc Sacramentum fuit, quoniam firmissima fide creditum est Christum in eo vere contineri cum omni plenitudine divinitatis. Hilarius 8 De Trinilate, ait: « De veritate carnis et sanguinis nullus relictus est dubitandi locus; nunc enim et ipsius Domini professione et etiam fide nostra vere caro est et vere sanguis est, ipse enim ait: Caro mea vere est cibus el sanguis meus vere est polus. An ne hoc veritas non est? Contingat plane his verum non esse qui Christum Iesum verum Deum esse negant»? Et Chrysostomus in Ioannem, Homilia 46: Quid significat, inquit, Caro mea vere est cibus el sanguis meus vere esl polus ? Aut, inquit, quod is est verus cibus qui salvat animam, aut ut eos in praedictis confirmet, ne obscure locutum in parabolis arbitrarentur, sed scirent omnino necessarium esse ut corpus comederent.!6 Hinc Dionysius, capite 3 Ecclesiaslicae Hierarchiae Eucharistiam compellans ait: « O divinissimum Sacramentum, perspicue fac appareas revelatis aenigmalum operimentis, quae te symbolice circumdant et intelligentiae nostrae oculos tuo lumine comple!»$ Hanc ob causam Christus clarissimis verbis divinum hoc instituit Sacramentum, ut firmissima fide crederetur et piissima veneratione cultuque religiosissimo adoraretur. XII. Hoc est corpus meum. Non dicat haereticus: significat corpus meum, nam nullus Sanctorum Patrum hoc ita intellexit et interprelatus est, sed simpliciter. Hoc, inquit Damascenus libro 4 De Fide Orthodoxa, non dixit Dominus: Hoc esi non corporis mei signum, sed corpus meum, non sanguinis mei signum, sed sanguis. Et Chry - sostomus Homilia 60 ad Populum Antiochenum : « Semetipsum, inquit, nobis miscet, non fide tantum, sed reipsa ». 4$ H ilarius libro 8 De "7Tinilate: Vere, inquit, cibo dominico Verbum carnem sumimus naturamque carnis suae sub Sacramento nobis admiscuit. 4? Augustinus in Psalmum 33 dicit quod Christus dicens: Hoc esl corpus meum, seipsum portabat in manibus. !9? Sic 94, 1147-1150. 148) Iuxta Migne hom. 82, ibid. 58, 743. 149) P. L. 10, 246. Hinc apertissiinis verbis Christus usus est hoc Sacramentum instituens, ut nullus relinqueretur dubitandi locus et firmissima fide adoraretur. Multa dicunt etiam SS. Patres de veritate huius divinissimi Sacramenti, ut absque ulla dubitatiore credatur. multa dicunt Patres Sancti de veritate divinissimi huius Sacramenti ut absque ulla dubitatione credatur, quoniam non eril impossibile apud Deum omne verbum. ?*: Sic Ambrosius libro De Mysteriis Initiandis, ex opere et miraculo creationis mundi confirmat fidem miraculi, quod in consecratione Sacramenti huius fit supra omnem naturae ordinem.?)? Eusebius Emesenus Homilia 5 De Paschate: « Recedat, inquit, omne infidelitatis ambiguum, quando quidem qui auctor est muneris, ipse testis est veritatis; nam invisibilis sacerdos visibiles creaturas in substantiam corporis et sanguinis sui secreta auctoritate convertit, ita dicens: Accipite el comedite, hoc est corpus meum». (Cyrillus Ierosolymitanus Catechesi, 4 Mystagogica : « Omni, inquit, cum certitudine corpus et sanguinem sumamus, nam sub specie panis datur tibi corpus », etc., !** ubi docet quod, licet sensibus videatur panis et vinum, non est tamen panis, sed corpus Christi, non vinum, sed sanguis Christi, sicque firmissima fide, absque ulla dubitatione, certissime tenendum esse. Chrysostomus £Zlomilia 2 ad Populum Antiochenum ait quod Elias discipulo raptus in coelum pallium reliquit, Christus autem ascendens in coelum nobis reliquit carnem suam; sed quod Elias exutus pallio ascendit, Christus autem carnem suam et nobis reliquit et secum habens ascendit. !55 Et Homilia 60 ad Populum ** itemque 88 in Malthaeum et 46 in Ioannem !*? docet quod «non egit nobiscum sicut parentes, qui aliis saepe nutriendos filios tradunt ; Christus autem carne sua nos alit, proprio sanguine pascit »; unde exclamat: « Quis loquetur potentias Domini? auditas faciet omnes laudes eius? »15? Nos autem absque ulla dubitatione aut titubatione animi credere debemus divini huius Sacramenti virtutem; nam propterea, inquit Gregorius Nazianzenus Oratione 2 De Paschale, iussi sunt filii Israel ut baculos manibus tenerent comedentes agnum paschalem, qui fuit divini huius Sacramenti typus, ad designandam fidei dignitatem. 190 homiliae est S. Caesnrius Arelatensis, (P. L. 67, 1052-1053). 154) Catechesis 22, (P. G. 33, 1099-1102). 155) Ibid. 49, 46. 156) T. 5, f. 196*. Opera Omnia, Venetiis ad Signum Spei 1549. 157) P. G. 58, 744. 158) Iuxta Migne hom. 47, ibid. 59, 261. MAIORIS HEBDOMADAE 675 XIII. Et quidem agnus ille paschalis, qui nonnisi cum azymis manducari poterat, 9?" divinum hoc mysterium adumbrabat. Caro ibi manducabatur cum pane, sicut pane et carnibus Deus Eliam miraculo pascere voluit in solitudine, !* quoniam in hoc Sacramento est vera Christi caro sub specie panis. In tabernaculo Domini iugiter panes offerebantur et carnes: panes propositionis, qui hebraice panis facierum dicuntur, !? et carnes sacrificiorum in Sacramenti huius figuram, sicut Abraham sanctis Angelis panem et carnem tribuit ad comedendum. 1** Sed qualis hic panis? Cibavil eos ex adipe frumenti; !* Et adipe frumenti satiat te,!9» idest pane lectissimo, delicatissimo, optimo, quo delicatior aut melior ne cogitari quidem potest. Qualis caro? Holocausta medullata offeram libi ; ** Placebit...super vitulum novellum, cornua producentem el ungulas. ** Ecce panis et caro: Panis, quem ego dabo, caro mea est pro mundi vila ; '** Accipite el manducate, hoc esl corpus meum. Pudeat nos, fratres, quod maiorem fidem praestamus sensibus, oculis carnis, vel forte etiam satanae suggestionibus, quam Christo vivo et vero Deo omnipotenti, sicut parentes nostri magis crediderunt serpenti dicenti: Quocunque die comederilis ex eo, aperien'ur oculi vestri el erilis sicul dii scientes bonum el malum, * quam Deo vitam in ligno vitae promittenti; quia crediderunt serpenti, propterea comederunt ex ligno vetito. Si nos Christo credimus quod hic est panis vitae aeternae, cur non haec divina mysteria frequentamus? Cur non ad hanc divinam mensam summa cum aviditate accedimus? Parasii in conspectu mco mensam adversus eos qui tribulant me; impinguasli in oleo caput meum el caliz meus inebrians quam praeclarus est! 9 Dispono vobis regnum sicui disposuit mihi Paler meus, ul edatis el bibalis super mensam meam in regno meo. Advocat nos ad mensam suam Deus sicut pater filios aetate adhuc teneros, pueros parvulos, quorum praesentia plurimum delectatur, pascit oculos suos, laetatur videns, gaudet 169*) Cf, Ex 10, 1-27. 161) Cf. 3 Hg 19, 5-6. 102) Ex hebraico: DQ'J7n cnc. aer e disposuit mihi Paler meus regnum, etc. Typus divinl huius Sacramenti fuerunt agnus paschalis, panes propositionis et carnes sacrificiorum. Credendum ergo est Christo vero Deo loquenti magis quam sensul. et ad sucraim hanc meusam summa cum aviditate nccedendum. portiones illis manibus suis distribuens: Filii tui sicut novellae olivarum in circuitu mensae tuae. '? Sic Deus laetatur videns nos!? ad hanc mensam, in qua cibo oris sui et Angelorum pane nos reficit. XIV. Voluit Dominus ultimum divinae virtutis suae miraculum Utimum — primo respondere, quod fecit in Cana Galilaeae, cum manifestavit hoc Christi . Y . " E . : . miracuum gloriam suam. *** [bi convertit aquam in vinum, hic panem in carnem respondet primo quo eéit in C2, illud, in mensa istud; coram discipulis illud et istud; invitante matre illud, incitante divina caritate istud; absque iussu, solo nutu voluntatis, 5 invisibiliter divina operante virtute, illud et istud; magnum a €t vinum in sanguinem; divinum illud, divinum istud; in mensa miraculum illud, magnum istud: Memoriam fecit mirabilium suorum misericors et miserator, idest misericordissimus Dominus, escam dedit timentibus se. 7e Per excessum loquitur, nam prius dixerat: Magna opera Domini, sed ultimum ezquisiia in omnes voluntates eorum, hebraice mysterium Trinitatis, REM. gloria et magnificentia opus eius." Memoriam fecit mirabilium, hoc eig enim ad memoriam revocantur omnia Dei opera pro salute mundi. SEeRERUEMUS Compendium est et epitome omnium beneficiorum Dei et in eo multa miracua, miracula, magna et incomprehensibilia continentur: conversio panis in carnem, accidentia sine subiecto, corpus Christi perfectum sub tantilla panis specie, unum corpus in pluribus locis, omnis plenitudo divinitatis corporaliter. Escam dedit timentibus se, hebraice: 2^ PE praedam dedil. nam ipsa Fuit Christi caro praeda mortis: Non derelinques animam meam Christi caro, ., " " . . 18 quae in inferno, nec dabis sanctum tuum videre corruptionem ; !*!? unde Neoczoodi Petrus ad Iudaeos: Quem vos definito consilio et Dei praescientia... pem per manus iniquorum... interemistis, hunc Deus suscitavit, solutis: nominibus, doloribus inferni, iuxta quod impossibile erat eum detineri ab eo. & Fuit per tempus passionis praeda iniquorum hominum et daemonum: Haec esl hora vestra el potestas tenebrarum, !* unde Psalmus 21, qui totus de Christi passione est, inscribitur: Super cerva aurorae, !5* quem Deus... delineri illum ab eo. 182) Lc 22, 53. 183) Hebraice Ps 22. MAIORIS HEBDOMADAE 677 nam a summo mane Christus a Iudaeis tanquam fera a canibus insectatus et infestatus fuit usque ad mortem: Circumdederunt me canes mulli, concilium malignantium obsedit me... Erue a framea, Deus, animam meam ei de manu canis unicam meam. Libera me ez ore leonis. !8 Hanc praedam ereptam ab ore canum dedit Deus Optimus Maximus fidelibus suis in escam. Sed ad quid? Memor eril in saeculum testamenti sui, 195 recordari faciet: Hoc facile in meam commemoralionem ; Morlem Domini annuntiabilis. € Sic virlulem, fructum, operum suorum annuniiabit populo suo, copiam magnam gratiae et gloriae ostendet populo suo, fidelibus suis, u! del illis heredilalem gentium, terram viventium in hereditatem perpetuam; gratiam enim et gloriam meruit Christus apud Deum, nam: Opera manuum eius verilas el iudicium, *? idest sanctissima atque iustissima; sic Deo gratissima, infiniti meriti; nobis autem non sibi meruit, sicut arbor non sibi, sed nobis fructificat. XV. Moyses sanctus in eo vel maxime gloriam populi Israel aiebat consistere, quod Deus habitaret semperque cum eis esset: Quae esí alia nalio tam grandis quae habeal deos appropinquantes sibi, sicul Deus noster ades! !* nobis cunctis? Hoc maximum existimabat beneficium et privilegium singulare summumque favorem, post alia et magna de coelo collata. Sicet Ioannes in Apocalypsi : Vidi sanctam civitalem Ierusalem novam, descendentem de coelo a Deo, paratam sicul sponsam ornaiam viro suo. El audivi vocem magnam de throno dicentem : Ecce tabernaculum Dei cum hominibus, et habitrabil cum eis el ipsi populus eius erunt et ipse Deus cum eis eril. eorum Deus.***? De divina Ecclesiae excellentia Isaias vaticinatus fuit: Erit in novissimis diebus praeparatus mons domus Domini in vertice monlium el elevabitur super colles. 39" Sed ratione divini huius mysterii singulariter dicitur Ecclesia domus Domini. Divinum hoc Sacramentum in iugi sacrificio typice designatum fuit, quod singulis diebus offerebatur cum simila conspersa oleo ad ostendendam magnam copiam grnliae, quam ipse pro nobis meruit. Haec est maxima gloria Ecclesine, Dcum in ipsa habitarc. Singularis figura Euchnristiae fuit. et mensura vini; caro agni immolabatur cum pane et vino, sed pane NOU consperso oleo, !?! quod ipsam gratiam, misericordiam et caritatem NEL Dei designat, qua divinum hoc Sacramentum institutum est. XVI. Fecerunt autem ei coenam ibi. Coena haec est facta Christo Eucharistia. ab hominibus quatenus sacrificium incruentum est, et coena a Christo V Chus facta hominibus quatenus Sacramentum. Coena ditissima, supraes modum mysteriosa, maxime mirabilis. Ditissima, quoniam in eo continentur omnes thesauri bonorum Dei, nam reperiuntur bona naturalia, quorum thesaurus mundus est; bona gratiae, quorum thesaurus Ecclesia; bona gloriae, quorum thesaurus paradisus, et bona divinitatis, quorum thesaurus ipsa Dei natura est: Ostendam libi omne bonum.19? In hoc Sacramento continetur Christus auctor naturae, coena fons gratiae, abyssus et sol gloriae, verus Deus, omnis plenitudo diviExodersL nitatis, ergo omnis thesaurus bonorum Dei. Sic ait Divinus Oum. ile Vates: Quod bonum el quod pulcrum eius, nisi frumentum electorum et vinum germinans virgines? !* Et Isaac: Frumento el vino stabilivi eum, el libi posl haec, fili mi, ultra quid faciam? !** Sic mensa ditissima est, convivium Assueri, convivium quod Ioseph fratribus suis fecit in Aegypto, in quo seipsum eis manifestavit. !?* Hic cognoscitur Christus verus Deus, non quidem visu, nam hic est Deus absconditus, !*5 sed gustu divinarum consolationum: Guslate et videle quoniam suavis est! Dominus,??' ubi veluti palpatur manibus ac tangitur Deus: Deum ezquisivi manibus meis nocle conira eum el non sum deceplus, 13? sicut caecus visu solem non cognoscit, sed tactu sentiens calorem radiorum solarium. Est etiam mensa mysteriosissima, nam divinum hoc Sacramentum coena etiam Christus mysterium fidei appellavit, nam in eo continentur mysteria occ omnia, omnes articuli nostrae fidei, nam hic Christus Deus et homo, creator et creatura, Deus humanatus natus ex Virgine, passus sub Pontio Pilato, crucifixus, mortuus, suscitatus qui ascendit in coelum et sedet ad dexteram Dei. !?? Sic mysterium fidei. MAIORIS HEBDOMADAE 679 Et tandem mensa maxime mirabilis: Memoriam fecit mirabilium suorum, manna admirabilis Hebraeis: Quid est hoc? Man hu? ?*o Maximum miraculum omnium miraculorum Dei, panis vivus dans homini vitam aeternam, deificans hominem, nam solus Deus habet immortalitatem et beatitudinem: Beatus et solus potens Deus, ??! sed: Beati omnes qui confidunt in eo. ?? Desideravit homo cibum qui eum deificaret: Quocunque die comederitis ez eo, aperientur oculi vestri et eritis sicul dii. Ecce Deus dedit homini cibum deificum ac beatificum, qui homines convertit in deos: Ego dizi : Dii estis et filii Ezcelsi omnes. ?03 affert hos vrr. 202) Ps 2, 13. 203) Ps 81, 6. et maxime nirabilis, hominem vere deificans. Non agit Ioannes de institutione
CHAPTER 39. Feria Quinta In Coena Domini
Anle diem [festum paschae, sciens lesus quia venit hora eius ut transeat ex hoc mundo ad Patrem, etc. I. Agit Ioannes de ultima coena paschali quam egit Christus cum discipulis suis, de qua ipse Dominus: Desiderio desideravi hoc pascha manducare vobiscum antequam patiar, ? quoniam in hac mystica Eucharistiae, et sacratissima coena instituit mirabile et divinissimum Eucharistiae sed fundamenta ponit huius institutionis, idest divinam Christi caritotem et omnipotentiam. sacramentum, quod est miraculum omnium miraculorum Christi, miraculum ineffabile et incomprehensibile, thesaurus infinitus totius divinitatis. Et quidem Ioannes non scribit institutionem divinissimi huius Sacramenti, quoniam luce clarius ab aliis Evangelistis erat litteris consignata aeternisque monumentis demandata;? sed bases et fundamenta posuit divinae huius institutionis, quod ab aliis fuit praetermissum, et qualis praeparatio requiratur ad illud digne suscipiendum. Nam instituit Sacramentum hoc Christus postquam lavit pedes discipulorum. Sed prius Ioannes verba facit de divina Christi caritate: Cum dilezisset suos qui erant in mundo, in finem dilexit eos. *' Loquitur etiam de divina Christi omnipotentia: Sciens quia omnia dedit ei Pater in manus et quia a Deo exivit et ad Deum vadit.5 Haec duo sunt magna attributa; Deus Optimus Maximus dicitur: optimus caritate, maximus potestate, quia potest quicquid vult: Omnia quaecunque voluit Dominus fecit in coelo et in terra. * 29; Mc 14, 22-25; Lc 22, 19-20. 4) 13, 1. 5) Ibid. vr. 3. 6) Ps 134, 6. II. Magna fundamenta iacet Ioannes, magnum igitur aedificium est constructurus, nam ex magnis et alte defossis lundamentis conicitur magna futura moles aedificii. Magna autem, imo maxima fundamenta sunt divina omnipotentia et caritas, nam haec sunt quae vel maxime de Deo Sacrae Litterae praedicant: omnipotentiam in mundi creatione et regimine: In principio creavit Deus coelum et terram, ? D'oN 9 hebraice, ab ON , quod est potens, potentia. ? Dicitur autem Deus D'15N, Dii potentes, non solum ob Divinarum Personarum numerum, sed etiam ad designandam omnipotentiam Dei. Nam creaturis finita, limitata, divisa potentia est, non omnia possumus omnes, terra non potest facere quod facit coelum, nec coelum quod facit terra, ignis quod agit aqua et e contra, luna quod agit sol; sic in omnibus rerum generibus. Deus autem simul omnis potentia est, et cum legimus D'n*N nm, Dominus Deus, sive dii, interpretari possemus Zn T Deus omnipotens, sicut rex in suo regno potest suprema auctoritate sua quicquid possunt omnes ministri per provincias et civitates distributi ac positi ad regendum et iudicandum, sicut Papa potest quicquid possunt omnes Episcopi, Praelati et sacerdotes totius Ecclesiae militantis. Praedicant etiam Sacrae Litterae divinam bonitatem et caritatem; nam cum ipse nullius rei egeat, propter nos omnia fecit ex bonitate et caritate sua, operatus est omnia nostri causa, novissime omnium hominem condidit eique mundum universum dono dedit, quia propter hominem omnia condidit. Nam cum Deus aeternus sit, nonnisi caritas eum movit ut mundi creationem operaretur in tempore. Duo enim haec praeposuit Moyses mundi creationi: aeternitatem Dei et omnipotentiam: In principio Omnipotens creavit. Ioannes autem hodierno operi divinam Christi caritatem et omnipotentiam veluti bases et fundamenta iecit. Natura nanque amoris veri haec est, ut pro amato faciat quicquid potest, vires expendat omnes, vitam etiam profundat et prodigat. Magna legimus elohim. Divinae Litterae maxíme praedicant Dei omní- potentiam in creatione et regimine mundi, el carilatem, qua motus omnía operatus est. Sic Ioannes praedicat hodie caritatem et potentiam Christi nam sacrnmentum Eucharistinc adaequat divinam caritatem et divinam potentiam, Deus enim opus maius hoc minime facere potcst. Dei dona hominibus: Adamo dedit paradisum mundumque, * Abrahamo semen, posteritatem innumerabilem multasque divitias, !? Iacob primogenituram et paternam benedictionem, ? Ioseph principatum totius regni Aegypti, * Moysi prophetiam divinamque virtutem et potestatem in populum Israel,!$ Aaroni summum pontificatum, !$ populo terram promissionis, " Davidi regnum Israel,!5 Salomoni sapientiam pene infinitam, !? sed tandem mundo dedit unicum Filium suum: Sic... Deus dilexil mundum, utl Filium suum unigenitum daret ;?* Si scires donum Dei. ?! Sic Christus multa magnaque dona dedit hominibus: caecis visum, ?? surdis auditum, ** mortuis vitam, ** Petro dedit Ecclesiam clavesque regni coelorum, ** Ioanni Matrem, ?5 latroni paradisum;?' sed hodie toti Ecclesiae totum dedit seipsum, donum super omne donum, infinitis partibus maius mundo ipso, ipsa Ecclesia, ipso paradiso, quoniam hic thesaurus totius divinitatis continetur. Deus ad ostendendam infinitam caritatem suam mundo unicum Filium suum dedit, Christus ad ostendendam caritatem suam Ecclesiae dedit seipsum. Quod quidem potuit, quoniam omnipotens est: Non erit impossibile apud Deum omne verbum ;?? voluit, quia infinitae bonitatis et caritatis est. Sicut Eliseus totus procubuit ad suscitandum filium sunamitidis, ?? ita Christus pro salute humani generis fecit quicquid potuit; opus hodiernum adaequat divinam potentiam. Cum enim possit innumeros alios mundos creare, millies milliesque hoc mundo maiores, opus tamen maius hodierno hoc opere minime facere potest: Sciens quia omnia dedit ei Paler in manus et quia a Deo ezivit et ad Deum vadit. Sic divinam Christi naturam describit Ioannes; sicut in principio Evangelii sui fecerat: Deus erat Verbum... omnia per ipsum facia sunt... in ipso vila eral et vila erat lux hominum. *0 Si difficile, si impossibile videtur tibi opus, cogita, cogita divinam omnipotentiam, cogita mundi creationem ex nihilo. 41, 39 sqq. 15) Cf. Eccli 15, 1-6. 16) Cf. ibid. vrr. 7-27. 17) Cf. Ps 134, 12; 135, 21-22. 18) Cf. Eccli 47, 2-13. 19) Cf. ibid. vrr. 14-19. 20) Io 3, 16. 22-25; 10, 46 sqq.; Lc 7, 21-22; Io 9, 1-7. 23) Cf, Mt 11, 5; Lc 7, 32 sqq.; 9, 24-26; Lc 7, 22. 24) Cf. Mt 9, 18-25; 11, 5; Lc 7, 11-15; Io 11, 41-44. 25) Ct. Mt 16, 17-19; Io 21, 15-17. 26) Cf. Io 19, 26-27. 27) Ct. Lc 23, 42-43. 28) Ibid. 1, 37. IN COENA DOMINI 683 Apparuit Deus Moysi in flamma rubi eique seipsum manifeSicut in rubo stavit: Ego sum qui sum,?! divinamque tum omnipotentiam tum Cà- peus latebat, ritatem erga populum Israel ostendit. Sic utique in divino hoc Sacramento reperitur Christus; latet hic Christus verus Deus et Angelus Dei, ?? Filius missus a Deo, sicut ibi Deus et Angelus Dei latebat in rubo; * ibi Moyses Deum cognovit, hic gustatur et videtur quoniam suavis est Dominus; ^ Sacramentum hoc vera arbor scientiae. 35 Ibi Moyses sanctificatus a Deo fuit, ibi ex pastore ovium factus pastor hominum, ibi quodammodo deificatus fuit divina potentia et virtute donatus;?6 hisunt divini huius Sacramenti effectus: sanctificat hominem, deificat, fortissimum reddit contra satanam et infernales potentias, sicut ibi Moyses fortis factus fuit contra Pharaonem et Aegyptum universam. III. Sed magna cum praeparatione ad divinum hoc Sacramentum acce endum est, sicut Moysi dixit Deus: Ne accedas... huc, locus enim, in quo sías, lerra sancla est; solve calceamenta de pedibus luis. ? Christus ante divini huius Sacramenti institutionem lavit pedes discipulorum suorum, ?? et Petro dixit: Si non lavero le, non habebis parlem mecum. *?? Mundus a sordibus vitiorum et peccatorum erat Petrus: Vos mundi estis propter sermonem quem loculus sum vobis; *? Qui mundus est, non indigel nisi ut pedes lavet. * Docuit Christus magnam requiri animi puritatem ad percipiendum divinum hoc Sacramentum. Cum Deus descensurus erat super montem Sinai ad dandam legem, misit Moysen ad sanctificandum populum, ut abstinerent ab uxoribus, ut lavarent se ac vestimenta sua essentque parati in diem tertium et ne ad montem ascenderent, nec accederent quidem, ne forte morerentur. €? solve calceamentum, etc. Ordine inverso aífert hunc vr. 38) Cf. Io 13, 5. diget, etc. 42) Cf. Ex 19, 10-15. Sic in hoc Sacramento latet Christus; ibi Moyses sanctificatus fuit, hic deificantur homines. Ad divinum hoc Sacramentum magua cum animi puritate accedendum est. —— Sacrificium Isaac iypus fuit passionis Christi, quae hodic consideranda proponitur. Videndum est quisnam patitur.
CHAPTER 40. Feria Sexta In Parasceve
Tolle filium tuum... quem diligis, Jsaac, et... offer illum mihi in holocaustum super unum, cic. ! I. Fuit sacrificium Isaac viva imago et expressa figura passionis Domini nostri Iesu Christi unigeniti Filii Dei; quare cum in ea imagine contineatur veluti argumentum totius passionis Christi, sit nobis ob oculos proposita divina haec figura, ut in ea contemplemur hodie sacratissimae dominicae passionis mysterium et videamus quisnam est qui patitur, a quo patitur, quid patitur et ad quid patitur. Passus tunc fuit Isaac sanctus et innocens, unicus et dilectissimus filius amantissimi patris; passus fuit a patre, qui eum sacrificare voluit Deoque in holocaustum offerre Dei iussu; passus itineris laborem, lignorum onus, vincula, quibus super struem lignorum ligatus fuit, passurus gladium et ignem; tandem passus Dei causa, ut virtus Abrahae pietasque animi ipsius erga Deum instar auri in igne probata mundo manifesta esset, imo ut divinam benedictionem consequeretur, sicut et consecutus fuit copiosissimam. ? II. Videamus primo quisnam est qui patitur. Regius Vates Psalmo 21,? ubi Christi passionem tragice cantat, quattuor haec consideravit; similiter Isaias propheta, capite 53. Et quidem quoad primum, Regius Vates Christum appellat ceruam malulinam : nva n»w^»y.: super cerva matulina, et insectatam dicit cervam a canibus: Circumdederunt me canes mulli,9 concilium malignantium obsedil me... Erue a framea, Deus, animam meam el de manu canis unicam meam; libera me ez ore leonis et a cornibus unicornium humilitatem meam. * Aperuerunt super me os suum sicut leo rapiens et rugiens. ^ Quoad passionem dicit: Quoniam tribulatio proxima est, quoniam non est qui adiuvet. ? Foderunt manus meas ei pedes meos. * Quoad finem: Edent pauperes et saturabuntur, el laudabunt Dominum qui requirunt eum, vivent corda eorum in saeculum saeculi. Reminiscentur ei convertentur ad Dominum universi fines terrae. ?? Isaias etiam Christum appellat brachium Domini, dicit percussum a Deo el humiliatum, ?? positam esse in eo iniquitatem omnium nostrum, ? ac tandem: Iustificabit ipse iustus servus meus multos ; * Disciplina pacis nostrae super eum et livore eius sanati sumus. 15 Quis patitur: Isaac, Abrahae unicus filius, cerva matutina, animal innoxium, mundum secundum legem, quoniam ruminat et bifidam ungulam habet !9 estque serpentibus maxime infestum animal.? Patitur, inquit Isaias, brachium Domini, Agnus immaculatus, qui peccatum non fecit, nec dolus inventus est in ore eius ; 1? patitur iustus servus meus. Sed historia evangelica passionis maxime ostendit quisnam est qui patitur. In horto ait: Pater mi, abba Pater, '? si possibile esl, transeat a me caliz iste;?9 Si vis, transfer calicem istum a me.? pei Filius est, verus Deus omnipotens, qui solo verbo prostravit omnes milites, cum enim dixisset: Ego sum, abierunt retrorsum el ceciderunt ; ?*? Filius Dei: An... non possum rogare Patrem meum el exhibebil mihi modo plusquam duodecim legiones Angelorum? 3 In domo Caiphae: Tu es Christus Filius Dei vivi?... Ego sum, el videbitis Filium hominis sedentem a dextris virlutis Dei el venientem cum nubibus coeli.?* Alludit ad vaticinium et visionem Danielis: Ecce in nubibus coeli .. . filius hominis veniebat etl usque ad antiquum dierum pervenil... el dedil ei potestatem, el honorem el regnum. ?* In vr. 6. 14) Ibid. vr. 11. 15) Ibid. vr. 5. 16) Cf. Lv 11, 3. 17) Cf. Pitnius Hist. Nat., lib. 8, cp. 32, pag. 87; lib. 10, cp. 70, pag. 118; lib. 28, cp. 9, pag. 323. Patitur mysticus Isaac, verus Filius Dei, -— cruce hodie luce clarius demonstratur: ostendit titulus: Hic esí rex Iudaeorum ;** ostendit mirabilis mundi totius .commotio, ? unde exclamavit centurio: Vere Filius Dei eral iste. ?* Locus, in quo Isaac immolatus fuit, appellatus est mons Moria, figuratus— quod interpretatur Domini amaritudo, itemque Dominus gts videbitur,?* utique in amaritudine. Ibi aedificatum postea fuit temgite plum a Salomone; ? in eo non immolabantur Deo in sacrificium et »edieatum holocaustum nisi animalia munda, sicut aries ibi sacrificatus fuit ab Abrahamo. Munda autem animalia Christi innocentiam et sanctitatem divinam designabant: Ecce Agnus, ecce qui tolli peccata mundi.*! Innocens Isaac immolatus fuit, iustus Abel,?* sanctus Iob, 3 agnus immaculatus occisus, ?* vitula rufa sacrificata, 3*5 quae ardentem Christi caritatem significabat. ELodie arca Dei viventis et posten capta fuit a Philisthaeis, * templum Domini dirutum a Chaldaeis," TUW""' Tonas missus in mare et devoratus a cete, ? Daniel missus in lacum leonum, ?? Deus ipse in rubo, in medio spinarum atque flammarum. *! Sed quid tibi, Deus, cum flammis et spinis? Poenituit Deum quod hominem fecisset in terra, *' poenitentia affectus est propter hominem, hanc ob causam divinum propitiatorium sanguine aspergebatur in die expiationis. *? Sed consideremus quod, si Deus est qui hodie patitur, non potest Si Deus est pati ex necessitate, quod non potuerit aut nesciverit evitare pericula, xdg nam Deus suapte natura infinitae potentiae et sapientiae est, omnia M eiie novit, omnia potest; sed: Oblatus est. quia ipse voluit, ** ad ostendendam infinitam caritatem suam erga homines, quod sicut bonus pastor animam suam posuit pro ovibus, 4 bonus princeps suo pro populo, sicut Iosias pro salute populi sui in bello interfectus fuit, ** sicut de Codro dicunt mortuum pro salute Atheniensium, ** ad ostendendum se verum amicum: Maiorem caritatlem nemo .habet, ui animam suam 22, 2-14. Cf. supra, Feria Sexta Post Cineres, pag. 54, not. 45. 30) Ct. 2 Par 3, 1. Meimnorabilium lib. 3, cp. 6, pag. 497. IN PARASCEVE 687 ponaí quis pro amicis suis,* ad demonstrandum nihil sibi carius, nihil sibi antiquius salute nostra. Nihil aliud esse videtur Christi passio nisi clara divini amoris sui erga nos demonstratio: Dilezit nos ei tradidit semetipsum pro nobis. *? Carior Christo salus nostra quam vita propria, hinc tradidit in cruce spiritum ut mortuum hominem vivificaret, sicut ab initio flatu suo inanime hominis corpus vivificavit: 1? Inclinato capite tradidit spiritum. *" Cara homini libertas, cara commoditas, cara lux oculorum, carus honor, cara vita, cara mater; Christo salus nostra multo carior. Quis patitur hodie? Adduxit Pilatus Christum foras populoque ostendit et dixit: Ecce homo... ecce rez vester, * nam eum purpura indutum et spinis coronatum ostendit cum arundine in dextera eius: Ecce rez vester. III. Tolle filium tuum... quem diligis, Isaac, et... offer illum mihi in holocaustum, etc. A patre ductus fuit Isaac ad sacrificium, ad mortem. Christus per Regium Vatem ait, sicut hodie dixit in cruce: Deus, Deus meus, respice in me, quare me dereliquisti ? Longe a salute mea verba rugitus mei ... Clamabo per diem et non ezaudies, nocte el non est silentium mihi. ? Isaias ait eum percussum a Deo el humiliatum . .. Posuit in eo Dominus iniquitatem omnium nostrum. 9 Christus Petro dixit: Calicem, quem dedit mihi Paler, non vis ut bibam illum ? * Sed non tantum a Deo, licet principaliter sicut Pilato dixit: Non haberes potestatem adversum me ullam, nisi tibi datum esset, 55 sed etiam ab hominibus; hinc Regius Vates ait cervam a canibus insectatam: Circumdederunl me canes mulli, concilium malignantium obsedit me. Nec tantum a canibus, sed specialem etiam canem nominat: Erue a framca, Deus, animam meam ei de manu canis unicam meam ; salva me ez ore leonis el a cornibus unicornium humililatem meam ; nam passus est etiam a diabolo, qui canis est infernalis et leo rugiens, 55 nam Iudas tradidit eum postquam introivit in eum satanas. 9 Passus ab omnibus daemonibus, quos dicit unicornes, nam ait: antiph. 1 Vesp. 48) Eph 5, 2. 49) Cf. Gn 2, 7. 50) Io 19, 30. minus in eo, etc. 54) Io 18, 11. Vis ut lect. cod. 53) Ibid. 19, 11. 56) Cf. 1 Petr 5, 8.. 57) Io 13, 27. sed patitur ex infinita caritate pro nostra sulute, quamvis rex noster sit. Sicut Isaac ductus ad sacrificium n patre fuit, sic Christus patitur & Patre suo; patitur etiam ab hominibus per diabolum Incitatis; Haec est hora vestra et potestas tenebrarum. 59 Sic insidiatus fuit satanas calcaneum vitae Christi: Ipsum, semen, conteret caput tuum el tu insidiaberis calcaneo eius, sive conteres calcaneum ipsius. 5? Age nunc igitur, videamus et satagamus ut intelligamus a quibus patitur ab Christus passus-est, nam passus videtur a Deo, ab Angelis, ab hominiArtic bus, ab ipsa etiam Matre dolorem acerbissimum, cum vidit eam amanss"^ stantem iuxta crucem, gladio doloris acutissimo pectore transverberatam. 9? Abraham iturus ad sacrificandum Isaac, nihil dixit Sarae, ne amantissima mater doloris magnitudine exanimaretur; facile enim prae dolore mortua fuisset. Maria autem Mater Christi erat multo amantior, sicut Christus Isaaco multo erat pulcrior, multo gratiosior, multo sanctior. Diligebat adeo Sara Isaacum ut, quia die quodam vidit illum ab Ismaele molestia affectum, institit ut Abraham illum una cum matre domo eiceret, quod et factum fuit. * Et quomodo ferre potuisset illius mortem? illius occisionem? Si tulisset, ferre tamen absque acerbisimo maximoque dolore non potuisset. Sic Maria. De nuru Heli sacerdotis legimus quod, cum audisset arcam Dei quae dolens captam a Philisthaeis, prae doloris magnitudine extincta fuit et picis E mortua; *? Maria autem magno Dei miraculo remansit viva, sed non "uma — Sine maximo acerbissimoque dolore. Sicut Iacob videns tunicam filii Mire sui Ioseph sanguine intinctam et credens a fera pessima devoratum, dolore inconsolabili affectus fuit, 9 sic hodie Maria. Ipsa autem sic dolens, stans iuxta crucem, Christi dolorem supra modum augebat. Passus ab Angelis; nam Angelus qui de coelo venit confortians putütur ab — eum, * magno utique dolore et tristitia affecit, sicut Isaias proodd pheta missus a Deo ad regem Ezechiam et dicens ei: Dispone domui tuae, quia morieris lu et non vives, nuntio illo Ezechias magno affectus fuit dolore, nam convertit faciem suam ad parietem et flevit * multis cum lacrimis. De Christo autem, post Angeli confortationem, legimus quod factus est in agonia . . . et factus est sudor eius velut guttae sanguinis decurrentis in terram. 99 Passus a satana et angelis eius: Post bucellam introivit in Iudam a daemonibus, Satanas; 9 Haec est hora vestra el potestas tenebrarum. Multo graviora 21, 9-14. 62) Cf. 1 Rg 4, 19-20. 63) Cf. Gn 37, 33-34. 64) Lc 22, 43. IN PARASCEVE 689 Christus quam Iob a satana passus est, nam Iob flagellatus quidem et bonis omnibus privatus a satana fuit, sed non occisus; 9? Christus autem occisus in patibulo crucis. Passus ab Apostolis, derelictus ab omnibus, ** negatus a Petro, "? ap Apostolis, traditus venditusque a Iuda; ?' passus a principibus, ab Anna, a Cai- » peser pha, a concilio Iudaeorum, ab Herode et exercitu suo, ? a Pilato et !^5r2!issimo, ministris, tandem ab universo populo qui clamavit: Tolle hunc et. dimitte nobis Barabbam ; * Tolle, tolle, crucifige eum !?* Crucifige, crucifige eum!*5 Crucifigatur! ** Ah gentem ingratissimam! Haeccine reddis Christo pro collatis beneficiis, qui infirmos tuos sanavit, ? illuminavit caecos, "^ mundavit leprosos, ? suscitavit mortuos? 5? Sed tandem a toto passus est mundo, quia propter peccatum Adami, in quo totus continebatur mundus, patitur pro peccatis toatoto mundo tius mundi: Nos sicut oves erravimus, unusquisque in viam suam declinavit, et posuit Dominus in eo iniquitatem omnium nostrum. Vuineratus esl propler iniquilales nostras, attritus esl propter scelera nostra. 9 Quare nos omnes in causa mortis Christi extitimus et utinam nunc quoque non clamemus: Tolle hunc et dimitte nobis Barabbam, 9? dum mundum Deo praeferimus, satanam Christo, carnem spiritui, vitium virtuti, iterum Christum crucifigentes... et ostenlui habentes ! € De Isaac nullum peccatum legimus in Sacris Litteris, legimus — Deus tamen tamen eum a patre ductum ad mortem, persecutionem passum ab ^em Ismaele fratre et a Philisthaeis in Gerar; 9?! cum esset innocens a multis dn d passus est persecutionem. Sic Christus; hinc Regius Vates tadiait, cervuam dicit a multis canibus insectatam et exagitatam a summo mane, et Isaias : De angustia et de iudicio sublatus est, hebraice: np? 5Un5D0) "X vo, acoelu el a iudicio, sive magistratu, Iro $ y iudicum consessu, sublatus esl, praecisus est de lerra viventium, 95 sqq.; Lc 22, 55-62; Io 18, 17-27. 71) Ct. Mt 27, 47-49; Mc 14, 43-45; Lc 22, 47-48; Io 18, 2-3. 72) Cf. Lc 23, 11. 73) Ibid. vr. 18. 74) Io 19, 15. 14, 14; 15, 21-28. 30-31; Mc 6, 5. 53-56; Lc 4, 38-40; 13, 10-17; Io 5, 1-10. 78) Ct. Mt 9, 27-30; 15, 30-31; Lc 18, 35 sqq.; Io 9, 1-7. 79) Cf. Mt 8, 1-3; 11, 5; Lc 17, 12-14. ctc. Ordine inverso affert hos vrr. 82) Lc 23, 18. 83) Hebr 6, 6. 84) Gn 26, 14-27. 85) Ms.: Meltzer umimiscpath luKach. S6) 353, 8. Vulg.: Abscissus est de terra viventium. sic enim Christus a concilio Iudaeorum et a furente populo postulatus fuit ad mortem. Sed in cruce nonnisi de Patre conqueri videtur: Deus... Deus ut ostenderet. Tt&US, quare me dereliquisti ?' Isaac a solo patre ductus ad mortem fuit jei duse — Del iussu; grave mandatum ut pater amantissimus unicum et dilectismue simum filium suis manibus iugularet et combureret. Sed ostendit quod, t licet carissimus ei filius esset, multo tamen carior erat Deus; ita hodie ostendere voluit Deus cariorem et antiquiorem illi fuisse salutem mundi vita ipsa unici Filii sui: Sic... Deus dilexit mundum, ut Filium suum unigenitum daret. 9? IV. Tolle filium tuum unigenitum quem diligis, Isaac, et vade in terQuae ram visionis atqu» ibi offeres eum in holocaustum, etc. Passus fuit Isaac Bine dh laborem itineris, onus lignorum, vincula super struem lignorum, Benni Nine aries postea inter spinas inventus passus fuit gladium et ignem. R eet pied gius Vates quae Christus passus est ita aperit: Quoniam tribulalio proxima esl el non est qui adiuvet ... Sicut aqua effusus sum: totus, inquit, sanguis meus effluxit corpore multis vulneribus confosso, et dispersa sunt omnia ossa mea, separata, divisa, suis locis dimota, ab invicem disiuncta, nam: Foderunt manus meas et pedes meos dinumeraverunl omnia ossa mea.9* O dolorem acerbisimum! Isaias vero ait: Virum dolorum et scientem infirmitatem... Vere languores nostros ipse tulit et dolores nostros ipse portavit; et nos putavimus eum quasi leprosum et percussum a Deo et humiliatum ; ipse aulem vulneratus est propter iniquitates nosíras, attritus est propter scelera nostra; disciplina pacis nostrae super eum... Posuit Dominus in eo iniquitalem omnium nostrum . . . Dominus voluit conterere eum in infirmitate . . .. Tradidit in mortem animam suam et cum sceleratis repulatus est. ?? Passus est Christus intrinsecus et extrinsecus talia et tanta, ut Pasus est non valeat quis pro dignitate verbis assequi quae Christus passus est poii dd in horto, in domo Caiphae, in domo Pilati, in domo Herodis, iterum in domo Pilati, et tandem crucem portans et in ipsa cruce clavis confixus. Quid passus sit Christus declarat nomen Moria, amari- 17-18. 90) 53, 3 sqq. IN PARASCEVE 691 tudo Dei, phrasis hebraica, qua quaecunque pro rei magnitudine verbis explicari non possunt, divina dicuntur: mons Dei, ?! ignis Dei, 9? civitas Dei. *: Abraham Isaaco manifestare minime voluit quod duceret eum ad sacrificandum Domino, sed interrogatus ab ipso: Pater mi. AI ille respondit : Quid vis, fili ? Ecce, inquil, ignis et ligna ; ubi est victima holocausti ? Respondit: Deus providebit sibi victimam holocausti, fili mi. * Noluit illum tali tantoque animi dolore afficere. Deus autem Christo mortem et passionem ipsius longe ante revelavit et hanc ob causam in horto coepit pavere et taedere, ?9 contrislari el moestus esse * ac dicere: Tristis esl anima mea usque ad mortem. ?' Passus fuit Isaac laborem itineris et oneris, portans ligna holocausti usque ad verticem montis, passus est vincula, sed non passus est gladium et ignem, haec enim aries passus est pro eo immolatus; Christus autem et gladium et ignem passus est: Si in viridi ligno haec faciunl, in arido quid fiel ? *» Si ignis divinae iustitiae et irae ita ardet in viridi ligno, in homine innocente, quid faciet in arido, aptissimo ad comburendum, in homine peccatore? Voluit Dominus Deus ut Christus unigenitus ipsius Filius solveret divinae iustitiae debita pro homine, cuius fideiussor esse voluit usque ad minimum quadrantem. Peccaverat homo per superbiam, en Christus humiliatus: Ego ...sum vermis et non homo, opprobrium hominum el abieclio plebis, ? humiliatus est usque ad mortem crucis; !!? peccaverat libidine et voluptate, en Christus poenis doloribusque affectus; peccaverat avaritia, en Christus bonis omnibus spoliatus et nudatus: Secundum mensuram delicli erit et plagarum modus. 101 Iob sanctus traditus fuit potestati satanae, sed cum moderamine: Veruntamen animam illius serva ; '? Christus autem traditus fuit potestati daemonum absolute, ut facerent contra eum quaecunque voluissent: Haec est hora vestra et poleslas tenebrarum ; sic Pilatus tradidit Christum voluntati Iudaeorum, voluntati inimicorum ipsius, nam sciebal quod per invidiam (radidissenl eum '? summi sacerdotes. Vulg.: Sciebat enim, elc. passus est in anima, nam Deus ipsius passionem et mortem longe ante revelavit; passus est rigorem divinae iustitiae, ipse enim esse voluit fidciussor pro homine; passus est odium inimicorum tum invisibilium tum visihilium; iE Sic traditus Christus est potestati et voluntati inimicorum suorum, cum visibilium tum invisibilium daemonum: Iesum... tradidit volunlati eorum; Adiudicavit fieri pelitionem eorum. !* O sententiam iniquissimam! Sicne damnatur iustus et innocens homo ad mortem, sine causa, sine crimine, sine processu, sine probationibus, sine testibus? Et quis unquam vel scelestissimus a iudice traditus est potestati et voluntati crudelium inimicorum suorum? O summam iniustitiam! Sic a Dalila scelestissima femina traditus fuit Samson in manus Philisthinorum. 105 Talia et tanta Christus passus est hodie, quod si omnia tormenta, passus est mnartyria, supplicia martyrum Veteris et Novi Testamenti in unum omnes poenas sensus et collata appenderentur in statera una cum Christi passione, quasi damni ; . 106 supra omnes üT€nà maris haec gravior appareret. Sunt duo poenarum genera: martvres simul. sunt poenae damni et poenae sensus. Christus gladium et ignem passus est, summas maximasque damni et sensus poenas; damni quidem quoad honorem, famam, aestimationem, mortem ipsam, nam mortuus est per summam ignominiam turpissimo mortis genere; sensus vero, quia: A planta pedis usque ad verticem capitis non est in eo sanitas ; 19? Nos pulavimus eum percussum a Deo el humiliatum. V. Multa autem erant quae sanctum Christi cor supra quam credi Multa potest affligebant, maxime in Calvario, in cruce. Affligebat cor ipsius fuerunt E . . : quae Christ; ClVitas lerusalem, quam in prospectu habebat, sciens quod in poeatfiigebant, nam tanti facinoris brevi erat funditus evertenda; nam hanc ob causam in die palmarum videns civitatem flevit super eam. 9 Affligebat cor ipsius infinita populi multitudo, quae ex universa ludaea et Galilaea venerat ad diem festum, !^? tum propter ignominiam mortis ipsius, tum quia sciebat et praevidebat iram Dei cito casuram super eos. Affligebant cor ipsius principes sacerdotum et scribae, qui irridebant et subsannabant eum, !? laeti de ignominia, cruciatibus et morte ipsius. Affligebant latrones, qui crucifixi erant cum eo, quia conviciabantur ei, et quia in bono et malo latronibus praevidebat quam pauci salvandi erant merito sanguinis et mortis ipsius, quam multi damnanIN PARASCEVE 693 di. Affligebat cor ipsius Ioannes dilectus discipulus tura quia eum solum videbat, !? alios vero Apostolos ob scandalum crucis dispersos: Quia, inquit, scriptum esl: Perculiam pastorem el dispergentur oves gregis ; "? videbat Apostolos et discipulos suos tanquam oves in faucibus rugientis leonis et lupi infernalis; tum etiam quia videbat eum magno dolore affectum, ita ut prae doloris magnitudine nec loqui potuerit Christo, nec respondere ei cum dixit: Ecce Mater (ua. ^ Sed supra modum affligebat cor ipsius afflictissima et dolentissima Mater stans iuxta crucem ipsius, quae cum loqui vellet, non poterat, ut Filium suum consolaretur, nec respondere ei quidem potuit cum dixit: Mulier, ecce filius [uus ; 95 flere tantum et amarissimas lacrimas fundere cum infinito animi dolore poterat. Quam vere dicere poterat cum Ieremia plangente destructionem civitatis lIerusalem et templi: O vos omnes qui transitis per viam, attendite et videte si est dolor sicul dolor meus ; !!9 dicere cum Noemi: Vocate me Mara... quia amaritudine valde replevit me Omnipotens. !* Si enim David, audita morte Ionathae amici sui, non potuit a lacrimis temperare, dicens quod diligebat eum sicut mater filium suum, !!? et audita morte Absalom, filii parricidae, flebat inconsolabiliter, quomodo flebat hodie Maria mortem et qualem mortem, bone Deus, unici et dilectissimi Filii sui, sponsi sui, patris sui? Nam Christus ei et filius et sponsus et pater erat amantissimus: Positus est hic... in signum cui contradicetur el tuam ipsius animam períransibit gladius, *? idest mortalissimo afficieris dolore in morte unigeniti Filii tui. VI. Quia fecisti hanc rem ei non pepercisti filio tuo unigenito propter me, benedicam libi el mulliplicabo semen tuum. ??? En praemium et corona magni facinoris ex magna erga Deum pietate et caritate: a sacrificio suo Abraham magnam gloriam apud Deum meruit; sic divinum hoc sacrificium. Est etiam crux arbor vitae: ?! Ezalíari oportet Filium hominis, ul omnis qui credit in ipsum non pereal, sed habeat vilam aeternam. *? Virga Moyses humiliavit Pharaonem, vicit Aegyptum, salvavit Israelem, !?? sic Christus cruce; sicut etiam Moyses sed supra modum aspectus afflictissimae Matris stantis iuxta ipsius crucem. Sacrificio suo Christus magnam apud Deum coronam meruit, nam diabolum vicit, mundum redemil, gratiam et vitam Aeilernam nobis acquisivit, el In cruce gloriam divinitatis suae ostendit. manu virgam tenens in vertice montis extensis brachiis pugnavit contra Amalec et vicit, ?* sic Christus, extensis in cruce brachiis, diabolum et infernum vicit, in cuius signum monumenla apería sunt el mulla corpora Sanctorum, quae dormierant, surrexerunt el .. . venerunt in sanctam civitatem et apparuerunt mullis, ** quia ad vitam immortalem, aeternam, beatam surrexerunt. Sic vitam et felicitatem aeternam meruit Christus mundo passione et morte sua. Meruit Abraham obedientia, caritate et pietate sua erga Deum universae posteritati suae divinam benedictionem et gratiam magnamque gloriam apud Deum et homines; Christus autem passione et morte sua non solum per modum meriti, verum etiam per modum sacrificii pro peccato et holocausti Deo gratissimi, per modum etiam redemptionis pretio sanguinis sui et satisfactionis Deo pro nostris debitis, acquisivit nobis tum gratiam tum gloriam Dei, gratiam Spiritus Sancti: Dimitte illis ; V6 Ecce Mater... ecce filius tuus; et ipsum etiam Spiritum Sanctum: Jnclinato capite tradidit spiritum; ? vitam aeternam: Multa corpora ... surrexerunt; et ipsum etiam paradisum: Hodie mecum eris in paradiso. 9* Sic crux Christi facta est nobis veluti navis qua in paradisum navigamus, arca salutis aeternae sicut arca Noe. !?? Sic magnum fructum attulit mundo passio Christi et mors, ait enim: Nisi granum frumenti cadens in terram mortuum fueril, ipsum solum manet, si autem mortuum fuerit, multum fructum afferl ; ?? ipse nanque est granum sinapis. ??! Sibi etiam Christus gloriam acquisivit, nam ait: Cum exaltatus fuero a terra, omnia traham ad meipsum ; ?**? Cum ezaltaveritis Filium hominis, tunc cognoscelis quia ego sum. !? In cruce Christus ostendit gloriam divinitatis suae totam commovens mundi machinam; !* in morte coepit gloria Christi, quoniam sic ostendere voluit se supra hominem esse, nam hominis gloria, licet potentissimi regis et imperatoris, licet Pontificis Summi, in morte finitur; ante mortem magna gloria principis est, divina quaedam maiestas videtur, post mortem nihil est. In Christo autem e contra evenit: post mortem omnis Christi gloria: Humiliavit semetipsum... usque ad morlem... Mc 4, 31; Lc 13, 19. 132) Io 12, 32. Vulg.: Si exaltatus, ctc. 133) Ibid. 8, 28. IN PARASCEVE 695 crucis ; propler quod el Deus exaltavit illum el donavit illi nomen quod esL super omne nomen. 995 - VH. Pater, dimitte illis, non enim sciunt quid faciunt. 9* Isaias , e ait: Pro transgressoribus rogavit ; " Paulus vero, quod exauditus fnupieFuvtt est pro sua reverenlia, 9 De fructu passionis Isaias sic loquitur: passionis Si posuerit pro peccato animam suam, videbil semen longaevum el vomemet luntas Domini in manu eius dirigelur, idest prosperabitur. Pro eo quod laboravit anima eius, videbit et saturabitur ; in scientia sua iustificabit ipse iustus servus meus mullos el iniquilales eorum ipse porlabil. Ideo dispertiam ei plurimos et fortium dividet spolia, pro eo quod tradidit in morlem animam suam el cum sceleralis repulatus est... ipse peccata multorum tulit et pro transgressoribus rogavit. ?*? Fructus enumerat passionis multos et magnos tum quoad Christum tum etiam quoad nos; nam quoad ipsum ait: Videbit semen longaevum et voluntas Domini in manu eius prosperabitur .. . videbit el saturabitur . .. disperliam ei plurimos el cum fortibus dividet spolia, in hebraeo illud longaevum est prolongabit dies, qua phrasi vita Christi aeterna post mortem designatur. Semen Christi fideles dicit, Ecclesiam dicit, sic enim Deus Cad oe Abrahamo promisit infinitam pene posteritatem, quia Isaac immolavit. Videbit et saturabitur, beatus erit. Cum audivit fructum praedicationis Apostolorum, Christus exultavit, ut Lucas ait, in Spiritu Sanclo ; 9 Gaudium magnum ferit] in coelo super uno peccatore; *! gaudet pastor inventa ove, mulier inventa drachma, pater clementissimus quia filium salvum recepit. 4? Et voluntas Domini prosperabitur: Haec est... voluntas Dei, sanctificatio vestra, !*? ut impius convertatur et vivat; ! Meus cibus esl ul faciam voluntatem eius qui misil me, ul perficiam opus eius. M$ Sic praedixit Isaias de fructu passionis, quod Paulus Nm postea manifestius praedicavit: Propter quod cl Deus exaltavit illum M com el donavit illi nomen quod est super omne nomen, ut in nomine Iesu s,aeaicavit. omne genu [lectatur. ** Disperliam ei plurimos et cum fortibus dividel quoad Christum Lc 15, 3 sqq. 143) 1 Thess 4, 3. 144) Gf. Ez 33, 11. 145) Io 4, 34. spolia, hoste superato, parta victoria: Caplivam duzit caplivitalem, dedil dona hominibus. !* Quoad nos vero ait: Iustificabit ... mullos .. . peccata eorum poríabit ... peccala multorum tulit, nam: Posuil in eo iniquitatem omnium nostrum. Alludit ad typum hirci, supra cuius caput sacerdos in die expiationis ponebat omnia totius populi peccata et in desertum mittebat. 4 Acquisivit Christus in passione vestem candidam, vestem purSie omnia puream, coronam spineam, sceptrum arundineum, tandem crucem mPheens et clavos, quae etiam mysteria sunt et Dei dona sunt. Sicut enim ei Moyses vidit lateres, 4? quos Hebraei faciebant in Aegypto, conversos goin. — in sapphiros sub pedibus Dei,!*? sic omnia haec conversa sunt in altissimam gloriam divinumque Christi honorem, quae ad iniuriam et contumeliam illata fuerunt. . IL. ALIA HOMILIA! Sicut Moyses ezallavit serpentem in descrlo, ita exaltari oportet Filium hominis, ut omnis, etc. ? I. Celebramus hodie sacratissimum dominicae passionis mystePassio Chris. rium, ex quo totius humani generis salus dependet. Hodie iustus Abel multis figuris ends . . ? S "Tn UNT presignata 2D iniquo fratre impie crudeliterque occiditur;? hodie innocentissimus t aU5 [oba satana immanissimo humani generis hoste crudelissime flagellapestes tur * et a pianta pedis usque ad verlicem ? capitis plagatur; hodie sanctissimus Isaac a proprio patre supra altare ligneum immolatur; 5 et tandem hodie serpens aeneus in deserto super lignum exaltatur. ? Cum enim divinissimum hoc salutis nostrae mysterium in Sacris Litteris a prima mundi origine multis sit sacrarum figurarum veluti hieroglyphicis praesignatum, multis Prophetarum oraculis praedictum IN PARASCEVE 697 et quatenus sacrificium Deo gratissimum ad placandam iram Dei, vel quatenus pretium redemptionis nostrae, vel quatenus punitio . et satisfactio divinae iustitiae, vel tandem quatenus sacramentum pro remedio humanae salutis; specialiter tamen praefiguratum fuit in sacrificio Isaac quatenus sacrificium Deo gratissimum, et in exaltatione serpentis in deserto quatenus remedium salutis efficacissimum; sicut etiam fuit sanguis agni paschalis, ut liberarentur electi Dei ab Angelo mortis. ? Quoniam vero serpentis exaltatio singularissimum et illustrissimum fuit ipsius Christi testimonio divini huius mysterii et sacramenti hieroglyphicum, animus est ut, favente Deo et Spiritus Sancti gratia suffragante, dicamus de tanto, tam ineffabili et incomprehensibili passionis dominicae sacramento, saltem quae in sacra hac figura mystice designantur. Videndum autem erit nobis primo quidem, cur Christi passio ezaltatio dicitur; secundo, cur Christus per serpentem aeneum designatur; tertio, de fine huius exaltationis et effectu quem sortita fuit; quarto, a quibus, ubi et quando exaltatus fuit; quinto, tandem, de spectaculo exaltati serpentis, ut eum omnis populus spectaretur. II. Nobis igitur dicendum primo est aliquid de passione Christi in communi et, ut hinc exordiamur, cur Christus passionem dixit exaltationem, cum Paulus humiliationem maximam eam dixerit: Humiliavit semetipsum... usque ad mortem, morlem aulem crucis, ? mortem facinorosorum hominum, indignam viro ingenuo, ita ut non liceret civem romanum in crucem adigere, !! et. tamen Christus Dei Filius, Rex regum et Dominus dominantium, ! passionem dixit exaltationem : Oportet exaltari Filium hominis ; Cum ezaltaveritis Filium hominis ; *? Cum exaltatus fuero a terra. ? Plane, quoniam passio Christi simul fuit exaltatio et humiliatio, sicut ipse ait in Psalmo: Ezaltatus aulem, humiliatus sum el conturbatus; 4 exaltatio in oculis Dei,humiliatio in oculis mundi; exaltatio in oculis fidelium et electorum 297-298; Brissonius Barn. J. C. Antiquitates selectae ex Iure Civili, lib. 1, cp. 13, pag. 21." Quatenus remedium salutis Specialiter figurata fuit per serpentis nenei exaltationem in deserto. Passio Christi fuit exaltatio et humiliatio: exaltatio in oculis Dei et electorum, humiliatio in oculis mundi et reproborum; Dei, humiliatio in oculis reproborum et infidelium, sicut Paulus ait: Praedicamus Christum crucifizum, ludaeis quidem scandalum, gentibus autem stullitiam, iis aulem qui salvi fiunt, Dei virtutem et Dei sapienliam,?* sicut columna nubis, in qua erat Angelus Domini, splendida erat oculis Hebraeorum, obscura et tenebricosa oculis Aegyptiorum. !$ Christus autem non humiliationem dicit, sed exaltationem, sed Christus. quoniam sicut de gemmis non est iudicandum nec aestimandae sunt C lodbE ad iudicium imperiti bubulci, sed ad iudicium peritissimi gemmarii, «wa IP* sic de rebus sentiendum est secundum iudicium sapientissimi Dei, nunquam biodd 2 non secundum iudicium insipientis et stulti mundi. Tunc magni fit cor quam ineruee aurum cum in fornace optimum invenitur, tunc magnopere aesti- P9''* ^ matur adamas cum in incude ictus malleorum sustinet; nunquam maior fuit Iob in oculis Dei quam cum in sterquilinio nudus totusque plagatus solidissimam animi sui virtutem ostendit tanquam aurum in fornace probatum; sic Christus nunquam maior fuit in oculis Dei quam in sua passione in cruce positus. III. Dicitur eraltatio quoniam fuit illustrissimum martyrium Pnssio Christi, tanto illustrius quovis alio martyrio cuiusvis alterius maroeuc^ tyris, quanto sol splendidior est quovis splendidissimo coeli astro. Si dece quis suspendatur in infami patibulo ob patrata scelera iuste damnatus porcina ad ultimüm supplicium, huius quidem infamis et vituperio digna martyrium, Inors est; si quis damnetur ad acerbissima tormenta et supplicia a crudeli tyranno ob Christi fidem, huius mors illustris est, omni laude digna, quia de morte iudicandum ex causa est. Laudantur omnes martyres quia propter iustitiam, propter virtutem, propter legem Dei passi sunt persecutiones et supplicia; at Christus caput est martyrum. ! Dicitur exaltatio quia causa fuit exaltationis: Propter quod et Ereignis Deus exaltavit illum, etc.;" sed praecipue dicta est ezallatio quia quam maXi"* in cruce et passione Christi hodie quam maxime exaltata est Dei miexaltata fut ' sericordia, iustitia et caritas: misericordia erga peccatores, iustitia mísericordia, . PNE REIS : iustitia et Contra peccatum, quod sic Deus punit in persona unici Filii, et caritas caritas Dei, IN PARASCEVE 699 erga mundum: Sic... Deus dilexit mundum, ul Filium suum unigenitum daret. !? Hic exaltata Christi potentia, sapientia et bonitas omnisque virtus Salvatoris: iustitia, prudentia, fortitudo et temperantia; nunquam se maiorem Christus ostendit. Exaltata Christi potentia in miraculis maximis in cruce editis: commovit mundum, vicit diabolum, superavit mortem, spoliavit infernum, aperuit paradisum, velum templi scissum est ut sancta sanctorum revelarentur;!? destruxit peccatum, donavit gratiam: Gralia el veritas per Iesum Christum facia est. ?? Exaltata Christi sapientia atque prudentia, quia hic Deum praetulit mundo, vitam aeternam temporali, coelestia bona terrenis, salutem animarum proprio corpori, commutavit vitam temporalem cum aeterna, mundanum honorem cum gloria paradisi, imo cum gloria Dei, modicum voluptatis cum felicitate perpetua, mortuus est unus homo ne tota gens periret, mortuus in corpore ne totus mundus periret in corpore et spiritu, mortuus in tempore ne mundus periret in aeternum, passus est in corpore ut toti mundo daret felicitatem et beatitudinem tum corporis tum animae. Exaltata Christi sapientia et ars, qua satanam humani generis seductorem ac deceptorem fefellit, qua mundum contempsit opere, docens quod omnia quae in mundo sunt, floccipendenda sunt propter Deum, nihili facienda sunt, viliora stercoribus reputanda sunt, quoniam: Vanitas vanitatum et omnia vanitas. ? Sic nihili fecit Christus temporalia bona: nudus mori voluit; honorem mundi: ignominiam crucis elegit; voluptates corporis: flagella, spinas, clavos sustinuit; vitam corporalem pro consequenda aeterna vita libentissime dedit. In cruce Christus tanquam sapientissimus medicus pro salute humani generis saluberrimum optimumque et efficacissimum antidotum composuit divina quadam arte contra venenum serpentis antiqui. Luce clarius videbit si quis consideret Adamum in paradiso et Christum in Calvario, culpam illius et meritum huius, illius inobedientiam et obedientiam huius, superbiam illius, huius humiliChristi potentia, prudentia, sapientia, ars tunquam peritissimi rucdici, a et bonitas; Christus ipsc exaltatus, quia in cruce agnitus fuit Filius Dci, exaltata virtus animi Sanctissimae Matris tatem, illius vitium, huius virtutem, peccatum illius in perniciem totius humani generis, gratiam huius in salutem; si quis consideret lignum scientiae boni et mali ? et lignum crucis, lignum utique mali et boni, nam illud quidem prius fuit lignum vitae, honoris et voluptatis, postea lignum mortis, ignominiae et poenae; hoc autem lignum e contra. Sic Paulus Christum crucifixum dixit Dei sapientiam. Hic exaltata est Christi bonitas caritasque divina; mortuus est enim propter nimiam caritatem suam: Ego sum pastor bonus ; bonus pastor animam suam dat pro ovibus suis.?* Maiorem caritalem nemo habel, ut animam suam ponat quis pro amicis suis. ** Hic Christus pro salute nostra in remissionem peccatorum instituit Sacramenta, thesauros divinae gratiae, deditque Ecclesiae. Hodie corpus et sanguinem suum nobis in cibum et potum dedit, ** latroni poenitenti paradisum dedit, ?" moriens ipse mortuos ad vitam revocavit,?9 pepercit inimicis, pacem eis obtulit, pro eis Patrem exoravit,?? pro salute inimicorum sanguinem fudit, sustinuit mortem: Cum adhuc inimici essemus ... Christus pro nobis mortuus est. *? Hic Christus exaltatus est, quoniam agnitus est Filius Dei. Nusquam mirabilior Christus apparuit quam in cruce: mirabilior quam in transfiguratione inter Moysen et Eliam, *' mirabilior quam apud Isaiam in medio Seraphim, ? quam in coelo in medio Angelorum; hinc Cherubim mirantes divinum propitiatorium sanguine septies aspersum * contemplabantur cum stupore et extasi. ** David in pugna contra Goliath ?* mirabilior apparuit quam in throno regni Israel; Samson in pugna contra exercitum Philisthinorum inermis pugnans et vincens. 99 Hic exaltata est gloria paradisi, hic dignitas Ecclesiae dignitasque naturae humanae, animae rationalis; hic valor gratiae, hic poena inferni quanta sit, hic qualis satanae potestas, hic qualis quanta fuerit virtus animi Sanctissimae Virginis Matris Crucifixi, divina plane et mirabilis, nam: Stabat iuzía crucem lesu Mater eius. * etc. Affert ex Breviario Rom., Com. Apost. 2 antiph. 1 Vesp. 26) Cf. Mt 26, 26-29; Mc 14, 22-25; Lc 22, 19-20; 1 Cor 11, 23-25. 27) Cf. Lc 23, 42-43. 28) Ct. Mt 27, 50-53. 1-3; Mc 9, 1-3; Lc 9, 28-30. 32) Ct. 6, 1-3. 33) Ct. Lv 4, 6. 17; 16, 14. IN PARASCEVE 701 Stabat: O magnum miraculum! Quomodo afflictissima Mater plena infinito dolore - Tuam ipsius animam pertransibit gladius, *? — transverberato corde stare poterat? Dolor nascitur ex amore; qualis est amor tenerae matris erga unicum filium, pulcherrimum, obedientissimum, virtutibus moribusque ornatissimum et matris amantissimum, qualis amor optimae matris erga optimum filium, talis erat Maria, talis Christus; et tamen stabat. O mirabilem virtutem animil O divinam fortitudinem pectoris! O plane divinum cor Mariae! Sed aliarum quoque sanctarum animarum virtus hic demonstratur, nam non sola Maria stabat, sed s(abant ... iuxia crucem Iesu Mater eius et soror matris eius Maria Cleophae et Maria Magdalene *? cum aliis mulieribus quae secutae eum erant a Galilaea; *? stabat et Ioannes: Cum vidisset ... Matrem et discipulum stantem, quem diligebat. * O caritatem et fidem sanctarum animarum in Christum! Quales fundebant lacrimas dum hae fideles animae se mutuo aspiciebant! Aspectus illi quales sagittae erant, quam acuti gladii verba! Bene prophetavit Zacharias: Aspicient in eum quem confizerunt et plangent eum planctu quasi super unigenitum et dolebunt super eum, ul doleri solet in morte primogeniti. In die illa magnus erit planctus in Ierusalem. * Sic Sancta Ecclesia plangit hodie passionem et mortem sui Sponsi, sui Creatoris et Redemptoris, unigeniti Filii Dei. Sicut olim synagoga per singulos annos celebrabat magno cum fletu lugubria funeralia pro morte sancti regis Iosiae, qui pro publica salute populi sui pugnans contra inimicos populi in bello mortuus fuerat, 9 sic nunc Ecclesia plangens quasi amantissima sponsa passionem et mortem dilectissimi sponsi, celebrans ipsius funeralia nos invitat ad lacrimas, ut sanctas illas animas imitemur, quae sub cruce stantes inconsolabiliter plangebant et lamentabantur, magnum sentiebant dolorem, quia magno Christum prosequebantur amore. Si nullum nos sentimus dolorem, signum est quod nullum habemus erga Christum amorem. Quis in morte carorum non plangit? Unde dolor? Ex amore. Christus autem ait: Qui amat patrem vel matrem vel filios vel fratres plusquam me, non est me dignus, * non est verus christianus, spiritum Christi et aliarum animarum quae cum en stabant iuxta crucem. Plangit hodle Ecclesia ob mortem Christi et nos quoque ad lacrimas invitat. non habet, caritate divina non est praeditus. Nos ergo insensati, absque ullo dolore, quid dicemus? O corda plus quam lapidea! IV. Sicut Moyses exaltavit serpentem in deserto, ita exaltari oportet Detma: lilium hominis, ut omnis qui credit in illum. ** Declarat Christus brisa quisnam est qui patitur, dicens quod mysticus serpens exaltatus fuit, qu nentur, et quisnam iste serpens: Filius hominis: Iía exaltari oportet Filium Dei et Fiiius Aominis. Sed num tantum Filius hominis? Subiungit: Sic enim Deus Temi" — dilezit mundum, ut Filium suum unigenitum daret. Qui patitur ergo est Filius Dei et Filius hominis, verus homo et verus Deus: Qui cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est esse se aequalem Deo, etc. * Titulus crucis ostendit quisnam sit iste qui patitur: Iesus Nazarenus Rez ludaeorum .* v Sed quam ob causam Christus seipsum serpentem appellavit ? serpentem — Figura serpentis, noxii et venenati animalis, inimici hominis, satanae Sul nar proprie convenit, qui in serpentis figura hominem decepit et perNeige didit, ** peccati veneno letaliter infecit. Quid luci ad tenebras? Quid Christo ad Belial?** Quomodo ergo Christus figuram serpentis assumpsit? Utique quia venit in similitudinem carnis peccati,9? idest apparuit similis hominibus peccatoribus; neque enim ille verus fuit serpens, sed similitudo serpentis absque veneno, sicut et Christus absque peccato, non verus fuit homo peccator. et quis Licet autem Christus dicere potuisset quod sicut Isaac immolatus iE piscom fuit, sicut agnus paschalis occisus, sicut templum Dei a Chaldaeis fut ipsius destructum, ** sicut Ionas in mare deiectus et a magno pisce devoTREE ratus fuit, ? sic ipse passurus et moriturus erat. Tamen nec Isaacum aut Ionam voluit seipsum dicere, non agnum paschalem, non templum Dei, non petram in deserto percussam, 9 sed serpentem exaltatum, quoniam serpens ille singularissimum quoddam fuit Christi hieroglyphicum. Erat ex aere, validissimo metallo, et figuram serpentis habebat, quod est prudentiae symbolum: Estote... prudentes sicut serpentes, * quoniam Christus, ut Paulus ait, est Dei virtus et sapientia. Ne existimes, homo, Christum vel non potuisse vel nescisse mor- $2) Cf. Ion 2, 1. 53) Cf. Xx 17, 5-6; Nm 20, 8-11. 54) Mt 10, 16. IN PARASCEVE 703 tem effugere, nam cum sit ipse Dei virtus et sapientia, sicut verus Deus, omnia potest, omnia novit; sed oblatus est quia ipse voluit. 55 Hinc serpens ille hebraice Tw 55 appellatur; vere seraph Christus, divina praeditus caritate, homo totus ignis apud Ezechielem.5 Vide si poterat mortem effugere: uno tantum verbo prostravit militum cohortem omnesque Iudaeorum ministros et principes, qui ad eum comprehendendum abierunt, ** et Petro dixit: An... non possum rogare Patrem meum et ezhibebit mihi modo plus quam duodecim legiones Angelorum ? ** Sed oblatus est quia ipse voluit, ad ostendendam caritatem suam erga nos, nam Christus dilezxil nos et tradidit semetipsum pro nobis ; ** Bonus pastor animam suam dat pro ovibus suis. 9 Vere seraph Christus, totus ignis, totus ardor amoris erga nos. Quis Christum reddidit impotentem, ut non valeret seipsum defendere, sed sineret se comprehendi, ligari, flagellari, crucifigi hodie, nisi amor? Angeli sunt multo potentiores hominibus; unus Angelus una nocte occidit omnia primogenita totius Aegypti, * unus Angelus una nocte interfecit exercitum Sennacherib centum octoginta millia militum. $5 Sic Angeli sunt multo potentiores hominibus, mali angeli malis hominibus; potentia satanae nota est ex libro et historia Iob. Christus hodie potentissimus fuit contra omnes malos angelos, contra omnes daemones infernales; vicit satanam et spoliavit infernum, in cuius signum aperiuntur monumenta et resurgunt mortui: Cum fortis armatus custodit atrium suum, in pace sunt omnia quae possidet; si aulem fortior eo superveniens vicerit eum, universa arma eius auferet . . . el spolia... distribuet. ** Fuit hodie Christus leo fortissimus contra daemones et agnus mansuetissimus cum hominibus; serpens vivus contra serpentes infernales, sicut virga Moysi facta serpens vicit ac devoravit omnes serpentes magorum Pharaonis; 55 sed cum hominibus fuit serpens aeneus, inanimis, ac si insensatus lapis fuisset Christus, aut homo aeneus: flagellatus, percussus, spinis coronatus, crucifixus, nihil respondit, tacuit, patienter tulit, nunquam se defendit. SerSerpens ille appellatur seraph ad designandam Christi caritatem, quae Ipsum impotentem reddidil ut non valeret se defendere; nam hodie potentissimum se ostendit contra omnes daemones, sed cum hominibus mansuetissimum, vere mysticus Samson, qui vitam suam tradidit pro snlute nostra. Non tantum vitam suam Christus propter nos prodegit, sed 'etiam honorem; : mortuus est enim morte infamissima ex infinita cnritate sun, pens aeneus potentissimus fuit contra omnes ignitos serpentes, ipse solus in ligno exaltatus pugnavit contra innumeros serpentes ignitos, venenatissimos, perniciosissimos, et omnes vicit ac profligavit; ab hominibus autem se in ligno suspendi permisit, neminem laesit, multos salvavit. Ostendit Christus hodie quod non tantum suis commodis, sed etiam vitae propriae salutem nostram praetulit, sicut Samson pro salute populi sui in vindicta inimicorum suorum morti se obtulit. * Et quis nescit quod Samson in benedictione Dan a patriarcha Iacob dictus fuit coluber in via, cerastes in semita *! ob damna quae illaturus erat Philisthaeis, populi sui capitalibus inimicis? Sic Christus mysticus Samson. V. Sed parum est quod dixi, Christum vitae suae omnibusque suis commodis salutem nostram praetulisse, praetulit etiam honori quod rarum est, quod singulare est, quod sine exemplo est. Ut amicus verus pro salute amici exponat se mortis periculo vitamque suam prodigat, duello confligat cum hoste pro honore vel salute carissimi amici, rarum quidem est, sed tamen evenit aliquando; sed quod salutem amici quis non tantum vitae, sed etiam honori suo praeferat, hoc inauditum est. Ut homo velit pro amico subire carceres mortemque infamem, quis audivit unquam tale ? et quis vidil huic simile ? 99 ut homo crimen laesae maiestatis in suum principem admiserit, rebellis a suo principe ad inimicum defecerit, dilapidato principis thesauro, et amicus velit ad satisfaciendum aequitati et iustitiae principis indemnitati consulere, damna restaurare et criminis poenas meritas subire, etiam mortem ipsam latronum seditiosorum, rebellium turpissimam subire, inauditum est. Hoc egit Christus. Quomodo mortuus 'est Christus? Tanquam latro cum latronibus, in medio latronum. *? Sed quis latrocinium commiserat? Non ipse, qui peccatum non fecit, *? sed homo, sed Adam primus homo, in quo adhuc erat omnis homo. Sic ex caritate accepit figuram serpentis absque veneno, similitudinem hominis peccatoris sine peccato. Iacob pelles induit, pilosus similis Esau factus fuit," cum vere pilosus non 27-28; Lc 23, 32-33; Io 19, 18. 70) 1 Petr 2, 22. 71) Cf. Gn 27, 11-19. IN PARASCEVE 705 esset; sic Christus non ad surripiendam benedictionem Patris, sed maledictionem, sed punitionem, quam nos omnes merebamur. O infinitam caritatem! Similem se fecit Christus latroni malefactori, ut captus a iustitia ^et cum pro malefactore satisfaceret, veluti si duo homines statura, vultu, icd habitu simillimi essent, unus autem eorum facinus aliquod perpe- "'"5e» se trasset et alter a iustitia comprehenderetur, et tanquam verus amicus Peccatoribus, volens pro amico pati et subire poenas quas ille merebatur, interrogatus a iudice an et quomodo facinus illud perpetrasset, de quo accusatus erat, taceret ille nihilque se excusaret. Sic Christus egit hodie; non se excusavit, non se defendit, tacebat coram iudice Pilato, ila ut miraretur praeses vehementer. ?* O summum amorem! O divinam caritatem! O inventionem amout poenas ris mirabilem! Iacob finxit se esse Esau, qui non erat; David aliquando ud cc ai insanum se finxit cum sapientissimus esset, ? rex Israel, mutato habitu, a ? legitur descendisse in proelium, fingens se privatum equitem, sicut etiam de Codro Atheniensium rege narrant historiae; * sed Christus pro nobis peccatorem se finxit, ut poenas nobis peccatoribus debitas a divina iustitia acciperet ac sustineret; rex, mutato habitu, serviles induit vestes, formam accipit servi ut servum salvet a morte; ut eum liberet de manibus iustitiae, ipse, forma servi accepta, seipsum tradit manibus iustitiae. Quis unquam talem vidit aut audivit caritatem ? Vere hic serpens appellari potuit Seraph, serpentis induit formam, ^ parere hominis reipublicae perniciosi: Si dimittimus eumsic... venient Romani — vovit el tollent nostrum locum el gentem. ** Perniciosiorem reipublicae aestiseclcsilintopus marunt scelestissimo Barabba, latrone, homicida, seditioso; traditus distin est morti Christus, ille autem salvatus,?* nam aiunt: Hunc invenimus ?*'*"àit subvertentem gentem nostram ; ? Seductor ille ait. ** Sic venil in simililudinem carnis peccati, sed absque peccato, agnus absque macula, sol iusliliae; '? sed cupiens pro nobis mortem subire, adductus ad praesidem in multis accusatus nihil respondit, non fuit confessus peccatum aliquod, quoniam peccatum nullum commiserat, sed nec negare voluit, quoniam Adami peccatum induerat. Potuisset venire Christus in mundum in gloria, sicut in transfiguwt caritatem. Tatione apparuit, sicut venturus est ad iudicandum mundum; sed irs abit sic non potuisset divinam caritatem suam mundo manifestare: Nam moriendo . . . . Y NET . patetaceret, 51 COgnovissent, nunquam Dominum gloriae crucifizissent.9 Ad manifestandam igitur caritatem suam venit ut serpens aeneus, fortis, solidus, nam Ezechiel vidit Christum, cuius species erat sicut aspectus aeris candentis. * Sed, bone Deus, quid in nobis operari deberet divina Christi Talem Chris. haec caritas? Ionathas videns quod Saul occidere volebat Davidem, urdenm. hac ratione extinxit in eo malam illam voluntatem dicens: Non pecdebemus — capif tibi ef opera eius bona sunt ... valde, et posuit animam suam in manibus suis percussitque philisthaeum. *? Pro te, inquit, exposuit se manifesto mortis discrimini, nunquam tibi nocuit, in multis iuvit; cur eum vis occidere? Homo autem peccans, ait Paulus quod iterum Christum crucifigit. € Haec igitur meditatio non expellet a nobis malam voluntatem, ut a nobis. non extinguet peccandi libidinem? Si pulcra mulier turpem aliquam aci mina inaculam haberet in facie, uti maculam viri quam secum tulit a ventre DE di matris, sciretque nullo modo posse auferri maculam vitiumque illud, libidinem. , pisi sanguine sponsi faciem abluat, quanto amore prosequeretur sponsum si ad maculam illam auferendam sanguinem suum prodigeret? Sic Christus egit, ut Paulus ait: Christus dilexit Ecclesiam et tradidit ... semelipsum pro ea, ut illam sancli[icaret, mundans eam lavacro aquae in verbo vilae, ul exhiberet ipse... gloriosam Ecclesiam, non habentem maculam... sed ut sit sancta et immaculata. * Hanc igitur ob causam palitur omnigena Filius Dei, Rex regum el Dominus dominantium, princeps paradisi, ut ita intraret in gloriam suam. 55 Quid igitur agendum nobis? Chrislus passus est pro nobis, vobis relinquens exemplum. * O utinam nos cum Uria ratiocinemur: Arca Dei ... et dominus meus Ioab, etc. 8 Vulg.: Jn manu sua et percussit philisthaeum. 83) Cf. Hebr 6, 6. 84) Eph 5, 25-27. " Vulg.: Seipsum tradidit pro ea, etc. 85) Cf. Lc 24, 26. 86) 1 Petr 2, ?1. IN PARASCEVE 707 VI. Sicul Moyses exaltavit serpenlem in deserto, ita ezalitari oportet Filium hominis, ul omnis qui credil in illum non, etc. Videndum est qualia et quanta pro nobis hodie passus est Dominus, serpens iste exaltatus, unigenitus Filius Dei. Exaltatus est in deserto: venit ex paradiso Angelorum in desertum mundi huius. Et quidem Christi passio hie desertum mystice appellatur, in quo Israel multa passus fuit, in quo Deus Moysi inter spinas c! flammas ignis apparuit, *5 et populo visus fuit in caligine et in flamma ignis ardentissimi tanquam in fornace, 9? in quo habitare Deus ipse voluit sub pellibus mortuorum animalium. * Desertum aridum horridumque, quod nonnisi spinas et tribulos germinabat, nonnisi silvestres arbores infrugiferas producebat, habitatio ferarum truciumque bestiarum, in quo populus amarissimas reperit aquas in Mara. ? Duo debemus Christo, tum quia multa bona reliquit in paradiso proptei nos, tum quia multa mala passus est in deserto, veluti si princeps altae coronae sciens multos servorum suorum in dura servitute detineri a crudeli tyranno eosque disponat redimere et ad munus hoc peragendum, ut pro voto succedat, ipsemet velit, mutato habitu, assumat mercatoris formam et incognitus pergat ad tyranni provinciam pro servis redimendis, ita ut nullis parcat expensis imultaque a barbaris illis patiatur incommoda, certe humanissimo huic principi et amantissimo patri subditorum suorum duo debent redempti omnes: et bona quae in suo regno, in sua civitate, in sua regia reliquit, et multa incommoda quae passus est tanquam hospes et peregrinus incognitus. Ita adamussim Christus egit: Accipiens formam servi ... habitu inventus ut homo. *' Venit in mundum ad redimendos homines a captivitate et durissima satanae servitute liberandos, sicut Moyses ad liberandos Hebraeos missus a Deo in Aegyptum fuit, quoniam Pharao crudelissimus tyrannus gravissimo servitutis iugo eos premebat?! multaque Moyses in Aegypto incommoda passus fuit. Sed quaenam lingua dicere aut quis intellectus capere in aeternum possit qualia et quanta bona propter nos Christus in paradiso reliquit, ubi millia millium Angelorum ministrabant ei el decies millies Passio Christi mystice desertum appellatur, ad significandas multas tribulationes. Duo Christo debemus, tum quia multa bona in | Peradiso reliquit, tum quia multa mala sustulit propter nos, quae nulla mens unquam eapere potest, Passio enim Christi vere fuit gravissimum et atrocissimum martyrium, martyrium superans omnium martyrum, centena millia assistebant ei ? * Bona illa nec oculus vidit nec auris audivit nec in cor hominis ascenderunt. ?* Videamus saltem an dicere vel mente capere possimus qualia et quanta mala in hoc deserto passus sit. VII. Sicut Moyses exaltavit serpenlem in deserto, ila exaltari oportet Filium hominis. O desertum aridissimum et horridissimum, in quo Aaron summus pontifex ** et Moyses summus princeps mortui fuere, *' Christum designantes! In deserto percussa fuit petra semel et iterum: ** Petra autem erat Christus ; *»? in deserto manna pinsebatur in mortario: *" manna autem erat Christus: Ego sum panis vivus qui de coelo descendi. ?!" Ezaliavit serpentem in deserto. Quid fuit hortus Christo nisi desertum? Quid domus Annae, domus Caiphae, domus Pilati, domus Herodis, atrium Pilagi nisi desertum, habitatio truculentarum bestiarum ? Quid locus Calvariae nisi desertum supramodum horribile? Multa passus fuit Christus in horto, multa in domo Annae, multa in domo Caiphae, multa in domo Pilati, multa in domo Herodis, in atrio Pilati, ac tandem in Calvario. Sed ut uno dicam verbo, passus est Christus hodie gravissimum airocissimumque martyrium. Multos quidem legimus martyres in Sacris Litteris, sed quidam passi sunt martyrium externum tantum, absque ullo doloris sensu et absque ullo damno, sicut Isaac, !** Daniel in lacu leonum 193 et tres pueri in fornace babylonica;?*5 alii passi sunt martyrium externum cum sensu doloris carnis, sicut Abel, !95 sicut Zacharias sacerdos, !99 sicut Stephanus Protomartyr, !?' Iacobus apostolus frater Ioannis; 08 et alii tandem, martyrium externum cum gravissimo dolore et martyrium internum, sicut fuit Iob, qui a satana gravissimum martyrium passus fuit, cum maximo etiam cruciatu interno ob acerbissimum dolorem quem in animo sentiebat propter amissionem omnium bonorum et incursionem tot tantorumque malorum. 10? Tale fuit hodie martyrium Christi, internum et externum et IN PARASCEVE 709 utrunque maximum, acerbissimum, atrocissimum. Martyrium internum patet in horto ubi ait: Tristis est anima mea usque ad moriem, 9 ubi coepit pavere et taedere, ! contristari e moestus esse, Y* ubi factus est ín agonia, ubi prae acerbissimo animi dolore et cruciatu factus est sudor eius velut gultae sanguinis decurrentis in terram. *. De hoc Christi martyrio verum illud est: O vos omnes qui iransitis per viam, attendite et videte si est dolor sicut dolor meus. !'* Externum autem martyrium manifestum est in captura et vinculis, cum tanquam latro comprehensus fuit a cohorte et ministris Iudaeorum, !!5 manifestum in domo Annae, Caiphae, Pilati, Herodis, in atrio Pilati et tandem in loco Calvariae gravissimum et acerbissimum. Nam duosunt genera poenarum quibus a divina iustitia puniuntur rei: sunt poenae damni, ut exilia, publicationes bonorum, privatio honorum ac dignitatum ac huiuscemodi alia; et sunt poenae sensus, afflictiones, torturae cruciatus et tormenta corporalia. Utraque poenarum genera passus fuit Iob a satana, sic et Christus hodie, nam bonis omnibus expoliatus fuit, crucifixus nudus, quamvis non esset Christus dives ut Iob, U6 nam ait: Vulpes foveas habent et volucres coeli nidos, Filius autem, etc. Quod spectat ad mundum, tria tantum habebat Christus: corpus, honorem, erat enim magnae apud homines existimationis, magni nominis et celebratissimae famae, tandem discipulos quos tanquam filios carissimos diligebat. Ipsius corpus crudelissime tractatum, cruciatum, laceratum fuit, ita ut a planta pedis usque ad verticem !18 non fuerit in eo relicta sanitas. Sed quis nesciat quod homo nobilis, nobili animo praeditus et generoso corde, multo magis sentit vel minimam laesionem honoris quam magna vulnera et laesiones corporis? Quis autem nobilior Christo, qui Filius erat Dei et rex paradisi, Dominus Angelorum et secundum carnem ex regali stirpe et progenie David? 3? Quales autem laesiones honoris excogitari possunt maiores iis quas hodie passus est Christus? Comprehensus fuit et ligatus a cohorte et ministris Iudaeorum, Vulg.: Sicut gutlae, etc. 114) Thr 1, 12. 115) Cf. Mt 26, 55; Mc 14, 48; Lc 22, 52. Lc 1, 206-38. internum In spiritu, externum In corpore. Duo sunt genera poenarum: damni et sensus; utraque Christus passus est: maximam ignominiam et maximos. ductusque ad tribunalia tanquam latro, accusatus et calumniatus corporis Do ] . . eruciatus; tanquam seditiosus, publicae pacis perturbator, seductor, idest haeresiarcha et divinarum legum transgressor, tanquam reus criminis laesae maiestatis, delusus ab Herode tanquam insanus, ??? flagellatus a Pilato tanquam homo de plebe vilissimo, a militibus Pilati spinis coronatus et purpura indutus in derisum, tandem tanquam publicus latro cum latronibus morte turpissima damnatus, in infami patibulo suspensus et pendens etiam in cruce ab inimicis suis derisus illususque fuit multisque improperiis affectus. ??! Tandem maximum animi dolorem sensit videns se a discipulis passus est; derelictum, quos tanquam filios carissimos diligebat, videns oves maximum . I ^ : a s : I animi suas bonus pastor in faucibus lupi infernalis, in faucibus rugientis 4delerem |? jeonis, qui circuif quaerens quem devoret. ?? Nullum dolorem sensit horto praeviden maiorem sanctissimus Iob quam audita morte carissimorum filiodispersionem Apostolorum, Tum; ? sic Christus hodie videns dispersas oves suas: Perculiam pastorem et dispergentur oves, ** videns in spiritu mortuos filios suos. Qualem dolorem sensit Iacob ob mortem, ut putabat, filii sui Ioseph1123 Et tamen undecim alios filios habebat; quid si omnes illi uno die mortui fuissent? Apostoli autem filii Christi erant, non carne, sed spiritu; hodie autem spiritu omnes mortui fuerunt. O dolorem immensum! O acerbissimum animi martyrium! Tanto maius et acerbius omni corporali martyrio, quanto animus suapte natura nobilior est corpore. Hinc non legimus tristatum Christum de martyrio corporali dum flagellaretur, dum coronaretur spinis, dum crucem portaret, dum crucifigeretur, et tantopere tristatum legimus de spirituali in horto: Tristis est anima mea usque ad mortem. Non quod non maximum summumque et acerbissimum dolorem senserit caro illa sanctissima, delicatissimum Christi corpus Spiritus Sancti opera formatum, sed quod dolor hic corporalis comparatione spiritualis, quem sentiebat in animo, nullus erat. Quod si causam scire cupis cur Christus talem tantumque doloes rem senserit in horto, cum nullum ibi externum pateretur in corpore horribilem — cruciatum, aestimo hanc praecipuam fuisse causam, quoniam statim deformitatem peccati IN PARASCEVE ; 711 ingressus in hortum occurrit ei peccatum Adae, quod in horto commissum fuit. Monstrum horribile, supramodum horrendum et terribile supra quam excogitari possit peccatum est, quod Angelos pulcherrimos reddidit daemones horrendae deformitatis; ipsum autem omnibus daemoniis, omnibus infernalibus monstris, inferno ipso, mille infernis multo horrendius est. Non potuit Christus peccati aspectum ferre absque maximo terrore et horrore; nam ad aspectum unius peccati horrerent omnes Angeli paradisi, Christo autem occurrerunt omnia simul peccata totius mundi. Gravissimum est peccati onus, unde ait ille: Iniquitates meae supergressae sunt capul meum et sicul onus grave gravatae sunl super me. peus autem in horto posuit supra dorsum Christi omnia peccata mundi: Posuit... in eo iniquitatem omnium nostrum ; 1? Peccala nostra ipse pertulit in corpore suo. '*? Christus autem, licet magnus esset gigas, non potuit sub tanta mole non gemere. Hinc veluti succumbens oneri, pronus iacebat in terra et prae nimio pondere sanguinem sudabat: Faclus est sudor eius sicul gullae sanguinis decurrenlis in terram. Si homini in deserto horribilis draco occurreret ad eum devorandum, nec valeret effugere, quo invaderetur horrore! Christo occurrit. draco peccati cum septem capitibus ad eum devorandum, nam nonnisi peccatum vere Christum occidit. Passione Christi delenda erant omnia peccata, sacrificium fuit pro peccatis; sacrificium autem Deo spiritus contribulatus, cor contritum et humiliatum, *?? non enim nisi per poenitentiam deletur peccatum. Fuit Christi passio poenitentia pro peccato humani generis, poenitentia autem a contritione et dolore cordis incipit. Peccatum igitur fuit quod Christo maximum terrorem horroremque incussit, maximum dolorem inflixit: Magna est... velul mare coniritio tua : * en mare Rubrum in horto, in quo omnia peccata erant demergenda. 3! Hoc autem erat, fratres, quod animum Christi maxime excruciabat, quoniam praevidebat quod adhuc post passionem et mortem suam regnaturum erat peccatum in mundo, etiam in Ecclesia, in christianis. Ad quid talia tantaque passus est Christus, nisi ad destruenet sentiens se peccatis totius mundi onera!um, peccatum enim fuit vera causa passionis eius ; sed maxime excruciabatur praevidens peccatum regnaturum in mundo post passionem suam. Crux Christi mirabile lignum, in quo mundus snlvntus fuit. Crux Christi exaltatio et tentatio fuit: dum peccatum? Hic est omnis fructus, ut deleatur iniquitas, mundi malitia, superbia, avaritia, luxuria; et tamen adhuc regnat peccatum in mortali nostro corpore. 9? VII. Sicut Moyses exaltavit serpentem in deserto, ita ezaltari oporlet Filium hominis, ut omnis qui credit in illum, etc.. Serpens ille mysticus exaltatus in ligno fuit, Christus autem, unigenitus Filius Dei, in ligno crucis positus, elevatus in altum fuit. Per lignum periit mundus, per lignum voluit Deus ut salvaretur mundus; per lignum vicit satanas, perlignum victusa Christo fuit; lignum vitae factum fuit causa mortis, lignum mortis factum est causa vitae, via salutis, scala coeli, porta paradisi, clavis thesaurorum Dei: Baiulans sibi crucem exivit in eum, qui dicitur Calvariae, locum ... ubi crucifixerunt eum. 3 In ligno exaltatus fuit serpens, ligno percussa fuit petra in deserto, supra arcam ligneam positum fuit divinum propitiatorium in sanctuario, supra mensam ligneam panis propositionis, * supra altare ligneum immolatus Isaac; 95 sic et Christus supra lignum exaltatus, supra lignum crucis positus pro salute mundi, nam in ligno salvatus fuit mundus, humanum genus ab aquis diluvii. ** Baiulans sibi crucem. Haec enim baculus est lacob, quo pertransivit Iordanem; ?" haec virga Moysi humilians Pharaonem et domans universam Aegyptum salvansque Hebraeos; haec Aaron virga quae miraculo floruit et fructus fecit; 99 haec altare sacrificiorum; haec baculus David quo perrexit ad percutiendum superbum gigantem Goliath philisthaeum. !?? Crux hoc in loco dicitur exalfatio, altitudo: Ezxaltavil serpentem ; Fac serpentem aeneum et pone eum pro signo, !'? hebraice: oy*w. 341 quasi pi by. sit supra lignum altum, siquidem etiam malus navis hebraice dicitur Q3, utin Isaia legimus: Donec relinquamini sicut malus navis supra verticem montium et quasi signum super collem ; 1€ vexillum etiam militare dicitur O23, eo quod in altum levetur, sicut Isaia 5 legimus: Levabit signum in nationibus ; 9 sic vexillifer Rg 17, 40-43. 140) Nm 21, 8. 141) Ms.: Hel nes, et infra: Hal nes et: Nes. 1N PARASCEVE 713 dicitur DD. '* Significat igitur haec vox exaltationem et etiam tentationem, nam ponitur cum Deus tentavit Abraham, ** tentare autem est experimentum, periculum facere. O nobile mysterium! Crux Christo tentatio fuit, sicut Abrahamo sacrificium Isaac. Ibi Deus tentavit sanctissimum illum senem, ipsius erga Deum pietatem et caritatem, praecipiens ut sacrificaret unicum et dilectissimum filium; hic Deus tentavit Christum ut sacrificaret ei seipsum: Per Spiritum Sanctum semetipsum obtulit. 14e Nobis autem exaltatio fuit, vexillum militare, signum victoriae, malus navis Ecclesiae. Cum Moyses erexisset altare Domino, appellavit illud 'v2 mnm, ad Dominus ezxaltatio mea, V8 sive vexillum meum. Isaias sic Christum appellat: In die illa radix Iesse, qui stat in signum populorum, ipsum gentes deprecabuntur.?* Alludit Isaias ad mysterium serpentis exaltati, qui erat in vexillum, in exaltationem populi, ipsum gentes Tequirent, in ipsum oculos figent. Et quidem crux Christo tentatio ac probatio fuit, sicut fornax auro; sic enim crux altare est holocausti de lignis settim, !5? lignum cui appensus fuit botrus terrae promissionis, 1$! virga qua percussa petra fuit in deserto. Fuit etiam vexilIum triumphale quod, parta victoria, in arce erigitur. Nobis vero exaltatio est; facta est enim nobis arca salutis, scala coeli, porta paradisi. Accidit in cruce miraculum, quod in virga Aaron, quae quidem arida erat, sed divino miraculo tanquam arbor viva fronduit et fructus fecit; !? facta fuit nobis crux sicut arbor illa mirabilis Nabuchodonosor, quae coelum tangebat ramisque totum mundum implebat suisque fructibus omnium animalium genus pascebat, quae sub illius umbra requiescebant; !9 facta est nobis arbor vitae, crux enim credentibus vitam largitur aeternam; arbor illa mirabilis ad ripam fluminis paradisi, faciens fructus per duodecim menses singulis mensibus, ef folia ligni ad sanitatem gentium; !* arbor scientiae boni nissi. 148) Ex 17, 15. 149) 11, 10. 150) Cf. Ex 27, 1; 38, 1. Christo tentatio fult, nobis vero exalt»tio. Ad hoc mysterium alludit etiam Isaias. Mirabilis arbor crux Christi, quae nobis fncta fuit arbor vitae et vere arbor scientiae boni et mali, baculus peregrinationis nostrac. Ligno Crucis vineitur diabolus, frangitur cordis durities, el mali, 55 in cruce enim cognoscimus caritatem Christi, bonitatem Dei, malitiam satanae, poenas inferni, vanitatem mundi, perniciem peccati, valorem gratiae et pretium gloriae paradisi. Facta est nobis ipsa crux sicut lignum illud, quo Moyses dulcissimas reddidit aquas Mara amarissimas: !** Virga tua et baculus tuus ipsa me consolata sunt.1* Facta est nobis mensa panis propositionis, nam Christus est panis vitae; aureum candelabrum, quoniam Christus lucerna est ardens et lucens, ** lux mundi; !59? facta est nobis arca Testamenti, in qua servabantur thesauri virtutis, sapientiae et bonitatis Dei. !9" Arbor Christi crucis ipsi quidem Christo amarissimos fructus produxit, nam in cruce fel et acetum gustavit, 1€! nobis autem fructus dulcissimos ac suavissimos. Fuit crux Christo onus gravissimum, nobis autem onus leve et iugum suave. 1€? Sed propter nos Christus libentissime crucem tulit, ut esset haec nobis baculus peregrinationis nostrae, nam Hebraei iter facturi ab Aegypto in terram promissionis baculos manibus tenebant; !9? ut esset nobis baculus Iacob ad transeundum sine periculo flumen Iordanis, quod interpretatur fluvius iudicii; Christi autem merita iuvabunt electos, omnes veros Christi fideles et crucis amatores in die iudicii. IX. Et baiulans sibi crucem exivit in eum, qui dicitur Calvariae, locum. O felices qui cum Christo et post Christum crucem suam baiulant! Qui vult venire post me, abneget semetipsum el tollat crucem suam el sequalur me, !* nam: Qui sequitur me, non ambulat in tenebris, sed habebit lumen vitae. !55 Per crucem enim vincitur diabolus, sicut per virgam Moyses superavit Pharaonem, David vicit Goliam. 166 Ligno crucis frangitur cordis durities, ita ut ex corde contrito erumpant lacrimae et fletus poenitentiae, sicut ligno Moyses de petra eduxit aquas. Si quis ferreum habeat cor, demersum in aquis volupHebr 9, 4. 161) Cf. Mt 27, 34. 40; Mc 15, 36; Lc 23, 36; Io 19, 29-30. vult post me venire, etc. Affert ex Breviario Rom., Com. unius Martyris, 2 Vesp. antiph. ad Magnificat. 1653) Io 8, 12. 166) Cf. 1 Rg 17, 40, - Emn————— — ——————————ÓÜÓnwíYmÜ— neus À e IN PARASCEVE 715 tatum mundi huius, per crucem extrahet illud, sicut Eliseus fecit ; 19 Si quis cor habeat carneum, tangat illud ligno crucis et statim resolvetur in flammas divini amoris, sicut fecit Angelus Gedeonis virga tangens carnes sacrificii positas super petras. !*? Hoc ligno gustatur dulcedo coelestium consolationum, sicut Ionathas virga tulit et gustavit mel. 169 Felices qui post Christum baiulant crucem! Nam haec signum est Dei vivi,signum [hau in frontibus electorum Dei,!*? character ovium Christi, signum praedestinationis et electionis aeternae. Crux malus est navis Ecclesiae, nec tantum malus, sed etiam gubernaculum in manu Christi gubernatoris et ancora. O felices et beatos qui virtutem crucis agnoscunt, sicut cognovit Christus, cognovit Andreas,!? cognovit Paulus: Mihi... absit gloriari nisi in cruce Domini nostri Iesu Christi ! "? Haec Christi thronus est, thronus Salomonis !? et sceptrum regni: Thronus tuus, Deus, in saeculum saeculi, virga aequitatis, idest rectitudinis, virga regni lui ; Y* baculus mensorius quo ?5 aedificium Ecclesiae mensurandum est ad perpendiculum in cruce. Nulla est concupiscentia carnis sed summa afflictio, nulla concupiscentia oculorum sed summa paupertas, nulla superbia vitae sed summa humilitas, nullum vitium sed omnis virtus, nullum peccatum sed omnis gratia. Crucis rectissima et iustissima regula dirigenda et regulanda vita nostra est: Quicunque hanc regulam secuti fuerint, paz super illos el misericordia. !$ : Mirabile est quod operatus est Christus in cruce: erat prius infame patibulum; eam autem Christus adeo honestavit, ut ornamentum nunc sit regum et imperatorum, ut a regibus, imperatoribus, Pontificibus Summis, principibus et universo fere mundo tanquam divinum numen adoretur summoque sit in honore. Sic cum amara esset, Christus eam dulcem ac desiderabilem effecit; gravis erat, levem et suavem reddidit; instrumentum prius erat mortis et ignoininiae, facta est instrumentum aeternae vitae et gloriae. Christo quidem instrumentum fuit cruciatus extremi, poenae et martyrii intolera- 9, 4-6. 171) Cf. Breviarium Rom., die 30 Nov. in Festo S. Andreae Ap. lect. 2 noct. signantur electi. Crux Ghristo thronus est, nobis autem rcgula vitae, nam infame patibulum Christo mutatum fuit in thronum gloriae, instrumentum mortis in Instrumentum vitae et in nrmaturam Dei contra daemones: hinc Christus exaltationem et gloriam suam eam appellavit; sed nobis etiam facta est fortitudo fragilitatis nostrae. e » bilis, instrumentum mortis et ignominiae in oculis mundi, sed in oculis Dei instrumentum gloriae, hasta Saul, hasta regia, qua Christus contra satanam, mundi huius principem, !? pugnavit et vicit, gloriose triumphavit. Quare trophaeum est victoriae Christi, mandibula asini in manu Samsonis, quae victoriam ei praestitit contra exercitum Philisthinorum et postea fons aquae vivae ei facta fuit ad levandam explendamque sitim qua ad mortem usque laborabat.!'5 Nobis autem facta est crux instrumentum vitae et gloriae, scala coeli, currus Eliae, !'? stemma divinae nobilitatis, gladius et hasta fatalis contra satanam et omnes daemones infernales, scutum in quo possimus omnia tela nequissimi ignea extinguere, '*? armatura Dei contra potestates tartareas et principes tenebrarum; !?' facta est insigne gentilitium, stemma summi regis et imperatoris Christi: El... apparebit signum Filii hominis in coelo, !'*? ita ut crux ab Angelis etiam summa veneratione adoretur; vexillum Christi regium, labarum imperiale; thronus effectus est gloriae Christi, in quo flexis genibus ab omnibus creaturis adoratur, coelestibus, terrestribus et infernalibus. Hinc eam Christus exaltationem, gloriam suam appellavit, fortitudinem et potentiam suam contra infernum, contra diabolum, contra mortem, contra peccatum, contra mundum, contra carnem spiritui inimicam. Sed crux facta est etiam fortitudo fragilitatis nostrae, hoc est enim quod s/abant ... iuxta crucem... Mater eius et soror Matris eius Maria Cleophae et Maria Magdalene; et cum.:. vidisset Iesus Matrem el discipulum stantem quem diligebal.!9 (Quomodo stare poterant in tanta afflictione spiritus, in tanta consternatione animi? Sed virtus crucis sanctas illas animas sustentabat, crux illis baculus erat fortitudinis, firmissimus scipio. Crux divinam tribuit virtutem, quam a Crucifixo accepit, ad ferendas forti animo magnas tribulationes, cruciatus insupportabiles. Accepit a cruce Christus infirmitates, in cruce nanque mortalem passus est infirmitatem et mortem ipsam; sed cruci dedit divinam virtutem; a cruce dolorem tristitiamque accepit eique gaudium et laetitiam dedit. 1IN PARASCEVE 717 X. Sicut Moyses exaltavit serpentem in deserto, ita exaltari oportet Filium hominis, ut omnis qui credit in illum, etc. A Moyse exaltatus fuit serpens in deserto, Christus autem, mysticus serpens, ab iis qui super cathedram Moysi sederunt !* crucifixus fuit. Non solum multa passus est Christus, sed a multis passus est. Abel occisus fuit a Caino fratre, Isaac immolatus a Patre, Iob flagellatus a satana; agni paschalis populus sanguinem fundebat;1955 Zacharias pontifex et sacerdos summus a furente populo fuit interfectus; !55 vitulus expiationis in die remissionis omnium peccatorum a principibus sacerdotum mactabatur, consentiente universo populo; !9?' petra in deserto a Moyse et Aaron percussa fuit; templum a Babyloniis dirutum; !** Ionas.a nautis proiectus in mare fuit. !*? Christus Dominus noster non tantum a Iudaeis, a principibus sacerdotum, scribis et Pharisaeis, ab Herode et Pilato passus est hodie, verum etiam passus a satana est et principibus tenebrarum, nam satanae opera traditus venditusque fuit a Iuda: Post buccellam, introivit in eum satanas ; 1*? satanae opera negatus a Petro: Satanas expetivit vos ul cribraret sicul triticum, ego autem rogavi pro te ut non deficiat fides tua, et tu aliquando conversus confirma fratres tuos. !*! Passus ab omnibus furiis infernalibus est, qui Iudaeorum corda exagitabant: Haec est hora vestra et potestas tenebrarum, !*? ideo, pendente Christo in cruce, tenebrae factae sunt super universam lerram, !9 quia omnes principes tenebrarum, omnes tartareae potestates conspiraverant hodie contra Christum, venerunt contra eum sicut Philisthiim contra Samsonem, !* magno exercitu comparato, omnibus collectis copiis. Hanc ob causam contra omnem naturalem pietatem omnemque humanitatem Christus flagellatus fuit, coronatus spinis, in cruce delusus, derisus, felle et aceto potatus, quia Iudaei ab infernalibus furiis exagitabantur. Hanc ob causam universus populus, qui a Christo magna et innumera beneficia acceperat, in morte ipsius conspiravit mortemque Christi tantopere desideravit, tantis clamoribus postulavit: Tolle, tolle, crucifige eum,19* crucifige, crucifige eum** et dimitte Non solum multa passus est Christus, sed etiam a multis, nam pnssus est a Iudaeis et fa satana, nobis Barabbam ; ' Sanguis eius super nos et super filios nostros, 198 quia daemones, cum ipsorum corda et animos possiderent, infernales flammas, tartareos ignes in eorum pectoribus accendebant, daemones per ipsorum ora venena spumabant, iratorum instar serpentum, ac per eorum linguas loquentes irarum flammas vomebant. Sed non tantum a daemonibus, a principibus populi, a Iudaeis, »b ipso à suismet discipulis passus est Christus; passus est etiam a Patre, Pare su, DamPaulus ait quod Deus proprio Filio suo non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit illum, !*? et Christus: Sic... Deus dilexit mundum, ui Filium suum unigenitum daret cruci et morti; Calicem, quem dedit mihi Pater, ron vis ut bibam illum ? *** Hinc pendens in cruce de Patre veluti conquestus fuit dicens: Deus meus, ul quid dereliquisti me ?*"* Sic Isaac a patre immolatus fuit, ligatus super struem lignorum. Et an non Spiritus Sanctus fuit qui per os Caiphae contra Christum tulit mortis sententiam dicens: Ezpedil vobis ut unus moriatur homo pro populo et non íoia gens pereat ? Hoc autem a semelipso non dizil, sed cum esset pontifex .. . prophetavit,?** idest per ipsius linguam et os Spiritus Sanctus locutus fuit. Sententia haec a Spiritu Sancto, a Deo lata fuit. XI. Sed alio modo Christus passus est a Deo, alio ab hominibus Sed aio et daemonibus; convenerunt in volito, in modo volendi differentes zm De» fuerunt Deus et homines. Iussit Deus Moysi ut exaltaret serpentem: d nba, exaltavit et minime peccavit, meruit gratiam apud Deum et homines; bas vnd praecepit eidem ut percuteret petram in deserto: percussit et peccavit, quia non secundum voluntatem Dei percussit, ex ira enim et indignatione magis quam ex fide et obedientia praecipientis Dei [percussit]. Ut Christus pro salute mundi moreretur in cruce, voluntas Dei Ut Christus. erat, praeceptum Dei erat, sicut praeceptum Dei fuit ut percuteretur reete petra, ut exaltaretur serpens, ut occideretur agnus paschalis, ut macines taretur vitulus expiationis, ut in holocaustum immolaretur Isaac. MEM Quomodo ergo peccaverunt Iudaei Christum crucifigentes, si Dei ei erat, 2 . » voluntas, Dei praeceptum erat? Quia non secundum voluntatem Dei hoc fecerunt. Si enim ea pietate qua Abraham unicum et dilecJect. cod. 201) Mt 27, 46; Mc 15, 34. 202) Io 11, 50-51. IN PARASCEVE 719 tissimum Filium suum 1saac voluit immolare, ut Deo obediret divinamque exequeretur voluntatem, ea pietate qua sacerdotes in templo munda et sancta animalia Deo sacrificabant, qua universus populus paschalem agnum occidebat, qua nautae sanctum Ionam in mare proiecerunt, cognoscentes talem esse voluntatem Dei; si, inquam, tali pietate Iudaei Christum occidissent, rem utique gratissimam Deoque supra modum acceptissimam fecissent, obtulissent enim sacrificium Deo suavissimum spirans odorem; etsi homines defuissent nec ferre valuissent in unigenitum Filium Dei manus immittere, Angeli paradisi hoc fecissent, sicut descendit Angelus de coelo ad confortandum Christum ?9 ad ferendam acerbissimam passionem mortemque crucis, quoniam talis erat voluntas Dei. Imo, quid dico? ipsa Virgo Sanctissima hoc fecisset, cum multo maiori caritate in Deum, multis ac infinitis pene gradibus praedita esset quam Abraham. Quare si ille ex magna in Deum caritate, divino urgente imperio, unicum et dilectissimum filium Deo sacrificare voluit, multo magis Maria. Quam ob causam putatis ipsam astitisse iuxta crucem, pendente ac vidente Filio? An ignorabat quod sua praesentia supramodum augebat dolorem Filii et afflictissimum illius animum suis lacrimis exacerbabat? Stabat tamen iuxta crucem Filii, quoniam talem esse Dei voluntatem agnoscebat; per Spiritus Sancti afflatum ibi stabat ut Deo obediret, non curabat quod supramodum dolores animi et cordis martyrium in pectore crucifixi Filii augebat. At vero, quia non sic Iudaei, non ex pietate, non ex obedientia Dei, non ex afflatu Spiritus Sancti ut divinam voluntatem implerent, sed ex diaboli suggestione, ex ira et odio Christum tanquam capitalem inimicum occidebant, sicut satanas sanctissimum Iob martyrizabat, sicut Cain fratrem suum iustum et sanctum Abelem acerrimo prosequens odio, tandem occidit, ?** sicut filii Iacob sanctissimum Ioseph fratrem suum odio habuerunt, occidere voluerunt, vilissimo pretio vendiderunt;??* ideo gravissime peccaverunt magnamque iram Dei meruerunt. Hoc est quod Christo summopere displicebat, quod sanctissimum ilius animum mirum in modum excruciabat. Hic erat calix ori ipsius amarissimus, quem prae nimia amaritudine quodammodo bibere ita ut si! homines defuissent, Angeli eum crucifixissent, imo ipsa eius Mater Sanctissima hoc fecisset. Sed Iudaei peccaverunt quia non secundum voluntatem Dei hoc fecerunt. Hoc autem excruciabat supra modum cor Christi, recusabat ac refugiebat: Pater, si possibile est, trariseat a me calis iste. 99 eum videret. Non refugiebat passionem et mortem, quam divina caritate praeditus quod per wummam SUummopere pro gloria Dei et mundi salute desiderabat; sed modus Patris s E : "mn . . . imuram Passionis et mortis ei supra quam dici possit displicebat, modum eerie horrebat, abominabatur, execrabatur impietatem inauditam, horrendam et execrandam ludaeorum crudelitatem, peccatum eorum supra modum horrendissimum, quod nec coelum, nec terra, nec infernus quodammodo prae horrore ferre potuit. Sic non displicuit Deo factum, sed modus quo Moyses petram percussit. Displicebat Christo quod per summam Patris iniuriam occidendus, flagellandus, conspuendus, crucifigendus erat. Nihil est quod magis animum Christi laedat, quod magis displiceat, horreat, quod acrius oderit quam peccatum. Haec summa est Christi iniuria, laesio omnium maxima, peccatum, impietas, ingratitudo, crudelitas. Ab omnibus ergo peccatoribus patitur Christus. XII. Dicas nunc mihitu, o christiane: si praesens tunc fuisses unus Ni! mags de populo, de turba, de principibus Iudaeorum, quid egisses? Num tu - Christo . s ia : ERE displicet quoque in Christi mortem spirasses, procurasses necem ipsius? Num peccatum, Barabbam potius quam Christum elegisses? clamasses: Tolle, tolle, crucifige eum ? Absit! Ego Christi capitalis inimicus, ego sanguinis unigeniti Filii Dei impius effusor? Nunquam Christo vel minimam : iniuriam intulissem, sed cum Maria et Ioanne iuxta crucem stare voluissem, cum sanctis illis animabus Christi fidelibus. Non ergo occidisses cum Iudaeis, non tradidisses cum Iuda, ?" non negasses cum Petro,? non reliquisses cum discipulis, *? minime, nequaquam. Quam ob causam? Quia haec magnae sunt supramodum iniuriae et offensiones. Si ergo tibi displicent Christi iniuriae, cur, quaeso, vivis in peccatis, sciens quod nihil est quod magis Christo displiceat animumque ipsius offendat quam peccatum? Displicuit multo magis Christo peccatum ludaeorum malaque illorum voluntas, animus impius, perversus, ingratus, quam propria mors. Cur igitur, si horruisses Christum occidere vel minima quavis iniuria afficere verboque laedere, non displicet tibi peccatum quod Christo multo magis diIN PARASCEVE 721 splicet quam mors? Si Christum non Barabbam elegisses, cur nunc vitium magis eligis quam virtutem, peccatum quam gratiam, mundum quam Deum, satanam quam Christum? Cur magis satanae vis morem gerere et obedire peccando et in peccatis perseverando. quam Christo bene operando et de praeteritis malis condignam poenitentiam agendo? Vide ne teipsum decipias, nam Deus non irridetur. ? Divus Paulus dicere videtur quod nonnisi a peccatoribus passus sit Dominus: Recogilate ... eum qui talem sustinuit a peccatoribus adversus semelipsum coniradiclionem, ul non deficiatis animis vestris, *** cum tamen etiam a Deo, a diabolo et daemonibus omnibus passus sit. Existimo enim quod sicut olim rex Syriae pugnans contra regem Israel, iussit exercitui et militibus suis ut nonnisi regem Israel quaererent, contra personam regis pugnarent, ?'? sic hodie cum daemonibus egerit satanas. Tamen a peccatoribus passus dicitur Christus, quia nonnisi peccata quam maxime sentiebat. In Christi passione multa peccatorum genera legimus: peccatum ignorantiae in turbis seductis a principibus, scribis et Pharisaeis, ut Christum ad mortem postularent; peccatum ex intirmitate in Petro, in Apostolis, in Pilato, qui cognovit innocentiam Christi sciens quod per invidiam (radidissenl eum, *? tamen timens calumniam Iudaeorum apud Caesarem, iniuste et contra conscientiam, nullo servato iuris ordine, Christum damnavit; peccatum ex malitia in Iuda proditore, in pontificibus, principibus sacerdotum, scribis et Pharisaeis; Iudas ex avaritia Christum vendidit tradiditque, Iudaei ex odio occiderunt, Pilatus ex iniustitia damnavit, quia hominem magis timebat et seipsum plus diligebat quam Deum; pontifices ex invidia et odio inveterato, pleni avaritia, ambitione et superbia. Quis autem non videat quod adhuc vivunt peccata haec in mundo? Vitium autem est sicut ignis qui naturam suam nunquam mutat, semper est ignis, semper urit et semper devorat, quandiu cibum invenit, nunquam dicit : sufficit. *'^ Ex iisdem causis iidem oriuntur effectus. ?!$ Sic peccatores omnes rei sunt mortis Christi, quia si 2138) Axioma philosophicum, de quo cf. Aristot. Arnalyl. Post, cp. 17, t. 1, pag. 108-109. hinc D. Paulus dicit Christum nonnisi passum a peccatoribus esse. In passione Christi multa legimus peccatorum genera. Peccatores omnes rci sunt mortis Christi. 122. FERIA SEXTA praesentes tunc fuissent, idem procul dubio egissent, sic Paulus ait: Rursum Filium Dei crucijigentes el osientui habentes. ?16 XIIL Sicut Moyses exaltavit. serpentem in deserlo, iia exaltart: Videndum — oportet Filium hominis, ut omnis qui credit in illum. Tandem videndum SEES nobis est ad quid passus sit Christus. Serpens ille exaltatus in ligno C. fuit ut omnes ab ignitis serpentibus morsi letalique veneno infecti in serpentem illum piis oculis intuentes curarentur, liberarentur a mortali veneno, salvarentur a certissima morte. Exaltatus fuit ut contra ignitos serpentes pugnaret illosque profligaret, ab illis popu-. lum Dei liberaret, salvaret a morte, vitam donaret. Sic, inquit, exaltari oportet Filium hominis, ut omnis qui credit in ipsum non pereat, sed habeat vitam aeternam. Et quidem serpens ille potentissime et mirabiliter praestitit saPis iun lutis beneficium universo populo contra, ut ita dicam, omnem natufuitserpentem Tae ordinem; nam sicut morsus a rabido cane, si vel imaginem canis anaer?^ videat, maxime laeditur, ita aiunt naturales??? de homine a serpente exaltatum sides morso. O mirabilem Dei virtutem et sapientiam! Naturaliter quidem. Mens tam aptus erat serpens ille ad curanda venena ignitorum serpentium; quam apta est aqua ad accendendum ignem, suapte natura aptissima ad extinguendum; et tamen magno miraculo sanavit Hebraeos, sicut Elias ad ostendendam divinitatis virtutem copiosa aquarum effusione coelitus magnum accendit ignem, ?!5 sicut Christus luti COHIHID caecum a nativitate illuminavit. ?!? Mirabilis fuit effectus, mirabile opus quod exaltatus ille serpens sed mirabilior operatus fuit in salutem Hebraeorum contra serpentes ignitos; sed iem infinitis partibus multo mirabilior effectus mystici huius serpentis, per fidem Onrsu — Christiinligno crucis exaltati. Consilium Dei fuit ut per Christi fidem fuisse: — salvaretur mundus: Ut omnis qui credit in ipsum non pereat, sed habeat vitam aeternam. Hoc igitur erat salutare remedium humano generi paratum, hoc antidotum divina arte compositum contra venenum antiqui serpentis: fides in Christum: Ut omnis qui credit in. ipsum non pereai, scd habeal vitam aelernam. lib. 28, cp. 3, pag. 315. 218) Ct. 3 Rg 18, 42-45. 219) Cf. Io 9, 1-7. IN PARASCEVE 723 Et quidem si Christus venisset in mundum sicut venturus erat ad iudicium??? ve] sicut in transfiguratione apparuit in gloria et maiestate inter Moysen et Eliam, ?? facillimum procul dubio fuisset ut mundus in eum crederet; absque ullo negotio, visa tanta maiestate et gloria, ceredidissent homines Christum vere esse Filium Dei unigenitum, verum Deum. Sed quod in tali ac tanta paupertate, humilitate et ignominia, quod homo crucifixus turpissimam mortem cum latronibus in infami patibulo perpessus credatur verus Filius Dei, verus Deus factus homo, stultitia videbatur: Praedicamus Christum crucifixum, [udaeis quidem scandalum, gentibus aulem stullitiam. ** Et tamen sic voluit Deus ut. repugnante quodammodo natura, serpens in ligno exaltatus curaret a mortali veneno omnes ab ignitis serpentibus morsos, ut ex eventu effectus mirabilis non possit causis naturalibus et humanis tribui, sed supernaturalibus et divinis. Non poterat naturali virtute Moysi virga aquas Aegypti in sanguinem commutare, ?3? non Rubrum mare dividere et in glaciem solidissimam marinas aquas convértere, ?** non de petra durissima flumen aquarum educere;?$ non potuit naturali virtute arca lordanis flumen siccare, ?:$ muros Iericho tubis clangentibus diruere, *? Dagon deum Philisthaeorum in terram proicere capiteque et manibus truncare, multis plagis Philisthaeos afficere; ?? sed opera haec divinae erant virtutis effectus, nonnisi supernaturalibus causis poterant assignaii. [ta profecto Christi crucifixi fides in humanis pectoribus, in humanis cordibus divinae virtutis est opus, supernaturalium causarum effectus. XIV. Praestitit tamen verissime mysticus iste serpens in cruce exaltatus credentibus in se vitam et salutem in spiritu perpetuam, sicut serpens ille, huius figura et hieroglyphicum, contra corporales serpentes, corporale venenum, corporalem salutem vitamque. Quis autem non videt mirabiles passionis Christi effectus in cruce, in operibus quae Christus egit in cruce? Hora nona Christus moriens densissimas tenebras expulit, per Christi passionem et mortem illuminatus est mundus; terra mota est, victus est mundus; petrae scissae sunt, Nm 20, 11. 226) Cf. Tos 3, 141-16. 227) CI. ibid. 6, 6-20. 228) Ct. 1 Rg 5, ! sqq. nam si Christus venisset cum gloria, facillime mundus in eum credidisset ; sed quod homo crucifixus credatur verus Filius Dei, .10c sola divina virtus operari potuit. In cruce apparent mirabiles passionis Christi effectus, idest remissio peccatorum, fides in Crucifixum, flliorum adoptlo. Specialis fructus est gloria Paradisi; victa sunt hominum corda saxis duriora magna peccatorum contritione ob Christi passionem et mortem; monumenta aperta sunt, victa est mors; multi surrexerunt, spoliatus est infernus, victus diabolus; velum templi scissum est, aperta est ianua paradisi, revelatum verum sanctum sanctorum; latro ad Christum conversus est, mundus ad Christum conversus, ??? centurio clamavit: Vere Filius Dei erat iste.?*9 Ecce vera fides: Corde... creditur ad iustitiam. ** Fructus igitur passionis Christi est primo quidem, ut compendio dicamus, remissio peccatorum, quoniam ait: Pater, ignosce illis, non enim sciunt quid faciunt: *? hanc peccatorum remissionem latro consecutus fuit; fructus passionis est fides in Crucifixum, quam tum in latrone converso tum in centurione reperimus; fructus passionis et crucis est peccatorum remissio et poenitentia, patet in latrone multisque aliis, qui viso terraemotlu et his quae fiebant, revertebantur perculienles peciora sua ;?9 fructus passionis est filiorum adoptio: Mulier, ecce filius tuus... ecce mater tua ; ** fructus est gloria paradisi conversis peccatoribus promissa: Hodie mecum eris in paradiso; fructus crucis est donum Spiritus Sancti, nam: Inclinato capite tradidit spiritum ; *5 Dedit... Spiritum Filii sui in corda nostra ; *5 Qui ... non habet Spiritum Christi, hic non esl eius ; *** tandem gratia Sacramentorum omnium fructus est crucis et passionis Christi: Lancea latus eius aperuit et... exivit sanguis el aqua. ?38 Sed non omnes percipiunt mirabiles hos ac divinos fructus crucis ei passionis Christi. Duos tantum reperimus homines in Christi passione, qui suavissimos crucis fructus perceperunt: Ioannes et latro; Ioannes fidelis et iustus, latro fidelis per conversionem ad Christum: Memento mei, Domine, dum veneris in regnum tuum; ?**? verus poenitens: Nos quidem iuste, nam digna factis recipimus.?*? Specialis fructus crucis est vita aeterna, gloria paradisi. Hanc nonnisi fideles qui ex corde in Christum credunt consequuntur: Ut omnis qui credit in ipsum non pereat, sed habeat vitam aeternam. Vulg.: Si quis... Spiritum Christi non habet, etc. 238) Io 19, 34. 239) Lc 23, 42. Vulg.: Domine, memento, etc. 240) Ibid. vr. 41. IN PARASCEVE 725 Nec tamen omnes qui in Christum credunt fructum hunc ligni vitae percipiunt: Non omnis qui dicil mihi : Domine, Domine, intrabit in regnum coelorum, sed qui fecerit voluntatem Patris mei qui in coelis est, ipse intrabit in regnum coelorum. * Ex fidelibus ergo illi tantum percipiunt fructum ligni vitae qui vel cum Ioanne, dilectissimo et amantissimo Christi discipulo, vitam semper innocentem sanctamque ducunt, omni virtutum genere et morum elegantia ornatam, vel qui post scelera et peccata ad Christum ex animo per veram poenitentiam convertuntur. Hanc ob causam Joannes iustus et sanctus hic declaratus est frater Christi, filius Dei et per consequens heres Dei et coheres Christi. ?€? Latroni autem converso promissus est paradisus: Hodie mecum eris in paradiso. Quisquis igitur nostrum, íratres, particeps esse vult gratiae et gloriae Christi, necesse est ut vel Ioannes sit iustus sanctusque, vel latro verus poenitens ex animo ad Christum conversus. Quis nostrum Ioannes? Ubi sunt viri sancti, veri Christi discipuli, perfecti imitatores? Imo, ubi sunt veri poenitentes? In Christi passione multos, imo innumeros legimus peccatores, sed paucissimos poenitentes; tres tantum legimus poenitentes: Petrum, latronem et Iudam, nam: Poenitenlia duclus, retulit triginla argenteos... dicens: Peccavi tradens sanguinem iustum. ?*9 Sed nec omnes poenitentes salvati sunt; Iudas damnatus est, nam desperato animo manus sibi iniecit et laqueo se suspendit, ?** suspensusque crepuil medius. *4$ Quid igitur dicemus, fratres? Christus quidem pro omnibus morluus est, **$ pro totius mundi salute; et tamen nonnisi paucissimi salvantur, quia nonnisi vel iusti vel peccatores poenitentes; impoenitentes, licet in Christum credant, salutem tamen minime consequuntur: An divilias bonitatis... el palientiae et longanimitatis Dei contemnis, ignorans quod benignitas Dei ad poenilentiam te ezpecíat ? Secundum autem duritiam tuam et impoenitens cor thesaurizas libi iram in die irae. *" Omnes peccatores impoenitentes fuit: Ignoras quoniam... le adducil. sed hanc non consequuntur nisi innocentes ut Ioannes; vel poenitentes ut latro. Sed valde pauci sunt hodie innocentes, et pauci etiam poenitentes; hinc est quod paucissimi salvantur. Felices iusti vel poenitentes qui percipiunt fructus pnssionis Christi. cum impoenitente latrone in die iudicii ad sinistram Christi cum satana et angelis eius statuentur et maledicentur: Ile, maledicti, in ignem aelernum ; **. Maledicti qui declinant a mandatis tuis. **? Sed felices iusti, felices poenitentes, ipsi enim benedictionem consequentur: Venile, benedicti Patris mei,?*" ipsi percipient fructus passionis Christi. Non enim sibi Christus meruit aut aliquid acquisivit, sed nobis; omnes divitias suas, quas Paulus impervestigabiles dixit, *$ omnia bona pro nobis reliquit; propterea nudus mortuus est, propterea dictus est arbor bona: Erit tanquam lignum quod plantatum est secus decursus aquarum, etc.?*9? Arbor autem non sibi fructificat, non fruitur ipsa suis fructibus, nullam percipit ex suis fructibus utilitatem, sed tantum possessor. Christus quidem arbor est a Deo plantatus, sed nobis datus: Sic... Deus dilexil mundum, ul Filium suum unigenitum darel. Nihil sibi Christus meruit, non gratiam, non gloriam, quia semper sanctus, semper beatus fuit; nobis omnia meruit. Pda drm guia, | MAN Prae eri abut fedpe uar s be rpg " teri arn rt eb pd Febre i nretà hcc a3 d i "P Putin € o id. 1er jvme ie tele Jen ^PEn epe Pe AS rtr fe pA Mejia qoa ete toteni! bes [3 MiB aped Map eco P ns. ! pa" atl uo c dup Lt arp s hac uid veapeit ap silere pe ihr orig tm, | | RAT IM Lee Let epo negaly Té deinnpealzy. du, alae n6 aptsicy ti) Py | Ie cete diea e et Mnluy jer na a b a ^ je tm rt ei; iir teca emt 4 SUAM DEOR UR Jig rri, ad. kat dag a f. ESIEL Ope epum i & intsdiza M éthass daa. FLCWIM EL REe^ M *4 pdiilen. tn) RM sic sna aed p rre 1 stole qf Ihre reae Ua ERE pref fBfetor. (99097 trajet Getroct i et loi 44. aie ptio [aries rrgppsele, PO Ip P Ed uy "ms pint mgl nequis at. reanat lbi viet pycieen iin ict piat t " 9 Aci frg P La jottn. 9 La. ropervlei reicerhà yes FI Ee CE ü- afi fn ; PT Hes raft tout Ay rte. prts i aont fob pl ie piant qe Uy CH. stolen. ien Ti rante Leal rr ejt. GibpactpFà Jaen Fred lu: u^ t4) Pet cl wie errato eu d Miis apa nre argu, i ot nat a ong veteri mr. Mal aurieclint JU ie v ertet rh. oat roti Jos m tinto tr d tue rU 1a ri ledig Jui lachen Cc Most phani in atohetu taret i dete M a WT Uc Moi ipeump: v legi oni ge E quand v Nu" LT IPS EROR Pee Vadim, ay , 4 i DAaHO^ ferd'U- fe Hn deficit. uL JA Qe AAA U- Fer, i nae AT Lario oot var dioe tue bim the et he] Durs MPa esie i t! ciot 4 ug i re ti foil iet Det AOL BMSE le e FE i rire r the uet] Md atero jo i. Fore EA Keas in TOI 7 Al anfoctlnt in. A. urrrit aspi ar inani 6) opa p afeped rion NL hada. rbi rs pla fU 6 Here POR A a. beides nce. tit pr Ou Wes es lola i frei pa a quoctt erri la m etin] ere apa - rae pbeealspue sggat ob eet beiapt d oam bid pelea ora Ede "eir arl arat to Fa Lm rehab Lai du ber bp ud. qeomteil posi Eq aget utut unie od specu cg t m ioca Enitebe putas el DL. Modi ^ Y ete. Pon. Ab tutt, Mors dn m FACSIMILE SCRIPTURAE S. LAURENTII TERTIA PARTE DIMINUTAE —————————— — —
CHAPTER 41. In Die Sancto Paschae
Maria Magdalene et Maria lacobi et Salome emerunt aromaía, ut venientes ungerent, etc. ! I. Nunciavit sanctis hisce mulieribus Angelus Christi resurrectionem, sicut Angelus nuntiavit pastoribus Christi nativitatem. ? Et quidem ad manifestandum tale tantumque mysterium nonnisi angelica lingua requirebatur: lesum quaeritis Nazarenum crucifixum : surrezxil, non est hic;? sic etiam apud Matthaeum: Scio... quod lesum, qui crucifixus est, quaeritis: non est hic, surrexit enim sicut dixit. Venite et videte locum ubi positus erat Dominus. * Audiamus angelicam hanc concionem: Angelus... Domini descendit de coelo... erat autem aspectus eius sicul fulgur, vestimentum autem eius sicut nix. Sed quid est Angelus Domini? Num unum tantum habet Angelum Deus? An non millia millium ministrabant ei et decies millies centena millia assistebant ei?$ Annon propter multitudinem Angelorum Deus dictus est Dominus exercituum ? Sed sicut legimus de Abraham quod misit servum suum ad quaerendam uxorem filio suo: ? multos habebat servos, sed servum suum misisse dicitur, quoniam principalem misit, procuratorem domus suae; sic dicitur Angelus Domini, principalis inter Angelos, primus Angelorum. Hinc talis quodammodo apparuit qualis Christus, princeps Sanctorum omnium, in transfiguratione: Erat... aspectus eius sicut fulgur, vestimentum aulem eius sicul nia. Annuncians autem Angelus Christi resurrectionem commemorat passionem: Jesum quaeritis... crucifixum: surrexit, non est hic, quia resurrectio. passioni respondet sicut dies nocti, sicut ver hiemi, sicut Ad Rnnnuncinndum resurrectionis mysterium nonnisi angelica lingua requirebatur, et quidem principalis inter Angelos. Angclus annuncians resurrectionem Christi pasloneom tranquillitas tempestati, sicut merces labori, sicut praemium merito, cius commemorat, Sicut Moyses ad ostendendam divinam potentiam prius tenebras d endet posuit, postea lucem: Tenebrae erant super faciem abyssi ..., et. dixit Deus: Fiat luz. Et facta est lux. * Respondet resurrectio passioni sicut oitus solis occasui. In Christi passione et morte [enebrae [actae sunt super universam terram, * quoniam obscuratus fuit sol, in signum quod verus Sol occidebat; in Christi autem resurrectione nova lux oriri visa est.!? Convertit Deus tenebras in lucem, sicut sol obscuram noctem in clarum diem. Dicere voluit Angelus: Vos quaeritis ... crucifixum: surrexit, non esí hic; quaeritis adhuc Noe ninesdd in arca: non est hic; quaeritis adhuc cum filiis prophetarum Eliam Christum in terra: non est hic; currus Eliae gloria Christi cum surrexit; Rd tide. quod sicut Isaac a monte Moria, amaritudinis Domini, ubi iussus fuerat sacrificari, reversus fuit non tantum vivens sed etiam dives, multis benedictionibus Dei locupletatus;? sicut Abraham pauper in Aegyptum descendit et dives valde inde ascendit ;?? sicut Iacob cum baculo suo transivit Iordanem patiens persecutionem fratris Esau, * sed dives valde reversus fuit in Palaestinam;!5 sicut Ioseph eductus de carcere factus fuit princeps Aegypti; sicut Moyses cum virga tantum in Aegyptum abiit," sed princeps gloriosissimus !? inde cum omnibus electis Dei exivit;!? sicut Samson captus a Philisthaeis, illis superatis, victor et liber evasit;?? sicut arca Domini ab Allophylis capta, cum Dagonem prostrasset in terram, infinita cum gloria sua reversa fuit in terram Israel;? sicut David cum vicisset Goliam, cum triumpho exceptus fuit in Ierusalem; ??sicut Ionas a magno pisce devoratus in mari, vivus redditus fuit terrae; 9 sicut Daniel incolumis exivit de lacu leonum;?* sicut Mardochaeus post mortis sententiam * ad summum honoris et gloriae gradum exaltatus ab Assuero fuit;?9 sicut templum dirutum a Chaldaeis,?" iterum fuit reaedificatum. ?5 not. 45. 12) Cf. Gn 22, 1-18. 13) Cf. ibid.12, 10-13, 1-2. 14) Ct. ibid. 28, 1-4. sissimum. 19) Cf. Ex 12, 17 sqq. 20) Cf. Idc 15, 1-3. 21) Cf. 1 Rg 4, 10-11 5, 1-5; 6, 1-7, 1-2. 22) Ct. ibid. 18, 6-7. 23) Cf. Ion 2, 1 sqq. 24) Cf. Dn 6, 16-23; 14, 29-40. 25) Cf. Est 3, 8 sqq. 26) Cf. ibid. 6, 7-11. 27) Ct. 4 Rg 25, 8-106; 2 Par 36, 17-19, 28) Cf. 1 Esr 5, 1 sqq. PASCHAE 729 II. Sed contemplemur Isaac a monte Moria revertentem, vivum et benedictionibus Dei locupletatum: Benedicam libi et mulliplicabo semen luum sicut stellas coeli ... Possidebit semen tuum portas inimicorum luorum et benedicenlur in semine [luo omnes gentes terrae. *? Benedictio in Sacris Litteris bonorum omnium abundantiam significat; tunc Deus benedicere dicitur cum beneficiis cumulat, sicut cum homo benedicit Deo, ipsum laudibus cumulat, et cum benedicit homini, bonorum abundantiam illi precatur. Benedictio Hebraeis dicitur n3 ,;* quo nomine etiam piscina, in quam aquae defluunt, appellatur, à! ad insinuandum quod benedictio Dei defluxus quidam est coelestium gratiarum. Tria autem promittit: Multiplicabo semen ... Possidebit semen tuum porias inimicorum ; victoriam promittit contra inimicos, màxime vero Chananaeos, quorum terram ei iam promiserat; tertio, bonorum omnium coelestium abundantiam: Benedicentur in semine luo omnes gentes terrae. Haec autem vere Christo promittuntur, cuius Isaac extitit typus et figura; hinc Paulus una cum Angelo simul complexus passionis et resurrectionis mysteria, ait: Exinanivit semetipsum formam servi accipiens... Humiliavit semetipsum . . . usque ad mortem, morlem aulem crucis; propter quod et Deus exaltavit illum et donavit illi nomen quod est super omne nomen, ul in nomine lesu omne genu f[lectatur coelestium, etc.? Sic et Isaias: Factus est principatus super humerum eius, 9 subiectus erit potestati, sicut fuit in passione subiectus potestati Pilati et principum Iudaeorum; sic tanquam subiectus potestati crucifixus fuit; sed vocabitur nomen eius admirabilis, consiliarius, Deus, fortis, pater futuri saeculi, princeps pacis. ?* Sic ait: Surrexit, non est hic. III. O mirabilem Christi exaltationem! O divinum resurrectionis Christi miraculum! Magnum fuit miraculum resuscitatio Lazari, * sed infinitis gradibus maius resurrectio Christi, nam non surrexit tUi significat. Cf. S. Pagnini Thesaurus Linguae Sanctae, sub radice: EREL 32) Phil 2, 7-10. wi i Vulg.: Semetipsum ezinanivit, etc. 33) 9, 6. 34) Ibid. 35) Cf. Io 11, 38-44. "Typus Christi Isaac a monte reversus cum benedictionibus, Christus enim post passionem suam maxime glorificatus fuit. Resurrectio Christi excedit omnia miracula et opera Dei. T sicut Lazarus ad vitam passibilem et mortalem, sed ad impassibilem, immortalem, aeternam: Christus resurgens ex morluis iam non morilur, mors ei ulira non dominabitur ; **. Fui moriuus et ecce sum vivens in saecula saeculorum. * Magnum miraculum quod Deus ab initio saeculorum lucem eduxit de tenebris; sed hoc toto coelo maius, nam de tenebris mortis et ignominiae infinitam lucem vitae et gloriae sempiternae fecit splendescere. Crucifixum, quia surrexit, Dominum suum appellat Angelus, imo Angelorum princeps, dum ait: Venile el videte locum ubi positus erat Dominus. Erat autem aspectus eius sicut fulgur. In Apocalypsi legimus Gloria Chris; Quod Ioannes vidit Angelum, cuius facies splendebat sicut sol, ?* superat gloriam omnium Angelorum. Hominum gloria [nu morte deficit, gloria Christi n morte incepit. A veritate huius mysterii et Christus de omnibus electis dicit: Fulgebunt sicut sol in regno Patris eorum. * Anima igitur beata divina luce illustrata, corpus suum glorificans, illud solari claritate et luce donat. Quod si omnis beatus ut sol lucebit, etiam omnis Angelus; quanto magis Angelorum princeps? Quid ergo est quod facies eius non fulget sicut sol, sed erat... aspectus eius sicut fulgur? Quia taliset tanta est gloria Christi, ut omnis gloria Sanctorum et Angelorum illius comparatione splendor sit fulguris aut minutarum stellarum respectu solis. Hinc ait quod coelestis Ierusalem, tota ex auro et gemmis aedificata, €? non eget lumine solis aut lunae, quoniam [lucerna eius est Agnus. * O lucem, o claritatem, o gloriam ineffabilem et incomprehensibilem, o divinam Christi exaltationem ! Omnium hominum, etiam principum, regum, imperatorum gloria in morte deficit, finem habet; Christi autem gloria in morte incepit. Ante mortem ait: Ego... sum vermis el non homo, opprobrium hominum et abiectio plebis ; * post mortem vero adoratus est ut vivus et verus Deus. Sic ait: Crucifixum quaeritis : surrezit, non est hic. Post mortem vita, post poenas felicitas, post ignominiam gloria sempiterna. IV. Et quidem, ut diximus, ad praedicandum tale tantumque mysterium nonnisi angelica, imo cherubica et seraphica requirebatur lingua, nam ex veritate et fide huius mysterii pendet veritas omnium PASCHAE 731 aliorum mysteriorum fidei, nam, ut Paulus ait: Si... Christus non surrezil, inanis est... fides vesira, inanis est praedicalio nostra. * Angelus igitur et princeps Angelorum praedicat quod Christus resurrezit. Non inquit: Suscitatus est, sed: Resurrezit ex seipso, veluti a somno expergefactus. Quod si potuit seipsum suscitare et revocare ad vitam, corpus suum vivificare, membra sua vita immortali et sempiterna gloria donare, ergo verus Deus est, nam mortuum suscitare et immortali aeternaque vita donare solius divinae est potestatis. Si igitur vere surrexit, vere Deus est, non tantum homo; Deus igitur homo passus et mortuus est; Deus incarnatus et humanatus est: Vere, ut ait, Filius Dei eral. ** Si surrexit, ergo in coelum etiam ascendit, nam thronus Dei coelum est; $5 vere mundum iudicaturus est, nam si Deus est, rex mundi est; si rex, et iudex. Ad testificandam autem talem tantamque veritatem optimo teste opus erat, in quem nulla caderet falsitatis vel mendacii suspicio. In teste autem duorequiruntur: integritas et veritas; integritas animi, puritas virginalis, ne ex animi pravitate falsum testificetur, ne mentiatur ut decipiat; quoniam vero etiam per ignorantiam errare potest, errore deceptus falsum deponere et testificari, veritas requiritur, certa rei cognitio quam testificatur. Hanc ob causam Angelus, imo Angelorum princeps testificatur divinam hanc resurrectionis Christi veritatem: Et eral, inquit, aspectus eius sicut fulgur, totus lucidus, splendidus, fulgidus: ecce cognitionis lux. Scio... quod Iesum, qui crucifixus est, quaeritis : non esi hic. Scio, inquit: en certa cognitio. Sed non tantum erat... aspectus eius sicut fulgur, verum etiam vestimentum eius sicul nix, ad designandum animi candorem divinamque mentis probitatem sanctitatemque purissimam et candidissimam: Iesum, qui crucifixus est, quaeritis : non esl hic, surrexit. Ad haec allusisse visus est Ioannes, dum in Apocalypsi ait se vidisse in throno Dei in medio seniorum et quattuor animalium agnum stantem tanquam occisum, habentem cornua septem et oculos septem, *$ adoratum ab omnibus Angelis. paradisi. 34; 23, 22. 46) Ct. 5, 6. pendet veritas omnium mysteriorum fidel. Ad testificandam autem talem veritatem optimo teste opus est; hanc ob causam Angelorum princeps descendit. Per has mulieres tres Ecclesiae status designantur: incipientium, proficientium, perfectorum. Animne sanctae virtutibus placere et obsequi Christo student. nesurrectio Christi figura est spiritualis resurrectionis nostrae. Eum, qui fuerat occisus et mortuus, stantem vidit in throno Dei, super omnes angelicas hierarchias exaltatum. V. Maria Magdalene et Maria Iacobi et Salome emerunt aromata, ut venientes ungerent. Iesum, etc. Sicut Adam a somno expergefactus invenit uxorem sponsamque dilectissimam a Deo sibi paratam et ex ipsius latere divinitus formatam, *' ita et Christus; nam sicut per Evam, ita etiam per has mulieres Ecclesia designatur. Nam sicut Deus unus et trinus est: Pater, Filius et Spiritus Sanctus; sicut paradisus unus et trinus ob tres hierarchias; sicut mundus unus et trinus ob mundum elementalem, coelestem et angelicum; anima nostra una et trina ob tres potentias; templum Dei unum et trinum ob tres partes principales; * ita Ecclesia una et trina ob tres status: incipientium, proficientium et perfectorum ; poenitentium, activorum, et contemplativorum. Erant hae mulieres sanctae, piae, devotae; sic Ecclesia sancta est. ) Emerunt aromata ut Christum ungerent. Sanctae animae virtutum odoramentis Christo placere et obsequi student, relinquunt civitatem ut ad Christum pergant ungendum devotionis unguentis; hoc munus est sanctarum animarum. Non terrentur difficultate: Quis revolvet nobis lapidem ab ostio monumenti? ... Erat quippe magnus valde ; *? hinc invenerunt revolutum lapidem ab Angelo. Spiritus Sanctus removet omnem virtutis difficultatem, et crucifixum resurrexisse nunciat, ut sicut Christus resurrexit, ifa el nos in novilale vitae ambulemus. 5? Surrexit Christus ad vitam immortalem, ita et nos in sanclitate el iustitia serviamus Domino omnibus diebus nostris. 9! Ad novam vitam surrexit Christus, stola candida coelestis vitae indutus divinaque luce perfusus, sicut in transfiguratione apparuit 9 et sicut Angelus eum hodie repraesentat. Surrexit cum quattuor dotibus corporis; nam sicut sol est lucidus in substantia, impassibilis in natura, subtilis in radiis, agilissimus in motu, 9 similiter fulgur has qualitates habet, sic resurrexit Christus corpore glorificato sibile... subtile... agilissimum. PASCHAE 733 et sic oportet ut spiritualiter sit nostra vita lucida, exemplaris: Luceat lux vestra coram hominibus ; ** clara sit per simplicitatem et puritatem cordis, per verum animi candorem; impassibilis per divinam animi fortitudinem, per patientiam adamantinam; subtilis, tota spiritualis, tota coelestis et divina; tandem agilis per fervorem spiritus, nam: «nescit tarda molimina Spiritus Sancti gratia ». 59 Sit vita nostra tota sicul fulgur et sicut nix; fulgur ignis coruscatio est: splendeat in nobis ignis divinae caritatis et candor nivalis divinae innocentiae et puritatis. Saepe Dcus habitum peregrini assumpsit; Christus autem peregrinus est supra modum ndmirabilis.
CHAPTER 42. Feria Secunda Paschae
Tu solus peregrinus es in Ierusalem et non cognovisti ... quae facta sunt in ea his diebus 2! I. Sacram peregrinationem, felices peregrinos ostendit nobis hodiernum Evangelium; nam cum resurrexisset Dominus tanquam peregrinus iturus ex hoc mundo ad Patrem, ascensurus in coelum, hodie duobus discipulis peregrinantibus in peregrini forma apparuit et una cum eis peregrinari voluit, sicut olim Deus in peregrini forma duobus Angelis comitatus apparuit Abrahamo in domo illius, panem manducavit eique mysteria divina revelavit;? et in columna nubis et ignis quadraginta annis Deus una cum populo suo voluit peregrinari.* Saepe etiam Deus habitum peregrinum assumpsit apparens in variis formis olim Sanctis Patriarchis et Prophetis;* Angelos etiam legimus peregrinos * et homines Dei electos. * Christus autem peregrinus est supra modum mirabilis, ut ostendunt peregrinationes ipsius, quarum prima extitit de coelo in terram: Exivi a Patre el veni in mundum ;?^ A summo coclo egressio eius. ? In mundo autem variis peregrinatus est modis: nunc peditando, ? nunc navigando, !? nunc equitando !! et tandem volando instar aquilae de terra in coelum. ? Semper autem mirabilis, nam peditando sanabat Dn 7 , 13 sqq. 5) Cf. Tob 5, 1 sqq. 6) Cf. Gn 28, 1-5; 19, 1; Ex 2, 15-22. 8, 23 sqq.; Mc 4, 1; 5, 2; 8, 10. 13; Lc 5, 2-3; 8, 22-23. 37; Io 6, 17-21. Aci 1, 9-10, e infirmos, ? illuminabat caecos,!* suscitabat mortuos; !5 navigando imperabat ventis et mari: Qualis est hic, quia ventis et mari imperat et obediunt ei? 1$ Equitando in die Palmarum: Commota est universa civitas dicens : Quis est hic? Volando in coelum: Quis est iste qui venit de Edom? ?? Quis est isle rex gloriae? !? II. Hodiernum Evangelium ostendit quam mirabilis sit divinus hic peregrinus: Tu solus peregrinus es in Ierusalem? Solus peregrinus in mundo, quia homo et verus Deus, auctor naturae; solus peregrinus in Ecclesia, quia solus Sanctus Sanctorum,?9 Sol iustitiae, ** fons gratiae; solus peregrinus in paradiso, quia solus ipse thesaurus et sol est gloriae; Solus peregrinus in mundo deitatis ter maximo, quia solus ipse Deus et homo, creator et creatura; solus peregrinus, quia fuit vir propheta, potens in opere el sermone coram Deo et omni populo; *? propheta mirabilis doctrina et miraculorum operatione sicut Moyses, ?? sicut Elias, sicut Eliseus;?* sed plus quam Moyses hic, plus quam Elias hic, plus quam Eliseus hic.?5 Peregrinus mirabilis sicut Ioseph in Aegypto qui, cum non agnosceretur a fratribus, in convivio manifestavit eis seipsum; ?* sic Christus hodie: Cognoverunt eum in fraclione panis. ? Obstupuerunt fratres Ioseph videntes eum principem Aegypti quem mortuum existimabant ; sic hodie discipuli dum Christum agnoverunt in fractione panis et dum mirabili quadam virtute et miraculo evanuit ex oculis eorum. ?* : III. Sed, ut verum fatear, ostendit sacrosanctum hodiernum Evangelium Christum non tam mirabilem peregrinum quam mirabilem prophetam divinumque praedicatorem. Cum enim habuerimus heri concionem angelicam de Christi resurrectione, hodie eandem praedicat magni consilii Angelus,?? de quo etiam angelicus propheta Malachias ait: Veniet ad templum suum Dominator, Lec 4, 38-40; 13, 10-17; Io 5, 1-10. 14) Cf. Mt 9, 27-30; 15, 30-31; Lc 18, 35 sqq.; Io 5, 1-7. 15) Cf. Mt 9, 18-25; 11, 5:Lc 7, 11-15; Io 11, 1-44. 16) Mt 8, 27; Lc 8, 25. 41-42; Lc 11, 31-32. 26) Cf. Gn 45, 1-5. 27) Lc 24, 335. 28) Ibid. vr. 31, Hodie dicitur solus peregrinus, quía in mundo solus liomo Deus. Non tantum peregrinus mirabilis ostenditur hodie Christus, sed eliam mirabilis propheta. quem vos quaeritis, et Angelus testamenti, quem vos vullis ; ? magnus praedicator: Qui fuit vir propheta, polens in opere el sermone coram Deo et omni populo; magna concio: Incipiens, nanque ait, a Moyse et omnibus Prophetis, interpretabatur illis in omnibus Scripturis quae de ipso erani,?5 magna cum. energia, emphasi et efficacia: Nonne cor nostrum ardens eral in nobis dum loguerelur in via et aperirel nobis Scripturas? *? magno cum fructu, nam: Eadem hora regressi sunl in lerusalem 3 ad Apostolos. Magnus concionator Salomon dictus fuit nonp. * idet concionator, sed ecce plus quam Salomon hic; ** propheta et plus quam propheta:?* Fuit vir propheta ; imo propheta Prophetarum: Requiescel super eum Spiritus Domini, non duplex spiritus Eliae, sed septuplex Isaiae: Spiritus sapientiae et intellectus, spiritus consilii et fortitudinis, spiritus scientiae et pietatis et replebit eum spiritus timoris Domini. ** Propheta sapientissimus, divina utique et supernaturali sapientia, Agnus qui aperuit librum quem nemo aperire potuit in coelo vel in terra vel sub terra, ?? nec Angelus, nec homo, nec daemon; neque enim sapientia et intellectus in aliis creaturis reperiri potest. Liber videbatur Christus clausus, signatus sigillis septem indissolubilibus. Impossibile videbatur Christum Deum esse, sic enim aiebant Iudaei: Quia iu homo cum sis, facis teipsum Deum. ** Deus cumsuapte natura spiritus sit purissimus, simplicissimus, invisibilis, Christus homo corporalis et visibilis videbatur; Deus cum natura sit infinitus, Christus homo videbatur finitus; Deus natura aeternus, Christus homo videbatur natus ex tempore; Deus suapte natura primum ens independens, principium rerum omnium, prima causa, creator omnium, Christus filius Virginis habebatur. €