Quadragesimale secundum, pars I

CHAPTER 1. Feria Quarta Cinerum !

Cum ieiunatis, nolite fieri, sicut hypocritae, tristes, etc. ? I. Agitur in sacrosancto hodierno Evangelio de duplici ieiunio : Agit hodiernum altero quidem corporali, altero vero spirituali, quod est ieiunare a Evangelium viliis, maxime vero ab ambitione humanae laudis gloriaeque vanae Meere et ab avaritia : Nolite thesaurizare vobis thesauros in lerra.9 Est auet spirituali. tem animus de spirituali potius ieiunio verba facere, quoniam nil minus necessarium est ad salutem et multo difficilius est, imo nil magis negligitur hodie spirituali ieiunio a vitiis e£ maxime ab avaritia et cupiditate rerum humanarum, quae tamen radiz est omnium malorum. Ii. Duos thesauros proponit nobis hodie Christus, et ab altero ^ pDupiicem quidem revocat, ad alterum vero provocat et invitat ; revocat a the- Bresse sauro terreno et provocat ad coelestem ; sicut Deus Ieremiae ad por- ^ie, Pr Ponit tam templi ostendit duos calathos plenos ficis, alterum plenum ficis eoelestem, optimis, alterum vero pessimis; * et sicut idem Deus homini in paradiso duplicem proposuit arborem: vitae et scientiae, * sed alteram concessit, alteram vero prohibuit; concessit arborem vitae, prohibuit vero arborem scientiae boni et mali.? Sed, heu! sicut tunc homo diabolo magis quam Deo credidit, quod iure miramur, ita nunc quoque ab uno revoaccidit, et nil miramur. Prohibet Christus verus Deus thesaurum cergloerfect terrenum, concedit autem coelestem; nos vero diaboli suasu nonnisi terrenum quaerimus et affectamus, et omnino simile accidit. Iussit lectore codicis. 2) Pericope huius diei Mt 6, 16-21. Cf. Missale Rom. 3) Ibid. vr. 19. Revocat na primo, quia terrenus thesaurus corruptibilis est, hominem servum facit terrestrium bonorum, intellectum obscurat, mentem excaecat et a servitio Dei avertit. Et tamen homines magis diaboli fallaciis credunt, quam Christi rationibus, tunc Deus homini ne comederet de ligno scientiae boni et mali, quia, inquit, in die quo comederis ex eo, morle morieris. * Venit diabolus et suasit contrarium dicens: Nequaquam... moriemini, scil enim Deus quod ... quacunque die comederilis ex eo, aperientur oculi vestri et eritis lanquam dii scientes bonum et malum. ? Christus similiter praecipit hodie ne thesaurizemus in terra et multas adfert rationes cur hoc praecipiat. Prima est quia terrenus thesaurus corruptibilis est et perpetuus esse non potest. !? Ubi sunt thesauri omnium regum et imperatorum, qui ab initio saeculi fuerunt? Consumpti sunt, abierunt in fumum, dissipati sunt a naturali corruptione, a comestione et usu, a furibus et latronibus. Secunda est quia ubi... esl thesaurus... ibi esl el cor, 4 idest animus. Privatur homo animi libertate, quiote et tranquillitate. Est thesaurus veluti carcor animi. At quis nesciat quod '** Non bene pro toto libertas venditur auro»??? Impedit thesaurizatio terrena ne possit animus ad coelestia desideria scandere; est veluti laqueus, aut cavea, aut viscus impediens avem a volatu. Tertia, quia: Lucerna corporis iui esl oculus tuus, ?? idest oculus illuminat corpus. Sicut lucerna domum, sic intellectus et mens illuminat animum ; thesaurizatio autem obscurat intellectum, excaecat mentem. Et quis vellet excaecari oculisque privari pro quovis lucro quamvis maximo ? Et an minus est malum mente et intellectu privari quam oculis ? Quarta, quia: Nemo potest duobus dominis servire... Non potestis Deo servire ef mammonae, ^ servire Deo et idolis avaritia autem est idolorum servitus, ? adorare vitulum aureum !5 statuamque auream regis Babylonis, !? avaritia autem est idolorum servitus. Sunt domini valde contrarii Deus et mammona, diabolus avaritiae, et contraria omnino praecipiunt. Nos autem nec praecepto neque: rationibus Christi moti, diabolo obedimus eius fallaciis decepti et persuasi. Nam, sicut tunc diabolus ostendit mulieri lignum quod bonum essel ad vescendum el pulcrum oculis aspecluque delectabile, 18 Mt 6, 19. 11) Ibid. vr, 21. 12) Fabulae Aesopianae, fab. 54, De Cane et Lupo, interprete Gualtero Anglico. Hervieux Les Fabulistes Latins, vol. 2, pag. 344. 13) Mt 6, 22. 1-18. 18) Gn 3, 6. CINERUM 87 et sic perduxit ad transgressionem divini praecepti, sic nunc quoque facit. Suadet diabolus nil melius esse in hoc mundo fhesauro divitiarum, quoniam fhesaurus videtur esse ad instar magnae illius arboris, quam in somnis vidit Nabuchodonosor, quae altitudine coelum tangebat, amplitudine vero totum occupabat mundum, et onustissima erat fructibus omnis generis. !? Sic videtur esse thesaurus arbor mirabilis producens fructus omnis generis, nam : Pecuniae obediunt omnia, ?^ pecunia regina rerum. ?* Arbor quaevis suapte natura, quamvis optima Sit, nonnisi flores, frondes et fructus unius generis producit; at thesaurus divitiarum producit fructus omnis generis, imo quid dico fructus ? Producit omnia quae terra simul et mare producere possunt, eliam pisces, aves, animalia, homines, civitates, provincias, regna eft imperia. Mirabilis profecto arbor! Sed uno momento arbor illa praecisa fuit et ad nihilum redacta ; * sic uno momento deficiunt omnia temporalia bona, saltem in morte, morienti enim homini divitiae nihil prodesse possunt. IH. Si homo spiritu et anima mortalis esset, sicut cetera animalia, nil mirum esset videre mundum totum terrenis thesauris operam, omnibus nervis intentis, quam diligentissime dare. Posset iure quilibet facere quod fecit dives ille evangelicus, cui cum ager uberrimos fructus attulisset, ita ut horrea proventum non possent capere, secum ita loquebatur: Anima mea, habes mulla bona posita in annos plurimos : quiesce... epulare. Sed dixit illi Deus: Stulle, hac nocle repetenl animam luam a le ; quae aulem parasti cuius erunt ? Sic, inquit Christus, es! omnis qui sibi thesaurizal et non est in Deum dives.?* Sed quod nos credamus aeternam vitam post temporalem hanc, et nihil curemus nisi temporalia, extrema dementia est. Non te pudet, homo, cum christianum te esse profitearis, diabolo potius credere quam Christo ? Christus dicit: Nolite thesaurizare... in lerra, sed íhesaurizale... in coelo; diabolus autem totum oppositum suadet. Dicas mihi, tu cui obedis ? Ubi thesaurizas ? Quas divitias cupis ? Audi quid sit thesaurizare in coelo: Vade, prende omnia quae [uam, ctc. quia thesaurus divitiarum videtur omnium deliciarum fons et origo. Sed extrema dementia est credere aeternam vitam futuram et sola bona terrena quaerere, diabolo potius obedire quam Christo. habes et da pauperibus, el habebis Lhesaurum magnum in coelo ;?* Vendile quae possidelis et date eleemosynam, facile vobis sacculos, qui non velerascunt, thesaurum non deficienlem in coelo. ?*5 Da Deo ad usuram, recipies centuplum. Quod si pauper es, satage bene operari, nam bona opera sunt quae magnum faciunt thesaurum in coelo. IV. Dicitis quod divitiae necessariae sunt ad victum et vestitum, moe Pr M ideo quaerendae sunt. Bene, sed audi quid Christus dicat: Primum sollicitudine quaerite regnum Dei el iustitiam eius, el haec omnia adicientur vobis, ?5 uus dog nam si Deus pascit aves et vestit herbas, multo magis providebit filiis suis victum et vestitum : Scit enim Pater vester coelestis quia his omnibus indigelis.?" Scil Deus, vult, quia pater vester, et potest, quia coelestis est, providere vobis quaecunque necessaria sunt vitae, ideo primum quaerite regnum Dei, etc. Tu habes uxorem et ancillam, habes filium et servum ; utrisque necesse est ut provideas ; sed prius dignioribus providendum est. Dignior est anima quam corpus, vita aeterna Deus enim quam temporalis. Provide prius dignioribus et, quod spectat ad corpus, Miaaiere ed faciamus quod Apostolus monet: Habentes... alimenta el quibus tegamur, his contenti simus ; nam qui volunl divites fieri incidunt in tentationem el in laqueum diaboli el in desideria mulla inulilia el nociva, quae mergunt hominem in interitum :... Radix enim omnium malorum est cupidilas, quam quidam appelentles erraverunt a fide el inseruerunt se doloribus mullis.?* Hioc est quod Christus hic ait: Nolile Ihesaurizare... in lerra, hoc est: Nolite divitias concupiscere, ut velitis dummodo divites fieri. Id autem quod sequitur : T'hesaurizale autem ... in coelo, nds pros declarat idem Apostolus dicens: Divilibus huius saeculi praeean cipe non sublime sapere, nec sperare in incerlo divitiarum, sed in Deo vivo, qui praestal .. . omnia abunde ad fruendum, bene agere, divites fieri in bonis operibus, facile (ribuere, communicare, thesaurizare sibi [undamentum bonum in futurum, ut apprchendant veram vilam.?? Veram autem vitam dicit aeternam, cuius haec umbra est et imago. 12, 31. Vulg.: Quaerite... primum, etc. 27) Mt 6, 32. 28) 1 Tim 6, 8-10. Vulg.: Contenti sumus . .. mergunt homines, etc. 29) Ibid. vrr. 17-19. Vulg.: Neque sperare, etc. CINERUM 89 V. Thesaurizate ... vobis thesauros in coelo. Iussit Dominus ut Tum in coelo : : E . s ihesaurizatur filii Israel ex urbe Iericho nihil omnino acciperent, sed omne aurum, eum terrenae divitiae conargentum et aes Domino consecrarent reponerentque in thesauris osntur et domus Domini. Quoniam vero Áchan praeceptum istud transgressus MENO fuit, una cum universa familia sua lapidatus et igne combustus fuit. 3? Duos thesauros saepissime legimus in Divinis Scripturis: lhesaurum regium, conditum a regibus Iuda, ?! et fhesaurum domus Domini. Non iubet Dominus ut aurum et argentum lIericho in thesaurum regium, sed in thesaurum domus Domini inferretur. Hoc est quod ait: Nolile (hesaurizare... in lerra, sed lhesaurizale... in coelo. lericho aulem, quod interpretatur luna, mundum istum significat, qui ut luna mutatur et nunquam in eodem slalu permanet. * Providit Deus lapidem lydium, quo cognosceretur aurum verum ne sit an adulterinum. Sed ipsummet aurum nobis est lapis lydius ad cognoscendum quisnam sit verus christianus, verus Christi imitator Deique verus amator et cultor; is enim est qui non thesaurizat sibi in terra, sed in coelo. II. ALIA HOMILIA I. Cum filii Israel multis annis sub durissimo iugo servissenl sicut Hebraei . . T post durissiimpio tyranno Pharaoni in Aegypto,! tandem a Deo per Moysen manm capiivivocati ad hereditatem felicissimae terrae promissionis, dixerunt Pha- , ^^ ^ egypto exicraoni: Ibimus viam (rium dierum..., ul sacrificemus... Deo nosiro runt ut Deo in deserlo, ne forle accidat nobis peslis aul bellum.? Sed quid Pharao diliens rex Aegypti significat nisi diabolum, principem mundi huius, ? qui lolus in maligno positus esL 2^ Filii autem Israel ei servientes sunt qui fidem sine operibus habent et sub iugo peccati vivunt, tanquam inimici crucis Chrisli ... quorum deus venler est. * Sed, o utinam hodie 16, 8. 32) Cf. 3 Rg 7, 51; 14, 26; 15, 18; 4 Rg 12, 18. 33) Iab 14, 2. Cf. Eccle 2, 11. Deo nostro, ne forte, etc. 3) Cf. Io 12, 31; 14, 30; 16, 11. 4) 1 1o 5,19. es ME 2 vocati a Deo per divini verbi praedicationem dicamus omnes : Jbimus undo egressos et elonga- Ulam irium dierum .. ., ut sacrificemus Domino Deo nostro in deserto! tos oportet 1 . . " : sanctis virtu. ÀVOn. petunt sacrificare in Aegypti terra, sed extra Aegyptum, quoniam libus et poe- H : : E " : ser d cac sacrificare iubebantur animalia quae Aegyptii tanquam deos colebant, x rd quod si vidissent Aegyptii, lapidassent eos.9 Hoc est quod legimus : Separamini a generatione pessima, * et: Nolite iugum ducere cum infidelibus. * Fugienda in primis nobis est mundanorum eft carnalium hominum societas et conversatio; relinquendus nobis es£ mundus cum omni concupiscentia carnis et oculorum ac superbia vitae ;? egredi et elongari nos oportet a mundo operibus, verbis et cogitationibus, ut fugiamus omne peccatum operis, verbi et cogitationis. Hoc est: Ibimus viam trium dierum per desertum poenitentiae mortificando carnem cum viliis et concupiscenliis ?? suis. Sed quid sacrificabimus Deo ? Fratres, obsecro vos per misericordiam Corporanostra Dei, inquit Apostolus, ut exhibeatis corpora vesira hostiam viperd ventem, sanciam, Deo placentem, rationabile obsequium vestrum. ! Corper demi Dora nostra, quae dii sunt Aegyptiorum, sacrificare debemus. Quid enim nisi corpus, carnem ef ventrem colit mundus? Sed nos hanc victimam Deo sacrificare iubemur per ieiunium. Flamma enim caloris naturalis per inediam, cum desunt ligna ciborum, vorat carnes, ac vix pellem et ossa relinquit. Haec est victima holocausti, quam providit Deus, cum iussit ut Abraham dilectissimum Isaac immolaret. !? Isaac dilectissimus est carnis nostrae sensus ; hunc per ieiunium et mortificationem Deo sacrificamus in .odorem suavissimum Domino. II. Verum Deus non tantum iussit ut sibi sacrificia offerrentur, Christus dat. Sed etiam modum tradidit quo offerrentur. Sic enim in Levilico lehodie normai formam- Eius : Omnis bblatio quae offertur Domino, absque fermento fiel nec queieiunii * oriconam fermenli aul mellis adolebitur in sacrificio Domini ; ? et sacrificium Deo dignum iterum : Quicquid obfuleris sacrificii sale condies, nec auferes sal focsil. deris Dei tui de sacrificio tuo ; in omni oblalione offeres sal.'^ Sic hodie habemus praeceptum ieiunii : Convertimini ad me in lolo corde vestro, in ieiunio. !* Sed Christus in Evangelio dat normam formamque 2, 16. 10) Gal 5, 24. 11) Rom 12, 1. Vulg.: Obsecro vos itaque, fratres, ctc. CINERUM 91 ieiunii : Cum... ieiunalis, nolile fieri, sicut hypocrilae, trisfes ; !$ hoc est enim offerre sacrificium cum fermento malitiae et nequitiae. * Nec mel vul£ Dominus ut in sacrificio nostro offeramus. Nullum mel dulcius humana laude et honore; hinc praecipit ne ob humanas laudes ieiunemus. Favum mellis Christus post resurrectionem comedit : 1? Pater luus, qui videl in abscondito, reddel libi, post hanc vitam, cum introducet te in lerram lacte et melle manantem.?? Sal autem offerri iubet, quod adurit et exiccat carnes servatque a corruptione: Ralionabile, inquit, obsequium vestrum. (Triplex autem sacrificiorum genus offerebatur Domino: holo- Triplex genus sacrificiorum caustum, quod totum cremabatur in honorem Dei, *?? hostia pacifica veteris Testan , CET. . ti tripl pro beneficiis acceptis a Deo,?! et victima pro peccatis ad conse- "*",, Pet quendam indulgentiam et remissionem peccatorum.?? Sic per ieiu- *"*'itieii ien poris nostr nium offerre possumus Deo hostiam corporis nostri vel ob devotiotigurat. nem, ex caritate Dei mortificantes membra nostra, vel in gratiarum actionem, vel in poenitentiam peccatorum nostrorum. III. Sciendum autem, ut adnotavit DivusBasilius De Vera Sicut Sm requirebat Virginitate, in fine, ** quod ex sacrificio Deus requirebat omnem adipem. omnem adi- : $c : : : : : " : m qui qui operit intestina, et reticulum iecoris omnemque adipem, qui operit De ipsos. renes, una cum ipsis renibus semper incendi in holocaustum. Ex pos Eu Rad ventre non requirit nisi adipem, non ipsum'ventrem, quoniam cum incendi, ciborum receptaculum sit, necessarius omnino est ad vivendum ; ex iecore etiam, quod sedes est concupiscentiae animalis, nonnisi reticulum requirit, quod superfluum est, appetentia enim homini necessaria est; sed ex renibus non solum adipem, sed ipsos etiam renes requiri£, quoniam in renibus sedes luxuriae est. Per haec autem significatur quod, dum per ieiunium offerimus Deo hostiam corporis nostri, a ventre superfluum adipem rescindamus, necessarium tantum as yrecn victum amplectentes, absque ullo vitio gulae; neque hoc contenti, a ieiunium omnis concuiecore etiam auferamus reticulum superfluum, resecantes a corde piscentia mala . s . CEPS - . ; . compescatur, superflua desideria vanae gloriae et divitiarum: Nolite fieri sicut hyeorpore imorpocritae ; Nolite thesaurizare vobis, etc.; sed super omnia ut castitatis Ü/fieato et in purissima camunditiam tota intentione sectemur igneque divini amoris non tantum stitate . servato. Triplex concupiscenlia fons ct origo csi omnium vitiorum, quam igne divini amoris aduri oportet. Prius enim dcestruenda sunt superbia et avaritia ac omnin vitia cordis, adipem, qui renes operit, sed ipsos etiam renes comburamus, viventes in purissima castitate et continentia. Nam ad coercendam compescendamque luxuriae libidinem et extinguendum ardorem carnalis concupiscentiae institutum vel maxime ieiunium est. Sic igitur docet hodie Christus quomodo per ieiunium offerenda nobis Deo sit corporis hostia. IV. Praecipuum autem Christi intentum in sacrosancto hodierno Evangelio videtur esse ut omnem concupiscentiam in pectore nostro interimat, quae quidem videtur esse sicut hydra in lernaea palude, cui, uno amputato capite, mox plura alia oriebantur, quare cauterio et aduslione opus fuit eam interimere. * Ita in palustri hac et limosa lacuna carnis nostrae vivit serpitque triceps concupiscentiae hydra: Concupiscenlia carnis..., concupiscenlia oculorum el superbia vitae; ^* appetitus voluptatum, divitiarum et dignitatum. Huic hydrae si unum amputes caput, statim multa oriuntur. Si enim quis aliquod horum desideriorum expleat, videtur sibi caput peremisse, quoniam praesens bonum non desideratur; videtur praecisum a corde pristinum illud desiderium. Sed hinc multa alia suboriuntur ; nam quo plus sunt potae plus sitiuntur aquae; ?* « Crescit » enim « amor nummi quantum ipsa pecunia crescit ». ?6 Sic desideria crescunt in infinitum. Quod si capita haec cauterio igneque divini amoris aduramur, profecto tunc ita perimemus, ut ultra germinare et renasci minime valeant. Sic vult hodie Christus ut doesiderio coelestium aeternorumque bonorum interimamus omnia desideria temporalium ac terrenorum, quae umbra sunt potius bonorum quam bona. Iussit Deus Gedeoni ut, destructo altari Baal, novum aedificaret altare et super illud sacrificium offerret. ?" Baal idolum erat et deus Gentium ; significat autem dominum, sive possessorem, quare superbiam et avaritiam designat. Vult autem Christus hodie ut sacrificium ieiunii non offeramus supra altare Baal, sicut hypocrifae qui ob superbiam et avaritiam ieiunabant, sed ut destruamus 2, 16. 25) Proverbium [amiliare S. Auctori. Cf. etiam infra, Feria Quinta Dom. Secundae Quadr., hom. prima, not. 67; Feria Sexta Dom. Terliae, hom. secunda, not. 57. 26) Iuvenalis Safgrae, salyr. 14, vr. 139. 27) Ct. Idc 6, 25-27. CINERUM 93 hoc altare superbiae : Nolite fieri sicut hypocritae, et avaritiae : Nolite Lhesaurizare vobis ; sed novum aedificemus altare, ut habeamus cor plenum coelestibus desideriis: T'hesaurizate . . . vobis thesauros in coelo... ubi enim es! thesaurus luus, ibi est el cor tuum, ** ac super hoc novum — ut ieiunium altare offeramus sacrificium ieiunii nostri. Facto autem hoc opere, A MERE Gedeon dictus est lerobaal,? fortis contra Baal, prin- P** meer cepsque populi constitutus vicit Madianitas populumque suum a servitute Madian liberavit. *? Sic quicunque destruit vitia cordis sui magnam apud Deum meretur gloriam et omnes daemones, divina praeditus virtute et gratia, superabit. V. Nolile fieri sicul hypocritae. Sunt enim hypocritae monoculi, Nam opera quibus Naas, quod interpretatur serpens, rex Ammonitarum pere ulu eruit dextrum oculum ?! rectae intentionis in Deum et intuitus gloriae eene coelestis. His diabolus non prohibet ieiunare, quod est sacrificare ^ merentur corpus, sed sicut Pharao dixit Hebraeis : Sacrificate... in lerra hac, * aki non in deserto, sic diabolus permittit hypocritis bona opera facere, sed in terra Aegypti, non in deserto, ob vanam gloriam, non ex caritate. In templo Salomonis cherubim, qui toti aurei erant, divinum prost hoc est dipitiatorium intuebantur; qui vero intus, lignei erant et [foris aurei to, rostos et prioribusque illis multo maiores erant mole non virtute, aspiciebant P*Peerites; foris. 3 Hoc est discrimen inter veros iustos et hypocritas: illi toti sunt aurei, isti foris tantum; illi in Deum dirigunt mentis intentionem, isti vero foris aspiciunt : Ut appareant hominibus ieiunantes. ** Sic Iacob domi manebat, Esau vero foris venabatur.?* Erant etiam cherubim lignei foris deaurati, mole multo maiores aureis, quoniam hypocritae magna de se praesumunt : Non sum sicul celeri hominum..., ieiuno bis in, etc. 3?* Non sic veri iusti. In Lege omnia animalia quae non dividunt ungulas, aut, si dihi enim non vidunt, non tamen totaliter dividunt, sed superficialiter tantum, im- Arts munda sunt.?? Christus ait: Nescia! sinistra lua quid facial dexlera Tinte iua.3? Dividenda est dextera a sinistra. Hypocritae non dividunt a vitiis, nisi superficialiter tantum, ideo apud Deum immundi sunt. Sunt hypocritae sicut Absalom, qui corpore pulcherrimus erat, kiero absque ulla macula, 3? sed anima turpissimus erat, omni vitio plenus; elegantiam hinc a Christo hypocritae comparati sunt ornatis pulcrisque sepulNo UC UN cris.** Sunt sicut Esau, qui in pecudis morem totus pilosus erat, bonis Prefitentur; tamen vestibus induebatur, 5! ita hypocritae intus animales sunt homines, foris autem morum elegantiam et vitae sanctitatem profitentur. Differunt hypocritae a iustis sicut organa a cymbalis; haec enim, tactis a musico articulis, statim sonum edunt; organa autem, quamvisorganista magna vi articulostangat, nullum emittunt sonum, nisi mantices flatum ventumque subministrent. Non enim, nisi vento humanarum laudum flante, [hypocritae] bene operantur. Sunt sicut magnae naves quae non navigant, nisi prospero vento vela implente. Iusti autem sunt sicut triremes, quae remis maria etiam absque [vento] sulcant. VI. Cum ieiunalis,' nolite fieri sicut hypocritae. Divisit Deus Deus autem. ]ucem a tenebris et aquas superiores ab inferioribus interposito firmaMeis E: Wius mento; divisit etiam aquas a terra. *?? Noluit ut homines munda et omnibus 500^ immnnda animalia manducarent, ** ne induerentur vestibus contextis ex lana ef lino, ne seminarentur agri diversis seminibus, ne arbores insererentur diversis generibus, ^ ad designandum quod semper separanda sunt bona opera ab omnibus malis vitiisque omnibus. Cum ieiunatis, etc. Egressi ex Aegypto filii Israel ingressique Durum videsanctum desertum, primo ingressu invenerunt aquas amarissimas tur ieiunium duraque — Mara, quas ob nimiam amaritudinem populus bibere non poterat; Nonne sed magno miraculo Moyses eas dulces effecit immittendo mirabile ns Püdoud. lignum, quod ei Dominus ostenderat. *5 Carnali gustui amara valde s Eun res est ieiunium, poenitentia, carnis afflictio ; sed ligno crucis Christi dulcis efficitur, meditatione passionis Christi et mortis nostrae. Nam sicut Eliseus amarisimum pulmentum, quod mortiferum venenum videbatur, dulce effecit immittendo in illud modicum farinae, et sic comederunt ex illo omnes filii Prophetarum; ** ita poenitentia sensui carnis valde amara dulcescit immissione non farinae, sed cineris: Memento, homo, quia cinis es et in cinerem reverteris. ** Orat. pro impositione Cinerum. Gn 3, 19. Vulg.: Quia pulvis es cl in pulverem reverteris. III. ALIA HOMILIA I. Sicut! oriri facit Deus solem in coelo ad expellendas eliminandasque tenebras noctis, immittit ventos ad fugandas ex aere nebulas, pluit e coelo ad irrigandam fecundandamque terram, maxime vero in vernali tempore quo universa mundi facies universaque natura renovatur ; sic hodie per universum christianum orbem mittit sanctos praedicatores, qui sunt sicut luminaria coeli: In medio nationis pravae el perversae... lucelis sicul luminaria in mundo, verbum vilae conlinenles ; * et sicut nubes, quae nunc in ventum nunc in pluviam solvuntur, nubes de quibus dicitur : Qui sunt isti qui utl nubes volant et quasi columbae ad fenestras suas ?? Quibus item dicit Deus ipse: Rorale, coeli, desuper et nubes pluant iustitiam, aperiatur lerra et germinet salulem, el iustitia oriatur simul.* Sic misit Moysen ad praedicandum Hebraeis in Aegypto, ut omnes eos inde educeret et a tyrannica Pharaonis servitute liberaret; 5 sic misit Ionam ad praedicandam Ninivitis poenitentiam. * Sed, bone Deus, Deus infinitae clementiae et pietatis, si tu sic me mitlis ad praedicandum populo huie, sicut mittebas sanctos Prophetas tuos, vide, obsecro, Domine, quod ego multo magis quam Moyses labiis incirceumcisus sum, ? et multo magis quam Isaias vir pollutus labiis ego sum. * «Domine Deus meus, qui labia Isaiae prophetae lubri medicina et medico, sic peccatoribus poenitentia et praedicatoribus poenitentiae. Sicut amantissimus pater videns dllectissimos filios captivos sub crudeli tyranno in miserabili servitute, in carceribus, compedibus et catenis quaerit omnibus quibus potest modis eos liberare in suamque patriam ac domum reducere; ita Deus clementissimus Pater noster, videns nos vitiis funibusque peccatorum detentos sub tyrannica potestate et servitute peccati, qui enim facit peccatum servus est peccali, hodie ad electos suos de manu diaboli liberandos per universum mundum mittit sanctos divini verbi praedicatores ». Et immedinte postea: «Post horridam hiemem venit ridentis veris placidum tempus et post obscuram noctem clnrus oritur dies. Sed ecce, o carissimi: Noz praecessit, dies autem appropinquavit ; abiciamus ergo opera tenebrarum et induamur arma lucis ; Omnia tempus habent et suis spatiis transeunt universa sub sole ; Tempus nascendi et tempus moriendi. Tempus ridendi transiit; nunc incipit fempus flendi: Convertimini ad me in foto corde vestro, etc. ». 2) Phil 2, 15-16. 3) Is 60, 8. 4) Ibid. 45, 8. Ex hebraico. 5) Cf. Ex 3, 1 sqq. 6) Cf. Ion 1, 1; 3, 1-4. 7) Ex 6, 30. Vulg.: Incircumcisus labiis sum. 8) Is 6, 5. Hodie per universum christianum orbem Deus praedicatores mittit ad fugandas tenebras peccatorum et ad fideles poenitentia renovandos. Ut corda nostra ad coelum Deus rapiat, hodie docet nos thesauriZure non in terra, sed in coelo, ieiunando tum ah escis tum a vitiis, ex vera caritate; calculo mundasti ignito, munda cor meum ac labia mea, ut sanctum Evangelium tuum digne valeam nuntiare » ? Domine, qui dixisti Moysi: Ego ero tecum el docebo te quid loquaris," qui manu tua tetigisti os Ieremiae et dixisti : Ecce dedi verba mea in ore tuo... ne limeas... quia ego tecum sum, !! sis, quaeso, mecum, doce me quid loquar, da verba tua in ore meo, ut sint verba tua in me sicut ignis ardens el sicul malleus conterens petram, ? ut vere, Domine, omnes incipiamus ieiunare spiritu magis ab omnibus peccatis, quam carne a corporalibus escis. Cum ieiunatis, nolite fleri, sicut hypocritae, tristes ; ezterminant enim [facies suas, ut pareant hominibus ieiunantes. 13 II. Videns Dominus Deus, qui de coelo prospexit super filios hominis ut videal si est intelligens aut requirens Deum, ^ quod omnes nos elapsis diebus vitam duximus terrenam, carnalem, animalem : Omnes declinaverunt et simul inuliles facli sunt, !5 et cupiens ut sicut exhibuimus membra nostra servire iniustitiae el iniquitati ad iniquitatem, ita exhibeamus membra nostra servire iustitiae in sanclificalionem, !$ et sicut portavimus imaginem hominis terreni comedentes de ligno velito per peccata, sic portemus imaginem coelestis per gratiam et virtutes: Primus enim homo de lerra, lerrenus ; secundus homo de coelo, coelestis ; qualis terrenus, tales el terreni, et qualis coelestis, lales el coelestes . .. ; sicul portavimus imaginem terreni, ita portemus . .. imaginem coeleslis; !* hodie in sacrosancto Evangelio, ad rapiendum nos veluti alterum Eliam in coelum, !$ ut nostra conversatio in coelis sit,!? quasi igneum currum componit, imo de coelo sapientiae suae ad nos dimittit. Currus igneus est cor plenum amore; cor enim fornax amoris est. Dominus autem praecipue cor a nobis requirit : Fili mi, praebe mihi cor tuum ;?? Diliges Dominum Deum luum ex (loto doceboque, etc. 11) Ier 1, 8-10. Vulg.: Quia tecum ego sum. 12) Ibid. 23, 29. Vulg.: Quasi ignis,.. et quasi malleus, etc. 13) Pericope huius diei Mt 6, 16-21. Cf. Missale Hom. Sic legitur in veteribus editionibus Vulg., cf. Biblia Lovaniensis h. 1. In posterioribus autem, iussu Clementis VIII recognitis, emendatum fuit: Ut appareant, etc. 14) Ps 13, 2. Vulg.: Super filios hominum, etc. 15) Ihid. vr. 3. 16) Rom 6, 19. Vulg.: Servire immunditiae el iniquitati, etc. 17) 1 Cor 15, 47-49. 18) Cf. 4 Rg 2, 11. CINERUM 97 corde tuo ; * Convertimini ad me in toto corde vesiro. ?* Hinc Dominus in hodierno Evangelio iubet nos thesaurizare non in carne sed in spiritu, ieiunando tum ab escis tum a vitiis; non in terra sed in coelo, quoniam, inquit: Ubi... esi thesaurus tuus, ibi esl el cor tuum ; ? ideo vult nos thesaurizare in coelo, ut cor nostrum in coelo sit. Super omnia caritatem a nobis requirit Deus, quoniam sine caritate nihil valent omnia opera bona omnesque aliae virtutes: Si linguis hominum loquar et Angelorum ..., si habuero omnem fidem, ita ut montes transfjeram ..., si habuero propheliam el noverim mysteria omnia..., si distribuero in cibos pauperum omnes facultates meas, el si tradidero corpus meum, ila ul ardeam, caritalem autem non habuero, nihil sum, nihil mihi prodest.?* Hoc igitur est cor quod Dominus vult esse in coelo, ut coelestia divinaque amemus. Caritatem a nobis praecipue requirit cum ait: Nolile fieri... trisles. Unde Paulus ait: Unusquisque prout destinavil in corde suo, non ez lrislilia aul ex necessitale, hilarem enim datorem diligit Deus.?5 Hinc monet ut, cum ieiunamus, ungamus caput et lavemus faciem, *9 haec enim in Palaestina signa erant laetitiae et festivitatis. ?? Qui libenter aliquid facit ex animo, ex corde, ductus amore, hilariter facit. Vult itaque ut hilariter ieiunemus, ex amore, ex caritate, ex bona voluntate, non cum tristitia. Quod si ex abstinentia naturaliter oritur quaedam carnis tristitia, eam potius abscondamus quam data opera propalemus, sicut Regina Esther sub hilari vultu magnam abscondit animi tristitiam regi Assuero consorti. *? Sed necesse est ut currus iste habeat suas quattuor rotas, necesse est ut una cum caritate sint quattuor cardinales virtutes: iustitia, prudentia, fortitudo et temperantia. Hoc enim est quod fluvius paradisi dividitur in quattuor capita,?? hoc est quod arca Dei habet quattuor anulos aureos, ? quattuor termini terrae promissionis, ?! quattuor portae atrii templi Domini in Ierusalem, * quattuor cornua affert hos vrr. 25) 2 Cor 9, 7. 26) Cf. Mt 6, 17. 27) Theophylactus: « Prisci in gaudii signum habebant, oleo ungi post lotionem: et tu quoque sic laetus appare ». Enarr. in Evang. Matth., (P. G. 123, 206); S. Hieronymus: « Iuxta ritum Palaestinae loquitur, ubi diebus festis solent ungere capitn». Commenl. in Matth., lib. 1, (P. L. 26, 44). 28) Cf. Est 5, 1-7, 1 sqq. 29) Cf. Gn 2, 10. 30) Cf. Ex 38, 5. 31) Cf. Nm 34, 1-12. ieiunium enim sine caritate nihil valet; caritas autem est quae iciunium iucundum reddit. Sed caritas sine virtutibus cardinalibus esse non potest, altaris sacrificiofum et altaris incensi, quattuor ordines lapidum in Rationali summi sacerdotis, * quattuor quadrigae egredientes de medio duorum montium aereorum, ut vidit Zacharias,?* et quattuor coelestes fabri venientes ad conterendum, ** quattuor cornua ferrea : mun mee quae ventilaverunt Iudam et Ierusalem. 3? Pugnat enim caritas contra tur quattuor quattuor praecipue vitia, quae in omnibus ob peccatum Adae repeNer uie riuntur : concupiscentia carnis, fragilitas mentis, ignorantia intellectus eriginaliertis: et malitia affectus. Hi sunt quattuor reges contra quos pugnavit quosque vicit Abraham, ?? quattuor gigantes contra quos specialiter pugnasse legimus Davidem: Goliath et tres fratres eius.?? Haec quattuor vitia caritas expugnat. Hinc Christus non tantum mortuos vivificavit **^ per gratiam et caritatem, sed etiam caecos illuminavit, *! claudos ambulare fecit, 4^? surdos audire?! et leprosos mundavit. Caeci vident per prudentiam, claudi ambulant per fortitudinem, leprosi mundantur per temperantiam, surdi audiunt per iustitiam, mortui resurgunt per gratiam. III. His ergo quattuor virtutibus opus est caritati ad quattuor Hoedocut haec vitia destruenda. Hinc David pergens ad singulare certamen SEifiear qe contra Goliath, non unum tantum illum lapidem tulit, quo gigantem temperanti?' percussit atque prostravit, sed cum eo adhuc quattuor alios. 5 Lapis ieiunium est: singularis, qui diabolum deicit, caritas est; haec sola omnes eius superat vires. Sed cum hoc lapide accipiendi sunt alii quattuor cardinalium virtutum, quae hominem omnibus numeris absolutum perfectumque reddunt. Propterea Christus hodie has omnes absolutissime docet incipiens a temperantia, cuius actus ieiunium est: Cum ieiunatis. Temperantiae quidem est triplicem animi cupiditatem frenare: huius enim linordinatum appetitum boni delectabilis, haec est concupiscentia EB cem 4. carnis ; inordinatum appetitum superbiae et vanae gloriae circa bonum tm npe honestum, haec est ambitio, superbia vitae ; inordinatum appetitum e renare ; boni utilis, haec est concupiscentia oculorum. *& Hinc triplex ieiunium Io 9, 1-7. 42) Cf. Mt 11, 5; 15, 30-31; 21, 14. 43) Ct. ibid. 11, 5; Mc 7, 32-37: Lc 7, 22. 44) Cf. Mt 8, 1-3; 11, 5; Lc 17, 12-14. 45) Ct. 1 Rg 17, 40-51. CINERUM 99 requirit a nobis hodie Christus: ieiunium corporale ad frenandam concupiscentiam carnis: Cum ieiunalis; ieiunium spirituale et abstinentiam ab ambitione vani honoris: Nolife fieri, sicut hypocritae, trisles, exterminant enim facies suas ul pareant hominibus ieiunantes ; et tertio ieiunium ab avaritia: Nolile thesaurizare vobis thesauros in lerra. Ecce absolutissima temperantiae virtus. Deinde docet fortitudinem. Huius autem duo sunt munera: alLerum quidem ardua aggredi et magna fortiter operari, alterum adversa forti animo et magnanimo corde tolerare. Utroque autem modo in Scripturis Divinis homo thesaurizare sibi in coelo dicitur. Hinc Dominus agens de evangelicis beatitudinibus, primae et ultimae unum idemque praemium tribuit: Beati pauperes spiritu, quoniam ipsorum est regnum coelorum, et: Beati qui patiuntur persecutionem propter iustitiam, quoniam ipsorum esl regnum coelorum. *?* Pauperem autem spiritu esse est quod Dominus diviti illi iuveni dixit: Vade, vende omnia quae habes el da pauperibus, et habebis thesaurum magnum in coelo,*? ecce prima pars fortitudinis ; altera vero: Beali eslis cum maledixerint vobis homines el persecuti vos fuerinl el dixerint omne malum adversum vos menlientles propier me; gaudele et exullate, quoniam merces vestra magna est in coelo.*9? Hoc est quod Christus in hodierno Evangelio ait : Thesaurizate ... vobis thesauros in coelo, 5" non thesaurum, sed thesauros, et bene agendo et mala propter Deum patienter sufferendo. Sic Sapiens ait: Egestatem operaía est manus remissa, manus autem forlium divitias parat. 9 Docet Dominus et prudentiam, cuius duo sunt officia : alterum secernere bona a malis, et alterum praeferre meliora bonis. Sic docet hodie Dominus ut ieiunia ac bona opera nostra separemus a vitiis hypocritarum : Cum ieiunatis, nolite fieri sicut hypocritae, atque ut coelestem divinamque gloriam praeferamus humanae: Amen dico vobis, receperunt. mercedem suam; ? Tu aulem, cum ieiunas, unge caput tuum et faciem tuam lava, ne videaris hominibus ieiunans : absconde quantum potes bona opera tua, ut tantum videaris Patri tuo, qui est in abscondito ; et Pater tuus, qui videl in abscondilo, reddet libi ; ut praeferamus coelestes thesauros terrenis: Nolite thesauest in coelis. 50) Ibid. 6, 20. 51) Prv 10, 4. 52) Mt 6, 5. 53) Ibid. vr. 18. docet etiam fortitudinem, cuius est ardua aggredi et magnanimo corde adversa tolerare; docet prudentiam,cuius est bonum a malo Secernere et bonis meliora praeferre; € — ——€———ÁÀ € — MÀ — docet iustitiam, cuius est n malo declinare ct bonum agere; docet ctiam iustitinm moralem distributivnam, idest Deo gloriam dare dignis poenitentiae fructibus, cet proximos non decipere ficta specie sanctitatis; commutativnm, idest non in terra thesaurizare, sed Deo tributum reddere bonorum operum, absque ulla hypocrisi. rizare vobis fhesauros in lerra, sed thesaurizate... vobis thesauros in coelo. Tandem Dominus docet iustitiam, cuius sunt partes duae: Declina a malo ei fac bonum. ** Sic Dominus docet hodie ut omne malum declinemus : concupiscentiam carnis: Cum ieiunatis ; superbiam vitae vanique honoris et humanae laudis ambitionem : Nolife fieri sicut hypocritae ; concupiscentiam oculorum : Nolite thesaurizare vobis thesauros in lerra. Deinde docet alteram partem, quae est bene agere: Thesaurizate ... vobis thesauros in coelo, hoc est mystice lavare faciem animi a vitiis et ungere caput mentis oleo virtutum et verae devotionis gratiaeque Spiritus Sancti, qui unciio dicitur. 55 Hoc est oleum virginum prudentum, quo fatuae destitutae exclusae fuerunt a nuptiis. 56 Nec tantum legalem iustitiam docet quae universalis et generalis est viríus omnes complectens virtutes, sed etiam moralem cardinalemque quae est constans et perpetua animi voluntas ius suum unicuique tribuens, quae biceps est ac bimembris : distributiva et commutativa. Haec meritorum est libripendix et ad perpendiculum ac amussim humanas actiones dirigit. Hinc Dominus suadet ieiunium ad mortificandam carnem, ad punienda peccata, ut dignos fructus poenitentiae faciamus, ut gloriam Deo demus : Soli Deo honor el. gloria ; ** Non nobis, Domine, non nobis, sed nomini iuo da gloriam; 5? Ut glorificent Patrem vestrum qui in coelis est; 9" ne proximos decipiamus ficta specie sanctitatis, sed verae virtutis exempla praestemus. Hi sunt actus iustitiae distributivae, qua damus Deo, proximis et nobis ipsis quod iustum est. Ad servandam vero commutativam iustitiam iubet ne thesaurizemus in terra, quoniam, ut Paulus ait: Qui volunt divites fieri, incidunt in tentationem el in laqueum diaboli el in desideria multa inutilia el nociva, quae mergunt hominem in inlerilum ; * nam, ut dici solet, occasio facit hominem latronem, 9: maxime in lucris iniustis per usuras, fraudes et contractus illicitos. Requirit iustitiam, ut legitimis principibus solvantur tributa et creditoribus debita, sed non ex falsa moneta. Nos Deo debemus trihomines, etc. 61) Proverbium italicum nunc quoque vulgatissimum. Cf. Gio. Gherardini Vocabolario della Lingua ltaliana, sub voce:, Occasione. Forte ex Sallustio , deductum De Bello Iugurthino, cp. 6, pag. 91: « Opportunitas... viros spe praedae transvorsos ngit ». CINERUM 101 butum bonorum operum; sed opera hypocritarum sunt monetae falsae, adulterinae. IV. Sic Christus hodie igneum hunc currum quattuor hisce instruit rotis, perfectis, inquam, virtutibus et in nullo deficientibus. Si enim aliqua currui deficiat rota vel rota ipsa parte aliqua destituta sit, non potest currus, ut par est, velociter, imo nec omnino currere ; sic caritati omnes virtutes hae necessariae [sunt] nulla essentiali parte deficientes. Prima quidem, a qua tanquam a faciliori Dominus incipit, necessaria est quoad omnes fres partes, quoad ieiunium corporale, ad frenandam temperandamque concupiscentiam carnis, quae concupiscit adversus spiritum : ** Casligo corpus meum el in servitutem redigo, ne..., cum aliis praedicaverim, ipse reprobus e[ficiar. * Sed necessaria adhuc est abstinentia spiritalis a vitiis, ut, sicut ab escis ieiunamus in corpore, ita a vitiis ieiunemus in mente. * Virtus enim cum vitio simul manere non potest, ovis cum lupo, agnus cum leone, columba cum serpentibus; arca Dei noluit eodem loco simul manere cum idolo Dagon deo Philisthaeorum ; $$ Samaritani, qui cum Deo idola colebant, Deo minime placuerunt, 99 Israelitae adorantes et Deum et Baal acriter reprehensi fuerunt ab Elia : Usquequo claudicatis in utranque partem ? Si Dominus ipse es! Deus, sequimini eum, et si Baal ipse est, sequimini illum. ** Hinc patriarcha Iacob volens cum universa familia sua ascendere in Bethel ad adorandum Dominum, qui sibi apparuerat ibi, iussit omnes filios suos abicere omnes deos alienos mundarique et mutare vestimenta sua. 93 Hinc summe iratus fuit Deus Hebraeis cum in deserto vitulum aureum adoraverunt. ? Non potest mulier habere duos maritos, non potest homo simul altitudinem coeli et profundum abyssi intueri, non solem in medio coeli et umbram corporis sui in terra, sic: Nemo polest duobus dominis servire... Deo... el mammonae ; *" non possunt concordes in voluntate esse Deus et diabolus. Noluit Deus ut Hebraei ararent cum bove et asino, ut ferrent vestimenta contexta ex lana et lino, nec voluit ut in vineis quip- (P. L. 78, 68); Missale Rom. Feria Sexta Dom. Tertiae Quadr., Oratio Missae. 35, 1-4. 69) Cf. Ex 32, 1 sqq. 70) Mt 6, 24; Lc 16, 13. Sine his virtutibus cnritas consistere nequit; temperantia enim docet frenandam esse concupiscentiam carnis et abstinendum a vitiis, quia virtus simul cum vilio manere non potest. Insuper ieiunium coniunctum esse debet cum meatis humilitate et cum eleemosynis, nd quas virtutes hodie Sancta Ecclesin nos provocat, proposita mortis consideratione. piam seminaretur. " Sic non vult Deus mixturam virtutum et vitiorum. V. Sed hoc generale ieiunium est ab omnibus vitiis et peccatis abstinere, maxime vero in tempore poenitentiae et quadragesimalis ieiunii, ab omni superbia et avaritia: Nolite fieri sicut hypocritae... nolile thesaurizare ; sed sit ieiunium coniunctum cum vera mentis humilitate et cum eleemosynis; sic Ninivitae in cinere et cilicio poenitentiam egerunt. '* Mentis enim humilitas est cinis, quem sparsit Moyses in aera ad humiliandum Pharaonem cum universa Aegypto, ?3 et pulvis quem percussit, unde eduxit cinifes in plagam Aegypti, ubi agnita est potentia Dei: Digitus Dei es! hic, * non enim valuerunt magi Pharaonis ex pulvere cinifes facere sicut Moyses. "** Non potest diabolus humiliari, rez super omnes filios superbiae. ** Klinc Sancta Ecclesia hodie super caput omnium fidelium cinerem spargit in signum quod magna cum humilitate ieiunandum est, deposita omni superbia : Memento, homo, quia cinis es et in cinerem reverleris. ?* Sic statua Nabuchodonosor in cinerem tandem redacta fuit, postquam percussa in pedibus a lapide sine manibus exciso cadenteque de monte conífracta fuit. ? Statua est universa natura humana, imago et similitudo Dei; habens caput aureum, supremam animae partem, in qua imago et similitudo Dei consistit; habens pectus argenteum cum brachiis, inferiorem animae portionem, in quo sunt vires rationalis, concupiscibilis et irascibilis; habet ventrem ac femora aenea, animam sentientem ; habet tibias ferreas, animam vegetabilem, et tandem pedes ex mixtura ferri et luti, corpus ipsum ex plurium rerum mixtione compositum. Percussa autem haec statua [fuit] a lapide divinae sententiae latae contra hominem ob peccatum: Pulvis es el in pulverem reverleris ; *? per mortem homo in pulverem redactus est praeter animam immortalem. Sic consideratione hac humiliabatur Abraham patriarcha dicens: Loquar ad Dominum meum cum sim pulvis el cinis. * Ita vult Dominus ut frenemus ambitionem hoVulg.: Super universos, etc. 77) Cf. Missale Rom. Feria Quarta Cinerum; Gn 3, 19. Vulg.: Quia pulvis es et in pulverem reverleris. 78) Ct. Dn 2, 31-35. 79) Gn 3, 19. CINERUM 103 noris vani vanissimaeque gloriae mundanae, ac tandem avaritiam : Nolite thesaurizare vobis thesauros in terra. VI. Quoniam vero affectus avaritiae perniciosissimus est, siquidem, ut ait Apostolus: Qui volunt diviles fieri, incidunt in tentalionem el in laqueum diaboli el in desideria... inutilia el nociva, quae mergunt hominem in interitum et perditionem, radix enim omnium malorum est cupidilas,9* propterea Christus hic rationibus agit. Avocat enim a thesaurizando in terra pluribus efficacissimis rationibus, quarum prima est : Ubi aerugo et tinea demolitur et ubi fures effodiunt et [urantur. € Omnis, inquit, qui thesaurizat cupit thesauros suos securos esse atque perpetuo indeficientes; at thesauri terreni omnes sunt naturali corruptioni et hominum malorum furtis latrociniisque obnoxii; ergo non est thesaurizandum in terra, sed in coelo, ubi thesauri securi sunt et perpetui. Hinc ait apud Lucam: Dale eleemosynam ; jacile vobis sacculos qui non velerascunt, thesaurum non deficienlem in coelo. 8 Sic Paulus: Divites bonis operibus fieri . .. thesaurizare sibi ... ut apprehendant veram vitam. 9 Altera Christi ratio est, quia: Ubi est thesaurus luus, ibi esl el cor luum. Cur, inquit, si potes habere cor mentemque in coelo, ut mente spirituque cum Deo et Angelis eius converseris in coelis, cur vis cor tuum in terra reponere ? Mens hominis natura coelestis est atque divina, non igitur terrae subicienda est et miserae servituti infclicis mundi. Ex corde autem in terra defixo oriuntur omnia mala, nam: De corde... exeunt malae cogilaliones, adulteria, homicidia . . . furia, etc. ; 5 Malus homo de malo thesauro cordis sui proferi malum. ** Hoc est quod Dominus subiungit: Lucerna corporis... est oculus ... Si oculus luus fuerit simplex, lotum corpus tuum lucidum eril ; si aulem oculus luus fueril nequam, sive malus, folum corpus luum lenebrosum eril. Si ergo lumen, quod in 1e est, tenebrae sunt, ipsae lenebrae quantae erunt ? ** Cor mentemque hic, Dominus vocat oculum, bonam mentem oculum lucidum, qui totum corpus illuminat, sicut lucerna domum, nam : Bonus homo de bono (hesauro cordis sui profert bonum ; 88 malam 6, 18-19. Vulg.: Divites fieri in bonis operibus, ctc. 88) Mt 15, 19. Vulg.: Cogitationes malae, homicidia, adulteria, clc. 86) Lc 6, 45. 87) Mt 6, 22-23. 88) Lc 6, 45. Christus etiam a perniciosissimo affectu avaritiae avocare nos nititur, ostendens thesauros terrenos corruptioni et amissioni obnoxios essc, cor terrae captivum reddere, ex quo omnia mala oriuntur, autem mentem et animum malum oculum, qui totum corpus tenebrosum reddit. Mala enim voluntas etiam bona opera mala apud Deum efficit; sic: Malus homo de malo thesauro cordis sui profert malum ; sic: Radix... omnium malorum est cupiditas, cor defixum in terra. Sie cor positum in coelo per caritatem radix est omnium bonorum. Et tertiam addidit Dominus rationem : Nemo potest duobus do- E minis servire... Non poteslis Dco servire el mammonae ; €? spinae enim avertere. Suffocant sementem patrisfamilias, qui de coelo seminat." Quare concludit tandem Dominus : Quaerite ergo... regnum Dei el iustitiam eius, hoc est thesaurizare in coelo, e! haec omnia adicienlur vobis, 9! quae ad corporalem vitam necessaria sunt. VII. Sic multis quaesivit Dominus malam hanc radicem a peendis SUR ctoribus evellere et omnino perfectam virtutem hanc temperantiae virtutes in. à. nobis requirit; similiter virtutem fortitudinis, ut thesaurizemus in Pet coelo bonis operibus et patientia; sic etiam virtutem prudentiae et virtutem iustitiae. Omnes requirit perfectas, ut currus iste coelestis currere expeditissime et celerrime possit in coelum. Hic currus igneus necessarius nobis est, fratres, cum quattuor hisce rotis, si in coelum ascendere volumus. Ne causemur impotentiam, quoniam Deus est qui currum hunc Nullam autem mittit e coelo ; Deus est qui nobis virtutes has omnes dono largiri MEUS RUN cupit cum gratia sua, modo eas velimus nec renuamus : Haec est... ijui DAP ch , voluntas Dei, sanctificatio vestra ; *. Pacem sequimini cum omnibus etl Mat sanclimoniam, sine qua nemo Deum videbit, contemplantes ne quis largitur; — desit gratiae. 9 Si quid ex parte nostra requiritur, voluntas est, quoniam in voluntate omnes hae virtutes consistunt. Caritas enim voluntas est firma Deum super omnia semper diligendi ; iustitia voluntas est firma semper bene agendi quod iustum est, nunquam male ; ex parte no-. prudentia voluntas est solicita mente quaerens a malis bona secernere stra tantum- " : : : :o: modo volua- Donísque meliora praeferre, hinc ex amore nascitur solicitudo oculatas requiritur, tissima cirea amatum; fortitudo firma est animi voluntas pugnandi contra hostes spiritus Dei fortiterque omnes difficultates in via virtutis CINERUM 105 et Dei superandi ; et tandem temperantia virtus est voluntatis, firma est enim animi voluntas frenandi inordinatos carnalis concupiscentiae motus sensualesque appetitus. Hinc ait hodie Dominus : Cum ieiunalis, nolile fieri sicul hypocrilae, quoniam omne vitium in voluntate consistit et, per consequens, omnis virtus; contrariorum enim habituum idem est subiectum : *4 sanitatis et infirmitatis corpus, lucis ac tenebrarum aer. Nolile fieri sicul hypocritae . .. nolile Ihesaurizare vobis Ihesauros in lerra. Quod si hanc quoque bonam voluntatem habere nos posse diffidimus, hanc quoque dat Deus. Sic ait Apostolus: Deus est.. qui operalur in vobis el velle el perficere pro bona voluntale. 95 VIII. Ne igitur, fratres, tanquam immunda animalia margaritas contemnamus lutum potius ef stercora eligentes. Virtutes enim hae, quas vult Dominus dare, modo eas velimus, thesaurus sunt incomparabilis. Hinc Dominus regnum coelorum comparavit íhesauro abscondilo in agro, ?* et hodie ait: Thesaurizale... vobis lhesauros in coelo. O thesauri! Fiunt thesauri ex argento auroque et lapidibus pretiosissimis, ex metallis, lapidibus rebusque nobilissimis. Harum autem virtutum summa nobilitas ; pater enim et auctor earum est Deus ; subiectum, anima rationalis, coelestis et angelica natura; forma, gratia spiritus, scilicet divina pulcritudo veraque imago et similitudo Dei; scopus, absoluta hominis perfectio divinae simillima : Estote .. . perfecli sicut el. Paler vesler coeleslis perfeclus esi ; ?* finis, gloria paradisi beatifica, Deus ipse; obiectum, ipsum bonum divinum, quod nos Deo similes facit; opera perfecta, divinae legis observantia meritaque vitae aeternae ; et praemium, ipsamet vita aeterna perpetuaque beatitudo : Thesaurizale . . . vobis thesauros in coelo. O fratres, o fratres, nos coelestes hos thesauros floccipendemus, spernemus, nihili faciemus? Has margaritas sicut porci contemnemus ? Ne, quaeso, simus sicut Cain, qui coelestem spernens civitatem terrenam sibi habitationem elegit, sibi in terra civitatem aedificavit. 98 Ne seminemus in carne, sed in spiritu: Quae enim seminaveril homo, haec et metet . . . Qui seminal in carne... de carne et metet corruptionem ; 17-18. 95) Phil 2, 13. 96) Mt 13, 44. 97) Ibid. 5, 48. 93) Cf. Gn 4, 16-17. et hanc quoque Deus dat, modo non renuamus. Hae virtutes pretiosissimae sunt et nobilissimae; ne igitur eas contemnanius, nam magno cum labore ad regnum coelorum eundum est, sed grntia Spiritus Sancti lnboriosum iter hoc facillimum reddet per cnritatem, quam dabit nobis. Christus etiam hodic in nobis excitat quattuor passiones, quae cor nostrum ad bene agendum impellunt. qui autem seminal in spiritu, de spiritu metet vitam aeternam. *? Cogitemus quod non creavit nos Deus propter terram, sed propter coelum, ubi cum ipso in aeternum vivamus ; creavit nos non propter mundum, sed propter paradisum. Via autem in paradisum eundi flumen est. Oportet nos contra cursum aquarum navigare, quoniam fluvius egreditur de paradiso et magno quidem cum labore navigatur contra fluminis cursum : Regnum coelorum vim patitur ei violenti rapiunt illud. 190 Displicet poenitentia carni, sed haec est via salutis : Poenitentiam agile, appropinquavit enim regnum coelorum ; *! gratia tamen Spiritus Sancti salutare hoc iter facillimum reddit. Hinc igneo curru raptus fuit Elias; 9? ignis autem suapte natura ascendit in coelum. Sic caritas, quae ignis ille est de quo Dominus ait: Ignem veni miltere in lerram, et quid volo nisi ut accendatur ? ** ut ardeat ? Sic Spiritus Sanctus in igne datus fuit Apostolis et discipulis Christi in die Pentecostes: !?! Caritas Dei diffusa est in cordibus nostris per Spiritum Sanctum, qui datus esi nobis.!95 O felices, qui in coelo posuerunt thesaurum suum ! His enim iugum Christi suave est et onus leve, cum invenerint consolationem ac requiem animabus suis. 9 Hinc lex iusto, qui virtutem diligit sicut mater prolem, non est posita, sed iniustis, 19? qui oderunt peccare formidine poenae. IX. Currus igneus ascendens in coelum: Currus igneus el equi ignei.!?? TTrahitur cor quattuor passionibus suis sicut currus equis. Sunt autem timor, spes, dolor et gaudium. Hodie autem Dominus excitat spem dicens: Paler tuus, qui videt in abscondito, reddel tibi ; excitat timorem : Nolite thesaurizare ... thesauros in terra, ubi aerugo el tinea demolitur et ubi fures effodiunt et furanlur; excitat dolorem : Quia receperunt mercedem suam *? hypocritae ; et excitat gaudium his qui thesaurizant in coelo, ob securitatem thesauri. Sic cor igne divini amoris ardens quattuor hisce passionibus facillime sursum trahitur in coelum. Nam qui Deum amat, Deum timet ne eum perdat, CINERUM 107 in Deo sperat atque confidit, de Dei dolet offensis et gaudet super omnia de gratia Dei. O ter quaterque beatos, qui igneo hoc curru equisque rapiuntur in coelum : Currus igneus et equi ignei ! Sed diabolus etiam, qui in omnibus vult simia esse Dei, alium currum construxit, igneum quidem cum igneis rotis equisque, currum ex igne amoris proprii, qui ignis est Sodomae et Gomorrhae, !? cuius rotae sunt quattuor vitia: fragilitas, ignorantia, concupiscentia et malitia ; cuius equi sunt passiones et affectiones carnales ac sensuales. Nos horum curruum utrum magis eligimus ? Imo quem elegimus ? Ille quidem ducit in coelum, in paradisum, ad Deum ; hic vero in profundum abyssi, in infernum, ad diabolum. Sed, heu proh dolor! quaenam haec nostra infelicitas est, quae insania, quae mentis vertigo ? Quaenam haec nostra sunt praepostera iudicia ? Laudamus virtutes et sequimur vitia quae vituperamus, credimus Christo et obedimus diabolo, desideramus currum nos ferentem in coelum, et ascendimus super ducentem in infernum! Habuit currus Eliae etiam equos igneos. Sunt autem equi trahentes currum cordis nostri quattuor animi passiones: spes, timor, gaudium atque dolor, quae si in Deum dirigantur et caritate informentur, equi sunt ignei. Videtur autem Dominus has a nobis requirere: dolorem in ieiunio pro poenitentia peccatorum nostrorum cum contritione cordis : Convertimini ad me in lolo corde vestro, in ieiunio el flelu el... planclu ; ?! gaudium, dum exigit signa laetitiae: Unge capul luum el faciem luam lava, haec enim Iudaeis signa erant laetitiae ; !? timorem, quo animum coercet ne thesaurizet in terra, quoniam terreni omnes fhesauri amittuntur; et spem consequendi ac possidendi in perpetuum thesauros coelestes. Hi sunt equi ignei divini huius currus. Sed habet etiam currus infernalis suos igneos equos, has easdem passiones igne amoris proprii inflammatas atque accensas, quae infinitorum sunt causa malorum fontesque perennes tolius, quae in mundo est, malignitatis. Sed si ad extinguendum hunc ignem quis aquas desiderat ut salvari possit, en mortis memoria quam nobis hodie Sancta mater Ecclesia sacris cineribus capita aspergens inculcat dicens: Memento, homo, pag. 92. Contra cas diabolus excitare in nobis nititur amorem proprium cum quattuor vitiis et passionibus sensunalibus; nobis autem electio datur ulrum in coelum ascendere velimus, an in infernum dcescendere. Ad excitandam in nobis caritatem 108 , FERIA QUARTA et extinguenquia cinis es el in cinerem reperleris. Sacri hi cineres vim habent fodam carnalem : uie S 5 3 : : oc cupiditatem. Vendi ac conservandi ignem divinae caritatis et extinguendi ignem hodie li d iditati n : Hs hi . : Saneta Ecci4-. C91 IaliS mundanaeque cupiditatis. Si quis saepe sacris hisce cineribus sia memoriam seipsum aspergeret, facillime adduceretur ad mortificandum carnem cum mortis proponit, impifiis el concupiscenliis!3 suis, ad fugiendam vitae superbiam, ad positis fronti - cineribus. Spernendos thesauros terrenos coelestesque conquirendos. Moyses aspergendo cineres afflixit plaga magna Aegyptum ; sacris autem hisce cineribus destruitur regnum diaboli; mors enim ostendit universam carnis e£ mundi vanitatem. IV. ALIA HOMILIA Cum ieiunaltis, nolite fieri, sicut hypocritae, tristes; exterminant enim facies suas ut pareant hominibus ieiunantes, eic. ! I. Videtur mihi hodie Dominus tanquam alter Noe arcam salutis, Tribus partilà qua a peccatorum diluvio salvari possimus, construere. Tribus Pus -on3?! Grim partibus illa constabat: iiUym D'U?vh D')U D'nmn:* eris An EL. AL A á- Ard- LAS iac infima, secunda el lerlia [acies in ea,? hoc est tribus solariis distinctam. Ita sacrosancti hodierni Evangelii tres sunt partes. In prima Christus dat tegulam docens quomodo ieiunare debeamus ; in secunda mandat contemptum terrenarum divitiarum ; in tertia desiderium et amorem coelestium thesaurorum. Et sicut mundus iste tribus pardat enim tibus constat: terra quam pedibus calcamus, coelo quod supra ieiunii regu- . . lam, mandat terram elevatum est, et empyreo supra coelum, ubi est paradisus terrenarum H HEC : : H Hd divitiarum Bloriae Dei, sic tria haec in sacro Evangelio hoc videmus, quenadmodum contemptum, et divinum tabernaculum tribus constabat partibus gradatim ascensuggerit coc- : A ^ " ] lestium thedentibus ab atrio in sancta, a sancta in sancta sanctorum, ubi erat saurorum desiderium, — arca thesaurus mysteriorum Dei. * mo videtur mihi Dominus hodie construere nobis coelestem sciim tahgascch. 3) Gn 6, 16. 4) Ct. Ex 40, 2. CINERUM 109 scalam, ad instar illius quam in spiritu vidit patriarcha Iacob, 5 qua possimus a terra in coelum ascendere. Lectio enim sacrosancti hodierni Evangelii est pars sermonis Domini in monte, in quo vere composuit nobis coelestem scalam octo gradibus constantem: Beati pauperes 'spirilu... beati mites... beati qui lugent... beati qui esuriunt et siliunt iustitiam... beali misericordes... beati mundo corde... beati pacifici et beati qui patiuntur persecutionem propter iustitiam. * Hodie vero scalam conficit septem gradibus compositam ex septem virtutibus: quattuor quidem cardinalibus et tribus theologicis. Loquitur enim Dominus de ieiunio et abstinentia tum ab escis tum a vitiis, quod opus est temperantiae. Sed vult ut ieiunium istud procedat ex fide: Tu autem, cum ieiunas, unge caput tuum el faciem tuam lava, ne videaris hominibus ieiunans, sed Paíri tuo, qui videl in abscondito ; * vult ut procedat ex spe divinae retributionis: Et Pater tuus, qui videt in abscondito, reddel tibi. * Adhuc autem fortes vult nos esse, ut thesaurizemus in coelo; prudentes, ut coelestia terrenis divinaque humanis bonis praeferamus; iustos, ut omne fugiamus vitium virtutemque sectemur, et tandem coelesti caritate plenos: Ubi... est thesaurus luus, ibi est el cor tuum. ? O utinam nos Angeli simus per hanc scalam ascendentes, non descendentes, faciendo quae Dominus iubet, et non totum oppositum thesaurizando in terra non in coelo, operam dando concupiscentiae carnis, concupiscentiae oculorum et superbiae vitae, !? quae tria sunt mundi idola, quae Salomon a gratia Dei lapsus coluit! coluit enim deum Sidoniorum, deum Moabitarum et deum Ammonitarum. * Haec sunt tria illa hominum genera, qui vocati ad nuptias regis renuunt venire, hic dicens: Uzorem duzi el ideo non possum venire; alter vero : Juga bonum emi quinque et eo probare illa; alius: Villam emi el necesse habeo exire ei videre illam. '? Haec est avaritia, quae mille necessitates fingit, concupiscentia oculorum : Necesse habea ire et ridere villam, sive agrum ; sic multi multas necessitates fingunt ad thesaurizandum in terra. Sic alter volens vanitatibus sensuum operam dare: luga boum emi quinque ; qui autem carnali concupiscenUt leiunium vere sanctum sit, cum virtutibus theologicis et cardinalibus coniunctum esse debet; tum veluti scenla erit nd coelum conducens. Primus gradus huius scnlne: nbstinere a cibo; hanc nbstinentiam prima Deus homini praecipit, quia primo caro debellanda est, cum maxime spiritui inimica sit; tiae deditus est : Non possum, inquit, venire; inquit se nec orare nec ieiunare posse. II. Cum ieiunatis. Primus gradus coelestis huius scalae ieiunium est et abstinentia salutaris. Hoc est primum praeceptum humano generi datum in paradiso adhuc in statu innocentiae, ? et primum opus quod Deo ab hominibus placuisse legimus, est sacrificium Abel ex carnibus. 4 Sic primum opus quod Noe egressus ex arca egit, fuit offerre Deo sacrificium ex animalibus mundis ;!5 primum opus quod fecit Abraham egressus iuxta praeceptum Domini de terra et cognatione sua, fuit erigere altare ad offerendum sacrificia Domino ; !* primum quod requisivit Dominus ab Hebraeis fuit : Ut sacrificent, inquit, mihi in deserto.!** In prima parte divini tabernaculi erat altare sacrificiorum ; 13 in prima die dedicationis templi Salomonis multa fuerunt oblata Domino sacrificia. !? Sic a mortificatione carnis incipit vita spiritus. Hoc significat primum opus, quod fecisse Moysen legimus, interfecit enim aegyptium contendentem cum hebraeo illumque sub sabulo sepelivit. ?" Hoc primum opus quod de Samsone legimus: ferum occidit leonem, qui contra ipsum veniebat.?! Hoc primum opus Davidis: gigantem Goliath occidere caputque ei amputare. ?? Appetitus carnalis concupiscentiae est iste aegyptius, iste leo, iste gigas. Hic occidendus, hic mortificandus est, caro frenanda, quoniam haec est Eva quae peccare facit Adamum, ?* haec Dalila quae prodit dormientem Samsonem traditque in manu inimicorum, ?^ haec impia Iezabel quae persequitur Eliam, ?* haec Athalia occidens omne semen regium, *' haec Herodias quae persequitur Ioannem,?* haec illa ancilla ad cuius vocem Petrus Christum negavit : ?** Morlificate . .. membra vestra quae sunt super lerram ;?* Sicut... exhibuistis membra vestra servire iniuslitiae el iniquitati ad iniquitatem, ita nunc exhibele membra vestra servire iustitiae in sanctificationem ; **. Obsecro ... vos, fratres... ul exhibeatis corpora vestra hostiam viventem, sanctam, Deo placentem, 7-8; 13, 8. 17) Ex 7, 16. Vulg.: Ut sacrificet. 18) Cf. ibid. 40, 26. 19) Cf. 2 Par 7, 1-5. 20) Cf. Ex 2, 11-12. 21) Cf. Idc 14, 6. 22) Cf. 1 Rg 17, 4-51. 56-57; Io 18, 17. 29) Col 3, 5. 30) Rom 6, 19. Vulg.: Servire immmunditiae et iniquitati, ctc. CINERUM 111 ralionabile obsequium vestrum ; el nolile conformari huic saeculo, sed reformamini in novilale sensus vestri, ul probelis quae sil voluntas Dei bona et beneplacens et perfecta. ** Sic nobis sacrificanda est Deo caro corporis nostri eritque sacrificium Deo acceptissimum, sicut fuit sacrifiecrum Abraham, cum dilectissimum obtulit Isaac. 3? Carnem suam nemo unquam odio habuit. Displicet carni ieiunium, sed arcía es! via quae ducit ad vitam, ** arcta carni : Qui vull venire posl me, abnegel semetipsum et tollat crucem suam el sequalur me.*5 Via mundi et carnis lala... etl spatiosa est, sed ducit ad perditionem ; ?8 via salutis est sicut via sanitatis. Per quam angustam viam necesse est ut incedat infirmus ad sanitatem consequendam ! Quot amaras potiones, quot medicamenta, quot abstinenlias, quot curas necesse est eum pati! Sed, proh dolor! multi ad corporis sanitatem recuperandam, ad medici consilium, patientur abstinentiam quadraginta dierum sumentes ligni aquam, ?? aut simile medicamentum, cum paucis unciis panis per singulos dies ; pro animae autem salute quadragesimam ieiunare nolunt, ac si ipsorum anima non immortalis esset ad imaginem et similitudinem Dei creata, ?9 sed anima quaedam bestiarum esset: Animalis... homo non sapit... quae sunt spirilus Dei ; 9 Qui autem sunt Christi, carnem suam crucifixerunt cum viliis el. concupiscentiis. ** Abstinentia enim comprimit vitia carnis, elevat autem mentem ad coelestia et largitur virtutes et praemia. *i Ieiunandum est in poenitentiam peccatorum nostrorum: Nisi enim poenitentiam egerilis, similiter omnes peribilis. ^ Ieiunandum est ad fugiendam poenam damnationis aeternae: Vae vobis, qui saturati eslis, quia esurielis ; 5 Beali, qui nunc esurilis, quia saturabimini ; * Poenitentiam agite, appropinquavit enim regnum coelorum ; *5 hoc fuit initium praedicationis Ioannis Baptistae, post multorum annorum carnem suam odio habuit. 84) Mt 7, 14. Vulg.: Arcta via est, ctc. 35) Ibid. 16, 24. bebant contra quasdam infirmitates, amarissimis potionibus aquae, cui infusum erat quod dicebatur lignum sanctum vel lignum ferri ; hodie autem dicitur guaiacum officinale, quod ex India importatur. Cf. omnia Dictionaria Medica. 88) Gn 1, 26-27: 5, 1; 9, 6. M. Liber Sacramentorum, (P. L. 78, 55); Missn!le Rom. Praefat. Qundr. 42) Lc 13, 3. 5. Vulg.: Omnes similiter peribitis. 43) Ibid. 6, 25. 44) Ibid. vr. 21. 45) Mt 3,2; 4, 11. nbstinentin nutem carnem mortificans, comprimit vitia et virtutes largitur. Etiam in poenitentiam peccatorum ieiunandum est et nd vincendas diaboli tentntiones, pugnando contra vitia et bonis operibus Incumbendo. abstinentiam in deserto ;*9 hoc initium praedicationis Christi, post ieiunium quadraginta dierum. ** Ieiunandum nobis est ad vincendas diaboli tentationes ; Christus enim post ieiunium diabolum vicit ; 48 Hoc genus daemoniorum non eicitur nisi in oratione et ieiunio, *9 Teiunandum est ad divinae legis observantiam ; lex enim Moysi post ieiunium quadraginta dierum data fuit et quadraginta aliorum dierum numero recuperata, quando propter populi crapulam et idololatriam in adoratione aurei vituli fregit Moyses fabulas legis. 5? Cum ieiunalis, nolite fieri sicut hypocritae. Vult Dominus ut bonis operibus incumbentes pugnemus contra vitia, sicut qui destructam Ierusalem reaedificabant: altera quidem manu aedificabant et altera ad pugnandum contra inimicos gladium tenebant, ut legimus Nehemia 4. 5 Non est autem nobis colluctatio adversus carnem et sanguinem, sed adpersus principes .. . tenebrarum. 5? Nolite fieri sicut hypocritae, qui sunt simiae iustorum, qui sunt sicut falsa et adulterina numismata, sunt non aurum sed aurichalcum, non argentum sed stannum, non apes sed vespes sine melle, non homines sed imagines atque statuae factae ab arte. Inter naturam autem et artem hoc interest, quod natura quidem hominem et intrinsecus et extrinsecus operatur, ars autem extrinsecus tantum, non intrinsecus ; non enim curat nisi prospectum. Sic hypocritae : Omnia... opera sua faciunt ut videantur ab hominibus, 9 ut pareant hominibus ieiunantes. Sunt sicut lacob indutus vestibus Esau valde bonis, * ut se primogenitum filium simularet ; sunt falsi prophetae, lupi sub vestimentis ovium ; 55 sunt non sicut triremes, quae saepe remis navigant, sed sicut naves, quae non navigant nisi flante vento auraque humanae laudis. Sunt non Sicut cymbala, sed sicut organa, quae non reddunt sonum nisi flatum recipiant a sufflatoriis ; sunt sicut vulpes, quae nil boni habent nisi pellem ; sicut serpentes, qui pellem habent pulcra colorum varietate decoram, intus autem pleni sunt veneno mortifero. III. Exterminant enim facies suas ut pareant hominibus ieiunantes. Amen dico vobis, receperunt mercedem suam. 9 Vult Dominus ut iucitur. 52) Eph 6, 12. 53) Mt 23, 5. 54) Gn 27, 15. 55) Cf. Mt 7, 15. CINERUM 113 stitia nostra abundet supra iustitiam scribarum et Pharisaeorum, ait enim : Nisi abundaverit iustitia vestra plus quam scribarum et Pharisaeorum, non intrabitis in regnum coelorum. 5? Illorum enim iustitia tantum externa est, nostram autem vult esse ctiam et maxime quidem internam ; illorum iustitia tantum coram hominibus, nostram vult esse maxime coram Deo; illorum erat bona opera facere, non bene iustum exequi, non iuste; nos autem vult uf iuste quod iustum est exequamur et bene quod bonum est operemur, ut absque omni vitio virtutem sectemur, ut nostra sit perfecta iustitia. Hic alter est scalae gradus : perfecta iustitia, ut facientes bonum ab omni declinemus malo coram Deo et hominibus ; ne alioquin simus sicut arbor habens folia et non fructus, cui maledixit Dominus, 5? [ne] simus sicut virgines fatuae habentes lampades et vasa sine oleo, 5? et sicut ille qui talentum fodit in terra. *? IV. Tu autem, cum ieiunas, unge caput luum el faciem tuam lava. Vult Dominus ut cum spirituali laetitia et animi hilaritate bonis operibus incumbamus, sicu£ Apostolus ait: Non ez tristitia aut ex necessitate, hilarem enim datorem diligit Deus. * Lavare enim faciem et ungere caput oleo signa erant laetitiae Palaestinis. ** Sic de Davide legimus quod, post nimiam tristitiam, lotus unctusque fuit. 53 Vult Dominus in afflictione ieiunii nos laetos esse, quoniam Spiritus Sanctus suos interius semper laetificat, ut sint sicut rubus ardens, incombustus, * sicut tres pueri gaudentes in medio fornacis, 95 sicut Hebraei in deserto pasti manna coelesti, 89 sicut tabernaculum Domini foris quidem opertum pellibus animalium mortuorum, intus autem auro totum resplendens.9? Sic: Secundum numerum dolorum meorum in corde meo consolaliones tuae laelificaverunl animam meam ; 58 Sicut abundant passiones Chrisli in nobis, ita et per Christum abundat consolalio nostra. *?* Vult Dominus ut omnem intentionem nostram ad interiora dirigamus : Omnis enim gloria eius filiae regis ab intus, in fimbriis aureis circeumamicta varielatibus ; ? sicut. docuit Christus vr. 18. 61) 1 Cor 9, 7. 62) Cf. supra, not. 27 praec. hom., pag. 97. 63) Cf. 2 Rg 12, 20. 64) Cf. Ex 3, 2. 65) Cf. Dn 3, 50. 66) Cf. Ex 106, 14-22. Secundus gradus: ieiunium cum vera iustitia interna coniungere, non solum malum vitando, scd et bonum faciendo. Tertius gradus: mortificationiincumbere cum animi hilaritate, omnem intentionem ad Deum dirigendo. Quartus gradus: ieiunare cum vera fide, soli Deo placere studendo, non vanam propriam gloriam quaerendo; quia a solo Deo expectanda est merces bonorum operum. mundandum esse prius quod intus est hominis, ** quoniam : Spiritus est. Deus, et eos qui adorant eum, in spiritu el veritate oportet adorare. ?? V. Ne videaris hominibus ieiunans, sed Patri tuo, qui videt in abscondito. Hic alius est coelestis huius scalae gradus: fides in Deum, qui videl in abscondito : En ipse stat post parietem nostrum, respiciens per fenestras et prospiciens per cancellos ; ^ Vere tu es Deus absconditus ** in mundo sicut anima in corpore, quae a nemine videtur et videt omnia. Vult Dominus ut opera nostra bona abscondamus, sicut absconduntur thesauri metu furum, sicut fabulas legis, virgam Dei et vas mannae voluit intra arcam in secretissimo loco sancti sanctorum reponi. *5 et qui invenit thesaurum in agro, abscondit. 5 Quod si alibi Dominus dicit: Luceat lur vestra coram hominibus, ut videant opera vestra bona el glorificent Patrem vestrum qui in coelis est, *? hoc dixit ne a bonis operibus unquam cessemus, ad gloriam tamen Dei, non nostram; sed sint lucernae ardentes in manibus *9 nostris, ita tamen ut sint etiam lumbi mentis praecincti ab appetitu inanis gloriae et vanitatis, et ut nesciat sinistra malae intentionis quid faciat dextera ?? piae devotionis. Vult Dominus ut soli Deo una cum Enoch ?? placere studeamus. Ezechias, quia thesauros domus ostendit Chaldaeis, graviter a Deo per Isaiam correptus fuit, quod illa omnia direpturi essent Chaldaei, 8! sicut postea fecit Nabuchodonosor. ?? Et Pater tuus, qui videt in abscondilo, reddet tibi mercedem boni operis in coelo, fibi, non hypocritis qui receperunt mercedem suam, sed fibi, si bene operans soli Deo placere studeas. Hic gradus est quartus: spei et expectationis mercedis ac praemii omnium nostrorum bonorum operum a Deo, qui Abrahae dixit : Ego protector tuus sum et merces tua magna nimis ; * Centuplum accipiet et vitam aeternam possidebit. * Deus in abscondito manens videt omnia opera nostra externa et interna, quoniam spiritus est infinitae sapientiae eiusque intellectus oculus est perfectissime videns, et reddet mercedem sicut terra optima faciens centuplum, quoniam infinita bonitas et benignitas. CINERUM 115 VI. Nolite thesaurizare vobis lhesauros in terra, ubi, etc. ^* Alius hic gradus est: ne stultam mundi prudentiam sequamur, quae apud Deum vera stultitia est. 85 Stultum est enim in arena et maris littore seminare, stultum velle oleum et operam perdere, 55* stultum, utilibus verisque bonis dimissis, vana et inutilia quaerere, vel multo melioribus quae valde minus bona sunt anteferre, auro ferrum, argento plumbum, pretioso lapidi laterem, terram coelo, lunam soli, bestias Angelis, mundum Deo. Quid profuit infelici illi diviti epuloni thesaurizasse sibi in terra ? Solam inde consecutus fuit damnationem aeternam. 86 Non dicimus malas esse divitias, nam : Vidil... Deus cuncla quae fecerat, ei erani valde bona; *? sed quae bona in seipsis sunt, nobis saepe sunt mala. Bonum est vinum generosum ef potens, sed febricitanti venenum est ; bonus est ignis, sed cavendum est ne domum comburat; bonus est sol, sed infirmos oculos excaecat; bona pluvia, sed nimia terram diluvio inundat ; bonus homini cibus et potus, sed nimius nocet. Sic divitiae bonae sunt, sed nimius earum amor perniciosus homini ac pestilens est. Impossibile est divites intrare in regnum coelorum, $? quoniam spinae sunt divitiae, quae suffocant sementem seminatoris coelestis, 9" sunt multorum malorum occasiones: superbiae, vanae gloriae, avaritiae, luxuriae, gulae, otii, invidiae, rixarum, odiorum, inimicitiarum ac mille aliorum malorum, unde mundus plenus est litibus, contentionibus, furtis, rapinis, latrociniis, usuris ac omni malignitate : Mundus totus in maligno positus est. 9 VII. Thesaurizate ... vobis thesauros in coelo.?! Ecce alius gradus. Non potest cor nostrum sine amore et desiderio esse, sicut ignis sine calore, fons perennis et vivus sine aqua. Nec vult Dominus ut non amemus, sed ut amemus vera bona, quae coelestia sunt atque divina, contemptis his terrenis et mundanis. Sic non prohibet nos thesaurizare, sed vult ut thesaurizemus in coelo, veluti si mercator diceret suo oeconomo ne pretiosa mercimonia vili venderet, et si agrorum dominus praeciperet agri colono ne seminaret in arenoso et inculto 84*) Ibid. 6, 19. 85) Cf. 1 Cor 3, 19. 85*) Proverbium, de quo cf. P. Mannuccius Adagia, col. 255-256. 86) Cf. Lc 12, 16-20. 87) Gn 1, 31. 88) Cf. Mt 189, 23-24; Mc 10, 23-25; Lc 18, 24-25. 89) Cf. Mt 13, 7-22; Mc 4, 7-19. 90) 1 Io 5, 19. 91) Mt 6, 20. Quintus gradus: praecipue ab amore divitiarum mundi cor avertere, quac licet per se malae non sint, tamen maxima sunt incitamenta malorum. Sextus gradus: nd amorem Coelestium bonorum animum excitare; id enim est thesaurizare in coelo, quia bona opera propter Deum facta aeternun praemium consequuntur. Septimus gradus: vera erga Deum caritate cor accendere, ut semper ad coelum tendat. agro, sed in bono ac bene culto ; non prohiberet ille mercimoniam vendere aut hic seminare, sed uterque vellet ut quod fit, bene fieret. Sic iussit Deus Hebraeis ut non adorarent falsos deos neque sacrificarent idolis, sed ipsi soli vivo et vero Deo divinos hos honores pia religione et cultu exhiberent.??^ Sic iussit ut non comederent animalia immunda, mmundas aves, immundos pisces, et ne tangerent quidem immunda, sed mundis delectarentur.?? Sic nos praecipit thesaurizare in coelo, non in terra, bene agendo: Timor Domini ipse est ihesaurus cius, inquit Isaias.? Sic omnis virtus veluti quidam thesaurus inaestimabilis est, et quotiescunque bonum aliquod opus propter Deum agimus, auri pondus lapidemque pretiosum reponimus in coelesti nostro scrinio ac repositario. Opera enim bona facta ex caritate tanti apud Deum valent, ut minimum opus bonum ex caritate procedens sit aequivalens pretium ad emendum paradisum; meretur enim de condigno gloriam paradisi quilibet caritatis et gratiae actus. Vidua illa paupercula duobus minutis coelum sibi emit, ** alius autem calice aquae frigidae propter Deum dato ;?* ob id Dominus bene operari vocat thesaurizare in coelo. VIII. Ubi... est thesaurus luus, ibi est el cor tuum. Hic septimus est et supremus huius divinae scalae gradus, cui innititur Deus : coelestis caritas, divinus amor, ut semper sit cor nostrum elevatum a terra, semper in coelo, semper cum Deo per coelestium rerum contemplationem, desideria, amorem : Diliges Dominum Deum tuum ex lolo corde luo ; 9*. Qui... adhaeret Deo unus spiritus est ?" cum eo. Sic septem habemus gradus septem coelestium virtutum, quae sunt septem primi dies saeculi, ?? septem planetae coelestes, 99? septem agnae AÀ- brahae, !'?? septem filii Iob, !?! septem lucernae aurei candelabri, !€? septem oculi super lapidem unum, !? septem stellae in dextera Christi, 1?* septem aurea candelabra in quorum medio Christus videtur, 195 septem lampades ardentes ante thronum Dei, 99 septem sigilli libri 91*) Cf. Ex 20, 2-5; Dt 5, 1-10. 92) Cf. Lv 11, 9-25. 93) 33, 6. 94) Cf. Mc 12, 42-43; Lc 21, 2-4. 95) Cf. Mt 10, 42. 96) Ibid. 22, 37; Mc 12, 30; Lc 10, 27. 97) 1 Cor 6, 17. Vulg.: Adhaeret Domino, ctc. 98) Cf. Gn 1, 1 sqq. 21, 28-30. 101) Cf. Iob 1, 2; 42, 13. 102) Cf. Ex 25, 37; 37, 23; Nm 8, 3. CINERUM 117 signati, !?? septem spiritus Dei, !?* septem Spiritus Sancti dona, conformiter ad septem Sacramenta Ecclesiae, quae sunt septem Christi fontes, ex quibus hauritur aqua cum gaudio. !9? IX. Sed quomodo ad summum usque scalae huius gradum ascendemus ut paradisum ingredi possimus, si supra primum gradum ascendere renuimus, si ieiunare recusamus ? Teiunare, inquam, iuxía formam a Christo praescriptam. Non enim placet Deo ieiunium hypocritarum, ieiunium peccatorum, qui ieiunantes ab escis, non ieiunant a vitiis et peccatis. His enim dicentibus : Quare ieiunavimus el non aspexisti, humiliavimus animas nosíras el nescisli ? respondet : Ecce in die ieiunii vestri reperitur voluntas vesira, et omnes debilores veslros repelitis. Ecce ad liles el conlenliones ieiunalis el perculilis pugno impie. Nolile ieiunare sicul usque ad hanc diem, ut audialur in excelso clamor vesler. Nunquid lale esl ieiunium quod elegi, per diem af[fligere hominem animam suam? ... Nonne hoc esi magis ieiunium quod elegi ? dissolve colligationes impietatis, solve [fasciculos deprimenles ... Frange esurienti panem (uum et egenos vagosque induc in domum luam ; cum videris nudum, operi eum el carnem tuam ne despexeris. Tunc erumpel quasi mane lumen tuum, et sanitas lua cilius orielur, el anteibil faciem (uam iustitia lua, et gloria Domini colligel te. Tunc invocabis, el Dominus exaudiet ; clamabis, el dicel : Ecce adsum, si absluleris de medio tui calenam el desieris extendere digilum el loqui quod non prodest. 99 O felices, qui sic ieiunant agentes poenitentiam de peccatis praeteritis, abstinentes ab eis in futurum, et operibus misericordiae et pietatis ex corde propter Deum operam dantes, ut ieiunium habeat semper comites eleemosynam et orationem ! Tria enim haec Christus coniunxit, et de eleemosyna et oratione prius locutus est et deinde statim de ieiunio. Exigit autem, ut diximus, a nobis Dominfis triplex ieiunium : a concupiscentia carnis, a concupiscentia oculorum et a superbia vitae: !!! Cum ieiunalis, nolile fieri sicul hypocritae... Nolile thesourizare vobis... in terra. Sed et diabolus triplex a nobis requirit ieiunium : primo quidem ieiunium a cibis spiritualibus et frequentia 3-9. Vulg.: Inrenitur voluntas vestra, elc. 111) Cf. 1 Io 2, 16. Sine his virtutibus ieiunium Deco gratum esse nequit, nihil enim prodesse potest ieiunare ab escis, nisi n vitiis etiam ieiuneiur; illud autem perfectum ieiunium est quod cum oratione ct eleemosyna coniungitur et omnibus concupiscenliis bellum indicit. Sacramentorum, orationum et devotionum pietatis ; secundo ieiunium SEL Ris m a virlutibus et professione verae humilitatis veraeque sanctitatis ; diabolus — tertio ieiunium a desideriis coelestium bonorum sanctarumque operazarime 9l. tionum, Nune dicite mihi, fratres, quodnam ieiunium servamus nos: Christi an diaboli ? Cuius persuasionibus consentimus ? cuius praeceptis obedimus ? Ah Deus ! ah Christe ! O homo, profiteris te Christo nomen dedisse, christianum te esse, verum fidelemque Christi servum, et deinde diabolo obedis et servis, non Christo ? Facis totum oppositum eorum quae praecipit Christus, secundum persuasiones ac suggestiones satanae? Quaenam haec fides est nostra? quae vita christiana? Verus autem. Nos secundum carnem et mundum vivendo, legem potius antichristi ShrsuanU servamus quam Christi. Christus dicit hodie: Nolite thesaurizare non diaboli iusierus vobis... in terra, et nos nil magis cogitamus, cupimus, satagimus quam e É documentis. jn terra nobis thesaurizare et divites fieri, e£ non cognoscimus, caeci, obedire debet. " s quod confitentes nos Christum nosse, factis negamus. !? Ah, fratres, per Deum vos rogo, resipiscamus hodie, efc. V. ALIA HOMILIA Cum ieiunatis, nolite fieri, sicut hypocritae, (ristes. ! I. Insacrosancto hodierno Evangelio Dominus fidelibus suis vivendi Varig normam videtur praescribere et signa dare, quibus fideles sui a ceteris Christus exhidignoscantur. Sicut enim Deus signatos esse voluit Hebraeos, quo a seed ceteris gentibus distinguerentur, signatos autem et intrinsecus in carne pones per circumcisionem * et extrinsecus in vestimentis per vittas hyacinthinas in quattuor angulis palliorum,? sic Dominus electos suos signatos esse voluit, quo veri agnoscerentur christiani qui nomine et factis, vita et operibus tales sunt. Signa autem sunt duo: alterum intrinsecum et alterum extrinsecum ; intrinsecum quidem, veluti circumcisio, est mortificatio carnis: Qui enim sunt Christi, carnem suam crucifixerunt cum viliis el. concupiscentiis. * Non dicit tantum quod : CINERUM . 119 Carnem suam crucifixerunt, sed addidit : Cum vitiis el concupiscentiis. Hinc Dominus hodie non tantum carnis mortificationem requirit per ieiunium, sed etiam mortificationem spiritus : Nolite fieri, sicut hypo- .critae, tristes, ut fugiamus superbiam vitae omnemque vanae gloriae et humanae laudis appetitum. Alterum vero extrinsecum signum est: Nolite thesaurizare vobis thesauros in terra sed thesaurizale ... vobis thesauros in coclo. 5 Hae sunt vittae hyacinthinae in angulis vestimenti. Erant autem coloris coelestis. Hinc cognoscere poterimus quinam sint veri christiani, sequaces et imitatores Christi. Haec enim ipse fecit prius quam doceret: carnem suam ipse crucifigere voluit paupertatemque divitiis anteposuit. Hoc genus vitae Paulus verus christianus elegit ; ait enim : Castigo corpus meum el in servitulem redigo, 9 et : Omnia detrimentum feci et arbitror ul stercora, ut Chrislum lucrifaciam. * Sic thesauros sibi thesaurizavit in coelo. II. Cum ieiunalis, nolite fieri sicut hypocritae. Fecit Deus lucem et divisit eam a tenebris ac tandem vidit lucem quod esset bona. * Sic faciendum nobis est, ut dividamus lucem virtutum ac bonorum operum a tenebris vitiorum, et ideo magna cum diligentia examinare debemus opera nostra bona, ut videamus qua mente et intentione sunt facta. Prohibuit Deus homini ne comederet de ligno scientiae boni et mali, ? ne sibi complaceat homo in operibus bonis prava intentione malefactis. Hinc Sapiens ait: Aufer rubiginem de argento, et egredietur vas purissimum. !* Separandum est aurum argentumque bonorum operum a scoria et alchimia vitiorum. Deus enim de mundis et immaculatis animalibus sacrificia sibi fieri in lege mandavit. * Opera bona munda sunt animalia, sed cavendum est ne prava intentione maculentur. Ut enim opera nostra Deo sint grata, necesse est ut ex caritate fiant, alioquin tanquam falsae monetae nullius valoris erunt. Nolite fieri. Quid, quaeso, est: Nolite fieri? Num homines seipsos facere possunt? Utique hoc singulare est hominis privilegium, ut possit seipsum qualem magis libet efficere. Deus aeternus est, non potest seipsum efficere ; mundus autem a Deo factus est, non potest seipsum aliter facere; terra nom potest non esse terra; similiter quae sunt mortifícatio carnis et spiritus et contemptus terrenarum divitiarum. Ad iciunium salutare requiritur ut fiat ex vera caritate erga Deum, haec enim est qua homo Deo similis efficitur. Ieiunandum est cum recta intentione ad cohibendum concupiscentiae ardorem et vitia frcnanda. Ieiunando vacandum est bonis operibus et contra vitia pugnandum; coelum, imo et Angelus. Homini vero data est potestas ut, si velit esse terra, terra sit, si coelum, coelum, si Angelus, Angelus, si Deus, Deus, nam : Qui... adhaerel Deo unus spirilus est? cum eo; Dedit eis potestatem filios Dei fieri. 3 Hoc est nolite fieri : potestis esse Sancti Dei, Angeli Dei, ipsimet Deo quam similes; ne vos hypocritis daemonibusque similes faciatis. O homo, si in tua potestate esset ut teipsum vel aureum vel lufeum faceres, quid eligeres ? Cum ieiunalis. Regenda est caro nostra virga virtutis; ad regendum enim equum virga frenoque opus esí. Ieremias, post visionem ollae succensae alque ferventis, vidit. virgam vigilanlem. 4 Olla fervens caro nostra est, fervens ardore concupiscentiae ; virga autem ieiunium est. Sed necesse est uf sit virga vigilans ; ut sit ieiunium gratum Deo, necesse est ut fiat recta intentione menteque vigilante, ut se a vitiis internis custodiat ; sic Abraham offerens sacrificia Deo, abigebat nocturnas aves, quae veniebant ad rapiendas carnes sacrificii. 15 Sacrificium Deo ieiunium est, quo offerimus Deo corpora nostra hostiam viventem, sanclam, Deo placenlem ; sed necesse est ut rationabile sit obsequium !$ nostrum ; abigendae sunt aves nocturnae malarum cogitationum pravorumque appetituum inanis gloriae, qui a diabolo immittuntur. III. Cum ieiunatis, nolile fieri sicul hypocritae, qui sunt tanquam vespae, iusti autem sicut apes. Sunf similes apibus vespae, sed mol non faciunt, meritum vitae aeternae non consequuntur. Sunt hypocritae arbores facientes fructus foris pulcros, sed intus vanos et absque ullo sapore virtutis. Sicut qui aedificabant Ierusalem post babylonicam captivitatem, altera quidem manu aedificabant, altera vero gladium tenebant ad se defendendos ab inimicis, !? sic faciendum nobis est : vacandum quidem bonis operibus, sed simul pugnandum contra vitia. Hypocritae enim ideo non veri iusti, sed simiae iustorum sunt, quia contra vitia sua minime pugnant, cumque velint cum filiis Iacob Deo servire, idola sua nolunt abicere. 18 Ut pareant hominibus ieiunanles. ?? Propalant, inquit, hominibus CINERUM 121 opera sua bona, quae potius abscondenda sunt. Opera enim bona sunt tanquam thesauri: Thesaurizate... vobis thesauros in coelo. Sed ille qui invenit thesaurum in agro, abiit et abscondit.?" Hinc tabulae legis una cum virga et manna secretissimo loco intra sancta sanctorum sub velo et sub propitiatorio in arca positae fuerunt,?' quia bona opera abscondenda potius sunt quam propalanda. Daemones enim veluti latrones sunt furesque astutissimi pessimique, ut inquit Divus Gregorius, et«depraedari desiderat qui thesaurum publice portat ».?? Qui autem bona opera abscondit, thesaurum in manu Dei reponit veluti intra regium aerarium, quo fures non appropiant. ' Hinc ait: El Paler tuus, qui videl in abscondilo, reddel libi. ?? Cum ieiunalis, nolite fieri sicut hypocritae. Hi enim non Deo, sed Baal idoloque superbiae offerunt sacrificia. Sed Elias occidit sacerdotes Baal.?* Sic Dominus vult ut omnes appetitus superbiae interimamus ; hi enim sunt Chananaei, quos perdendos Dominus reliquit in terra promissionis. ?* In sacrificiis autem Dominus non mel, sed sal adhiberi voluit ;?9 sic in sacrificio ieiunii sal requirit mortificationis, non mel humanae laudis et gloriae, quae tanquam mel dulcis est humano appetitui. Ileiunia et carnis mortificationes medelae sunt vitiorum ; eorum autem, quibus salutares medicinae ob nimium depravatam complexionem fanquam venena letiferae sunt, profecto desperata est salus. Sic sunt hypocritae, quibus ieiunia ad animarum salutem nil iuvant, sed superbiae vitium omnium mortiferum fomentant atque adaugent in suam ipsorum perniciem. IV. Nolile thesaurizare vobis thesauros in lerra. Duplex bonorum genus proponit nobis hodie Christus optionemque dat ut quod magis libet accipiamus : bona terrena, temporalia et mundana, quae ipsamet vanitas sunt, hi sunt thesauri terreni; eL bona coelestia, aeterna alque divina, quae homini perfectam afferunt felicitatem ac beatitudinem. Proponit haec et ostendit quaenam sint meliora ; quod sicut aurum luto praeferendum est et lapides pretiosi lateribus, sic coelestes thesauri terrenis sunt anteponendi. Causamque reddit : quomaxime tamen cavendum esf a vana mundi gloria in bonis operibus quaerenda, quia haec onine meritum aufert et iciunium Dco ingratum reddit. Duplex bonorum Senus nobis eligendum proponitur: terrenorum et coelestium. Haec docuit Christus eligenda, quia acterna sunt, dum terrena temporalia sunt et vana. Insuper bonn lerrema summis laboribus coniparantur, ct in causa sunt multorum malorum, niam, praeterquam mundana, haec bona terrena sunt ac propterea vilissima; sunt etiam corruptibilia et facile amittuntur rapfa a furibus et latronibus ; nec sunt homini necessaria, cum homini Deus omnia necessaria ad vitam abunde satis subministret. Bona vero spiritualia atque divina, coelestia cum sint, pretiosissima necesse est esse; et incorruptibilia sunt, sicut ipsum quoque coelum, amittique nullo pacto possunt; et homini summopere necessaria sunt ad vitam aeternam. Nunc, quaeso, nos quaenam eligemus bona? Peiora an meliora? Imo quaenam nobis elegimus? O Deus, o Deus! coelestia? divina? Proh dolor! Et non erubescimus sub christiano nomine vivere? Quaeso, dicas mihi, o homo, qui christianus diceris et Christum confiteris, quid putas: Christum bene egisse et docuisse an male? sapienter an stulte? Christus non haec terrena bona, sed coelestia pro se elegit et haec eligenda docuit. Peto: sapienter egit an stulte? Si sapienter, dicas tu: quomodo agis contrarium? Ah! tu verbis dicis et confiteris te nosse Christum, factis autem negas?" factisque ostendis Christum stulte egisse et docuisse. Quod si terrenas etiam divitias desideratis, saltem primum quaerite regnum Dei el iustitiam eius,?? quaerite prius spiritualia bona pro anima proque aeterna vita, et postea temporalia pro corpore vitaque mortali, quae rvapor est ad modicum parens, ?? vanitas et umbra. Nolite thesaurizare vobis thesauros in terra. Terreni enim thesauri summis laboribus comparantur, coelestes vero sola voluntate; caritas enim coelestis thesaurus [est] infiniti apud Deum valoris, haec autem in voluntate consistit, in Deum dirigens voluntatis affectum. Bone Deus, si sola voluntate mundani compararentur thesauri, quis non ditissimus esset? Dedit Abraham Loth optionem uf sive dexteram sive sinistram eligeret; ipse vero Pentapolim elegit, quoniam universa regio illa sicut paradisus Domini ei visa fuit, Abraham vero terram promissionis pro se retinuit ; 9? elegit sibi Loth terrenam felicitatem, Abraham vero coelestem. Hinc Abraham semper in melius prosperatus fuit, sed Loth semper in peius abiit; post non multum enim tempus ab inimicis captivus ductus fuit cum omnibus quae haCINERUM 123 bebat; 3! postea in combustione regionis illius omnia bona amisit coelestia auet vix solus ipse cum duabus filiabus salvatus fuit.? Divitiae enim "ena, illi malorum omnium in causa fuerunt; nam propter divitiarum co- ^eq"iruntur. piam separatus ab Abraham fuit et in Sodomorum civitate habitare elegit. Sic multi sunt qui, coelestibus contemptis thesauris, nonnisi terrenos affectant, quemadmodum filii Ruben et Gad extra terram promissionis habitationem sibi elegerunt, illecti specie terrae Galaad.?3 Primus autem qui terrenis acquisitionibus operam dedit terrenusque civis esse voluit, Cain, maledictus a Deo fuit damnationemque sibi acquisivit aeternam.** Sic Christus ait quod impossibile est divites intrare in regnum coelorum. 35 Nolite thesaurizare vobis. Ab omnibus vitiis liberos nos esse QG,.. ji, vult Dominus. Sunt autem tria capitalia vitia radicesque et fontes fugienda nobis omnium aliorum : concupiscentia carnis et oculorum ac superbia i e et vitae.39 Hae sunt tres lanceae quibus transfixum fuit cor Absalom, ?? pur Mo tria idola quae coluit Salomon, ?* tria mundi mala: pestis, fames et ""d* est bellum. 3? Christus autem, sicut sapiens agricola et hortulanus, ab agro vitierum. et horto Ecclesiae omnes has spinas malasque herbas, quae suffocant sementem coelestis seminatoris, ** evellere et eradicare cupit, omnem, inquam, luxuriam, superbiam et avaritiam. Nolite thesaurizare vobis thesauros in lerra. Non prohibet Dowo, pconinet minus thesaurizare; Pater enim noster cum sit, divites esse nos "abesse cupit; sed vult ut thesaurizemus in coelo, quoniam, dum sumus in sed vut ut . , PP coelestes hoc saeculo, peregrinamur a Domino.*: Non... habemus hic civila- ^ thesauros : 3. 42 " nn quaeramus. tem permanentem, sed futuram inquirimus. Ideo, sicut peregrini, habentes... victum et quibus tegamur, his contenli simus, inquit Apostolus,*'! nam alioquin nudos nos exire de hoc mundo oportebit, sicut nudi ingressi sumus, sicut Beatus Iob ait" et post eum Paulus.55 Sic: Dormierunt somnum suum etl nihil invenerunt omnes viri divitiarum in manibus suis, ait R e gius Vates; t6 Lit. Sanctorum. 40) Cf. Mt 13, 7-22; Mc 4, 7-19; Lc 8, 7-14. 41) 2 Cor 5, 6. alimenta... contenti sumus. 44) Ct. 1, 21. 45) Cf. 1 Tim 6, 7. 46) Ps 75, 6. Ieiunium Deo gratissimum reddunt eleemosyna et oratio. Ieiunium carnem mortificando concupiscentiam extinguit, peccatum aufert, caritatem nccendit. et alibi: Ne timueris cum dives facius fuerit homo..., quoniam cum interieril, non sumel omnia, neque descendel cum eo gloria eius. *? V. Thesaurizate... vobis thesauros in coelo. Diviti cuidam dixit Dominus : Vade, vende omnia quae habes el da pauperibus et habebis thesaurum magnum in coelo. 58 Eleemosynis ergo thesaurizamus in coelo, qui enim daft eleemosynam pauperi feneratur Deo, 5? qui maxima cum usura centuplum reddit. Sic enim Veritas ait: Centuplum accipiel el vilam aeternam possidebit. 9? Sicut. autem sapiens mercator conquisitos thesauros securissimo loco recondit et secretissimo, sic Dominus vult ut in divino aerario thesauros nostros recondamus. Thesaurizate ... vobis. Antequam Dominus de ieiunio sermonem institueret, locutus fuerat de oratione, 5! nunc autem de eleemosyna loquitur, ut his veluti duabus alis tanquam aquila ieiunium sursum ascendat ad Deum ; nam eft ob id ieiunandum est, ut liberius possimus orationi vacare et ut habeamus unde tribuamus pauperi necessitatem patienti, saltem quod subtrahimus ventri, ut sit « refectio pauperis abstinentia ieiunantis ». * Propterea enim Dominus a ieiunio avaritiam arcet: Nolite thesaurizare vobis thesauros in ierra, quod avaritiae opus est. Thesaurizale... vobis. Qui thesaurum invenit in agro, abiit et vendidit universa quae habuit, agrumque illum emit, ut thesauri dominus esset. Non immerito Dominus inter orationem et eleemosynam ieiunium medium posuit, veluti inter dextrum sinistrumque corporis medium cor est, quo sublato, totius corporis vita deperditur avolatque anima. Spiritus autem nostri anima caritas esL et gralia Spiritus Sancti. Caritas autem cum carnali concupiscentia consistere nullatenus potest. Ieiunium autem carnem edomat ignemque carnalis concupiscentiae extinguit et peccatum interimit. Sicut. vermes inlra puerorum viscera exorti pharmacis acribus et amaris interimuntur, ita, inquit Basilius 2 sermo De Laudibus Ieiunii, ipsum ieiunium extinguit peccatum latens in animi nosíri visceribus vermesque malarum cogitationum et carnalium cupiditatum interficit. * Carne autem 19, 29. 51) Cf. ibid. 6, 5-13. 52) S. Leo M. Sermo 13, (P. L. 54, 172). CINERUM 125 mortificata et ablato peccato, spiritus coalescit, et caritas, qua Deum colimus proximumque opere et veritate diligimus, roboratur viresque sumit. VI. Nolite thesaurizare vobis thesauros in terra, sed thesaurizale ... vobis thesauros in coelo. Nos totum oppositum facimus sumusque hebraeo populo quam similes, quibus cum id vel maxime praeciperet Deus ne idola, sed verum Deum in coelo colerent, ipsi nonnisi idola colebant in terra ; avaritia autem idolorum est servilus, 55 vitulus aureus 56 statuaque aurea Nabuchodonosor. 5? Sumus similes Philisthaeis qui, cum cognovissent quod Deus Israel multo potentior erat Dagone deo ipsorum, quem arca Dei in terram prostraverat, videntes quod simul manere non poterant, abiecerunt Deum Israel arcamque ipsius et suum sibi retinuerunt Dagonem. 58 Sic multi christiani, homines cum sint animales et non coelestia, sed terrena sapientes, cum videant quod non possunt simul Deo servire et mammonae, 5? idest avaritiae terrenisque lucris, quamvis per fidem credant multo melius esse Deo servire multoque meliores esse coelestes terrenis thesauris, abiectis tamen contemptisque coelestibus, terrenos affectant et summo studio quaerunt, cadentes sicut Balaam apertis oculis. $? Videtur nobis magnum quid terrenus thesaurus, quoniam habet quandam cum Deo similitudinem et a mundo colitur aurum ut deus. Hinc Christus ait : Nemo poles! duobus dominis servire ..., non potestis Deo servire e mammonae.*' Sicut enim Deus omnium est causa bonorum et omnia alia bona virtute in seipso continet, ita et aurum. Qui enim thesaurum possidet omnia quodammodo videtur possidere temporalia bona, quoniam aurum mirabili quadam metamorphosi in omnia commutatur bona mundi huius. Sed : Quid... prodes! homini si universum mundum lucretur, animae vero suae detrimentum patiatur? Aut quam dabit homo commutationem pro anima sua? *? Et si terrenus thesaurus tantorum causa bonorum est, quid erit coelestis? Quid ipsemet Deus? Bona omnia terrena.an non a coelo dependent? Non oriatur sol de coelo, non descendat pluvia, quidnam terra producet? Sunt 6, 24; Lc 16, 13. 62) Mt 16, 26-27. Vulg.: Si mundum universum, etc. Sed multi christiani nonnisi terrenos thesauros quaerunt, coelestibus contemptis, sed stulte, si enim divitiae terrenae multa bonn afferre videntur, multo maiora Deus dat, qui fons est omnium bonorum, ideo Christus haec primo quaerenda iubet. Christianus ieiunando omnes mains cupiditates caritate armatus a corde abigere debet. His verbis Christus non videtur ieiunium praecipere, sed modum tantum ieiunandi praescribere, igitur terrena omnia ac temporalia bona veluti micae cadentes de mensa summi regis Dei. Hinc iubet Christus ut thesaurizemus nobis in coelo, ut ad acquirenda et cumulanda coelestia bona laboremus. Sint autem opera nostra bona a vitiis aliena, ab omni superbia et avaritia, ut ieiunium sit humile et ex caritate factum. Cum Abraham offerret sacrificium Deo, veniebant aves nocturnae, rapaces et carnivorae; sed abigebat eas Abraham. 9 Sic nos, dum ieiunii nostri sacrificium Deo offerimus, necesse est ut abigamus cacodaemones immittentes in corda nostra malorum vitiorum cogitationes et cupiditates, maxime superbiae et avaritiae, quae es! idolorum servitus. Mirabile duellum incipit hodie. Pugnavit David, iuvenis, parvus et inermis, cum gigante Golia, viro magno et armato, vicitque eum. ** Hodie incipit pugnare spiritus mentis cum sensu carnis, qui gigas est fortissimus, qui mundum universum captivavit. Sed parvus David vicit, quoniam minimus gradus caritatis vincit omne vitium omneque peccatum armis crucis et passionis Christi. VI. ALIA HOMILIA Cum ieiunatis, nolite fieri, sicut hypocritae, tristes, ! I. Quid, quaeso, est quod Dominus, ieiunandum cum hic minime praecipiat, normam tamen dat ieiunandi? Si ieiunandum non est, ad quid regula datur et forma ieiunii ? Sed cupienti animam suam salvam facere praeceptum ieiunii minime necessarium est. Num mater languentis filii cupiens sanitatem expectat a medico praeceptum gubernandi infirmum? Nequaquam, sed regulam et modum gubernandi illum. Nec dux militibus praecipit ut arma contra inimicos sumant, nec pugnandum docet, sed quomodo pugnandum sit et dimicandum. Ileiunium autem medicina est contra peccatum et arma contra diabolum carnemque nostram. Et si civitas ab hostibus oppugnata tandem capta sit, liberata postmodum a rege et in pristinam libertatem redacta, non necesse est ut rex praecipiat reparari eam partem muroCINERUM 127 rum civitatis, per quam machinis labefactatam inimicus intravit ; sed modum reparandi et fortificandi praescribit. Civitas autem humani generis capta a diabolo fuit. Sed per quam partem inimicus intravit? Per gulam utique, Dominus enim praeceptum abstinentiae dederat ieiuniique primis parentibus? nostri generis in paradiso ne comederent de ligno scientiae boni et mali.? Diabolus autem suis tentationibus hanc partem labefactavit per eamque intravit. * Liberata autem per Christum civitate, nunquid praeceptum expectandum est ad reparandam fortificandamque hanc partem civitatis? Hine Christus modum ieiunandi praescribit. Neque enim si quis videret ignem domui suae accensum eft universa comburentem, nisi stultissimus esseL, expectaret praeceptum recurrendi ad aquas ut ignis extingueretur accensus ; ef sciens se veneno infectum in cibo, ni mentis sit expers, quaerit antidotum ac theriacam. Sic iis qui salutis aeternae desiderio tenentur, minime opus est praecepto ieiunii; sciunt enim quod ad salutem necessarium est, ad mortificandam carnem et fovendum spiritum, nam: Caro... concupiscil adversus spiritum; 5 et: Si... secundum carnem vizeritis, moriemini, ut ait Paulus, si aulem spiritu facta carnis mortificaverilis, vivetis. ? Et omnes quidem qui spiritum Christi habent, ipso ducuntur spiritu ad macerandam ieiuniis carnem, Sic enim Christus, postquam in Iordane baptizatus Spiritum Sanctum in columbae specie super se descendentem accepit, ipso Spiritu ductus in desertum fuit ieiuniumque quadraginta dierum complevit. ^ Et haec fuit perpetua vita Sanctorum : ieiunium et oratio. Sic enim tanquam spirituales sacerdotes omnes Sancti Dei obtulerunt Domino corpora sua hostiam viventem, sanctam, Deo placentem. * Quod quidem sacrificium Deo multo gratius est quam sacrificium Abraham ;? homo enim multo magis seipsum et carnem suam quam filium, etsi dilectissimum, diligit. Nam propterea filium diligit, quia caro sua est. II. Est etiam ieiunium sacrificium pro peccatis, hostia pacifica et holocaustum Domino, purgat enim mentem a peccatis et vitiis, Gn 22, 1-12. quia opus praecepta non est, cum ielunium necessarium sit ad salutem et nd mortificandam carnem. Ideo Christus etlam post baptismum iciunnvit, sic et omnes Sancti, quarum vita ieiunium et oratio fuit. Ieiunium plurima beneficia contert; purgat enim peccata, morbos etiam corporis praecavet, Sicut poenitentia, sicque nos Deo reconciliat illuminatos virtutibusque et nova infusione gratiae Spiritus Sancti perfectos. Nam, ut ait D ivus Gregorius? canitque Ecclesia, «ieiunium vitia comprimit, mentem elevat, virtutem largitur et praemia ».!! Hinc fere omnes Sanctae Ecclesiae Patres atque Doctores: Athanasius,? Basilius,? Gregorius Nyssenus, Ioannes Chrysostomus,!» Ambrosius,'?* Hieronymus"? et Augustinus!* ac ante omnes!??* Origenes? et antiquissimus Tertullianus? libris editis ieiunii laudes virtutesque aperuerunt, et quam necessarium et utile sit animabus corporibusque medendis demonstrarunt. leiunium enim ad consequendam animae salutem necessarium est, quo purgetur anima a peccatis praeteritis, a vitiis praesentibus et a periculis culpisque futuris. Sic Ninivitae per ieiunium ab ira coelesti salvati fucrunt, ?? ne sicut Sodoma et Gomorrha perirent. ?* Necessarium etiam saluti corporis ad curandos et praccavendos morbos ; hinc medici inediam praecipiunt infirmis arctamque abstinentiam morbosis. Est etiam ieiunium utile, hinc Christus suavem reddit fhesaurum appellat: Thesaurizate... vobis thesauros in coelo; ^ utile custodiam divinae lcgis et facilem ndeptionem nelernae gloriae. Insuper est bonum delectabile, quia post ieiunium cibi suaviores sunt; ad divinam sapientiam conquirendam divinamque legem servandam, hinc Moyses quadraginta dierum ieiunio cum Deo conversatus divinam legem accepit;?5 utile ad coelestem gloriam consequendam, hinc Elias quadraginta dierum ieiunio ad sanctum Dei montem Horeb pervenit, ubi Deum vidit. ?6 Bonum est etiam delectabile, quoniam suavissimum ciborum condimentum ieiunium est suntque post ieiunium gratissimi ac suavissimi cibi. Bonum etiam honorabile; hinc hypocritae humani honoris et gloriae appetentissimi squalidis pallentibusque vultibus ieiunia (P. L. 78, 55). 11) Missale Rom. Prace/at. Quadr. 12) De Virginilate sive De Ascesi, (P. G. 28, 258-259). 13) De Iciunio, hom. 1-2, ibid. 31, 164 sqq.; De Ieiunio, serm. 10, ibid. 32, 1246 sqq. 14) De Pauprribus Amandis, orat. 1, ibid. 46, 455-458. 15) De leiunio et Eleemosyna, ibid. 48, 1059- 1060; Hom. 2 in Genesim, ibid. 53, 27; Hom. 10 in Genesim, ibid. col. 83; Sermo 1 in Gencsim, ibid. 54, 581; Sermo 6, ibid. col. 604; De Ieiuniío el Temperantia, hom. 4, ibid. 63, 595-597. ibid. 23, 306-312. 18) De Vita Eremitica, cp. 16-17, ibid. 32, 1456-1457; sermo 143-144, ibid. 39, 2025-2027. 19) Ms.: Omnes bis ponitur. 12, 527-528). 21) De Ieiuniis, cp. 6 sqq., (P. L. 2, 960 sqq.). 22) Cf. Ion 3, 5-10. 9-18. 26) CI. 3 Rg 19, 3-8. CINERUM 129 ostentabant : Exlerminant, inquit, facies suas, ul videantur hominibus ieiunantes ; sed receperunt mercedem suam. *? Honor est merces virtutis, a virtutis enim templo transeundum erat ad templum honoris ; ?? hypocritae autem, cupientes et accipientes ab hominibus honorem ob ieiunia, receperunt mercedem suam. Tu autem, inquit Christus, absconde potius sub hilari vultu ieiunium, ne videaris hominibus ieiunans, sed Patri tuo, qui videl in abscondilo; el Pater luus, qui videl in abscondito, reddet libi?** mercedem ieiunii, vitam et gloriam sempiternam in coelo. Apud Deum enim adeo honorabile ieiunium est, ut infinito aeternoque honore et gloria dignum ieiunium rite factum existimet : Paler tuus, qui videl in abscondito, reddet libi in propatulo, coram omnibus Sanctis Dei et Angelis paradisi in coelesti curia. Iussit Deus Hebraeis ut animalia, quae Aegyptii tanquam divina numina colebant, in sacrificium offerrent. ?? Carnalium autem hominum deus venler esL ; * hic autem Aegyptiorum deus per ieiunium Deo sacrificandus est: Qui aulem sunt Christi, carnem suam crucifixerunt. cum viliis el concupiscentiis. *? III. Cum ieiunalis, nolite fieri, sicul hypocritae, tristes, etc. Misit Deus Ieremiam ad praedicandum populo poenitentiam, et dixit ei : Sla in porta domus Domini el praedica ibi verbum istud et dic : Audite verbum Domini, omnis Iuda... Sic dicit Dominus exercituum, Deus Isracl: Bonas facite vias vestras et studia vestra, el habitabo vobiscum in loco isto. Nolite confidere in verbis mendacii dicentes : Templum |. Domini, templum Domini, templum Domini est. Quid sit autem bonas facere vias et studia declarat idem V ates: Si bene direxeritis vias vestras et studia veslra, si feceritis iudicium inter virum el proximum eius, advenae et pupillo el viduae non feceritis calumniam, nec sanguinem innocenlem effuderitis in loco hoc, el post deos alienos non ambulaveritis in malum vobismelipsis, habilabo vobiscum in loco isto. 5 Hoc est, inquit, bonas facere vias et studia : declinare a malo et facere bonum. * Haec doctrina praedicanda est populis fidelibus, ut non confidant in sola fide, quae sine operibus mortua est, 3* dicentes: Vulg.: Patri tto, qui est in abscondito, ctc. 30) Idest: Bos, capra, agnus, etc. Cf. Lv 1, 1 sqq., quae Aegyptii colebnnt. Cf. Ex 8, 26. 31) Phil 3, 19. 32) Gal 5, 24. est etiam bonum honorabile apud homines et apud Deum. Cum iciunto coniungenda sunt bona opera, sine quibus fides mortua est; nihil enim prodest externa sanctilns sine interna, et ieiunare ab escis, nisi ieiunetur etiam a vitiis, Templum Domini, etc. Ait enim idem Vates: Ecce vos confidilis . .. in verbis mendacii, qui non proderunt vobis: furari, occidere, adullerari, iurare mendaciler, libare Baalim et ire post deos alienos, quos ignoratis ; el venistis el stelistis coram me in domo hac, in qua invocatum est nomen meum, el dixistis : Liberati sumus, eo quod fecerimus omnes abominaliones istas.*5 Bona opera sunt necessaria ad salutem, hinc ait: Bonas [facile vias vestras el studia vestra. Vacere autem bonas vias docet hodie Ioel in Epistola : Convertimini ad me in toto corde vestro, in ieiunio, etc. 37 Docet Christus in Evangelio: Cum ieiunatis, nolile fieri, sicut hypocritae, tristes. Xypocrita est qui solum vacat externae bonitati, nihil curans de interna. Tales erant Iudaei, qui in carnalibus sacrificiis et externo cultu ac caeremoniis legis plurimum confidebant ; sed proiecit Deus a facie sua hypocritas Iudaeos. Ita etiam proiciet hypocritas christianos. Hinc ait Ieremias: Ile ad locum meum in Silo, ubi habitavit nomen meum a principio, el videte quae [ecerim ei propter malitiam populi mei Israel. Et nunc, quia fecistis omnia opera haec, dicil Dominus ..., faciam domui huic, in qua invocatum est nomen meum el in qua vos habelis fiduciam, et loco, quem dedi vobis el patribus vestris, sicul feci Silo ; et proiciam vos a facie mea, sicut proieci omnes fratres vestros, universum semen Ephraim. ?? Deus igitur sicut proiecit hypocritas Iudaeos, sic proiciet hypocritas chrislianos, qui ad instar sunt vulpium, in quibus praeter pellem nil boni amplius est. Ieiunant hypocritae ab externis epulis, sed non ab internis vitiis ; at tale ieiunium non placet Deo. Hinc cum hypocritae dicant Deo apud Isaiam: Quare ieiunavimus et non aspezisti, humiliavimus animas nostras et nescisti ? respondet Deus: Ecce in die ieiunii vestri invenitur voluntas vestra, et omnes debitores vestros repetitis. Ecce ad lites et contentiones ieiunatis et percutitis pugno impie. Nolite ieiunare sicut usque ad hanc diem, ut audiatur in excelso clamor vester. Nunquid tale est ieiunium quod elegi, per diem affligere hominem animam suam ? Nunquid contorquere quasi circulum caput suum et saccum et cinerem sternere ? Nunquid istud vocabis ieiunium el diem acceptabilem Domino? Nonne hoc est magis ieiunium quod elegi ? Dissolve colliCINERUM 131 galiones impielatis, solve fasciculos deprimentes, dimitte eos, qui con- [racti sunt, liberos, el omne onus disrumpe. Frange esurienli panem luum, etc.39 Tota autem hac oratione ostendit Isaias quod ieiunium sine caritate minime gratum est Deo, sed ut placeat Deo necesse est ut sit ab omni vitio et amore proprio alienum, ne dicat nobis: Ecce in die ieiunii vestri invenitur voluntas vesira. Nostra autem voluntas dicitur, cum aliena est et opposita voluntati Dei. Maxime vero avaritiam hac in oratione damnat Divinus Vates, quoniam haec Deo ingratum ieiunium nostrum facit. Sic et Christus in hodierno Evangelio: Nolite thesaurizare vobis, etc., nam: Radix... omnium malorum esl cupidilas. *9 IV. Cum ieiunalis, nolite fieri, etc. Iussit Dominus Abrahae ut non tantum ancillam, sed etiam filium eius eiceret, quoniam non... eril, inquit, heres filius ancillae, * sed liberae. Sic Christus vult hodie ut non tantum carnem ieiunio mortificemus, sed etiam sensum carnis et omnem amorem proprium, quoniam non amor proprius, qui filius ancillae est, sed amor divinus, qui a caritate procedit, vitam gloriamque meretur aeternam. Suaserat prius Sara ipsi Abrahae ut eiceret ancillam et filium eius, sed displicebat hoc Abrahae, ** nemo enim est qui carnem suam odio habeat. * Accepto autem divino mandato, statim id executus fuit, quamvis secundum carnem hoc ei displiceret. Nam etiam viris sanctis non placet secundum sensum humanum carnis mortificatio, sed sicut vaccae, quae supra plaustrum novum portabant arcam Domini a terra Philisthaeorum in terram Israel, quamvis iuxta naturam suam aegre ferrent relinquere vitulos suos, unde magnos mugitus edebant, tamen divina ac supernaturali virtute actae ibant in directum versus terram Israel, * sic accidit viris iustis; quamvis enim secundum naturam displiceat eis carnem suam cum vitiis et concupiscentiis crucifigere, spiritu tamen Christi acti supra naturae vires id agunt tenduntque in coelum. quia iciunium sine caritate Dco placere non potest. Caritas est quae tum carnis tum proprii amoris mortificationem discipulis Christi facilem reddit.

CHAPTER 2. Feria Quinta Cinerum

I. Sicut stella illa mirabilis, quae magno miraculo nata in coelo Mirabis fuit ad declarandam Christi nativitatem iuxta divinum oraculum: po eios Orietur stella ex Iacob et exurgel virga ex Israel, ? Magos duxit ad Chri- M alid stum recens in mundo natum adorandum et offerendum ei munera : Magorum — aurum, thus et myrrham tanquam regi, Deo, homini,? ita, cum hodie Eo cai s recens Christus venisset in Capharnaum sicut tunc recens venerat aemulata 55! in mundum: Cum... introisset lesus Capharnaum, * nova quaedam et mirabilis stella, nova virtus tota coelestis et divina, mirabilis fides, quam admiratur Christus: Audiens... lesus miralus est...: Non inveni tantam fidem in Israel, * duxit ad eundem Christum adorandum sanctum centurionem, vere magum, vere sapientem, vere coelestium rerum contemplatorem, qui Christum adorat : Accessit ad eum centurio rogans eum ; 5 cui etiam aurum tribuit regiae potestatis : T'antum dic verbo el sanabitur puer meus, nam et ego homo sum, etc.;9 incensum divinae maiestatis dicens : Domine, puer meus iacet in domo paralylicus et. male torquetur : * solus Deus absolute est Dominus, qui omnia potest; et myrrham mortalis humanitatis: Nam et ego homo sum sub polesiate constitutus, quem Christus tanquam homo humilis et benignus benigne suscipit : Ego veniam ei curabo eum : et praemium. tanquam rex ipsum honorat et tanquam Deus in gratiam ipsius miconsequitu,, Taculum operatur: Vade, et sicut credidisti fiat tibi. E! sanatus est puer in illa hora. ? Quoniam vero Christus fidem huius miratur et laudat, nos quoque, etc. 8, 5. 4) Ibid. vr. 10. 5) Ibid. vr. 5. 6) Ibid. vrr. 8-9. 7) Ibid. vr. 6. Cum introisse! Iesus Capharnaum, accessit ad cum centurio rogans eum el dicens: Domine, puer, etc. 10 II. Sicut cum aegrotaret Ezechias rex Iudaeorum, ingressus fuit ad eum Isaias, propheta Domini, eumque animam agentem et iam iam moriturum : Dispone domui (uae, quia morieris tu el non vives, ? divino miraculo a mortis faucibus liberavit, ita hodie, cum servus centurionis gravissima infirmitate torqueretur, ingressus fuit Christus Iesus civitatem Capharnaum ad eum mirabiliter curandum. Et illud quidem fuit magnum miraculum si consideretur quis curatur, a quo, a qua infirmitate, quomodo, qua virtute, quo fine. Curatur enim rex Iudaeorum, rex potentissimus et una, quod rarissimum, iustissimus eL sanctissimus ; 1? curatur a propheta nobilissimo ac sanctissimo, qui merito princeps censendus est Prophetarum, cuius labia angelico mindiecta fuerunt: « Dum hodie mentis oculo sancti huius centurionis fidem contemplor, videre mihi videor primam illam lucem, quae mundum illuminavit, nam: Deus, qui dizit de tenebris lumen splendescere, ipse illuxit in cordibus nostris per illuminationem scientiae claritatis Dei, in faciem Christi Iesu; videre columnam illam nubis ct ignis, quae populum Dei per desertum in terram promissionis ab Aegypto duxit. Fides enim columna et [irmamentum cst veritatis, nubes unde ros, pluvia et ventus devotionis, gratiae et coelestium inspirationum, et ignis mentem purificans, illuminans et calefaciens; videre, dum contemplor fidelem animam, coelestem illam mulierem in coclo supra lunam positam, sole amictam, stellis coronatam. Fides enim centurionem illuminavit ad cognoscendum Christum et etiam seipsum, et cum admirans Christus fidem cius commendasset, ait: Amen dico vobis, quod mulli... venient et recumbent cum Abraham... in regno coelorum: ecce terra promissionis, quo fides ducit. Et quoniam ndmiratus Christus fuit centurionis fidem: Audiens... Iesus miratus est, ecce signum magnum, magnum miraculum, apparuit in coclo. Magnum enim miraculum fides est, si et subiectum ct abiectum fidei consideremus: subiectum homo, animal rationale; obiectum Deus, Christus Deus et homo. Designatur ctiam fides in Novo Testamento per stellam ducentem Magos ad Christum, et per nubem illam lucidam unde vox facta fuit: Hic es! Filius meus dilectus, in quo mihi bene complacui : ipsum audite. Sic enim fides Christum praedicat divina auctoritate. Est fides mirabilis philosophia certissimam cognitionem et scientiam tradens rerum omnium. Naturalis philosophia de decem tantummodo rcbus tractat: de principiis et cnusis rerum naturalium; de communibus accidentibus naturalium rerum: loco, motu et tempore; de coelo et astris; de clcmentis et qualitatibus actionibusque elementorum; de mixtis imperfectis, qualia sunt metcora; de lapidibus, de mineralibus, de plantis, de animalibus, et tandem de hominc. Circa cuius corpus tota occupatur medicina, circa animum vero moralis philosophia. Vel, ut brevius dicam, agit philosophia universa de triplici mundo: de Deo, qui mundus est ter maximus; de universo hoc, qui magnus est mundus, et de homine, qui parvus est mundus. Sed pauca admodum docet de his philosophia. Fides nutem de his altissime philosophatur. De Dco muita docet, sed praecipue quattuor: quod sit unus et trinus, quod sit infinitae potentiae in mundi creatione, sapienliae in redemptione, bonitatis in glorificatione. De mundo etiam quattuor docet: quod habuit principium in tempore, quod regitur divina providentia, quod habiturus est finem, quod renovandus est in fine saeculorum. De homine similiter quattuor docet: statum innocentiae, statum culpae, statum graliae et statum gloriae in paradiso; in mundo, in Ecclesia, in coelo. Sic fides altissima quaedam est et divinissima philosophia». 12) Is 38, 1. 13) Cf. 3 Rg 18, 1-7. Sanatío pueri centurionis magnum miraculum fuit a Christo operatum, Sicut sanatio regis Ezechiae per prophetam Isaiam; nisterio, imo seraphico coelestique ac divino igne mundata fuerunt; curatur ab infirmitate mortali: Aegrotavil, inquit, Ezechias usque ad mortem ...: Dispone domui tuae, quia morieris iu el non vives ; 35 curatur virtute supernaturali et divina ; et tandem ad Dei gloriam et totius regni universale bonum. Hodiernum autem miraculum multo est sed illua illo illustrius, etsi quoad personam curatam minus videtur. Ille enim mulis capiti- " 5 s . . bus ilustrius €Tàt rex Iudaeorum, iste servus centurionis; ille sanctus, iste pecbes cator; ille per seipsum oravit ad Dominum dicens: Obsecro, Donon quidem ex parte mine, memento... quomodo ambulaverim coram le in verilatle et in personae sanatae, — COrde perfecto ei quod placitum est coram te fecerim,!* suoque merito obtinuit sibi a Domino sanitatem ; iste vero sine ullis meritis propriis, sed ex Christi gratia et meritis centurionis salutem consesed ex parte. cutus fuit. Verum, sicut curatus ille curato isto multo fuit maior tua natura, dignitate, fortuna et gratia; ita curator huius eo maior est curatore illius, quo Deus maior est homine. Ille enim purus homo, hic etiam verus Deus; ille nomine tantum salvator divinus,!' hic nomine et re salvator tum animarum tum corporum, tum in tempore tum in aeternitate, tum in terra tum in coelo ; ille ex mogo Virtute non propria, sed aliena curavit, iste non aliena, sed propria; sanaionis — jlle adhibito medicamine, facto emplastro ex massa ficuum et ulceri apposito,!$ hic absque ullo medicamine, sed solo verbo, imo solo voluntatis nutu; ille hominem curavit una tantum corporis parte et ex ipsa laesum, in ulcere, hic curavit toto corpore laesum: lacet in domo sanatione. — paralulieus et male torquetur ; ille trium dierum spatio sanitatem contulit, hic statim : Ef sanatus est puer in illa hora ; ille curavit praesens, Christus vero absens, quod maius est: Vade, ef sicul credidisli fiat tibi. Quo autem curatus hic vilior et indignior fuit, eo magis resplenEx hoe autem. duit Christi tum humilitas tum misericordia. Mox enim ut audivit m2xim*e — centurionem dicentem : Domine, puer meus iacel in domo paraliylicus resplendet benignitaset mief rale torquelur, statim misericordia motus dixit: Ego veniam el sericordia Christi. — CUrabo eum. Ecce misericordia et humilitas simul: qui rogatus noluit descendere ad sanandum filium reguli, !? nunc offert seipsum promoculis tuis fecerim. 17) Ita interpretatur hebraice Isaias. 18) Cf. Is 38, 21. CINERUM 135 ptissimum ad veniendum sanandumque servum centurionis. Et quidem ipsemet Christus est qui prius sanavit Ezechiam regem, nunc vero sanat servum centurionis ; illum sanavit per prophetam suum, hunc autem per seipsum. Hoc est enim quod ad sanandum Ezechiam sol per decem lineas retrocessit in regio horologio.?? Christus est sol iusliliae,?! qui in mundano hoc horologio pro salute hominis retrocessit per decem lineas, quoniam, cum esset Deus, factus homo descendit infra novem Angelorum choros, factus etiam hominibus subjectus formam enim servi accepit. ? III. Sed ad aedificationem nostram meditemur divinum hoc opus Christi, quod procul dubio ad salutem nostram scriptum est tanto cum apparatu. Prius enim ostenditur Christus tanquam peregrinus : Cum introisset Iesus Capharnaum ; secundo tanquam medicus: Ego veniam el curabo eum ; tertio tanquam orator laudans centurionis virtutem : Non inveni tantam fidem in Israel ; quarto tanquam propheta: Amen dico vobis, quod mulli venient ab oriente el occidente el. recumbent cum Abraham ... Isaac et Iacob in regno coelorum, etc.; ?? quinto tanquam princeps liberalissimus : Vade, et sicul credidisti fiat libi ; ac tandem miraculi operator: Sanatus esí puer in illa hora. Ante miraculum ostenditur Christus dominus naturae: Domine, puer meus, etc., tantum dic verbo et sanabitur puer meus ; ostenditur pater gratiae: Ego veniam el curabo eum... Vade, el sicul credidisti fial libi ; ostenditur princeps et rex gloriae: Mulli venient, etc., quoniam sanitas ista importat perfectionem tum naturae tum gratiae tum gloriae. Sanatus est puer in illa hora, restitutus est pristinae sanitati, sanatus est in corpore et anima, in carne et in spiritu: Sanatus est puer ; totum hominem sanum fecit. ? Sanitas haec triplicem perfectionem importat: naturae, quae sanitas est carnis et corporis, membrorum ac sensuum; gratiae, quae sanitas est animae, mentis ac spiritus ; gloriae, quae utriusque est perpetua sanitas ac felicitas. Triplicem hanc sanitatem videmus in sacrosancto hodierno Evangelio: primam in puero virtute Christi sanato, secundam in centurione sancto: Non inveni tantam fidem Vulg.: Dico autem vobis, quod multi ab oriente et occidente venient, etc. 24) Cf. Io 7, 23. Meditandum est hoc divinum opus, in quo Christus medicus humanissimus et Deus omnipotens ostenditur. Sanitas, cui puer centurionis restitutus fuit, triplicem sanitatem importat: naturae, gratiae et glorine, in Israel, tertiam in beatis Patriarchis in regno coelorum : Recumbent poa uia cum Abraham... Isaac el lacob in regno coelorum. Huic autem trimitas orta ex plici sanitati triplex respondet infirmitas: prima quidem infirmitas P*93- corporis in puero: Domine, puer meus iacet in domo paralylicus et male torquetur ; secunda infirmitas animae in Israele incredulo : Non inveni... fidem in Israel; tertia in filiis regni eiectis: Filii aulem regni eicientur in lenebras exteriores, ibi erit [letus et stridor dentium. ?5 Triplex ista infirmitas orta est ex peccato Adami, triplex autem sanitas ex gratia Christi Iesu. IV. Haec omnia nobis fides ostendit, quae etiam docet quattuor Quattuorsunt esse humane naturae status: primus innocentiae, cuius veluti specislatus huma- 2 n : : : naenaturae: IDen. quoddam cernimus in centurion, quem Christus miratur ex innocentiae : : : : ^. » . ante lapsum, Virtutis magnitudine atque laudat; secundus miseriae post lapsum, ici Post eujus specimen cernimus in servo centurionis: Puer meus iacel in apsum, gratiae per redomo paralylicus el male torquetur; tertius gratiae et reparatae virLutis AME per Christum : Ego veniam et curabo eum ... Sanatus esl puer in illa **^ ^ hera; et quartus gloriae in coelesti paradiso: Mulli... venient et recumbent cum Abraham... Isaac et lacob in regno coelorum. Klaec sunt quattuor capita animalis Ezechielis, quod speciem hominis praeferebat: facies hominis primus status, facies vituli, sive bovis, secundus status, facies leonis tertius et facies aquilae quartus. ?0 Haec sunt quattuor hominis nomina in Divinis Litteris : uegmor — Dy: DDpsa DUM niyii" iuor nomina VIN : 1n» vim ; 28 quibus homo hebraice usd 724: "a3 »3oninaps ywN3 nv rm won; et UN, quasi UN. ? ignis, quod sursum ascendens est elementum substantia impassibile,: corpore spirituale, natura lucidum et motu agilissimum : Wowcr) v2wcDN Uwciàp gy. Faciamus hominem ad imaginem nostram. 28) Ms.: Enosc: Mah enosc chi fizcherenu, Ps 8, 5 : Quid est homo quod memor es eius? 29) Ms.: Geveb (loco: Geber): Hadasha bara iehovah baaretz nekebah tesobeb gaber. Ier 31, 22: Creavit Dominus novum super terram: Femina cirrumdabil virum. 30) Ms.: Isc et: Esc. 31) Ms.: Hal chen iahazob isc eth abib vceth imo. Gn 2, 24: Quamobrem relinquet homo patrem suum et matrem suam. CINERUM 137 VAN 3? autem miserum designat, et 733 fortem; gratia autem Spiritus Sancti virtus et fortitudo est. Homo in primo statu erat princeps mundi, Deo tamen subiectus, sicut ait centurio : JJomo... sub potestate imperatoris conslitutus, habens sub mé milites ; erat princeps in Capharnaum, in villa consolationis, in paradiso terrestri. Erat autem tunc fide et humilitate plenus : Domine, non sum dignus, ul intres sub lectum meum, sed tanium dic verbo... Non inveni tantam fidem in Israel. Erat tunc maior hominis quam Angelorum fides, quia hic positus erat in terra, ille in coelo, et huic multo occultiora erant divinitatis mysteria. Diaboli autem arte et fidem et humilitatem amisit; fidem quidem, quoniam satanae magis quam Deo credidit, hinc nos omnes nascimur sine fide; et humilitatem : Eritis sicut dii scientes bonum el malum, * hinc nos natura tam propensi sumus ad ambitionem honoris. Hinc ob peccatum eclipsata luna conversa fuit lux in tenebras, dies in noctem, coelum in terram, primus in secundum statum: Puer meus, servus meus, iacel in domo paralyticus el male torquetur ; ex domino factus est servus, ex libero mancipium peccati, diaboli et mortis; ex sano infirmus in spiritu et carne: Et male torquetur ab utrisque infirmitatibus suapte natura incurabilibus, ut est paralysis. V. Et quidem si non peccasset Adam, peccasset autem aliquis filiorum eius, potuissent peccare, viatores cum essent et liberi, a diabolo tentati atque decepti, peccare sicut et Adam. At vero, si hic non peccasset, peccantibus filiis, potuisset merito suae fidei et humilitatis mereri filiis salutem, si non de condigno, saltem de congruo, sicut centurio meruit puero suo salutem, quamvis indignum se tali tantaque gratia fateretur. Fuissent autem tunc simul duo status: innocentiae et miseriae, sicut nunc duo sunt status: fidei et infidelitatis, gratiae et peccati. Sic tunc fuissent Abel et Cain, Isaac et Ismael, Iacob et Esau; et forte ad curandos eos qui peccaverant venisset Christus, sicut ait hodie centurioni : Ego veniam el curabo eum, et alibi: Non... veni vocare iustos, sed peccalores ad poenitentiam ; non est opus valentibus In primo statu homo princeps mundi erat, fide ipsis Angelis superior, et uni Deo sublectus; diaboli autem arte infidelitate et superbia peccavit et ex domina factus est servus peccati, diaboli et mortis. Si Adam non peccasset, peccare patuissent eius filii, ct sic simul fuissent status innocenliae et status miseriae, ad quam reparandam Christi Bratia et tides necessaria fuisset. 138 FERIA. QUINTA medicus, sed male habentibus.?5 Sic venit Christus et sanavit infirmum hominem : Sanatus est puer in illa hora ; restitutus est homo pristinae sanitati per gratiam, quae aequivalet iustitiae originali quoad meritum vitae aeternae. Unde mox quartus sequitur status: Mulli.... venient el recumbent Ideofidesviva cum Abraham... Isaac et Iacob in regno coelorum. Sic fides viva Rides iid iustitiae originali aequivalet. Hinc saepe Christus ait fidem esse causam aen quer salutis; sic dixit mulieri, quae sanguinis fluxum patiebatur: Fides hus id lua le salvam fecit ; 8 sic caeco illuminato Bartimaeo filio Timaei: Fides tua 1e salvum fecit ; 3? sic samaritano mundato a lepra; ?8 sic peccatrici sanctificatae ; 3? sic fidem laudavit chananaeae*? et hodie fidem laudat centurionis, quoniam, ut ait Apostolus: Fides... est sperandarum subsiantia rerum, argumentum non apparentium, *! est fundamentum salutis. Hinc superna civitas Ierusalem dicitur habere duodecim fundamenta ex duodecim lapidibus pretiosis portasque duodecim ex duodecim margaritis, ? quoniam duodecim sunt articuli fidei, qui sunt duodecim lapides pretiosi in Rationali summi saceret est. prima. dotis ac duodecim stellae in capite coelestis mulieris. ^^ Fides enim sio Viri. coelestis est mulier virgoque purissima, filia summi Dei. Tres enim theologicae virtutes sunt tres illae pulcherrimae filiae Iob,** ut ait Divus Gregorius Liber Moralium 35, cp. 20;** fides autem primogenita est harum filiarum, quam Iob appellavit diem, *? fides enim est prima illa lux quae mundum illuminavit : Dixit... Deus: Fial lux. Et facla est lux. Et vidil Deus lucem quod essel bona. *? Sic qui ex fide sunt benedicentur cum fideli Abraham, qui credidi! Deo el repulatum esl illi ad. iuslitiam. 1? VI. Origo igitur fidei allissima est, coelestis est, divina est, pigs quoniam fides est donum Dei; obiectum autem Christus, Deus ct homo, E quem ostendit esse auctorem naturae, fontem gratiae et Patrem obiecto, » z " $ Deumque gloriae; quem ostendit nunc peregrinum, nunc medicum, nunc oratorem, nunc prophetam, nunc principem, nunc Deum mira- 22. 37) Mc 10, 52. 38) Cf. Lc 17, 19. 39) Cf. ibid. 7, 50. 40) Cf. Mt 15, 28. CINERUM 139 culorum operatorem; Dei autem ostendit infinitam potentiam, sapienfine, torma, tiam, bonitatem, misericordiam, iustitiam, caritatem et maiestatem pies gloriae infinitae. Finis autem fidei est coeleste regnum : Recumbent cum Abraham... Isaac et Iacob in regno coelorum. Forma est caritas et gralia Spiritus Sancti, sine qua mortua est, sicut corpus sine spiritu. ** Subiectum homo et nobilior pars ipsius hominis, anima, et suprema pars ipsius animae, mens, in qua imago et similitudo Dei consistit. ! Effectus autem fidei est hominis iustificatio et. sanctificatio: Fides (ua le salvam fecit ; Sanatus est puer in illa hora. Facit etiam ut homo 'Deum cognoscat atque seipsum; fides ori dei enim manifestavit centurioni omnipotentem Christi virtutem ; fides seipsum vere illi indignitatem suam ostendit: Domine, non sum dignus; fides im- "23 peum pulit illum ad Christum accedere in necessitate: Accessi! ad eum *'***?t centurio rogans eum, accessit ducente fide. Haec enim columna est ignis et nubis, quae Hebraeos per desertum duxit in terram promissionis, ac tunc desiit; ? ideo Paulus Ecclesiam vocat firmamentum el columnam veritatis. 9 VII. Mirabilis erat columna illa. Miratur hodie Christus fidem, Sorte ira et Petrus fidem vocat admirabile lumen : Qui nos de tenebris Tu vocavit in admirabile lumen suum. ** Lux enim fides est et lux mirionis miratur, rabilis, lux sine qua mundus iste frustra fuisset creatus. Hinc : Vidit Deus lucem quod esset bona, quoniam quicquid bonitatis in mundo est, a coelestium astrorum luce emanat. Hinc ante lucis creationem, cum fenebrae essent super faciem abyssi, terra... eral inanis el vacua. 55 Omnis igitur bonitas et pulcritudo mundi fructus est lucis. Sic absque fide frustra creatus fuisset homo ; absque fide nihil prosunt Divinae Scripturae, nihil Sacramenta, nihil ipsemet Christus.' Omnis autem bonitas omnisque sanctitas Ecclesiae fructus est huius lucis : Eratis... aliquando tenebrae, nunc autem lux in Domino ; ut filii lucis ambulate ; fructus enim lucis est in omni ... iustitia el sanclitate veritalis. 55 FIaec fecit Patriarchas, haec Prophetas, haec Apostolos, haec columnae desiit in transitu Iordanis, quia tunc Scriptura dicit populum secutum fuisse arcam foederis. Cf. Ios 3, 1 sqq. 53) Cf. 1 Tim 3, 15. 54) 1 Petr 2, 9. Vulg.: Qui de tenebris vos vocavit, ctc. 55) Gn 1, 2. Ordine inverso affert hunc vr. 56) (Eph 5. 8). Vulg.: In omni .. . iustitia et veritate. '! quia fides aucirix et operatrix est omnium bonorum, et insuper revelatrix omnis veritatis. Per fidem enim divina cognoscimus; sic centurio hac fide instructus mysteria divinitatis in Christo ngnovit Martyres, haec Pontifices, haec Confessores, haec Doctores, haec Virgines, haec Sanctos omnes. Hinc Paulus fidei tribuit omnia illustria facta Patriarcharum et Prophetarum Veteris Testamenti : haec Abel iustum et innocentem fecit, haec Enoch Deo placentem, haec Noe iustum atque perfectum, ?* haec Christo omnes Sanctos peperit, omniaque miracula, quae Sancti Dei unquam operati sunt, virtute fidei utique patrata sunt ; fides ea operata est omnia tanquam omnipotenti virtute praedita : Omnia possum in eo qui me con[orlat ; 59 Si habueritis fidem quantum granum est sinapis, dicelis monli huic: 59? vade, et ibit; Omnia possibilia sunt credenti. 9? Sic divina ista lux auctrix et operatrix est omnium bonorum et adhuc manifestatrix omnis veritatis. Omne enim, quod manifestatur, a lumine manifestatur, lucis enim gratia videmus tum coelestia tum terrestria ; et fidei beneficio cognoscimus tum divina tum humana: divina quidem, nam fidei lumine cognoscimus Dei tum naturam tum virtutem tum operationem in mundo, in Ecclesia, in paradiso; in mundo ipsum esse auctorem naturae, in Ecclesia esse fontem gratiae et in paradiso solem esse gloriae. Fidei lumine cognoscimus omnem sacrae theologiae tum mysticae tum symbolicae in Divinis Scripturis veritatem. Centurio hodie symbolica theologia instructus a fide cognoscit in Christo omnem esse potestatem : Tantum dic verbo el sanabitur puer meus; nam el ego homo sum sub potestate conslilutus ; sed instructus fide eadem mystica theologia, quae a Deo omnem imperfectionem aufert — est enim sicut pictura symbolica [theologia], mystica autem sicut sculptura, — coEnovit Christum eo magis verbo omnia posse, quo nulli tanquam Deus subiectus potestati erat. Si ego, inquit, homo sub potestate positus possum verbo multa facere, quanto magis tu, qui Deus es sub nullius positus potestate ? Cognovit divinum verbum non solum expressivum ac significativum esse divini conceptus, uti nostrum est, sed etiam effectivum ac operativum esse. Hinc solo Dei verbo, absque ullo penitus instrumento, facta sunt omnia, coelum et terra ac omnia quae coeli ambitu continentur. t Cognovit verbum Christi superius esse humano verbo, quoniam verbum quidem humanum ad homines CINERUM 141 dirigitur, non ad insensata et inanima : Dico huic: vade, et vadit; alii : veni, el r»enil ; et. servo meo : fac hoc, et facit. * Sed centurio quaesivit ut verbum Christi dirigeretur ad insensatam etiam paralysim et ad sanitatem, quae non erat. Sic, inquit, et multo magis tu poteris dicere infirmitati : vade, et ibit; sanitati: veni, et veniet ; puero meo: surge, et surget. Sic enim Christus insensatis etiam ventis et mari imperavit et obediverunt ei, et mortuos etiam revocavit ad vitam : * Vocat enim ea quae non suní tanquam ea quae sunt. $5 Imo ostendit hodiernum Evangelium quod Christus absque etiam verbo externo, solo voluntatis nutu potest quaecunque vult operari ; solo enim nutu voluntatis Christus puerum hunc centurionis curavit ab incurabili et mortifera infirmitate. Ostendit etiam fides quantopere placeat Deo virtus, dum Christus laudat centurionem virtute praeditum ; quantopere ei displiceat vitium : Filii... regni eicientur in tenebras exteriores; ostendit gloriam paradisi, quam statuit Deus 55 in praemium virtutis: Mulli... penienl etl recumbenti cum Abraham ... Isaac et Iacob in regno coelorum; ostendit et poenam inferni, quam Deus statuit in punitionem vitiorum: Filii... regni eicientur in tenebras exteriores, ibi erit fletus et stridor denlium. His verbis Christus describit nobis inferni poenas tum damni tum sensus: damni quidem, dum ait: Tenebras ezxleriores, idest extimas, extremas, profundissimas, a luce longissime dissitas, tenebrae autem lucis privatio sunt; poenas vero sensus, dum ait: Ibi erit flelus et stridor dentium. VIII. Facit autem nos fides cognoscere non tantum divina, sed etiam humana. Ostenduntur nobis hodie tres humanae naturae status: lapsae: Puer meus iacet, etc.; reparatae: Ego veniam el curabo eum... Et sanatus est puer in illa hora ; glorificatae : Recumbent cum Abraham... Isaac et Iacob in regno coelorum ; institutae autem naturae veluti specimen, ut diximus, in centurione ostenditur. Ostendit humanam indignitatem : Domine, non sum dignus; ostendit humanas miserias ob peccatum: Puer meus iacel in domo paralylicus et male torquetur ; ostendit ad quem confugere in necessitatibus nostris de- 35-39; Lc 7, 11-15; 8, 42; Io 11, 14-44. 65) Rom 4, 17. 66) Ms.: Detim. et tanquam verum Deum omnipotentem confessus est; cognoscimus etiam pulcrí- tudinem virtutis, deformitantem peccati, gloriam paradisi et supplicium inferni. Per fidem cognoscimus humana; fides enim ostendit triplicem statum naturae humanae: lapsae, reparntae et glorificatne; ostendit etiam quanam fide ad Deum recurrendum sit in necessitatibus, ut supplicationes exaudiri mereantur. Fides, quae omnia obtinet, ca est quae nee de Dei potentia nec de eius bonitatedubilat. beamus, docens quod Christus tanquam clementissimus Deus Optimus Maximus potest, scit et vult nobis in quavis nostra necessitate succurrere, et quod recurrendo ad eum in necessitatibus nostris, non taedio eum afficimus, ut apud homines accidit. Multis enim supplicationibus ac petitionibus homines et maxime principes, qui multa praestare possunt, taedio afficiuntur; non sic Deus, sed laudavit Christus accedentem supplicantemque centurionem. Delectatur enim Deus orationibus et petitionibus nostris, modo cum fide accedamus: Si quis... indigel sapientia, postulet a Deo, qui dat omnibus affluenter el non improperat ..., postulet autem in fide nihil haesitans ; qui enim haesilat similis est fluctui maris, qui a vento movetur el circumfertur ; 9* Quicquid orantes petitis, credite quia accipietis, et fiel vobis. 9? Hinc Christus arguit regulum accedentem, quia parva cum fide accessit: Nisi signa et prodigia videritis, non creditis. 9" Arguitur ille, quoniam non credidit Christum sanare posse nisi praesentem, et praesentem quidem sanare posse infirmum, non autem suscitare mortuum, et non credidit, nisi viso miraculo. "* At non sic centurio ; credidit Christum etiam absentem omnia posse, et infirmum curare et mortuum suscitare, et ante miraculum credidit. O utinam centurionis huius fides non damnatura sit nostram in die iudicii! Sicut enim viri Ninivitae et regina Austri surgent in iudicio ad condemnandum Iudaeos incredulos, ?' ita centurio iste surget ad condemnandum multos christianos parum vel nihil credentes. IX. Dicite mihi, fratres, quid est, si credimus, quod cum centurione in necessitatibus nostris minime ad Christum accedimus ? Si credimus quod potest et vult Deus omnibus nobis in quavis nostra necessitate succurrere, quid est quod ad illum minime recurrimus humiliter cum centurione supplicantes et exponentes ei necessitates nostras ? Profecto cum leproso illo de bona erga nos Dei voluntate dubitare videmur, qui accessit ad Christum dicens: Domine, si vis, potes me mundare. Cui Christus: Volo, inquit, absolute volo, promptissime volo beneficium salutis conferre ; statimque contulit dicens : CINERUM 143 Mundare, statimque mundatus fuit. " Non sic dubitavit centurio, sed nihil aut de potestate aut de voluntate dubitans necessitatem exposuit magna cum fide ct humilitate. Quod si nos neque de potestate neque de voluntate dubitamus, quid, quaeso, est impedimento quin cum centurione ad Christum accedamus ? Sitiens currit ad fontem, esuriens ad panem, frigens ad ignem. Christus autem et fons et panis et ignis divinus est: fons omnium bonorum, panis vitae aeternae, ignis seraphicus illustrans paradisum. Sed fidei defectus in causa est omnis mali. Ille enim vere credit, qui quod credit certius firmiusque tenet quam si oculis cerneret aut manu tangeret. Haec vera est fides. Sed si sic est, uti vere est, ubi est fides nostra ? Credit credendumque firmissime docet fides nostra Deum ubique esse praesentem. Sed quis unquam peccare auderet, si praesentem Deum Christumque cum Angelis eius cerneret ? Quis servus contra dominum coram eo peccat? Quae uxor coram viro suo adulterium admittit ? Quod si peccamus quia praesentem Deum oculis minime cernimus, ubi est fides nostra ? Credit docetque firmissime credendum fides esse in coelo paradisum in praemium virtutis bonorumque operum et sub terra infernum in punitionem vitiorum malorumque operum. Quis peccaret unquam si apertum paradisum apertumque infernum oculis videret, sicut in die iudicii videbimus omnes ? Quis unquam sanae mentis, quamvis esuriens, venenatum cibum sciens comedit ? Quis unquam paucissimis denariis vendidit paternam hereditatem, quae magnarum est facultatum ? Insipiens Esau propter unum edulium vendidit ius primogeniturae, ? quo nuünc primogeniti principum filii gaudent. Sed, heu heu! quot Esau hodie in mundo, quot sunt sub christiano nomine qui sic vivunt ac si non esset Deus, non paradisus, non infernus, nihil eorum quae fides vera docet et praedicat ! Bone Deus, quaenam haec fides est nostra, si sic vivimus quasi nihil crederemus ? X. Praedicit hodie Christus ac praedicat gloriam paradisi, quam consequuntur homines virtute praediti: Recumbent cum Abraham... Isaac et Iacob in regno coelorum; Venite, benedicti Patris mei, possidete paratum vobis regnum a constitutione mundi. ** Praedicit praediTalis fidei defectus in causa est quod nd Deum non accedamus, imo in Deum peccare nudeamus, quamvis sciamus ipsum ubique esse praesentem, omnesque iudicnturum et pro meritis vel praemium vel poenam redditurum. Ad gloriam paradisi conscquendam sola fides non sufficit, sed coniuncta esse debet cum bonis operibus, Sicut fides centurionis, quam Christus laudat, quia mngna caritatc ornata, magna humilitate, magnn spe et fiducia, quia ea sola fides hominem salvnt quae cum caritate et pietatis operibus coniungitur. catque poenas inferni: Filii autem regni eicientur in lenebras exleriores, ibi erit flelus el siridor dentium ; Ubi vermis eorum non moritur el ignis non extinguitur ; *5 Ite, maledicti, in ignem aeternum. "$ Dicas nunc mihi, frater: Credis tu quae Christus tibi hodie dicit? credis gloriam paradisi ? credis poenam inferni ? Credendum etiam est quod necessaria sunt bona opera ad consequendam gloriam paradisi; quod propter unum letale peccatum homo a divina iuslitia damnatur ad aeternas poenas inferni. Cur ergo peccata sequeris et vilia, non virtutes et bona opera, si salvari vis et consequi non poenas inferni, sed gloriam paradisi ? Putas ne te sola fide salvandum ? Laudat Christus fidem, sed vivam, non mortuam, fides enim sine operibus caritatis morlua est, sicut corpus sine anima ; ?? laudat fidem, sed fidem centurionis multis virtutibus ornatam. Primo quidem caritate in servum infirmum, qui erat illi pretiosus : Domine, puer meus iacel in domo paralyticus et male torquetur. Magna profecto caritas; quid nanque amplius egisset si pater illi, non dominus fuisset ? Diligebat illum tanquam filium, hinc puerum appellat et puerum suum. Haec autem caritas rara admodum est erga servos, quos peius tractant, ut plurimum, domini quam equos canesque suos, pretiosioraque sunt eis animalia hominibus, qui illis natura sunt fratres, creaturae et filii Dei. Secundo magna humilitate ex vera cognitione suiipsius : Domine, non sum dignus ut intres sub teclum meum. Tertio magna spe et fiducia ex cognitione Christi: Tantum dic verbo ct sanabitur puer meus. De hoc etiam seniores Iudaeorum referunt Christo, dum pro eo intercedunt: Dignus est ut hoc illi praestes, diligit enim genlem nostram el synagogam ipse aedificavit nobis. "? Merito igitur Christus fidem hanc commendavit tot tantisque virtutibus ornatam atque fulcitam : pietate, humilitate, spe et gemina caritate. Laudat Christus fidem centurionis, sicut laudavit fidem sanclae peccatricis : Fides tua te salvam fecit, vade in pace. "? Sed. non fuit fides illa nuda, nam: Stans retro secus pedes Domini lacrimis coepit rigare pedes eius el capillis capitis sui tergebat el osculabatur pedes eius et. unguento ungebat ; unde haec referens Christus Simoni dixit quod dilexit multum. € Haec est fides quae hominem salvat, quae CINERUM 145 cum caritate et pietatis operibus coniuncta est ; quae vincil mundum : Haec est enim victoria quae vincit mundum, fides nostra ; *' quae vincit diabolum : Adversarius vester diabolus tanquam leo rugiens circuit quaerens quem devoret, cui resistite forles in fide; 9 Sumentes sculum fidei, in quo possitis omnia tela nequissimi ignea extinguere. 53 XI. Hinc diabolus fidem odio habet atque persequitur, sicut in Apocalypsi legimus quod persecutus est draco rufus, habens capila Sseplem el cornua decem, mulierem quae peperit filium masculum. Ait enim quod mulier clamabat parturiens et cruciabatur ut pareret, quoniam draco stabat expectans ut, cum peperisset, devoraret filium eius. Sed peperit mulier filium masculum, qui raptus est... ad Deum el ad thronum eius. Propterea draco persequi coepit mulierem ; sed datae sunt ei a Deo alae aquilae, ut fugeret in desertum. ** Persequitur diabolus fidem vivam, quae per dilectionem operatur.?5 Hoc est quod mulier coelestis parere nititur filium et filium masculum, perfectae virtutis opus. Haec fides est a Christo laudata, quae mulier est, sed virgo incorrupta, sponsa Dei per gratiam et caritatem ; visa in coelo per coelestem conversationem ; habens sub pedibus lunam, spernens universa quae in mundo sunt propter Christum ; amicta sole, Christi virtute induta : Quicunque... in Christo baptizali estis, Christum induislis ; * et in capite eius corona stellarum duodecim,9? perpetua contemplatio duodecim articulorum fidei; clamat parturiens ad Deum per sanctam ferventemque orationem; cruciatur ut pariat, quoniam draco expectat ut partum devoret: timendae sunt diabolicae tentationes ac fugiendae in desertum poenitentiae. XII. Si talis est fides tua, frater, laudat Christus fidem tuam eique gloriam regni coelestis hodie promittit ; sin autem : Filii... regni eicienlur in tenebras exteriores. Filii regni sunt omnes habentes fidem; at qui fidem non habent vivam, qualis fuit centurionis, sed mortuam, qualis fuit hodie seniorum pro centurione intercedentium, eicientur in lenebras exleriores. Non enim omnis qui dicit mihi : Domine, Domine, intrabit in regnum coelorum, sed qui fecerit voluntatem Patris Hanc fidem diabolus mnaxime persequitur, sed hane a nobis Christus exigit ut Snlvari possimus. Vacandum ergo est bonis operibus propter Deum et nd consequendam aeternam gloriam, haec est enim vera sapientia, iuxta huius fidei documenta vitam instituere. mei, qui in coelis esi, ipse intrabit in regnum coelorum. *9* Sic ait Christus quod in die iudicii multi dicent ei : Domine, nonne in nomine tuo prophelavimus et in nomine tuo daemonia eiecimus el in nomine luo virtutes mulias fecimus ? *? Sed: Amen dico vobis, nescio vos ; 9 Discedite a me, omnes operarii iniquitatis ; *- Si habuero omnem fidem... caritatem aulem non habeam, nihil sum. *? Si fidem habes, o homo, conare, stude, satage ut etiam bona opera habeas, ut sicut bene credis, ita etiam bene vivas. Nam sicut legimus: Sponsabo ie mihi in fide etl scies quia ego Dominus, *3 ita etiam legimus : Sponsabo te mihi in sempiternum, et sponsabo te mihi in iustitia et iudicio el in misericordia et... miseralionibus. ** Operari, operari bona oportet, fratres mei, si salvari volumus ; nec tantum operari bona, sed etiam bene, ex caritate propter Deum. Hoc est enim rapi filium coelestis huius mulieris ad Deum et ad thronum eius. Propter Deum et propter consequendam gloriam coclestis paradisi vacandum est bonis operibus. Sic fides columna erit ducens nos ad terram promissionis ; columna non tantum lucidae nubis, sed etiam ignis ardentis; 5 clarae nubis per cherubicam cognitionem Dei, ignis ardentis per seraphicum amorem ; columna in cuius medio erat Angelus Domini, princeps et ductor populi.?* Sit semper cum fide in medio cordis nostri Spiritus Sanctus. Nubes illa Aegyptiis tenebrosa erat, Hebraeis autem lucida; sed his fuit causa salutis, illis autem causa perditionis. ?? Sic fides nostra infidelibus quidem stultitia videtur, nobis autem summa sapientia, quod Deus sit unus et trinus, Christus Deus et homo ; sed illis causa perditionis est, nobis autem causa salutis, si tamen semper columnae huius ductum sequamur nec, sicut Hebraei in deserto, Deum tentemus vel adorantes vitulum aureum, ?? vel aegyptias carnes concupiscentes, ?? vel terram promissionis renuentes adhibendo aures impiis detractoribus. !?! Sed viventes iuxta fidei sanctae institutum, servantes legem Dei ex caritate, de corde puro ... conscienlia bona el fide non ficia, '** profecto coeleste regnum consequemur : Recumbent 32, 4-8; Dt 9, 16; Ps 105, 19-20. 99) Cf. Ex 16, 3; Nm 11, 4-5. 100) Cf. Nm 13, 28-14, 1-4. 101) 1 Tim 1, 5. CINERUM . 147 cum Abraham... Isaac et Iacob in regno coelorum. Haec felicissima ac beatissima est terra promissionis fluens lacte et melle, !1!?! bonorum omnium copiosissima abundantia ditissima et locupletissima : Recumbent cum Abraham ... Isaac el Iacob in regno coelorum. IH. ALIA HOMILIA Audiens autem lesus miratus est el sequentibus se dizit : ... Non inneni tantam fidem in Israel. ! I. Fidem hodie Christus Dominus noster admiratur, quoniam vere super omne miraculum fides mirabilis virtus est. Quod si quid adhuc de fide? dicere libet quatenus ad praesens Evangelium spectat, tria nobis videnda sunt, videlicet fidei obiectum, subiectum et operatio. Quoad obiectum ait: Cum introisset lesus Capharnaum ; ? quoad subiectum : Accessit ad eum centurio ; * et quoad operationem : Vade, et sicul credidisti fiat tibi. * Obiectum fidei Christus est Deus et homo ; subiectum est homo ad Christum conversus ; et operatio est credere in Christum. Quoad primum ostendit sacrosanctum hodiernum Evangelium Christi tum humanitatem tum divi- * Mirabilis virtus fides est, quoniam ipsius obiectum Christus miraculum est: Vocabitur nomen eius admirabilis, pele, miraculiim. Subieclum item fidei homo miraculum cst naturae et gratiae: Quid est homo quod memor es eius ? Opus autem fidel est miracula opcrari, magno enim miraculo centurionis fides sanat hodie hominem morientem: Sicut credidisti liat tibi. Quid vero horum trium mirabilius sit, discernere ac iudicare nescio: Christus, centurio, nn paralyticus curatus. Non dico quid maius sit, sed quid mirabilius. Macrocosmos mnior est procul dubio microcosmo, dubitatur tamen quodnam mirabilius Dci opus sit. Elephas est maior formica, sed non tamen mirabilius animal. Magnum miraculum Christus est Deus et homo; sed forte non minus hoimno sanclus, qui natura constat et gratin, homo fide ct Spiritu Sancto plenus, qui in terra cum sit, conversatur in coelo, videtur animal terrenum et est Angelus coelestis, apparet totus caro ct est totus spiritus, non amnat quac videt ct diligit quae non videt, cum praesentia obiecli moveat potentiam, qui in tribulationibus sit fclix, in inferno fruatur gloria parndisi, rubus Moysi ardens non comburatur. Similiter de opere fidei dico. Panrnlyticus iste mundum totum designat. Conversio autem mundi ad Christum maximum profecto miraculum cst, ut mundus erederct hominem crucifixum csse verum Dcum et pro hac fide tuenda universa bona vitamque ipsam mille periculis exponeret, mille martyria sustineret. O miraculum! Audiens lesus miratus est quod gentilis homo in ipsum crederet tanto cum fidei ardore », 3) Mt 8, 5. Cf. Missale Rom. 4) Ibid. 5) Ibid. vr. 13. In hodierno Evangelio mirabilis virtus fides ostenditur quoad obiectum, quod est Christus Dcus et hamo; quoad subiectum in centurionc,in quo ndco perfecta est ut Christus ipse miretur; quoad effectum quem operatur in homine, purgat enim nnimam ab omnibus vitiis et pecentis; nitatem : humanitatem, quia intravit Capharnaum, divinitatem, quia absens corpore, solo voluntatis nutu, uno temporis momento sanavit servum centurionis, qui animam agebat: Et! sanaíus esl puer in illa hora.5 Sic Christus Deus et homo obiectum est fidei: Finis legis Christus ad iustitiam omni viventi. " Ipse est serpens in deserto exaltatus, in quem respiciendum erat pro salute consequenda : ? Ut omnis qui credit in ipsum non pereat, sed habeat vitam aeternam. * Utranque hanc in Christo naturam centurio hodie cognovit atque confessus est dicens: Domine, non sum dignus utl intres sub teclum meum, sed tantum dic verbo et sanabitur puer meus.?!* Intrare sub tectum humanitatis est, sed verbo tantum operari miraculum est divinitatis opus. Subiectum vero fidei homo est, sed positus in dignitate, homo centurio super homines constitutus, homo multis hominibus praepositus et praelatus. Homo suapte natura magnum mundi miraculum est,! sed homo fidelis miraculum est super omne naturae miraculum. Hinc Christus hodie miratur centurionem fidelem : Audiens... Iesus miratus est. O magnum miraculum ! Christus miratus est. Si excellentissimus pictor aut summus sculptor videns picturam aliquam aut sculpturam vehementer miraretur, profecto admirandum valde opus illud ab omnibus existimaretur. David rex miratus fuit hominis magnitudinem ex eo quod Deus eius curam haberet et honoraret: Quid est homo, quod memor es eius? aut filius hominis, quoniam visitas eum ? Minuisti eum paulo minus ab Angelis, gloria et honore coronasti eum. ? Sed David homo erat et Deum potius quam hominem mirabatur. Hodie vero Christus verus Deus miratur hominis virtutem : Audiens autem Iesus miratus est. Quoad tertium, opus fidei considerandum nobis est. Fides quidem tres hierarchicos actus operatur in nobis; purgat enim, illuminat atque perficit. Purgat cor nostrum: Fide purificans corda eorum, ? inquit Apostolus; sic purgatur hodie curaturque servus centurionis a mortali infirmitate. lacebat enim Pparalyticus et male torquebatur eratque moriturus; at Christus ait: Ego peniam el curabo eum, et postmodum : Vade, el sicut credidisti fiat tibi ; sanatusque est puer lib. 1, t. 2, pag. 645; Lud. Caelius Lect. Anliq., lib. 2, cp. 17, coi. 80-82. 12) Ps 8, 5-6. E CINERUM 149 in illa hora, sanatus ab omni infirmitate. Sic fides purgat ab omnibus vitiis atque peccatis. Iluminat; hinc Dominus, cum caecum Bartimaeum in Iericho illuminavit, dixit ei: Respice, fides tua te salvum fecit. '*^ Illuminat autem mentis oculos, ut homo et Deum cognoscat et seipsum. Sic centurio hodie et Christum verum Deum et seipsum cognovit: Domine, non sum dignus ul intres sub éeclum meum, sed tantum dic verbo el sanabitur puer meus; nam el ego homo sum.!5 Deum autem cognoscit fides non tantum in sua maiestate, sed etiam in nostra humilitate ; hominem vero non in humana tantum humilitate, sed etiam in divina maiestate. Hinc Christus Deus et homo fidei est obiectum. O fidei miraculum ! Credere de Deo alta et de homine humilia arduum non est; sed de Deo humilia et de homine alta divinaque summe arduum est. Hoc autem opus est fidei. Hominis autem quadruplicem statum fides ostendit : innocentiae, culpae, gratiae et gloriae. Oh si Deus homini perfectam largiretur fidem, profecto multo maiorem sapientiam quam Salomoni tribueret ei!!9 Fides enim universa sacrae theologiae tum mysticae tum symbolicae mysteria continet omniaque arcana Dei, et quatenus naturae auctor est et fons gratiae et rex gloriae et quatenus Deus est. Perficit etiam fides hominem omnibus virtutibus ; facit enim ut homo accedat ad Deum magna cum fiducia et confidentia, cognita Dei bonitate et clementia. Sic ait quod: Accessit ad eum centurio: Accedile ad eum et illuminamini, !? quoniam Deus lux esi; 1? sed etiam ignis!? est, hinc accedentes etiam calefacit et in seipsum convertit per amorem: Qui adhaeret Deo unus spiritus est?? cum eo. Nec tantum accessit, sed rogans eum. Facit fides ut homo in tribulatione positus recurrat ad Deum, ut instanter oret. Fides igitur causa est orationis et ut exaudiatur oratio: Sicul credidisli fiat tibi ; causa est eliam dilectionis in proximum efficitque ut proximi salutem quaeramus : Domine, puer meus iacel in domo paralyticus el male torquelur; ?' causa est etiam verae humilitatis : Domine, non sum di- 1, 5. 19) Ms.: Etiam bis ponitur. 20) 1 Cor 6, 17. Vulg.: Qui adhaeret Domino, etc. illuminat men!is oculos ut homo cet Deum et seipsum vere cognosc at, in qua cognitione vera et perfecta sapientia con sistit; perficit omnibus virtutibus faciens nnimam nccedere ad Deum magna cum fiducia, instanti orntione, vera humilitate et sinccra pietate; causa cst vitae neternae iis etiam qui sine culpa Christum ignorantes in Deum credunt et legem naluralem servant. 'Tandem causa est omnium miraculorum et, quod maximum est. converstonis mundi ad Christum. gnus ul intres sub leclum meum; causa multae in Deum pietatis : Diligit ... gentem nostram et synagogam ipse aedificavil nobis ; ** tandem fides causa est vitae aeternae; sic enim Christus admiratus fidem centurionis ait: Amen dico vobis, quod multi ab oriente el occidente venient el. recumbent cum Abraham ... Isaac et lacob in regno coelorum; * fides enim viva, quae per dileclionem operatur, * meretur vitam aeternam. Ea autem est fidei vis, ut nonnullis theologis visum sit quod, sj quis in remotissimis terrae partibus natus, ubi Christus nunquam audierit, credat in Deum legemque naturalem servet vivens secundum rectum conscientiae dictamen, salvari in illa fide possit, ** quoniam « Deus facienti quod in se est non denegat gratiam »; ?$ quamvis ego credam quod Sanctum aliquem e paradiso mitteret ad baptizandum eum, sicut misit Philippum ad baptizandum eunuchum,?? aut Angelum ad eum instruendum, sicut misit ad Cornelium centurionem. ?8 Supér omnia autem haec fides miracula operatur. Sic fides centurionis meritorie sanavit hodie infirmum : Sicut credidisti fiat tibi. Sie fides operata est omnia miracula in Prophetis et Apostolis sanctisque aliis, et tandem, quod maximum omnium miraculorum est, universum mundum ad Christum convertit : Mulli venient ab oriente etl occidente. Forte enim non minus miraculum est credere Incarnationem quam fuerit Deum ipsum incarnari, pati et mori. Haec enim homini incredibilia videntur : hominem inter latrones tanquam scelestissimum crucifixum ?? Deum esse. Hoc fides mundo persuasit; admirandum miraculum! II. Audiens autem Iesus miratus est el. sequentibus se dixil : ... Non inveni tantam fidem in Israel. Amen dico vobis, quod mulli . .. venient, etc. Accidit hodie centurioni sicut Sauli qui, cum asinas patris sui ratur. 25) Cf. S. Thomas Opusc. De Veritafe, q. 14, a. 11; In Secundum Librum Sentent., distinct. 28, q. unica, a. 4. 26) Axioma theologicum unanimi consensu a theologis acceptum, quod iam quoad sensum invenitur in S. Patribus. Ita S. Isidorus Pelusiota: « Qui enim omnia quae in se sita sunt adimplel, Deus ipse benigne annuit». Episíolae, lib. 5, epist. 459, (P. G. 78, 1594). Cfr. Fr. Suarez De Gratia, lib. 4, cp. 12 sqq.; H. Hurter Theologiae Dogmaticae Compendium, vol. 3, De Gratia, pag. 65. 72. 27) Cf. Act 8, 26-40. 28) Cf. ibid. 10, 3 sqq. 29) Ms.: Scelestissimus crucifixus. CINERUM 151 quaereret ac ob id ad Samuelem accessisset, regnum invenit unctusque fuit a Samuele in regem super universum Israel.?" Sic cum centurio ad Christum accessisset solum quaerens salutem servi languentis ac morientis: Domine, puer meus iacel in domo paralylicus el male torquelur, qui erat moriturus, invenit coeleste regnum. Promisit enim ei Christus regnum coelorum, nec tantum ei, sed omnibus simili fide praeditis: Multi venient ab oriente et occidente et aquilone et austro el recumbent cum Abraham ... Isaac et Iacob in regno coelorum, idest ex omnibus mundi partibus omnibusque populis et gentibus. Quicunque simili fide praediti erunt, assequentur gloriam regni coelestis. Ob id enim in Apocalypsi legimus quod coelestis civitas lerusalem a qualibet mundi parte habet tres portas.?! Sic Paulus ait quod Deus rull omnes homines salvos fieri ? et quod omnes, qui fidem servaverint, gloriam regni coelestis consequentur : Bonum certamen cerlavi, cursum consummavi, fidem servavi ; in reliquo reposita est mihi corona iustitiae, quam reddel mihi Dominus in illa die iustus iudex ; non solum autem mihi, sed et iis qui diligunt adventum eius. * Si igitur Dominus gloriam regni coelestis illis tantum promittit qui centurioni sunt similes, nam de aliis ait: Filii... regni eicientur in lenebras exteriores, necesse est, fratres mei, ut, si salvari volumus, fideli huic centurioni similes simus. Notemus hodie vitam, mores virtutesque ipsius ut similes ei, ut par est, fieri possimus. Accessil, inquit, ad eum centurio rogans cum et dicens.* Lucas ait quod prius audivit Christum venisse in Capharnaum : Ef cum audissel de lesu, misit ad eum seniores Iudaeorum. 35 III. Hoc primo necessarium est: aperire et adhibere aures divinis verbis, nam: Fides ez auditu, auditus aulem per verbum Chrisli. ** Cum audissel de Iesu, credidit fidemque admirabilem concepit ; deinde misit seniores Iudaeorum, ut intercederent pro ipso, reputans seipsum indignum ut ad Christum accederet ad gratiam consequendam. Ilis autem ad Christum corpore accedentibus, ipse spiritu accessit, accessit qui longe erat a Deo, spiritu factus est prope.?? Elongari vult, etc. 33) 2 Tim 4, 7-8. 34) Mt 8, 5-6. 35) 7, 3. 36) Hom 10, 17. Felix ergo centurio hic qui accedens nd Christum regnum coclorum consecutus est. Hoc autem praemium consequentur qui eadem fide iisdemque moribus ct virtutibus praediti erunt. Ad hoc autem primo necesse est aures praebere divinis verbis, elongari a mundo et nd Deum acccedere oratione, veran cordis poenitentia et humilitate, etl operibus misericordiae incumbere. Harum virtutum exemplar perfectissimum in centurione cernitur, sicut etiam in omnibus Sanctis, quamvis homines similes nobis essent. necesse est a mundo et ad Deum accedere, elevari corde a terra et in coelum mente ascendere. Accessit... rogans, orationi operam dare. Primum autem quod rogare debemus, remissio est omnium peccatorum : Domine, puer meus iacet in domo paralyticus et male torquelur. Domine, spiritus meus íacet, infirmatur, destitutus est gratia sanitatis et est infirmitas gravis; iacet... paralyticus, laborat dissolutione omnium membrorum, destitutus est omnibus viribus bene agendi; et male torquetur tentationibus diaboli et vitiis ac concupiscentiis carnis. Rogare autem magna cum animi humilitate, ut omni gratia Dei indignos nos reputemus: Domine, non sum dignus ut intres sub lectum meum ; incumbere misericordiae operibus, sic enim centurio infirmum servum curavit; praeditum esse gemina caritate : Diligit enim genlem nostram et synagogam ipse aedificavit nobis. IV. Septem sunt quae de fideli isto centurione leguntur : audivit de lesu, misit seniores Iudaeorum, accessit ad Iesum, rogavit humiliter Iesum, dixit ei: Domine, puer meus, etc.; Diligit ... gentem nostram, aedificavit nobis synagogam; audivit per fidem, misit ex humilitate, accessit spiritu devotionis, rogavit magna cum fiducia et spe, dixit ex pietate, diligit ex caritate, aedificavit ex pia in Deum religione. Et tamen homo erat : Nam el ego homo sum sub potestate conslitutus, 33 homo erat similis nobis, sicut et omnes sancti homines fuerunt nobis similes. Elias, inquit Divus Iacobus, homo erat similis nobis... et oralione oravit, et clausum est coelum annis tribus el mensibu ser.?? Et tamen quilibet nostrum peccatum viliumque suum excusat dicens: homo sum íragili carne indutus, non possum esse perfectus. Sed etiam centurio homo fuit et omnis sanctus homo fuit, et tamen omnes virtute perfecti fuerunt ; imo quia homines sumus ad imaginem et similitudinem Dei conditi, *? peccare non debemus. Omne enim peccatum est contra naturalem rationem, contra dictamen rectae rationis, unde per peccatum homo in bestiam vertitur quasi alter Nabuchodonosor. *! Nihil igitur proderit nobis apud Deum ista causatio, sicut nec Adae profuit dicere: ' Mulier quam dedisti 4, 22-30. CINERUM 153 mihi,* nec Evae: Serpens decepit me,* quin minus damnati ad mortem de paradiso eicerentur. ^ Sic ait Christus hodie quod : Filii... regni eicienlur in lenebras exleriores, quicunque non fuerint huic centurioni consimiles. Satagendum igitur nobis est, fratres, ut huic assimilemur, ut sicut similes ei sumus in natura, ita quoque in vita, in moribus, in virtutibus, in gratia Dei. V. Specialiter vero patribusfamilias discendum ab isto centurione est quid illis agendum sit, cum aliquis vel filius vel servus in eorum familia spiritu vel corpore infirmatur: recurrant ad Christum ; discendum quomodo bona temporalia facultatesque et divitiae sint expendendae: Diligit... gentem nostram et synagogam... aedificavil nobis; discendum quomodo tractandi sint servi, non enim infirmum servum hic a domo eiecit; discendum in quo consistat apud Deum vera nobilitas, quae honore et gloria digna sit, quoniam in virtutibus consistit; virtutem enim laudat Christus, hanc honorat. Homo enim propter imaginem et similitudinem Dei nobilissimum est omnium animalium, sed tunc vere similis Deo est, cum virtutibus praeditus est, nam vitiis peccatisque deditus diabolo potius quam Deo similis est. Hinc mali dicuntur filii diaboli: Vos ez patre diabolo estis, ^5 iusti autem verique fideles filii Dei.** Haec summa nobilitas est, quae a vera vivaque fide emanat atque in vera, viva perfectaque fide utique consistit. Hominem virtute praeditum Deus ab initio in paradiso collocavit, nobilissimo loco magnaque dignitate, sed virtute destitutum ob peccatum, tanquam omni nobilitate amissa, eum a paradiso eiecit. *? Sic hodie ait quod similes centurioni, tanquam viri vere nobiles recumbent cum Abraham ... Isaac el Iacob in regno coelorum, filii autem regni virtute destituti, tanquam ignobiles eicientur in tenebras ezteriores. Sic sic, fratres mei, in virtute vera consistit nobilitas, huic omnis debetur honor, hanc semper honore, dignitate et gloria Deus affecit. Ob virtutem tulit Enoch de terra, 1$ ob virtutem salvavit Noe cum Specialiter vero centurio exemplar cest virtutum patrisfamilias, nam in sola virtute consistit vcra animi nobilitas, et hanc virtuiem Deus semper honoravit, ut patet in iustlls Antiquae Leris, et hodie in centurione quem Christus admiratur ct laudat. Fugiendum ergo peccatum cst, causa summae ignobilitatis unimae et miserrimae servitutis. universa familia sua in arca, *? ob virtutem constituit Abraham patrem fidei summumque patriarcham, 5 ob virtutem liberavit Loth ab incendio Pentapolis, * ob virtutem dilexit Iacob, 5* virtutis merito constituit Ioseph principem Aegypti, 9 propter hanc Moysen fecit totius electi populi coryphaeum 5* et Aaron synagogae hierarcham, 55 David regem constituit, 55 Ezechiam de manu Sennacherib et a morte liberavit, 5" Danielem de lacu leonum, 5? tres pueros de fornace ignis ardentis, 5? et tandem in solius virtutis honorem ac gloriam paradisum in coelo creavit : Recumbení virtute praediti cum Abraham... Isaac et Iacob in regno coelorum. Ob virtutem Christus hodie centurionem hunc vere nobilem constituit suum equitem suaeque militiae magnum ducem effecit : Mulli venient. VI. Si igitur vere nobiles esse volumus, fratres, virtuti operam demus ut simus nobilissimo huic centurioni vere similes; cogitemus quod homines sumus et quatenus homines filii regni sumus. Quid est filii regni ? Filii Dei heredesque regni coelestis. O summa nobilitas : Ego dixi : Dii estis el filii Excelsi omnes ! Sed cavendum est quod sequitur: Vos autem sicut homo, sive Adam, moriemini el sicut. unus de principibus, Lucifer, cadetis, " ob peccatum a summa nobilitate in summam ignobilitatem deiecti. Filii... regni eicientur in tenebras exleriores. In primo statu humanae naturae summa fuit nobilitas, in secundo vero summa ignobilitas. In primo enim dominus erat: Dominetur piscibus maris el volatilibus coeli el bestiis universaeque terrae, ** propter Dei imaginem et similitudinem ; at in secundo servus reperitur: Servus meus iace... paralylicus el male torquetur. In. secundo hoc statu, in quo homo servus est corruptionis, servus mortis, servus peccati, servus diaboli, si quid boni est, istud est quod per poenitentiam reparari potest ex gratia Christi: Ego veniam et curabo eum. Sic enim ex arbore Nabuchodonosor relictae sunt radices in terra, ut renasci 45, 1-5. 55) Cf. Nm 3, 10. 56) Cf. 1 Rg 16, 12-13. 57) Cf. 4 Rg 19, 15-35; Is 37, 16-36. 58) Cf. Dn 6, 7-23; 14, 29 sqq. 59) Cf. ibid. 3, 23-51. 60) (Ps 81. 6-7), Vulg.: Sicut homincs, ctc. 61) Gn 1, 26. Vulg.: Praesit piscibus, etc. CINERUM 155 posset, sic ipse Nabuchodonosor ex rege factus bestia pristino statui restitutus fuit. 9? Consideremus, íratres, in quonam statu nos modo sumus. In primo nanque statu certum est quod non sumus in paradiso terrestri, neque in quarto, in coelesti : Recumbent cum Abraham... in regno coclorum. Quandiu vivimus, necesse est ut vel in secundo, vel in tertio simus, vel iacet paralylicus, vel sanatus est puer in illa hora. Si in tertio fuerimus, adveniente morte, ascendemus in coelum cum alis aquilae; at si in secundo mortui fuerimus, erat enim moriturus, 9?* heu, heu! fratres, in inferno sepeliemur: Filii... regni eicientur in tenebras exleriores, ibi eril fletus et stridor dentium! Paucissimis hisce verbis Christus inferni nobis poenas describit. Est autem, ut sacra docet theologia, inferni poena duplex: altera quidem est privatio omnium bonorum, altera vero perpessio omnium malorum summorumque cruciatuum. Sic epulo in inferno bonis omnibus adeo privatus est, ut nec guttam aquae a patre suo Abraham obtinere possit, et perpetuo cruciatus in flammis ininferno sepultus [iaceat]. 9! Et quoad primum poenae genus ait Christus : Milttentur in tenebras ezteriores, sive extimas et profundissimas ; tenebrae autem privatio sunt lucis, quae symbolum bonitatis est: Vidit enim Deus lucem quod essel bona. ** Quoad alterum autem ait: Ibi erit fletus et stridor denlium, quae signa sunt extremi cruciatus. Has poenas in aeternum et ultra luet quisquis viva fide et gratia Dei destitutus ex hoc mundo abscesserit. VII. Non inveni tanlam fidem in Israel. Amen dico vobis, quod mulli .. . venient el recumbent . . . in regno coelorum, filii autem regni, etc. His verbis Dominus vivis veluti coloribus depingit nobis gloriam paradisi poenasque inferni, et viam ostendit salutis nec non et viam perditionis. Paradisi gloriam depingit. Est autem felicitas et beatitudo gloriae coelestis « status omnium bonorum aggregatione perfectus ». 95 Bona omnia autem quae in mundo desiderantur, sunt vel delectabilia ut voluptates, vel utilia ut divitiae, vel honorabilia ut digniQui per poenitentiam virtutem peccato amissam non reparaverit, n coclesti regno eicletur ct ad inferni poenas in acicernum condemnabitur. Describit hodie Christus paradisi felicitatem, quae est omnium bonorum perfecta possessio, et inferni supplicium, quod est nggregatio omnium mnlorum. Ostendit etiam viam coeli fidem esse, viam gutem inferni infidelitatem, iMa convertit et salvavit Gentiles, haec excaccavit et perdidit Iudacos, sicut Christus vaticinatus fuerat. tates atque virtutes. Omnia haec bona in coelo sunt. Propter primum bonorum genus vocat Christus coelestem gloriam convivium regale ; ait enim, quod recumbent. Regni autem nomen summas secum aíffert divitias summosque honores ; hinc paradisum Christus regnum coelorum vocat, idest maximum infinitumque et aeternum. Ubi autem omnia simul reperiuntur bona, ibi nil mali penitus esse potest. Sicut autem in paradiso omne reperitur bonum et nullum malum, ita in inferno, qui paradisi est opposita facies imagoque contraria, nullum bonum, sed omne malum; propterea vocat infernum Christus, ut diximus, fenebras exteriores, ubi erit fletus et stridor dentium, nam: Vermis eorum non moritur el ignis non eztinguilur. 98 Viam autem salutis et scalam coeli ostendit Dominus fidem esse, nam admiratus fidem centurionis, gentilis hominis, praedicit Gentium conversionem atque salutem; viam autem perditionis esse infidelitatem fideique defectum, nam, quia, inquit, non inveni tantam fidem in Israel, idest in populo Iudaeorum, ideo filii regni, ipsi Iudaei, eicientur in tenebras exleriores. Xioc autem vaticinio duplicem calamitatem Iudaeis praedixit Christus: temporalem in hoc mundo, quam in praesenti captivitate patiuntur, et aeternam in inferno; sicut et Gentibus vaticinando duo quoque praedixit: temporalem in hoc mundo vocationem ad fidem et gratiam Dei, et aeternam in coelo felicitatem. Haec autem Christus simul coniunxit ut, comperta veritate vaticinii in eo quod futurum in hoc mundo praedixit, certi essemus de veritate eorum quae in venturo saeculo futura prophetavit. Nunc autem, o fratres, hisce oculis videmus veritatem vaticiniorum Christi, tum eius quod spectat ad nos Gentiles, tum eius quod spectat ad Iudaeos regni filios, quos praedixit eiciendos in fenebras exleriores, uti nunc sunt in praesenti captivitate, omni luce divinae gratiae veraeque fidei privati. Non est igitur quod dubitemus de futura fidelibus in coelo gloria et infidelibus in inferno poena. Felices ac ter quaterque beatos, qui ambulant per viam salutis: Beati qui non viderunl el crediderunl | ** Qui enim credit ..., non iudicatur, qui autem non credit, iam iudicatus esl. 98 CINERUM 157 VIII. Dicetis : Deo gratias ! nos credimus fidemque per gratiam Dei habemus, ergo cum centurione salvi erimus. At salvifica fides, o fratres, necesse est ut sit viva, quae per dilectionem et caritatem operatur. Non enim in centurione otiosa fides fuit, sed operosa. Et o utinam non sit nunc tempus, de quo Dominus ait: Cum venerit Filius hominis, pulas inveniet fidem super terram ? ** Fides quidem viva semper est cum caritate coniuncta, sicut vivum corpus cum anima. Sed de caritate Dominus ait: Quoniam abundabil iniquitas, refrigescet caritas. ? Nunc autem abundavit iniquitas, ergo refriguit defecitque in multis caritas. Ubi est enim hodie caritas centurionis, caritas dominorum erga Servos, caritas erga amicos ? Diligi! . .. gentem nostram ; caritas erga Deum ? Synagogam ipse aedificavit nobis. Huic servus etiam, nedum subiecti milites, pretiosus erat eiusque tanquam filii curam gerebat. Nunc autem dominis non servi, sed equi et canes pretiosi sunt. Erat gentilis, et non tantum gentiles suos, sed etiam Iudaeos diligebat: Diligit... gentem nostram, favebat, fovebat, afficiebat beneficiis, gratum se omnibus exhibebat facultatesque suas in amicorum utilitatem in honoremque Dei expendebat: Synagogam... nobis aedificavit. Sed procul dubio in nobis haec refriguit caritas. Utinam non etiam fides cum caritate defecerit! Hinc enim tot sunt exortae in Ecclesia haereses magnaque zizaniorum copia in medio tritici. ?! IX. Si quis autem quidnam sit fides inspiciat, facile adducetur ut dicat fidem fere omnino defecisse in mundo : Est autem fides sperandarum subsianlia rerum, argumentum non apparentium, ? basis est et fundamentum totius spiritualis aedificii, cui spes coelestium bonorum innititur, e£ argumentum fortissimum est ac demonstrativum certissime probans esse invisibilia bona quae credenda sunt, ut multo certius firmiusque esse credantur, quam si oculis viderentur manibusque attrectarentur. Sed ubi nunc est haec fides ? Ait Christus quod dans eleemosynam centuplum accipiet vitamque aeternam possidebit. "3 Cur ergo non libentissime damus Christo ad usuras? Si princeps veteribus editionibus Vulg. Cf. Biblia Lovaniensis. In posterioribus nutem, iussu Clementis VIII recognitis, emendatum fuit: Abundavit. 71) Cf. ibid. 13, 24-25. 72) Hebr 11, 1. Sed, ne quis illudatur, fídes non salvat nisi sit operosa et cum * caritate coniuncta, sicut fides centurionis. Quin vero refriguit enritns, fides etiam deficit, quae est fundamentum vitae spiritualis, et propter teraerarium aperiret talemque usuram proponeret, bone Deus, quisnam Wem odenhi hominum denarios inutiles sibi domi reservaret ? Ah! fratres mei, comun" fides nostra eo devenisse hodie videtur ut eatenus intacta illibataque servetur, quatenus mere theorica est et cum proprio interesse nihil pugnat. Nam in mundo hodie, ubi cum proprio interesse fides pugnat, sicut arca Domini cum Dagone, abicitur fides, sicut Philisthaei abiecerunt arcam Domini, * ut suum sibi Dagonem servarent intactum atque illaesum. Sic fecit Ieroboam : ne regnum amitteret vitulos aureos erexit, abiecto vero cultu Dei. ?5 Sed, o fratres, existimo quod sicut Dominus de Iudaeis ait : ReHine centurio gina Austri surgel in iudicio contra generationem istam et condemnabil . . ., sd quia venit a finibus terrae audire sapientiam Salomonis, el ecce plus de sure euam Salomon hic, **.ita in die iudicii centurio iste contra nos intondemnabit; surget et nos fide sua tanquam incredulos et infideles condemnabit. Ipse enim nullum a Christo factum miraculum viderat, sed nonnullum forte factum audierat, nam ante hodiernum miraculum Divus Matthaeus unum tantum recenset a Christo factum miraculum, videlicet leprosi mundationem, ?? et tamen tanta in Christum fide praeditus fuit. Nos autem, innumeris auditis Christi miraculis et oculis quodammodo visis, incredulitatis vitio laboramus. O homo, 9 frater, dic mihi, quaeso : quid dices in iudicio ? Nunc S UR acc quidem multas causas praeteximus : homines sumus, non possumus erunt, quia esse perfecti ; sumus in mundo, ubi innumerae sunt occasiones caueaa fu saeque malorum. Sed centurio quoque homo erat, nam: E! ego homo Meusr. Is P4 sum, et in mundo erat, in civitate Capharnaum, et mille habebat orm oecasiones malorum, quia miles erat militumque praefectus et centurio: Habens, inquit, sub me milites, *?* et tamen plenus fuit fide omnibusque virtutibus instructus. Si mundana nobilitas, si divitiae, si dignitates, si servi, si amici occasiones malorum vitiorumque praebent, hic fuit nobilis, dives, in dignitate constitutus, habens et servos et subditos et amicos, ut scias quod ubique homo, si velit, potest bene agere et per viam virtutis ambulare. Fuit autem centurio iste veluti primitiae Gentium ; sicut autem primitivis fructibus ceteri quoque, qui sequuntur, similes sunt, ita liune ista, ctc. 17) Cf. 8, 2-3. Ms.: Mundatio. 7S8) Ibid. vr. 9. CINERUM 159 nos centurioni huic similes esse oportet, si salvari volumus. Fuit centurio iste gentilis et tamen Christus non abiecit eum, quoniam Deus vult omnes homines salvos fieri. Hinc Petrus in conversione Cornelii centurionis ait: In reritate comperi quia non esl personarum acceplor Deus, sed in omni gente qui timel Deum et operatur iustitiam, acceplus esl illi. *? Sic, inquam, centurio iste cum Deum timeret fideque plenus et iustitia esset, Christo acceptus fuit. X. Amen dico vobis, quod multi, etc. Ostendit * Dominus quod fides est scala coeli sicut scala lacob, ?! per quam tamen non omnes Angeli ascendebant, sed multi descendebant. Sic ait: Multi... venient el recumbent cum Sanctis, filii runt: «In hodierno Evangelio proponitur nobis centurio, vir mirabili fide plenus tanquam alter Abraham, qui credidit Deo et reputatum cst illi ad iustitiam, et tanquam alter Noe, vir iustus atque perfectus, profecto ut eum imitemur. Nam in omnibus artibus et disciplinis, licet. supremum locum teneat jnventio, unde nriium et scientinrum inventores summique mnagistri summo habentur in pretio et honore, nihilominus maximn pars consistit in imitatione, ut discipuli et qui in quavis arte cupiunt perfectionis culmen adipisci, imitentur magistrorum virorumque in illa arte aut disciplina excellentium exempla sectenturque vestiEin, servent praecepta. Slc discipuli discunt a magistris quamvis artem ct disciplinam omnemque scientiam. Ídem accidit in morali philosophia. Hinc Deus semper studult fidelibus suis viros dare virtutibus exemplaribus refertos, quos pro virili imitari studerent. Hinc per Isaiam nit 51: Respicite ad Abraham patrem vesirum et ad Saram matrem vestram. Sic hodie proponitur nobis centurio tanquam virtutum exemplar; est enim Christi viva perfectaque imago. Duo sunt autem quae vel maxime requirere videtur exemplum aliquod artis, quod imitandum proponitur: primum ut sit perfectum sine defectu, alterum ut sit facile, non difficile admodum nd imitandum. Sic enim, ut ille ait: « Omne tulit punctum qui miscuit utile dulci ». Habet nutem hodiernum exemplum ambas conditiones; nam perfectum est, virtutem cnim cius miratur Christus, cum sapientis non sit mirari nisi res pro magnitudine et dignitnte sit vcre mirabilis; facile item, non enim proponitur nobis ad imitandum sanctissimus aliquis patriarcha nut propheta vel! npostolus, nec aliquis Sanctorum, qui mirabiles potius videntur quam imitabiles, sed proponitur homo saecularis, qui semper inter homines versabatur, imo inter milites, de quibus Lucanus ait: « Nulla fides pietasque viris, qui castra sequuntur * Venalesque manus, ibi fas ubi maxima merces »; et tamen perfectus fuit in virtute. Non ergo impossibile aut difficile est admodum secundum virtutem ducere vitam. Fuit hic virtute praeditus erga Deum, erga seipsum et erga homines. Erga Deum pius: Sygnagogam . . . aedificavit ; in seipso humilis et modestus: Non sum dignus ; erga homines iustus et magnae integritatis, superioribus subiectus: Homo sum sub potestate constitutus ; erga aequales caritate praeditus: Diligit enim gentem nostram ; erga inferiores prudens, iustus, fortis et benignus: Dico huic : vade, el vadit, et alii : veni, et venit, et servo meo : fac hoc, et facit; servus erat ci pretiosus, diligebat eum tanquam filium: Puer meus iacet in domo paralylicus et male torquetur ; prudens est in distribuendis offlciis: non omnia uni, sed varin diversis, et alin militibus, nlin servis; fortis et magnanimus, quoniam faciebat se revereri et obediri; iustus, quia nihil imperabat iniquum ». 81) Cf. Gn 28, 12-13. ctideo meruit esse primiline Gentium, Christo vnlde dilectus. Quamvis fides scnla sit cocli, non omnes qui fidem habent salvantur, sed ii soli qui cum fide iustitiam sequuntur, Sicut centurio qui, gentilis cum esset, iustitiam secundum nnturalem lcgem sequens, n Christo laudari meruit dignusque aeterna gloria declarari ob fidei meritum. autem regni eicientur in lenebras exteriores; illi ascendunt in coelum, isti in infernum descendunt. Quare fides veluti mare Rubrum est in quo, salvatis Hebraeis, perierunt Aegyptii. € Filii autem regni. Quid est filii regni ? Quos Dominus vocavit ad fidem et gratiam, quos Sacramentis coelestibus regeneravit atque nutrivit, quos regni coelestis heredes tanquam filios instituit, quibus dedit omnia necessaria ad salutem: Filios enutrivi et exaltavi, ipsi aulem spre»eruni me. Cognovit bos possessorem suum el asinus praesepe domini sui ; Israel autem me non cognovit .. . populus meus non intellexit ; *' ideo filii... regni eicientur in tenebras exteriores. Hoc item est quod Regius Vates docet; iustis enim perpetuam felicitatem promittit : Beatus vir, qui non abiit, etc. Et erit tanquam lignum quod plantatum est, etc. * Iustus autem ex fide vivit. 95 Talis fuit hodie centurio : non abiit in consilio impiorum idololatrarum, gentilis cum esset, nec stetit in pia peccatorum et male agentium, quales solent esse milites, unde ait ille: « Nulla fides pietasque viris, qui castra sequuntur » ; 8 nec sedit ín cathedra pestilentiae, irridendo virtutum sectatores Deique cultores, sed in lege Domini voluntas eius ; *?? gentilis erat, naturalem tantum legem habebat, hanc perfectissime studuit observare ; hinc ait: Omnia quaecunque faciet prosperabuntur. ** Laudatur a Christo et dignus aeterna gloria declaratur ob fidei meritum. Sed: Non sic impii, non sic, sed tanquam pulvis quem proicit ventus a [facie terrae, ideo non resurgunt impii in concilio nec peccatores in congregatione iustorum ** consistent, ut recumbant cum Abraham... Isaac et Iacob in regno coelorum ; sed filii regni facti filii satanae ob infidelitatem et perfidiam eicientur in tenebras exleriores, quoniam: Novit Dominus viam iustorum et iler impiorum peribit, ** quaeretur peccatum eorum et non invenielur, ? peribunt omnia opera eorum, non prosperabuntur. Videmus in centurione isto impletum id quod idem hRegius Vates [dicit]: Beatus qui intelligit, sive prospicit, super egenum, sive infirmum, in die mala liberabit eum Dominus ; Dominus conservabit eum el vivificabit eum et beatum faciel eum in terra el non tradet CINERUM eum in animam inimicorum eius. * Prospexit enim hic super infirmum servum suum; hinc Dominus beatificavit eum dignumque vitae aeternae declaravit. III. ALIA HOMILIA Amen dico probis, quod multi penient ab oriente el occidente et reciumbenl cum Abraham . .. Isaac el lacob, etc. ! I. Proponitur nobis in hodierno Evangelio imago ad vivum et naturale hominis qui dignus sit salute aeterna. Docet enim Christus quod omnes qui centurioni similes fuerint, consecuturi sint vitam aeternam ; dissimiles vero, licet sint filii regni, eiciendi sunt in lenebras exleriores.? Docet Christus quod multi sint salvandi et quod etiam multi damnandi ex omni hominum genere. Nos igitur vel de numero eorum qui salutem consecuturi sunt necesse est esse, vel de numero eorum qui eiciendi sunt in [enebras exteriores. Si similes centurioni, salvi ctores. fuerimus erimus; si vero dissimiles, procul dubio damnabimur. Contemplemur ergo divinam hanc imaginem. Telarium est natura humana, colores sunt virtutes, pictor Deus, penicillus lingua Christi nec non et linguae seniorum et magnatum Iudaeorum, quos ipse ad Christum misit, pluribus enim penicillis utuntur piLaudatur autem hodie centurio tum a Christo tum a senioribus Iudaeorum ; a Christo de fide mirabili : Non inveni tantam fidem in Israel ;? a senioribus: Dignus est ul hoc illi praestes, diligit enim gentem noslram el synagogam ipse aedificavit nobis.* Telarium huius imaginis est valde nobile ex tela nobilissima : Nam el ego homo sum sub potestale constitutus, habens sub me mililes. 5 Homo hic nobilis valde erat triplici nobilitate : naturali, quia homo militaris, quia centurio, dux militum, et supernaturali ratione virtutum divinarum. In centurione evangelico proponitur typus christiani: qui fidem illius imitatus fuerit salvabitur; secus condemnabitur. Virtus centurionis laudatur a Christo et ab hominibus, quia vera animi nobilitas in sola virtute consistit, Triplex est enim nobilitas: naturalis, qua una natura nobilior est altera, ut aurum argento, coelum elementis, sol luna, sic homo nobilissimum est omnium animalium; acquisita ob virtutes heroicas; et gratis data, qualis est eorum qui nobilitantur ob favores principum. quaehominem Sic Deus nonnisi nobiles salvare vult et coelesti civitate donare, non EIE quidem nobiles mundana nobilitate, quae tantum carnis et sanguinis nobilitas est, qui, ut plurimum, animis viles sunt et ignobiles, nonnisi terrena affectantes, nec nisi carnis oblectamenta quaerentes, qualis est nostri temporis nobilitas vitiis et ignorantia plena, ludis, otio et crapulis lasciviisque dedita, quibus sanguinis nobilitas a maioribus ob virtutes heroicas acquisita nil aliud est nisi speculum manibus gestatum, quo possint videre deformem propriae faciei turpitudinem ; non hanc nobilitatem quaerit Christus, sed nobilitatem animi elt spiritus, quae in scientiis et virtutibus consistit. II. Ostenditur autem centurio iste nobili spiritu, acri et perspiOstenditur caci iudicio praeditus, vir magni ingenii et rationalis discursus, nam: centurio hic i : » "e" . Cum audisse! de Iesu, inquit Lucas, misit ad eum seniores Iuperspicaci iudieto praedidoeorim 8 dicens: Domine, puer meus, etc., cum audisset famam tus, quia ex irabiibus. nonnullorum miraculorum, quae Christus fuerat operatus. Contigit sto audierat, enim hoc miraculum initio praedicationis Christi, et puer iste secundo icis loco curatus a Christo est, ante hunc enim nonnisi leprosus curatus De" — a lepra legitur in montis descensu. * Cum ergo centurio famam miraculi huius audisset, ab effectu devenit in cognitionem causae. Hoc opus, inquit, est supernaturale, ergo a causa supernaturali et divina; homo ergo iste non merus est homo, divina praeditus est virtute et potestate. Divina autem virtus omnia potest; ergo potest etiam servum meum, quamvis animam agat, a mortali hac infirmitate curare. Et si divina praeditus virtute est, ergo non tantum praesens corpore, sed etiam absens poterit miraculum istud facere. Deinde audite discursum quem facit: Tantum dic verbo el saet quidem nabitur puer meus ; nam et ego homo sum, etc.; 8? hoc est: Si ego, Nr een qui nonnisi homo sum et homo homini etiam subiectus servusque tem dominum t - 1 . . "he 7 imperatoris Romanorum, possum tamen multa non solum per meipsum, CINERUM 163 sed etiam per milites mihi subditos servosque obire et solo iussu perficere, quanto magis tu, qui supra humanam divina es praeditus natura et nemini subiectus es, sed omnium dominus, solo iussu poteris quidquid libuerit facere ? Si dicas morbo ut recedat, recedet; si sanitati ut veniat, veniet; si servo meo ut statim sanus surgat, statim surget. Hos spiritus nobiles, qui taliter circa divina opera discurrant et philosophentur, requirit Christus. Nobilis etiam fuit centurio virtutibus antequam ad Christum converteretur et in Christum crederet. Tres virtutes quam maxime nobilem virum decet habere: religionem erga Deum, dilectionem et humanitatem erga servos et suae potestati subiectos, et humilem quandam modestiam erga omnes, maxime vero superiores. Talibus praeditus fuit centurio. Religione quidem, nam aiunt : Diligit... gentem nostram el synagogam ipse aedificavil nobis. Honorare debet vir nobilis viros religiosos divino servitio dedicatos, et bonam partem divitiarum suarum expendere ad honorem Dei aedificando, reparando vel ornando ecclesias. Praeditus fuit humanitate et dilectione erga servum, nam, ut Lucas ait, eral ei preliosus, ?* idest carus, diligebat eum tanquam filium. Proh pudor! nobilium nostri saeculi ubi haec est humanitas et caritas erga servos? Carus fuit ei servus sanus et carus infirmus, domi eum retinuit infirmum et curam eius egit ac si filius ei fuisset. Tandem modestia et humili submissione. Elucet modestia ipsius in petitione: Domine, puer meus iacet in domo paralyticus et male torquetur. * Modestissime insinuat desiderium animi sui, nec explicite petit ; postea vero manifestius: Domine, non sum dignus ut inlres sub leclum meum. '? Sic fuit centurio iste nobilissimus eques et amabilissimus, omnibus numeris absolutus. Talem animi nobilitatem Christus requirit. Sic nobile telarium elegit ad pingendum in eo imaginem hominis qui dignus sit vita aeterna. III. Ad salutem consequendam, praeter naturales has moralesque virtutes, quae in ethnico etiam homine reperiri possunt, sicut in centurione reperiebantur adhuc gentili, requiruntur supernaturales virtutes et dona Spiritus Sancti, quae omnia Christus unico verbo 8*) 7, 2. Vulg.: llli eral preliosus. 9) Ibid. vr. 6. 10) Ibid. vr. 8. praeditus etiam magnis virtutibus, praesertim religione erga Deum, amore erga subiectos, modest!a erga omnes. Talem animi nobilitatem Christus a nobis requirit cum supernnturalibus virtutibus, quae ex fide viva eriuntur sicut colores ex radio; fides enim vera et supernaturalis anima est totius vitac spiritualis et omnia operatur quae ad salutem spectant. Haec fides lucet in centurione evangelico, adeo magna et singularis, ut ipse Christus miretur. complectitur dicens: Non inveni lantam fidem in Israel. Loquitur Christus non de fide informi et mortua, sed de fide viva, quae per dilectionem et caritalem operatur, " nam: Fides sine operibus mortua esl. '* . Septem colores requiruntur ad componendam imaginem hanc. Sed sicut unus simplex radius solis in nube plures colores efficit mira et pulcra varietate, sicut videmus in iride, sic, quamvis septem virtutes et dona Spiritus Sancti requirantur ad componendam imaginem divinae similitudinis in anima, unus tamen radius fidei vivae, qui a sole iuslitiae ? in animam emanat, quasi in nubem roridam eb specularem optimeque dispositam efficit varietatem omnium virtutum. Sicut una simplex anima in corpore humano omnes exercet vires animae vegetalis, sensilis et rationalis totumque corpus vivificat et singulas partes ipsius tenet in motu et operatione perpetua, sic una fides, quae non solum sit a Spiritu Sancto, sed cum Spiritu Sancto, totam vivificat. animam omnesque potentias ipsius tenet in motu sanctarum operationum, et sic animam salvat: Fides lua te saluum [ecit, ^ dixit Christus Bartimaeo ; Fides lua le salvam fecil, vade in pace, 15 dixit peccatrici sanctae. Sed sicut cum dicimus quod homo est animal rationale, capax disciplinae, intelligitur homo non fictus sed verus, non mortuus sed vivus, ita fides, quae salvare dicitur animam, viva intelligenda est. Centurio autem hic non solum fide supernaturali praeditus fuit, sed magna fide; hinc Christus miratus fuit non quod ignoraret fidei magnitudinem, cum ipse fidem largitus fuerit, Dei enim donum est, sed miratur ut ostendat quod vere mirabilis erat. Quamvis enim Christus adhuc talem non fuerit in communi populo fidem expertus, tamen non propterea miratur, sed ut ostendat quod magna fides centurionis suapte natura mirabilis erat. Quaedam enim et scimus et miramur: scimus quod apes faciunt mel, miramur tamen, et si videmus opus aliquod excellentissimi pictoris aut sculptoris, in quo magna et vere mirabilis ars elucet, non possumus non mirari. Hinc legimus septem mundi miracula apud ethnicos. !? Si rhetor, composita oratione in laudem alicuius principis "7, 50. 16) Cf. C. Iulius Hyginus Fabulae, fab. 223, pag. 46. CINERUM 165 vel praelati, det eam puerulo felicis ingenii et memoriae ut discat recitetque coram principe in concione, puer vero feliciter recitet orationem illam multa cum gratia et elegantia, cum laude omnium, laetabitur et mirabitur magister felicitatem et promptitudinem ingenii, memoriae et animi in puerulo tam tenerae aetatis; sic Christus miratur hodie fidem centurionis: Non inveni faniam fidem in Israel. Sed, bone Deus, ubi est fides nostra ? Si cum centurione credimus, cur non una cum eo ad Christum in necessitatibus nostris recurrimus, vel per nos ipsos vel, si indignos nos reputamus, per sacerdotes et sacros ministros servosque Dei ? Nos quidem credimus, sed fides haec nostra, qua credimus, vel mortua est vel gravi somno lethargoque oppressa, ut mortua potius dicenda sit quam viva. Non vidit hic Christum miracula facientem, sed audivit; an et nos non audimus? non legimus ? Fratres mei, fides viva. est via salutis, scala coeli, porta paradisi. Unusquisque cor suum examinet. Non tamen desperandum nobis est, si tali tantaque fide nos destitutos videamus, sed pro virili incumbendum est bonis operibus, sicut faciebat centurio hic, etiam antequam in Christum crederet, sicut etiam faciebat alius ille centurio nomine Cornelius, quem in Aclis Aposlolorum legimus,!? hi enim bonis operibus meruerunt a misericordia Dei gratiam salutarem; et quamvis militaris ars multis sit plena periculis non minus animae quam corporis, neuter tamen horum iussus est militiam relinquere, ut sciamus quod nulla est ars reipublicae necessaria et utilis adeo periculis animae exposita, in qua homo, si virtutem diligat, salvari non possit, IV. Est centurio iste fidelium omnium exemplar, quoniam tales necesse ut sint omnes Christi fideles. Dedit Deus Moysi exemplar tabernaculi, !? et Davidi archetypum templi;!? Christus autem hodie proponit archetypum exemplar Ecclesiae. Ist exemplum omnium fidelium ac veluti speculum virtutum, quae in christiano homine requiruntur. Sicut enim ad ingressum divini tabernaculi posita fuerunt multa specula, ?? sic sunt in Ecclesia omnes Sancti, in quorum vita nos contemplari possumus vultum animarum et conscientiarum noXx 38, 8. Haec autem fides in paucis hodie invenitur; ideo omni conatu incumhendum est bonis operibus, in omni quippe conditione vitae virtus et sanctitas possibiles sunt. Omnes christianos centurioni huic similes esse oportet. Christus hodle fidem Inudat, quia est causa bonorum omnium in mundo spirituali. strarum. Centurio autem hodiernus singulare est speculum virtutum omnium, quae ad salutem necessariae sunt. Sicut Iacob ante oves posuit virgas diversicolores, ut similes parerent agnos, ?! ita Deus in Ecclesia Sanctos exemplaribus heroicisque virtutibus ornatos praeditosque, ut fideles similes eis fierent. Centurio autem hodiernus virga est mira virtutum varietate ornata; hinc in hodierno Evangelio nobis proponitur. V. Audiens autem . . . miratus est. Sicut Deus lucis auctor : Dixit... Deus: Fiat lux, cum tenebrae essent super faciem abyssi, factam lucem veluti cum admiratione contemplatus fuit, hoc enim est illud: Vidit Deus lucem quod essel bona : ** vidit, intuitus est, contemplatus est eam, eo quod esset dignum spectaculum ; sic hodie Christus auctor fidei miratus eam : Audiens... miratus est. Fides autem lux mundi est. Laudavit Deus lucem et Christus fidem ; divisi! Deus lucem a tenebris, Christus fidem ab infidelitate et fideles ab infidelibus: Multi ... venienti et recumbent ... in regno coelorum, filii autem regni eicientur in tenebras exteriores. Fides lux est, purgans, illuminans et perficiens mundum; purgat ab erroribus et vilLiis: Fide purificans corda eorum. ?*

CHAPTER 3. Feria Sexta Cinerum

Y. Sicut a fonte viventium, dulcium limpidarumque aquarum nonnisi dulces claraeque aquae emanant, ita a Deo Optimo Maximo nonnisi bona procedunt: Vidil... Deus cuncta quae fecerat et erant valde bona.* Bonam fecit terram, bonam aquam, bonum aerem, bonum coelum, solem, lunam, astra; sic bonam sanctamque dedit legem : Lex quidem bona et mandatum sanctum.? Et sicut Deus totus caritas et amor est, ita legem dedit amoris et caritatis plenam : Diliges Dominum Deum tuum ez toto corde tuo et proximum tuum sicul leipsum ; in his duobus mandalis universa lex pendet et Prophelae; * sic : Plenitudo ... legis est dilectio ; * Qui ... diligit proximum legem implevit ; 5 sic praecepit hodie Christus ut proximum diligamus non tantum amicum, sed etiam inimicum : Diligile inimicos vesiros.* Praeceptum utique non impossibile, sed perfectae caritatis, quae hominem Deo simillimum efficit : Qui solem suum oriri facit super bonos el malos el pluit super iustos et. iniustos. ? Audistis quia diclum est antiquis : Diliges prorimum tuum et odio habebis inimicum tuum. Ego autem dico, ctc. 9 II. Apparuit ? Deus Moysi in igne, !! quoniam ignis divinae naturae hieroglyphicum est: Deus nosler ignis consumens est. Quid sit au- S. Pii V edito (a. 1570) et n Clemente VIII recognito (a. 1604). In posteriore autem, iussu Urbani VIII recognilo, vox anliguis cexpuncia fuit. 9) In margine hnec adiecla fuerunt: « In secundo dic crentionis mundi non legimus: Vidit Deus quod essct bonum, quod in omnibus aliis dicbus legimus, quoniam divisionem odit Dominus ct unitatem maxime diligit. Quoniam vero amor animorum unio cst, odium vcro divisio, hinc Deus amorem praccepit, non odium; item, quia Deus carifas est, in Divinis Scripturis dictus cst ignis. Nntura autem ignis est omnia homogenea similariaque corpora divisa nnire. Si enim in fornncem mittantur plura metallorum Íírusta, ignis in unam massam omnia liquefacta counit. Sic hodie Christus praccipit ut etiam iniinici diligantur, quoniam similes nobis sunt 1n natura, quamvis animo sint divisi ». 10) Cf. Ex 3, 2. 11) Dt 4, 24; Hobr 12, 29. Divina lex caritate plena est, quia Deus, totus caritas cum sit, caritatem praecipit. Deus legem tem Deum ignem esse declarat Divus Ioannes dicens: Deus dedit de . : H ffo oc medio ignis, Cürifas est.!* Sicut autem ab igne nonnisi igneus calor emanat, non autem frigus quod calori ignique contrarium est, sic a Deo, qui Lotus caritas est, nonnisi amor, benevolentia, dilectio ; sic divina lex tota caritas est. Hinc Deus ipse de medio ignis legem dedit; sic enim legimus : Totus... mons Sinai fumabalt, eo quod descendissel Dominus... in igne, 8 et: Loculus... est Dominus ad vos de medio ignis, * et: Facie ad faciem locutus est nobis Dominus de medio ignis ; !5 hinc populus ait: Ultra non audiam vocem Domini... el ignem hunc mazimum amplius non videbo, ne moriar.!9 Sic lex emanat de medio ignis divinae caritatis ; quare ipsa quoque tota ignea est. Moyses enim ait: In dextera eius ignea lex. Dilexit populos, omnes Sancti in manu illius sunt, et qui appropinquant pedibus eius accipient de doctrina illius, ? Et Christus, qui legem non venit solvere, sed adimplere :!? Ignem, quía ignis lnquit, reni miffere in terram, el quid volo nisi ut accendalur ? !9. nisi pens nun ut ardeat ? Ignis autem symbolum est caritatis: Fortis est ul mors dileclio, dura sicut infernus aemulatio, lampades eius lampades ignis aique flammarum. Aquae multae non poterunt exlinguere caritatem. ?^ Hinc Spiritus Sanctus in igne descendit.?! Hic ignis est ille, quem Dominus super altare suum semper ardere voluit : Ignis... semper ideo etiam Qrdebít super altari meo, quem nultriel sacerdos subiciens ligna... per pierde singulos dies; * hic est ignis, quo purgavit Seraph labia Isaiae ;?3 alari semper hic igneus currus Eliae, ?* hic igneus thronus Dei : Thronus eius flamEM mae ignis, roíae eius ignis accensus ; fluvius igneus rapidusque egrediebalur a facie eius ; *5 hic ignis positus ante ianuam paradisi, ?9 ignis quem manu portabat Abraham pergens ad sacrificandum filium suum Isaac. ?? Ignis ergo caritas est ; igitur lex ignis lex est caritatis: Finis... praecepti est caritas de corde bono . . . conscientia pura et fide non ficta; *? 18, 16. 17) Ibid. 33, 2-3. 18) Cf. Mt 5, 17. 19) Lc 12, 49. 20) Ct 8, 6-7. Non poterunt legitur in veteribus editionibus Vulg. In posterioribus aulem, iussu Clementis VIII recognitis, emendatum fuit: Non potuerunt. Cf. Biblia Lovaniensis; Fortunatus Fanensis Praefatio in S. Bibliis. 21) Cf. Act 2, 2-3. 22) Lv 6, 12. Vulg.: In altari semper ardebit, ctc. 23) Cf. Is 6, 6-7. 24) Cf. 4 ng 2, 11. 25) Dn 7, 9-10. conscientia bona, ctc. CINERUM 169 Pleniludo... legis est dilectio. Hinc ait hodie Christus : Audistis quia diclum est antiquis: Diliges proximum iuum. Amorem semper praecepit Deus, nunquam odium. Non enim legimus in Scripturis Divinis: Odio habebis inimicum (uum ; imo antequam detur praeceptum diligendi proximum, praecipitur ne frater odio habeatur: Non oderis fratrem tuum in corde tuo ;** omnes autem homines natura fratres sumus, omnes ex eodem patre eademque maíre nati. Imo praecepit Dominus signa dilectionis erga inimicos ostendi dicens: Si occurreris bovi inimici tui aut asino erranli, reduc ad eum, et si videris odientis ie asinum sub onere, non períiransibis, sed sublevabis cum eo.?? Quare istud : Odio habebis inimicum tuum, 9eoxépoot; ?! erat, traditio et doctrina Pharisaeorum, * a populo tamen communiter recepta, quoniam non videbatur expresse contra legem, cum nullibi in lege praecipiatur manifeste inimicorum dilectio, sed potius, e contra, voluit lex omnes alienigenas gentes, propter idololatriae periculum, pro inimicis haberi, unde legimus praeceptum: Cave ne unquam cum habitatoribus terrae illius iungas amicitias, quae sint libi in ruinam... Ne ineas paclum cum hominibus illarum regionum, * et : Cum tradiderit Dominus Deus tuus gentes in manu tua, perculies eas usque ad internecionem ; non inibis cum eis foedus, nec misereberis earum, neque sociabis cum eis coniugia. ** Omnes igitur gentes alienigenae erant IIebraeis tanquam publici hostes legalesque inimici, íanquam populi alienae religionis, imo contrariae. Quare legalis ista et communis inimicitia veluti paries erat dividens Hebraeos a Gentibus. Sic Paulus ait: Ipse... est "paz nostra, qui fecit ulraque unum, el medium parielem maceriae solvens, inimicilias in carne sua, legem mandatorum decretis evacuans, ul duos condal in semelipso in unum novum hominem faciens pacem, el reconciliel ambos in uno corpore Deo per crucem, inlerficiens inimicitias in semelipso. ?5 Quare haec praecipua videtur esse hodie Christi intentio: inimicitiam hanc legalem ac publicam tollere, ut sicut omnes salvaturus advenerat, ifa omnes reconciliaret et ex omnibus gentibus unum Corn. a Lapide Comment. in Matt., h. 1. 33) Ex 34, 12-15. 34) Dt 7, 2-3. semper enim amorem praccepit non tantum erga fratres, sed etiam erga inimicos. Falsa autem Pharisacorum interpretatione odium inimicorum Dcus praeccpisse putabatur, quia mandaverat alienigenas tentes pro inimicis haberi, ob periculum idololatriae pro populo hebraco. lianc autem legalem inimicitiam Christus hodic de medio tollit praecipiendo omnium inimicorum dilectionem. Hinc apparet imperfectionem legis mosaicae. Ideo hanc legcm Christus non tollit, sed perficere vult, ovile constitueret. "* Hinc in parabola hominis descendentis ab Ierusalem in Iericho declaravit etiam samaritanum alienigenam proximum esse, 3? et in hodierno Evangelio, causam reddens cur a fidelibus suis requirat ut inimicos etiam diligant, ait: Si enim diligitis eos qui vos diligunt, quam mercedem habebitis ? Nonne et publicani hoc faciunt ? Et si salutaverilis fratres vesiros lantum, quid amplius facilis ? Nonne et ethnici hoc faciunt ? 38 Omnes Israelitae consuetissimo sermone fraires dicuntur; discipulis ergo suis, qui omnes Israelitae erant, iussit non tantum Israelitas fratres suos diligere, sed etiam Gentiles, qui communes et publici hostes habebantur. Ait ergo: Audisiis quia dictum est antiquis: Diliges proximum iuum, idest hebraeum et odio habebis inimicum tuum, idest gentilem, cui secundum legem inimicitiae et odii signa potius quam amoris erant exhibenda; Ego auiem dico vobis : Diligite inimicos vestros. III. Lex Moysi imperfecta erat, neminem... ad perfeclum adduxit ler. Hebraeis 7: &Reprobalio, inquit, fil prioris mandati, propler infirmitatem eius el inultilitatem, neminem enim ad perfectum adduxit lex;?9 et 8 dicitur: Nam si illud prius Testamentum culpa vacassel, non ulique secundi locus inquireretur.^? Hinc ignis, de cuius medio lex data fuit, non erat clarus et purus, sed caliginosus. Sic enim legimus: Accessislis ad radices montis, qui ardebat usque ad coelum erantque in eo lenebrae el nubes el caligo, locutusque est Dominus ad vos de medio ignis; 5! quod quidem divino mysterio legis imperfectionem designabat, ad quam perficiendam venturus erat Christus, sicut sol factus fuii a Deo post primam lucem ad clariorem perfectioremque diem efficiendum. 4€? Ob id Dominus in prima sua concione habita in monte ad discipulos suos, cum legis evangelicae primas docuisset theses primariaque jecisset fundamenta ac veluti principia posuisset, in quibus universa lex evangelica virtute continetur: Beati pauperes spiritu, etc., 5 ne putaretur novae legis praedicatione veterem omnino velle destruere, ait: Nolite putare quoniam veni solvere legem aut Prophetas : non veni Praecedentis inandati . . . nihil enim, etc. 40) Ibid. vr. 7. 41) Dt 4, 11-12. CINERUM 171 solvere, sed adimplere ; * hoc est: Non veni destruere legem, sed perficere. Quoniam vero, teste Divo Paulo: Qui... proximum diut iustitia ligit legem implevit, et : Plenitudo ... legis est dilectio, propterea Chrifa dd Pharisaeorum stus praeceptum dilectionis proximi, — quod in lege est secundum " "iam maximumque post primum dilectionis divinae: Diliges proximum sbundaret, tuum sicut teipsum, *5 haec enim lex est naturalis, ut Dominus ait: Omnia... quaecunque vullis ut faciant vobis homines, el vos facite illis ; haec est enim lex et Propheíae, 5 — perficere voluit, ut iustitia suorum fidelium abundaret supra iustitiam scribarum et Pharisaeorum ; ait enim: Nisi abundaverit iustitia vestra plusquam scribarum el Pharisaeorum, non intrabitis in regnum coelorum ; ** idest : Nisi divinam legem multo perfectius servaveritis. Iustitia Pharisaeorum eraf non occidere, iustitia autem fidelium — quae circa Christi nec irasci quidem contra proximum, nam: Qui irascitur... "ee eus reus eril iudicio, etc.; 18 iustitia Pharisaeorum non moechari, iustitia a ME autem christianorum nec videre quidem mulierem ad concupiscendum christiana internas anieam ;*? iustitia Pharisaeorum lex talionis et contrapassi sive repasmi virtutes sionis, iustitia autem christianorum lex caritatis et patientiae, man- ,jomplatur. suetudinis et humilitatis; iustitia Pharisaeorum diligere amicum, iustitia autem christianorum diligere etiam inimicum. 9? Sic perfecit Dominus praeceptum istud: Diliges proximum tuum sicul teipsum, et quoad actum dilectionis et quoad obiectum. Quoad actum, ut nemini malum inferamus aut appetamus, ut nulla in nobis sit malivolentia, ira, odium, sed benevolentia, pax, amor, quod in nobis Hoc . , . . specialiter est; quoad obiectum vero, ut per proximum quemcunque hominum ja: in praeintelligamus, sive amicum sive inimicum, cuiuscunque sit generis, ceP!o Christi de inimicorum status, condiLionis, etiamsi nobis infensissimus sit corde, lingua, madilectione. nibus, odio, calumniis, persecutionibus. Vult nos minime vinci a malo, sed vincere in bono malum, *! sicut Apostolus ait: Maledicimur el benedicimus, perseculionem patimur et suslinemus, blasphemamur el obsecramus. ** Sic iubet Dominus ut inimicorum odium Inimicus diligendus est, quia homo cum sit et imago Dci, veTe proximus est. Amor, quem Christus praccipit, non tantum negativus est, excludens omnem malevolentiam, sed etiam positivus, praecipiens benevolentiam affectu et cf- Íectu. amore rependamus, calumnias orationibus, persecutiones beneficiis : Diligite inimicos vestros, benefacite his qui oderunt vos, et orate, etc. 593 IV. Sed quia praeceptum istud maximi momenti est et animalibus hominibus, non sapientibus quae Dei sunt, 54 impossibile videtur, declarandum nobis est. Inimicus quidem ideo diligendus est quia homo est, ad imaginem et similitudinem Dei ab ipsomet Deo formatus. 55$ Haec est enim ratio ob quam praecepit Deus ne temere effundatur sanguis humanus : Quicunque effuderit humanum sanguinem, [undetur sanguis illius, ad imaginem quippe Dei [acius est homo. 56 Inimicus ergo non magis nobis diligendus est quam quivis alius homo; omnis enim homo, ut eiusdem consors naturae, proximus utique et frater noster est. Amor igitur, quo omnes homines tenemur diligere, primo quidem necesse est ut omne odium, malivolentiam ef iniustam iram excludat, non tantum a manu et lingua sed etiam a corde, non tantum ab effectu sed etiam ab affectu et animo. Sic enim quis amare aliquem dicitur ac bene ei velle, quia non odit vel male vult, sicut aquam, quae frigida non est, calidam esse dicimus, et quicquid malum non est, dicimus esse bonum. Ad huius ergo praecepti observantiam hoc primum summe necessarium est, ut inimico neque eflectu malum quodvis inferamus laedendo lingua vel manu in persona, substantia, honore, fama aut quibusvis aliis bonis praesentibus vel futuris, ncque animo affectuque malum vel corporale vel spirituale, temporale vel aeternum cupiamus. Et hic quidem amor potius est negativus malivolentiae, quam benivolentiae affirmativus. Christus autem praecipit non tantum non odisse, sed etiam diligere ; non tantum non male agere aut velle, sed etiam bene et velle et agere. Amor igitur affirmativus et positivus est vel particularis vel universalis : particularis, uti est inter singulares amicos, et ad hoc non obligat Christus, quia non tenemur omnes homines particulariter diligere et cum singulis amicitias inire; sufficit ergo universali amore inimicum diligere. Adhuc amor est vel effectus vel affectus : efIectus est benefacere, CINERUM 173 affectus bene velle. Utrunque praecipit Christus: Diligite... benefacite... orate, 5* non autem in particulari, nisi in tempore necessitatis e£. cum adest facultas praestandi particulare beneficium ; ab universalibus autem non possunt excludi nec beneficiis nec orationibus. Sic enim Deus solem suum oriri facit super bonos el malos pluitque super iuslos el iniuslos, 5? a generalibus beneficiis non excludit inimicos suos. Amor item iste affectus vel sensualis est vel rationalis : sensualis, qualis est amor concupiscentiae ; rationalis, qualis est amor amicitiae eb virtutis. Non astringit nos Christus ad primum amorem, sed ad secundum, ut bona quaevis proximi tanti faciamus, quanti pendimus et existimamus nostra. Iste item amor alius est corporalis, terrenus et mundanus, alius spiritualis, coelestis et divinus, et hunc praecipue Christus requirit, ut coelestia aeternaque, spiritualia et divina bona proximis appetamus. Et hoc quidem quoad actum amoris. V. Quoad obiectum vero non mandat Christus ut diligas inimicum quatenus inimicum, sed mandat ut quaeras eum, qui tibi est inimicus, in amicum convertere odiumque et inimicitiam in amorem et amicitiam commutare mirabili virtutis alchimia, quae lutum in aurum oplimum divina arte et ratione facilime convertit. Inimicus vero ideo inimicus est tibi quia tu illum laesisti, vel quia ille te laesit. Si tu illum laesisli, teneris utique tu quaerere reconciliationem. Sic docet Christus: Si... offers munus tuum ad altare et ibi recordatus fueris quia frater tuus habet aliquid adversum te, relinque ibi munus tuum ante allare et vade prius reconciliari fratri tuo, et tunc veniens offeres munus tuum. 5? 'Tu debes quaerere reconciliationem, quia tu reus es delicti, tu damnum intulisti, tu debitor es Deo, tibiipsi et proximo tuo: Deo, quia divinam legem transgressus fuisti; tibiipsi, quia animam tuam perdidisti, teipsum damnasti ; proximo tuo 99, quia eum turbasti eiusque animam contra te in iram, odium et inimicitiam concitasti, inferens iniuriam damnumque in personam, substantiam, honorem, famam et similia. Quare venenum illi propinasti, veneno 5/77) Mt 5, 44. 58) Ibid. vr. 45. Vulg.: Et pluit, ctc. 59) Ibid. vrr. 23-24. G0) Ms.: Prorimum tuum. Non mandat tamen omnibus singulis benefaciendum, nisi cum necessitas urgeat et adsit facultas; nec praecipit affectum sensualem sed rationalem et spiritualem, ut coelestia bona praccipue proximis appetamus. Inimicus diligendus est non qua inimicus, sed ut amicus fiat. Si ipse sit persona laesa, quaerenda ab eo est reconciliatio; odii, quod homini summe letiferum est, illum infecisti. Si ergo salvare vis animam tuam, necesse est ut reconciliationem quaeras, ut tu te illi inclines humiliesque et pacem petas iustamque satisfactionem exhibeas; hoc enim nedum caritas, sed iustitiae lex requirit. Si vero ille tibi iniuriam intulit, ille ignem accendit irarum et s! autem ipse odiorum fomitem ministravit, tunc vel iniuria praesens est actualisque iniuria futura, illatio damni, vel praeterita aut futura. Si futura est, potes teipsum iniurla futura, prnaecnveri HER x Ue " , " ; 3 N potest; 4, CAute ab inimico custodire iniuriamque effugere, sicut David se gessit n pae erga Saul; *' si praesens est, potes teipsum defendere et vim vi resens, ce : . fendi ab iniupellere, inculpata tamen tutela, $9 quae de iure naturae est, nisi velis stitia, et si N x RI x . praeterita,iupropter Deum patienter ferre cum sanctis Christi martyribus, ut sit s e^" anima tua sicut lilium inter spinas. ** Si vero praeterita est iniuria et damni illatio et compensari potest secundum iustitiae aequitatem, si vis iniuriam omnem omneque damnum remittere, in tua est potestate ac libera voluntate opusque est summa laude dignum ; si vero remitvel coram tere nolis, potes coram iudice ius tuum prosequi, omni tamen rancore judice ius E " E - z E z proprium sine Odioque deposito, ad ius tuum, salva conscientia salvisque legibus, ullo odio ih , ! prosequi, ni; tütandum, ut damnum tibi secundum aequitatem compensetur, ut Worspiedrt requirit iustitia, ut delictum puniatur ad Dei gloriam, in exemplum velit patiente . " Pet ! telerare; si aliorum, ad servandam legum iustitiam, et pro salute etiam saltem vero compen- . H . Hn ot H H : satlo Impossianimae ipsius inimici. Si autem illatum damnum compensari non potest, bilis sit, re- : S :. r mittendumest LUC. tenetur remittere, ne dicatur ei: Serve nequam, omne debitum ** caritate, dimisi libi, quoniam rogasii me; nonne ergo oportuit et te misereri conservi tui, sicul el ego tui miserius sum ? * Sed, proh dolor! quot similes habet hic hodie! Dimiserat eum non ut ne- Tex et debitum dimiserat ei decem millium talentorum, quoniam quam servus : s $ E cs a qui, magno. TOgaverat eum : Patientiam habe in me el omnia reddam tibi ; invedehio ^u" niens tamen unum de conservis suis, qui debebat ei centum denarios... . remisso, Par fenens suffocabat eum dicens: Redde quod debes, cum infelix ille rovum conservo remittere aret: Patientiam habe in me el omnia reddam libi.95 Sic itaque q noluit. . fnl ni dies ^re M d mia ya Dominus praecipit diligendos esse inimicos : Diligite inimicos vestros, benefacite his qui oderunt vos et orate pro persequentibus et calumniantibus vos. omnia iura permittunt, tamen cum moderamine inculpatge tutelae. Decretales Gregorii IX, lib. 5, tit. 12, de homicidio, cp. 18. Cf. Ios. Ferrari Summa Institut. Can., tit. 25, t. 1, pag. 280. CINERUM 175 VI. Bone Deus, qualem caritatem requirit Christus a nobis! Fortis est ut. mors dilectio, dura sicut infernus aemulalio ; lampades eius lampades ignis atque flammarum. Aquae mullae non poterunt exlinguere caritatem, nec flumina obruenl illam. Aquae mullae, quae intrant usque ad animam, sunt inimicitiae ev odia, et tamen ait: Diligite inimicos, non unum tantum, sed omnes, benefacite his qui oderunl vos. Vult ut caritas superet omnes inimicitias, omnia odia; nec tantum haec, sed etiam omnes persecutiones et calumnias. Haec sunt flumina, persecutiones, quales sustinuit David a Saul; calumnias et falsorum criminum impositiones, quales sustinuit Ioseph ab iniqua domina ; ** persecutiones et calumnias, quales Christus a synagoga sustinuit, ob quas crucifixus fuit, et tamen in cruce oravit pro inimicis : Paler, ignosce illis, quia nesciunt quid faciunt. *? Stephanus quoque persecutiones et calumnias falsasque criminationes passus a Iudaeis fuit, et tamen pro eis moriens oravit, dum lapidibus obrueretur: Domine, ne slatuas illis hoc peccatum. "** Hoc enim perfectae ac vere divinae caritatis est opus: Diligite inimicos, diligite ex caritate. Haec autem bona arbor est, quae facit fructus bonos et non potest malos fructus facere :*99? Fructus aulem spiritus, idest divinae caritatis divinique amoris et gratiae, es! caritas, idest dilectio, gaudium, paz, palienlia, etc. Hinc subiungit Christus : Benefacite. Arbor cognoscitur a fructibus, causa ab effectibus, fons a rivo, sol a radio, ignis a calore: Benefacite, Deus enim dat velle et perficere pro bona voluntate. * Declarat hoc praeceptum Christi Divus Paulus dicens: Nolite esse prudentes apud vosmelipsos, nulli malum pro malo reddentes, providentes bona non tantum coram Deo, sed eliam coram omnibus hominibus. Si fieri polest, quod ex vobis est, cum omnibus hominibus pacem habele, non vosmetipsos defendentes, carissimi, sed dale locum irae ; scriplum est enim : Mihi vindictam et ego retribuam, dicit Dominus. Sed si esurierit inimicus tuus, ciba illum ; si sitit, potum da illi ; hoc enim faciens carbones ignis congeres super capul eius. Noli vinci a malo, sed vince in bono malum. "? Hoc idem docuit Salegitur in veteribus editionlbus Vulg. Cf. Biblia Lovaniensis, h. 1l. Hnec est cnritas quam Christus requirit, quae omnin odia supernt omnesque persecutiones. Haec est vera caritas quae bona pro malis reddit, sicut docent etiam D. Paulus et Salomon. Inimicus diligendus est, à) quia instrumentium Dei est pro spiriiuali bono patientis, Sicut docuit David a Semei iniuriatus et Iob a diabolo et »b hominibus impctitus et ipse Christus; b) quia cilcctione inimieus in amicum convertitur; lomon: Si esurierit inimicus tuus, ciba illum ; si silierit, da illi aquam... prunas enim congregabis super caput eius, el Dominus reddet libi. *3 VIL. Ut silis filii Patris vestri, qui in coelis est, qui solem suum oriri facit super bonos et malos el pluil super iustos et iniustos. "* Adducit Christus multas rationes ad persuadendam nobis inimicorum dilectionem, opus istud perfectae caritatis, praeterquam quod praeceptum est tum legis naturalis tum legis divinae tum etiam evangelicae, quae tota caritas et amor est. Et huius quidem rei in Divinis Seripturis multae rationes redduntur. Unam reddit rex David, qui, cum fugeret a facie filii sui Absalom cum exercitu suo, Semei, de cognatione Saul, coepit multis iniuriis ipsum impetere et lapides contra eum mittere. Quem cum Abisai, filius Sarviae, vellet occidere, prohibuit eum David dicens : Dimiltite eum ut maledicat mihi, Dominus enim praecepit ei ut maledicerel David. Et quis est qui audeat dicere quare sic fecerit ?... Dimiltite eum ut maledicat mihi, iuxia praeceptum Domini, si forte respiciat Dominus affliclionem meam et reddat mihi Dominus bonum pro maledictione hac, die hodierna.*95 Sic etiam Beatus Iob quicquid a diabolo et malis hominibus passus fuit, a Dei manu accepit dicens: Si bona suscepimus de manu Domini, mala autem quare non susiineamus ? "^ Dominus dedit, Dominus abstulit, sicul Domino placuit, ita faclum cst. ** Si enim Deus nollet, neque omnes mundi homines, quamvis tibi inimicissimi, neque omnes daemones inferni possent tibi vel in minimo capitis tui capillo damnum inferre. Sic Deus apud Isaiam vocat Assur regem virgam furoris sui. *?* Hanc eandem causam Christus reddidit Petro dicens : Calicem, quem dedit mihi Pater, non vis ut bibam illum ? ** Sic saepe Deus utitur inimico tanquam virga ad percutiendum. Aliam rationem reddit Salomon: Sí esurieril inimicus tuus, ciba eum ; si sitieril, da illi aquam... prunas enim congregabis super capul ipsius, e! Dominus reddel libi, sive pacificabit tibi. Et hanc lionibus Vulg. In posterioribus autem, iussu Clementis VIII recognitis, die expunctum fuit. CINERUM 177 eandem reddit Divus Paulus iisdem verbis; sicut enim ignis ligna convertit in ignem, sic amor gignit amorem benefaciendo, sic beneficiis affectus inimicus deponit odium et in amorem convertit. Aliam rationem assignat Divus Paulus: Nulli malum pro malo reddentes... sed date locum irae ; scriplum est enim : Mihi vindiclam et ego retribuam, dicil Dominus. Quis est potentior ad sumendum vindictam de inimicis: Deus an homo? Promittit tibi Deus, o homo, quod ipse vindictam sumet de inimicis tuis, quia omnia potest et omnia novit suoque tempore et loco quaecunque vult operatur. Quid si rex tibi diceret: Relinque mihi vindictam, sumam eam ego de inimicis tuis: non fideres verbis regis ? Fide ergo verbis Dei. Aliam rationem assignavit Christus ad consequendam peccatorum remissionem : Si, inquit, dimiserilis hominibus peccala eorum, dimillel ... vobis Paler vester coelestis delicla vestra ; si aulem non dimiserilis hominibus, nec Paler vester dimillel vobis peccala peslra. 8? Hioc docuit Christus in praeclara illa parabola decem millium talentorum ; 8! Beali misericordes, quoniam ipsi misericordiam consequentur ; €? Dimillile el dimillemini... mensuram bonam el conferlam el coagilatam el supereffluentem dabunt in sinum vestrum. *' O homo, debitori libenter dimitteres parvum debitum, si Libi a tuo creditore dimitteretur magnum; dimitteres unum ut tibi dimitterentur centum aut mille. VIII. At vero * in sacrosancto hodierno Evangelio Christus multas quidem et efficacissimas rationes adducit. Ef prima quidem est, quoniam praecepit Deus diligere proximum : Diliges provimum tuum sicul teipsum. Proximus autem omnis homo est ratione naturae communis et ratione divinae imaginis et similitudinis. Hinc praecipua, ob quam diligendus est homo, haec cst: quoniam ad imaginem Dei formatus est ab ipsomet Deo. Hanc Deus ipse in Genesi reddidit: Non efíundes humanum ' sanguinem, ad imaginem quippe Dei factus est. homo. Nunc, quaeso, dicas mihi: SI in hac civitate esset crucifixi imngo in templo, quam certissima esset fides, quod non nrtificis alicuius manu pictoris vel sculptoris facta esset, sed ipsiusmet Christi manu divino miraculo, casu nutem nliqua crucifixus ille super te cadens rumperet tibi caput, tu, quaeso, dicns mihi, quid faceres? Num contra divinam illam imnginem irascerceris? Num, quia te laedit, ira in terram proiectam confringeres? Esses tam impius? Minime, sed reverenter eam levares. Sed homo viva Dci imago est ipsiusmet manu facta: Manus tuae, Domine, fecerunt me et plasmaverunt me totum ». C) quia cum remittis Deus de malo vindictam sumct etl viriutem praemiis nfficict; d) quia qui proximo remittit, a Dco remittetur. In hodierno vero Evangelio plures aliae nfferuntur rationes huius praccepit: cus proximus est ratione naturae; b) quia Christus est Deus verus qui hoc praecipit, cepit Deus ne occidatur homo, quoniam ad imaginem... Dei factus est. At inimicus tuus est homo ad imaginem el similitudinem Dei sicut et tu; ergo est proximus et frater tuus; diligendus igitur est iure tum naturali tum divino: naturali, quia est frater tuus, tibi similis, eiusdem naturae consors, creatura Dei sicut et tu; divino, quia praecipit Deus. Secunda ralio est : Ego autem dico vobis: Diligile inimicos vestros. Diabolus, inquit, suadet ut inimicum odio habeas; ego autem, vivus et verus Deus, praecipio ut diligas inimicum tuum. Cui tibi magis obediendum est: Deo an diabolo? Responde, o homo, qui cum christianum te esse profitearis, inimicos tamen tuos mortali odio prosequeris atque persequeris, 5 responde, inquam, cui magis obtemperandum est: diabolo an Christo ? an Deo vero? Ego autem dico vobis. Ostendit Dominus divinam auctoritatem et quidem sua suam, sicut Absalom praecipiens servis suis ut occiderent Amnon fraauctoritate et sub interminatione aeternae mortis; trem, propter stuprum sororis Thamar: Ego, inquit, sum qui praecipio Dobis, roboramini. 99 Sic Christus hodie: Ego autem dico vobis : Diligite inimicos. Praecepit Assuerus ut Aman, magnus princeps, acciperet Mardochaeum, quem summo odio prosequebatur, indutumque regalibus vestimentis et impositum super equum regis duceret cum tali honore et pompa per universam civitatem tenens equum eius, et clamans diceret: Hoc honore dignus est quemcunque rex honorare voluerit. ?* Aman autem, quamvis talis ac tantus princeps esset talique ac tanto odio Mardochaeum fprosequeretur, eo quod ipsi condignum non exhiberet Mardochaeus honorem, nihil tamen praetermisit eorum quae rex praecepit, sola regis auctoritate motus. Sic Christus rex coeli et terrae, verus Deus, auctoritate praecipit: Ego autem dico vobis ; et nos quidem tantopere movet hominis regis auctoritas, et nihil movebit auctoritas Christi ? Si princeps tuus tibi sub mortis et publicationis omnium bonorum tuorum interminatione praeciperet ut inimicum nihili laederes aut pacem inires, o homo, quid ageres ? Dic mihi, quid ageres ? Velles tu potius privari et bonis et vita, quam pacis foedus inire et. cum inimico conciliari ? Non utique. Et tamen praecipit Christus, praeCondignus . .. voluerit honorare. CINERUM 179 cipit Deus sub eadem interminatione, privationis, inquam, omnium bonorum ef vitae, sub poena mortis aeternae, quam incurrunt omnes qui divina transgrediuntur mandata, et tu divina haec iussa contemnis, divinam auctoritatem spernis, flocci ac nihili pendis ? Et diabolo magis quam Christo obediens ac morem gerere volens, christianum te esse profiteris ? Sic cum Adamo serpentis antiqui vocem magis audis quam Dei, invitoque Deo, vetitum vis comedere pomum ? 88 Tertia ratio est : Si enim diligitis eos qui vos diligunt, quam mercedem habebitis ? Nonne et publicani hoc faciunt ? Sicut, inquit, iis qui in stadio currunt proponitur bravium, quod datur ei qui velocius currens primus pervenit ad mefam meliusque cucurrit, et iis qui in agone contendunt et certant proponitur corona in honorem victoriae praemiumque certaminis ; ? sic diligentibus inimicos magnum est a Deo praemium in coelo paratum. ?? Sicut Saul praemium fuerunt: « Apud. Lucam legimus: Diligite inimicos vestros... et erit merces pestra multa el eritis filii Altissimi. O merces vere mnugna et infinita! Nam: Si... /ilii, ei heredes. Quid maius vel excogitari potest quam esse filium summi Dei? Magna est promissio et efficacissimn. Multi inimicos persequuntur et quaerunt occidere, quoniam timent sibi nb inimicis. At si propter Deum diligas inimicos ct, quod ex te est, velis cuim eis pacem habere, promittit tibl Deus paternam protectionem, sese obligat protegere te atque defendere ab omnibus inimicis visibilibus et invisibilibus lanquam pater amantissimus dilectissimum filium. Addit autem Christus: Ut sitis filii, sive critis filii, Patris vestri, qui in coelis est ; quod quidem omnipotentinm Dei designat, nam Deum esse in coelis est Deum esse ubique per potentiam, praesentiam et essentiam: Coelum et terram ego adimpleo. Ubique ergo et semper te Deus protegere ct dcefendere poterit palerna protectione. Ex his etiam verbis: Qui in caelis est, nlin elicitur ratio satis efficax ad revocandum animum a vindicta de inimicis sumenda. Si videres inimicum tuum in praesentia principis tui vel in domo ipsius, tu ob reverentiam principis non auderes illum coram eo aggredi et armis petere coram principe vel in domo ipsius, ob respectum principis, ne ipsi principi iniuriam faceres. Hoc est quod Christus hic nit quod Deus in coelis est, idest ubique prnesens est. Mundus hic domus est Dei, palatium summi regis. Tu ergo in domo principis, praesente principe, in oculis eius te de inimico tuo ulcisceris? Dei praesentiam nihil vis revereri? An infidelis es ut non credas ubique Deum esse praesentem? Assuerus contra Aman iratus fuit, arbitratus quod vellet reginam Esther occidere, quoniam vidit eum in lecto reginae prostratum: Adhuc, inquit, praesente me, in domo mea vult illam opprimere. Sic Deus dicere tibi potest: Praesente me, in domo mea vis inimicum tuum occidere ? Meam non revereris praeSsenliam? Praeterea, cum hic divina ostendatur potentia: Qui solem suum oriri facit, ctc., ostenditur quod potest Deus quam facillime vindicare te de inimicis tuis, si tu illi relinquas vindictam, nam ait: Mihi vindictam, et ego retribuam. Si vindicavit Hebrneos de Aegyptiis, Moysen de Pharaone, Davidem de Saule, Absalone, Siba et omnibus inimicis suis, Eliam de Iezabele et Achab, Ezechiam de Sennacherib, Danielem de sntrapis Persarum et Medorum, Mardochaeum de impio Aman, et ante hos omnes vindicavit Ioseph de fratribus, Iacob de Laban, Isnac de Ismnele, Abel de Cain; Deus igitur et potest et vult vindicare electos suos, quos tanquam filios carissimos diliglt, ab omnibus inimicis, sicut Christum vindicavit de Inda et Iudaeis: Mihi vindiclam, et ego retribuam, sicut David sumpsit vindictam de rege Ammonitarum ob €) quia maxiThum praemium proamittitur servaloribus, idest paradisus; magnum proposuit percutienti gigantem philisthaeum : Virum... qui percusserit eum, ditabit rex divitiis mullis el filiam suam dabit ei el domum paíris sui faciet absque tribulo in Israel, 9 ct sicut David proposuit praemium percutienti iebusacum : Omnis qui percusserit iebusaeum in primis eril princeps el dux; ?* sic Deus magnam mercedem promisit diligentibus inimicum : Merces vestra magna est in coelo. 9?* Praemium enim paradisus est, universa gloria coeli, vita in aeternum beata. Qui autem mentis insania ductus et a diabolo excaecatus divinum maxima ergo hoc praemium spernit, gloriam filiorum Dei, similis mihi videtur xia pec vilissimo mancipio, qui abiens cum domino suo, viro quidem nobilispisei simo, invadatur ab inimico, qui dominum primo multo gravius perpaci cutiat quam servum illum vilissimum, post acceptam vero iniuriam, obediendo, dominus quidem non solum requisitus, sed eliam requirens et offerens, velit facere pacem, cupiens pacifice vivere ; servus autem nullo modo velit dicens indignum sibi esse iniuriam talem remiltere, non sese vindicare, praecipiat illi dominus et nolit, roget suoque moveat exemplo et nolit; tandem promittat ei se illum libertate multisque bonis donaturum, imo in filium adoptaturum instituturumque heredem, et adhuc obstinatissimus vilissimusque animus nolit, dignus ut sub verberibus et flagellis turpissimam illam animam emittens Dei praecep- Vitam claudat, Sic accidit, o homo, quotiescunque tu ab inimico laeis rei sus et iniuria affectus invasusque fuisti. Deus, qui tuus est Dominus, cuius tu vilissimus servus es, primo ac principaliter fuit offensus : Tibi soli peccavi, ** et Deus quidem principaliter offensus vult, vulL, offert, requirit pacem. Tibi autem praecipit hodie, persuadet, rogat quodammodo, promittit mercedem : Ul sitis filii Patris vestri, qui in coelis esi; et recusas ? Et dicis indignum esse ? Quarta ratio est: Si salutaverilis fratres vestros tantum, quid amplius facitis ? Nonne et ethnici hoc faciunt? Non vultis, inquit, vos ethnicis meliores esse ? Arbor plantata in horto optimeque culta non iniuriam illatam legatis suis regnumque universum illius destruxit. Fncillimum autem Deo est te vindicare, quoniam ipse cst qui solem... oriri facif et pluviam millit, quae quidem potissimae causae sunt omnium temporalium bonorum, sanitatis etiam et vitae ». 92*) Mt 5, 12. Vulg.: Copiosa est in coelis. 93) Ps 50, 6. CINERUM 181 debet uberiores fructus facere quam ea quae in silva inculta agrestis nata est ? Vitis bene culta, potata, fossa, custodita, non producet meliorem uvam agrestibus vitibus ? Ager cultus, aratus, fossus, seminatus, purgatus a lapidibus et spinis non afferet copiosiorem messem quam incultus et minime seminatus ? Nullum melius ac perfectioris virtutis opus fideli et barbaro homine? Ah res indigna! Nihil igitur vis ut. prosit tibi Baptismus, nihil fides, nihil Evangelium Christi, nihil Sacramenta, nihil Sanguis, nihil passio, nihil mors, nihil gratia Christi et Dei, nihil praedicatio misericordiae et iustitiae Dei, nihil fides paradisi atque inferni pro virtutum praemio vel peccati vitiorumque punitione ? Ah, frater, non exhorrescunt aures tuae, audito quod infideli nihili velis melior esse ? Quinta ratio est : Ut silis filii Patris vestri, qui in coelis esl, qui solem suum oriri facil super bonos el malos, el pluit super iustos el iniuslos. Filios, inquit, decct imitari patrem, eius mores, eius virtutes, eius vitam, eius exempla sequi. Vos, inquit, per fidem et gratiam Baptismi estis filii Dei, ergo Deum necesse est imitari. Sed Deus diligit non tantum amicos, sed etiam inimicos, benefacit non tantum bonis et iustis, qui sunt eius amici atque dilecti, sed etiam malis et iniustis, qui Dei inimici sunt: Solem suum oriri facit... el pluil, quae beneficia sunt et opera divinae providentiae, non tantum super fideles suos, sed etiam super infideles, cum tamen possit facere ut fidelibus tantum, non infidelibus, oriatur sol, sicut in Aegypto fecit ut oriretur Hebraeis et non Aegyptiis. * Et Deum quidem inimicis suis beneficia ista praestare experimur sensu, videmus oculis, et nos non imitamur ? Si filii Abrahae estis, opera Abrahae facile. 95 O christiani, nos volumus potius diaboli quam Dei filii esse? Diabolum potius quam Deum imitari ? Malis dicit Christus : Vos ex paire diabolo eslis el desideria palris vestri vullis facere; ** omne autem odium et rancor a diabolo est. Vide, vide, christiane, hodie quid eligas, cuius filius esse velis. Deus pro salute omnium fecit oriri solem suuim, nasci Christum pro salute omnium, pluit salutarem gratiam Spiritus Sancti, quae coelestis est pluvia terram cordis nostri fecundans et fructificare faciens. Sic... Deus dilexit mundum, ?* inid) quia Christt fideles meliores infidelibus oportet cesse; €) quia filios decet imitari Patrem qui etiam inimicis bencfacit, rancor autem ct odium ex diabolo est et filium diaboli eonstituit; ]) quia iniurias dimittere et iniuriantes diligere impossibile non est, nec indignum, imo est opus perfectae virtutis et vcrae animi nobilitatis. micum suum, mundum, qui lofus in maligno positus est :?* Cum inimici essemus misit Filium suum ad reconciliandum nos Deo per gratiam. ?? Sexta tandem ratio : Estole et vos perfecli, sicut el Paler vester coelestis perfectus esi; €? Esiole ... misericordes, sicul... Paler vesler coelestis misericors est.9: Diligere, inquit, inimicos eisque benefacere non opus impossibile est, sed perfectae virtutis, perfectae misericordiae, perfectae caritatis. Quaecunque autem suapte natura similia sunt, similia utique operari possunt. Homo autem suapte natura Deo similis est; similia igitur operari potest. Deus diligit et benefacit inimicis ex perfecta sua misericordia et caritate; ergo et homo id facere potest. Quod Ioseph fecit cum fratribus, !'? David cum Saule, 1^3 Stephanus cum lapidantibus, !?4 Christus cum crucifigentibus :; 195 Estote .. . perfecti, sicut... Pater vester coelestis perfectus est. Naturale est desiderium in patrum cordibus ut filii ipsis vita, moribus et virtutibus assimilentur. Sic Deus quoque desiderat ut perfecti in omnibus virtutibus et maxime in caritate simus similes Deo, qui totus carilas €sl. 19$ 'Tu autem, o frater, dicis indignam animi vilitatem esse non sumere de inimicis vindictam, iniurias non septuplo ulcisci, parcere inimicis, iniurias dimittere ? Opus perfectae virtutis tu dicis animi vitium esse ? Ponis bonum in malum, lucem in tenebras, dulce in amarum ?39? Sed si indignum est honoris praeiudicium iniurias dimittere et parcere inimicis, Deus, qui honoris sui zelantissimus est: Honorem meum alteri non dabo,!*9 non dimittet tibi peccata tua, non parcet tibi, sicut et tu inimico non parcis: Sic... Paler meus coelestis faciet vobis, si non remiseritis unusquisque fratri suo de cordibus vestris. '** In hoc elucet perfecta misericordia et caritas Dei quod inimicos diligit, eis benefacit, parcit, dimittitque peccata et gratiam largitur vitamque aeternam. Lc 23, 34. 106) 1 Io 4, 8. 107) Cf. Is 5, 20. 108) Ibid. 42, 8; 48, 11. Vulg.: Gloriam meam, elc. 109) Mt 18, 35. CINERUM 183 Il. ALIA HOMILIA Audistis quia diclum est antiquis: Diliges proximum tuum et odio habebis inimicum tuum. Ego autem dico vobis: Diligite, etc. ! I. Cum nos, teste Sacro Eloquio, ad imaginem el similitudinem edid E Dei? conditi simus, requirit a nobis hodie Dominus ut Deo virtupraceipit, quia tibus simus quam similes sicut luna soli. Hinc ait : Estote... perfecti, Eyes eu sicul el Paler vesler coeleslis perfectus est.?* Apud Lucam legimus: /!P seritate Eslole... misericordes, sicut et Paler vesler coelestis misericors est.* Loquitur ergo de perfectione caritatis, nam : Deus caritas est. 5 Hinc divina lex tota in caritate consistit : Finis... praecepli est caritas de corde puro et conscientia bona et fide non ficta ; * Plenitudo .. . legis est dilectio ; * In his duobus mandalis universa lex pendel el Prophetae : Diliges Dominum Deum tuum et proximum tuum sicut teipsum. * Hinc Christus hodie praecipit ut propter Deum diligamus inimicos : Ut silis, inquit, filii Patris vestri, qui in coelis est. ? Caritas finis est et forma evangelicae legis, virtutum omnium exion ep cellentissima, ut lux inter colores, sol inter planetas, aurum inter evangelicae, metalla. Haec mihi videtur praefigurata in prima luce, quam Deus condidit et idit... quod essel bona.1? Sicut enim sine luce hic mundus frustra fuisset creatus a Deo, nihil enim iucunditatis nihilque utilitatis haberet, sic mysticus Ecclesiae mundus sine caritate nil valet. Sic docet Apostolus: Si linguis hominum loquar et Angelorum . .., si habuero prophetiam ct noverim mysteria omnia et omnem scientiam eL... omnem fidem, ila ut montes transferam, caritatem aulem non habeam, nihil sum. Et si distribuero in cibos pauperum omnes facultates meas, ei si tradidero corpus meum, ila ul ardeam, caritalem autem non habuero, nihil mihi prodesl. Sicut autem lux forma est et origo omnium colorum, ita caritas ""i^ 9rise est virtutum, secum enim omnes virtutes affert: Carifas patiens esi, tstumetenusa P iustificationis, ideo multis Óliguris in S. Scriptura significata, et quia nos Deo similes incil et neterna merccde dignos. Sex praecipuae ralioncs benigna est, etc.!? Haec mihi esse videtur firmamentum dividens inter aquas superiores et inferiores, !? inter iustos et iniustos, caritas enim est quae iustificat. Haec lignum vitae, ^ vitam enim homini aeternam confert; haec est arca Noe,!5 haec altare Abrahami, super quo filium immolavit ;!$ haec puteus aquarum viventium Isaac, quem latitudinem appellavit;!?" haec scala lacob,18 haec aureus scyphus loseph, !? haec rubus ardens Moysi,?? haec virga Aaron educens de lapide aquas, ?** haec Rationale summi sacerdotis aureaque lamina, ?*? haec candelabrum aureum in tabernaculo Domini mensaque panum propositionis, ? haec divinum propitiatorium, ?* haec manna coeli, ?5 haec arca Dei in medio Iordanis faciens stare fluminis cursum, ?6 haec gladius Gedeonis, *" haec favus mellis Samsonis, ?3 haec cithara David,?? haec thronus Salomonis, 9 haec currus Eliae, 5 haec baculus Elisei, ? haec tandem vivum templum Dei, nam: Qui manet in carilale, in Deo manet el Deus in eo ; * Si quis diligil me, sermonem meum servabit, ei Paler meus diligel eum, el ad eum veniemus el mansionem apud eum faciemus. *4 Sed, ut iuxta sacrosanctum hodiernum Evangelium de caritate loquamur, haec nos filios Dei constituit : Ul silis, inquit, filii Palris vestri, qui in coelis est; haec nos perfecte Deo similes facit : Estote... perfecti, sicut et Paler vester coelestis perfectus est; haec sola apud Deum mercedem aeternam habet: Sine caritate, inquit, quam mercedem habebitis ?*5 et haec nos hominibus excellentiores reddit: Si enim naturali tantum amore amicis tantum signa amicitiae exhibueritis, quid amplius facitis? Nonne... publicani ... el elhnici, gentiles, qui fidem Dei non habent, hoc faciunt ? 36 II. In summa autem sex mihi esse videntur quae de caritate in saerosancto hodierno Evangelio habemus : primum, quod est speciale Dei mandatum: Ego autem dico vobis: Diligile; secundum, quod causa 6, 13 sqq. 16) CI. ibid. 22, 8 sqq. 17) Cf. ibid. 26, 22. 18) Cf. ibid. 28, 12-13. 25, 17-22; 40, 16-19. 25) Cf. ibid. 16, 13-15. 26) Cf. Ios 3, 14-16. 27) Ct. Idc 7, 14-20. 28) Cf. ibid. 14, 8. 29) Cf. 1 ng 16, 16-23. 30) Cf. 3 Rg 10, 9-19. 31) Cf. 4 Rg 2, 11-12. 32) Ct. ibid. 4, 29-31. 33) 1 Yo 4, 16. CINERUM 185 est bonorum operum, maxime orationis et eleemosynae: Benefacile his qui oderunl vos, el orate ;?? tertium, quod nos filios Dei facit: Ul silis filii Palris vestri ; quartum, quod magnam habet apud Deum mercedem, sine caritate [autem] nulla bona opera mercedem habent apud Deum : Quam mercedem habebilis ? quintum, quod nos a peccatoribus et infidelibus secernit : Nonne et publicani ... ethnicique hoc faciunt ? qui caritate destitutus est tanquam infidelis apud Deum reputatur; et sextum, quod nos Deo similes perfecte facit: Estole... perfecti, sicul el Paler vester coeleslis perfectus est. Sex ista nobis explicanda sunt. Et quoad primum quidem, Christus ait: Hoc est praeceplum meum, ul diligatis invicem sicut dilexi vos. Maiorem hac dileclionem nemo habel, ut animam suam ponal quis pro amicis suis; ?? cum prius dixisset: Mandatum novum do vobis, ut diligatis invicem, ?? quod quidem mandatum in primitiva Ecclesia sic servabatur, ut dicat Lucas in Aclis Apostolorum quod: Mullitudinis... credentium eral cor unum el anima una.** Amor in animo nostro est tanquam rex in regno, cui obediunt quemque omnes animi affectus, passiones motusque sequuntur. Hine Dominus a nobis amorem exigit, amor quippe in animo est sicut cor ef caput in corpore ; hinc universa lex Christi in amore consistit. Quoad secundum, caritas est arbor bona, quae fructus bonos facit e£ non potest fructus malos facere,*! arbor plantata in ripa fluminis paradisi faciens fruclus duodecim per menses singulos; * fructus autem spiritus, idest habitus caritatis, es! carilas, idest amor, gaudium, paz, patientia, etc.** Sicut autem sine caritate nihil valet totius legis observantia omniumque virtutum opera, ita caritas virtutes omnes exercet, sicut anima in corpore omnes sensus membraque omnia. Quoad tertium, Saul proposuit praemium : Qui percusserit philisihaeum, dilabil eum rex divitiis mullis filiamque suam dabil... et domum suam [faciet absque lribulo in Israel. ** Hinc David accensus fuit ad descendendum in singulare certamen contra gigantem. 15 Mt 7, 17-18. 42) Ape 22, 2. 43) Gal 5, 22. 44) ! Rg 17, 25. Vulg. : Qui percusserit eum ditabil rex divitiis magnis et filiam ... et domum patris cius, clc. 45) Cf. ibid. vrr. 27-32. - quibus caritas ergn inimicos praecipitur in hodierno Evangclio. ad) Quia est praeceptum Christi; b) quia ex caritale prodcunt omnes nliae virtutes; €) quia caritas constituit hominem filium Dei ct cohercdent Christi; d) quia cariínati promittitur magna merces ; €) quia cari- Óias iustificat et sanclificnt, hominem. Hinc apparet perfectio legis Christi supra legem Moysi. Lex naturae bona et perfecta erat, David etiam factus rex proposuit praemium percutienti iebusaeum : Qui percusserit iebusaeum ... erit princeps et dux, sicut factus fuit Ioab, percusso iebusaeo.*€ At Christus ait: Qui caritate praeditus inimicum dilexerit, erit filius Dei. Quid maius excogitari potest ? Filius Dei, heres Dei, frater et coheres Christi ? *** Quoad quartum, merces caritatis magna est, quoniam vita aeterna est infinitaque gloria paradisi: Ego protector tuus sum el merces tua magna nimis, *? dixit Dominus Abrahamo, cum seipsum vitae periculo exposuit pro liberando Loth de manu inimicorum. *? Sola caritas meretur apud Deum aeternam mercedem ; sine caritate nulla opera bona mercedem habent apud Deum, quamvis illustrissima essent. Hinc qui caritatem non habet, apud Deum ut ethnicus est, etsi multa opera bona faciat: Nonne et ethnici hoc faciunt ? Quoad quintum, ipsa est signum /hau, " quo omnes electi Dei signati sunt, ipsa est enim quae hominem iustificat atque sanctificat, imo, quid dico? hominem deificat: Estote ... perfecti sicut... Paler vesler coelestis; Ego divi : Dii estis el filii Excelsi omnes. 9? Sic per caritatem divinae efficimur naturae consortes, 5 sicut ignitum ferrum ignis naturam participat. III. Divinum tabernaculum tribus erat partibus distinctum, 5? sicut in mundo hoc tres sunt principales partes: terra, coelum et empyreum ; ita Ecclesia Dei tres habuit status sub tribus legibus: naturae usque ad Moysen, divinae usque ad Christum et christianae usque ad finem mundi. Lex naturae fuit bona atque perfecta, lex Moysi melior atque perfectior, lex evangelica optima et perfectissima. Lex naturae fuit sicut aurora consurgens, lex Moysi sicut luna plena et lex Christi sicut sol lucens ; hinc Ecclesia dicitur : Sicut aurora consurgens, pulcra ul luna, electa ut sol. 9? Lex Moysi fuit perfectior quam lex naturae, sicut coelum terra nobilius et secunda pars divini jtabernaculi sacratior sanctiorque prima ac infima, in qua non erat nisi altare holocaustorum eb vasa aquae qua sacerdotes lavabantur. At in secunda superiori erat al- S. Thomas S. Thcolug., i* 2**, q. 102, a. 4 ad 4. 53) Ct 6, 9. 54) Cf. Ex 38, 1-8; 40, 27-30. CINERUM 187 tare incensi, quod non aeneum erat sicut altare sacrificiorum, sed aureum erat; item aureum candelabrum et aurea mensa panum sanctorum. 55 Fuit, inquam, sub lege Moysi multo sanctior Dei cultus, clarior cognitio et abundantia verbi Dei, cum tempore legis naturae non consisteret cultus divinus, nisi in sacrificiis quibusdam. Sed quo lex Moysi perfectior fuit lege naturae, eo lex Christi perfectior est lege Moysi, sicut multo nobilior est paradisus hoc visibili coelo. Et tertia supremaque pars tabernaculi multo sacratior sanctiorque erat secunda ; hinc sancta sanctorum dicebatur, quo solus summus sacerdos et semel tantum in anno poterat introire. 5€ Tanto lex Christi perfectior est lege Moysi quanto Christus ipse maior est Moyse. Lex Moysi nobilis quidem fuit, sancta et bona, sed legi Christi comparata luna esf soli collata. Illa quidem lata fuit a Deo Moysi per manus Angelorum, in dispositione Angelorum, 5? per Moysen autem tanquam per mediatorem populo; haec autem data mundo ab eodem Deo, non quidem Deo exercituum ac ultionum, 585 sed a Deo Patre misericordiarum ei Deo tolius consolationis ; 5? non per Angelos, sed per Filium ; non per mediatorem purum hominem, sed per Christum, qui Deus et homo est, homo deificatus, homo in persona factus Deo aequalis. Hoc est quod Christus hodie ait: Ego autem dico vobis, ego verus Deus, verus Filius Dei, homo deificatus. Lex Moysi bona sanctaque erat quoad materiam, quoad praecepta tum moralia tum caeremonialia tum iudicialia, et quoad ea quae docebat credenda, speranda, diligenda, agenda, fugienda, timenda; sed in omnibus erat nonnulla imperfectio, habebat quasdam maculas, sicut. luna; permittebat enim pluralitatem uxorum, permittebat libellum repudii, 9? permittebat usuram cum extraneis, 5! permittebat odia contra exteras gentes; ? quoad moralia et quoad caeremonialia erat tota carnalis, nonnisi in carnalibus sacrificiis et oblatione corporalium rerum Deum colebat; quoad iudicialia nimis erat rigida atque severa, semper mortem comminando. Imperfecta quoad fidem, quia Deum unum non autem trinum praedicabat; impolygamiam permittebat, sed tantum Lolerabat, quae et Patriarcharum exemplo veluti auctoritate quadam fulciebatur, sed nulla lege constituta erat. 61) Cf. ibid. 23, 19-20. melior autem et perfectior lex Moysi, sed optima et perfectissima lex Christi. Lex Moysi bona et sancta ernt, sed multis impertfeclionibus inquinata; lex autem Christi perfeclissima est in praeceptis, iu virtutibus et in praemiis; perfecta quoad spem, quia temporalem non aeternam felicitatem promittebat ; imperfecta quoad caritatem, quia lex erat timoris potius quam amoris ; $$ imperfecta quoad legalem iustitiam, quia virtutum quidem moralium et politicarum opera, non autem purgatoriarum, animi purgati, heroicarum et exemplarium opera praecipiebat;9* imperfecta quoad timorem, quia temporalia non aeterna mala timenda proponebat; imperfecta quoad fugienda, quia externa tantum vitia et peccata, ut plurimum, non autem interna fugienda mandabat. IV. Lex autem evangelica quoad omnia haec perfectissima est. Habemus hodie tria praeceptorum genera: Diligile... benefacite... orale. Diligile, haec sunt praecepta moralia: Diliges Dominum Deum iuum ez lolo corde luo... diliges proximum iuum sicul leipsum ; in his duobus mandalis, etc.; ** ut diligamus Deum, sed super omnia mundi bona ac propter seipsum tantum ; ut diligamus proximum sicut nos ipsos, non tantum amicos, verum etiam inimicos. Bene[acile: haec sunt iudicialia praecepta, ut non requiramus oculum pro oculo, dentem pro dente, manum pro manu, 95 sed ut dimittamus iniurias et pro malis bona reddamus. Orate : haec sunt praecepta caeremonialia: Spiritus es! Deus, el eos, qui adoranl eum, in spiritu el veritate oporlel adorare ; veri adoralores sunt qui adorant Patrem in spirilu el verilale ; *? Oportet semper orare. 98 Lex perfecta quoad fidem, perfecta quoad spem, perfecta quoad caritatem ; credit omnia quae credenda sunt, sperat omnia quae speranda sunt, diligit omnia quae diligenda sunt. Perfecta quoad iustitiam in agendis et fugiendis, quoniam omne perfectae virtutis opus vel praecipit vel consulit et malum nullum admittit: De omni verbo otioso, quod locuti [uerint homines, reddenl rationem... in die iudicii. $9? Perfecta quoad timorem, praecipit enim ut Deum non homines timeamus, aeternaque mala non temporalia: Timele eum qui polesl et animam el corpus millere in gehennam, ?? sicut praecipit animi purgati, cf. Lud. Caelius Lect. Antiq., lib. 7, cp. 1, col. 314. 65) Mt 22, 37-40. gehennam. CINERUM 189 super omnia speranda esse coelestia ac sempiterna bona : Lex Domini immaculala, per[ecla, converlens animas, lestimonium Domini fidele, sapientiam praestans parvulis. ? Perfecta est lex evangelica quoad materiam, quoniam praecipit dilectionem absque omni odio, semper et omnibus bene agere, nunquam alicui male, semper orare Deumque in spiritu el veritate adorare eL ab oratione nunquam deficere. "? Perfecta etiam quoad formam. Forma legis iustitia est politica atque moralis. Et lex quidem Moysi bona sanctaque quoad hanc partem fuit; ait enim: lusle quod iusium esl exequeris. ^ Sed illius legis iustitia sanctitasque externa potius erat quam interna; lex autem evangelica non tantum externam, sed principaliter internam iustitiam quaerit, ut sit vera et non ficta hypocrititiaque iustitia; hinc ait hodie: Allendile ne iuslitiam vestram [acialis coram hominibus, ul videamini ab eis ; alioquin mercedem non habebitis apud Palirem vestrum, qui in coelis est... Te aulem facienle eleemosynam, nescial sinistra tua quid faciat dexlera lua. ^ Sic in omnibus bonis operibus rectam, puram sanctamque requirit intentionem, ut bona quae facimus, ad Dei gloriam, non nostram, faciamus. Perfecta quoad finem. Finis legum humanarum est pax ef quieta tranquillitas reipublicae. Et lex quidem Moysi nonnisi terrenam temporalemque promittebat fclicitatem in terra promissionis ; ** lex auLem evangelica non terrenam et temporalem, sed coelestem et aeternam felicitatem promittit. Hinc hodie Christus: Diligite... benefacite ... orate... ul silis filii Palris vestri, qui in coelis est; quod si... filii, el heredes ; ** et iterum : Alioquin mercedem non habebilis apud Patrem vestrum, qui in coelis esi ; Merces vestra magna esl in coelis ; ** Thesaurizale ... vobis lhesauros in coelo; *? Habebis [hesaurum magnum in coelo. ?? quoad materiam et formam, quoad finem Perfecta quoad scopum, qui differt a fine sicut in militia victoria o quoaa scoa corona. Scopus humanarum legum est ut iustitia servetur; scopu legis mosaicae fuit ut sancte viveretur: Sancli erilis, quoniam ego 8, 17. 77) Mt 5, 12. Vulg.: Copiosa esl in coelis. 78) Ihid. 6, 20. 79) lhid. 19, 21; Mc 10, 21; Lc 18, 22. s pum, qui est imitatio Christi, divini exemplaris visibilis et imitnbilis omnium virtutum; perfectissima tandem quoad median ad consequendum finem. Adeo nutem perfecta est ut nec ipse Deus aliam meliorem excogitare potuisset, sanctus sum' Dominus Deus vester; €? sed scopus legis evangelicae proponitur hodie a Christo : Estote... perfecti, sicul et Pater vesler coelestis perfectus est. Lex Moysi Deum proponebat virtutum exemplar, et bene quidem, quoniam in Deo vitium reperiri non potest: Deus lux est el tenebrae in eo non sunt ullae. € Sed necesse est ut. exemplar pateat oculis, alioquin imitari quis illud non potest. Non pictor, non sculptor, non scriptor, non fabricator, non quivis artifex poterit unquam exemplar imitari quod nunquam viderit. Et Deum quidem nemo vidil unquam, €? sed nec videre polest, quoniam [lucem inhabitat inaccessibilem. *' Lex autem evangelica proponit exemplar non tantum infallibile, sed etiam visibile, quoniam Deum hominem factum imitandum proponit. Perfecta tandem lex est evangelica quoad instrumenta necessaria ad assequendum scopum finemque consequendum. Haec autem sunt Sacramenta gratiae, quae gratiam conferendo omnibus digne accedentibus eos iustificant atque sanctificant. Lex Moysi habebat Sacramenta, sed non conferebant gratiam suapte natura, non delebant peccata; hinc lex illa dicta est a Paulo littera occidens, *t nam : Si quis peccaverit, inquit, morie moriatur, 55 non delebat peccatum, sed occidebat peccatorem. Lex autem evangelica est spiritus vivificans, delet enim omnia peccata, confert gratiam Spiritus Sancti iustificantem et sanctificantem ipsumque dat Spiritum vivificantem. V. Sic per omnem modum perfecta est evangelica lex, et perfecta adeo ut, si omnium hominum sapientissimorum congregaretur generale concilium ad componendam legem pro regimine reipublicae omnibus numeris absolutam, nunquam possent perfecLiorem legem vel imaginari et in idea formare, nec Angeli in coelo, si id vellent, possent unquam efficere; imo, quid dico? ego quidem existimo quod nec Deus ipse possit perfectiorem legem statuere. Huius enim principalis auctor et conditor, mediator et dator, imo praedicator et doctor est ipse Christus, homo divinus, unigenitus Filius Dei, verus Deus, sapientiae et scientiae infinitae infinitaeque maiestatis, auctoOrdine inverso affert hunc vr. 84) Cf. 2 Cor 3, 6. 85) Ex 21, 14-17; 22, 19; 31, 14; Lv 20, 2 sqq.; 24, 16-18. CINERUM 191 ritatis et dignitatis. Huius materia: diligere ex toto corde, benefacere omnibus, semper orare, amplius esse non potest quod vel praecipiatur vel consulatur. Forma: perfecta iustitia, perfecta sanctitas, gratia Spiritus Sancti, quae ab ipso Spiritu Sancto separari non poLest, sicut nec radius a sole, nec lux ab igne. Finis: gloria paradisi, ipsequemet Deus, gloria filiorum Dei: Ul silis filii Patris vestri, qui in coelis est, Scopus altissimus : Estote... per[ecli, sicut et Pater vester coelestis perfectus est. Instrumenta ac media assequendi scopum et consequendi finem sunt Sacramenta plena gratia infinita ex infinito merito passionis Christi, inter quae unum est Sacramentum quod aequale est ipsi Deo, sacramentum Eucharistiae, in quo totus est Christus verus homo et Dcus. O lex summae, maximae, infinitae perfectionis: Ler Domini immaculata, PY392[r|**5, perfecta, conToca verlens animas, VjEj Dna3'5,.*' quielans animam, quia non est - Adis quid amplius desiderari possit; feslimonium Domini fidele, omni fide omnique stabili veritate plenum; sapientiam praestans parvulis, praeceplum enim Domini lucidum illuminans oculos. 98 VI. Si igitur, fratres, divina haec Christi lex talis tantaeque cst perfectionis, quamnam, quaeso, a nobis vitae morum virtutumque perfectionem requiret ? Nisi abundaveril iuslilia vestra plus quam scribarum el Pharisaeorum, non intrabitis in regnum coelorum. 9? Scribas et Pharisaeos Dominus dicit perfectos omnes mosaicae legis observatores; et, inquit, nisi vos illis multo perfectiores fueritis, salutem aeternam minime consequemini. Ratio enim exposcit ut, quoniam multo lucidior est sol ipsa luna, dies sit multo clarior multoque splendidior nocte. Sic Dominus ait quod : Cui multum datum est, multum repetent ab eo. 9? Qui multum semen iacit in terram, multam utique messem expectat, et qui multam pecuniam dedit ad usuram, multum lucrum desiderat. Sic multam a nobis vitae perfectionem Christus expectat : Estole... perfecli, sicul el Paler vester coelestis perfectus est. In Deo duplex praecipue perfectio est: altera quidem intellectus, quo Filium gignit, altera voluntatis, qua spirat una cum Filio eius enim auctor Christus est verus Deus, eius forma Spiritus Snnctus, citus scopus divina perfectio et media ad eum üssequendum Sacramenta gratiae infinitae. Sub lege ergo perfectissima virtutes perfectissimae esse debent, perfectissimn fides Spiritum Sanctum ; perfectio cognitionis et perfectio amoris. Lex evangelica quoad haec duo specialiter dicitur perfecta : Lex Domini perfecta quoad voluntatem, quia quietans animam, quoad intellectum, quia sapientiam praestans parvulis. Hoc praecipue attendit, ut per fidem Deum perfecte cognoscamus et per caritatem perfecte amemus. Praecipuissime tamen caritatis perfectionem attendit, ut in hac eteartas.— Simus Deo similes tanquam filii patri : Estole ergo... perfecli, sicut et Dem (EA Pater vester coclestis perfectus est diligendo et benefaciendo tum amicis Deum tum UT tum inimicis, in hoc enim maxime clucet perfectio caritatis, miseriinimieum, cordiae et bonitatis Dei. Requirit a nobis Christus caritatem perfectam : Forlis est ut. mors dileclio, dura sicul infernus aemulatio, lampades eius lampades ignis... Aquae mullae non polerunt exlinguere caritatem nec flumina obruent illam. ?* Requirit caritas ut non tantum diligatur Deus propter seipsum et proximus amicus in Deo, sed etiam inimicus propter Deum ; nam qui non vult diligere inimicum propter Deum, non longe est a maxima impietate ut Deum etiam odio habeat ; si enim quis omnem, qui damnum infert, impatiens iniuriae vult odio habere, facile Deum etiam oderit mala in- Güicent d fligentem et immittentem in punitionem peccaLorum. Propterea reSm d quirit caritas ut cum Beato Iob de manu Domini omnia tum bona faeile oderit. tum mala recipiamus : Si bona suscepimus de manu Domini, mala "s p quare non suscipiamus ? *' Dominus dedit, Dominus abstulit, sicut Do- "an LESEN mino placuit ita factum est. ? Nam Dominus etiam est qui dat inimicos; legimus enim : Convertit cor eorum ul odirent populum eius ; ?! et ipse induravpit ... cor Pharaonis ut affligeret populum electum ; ?5 et sicut ad probationem electorum suorum voluit Deus esse daemones tentatores, inimicos spirituales, ita etiam inimicos corporales et visibiles ; et sicut illi permittuntur tentare, ita isti odio habere et persequi. Dei, eic. 93) Ibid. 1, 21. 94) Ps 104, 25. 95) Ex 10, 20-27; 11, 10. CINERUM 193 Ill. ALIA HOMILIA Diligite inimicos vestros, benefacite his qui oderunt vos el orate pro persequentibus et calumniantibus vos, ut sitis fllii Patris vestri, ctc. ! I. Sicut inter innumeras plantas, quae ex terrae visceribus exortae in coelumque ramos expandentes manus veluti extendunt ad accipiendas referendasque coelestes gratias, una reperitur, heliotropium dicta, quoniam motu suo solem ab ortu usque ad occasum consequitur tanquam naturae patrem, sic inter omnes mundanas creaturas unus reperitur homo, qui Deum sequi et imitari potest, quoniam factus est ad imaginem el similitudinem Dei,? ad imitandum divinas virtutes, ut Deo similis sit. Hoc a nobis hodie Christus requirit, ut caritate Deo similes simus ac sicut Deus solem suum oriri facil super bonos el malos pluitque super iustos el iniuslos, * sic nos tum amicos tum inimicos diligamus beneficiisque afficiamus. Decet enim ut filius patrem imitetur, miles ducem et discipulus magistrum sequatur. Deus autem Pater noster est, Christus vero dux et magister noster. Diligile inimicos vestros. Vult Dominus ut odium inimicorum nostrorum superemus. Sed contrarium nonnisi a contrario expellitur: ignis non extinguitur igne sed aqua, frigus non expellitur nivis friBore sed ignis calore. Amor autem et odium contraria sunt. Diligite inimicos vesiros, ut ex inimicis amicos faciatis; sic enim ignis combustibilia quaeque, non tantum arida, sed etiam viridia et humenlia in sui naturam convertere quaerit. Caritas autem divinus coelestisque est ignis qui combussit ligna Eliae, quamvis super ea ter magnam effuderit copiam aquarum, quo dignosceretur divina plane virtus ignis coelestis insignique illo miraculo universus Israel verum Deum agnosceret, ^ terrenus enim ignis non potuisset ligna illa sic perfecte uno momento absumere. Sic non potest naturalis amor inimicos diligere, sed supernaturalis requiritur. Si qua autem in hac vita gratiae et caritatis certitudo haberi potest, eam dilectio Inimicus diligendus cst, a) quia caritas nos similes Deo reddit, modo supernaturalis slt ; b) quia ad hoc impellit vera caritas in Deum, ut quaeratur snlus proximi; €) quia persecutio malorum bonos in virtutibus progredi facit, d) mngnam mercedem conse qui 194 * FERIA SEXTA inimicorum, quam hodie Christus praecipit, vel maxime affert. Cum enim naturalis amor praeceptum istud servare minime possit, si vero servetur, signum est supernaturalem divinumque adesse amorem: Gloria autem nostra haec est: testimonium conscienliae nostrae ; 5 et qui propter Deum diligit inimicum eumque beneficiis afficit, certus hinc esse potest quod Deum plus quam se diligat. Et quidem ipsa caritatis in Deum natura exigit ut inimicos diligamus. Quid enim est caritas erga Deum ? Ardens desiderium ut sanctificetur nomen Dei, glorificeturque ab omnibus Deus, ut adveniat regnum Dei destruaturque regnum peccati ct diaboli, ut fiat ab omnibus voluntas Dei, non autem voluntas satanae.$ At profecto inimicus tuus quandiu talis est, utique in peccato vivit, inimicus etiam Dei est, non facit voluntatem Dei sed diaboli, non servit Deo sed satanae, non glorificat Deum nec diligit vere nec laudat Deum. Ergo si tu vere diligis Deum, necesseest ut diligas etiam proximum quaerasque salutem animae ipsius, ut convertatur ad Deum in veritate. Hinc Christus eos qui inimicos suos diligere nolunt, ait publicanis nihilo meliores esse, idest perditissimis peccatoribus, imo nec ethnicis, idest Gentilibus atqueidololatris, quoniam qui inimicos propter Deum diligere minime vult, seipsum magis diligit quam Deum suumque honorem Deo praefert propriumque honorem tanquam deum colit, quare apud Deum vere idololatra est. Diligite inimicos vestros. Terra bona quo fructus uberiores afferat stercoratur sicque pinguior et feracior redditur; sic iustus, acceptis iniuriis malisque ab inimicis affectus, proficit in virtute, quoniam tribulatio patientiam operatur, * patientia autem opus perfectum habet. 8 Dat iustis Deus inimicos ad virtutis exercitium ; propterea non omnes Chananaeos e terra promissionis delevit. ? Diligite inimicos vestros, quoniam beali eritis, inquit, cum 'maledixerint vobis homines et persecuti vos fuerint ..., gaudele el exullate, quoniam merces vestra mulía est in coelo.!? Inimicorum iniuriae lapides sunt pretiossimi, infiniti valoris in coelo ; inimici igitur nostri nos ditant: Diligite inimicos vestros, quoniam nolentes summis vos beneficiis afficiunt : Virtus enim in infirmitate et adversitate perfiDt 7, 22. 10) Mt 5, 11-12. Vulg.: Beati cstis... copiosa es! in coelis. Homines lect. cod. CINERUM 195 citur. Non est compertum quid magis necessarium mundo sit: ignis an aqua, utrunque enim elementum summe necessarium esse videtur, quamvis contraria sint ; ita nec facile iudicari posse autumo an homini, quo magis in virtute proficiat, amicus magis an inimicus necessarius et utilis sit. Àmor quidem, quamvis perspicacissimus sit et vigilantissimus ad perquirenda bona dilectis, saepe tamen caecus est ad videnda vitia, inimicus vero centum habet oculos Argi;? quare qui inimicum habet, profecto bonorum morum optimum magistrum habet severumque censorem malorum. Occasione igitur inimici homo caret a malis, iustius vivit, prudenter se gerit vitamque irreprehensibilem ducere studet, ne habeat inimicus unde eum accuset. Sic David prudentissime se gerebat dum a Saul persecutionem gravissimam pateretur. 3 Diligile inimicos vestros, quoniam, quamvis inutiles videantur et perniciosi, utiles tamen sunt, sicut vulpes, lupi, tigrides, ursi inutilia et perniciosa videntu: animalia, venatores tamen haec diligentissime perquirunt, quoniam, etsi inutiles sunt eorum carnes, pelles tamen bonae, valde utiles et pretiosae sunt. Nihilque est in mundo hoc quod sit omnino inutile; etiam viperae et serpentes utiles sunt ad componendam contra venena theriacam. Inimici quidem inutiles videntur pro corpore et temporalibus bonis, utiles tamen sunt pro anima bonisque aeternis comparandis. Sic mercator habens apothecam plenam multis mercibus, insipiens haberetur si potius vellet merces vilissimo pretio hominibus suae nationis vendere, quam carissimo pretio hominibus alterius nationis dicendo: Nolo vendere merces nisi hominibus nationis meae. Sapiens enim mercator ditari cupiens, omnibus emere volentibus vendit et multo libentius iis qui carius emunt et melius solvunt. Omnis homo mercator est : apotheca est cor, merces amor; sed si amor iste nonnisi amicis venditur, vilissime venditur, nam ait: Si... diligitis tantum eos qui vos diligunt, quam mercedem habebitis ?* Diligile inimicos vestros... el eril merces veslra mulla, el erilis filii Altissimi, qui benignus est super ingratos el malos. !5 19-20; C. Iul. Hyginus Fabulae, fab. 145, pag. 35; Lud. Caelius Lect. Antiq., lib. 18, cp. 6, col. 973. 13) Cf. 1 Rg 18, 10-15. 14) Mt 5, 46. 15) Lc 6, 35. Vulg.: Quia... benignus, etc. et a culpis cavere; €) quia inimici sunt veri benefactores spirituales pro aeternis bonis comparandis; ]) quiu et Deus inimicis parcet, imo benefncit, cum posset de eis vindictam sumere; f) quia hoc est Christi singulare praeceptum, Ut sitis filii Patris vestri, qui in coelis est. Haec principalis est ratio, qua Christus persuadet inimicorum dilectionem : Ut sitis filii, idest imitatores veri — sic enim legimus filios Prophetarum !* et filios artificum: Qui fuit paler canenlium cithara el organo, — !* ut sitis veri imitatores Dei Optimi Maximi, nam: « Componitur orbis Regis ad exemplum, nec sic inflectere sensus Humanos edicta valent ut vita regentis; Mobile mutatur semper cum principe vulgus ». !? Sed unde constat quod Deus diligit inimicos ? Qui solem suum oriri [acit, etc., imo qui mundum creavit, terram, coelum, solem, lunam et stellas in ministerium cunclis genlibus, ?? non tantum bonis, sed etiam malis, fidelibus et infidelibus, idololatris ct blasphemis. Qui autem potest oriri facere solem et pluere, imo qui potuit mundum ex nihilo creare, posset utique punire omnes inimicos suos, si vellet, quoniam in coelis est, ubique est, maximus est, omnipotens est, novit omnia, potest omnia, semper et ubique praesens est. Ergo ex caritate non punit, non afficit malis, imo beneficiis magnis afficit. An putatis Deum non habere honoris sui rationem ? Honorem meum alleri non dabo.?? Sed pluris facit virtutem quam honorem, hinc ex caritate non ulciscitur suas iniurias. Regis autem et principis exemplum potenter movere solet. Si rex pedes iret, an non erubescerent servi equitare? Cum rex David fugiens persecutionem filii sui Absalom, pedes incederet, sic eum universus exercitus sequebatur ;?! et nos nihil movet Dei exemplum ? Diligite inimicos vestros. Hoc est proprium legislatoris nostri Christi dogma et singulare mandatum ; nullus enim ante Christum eorum qui populis legem tulerunt, tale dedere mandatum, nec Moyses quidem. Quare nostrum est hoc tueri dogma et hoc maxime profiteri. Sicut qui philosophiae antesignanis vel Platoni vel Aristoteli sunt addicti, magistrorum placita acerrime tueri satagunt et sustinere, sic nos christiani hoc maxime profiteri deberemus ob Christi honorem, ut inimicos diligere beneficiisque afficere pro viribus saConsulatu Honorii Augusti, vrr. 299-302. 19) Dt 4, 19. 20) Is 42, 8; 48, 11. Vulg.: Gloriam meum, ctc. 21) Cf. 2 Rg 15, 16-30. CINERUM 197 tageremus, pro malis bona rependendo ace vincendo in bono malum. ?? - Diligite inimicos vestros. Tanquam alter Moyses Dominus hodie videtur velle de petra durissima aquas educere.*? Quamvis enim cor nostrum fons sit amoris, erga inimicos tamen petra durissima est. Sed virga Moysi potuit de petra aquas educere; multo magis igitur virtus crucis Christi a nobis has aquas poterit obtinere. Et sicut Moyses eductos de Aegypto Ilebraeos post transitum maris Rubri duxit ad aquas Mara amaritudinis, quas tamen, immisso ligno, divinitus ex amarissimis dulcissimas fecit, ?* sic Christus nudius tertius eduxit nos de Aegypto, de servitute carnis et peccati; heri nos per mare Rubrum transire fecit, ubi, salvatis Hebraeis, perierunt Aegyptii :?5 Multi venient ab oriente .. . el recumbent . .. in regno coelorum ; filii aulem regni eicientur in lenebras exteriores ; ?? hodie nos ad aquas Mara amarissimas ducit praecipiens ut inimicos diligamus beneficiisque aíficiamus. Sed dulces has aquas facit lignum crucis Christi, ipsemet Christus crucifixus. Diligite inimicos vestros. Non unam tantum legis tabulam, sed ambas et integras voluit Dominus intra arcam reponi ; *? ita Dominus in sacrosancto hodierno Evangelio requirit a nobis geminum praeceptum caritatis tum erga proximum : Diliges proximum tuum, tum erga Deum: Alfendile ne iustitiam vestram faciatis coram hominibus, sed sit eleemosyna tua in abscondito, el Paler luus, qui videl in abscondito, reddel libi ;?8 vult ut benefaciamus, sed ad gloriam Dei, non pro vana gloria mundi et honore humano ut honorificemur ab hominibus. Qui diligit Deum et non proximum unam tabulam ponit in arca et saepe confractam, si non bene faciat propter Deum, sed propter mundi gloriam ; qui autem diligit proximum, sed amicum tantum, non inimicum, alteram ponit tabulam, sed confractam. Deus vero ambas requirit integras: ut Deum diligamus propter seipsum, proximum vero amicum in Deo et inimicum propter Deum. II. Diligite inimicos. Bequirit a nobis Christus perfectam caritatem. Voluit intra arcam reponi vas manna plenum usque ad sumibid. 14, 23-28. 26) Mt 8, 11-12. 27) Cf, Ex 25, 16. 21; 40, 18; Dt 10, 5. 28) Mt 6, 1. 4. quod si durum videatur, exemplum Christi facile reddet; h) quin amor Dei inseparabilis est a dilectione inimicorum Ex hac perfecta caritate multa bona oriuntur ; ex odio, e contra, multa mala, odium enim hominem constituit fiJium diaboli; hoc autem est opus salutaris i iustitiae, mum. ?? Qui non diligit inimicum propter Deum, non habet cor plenum caritate ; Deus autem totum cor requirit. Una cum tabulis legis posita fuit in arca virga divinae virtutis, qua fiebant miracula, quia sine virtute divina non potest servari divina lex. Virga autem illa magnó miraculo, arida cum esset siccaque, non tantum viruit et floruit, sed etiam fructus fecit, produxit amygdala;?? nec immerito amygdala, non autem persica aut alios fructus id genus. AmygdaIum enim offert dentibus orique insuavem duramque corticem, deinde suavem bonumque nucleum. Sic est virtus caritatis. Praecipit ut diligamus inimicos, durum est et insuave, sed si fiat, hinc nascitur amicitia, fit homo ex inimico amicus: ecce fructus suavis. Vitium autem sicut persicum est, prius dat fructum mollem atque suavem, sed deinde nucem asperam, duram, insuavemque cum amarissimo nucleo. Si inimicum odio prosequaris malisque aíficias vindicando iniurias, hinc mille sequuntur mala et saepe omnium bonorum, honoris et vitae ipsius amissio: ecce amaritudo infinita, quae modicum dulcedinis subsecuta est. Diligite inimicos vestros. Docet sacrosanctum hodiernum Evangelium quod qui renuit inimicos propter Deum diligere, eligit potius diaboli filius esse quam Dei, potius damnum perpetuae mortis in inferno quam mercedem aeternae vitae in paradiso, potius cultor idolorum esse ut Gentiles, quam cultor veri Dei ut fideles, potius similis esse diabolo quam Deo. Absit, absit a nobis, fratres, talis tantaque in nosmetipsos impietas, ut magis velimus esse filii, socii servique diaboli quam Dei. Diligile inimicos vestros. Praeceptum istud videtur mihi esse sicut virga Moysi, quae in terram proiecta conversa fuit in colubrum ; sed per caudam accepta iterum íacta est virga. *! Videtur praeceptum istud horribile primo aspectu, sed si a fine consideretur, profecto videbitur praeceptum esse salutaris iustitiae. Ego aulem dico vobis: Diligite inimicos restros. Divinae maiestatis suae imperio urget nos Christus ad diligendos inimicos. Quem autem non movet divinae maiestatis imperium num homo censendus est ? Persequebatur impius Laban lacob ira magna percitus ut eum CINERUM 199 occideret, sed quia apparens ei Deus in somnis iussit ne quid mali illi faceret, quamvis idololatra esset nec Deum verum cognosceret, abstinuit tamen ab omni iniuria. ** Te autem virum christianum non movebit Christi imperium, qui Christum tanquam verum Deum adoras et colis ? Multo peior eris homine idololatra ? Esau magno odio in Iacob furebat, nil tamen mali ei fecit. ne patrem suum contristaret molestiaque aíficeret. ? Reverentia patris retinuit impium Esau ne Iacob, quem -mortaliter oderat, occideret, et te non retinebit respectus et reverentia Dei, cuius filius est inimicus tuus sicut et tu, fraterque tuus est? III. Diligite inimicos vestros. Videtur carnalibus hominibus dominicum istud praeceptum servari difficillimum et impossibile. At quomodo impossibile censendum est id quod multi homines facere potuerunt ? Hoc fecit Iacob erga Esau, * Ioseph erga fratres suos, 35 David erga Saul, ?€ Stephanus erga Iudaeos ; ?? hi autem omnes nonnisi homines erant. Certissimum autem est quod Deus homini impossibilia minime praecipit ; hinc Christus ait: Tollite iugum meum super vos el discile a me, quia mitis sum el humilis corde, el invenietis requiem animabus vestris ; iugum enim meum suave est el onus meum leve. 33 Suave et leve est iugum Christi, sed humilibus imitatoribus Christi; superbis autem, quibus abscondit Deus mysteria sapientiae suae, quae parvulis revelavit, 3? asperum est et grave. Quod si naturae viribus impossibile videtur diligere inimicos, non est impossibile viribus gratiae divinae. Sed accidit nobis hac in re sicut accidit Gedeoni, cui cum in humana specie apparuisset Angelus Domini, iussit ei ut pro sacrificio Domini poneret supra petram carnes hoedinas et panes azymos. Quod cum fecisset Gedeon, tunc Angelus Domini tetigit virga, quam manu tenebat, carnes et panes eduxitque de petra ignem, qui universa consumpsit in ictu oculi, in flammaque illa Angelus in coelum ascendit atque disparuit. $?! Est procul dubio cor nostrum erga inimicos lapis durus ac frigidus, sed Angelus magni consilii, 9 Christus Deus in humana forma iubet ut super hanc petram ibid. 44, 1-45, 1 sqq. 36) Ct. 1 Rg 24, 1 sqq. 37) Ct. Act 7, 60. 38) Mt 11, 29-30. ad quod impellere nos debet imperium Christi, qui Deus noster est. Quod alii facere potuerunt sub lege antiqua, co magis fieri potest sub lege Christi, qui gratia sua nos adiuvabit ut hoc pracceptum observare possimus, eritque sacrificium nostrum Deo grntissimum, dummodo bona voluntate ipsi obtemperemus. Veri inimici implacabili odio persequendi, non hi visibiles sunt, ponatur sacrificium. Est autem amor erga inimicos sacrificium Deo gratissimum. Hoc tantum nobis faciendum est : habeamus voluntatem liberam ut in omnibus obediamus Deo, dicamus: Domine, tu praecipis ut diligamus inimicos nostros; age, volumus, proponimus hoc nos facturos, ut tibi morem geramus; sed nos non possumus ex lapide flammas ignis educere. Christus ipse virga divinae virtutis suae tanget lapideum cor nostrum et ex eo flammas ignis educet. Sic enim etiam Angelus ille, qui in humana figura apparuit parentibus Samsonis suasitque ut Deo sacrificium offerrent, positis supra petram carnibus sacrificii, ex petra illa magno miraculo eduxit flammam ignis totumque sacrificium consumpsit simulque cum flamma Angelus in coelum ascendit, ** quod quidem designat necessarium esse Spiritum Sanctum ut sacrificia nostra Deo sint grata, et quod Christus ipse futurus erat sacrificium Deo offerendum, uti nunc in Sacramento altaris offertur. Ad exequendum igitur hoc divinum mandatum id nobis faciendum est, ut, quod ex nobis est, prompta voluntate obediamus Deo velimusque in omnibus obedire, nam ut perficere possimus ipse vires suppeditabit et gratiam. Cum enim Deus aliquid faciendum praecipit, simul dat quae necessaria sunt ad exequendum praeceptum, sicut si rex mittat exercitum ad expugnandam aliquam civitatem, providet necessaria omnia. IV. Diligile inimicos vestros. Amor suapte natura dulcis est et suavis, odium vero insuave et amarum. Nos tamen palato male affecto similes sumus, cui dulcia videntur amara. Sicinsuavis et amarus videtur amor inimicorum, dulce autem et suave odium. Gratissimum erat audire : Odio habebis inimicum tuum. ** Sed, age, si naturali rationi consonum tibi videtur inimicos odio prosequi et persequi, dicas mihi: quisnam censetur tibi inimicus ? Qui odit et malo animo me persequitur malumque mihi desiderat et inferre satagit eL quaerit. Bene, sed, si ut in amicitia accidit, ita etiam in inimicitia accidat, ut sicut reperiuntur amici veri et etiam ficti falsique, qui veri sunt inimici, ita etiam reperiantur veri et ficti inimici, qui fingant et simulentur se inimicos, vere autem sint amici, quosnam magis odio CINERUM 201 haberes ? Veros inimicos. Et si ex veris inimicis quidam te parva odio prosequerentur parvamque iniuriam inferre quaererent, alii vero acerrimo odio maximoque in te affecti omnibus viis et modis insidiarentur tibi bonisque tuis, honori et vitae tuae domusque et familiae tuae, quos iudicas maiori odio habendos ? Utique posteriores. Nunc autem vide, homo: tu non habes inimicos tantum corporeos et visibiles, habes etiam incorporeos et invisibiles, non tantum homines sed etiam daemones: Non esí nobis collucialio, etc.; 4 quos putas acriores inimicos ? Si non insanis, daemones dices, qui acerrimo in nos odio sunt perpetuo armati, qui, si permitteret Deus, multo peius te tractarent quam Iob sanctum tractarunt.*5 Inimici corporales sunt ficti potius inimici quam veri; et si veri sunt, nonnisi parvum malum inferre tibi possunt; et sunt potius chirurgi qui infirmum ex ordine protomedici feriunt ferro et igne. Daemones autem maxima, infinita aeternaque mala inferre quaerunt et animae et corpori. Cur hos non acri odio persequeris? Cur morem geris ? Cur obedis et servis consentiendo tentationibus, suggestionibus eorum ? Mundus etiam acerrimus inimicus est salutis nostrae propter superbiam, avaritiam et luxuriam, quibus animas nostras perdere satagit suadens ut contra Dei mandata operemur. Cur hunc non odio habes ? Caro etiam nostra inimicissima est salutis nostrae, quoniam concupiscit adversus spiritum, ** nec nisi perditionem nostram quaerit; et tamen fovemus serpentem hunc in sinu nostro, diligimus acerrimum salutis nostrae inimicum. Imo, si verus inimicus odio habendus est, neminem magis odisse debet homo quam seipsum, nam «nemo vere laeditur nisi a seipso ». *? Nullum potest esse in mundo maius malum peccato, quod omnium est causa malorum et infinita aeternaque damna homini adfert. Descende, homo, mente et cogitatione in infernum, interroga epulonem illum damnatum 5? aut quemvis alium, quoniam innumerabiles ibi reperies quasi arenam maris, interroga, inquam, ut dicat tibi cur damnatus sit, quam ob causam talia tantaque mala patiatur. Dicet utique: ob peccatum meum. Sed non est peccatum nisi voluntarie. Homo igitur sibiipsi infinita mala infert, ininiani. Cf. P. Mannucclus Adagia, col. 1297. Est etiam titulus libelli S. Io. Chrysostomi, (P. G. 52, 460). 48) Cf. Lc 16, 19 sqq. sed InviIsibiles, idest daemones, qui maxlma et infinita mala animae et corpori inferre satagunt, et mundus, qui nd vitia alliciens animas perdere conatur; et nos Ipsi, qui mala nostra voluntate peccando, in causa sumus perditionis nostrac. Opera bona coram Deo facienda sunt, ut ipsi soli plaCcamus, non coram hominibus, nisi quando necessarium sit. Exemplo David deeemur quid nobis agendum sit, micus est et proditor propriae salutis veluti alter Iudas. ** Odio igitur habeat homo seipsum tanquam acerrimum propriae salutis inimicum, Si vitam salutemque cupit. V. Cum autem facis eleemosynam ... nesciat sinislra iua, etc.; 9" Cavete ne iustitiam vestram faciatis coram hominibus, ut videamini, etc. Cherubim in sancto sanctorum operiebant alis suis divinum propitiatorium. 5* Omne opus bonum Dei donum est et Dei gratiam meretur; sed abscondendum pro viribus est, ut secretum sit et soli Deo placere cupiamus. Animalia divina apud Ezechielem manus habebant, sed sub alis absconditas; ? manus autem opera significant. Seraphim apud Isaiam alis suis abscondebant caput et pedes suos; sex enim habentes alas, duabus velabant caput suum et duabus pedes, duabus autem volabant ; hoc autem significat quod non omnia opera nostra publice et coram hominibus facienda sunt, sed illa tantum quae necessaria sunt, alia autem abscondenda sunt, ut soli Deo pateant. Qui seraph est, qui divina caritate ardet, faciem operit ne cognoscatur, nam per faciem homo agnoscitur ; amat nesciri et pro nihilo reputari ; 5 abscondit etiam pedes, internas virtutes, maxime vero timorem Domini filialem et spem atque fiduciam in Deum tanquam in patrem. His enim veluti pedibus animus ad Deum graditur proficiendo de virtute in virtutem, donec videatur Deus deorum in Sion. ** Spiritualis autem profectus abscondendus est tanquam thesaurus, nam depraedari desiderat qui iter faciens per deserta latronibus plena, thesaurum publice portat. 55 Mundus hic plenus est daemonibus, hi sunt latrones qui spoliaverunt hominem descendentem ab Ierusalem in Iericho. 56 VI. Diligite inimicos vestros, etc. Animales homines, 5* qui non sapiunt quae sunt spiritus Dei, 55 sed pecudum more vivunt, divinum hoc mandatum impossibile, nedum difficillimum, existimant; sed ticanam, Romae 1596, pag. 564. Postea vero opusculum hoc inter spuria ipsius S. Doctoris umandatum fult. Cf. S. Bonaventurae Opera Omnia t. 8, Prolegomena cp. 3, pag. CIX. CINERUM 203 si impossibile esset, nullus hominum servare potuisset, quod tamen servavit Paulus, 9? servavit Stephanus, servaverunt lacob in Esau, Ioseph in fratres, David in Saulem et Absalonem. Et David quidem, cum fugeret persecutionem gravissimam Absalonis, Spiritu Sancto afflatus Psalmum composuit, qui ordine tertius est in Psalmorum libro tituloque insignitus est: Psalmus David cum [fugeret a facie Absalom filii sui, *" in quo quidem Psalmo docet Sanctus Vates quid agendum sit iis qui gravem ab inimicis persecutionem patiuntur, sicut ipse gravissimam patiebatur a filio. Fuit plane persecutio illa gravissima, quoniam absque ulla causa pater persecutionem mortalem sustinebat a filio quem impense diligebat, quem nihil laeserat, cui crimen fratricidii remiserat in gratiamque pristinam receperat, € et tamen illum videt contra se infernalibus furiis armatum, ut ipsum simul et regno et vita privaret, congregato ex universo Israele copiosissimo exercitu, ?? tanquam acerrimus inimicus. Quaenam vel excogitari potest gravior et acerbior persecutio ? Nunc videamus quid sanctus rex faciat : fugit a facie filii persecutoris, prudenter declinat immanem persecutionem ; sic Iacob fugit a facie Esau, 9! sic saepe David fugit et declinavit persecutionem Saul. Secundo, tribulationem persecutionis accipere de manu Dei; sic enim fecit idem David cum fugeret a facie Absalom : occurrit ei servus inimicus, Semei de domo Saul, regemque multis iniuriis affecit ; persequebatur enim illum proiciendo in eum terram et lapides ac vocando virum sanguinum et virum Belial, ** idest crudelem tyrannum, inimicum Dei et hominem diaboli. Rex autem patienter ferebat, cumque servi regis vellent vindictam de eo sumere, prohibuit dicens : Dimittite eum ul maledicat, Dominus enim praecepil ei ..., dimitlile eum ul maledical iuxta praeceplum Domini. 95 Sic sanctus Iob de manu Domini omnia suscepit, *6 sic Christus : Calicem, quem dedil mihi Paler, non vis ut bibam illum ? *? Qui ex iudicis sententia a ministro iustitiae vel equuleo torquetur vel flagellis caeditur vel ad patibulum et extremum supplicium ducitur, si vir sanae mentis primae hom. huius Feriae, pug. 176. cum gravem persecutionem ab inimicis patimur: a) prudenter declinanda persecutio, si possibile , sit, b) sed accipienda simul de manu Domini, quia inimicus instrumentum Dei est; €) cnusas perseculionis si qvae sint perquirere, d) et si nliquod peccalum cx parte nostra inveniatur, Deus primo placandus est cei rogandus ut liberet nos 2 tribulatione, et firmlter in co contfidendum; €) non vindictam dc inimicis appetere sed Deo relinquere, est, non irascitur contra ministrum iustitiae, scit enim quod ille ex iudicis mandato agit, quaecunque agit. Sic ait David: Dominus praecepit illi tanquam iudex ministro iustitiae. Tertio, in Psalmi initio dicens : Domine, quid multiplicati sunt qui tribulant me, etc., *9 ostendit quod ei qui incidit in tribulationem persecutionis faciendum est sicut ei qui incidit in infirmitatem : perquirendae sunt morbi causae ut, illis remotis, salutem consequatur. Sic examinanda diligenter est conscientia et videndum si qua est causa in nobis talis tantaeque tribulationis; nam Deus persecutionem illam Davidi permisit propter peccatum adulterii et homicidii. 99 Sic «nulla nocet adversitas si nulla dominetur iniquitas ». " Quarto, inventa causa tribulationis peccato aliquo, placandus nobis Deus est sperandumque in divina misericordia : Tu autem, Domine, susceplor meus es, gloria mea et exallans capul meum; ?* orandus est Deus ut liberet nos ab omni tribulatione: Voce mea ad Dominum clamavi, et exaudivil me de monte sanclo suo. * Sic mitigantur et soporantur animi passiones ut vix sentiant persecutionis acerbitatem, ita ut ardeat rubus et non comburatur ?! et iuvenes fideles in medio fornacis flammas non sentiant. ?* Soporatur Ionas in maxima tempestate ** et dormit Christus in navi, quae periclitatur in mari: "* Ego dormivi et soporatus sum, et exsurrezi, quoniam Dominus suscepit me ; *? nullam passus sum laesionem ab inimicis, etsi tanquam dormiens nihil contra eos agerem vel machinarer ; spes enim firma in Deo aufert ab animo timorem omnem (tcu 8 omnium quamvis potentissimorum inimicorum : Non timebo millia populi circumdantis me. ** Hinc alibi ait: Dominus illuminatio mea el salus mea; quem timebo? Dominus proleclor vilae "meae ; a quo trepidabo ? ... Si consislanl adversum me castra, non limebit cor meum ; si exurgat adversum me proelium, in hoc ego sperabo. ?? Quod, iniuriis acceptis ab inimicis, quieto animo vindictam minime quaeramus vel appetamus, sed relinquamus Deo; ipse vindictam sumet de inimicis nostris : Quoniam iu percussisti omnes adversantes mihi, in maxilla denles peccatorum conírivisti. 9 Sic miraculo sumpsit (P. L. 78, 57); Missale Rom. Feria Sexta post Cineres, Postcommunio. 71) Ps 3, 4. CINERUM 205 vindictam de Absalone, quem capillis suspendit in quercu tribusque lanceis ipsius cor per manum Ioab transverberavit ; * sic : Domini est salus, el. super populum luum benedictio tua. *. Quare docet in Psalmoisto SanctusVates modum quo servandum sit divinum praeceptum, praecipue dicens quod Dominus est qui dat virtutem ad servandum; hoc est enim : Ego dormivi el soporatus sum, el exsurrezi, quoniam Dominus suscepil me, sive suslenlavil me, 9 virtutem dedit mihi nedum ne inimicos odio haberem, sed ut diligerem. Et fructus ostendit observantiae huius mandati, quae est consolatio in medio tribulationis et salus ab omnibus inimicis. Sic Christus hodie praemia promittit diligentibus inimicos : Ul silis filii, etc., pater enim filios salvare cupit et consolari, non perire per manus inimicorum. qui virtutem dabit ut praeceptum hoc adimpleamus et mercedem pro meritis retribuet. Tribulatio probat elecitorum virtutem, sed et gaudium parat, sicut cernimus in Beatissima Virgine.

CHAPTER 4. Sabbato Post Cineres

I. Sunt iusti in hoc mundo sicut aurum optimum, cuius tum veritas tum perfectio igne, mallei incude ab aurifice in fucina probatur. Sic Deus tentavit Abraham, sic tentavit Iob, * sic omnes electos suos. Haec est navis quae hodie in medio mari iactatur magnis fluctibus. ? Sic semper Ecclesia in mundo hoc passa est persecutionum procellas, sicut et ipse Christus et etiam eius Sanctissima Mater Maria Virgo, cum a sancto Simeone dictum fuit: Tuam ipsius animam pertransibit gladius. * Sed sicut post tenebras oritur lux, post noctem dies, post hiemem ver, sic iustis post tribulationes succedunt gaudia. Christus, post passionem et mortem, resurrexit in gloria ad vitam sempiternam; sic Beatissima Virgo, post vitae huius miserias, ad paradisi gloriam assumpta fuit ;* sic navis evangelica hodie, post procellas per totam noctem perpessas, adventante die fruitur magna tranquillitate ex praesentia, gratia et virtute Christi. ? Cum sero esset factum, erat navis in medlo mari et lesus solus in terra. Ef vidit discipulos suos. laborantes, etc. II. Video hodie arcam Noe in medio aquarum diluvii fluctuantem, ? video navim lonae in mari periclitantem, !?! video navim 2, 35. 5) Ct. ibid. 24, 26. 6) « In Sacris Litteris, nit alibi S. Auctor, nibil! operte legimus de transitu B. Virginis nec de gloriosissima ipsius in coelum assumptione ». Mariíale. In Assumptionem, sermo secundus, pag. 590. Sed « Ecclesia, ex divinn inspiratione ct afflatu Spiritus Sanct! mota fuit ad celebrandam... mirabilem gloriosamque assumptionem B. Virginis in coelum in animan simul ct corpore, cum tamen nihil horum legatur in Scripturis Sanctis ». Ibid. In Conceptionem 1mmaculatam, sermo 11, pag. 498. 7) Cf. Mc 86, 51. 7, 17-18. 10) Ct. Ion 1, 4. " , 1 PEG ; i, non Sicut arca Nnvis evangeSalomonis navigantem.!! Erat navis in medio d , 29. nea süucubus foederis Domini in medio Iordanis fluminis, cuius tunc aquae in agitata figura est Ecclesiae durissimam glaciem conversae erant factaeque veluti montes crystalli, ? sed : Erat navis in medio mari, ait Marcus; 13 Nayicula... in medio mari iaclabalur fluctibus, erat enim contrarius venlus, inqduit Matthacus;* Mare aulem, vento magno flante, exurgebat, inquit Ioannes.!5 Navis autem haec Sanctam Ecclesiam designat, quae est arca Noe, arca salutis, extra quam vera salus esse non potest, 15* Aliquando autem in Divinis Scripturis symbolo ac hieroglyphico p ie navis ipse Christus designatur, veluti cum Salomon ait: Tria mihi difficilia sunt et quartum penitus ignoro : viam aquilae in coelo, viam colubri super petram, viam navis in medio maris el viam viri in adulescentula.!* Ubi quattuor proponit praepostero ordine mirabilia Christi mysteria : viam aquilae in coelo, mysterium ascensionis Christi in coelum; viam colubri super petram, mysterium resurrectionis, cum Christus, dimisso veteri mortalitatis spolio, renovatus surrexit immortalis ; viam navis in medio maris, mysterium passionis, et viam viri in adulescentula : no^7ya 733 Tr. viam viri in virgine. Navis est Christus iactata fluctibus in passione ; haec est navis Ionae quae periclitabatur in mari. Sed adhuc etiam Sanctissima et Beatissima Virgo in Sacris ea etiam Litteris navis est appellata. Salomon enim fortem illam mulierem Pee tantopere collaudatam navim appellat dicens: Facta est velut navis institoris de longe portans panem suum. !9 Laudes autem illae nonnisi Sanctissimae Virgini vere convenire possunt, nam ait : Multae filiae congregaverunt sibi divitias, tu supergressa es universas; ? sola Virgo omnes animas vincit spiritualibus divitiis virtutum et meritorum coelestium. . In huius mulieris, quam prius virginem Matrem Christi dixerat, quae specialilaudem canticum componit viginti duorum versuum iuxta viginti urata cb figurata fult duas litteras hebraici alphabeti, *? singulos versus incipiens a singulis P5; "^" 14. Vulg.: Quasi navis, etc. 19) Ibid. vr. 29. Sicut enim nnvisilln facta fuit in litore orientall mnris Rubri, sic B. Virgo formnta fuit naturali generatione, litteris, ut ostenderet quod Beata Virgo omnes implevit virtutum numeros omnique laude digna est. Hanc navim vocat: Facía esi velul navis mercaloris, de longe portans panem suum. Haec est navis Salomonis de qua legimus : Classem, hebraice navim, fecit rex Salomon in Asiongaber, quae est iuxia Ailalh in litore maris Rubri, in terra ldumaeae; misitque Hiram in classe, sive navi illa servos suos piros, naulicos el gnaros maris cum servis Salomonis. Qui cum venissent in Ophir, sumptum inde aurum quadringentorum viginli talentorum | detulerunt ad regem Salomonem. ? Navis quae, peracta trium annorum navigatione una cum navi Hiram, attulit Salomoni aurum, argentum, dentes elephantorum, sive ebur, simias et pavos.?* Haec autem nisi mysteriis plena essent, non utique tanta cum diligentia, Spiritu Sancto dictante, Divinis Litteris demandata essent. III Navis igitur ista formata est in terra Idumaeae, in terra Esau, ? qui dictus fuit Edom,^* rufus. Edom autem et Adam hebraice idem est.?5 Formata fuit humana generatione ex progenie Adami per naturalem viam ex copula matrimoniali, sed formata in litore maris Rubri, cuius quidem duplex litus legimus in Divinis Litteris : unum quidem quod terminus est terrae Aegypti, ubi Pharao cum universo exercitu suo persecutus fuit populum Dei, quem captivum tenuerat; alterum ex parte sacri deserti, versus terram promissionis, ubi populus Dei, demerso Pharaone cum universo exercitu suo in mari Rubro, ?*? liber ab omni illius potestate et metu summa cum exultatione cecinit canticum Domino : Cantemus Domino, gloriose enim magnificatus est, equum el ascensorem proiecit in mare.?* Quod canticum etiam Maria soror Moysi, facta princeps et dux omnium mulierum, cum omnibus illis cecinit Domino. ?* Sicut autem mare Rubrum in Divinis Litteris significat sacramentum Baptismi,?? ita duplex istud litus significat statum peccati originalis ante Baptismum, cum homo adhuc est sub potestate diaboli, et statum gratiae SpiNm 24, 18. 24) Cf. Gn 25, 30; 36, 1. 28) Nam: Edom QN, Adam IDE 20-21. 29) Ct. 1 Cor 10, 2. POST CINERES 209 ritus Sancti post Baptismum, cum liber a potestate diaboli factus est filius Dei et templum Spiritus Sancti. ; Navis autem ista non in litore Aegypti formata dicitur, sed in altero, in litore deserti versus terram promissionis; ibi enim erat terra Idumaeae. Hoc igitur mysterium est immaculatae conceptionis Beatissimae Virginis, cuius fundamenta sunt in montibus sanctis *? ex lapidibus pretiosis, sicut fundamenta templi Salomonis?! et fundamenta civitatis Ierusalem omni lapide pretioso ornata.3* Fuit enim magno miraculo sine peccato originali concepta, sicut cum synagoga pervenit ad mare Rubrum, magno miraculo, virtute divina apertum fuit mare ut illa transiret, 9 et sicut cum arca Dei pervenit ad Iordanem, constitit magno miraculo fluxus illius donec ipsa transiret. * Sic tabernaculum Domini non in Aegypto factum fuit, sed in sacro deserto, habens bases argenteas ;?5 hoc est quod navis ista formata est in litore maris Rubri, in terra Idumaeae et formata ín Asiongaber... iuxia Ailalh: interpretatur autem Asiongaber consilium; ny 35 enim Hebraeis consilium significat, 233?* autem virum fortem atque robustum. Sic Beatissima Virgo in sua conceptione plena fuit omnibus donis Spiritus Sancti, inter quae praecipua sunt consilium et fortitudo, quae rara admodum sunt in mulieribus. IV. Et formata, inquit, iuxia Ailatlh. Hebraice est m*5w, sed si, eadem manente dictionis substantia, legatur cum aliis punctis mw. significat divinam fortitudinem; sic enim David vocat Deum hebraice TYXYSSN, fortitudo | mea, divinitas eliam mea ; $$ nam Deus ob fortitudinem et potentiam dicitur os, potens ; cum primis autem punctis significat planitiem, convallem, cervas.3? Sic Beata Virgo concepta fuit plena 21-22. 34) Cf. Yos 3, 14 sqq. 35) Cf. Ex 26, 19-25; 36, 23-24. 36) Ms.: nxyy. 37) Ms.: 23. 38) Ps 21 (hebr. 22), 20. 39) De variis significationibus hulus vocis cf. Sanctes Pagnini Thesaurus Linguae Sanciae sub radice : o. "y sed immncettlafn conceptione, quia divino mirnculo nb originali peccato prneservntn, omnibus donis cet gratia Spiritus S. repleta qua nequent sub Dco maior intelligi. ldeo ab exordio vitae suae perfecta fuit in exercitio potentiarum animne et virtutum, et perfectissima caritate praedita et omnium virtutum meritis cumulata, digna quidem ut Deus ipse ea homo fieret. gratia Spiritus iuxta divinam potestatem, ut «ea puritate niteret qua nequeat sub Deo maior intelligi ». ??* In hac navi Hiram, quodest vivens, 1, excelsus, Q^, *? idest Deus, qui est vere vivens, excelsus, posuit nautas gnaros maris, nautas optimos, potentias animae omnibus virtutibus praeditas. Hinc prima navigatione in Ophir navis ista attulit Salomoni quadringenta viginti talenta auri. In prima sua aetate Beata Virgo virtutum actibus magnum acquisivit thesaurum meritorum, unde Angoelus salutans eam in annunciatione gratia plenam dixit. * QGratiac autem plenitudo perfectionem caritatis importat cum perfectione ceterarum coelestium virtutum. Hoc est quod in hac navi prima sua navigatione magnam auri copiam videmus quadringenta viginti auri talenta. Est autem talentum massa auri magna adeo quod ex uno tantum auri talento factum fuit candelabrum aureum cum septem lucernis in tabernaculo Domini. *? Quod autem videmus hic numerum binarium decuplicatum et quartenarium centuplicatum, mysterium est perfectionis geminae caritatis ; utraque erat decuplicata perfectissima; virtutum autem cardinalium merita centena erant : Quod cecidil in terram bonam... in corde... optimo... orlum fecit fructum centuplum. ** Deinde in navigatione trium annorum attulit Salomoni ex Ophir, ex India, aurum divinae sapientiae, argentum divinae intelligentiae, ebur divinae continentiae, simias imitationes omnium divinarum exemplariumque virtutum, pavos omnium virtutum ornamenta. Ibat autem cum hac navi navis Hiram: semper Mariam concomitabatur gratia Dei vivenlis excelsi Angelorumque custodia. O navis! Facta est velut navis institoris de longe portans panem suum ; Ave, gratia plena. '* Haec navis est evangelica, in qua hodie primo reperiuntur omnes Apostoli Christi, et tandem ipse Christus ascendit in hanc navim. ** In Maria ante incarnationem erant omnia dona Spiritus Sancti, omnis gratia Dei, et tandem ipsemet Deus hanc navim per incarnationem ascendit. 39*) S. Anselmus De Conceplione Virginis el peccalo originalis, cp. 18, (D. L. 158, 451). POST CINERES 211 V. Ascendit autem Christus in hanc navim dum esset in medio mari, in cursu vitae suae: dum in aetate esset adulta Beata Virgo, Filius Dei in ea incarnatus fuit. Et tunc quidem iaclabatur fluclibus navis ista, cum Christus in eam ascendit ; nam, cum audisset Angeli salutationem insolitam, lurbala esl, ** et cum etiam desponsata fuisset a parentibus viro Ioseph, *? multis navis ista fluctibus iactabatur, quoniam cupiebat perpetuam virginitatem spiritu et corpore servare ut sancía esset et corpore eli spiritu. *8 Navis in medio mari iactabatur magnis fluctibus : magnas in hoc mundo Virgo SancLlissima passa est angustias, passa tribulationes, quando a viro inventa gravida fuil, *? quando non eral eis locus in diversorio, 5" quando fugere in Aegyptum opus fuit, 5" quando tribus diebus Christum ' dolens quaesivit, 5? quando in Christi passione et morte gladius doloris pertransivit animam ipsius. 5 Sed postea in Christi gloriosa resurrectione cessavit procella, omni repleta consolatione fuit. Et tandem pervenit in lerram Genesareth navis ista; * interpretatur autem Genesar paradisus, sive hortus principis, ubi Christus agnoscitur, ubi adoratur, ubi dicitur ei: Vere Filius Dei es, 55 ubi ipse omnem sanat languorem el omnem infirmilalem : ** tandem Beata Virgo assumpta fuit in coelum, in paradisum Dci, ubi videtur et adoratur ab omnibus Christi divinitas, de qua ipse hodie ait: Ego sum, nolite timere, 5? ubi Christus nullam sinit esse infirmitatem, nullum languorem vel animae vel corporis. O mirabilis navigatio cincta miraculis! In principio huius navigationis Christus*operatus fuit miraculum multiplicationis quinque panum ac duorum piscium, 5? in medio ambulat ipse supra mare 5? quasi levissimum lignum, levissima navis, imo avis quae aquis delectatur, et Petrum etiam ambula,e facit magno miraculo supcr aquas ; 5? sedat fluctus maris, cessare facit contrarios ventos, facit tranquillitatem magnam et in fine in terra Genesareth omnem sanat languorem et infirmitatem. Sic Beata Virgo mirabilis fuit navigationis vitae Io 19, 25-27. 54) Mc 6, 53. 55) Mt 14, 33. 56) Ibid. 9, 35. 57) Mc 6, 50. 58) CI. Ibid. vrr. 41-44. 59) Cf. ibid. vrr. 48-49. 60) Cf. Mt 14, 28-31. Et tamen multis tribulationibus exngilata fuit in maternitate sun ct In passione Christi, sed tandem repleta etiam consolatione in Christi resurrectione et in sun propria assumptione gloriosn. Vita vero mirabilis, in principio, in decursu et in fine semper plena miracuiis! suae in principio, in medio, in fine: in principio per immaculatam conceptionem miraculo factam ac sanctam eius nativitatem ; in medio per mirabilem Christi conceptionem in eius utero, nativitatem et educationem ; in fine per eius in coelum assumptionem et glorificationem aeternam. O navis mirabilis, o navis summe insignis ! VI. Erat navis in medio mari. Quandiu in hoc mundo mansit Beata cutie ed Virgo non duxit vitam in otio, sed in laboribus. Sic Salomon probata tende forti muliere dicit quod : Panem oliosa non comedit, ** et navis o M a ista hodie laborabat in medio mari : Vidit eos laborantes in remigando, precede erat enim contrarius ventus. ** 'Tentabatur etiam Virgo Sanctissima a diabolo sicut tentatus fuit Christus, * et persecutionem patiebatur a mundo sicut et Christus ; navis enim in medio mari patiebatur hodie tum ab undis aquarum tum a ventis. Aquae multae populi multi, *4 venti autem contrarii sunt spiritus maligni; sed laborabat navis in remigando virtutum amore, odio vitiorum, contemptu mundi, amore Dei, spernendo terrena, desiderando coelestia, habens tanquam Seraph sex alas. 55 Seraph erat eius caritas, sed alae sex aliae virtutes: alae supremae, fides et spes; alae mediae, prudentia et iuomnes supera- Stitia; alae infimae, fortitudo et temperantia. Hae virtutes remi etait erant huius navis, remigatores vero intellectus et affectus concupiomnibus vir- Inga : fRiIM : : : : "n . tutibus et iO SCibilis et irascibilis, animae vires cordisque passiones. Navis inferius potentiis ?nloptime clausa ne infernae aquae ingrederentur ad eam submergendam, sed superius versus coelum tota aperta. Sic Sanctissima Virgo non mundum aut ea quae in mundo sunt diligebat, quoniam : Omne quod esi in mundo est concupiscentia carnis, etc.; ** Mundus totus in: maligno positus est ; ** sed Deum diligebat ex toto corde, anima, mente et viribus suis. 9? Eral navis in medio mari et Iesus solus in terra. Non fuit Beata Virgo in mundo hoc sicut Christus, qui semper a primo instanti consermo 51, cp. 3, pag. 263; Lud. Cnelius Lect. Antiq., lib. 26, cp. 23, col. 1464. Aquas SS. Patres communiter interpretantur populos. Cf. S. Augustinus In Apocalypsim, hom. 13, (P.L. 35, 2441); In Psalmos, ps. 17, Ibid. 36, 150; S. Gregorius M. Moralium, lib. 17, cp. 21, ibid. 716, 25, et alit. 65) Cf. Is 6,2. 66) 1 Io 2, 16. Vulg. : Concupiscentia carnis est. * — o — — —— NN POST CINERES 213 ceptionis suae fuit beatus, non tantum viator, sed etiam comprehensor videns Deum facie ad faciem ; ** non sic Beata Virgo, sed viatrix fuit, hinc solus Iesus in terra. Eral autem navis in medio mari, fluctibus iactata, cum tamen tota sancta esset: T'ola pulcra es, amica mea, el macula non est in le ; ^" Reddet ei bonum etl non malum omnibus diebus vitae suae. *! Cur ergo tribulationum fluctus passa est in huius mundi mari ? Utique ut meritorum thesauris multo onustior perveniret in coelum. Huius enim mundi tribulationes cum patientia propter Deum et propter iustitiam latae, mercimonia sunt optima, quae in coelo optime carissimoque pretio venduntur: Beali qui perseculionem patiuntur propler iustitiam, quoniam ipsorum esi regnum coelorum... Merces vesira magna est in coelis. "? Hinc navis haec in medio mari iaciabatur fluclibus ; ob id electos suos Deus in mundo hoc multis tribulationibus afficit, sicut et maxime omnium Filium suum affecit : Humiliavit... usque ad mortem, morlem autem crucis ; propter quod ... exallavit illum el dedil illi nomen quod est super omne nomen. ? Hinc cum alias navis haec Petri passa est in mari procellas, ipse quoque Christus erat in navi, unde surrexit postea et imperavit venlis ac mari factaque fuit tranquillitas magna. ^ II. ALIA HOMILIA Erat navis in medio mari el Iesus solus in terra. Et vidit eos laborantes in remigando, erat enim conirarius ventus, ctc. ! I. Ecce arca Noe in medio aquarum diluvii,? Ecclesia Christi, qui est verus Noe, vir iuslus alque perfectus ; ? navis enim haec Ecclesiam significat, cum in ea essent omnes dilectissimi et electissimi discipuli et Apostoli Christi. Et mirum quidem est quomodo navis haec in medio mari iactatur magnis fluctibus. Si Ecclesiam electorum Dei significat, piosa est in coelis. 73) Pnil 2, 8-9. Vulg.: Donavit illi nomen, etc. 74) ML 8, 23-26. 7, 17 sqq. 3) Ibid. 6, 9. Et si non beata, sicut Christus, fuit tnmen sanctissima, sed tribulationibus vehementer nfflicta, ut onustior fieret meritorum thesauris. Navis haec evangelica, Sicul etiam arca Noe, Ecclesiam clectorum designat, quam Deus sinit fiuctibus impceti, scd non naufragium pati. Christus eam periclitari permittit ut discipuli, viso miraculo, clarius divinitatem cius agnoscerent etinliac fide rnagis firmarentur. ut vere significat, cum in Divinis Litteris legamus quod, quando electus Dei populus ingressus fuit in mare Rubrum, aquae in durissimam glaciem consolidatae fuerunt et factae in duas partes, magno relicto spatio intermedio veluti duo altissimi muri, imo montes maximi ex crySstallo, * quid, quaeso, est hoc ? Ibi tanta securitas et hic tale tantumque periculum : Eraí navis in medio mari et iactabatur magnis fluctibus. Nunquid carior fuit Deo synagoga Moysi quam Ecclesia Christi ? Imo tres pueros electos ab impio Nabuchodonosor rege Babylonis in fornacem ignis ardentissimi iniectos, nec ut tangeret quidem eos flamma permisit Deus, 5 et leonibus ora obtusit ne tangerent sanctum Danielem in illorum lacum proiectum ; * nunc autem sinit periclitari in mari duodecim Christi Apostolos ? II. Sed si periclitari sinit, non tamen perire, nam Iesus manens in terra solus, absque omni periculo quoniam Deus est Scadai, *qU), " sibi NE solus sufficiens et nullius egens, nihil mali pati potens, vidil tamen eos laborantes in remiqando, sinit eos periclitari corpore ne spiritu perirent, sed multo magis salvarentur. Ad salutem enim fides viva, vera atque perfecta necessaria est in Christum, quae sine cognitione divinitatis Christi stare non potest; Christi enim divinitas fundamentum est fidei, Dominus autem voluit ut clarius divinitatem suam agnoscerent ipsius discipuli; hinc operatus fuit miraculum multiplicationis quinque panum ac duorum piscium. * Sed quia ex miraculo illo non probe Apostoli divinitatem Christi agnoverunt, nam, ut hie Marcus dicit: Non... intellexerunt de panibus, eral enim cor eorum obcaecatum, ? hinc hodie voluit ut praesenti miraculo divinitatem hanc agnoscerent, dum eum vident supra mare ambulantem, Petrum etiam super aquas ambulare facientem, suo impeiio fluctus et procellas maris sedantem et tandem in terra multa miracula operantem.,? Unde ex his agnoscentes Christi divinam virtutem, adoraverunt eum dicentes: Vere Filius Dei es,''* cognoverunt eum verum esse Messiam, sicut Nathanael ait : Rabbi, lu es Filius Dei, lu es rex Israel. * Ad hoc igitur fluctibus tribulationum nos Deus laborare 16*) Mt 14, 33. 11) Io 1, 49. POST CINERES 215 permittit, ut divinam eius virtutem magis agnoscentes in virtutibus proficiamus et spiritu perfectiores efficiamur. Vidit eos laborantes in Temigando. Vidit, quoniam Deus erat, alioquin videre non potuisset eo quod nox erat obscura, erant magnae tenebrae et ipse erat in ferra, navis autem in medio mari. Posset nos Deus periculis omnibus superiores facere, sicut hodie Petrum, ac ab omni periculo immunes, sicut Hebraeos in medio maris Rubri ; sed tunc nec Deum nec nos ipsos cognosceremus. Deus autem utranque a nobis exigit cognitionem ; hinc permisit hodie navim periclitari et Petrum super aquas ambulantem mergi ut clamaret : Domine, adiuva. '? Sic in tribulationibus nostris nobis recurrendum ad Deum est. I1I. Era! navis in medio mari, ubi innumera sunt pericula, unde iaclabalur fluctibus. Sunt autem in mari praecipue tria periculorum genera : primum est tempestatum, spirantibus ventis contrariis; alterum est scopulorum et maxime occultorum, in quibus saepe franguntur naves; tertium est piratarum, qui navigantes praedantur, capiunt, ducunt captivos bonisque omnibus privant. Sic nos quidem in praesenti statu habemus tres inimicos: carnem nostram, in qua latent scopuli vitiorum et concupiscentiarum, quae nascuntur ab amore proprio; mundum suis persuasionibus et dissuasionibus, benedictionibus et maledictionibus, verba enim movent animos sicut venti mare, mundus autem nunc dissuadet viam "virtutis in frequentia Sacramentorum, orationibus aliisque pietatis operibus, nunc vitia aliorumque hominum communem vitam sequi persuadet, nunc nos laudat, nunc vituperat, nunc benedicit, nunc maledicit, eiusque verba venti sunt mare animi nostri moventes navique virtutis tempestatem facientes ; tandem daemones omnes salutis nostrae inimici tanquam piratae sunt vigilantissimi et expertissimi, navigationem nostram insidiantes. Et in mari quidem nostrae huius navigationis omnia haec pericula simul semper et ubique sunt. Et nos, o fratres, nautae sumus dormitantes, veluti in securissimo portu, ubi nullus sit metus nullumque periculum, manentes? O nautae stulti! navigare per procelDeus tribulationes permittit quo melius nos 1psos et Deum ngnoscamus. Triplex est Benus tentationum, quac nos exagitant: ex carne noSstrn, cx mundo et ex diaholo; ct maxima vigilantia opus cst magnaque labore contra tot pericula et insidias, Si salvari volumus; Spirituale quoque viaticum sumere. losissimum mare in magna tempestate, inter Scyllam et Charybdim, 13 inter innumeras piratarum insidias, et dormitare ? Erat navis in medio mari et iactabatur fluctibus ; vidit eos laborantes in remigando. Non dormiebant, non otiabantur Apostoli; vigilabant, laborabant, remigabant. Sic nobis agendum est, opus nobis est remis et velis navique integra ac multo labore, si salvari volumus et assequi portum salutis. Ad terram Genesareth applicuerunt Apostoli, ad principis paradisum; hic portus est quo tendimus. Constructa arca Noe, primo omnium mandavit illi Deus ut cibos victui necessarios in arcam inferret; * sic ad navigationem nostram viatico opus est, cibis spiritualibus verbi Dei, sanctarum meditationum, maxime vero sacramenti Eucharistiae, qui panis coelestis est; deinde alia navigationi necessaria providenda sunt: vela, malus, funes, remi, acus in pyxide, clavus et similia. * Incidit in Scyllam qui vult vilare Charybdim », de quo cf. S. Laurentius a Br. Quadragesimale Primum, not. 80, png. 289. 14) Cf. Gn 6, 21.

CHAPTER 5. Dominica Prima Quadragesimae

I. Simplex! purusque et mansuetus agnus in vasta silva hodie impetitur a fero, crudeli ferocissimoque leone et voracissimo lupo sub ovina pelle? quaeritque pessima ista fera illum capere, occidere et devorare. Et tamen, mirabile dictu ! cognoscit agnus lupum atque leonem sub aliena veste, nec fugit timore concussus, sed forti animo tanquam fortissimus leo stat intrepidus seipsumque defendit nihilque offensus offendit et vincit inermis. Agnus est Christus: Ecce Agnus Dei,? lupus leoque diabolus: Videl lupum venientem; * Adversarius vester diabolus tanquam leo rugiens circuit quaerens quem devoret. 5 Agnus solus in silva impetitur a leone: Ductus est Iesus in desertum a Spiritu, ul tentarelur a diabolo... el accedens lentator dixit illi. 5 Pugnat agnus cum leone et vincit: Superata omni tenlattone, ?. accesserunt Angeli et ministrabant ei. ? Sed vincit quoniam ille agnus est, qui habet oculos seplem et cornua septem, qui sunl sepliem spiritus Dei,? qui simul et agnus et leo est: Vicit leo de tribu luda, radix trariis: terra et coelo, aqua et igne, ortu et occasu, nquilone et austro, luce ct tenebris, nocle el die, frigore el calore, neslale et hicme; nec quicquam reperiri potest quod non habeat suum contrarium, a quo bellum perpetuum damnaque patiatur : divitiis nocent fures, metallis aerugo, pannis tinea, lignis vermes a quibus corrodunlur, segclibus rubigo, gregibus lupi. Sic in mundo spirituali Sanctae Ecclesiae continua pugna cst inler carnem et spiritum, vitia ct virtutes, peccatum ct gratiam, Deum ct diabolum, Christum ct salanam. Hinc hodie ductus est in descrtum a Spiritu, ut tenlaretur a diabolo, diro ntque ferissimo humanl generis hoste. Sed sicut sol vincit omnes tencbras terrae, sic Christus omnes vicit diaboli tentationes. Nos tamen videbimus hodie causam unde motus diabolus Christum tentarit, ostensuri quod summa fuit Christi dignitas ct nobilitas, unde invidia dinbolus erumpebat. Haec enim solet esse auri aerugo, ligni vermiculus, panni cuiusvis tinca ». 2) Cf. Mt 7, 15. Vulg.: Iesus ductus est. . . dizit ei. 7) Lc 4, 13. Vulg.: Consummata omni tenlationc. Septem, ctc. Exhibentur hodie singulare certamen ct gloriosa victorin Christi. David." Beati qui cum Christo legitime certant, ut coronentur corona gloriae reportantes palmas victoriae. Ductus esi lesus in deserlum a Spiritu, ut tentaretur a. diabolo. Et cum ieiunassel quadraginía dicbus et quadraginta noclibus, postea, ctc. !! Il. Adam primus homo, mox ut formatus fuit a Deo, ductus Sieut Adam. fuit in paradisum: Formavit... Dominus Deus hominem de limo ereatus a m4 ferrae el inspiravil in faciem eius spiraculum vilae, el faclus es! homo Mattis in animam viventem. Plantaverat autem. Dominus Deus paradisum voluptatis a principio, in quo posuit hominem quem formaveral ; ? et iterum : Tulit... Dominus Deus hominem el posuit eum in paradiso voluptalis, ul operaretur el custodiret illum, 5 idest paradisum custodiendo et conservando illum sibi per divini praecepti observantiam; nam statim subiungitur: Praecepitque ei dicens : De omni ligno paradisi comede; de ligno autem scientiae boni et mali ne comedas ; in quaublasatana CUnqUe enim die comederis ex eo morte morieris. * Quia vero ibi Adam siue a diabolo tentatus et victus divinum praeceptum transgressus fuit paradisumque et sibi et nobis perdidit, '!5 propterea hodie Christus ducitur ab eodem Deo, a Spiritu Sancto : Spiritus es! Deus, !* at non in paradisum, sed in desertum : Ductus es! Iesus in desertum a Spiritu. Sicut creatio solis et lunae, coeli et terrae similis fuit, inter solem sic Christus, autem et lunam magna est dissimilitudo sicut.et inter coelum et terram, Adam, a spi. ita una eademque actio ac simillima per omne modum videtur, qua rw nedie Dens primum hominem in paradisum et secundum in desertum duxit. in desertum xe a Utrobique homo conditus ad imaginem et similitudinem Dei * ducitur, satana, — Sed: Primus homo de terra terrenus, secundus homo de coelo coelestis. 18 Fuit ibi tentatus Adam, accedens enim serpens dixit: Cur praecepit vobis Deus ne comederelis de omni ligno paradisi ? * Tentatus hic Christus : Accedens lentator dixit ei : Si Filius Dei es, dic ut lapides isti panes fianl.?! Sed ibi Adam victus a diabolo fuit, hic Christus diabolum vicit ; ibi Adam factus fuit daemonum servus, hic Christus QUADRAGESIMAE 219 Dominus Angelorum : Accesserunt Angeli el ministrabant ei, superata omni tenlalione; ibi Adam et sibi et nobis amisit paradisum gloriae, hic Christus coeleste regnum nobis acquisivit omniaque humani generis damna reparavit. Sicut enim victoria diaboli, qua vicit primum hominem tentando, causa fuit omnis damni omnisque mali totius humani generis, ita victoria ista, qua Christus, homo secundus, diabolum vicit, causa est omnis boni et reparatio ac restauratio omnis mali. Hodie Christus conterit caput serpentis antiqui, ** hodie illum omni gloria et potestate mundani principatus privat, faciens illum sibi servum: A quo enim quis viclus est, illius el servus est. ** Adam victus a diabolo convertit paradisum voluptatis in desertum poenitentiae, hodie Christus vincens diabolum convertit desertum poenitentiae in paradisum voluptatis. III. Et diabolus quidem de homine unam tantum victoriam reportavit, sed Christus hodie triplicem de diabolo reportat victoriam et sicut Ioab impium Absalomum tribus lanceis confodit?? eiusque cor transverberat, quoniam homo ibi triplex bonum amiserat : bonum naturae, bonum gratiae et bonum gloriae; bonum corporis, bonum animae, et bonum totius compositi in aeterna felicitate; et triplici seipsum universumque genus humanum subiecerat malo: corporis, animae et totius compositi ; poenis mortique corporali, vitio et peccato ac tandem reatui mortis aeternae. | Hinc prima tentatio quam Christus vicit, est de pane, qui?'* basis et fundamentum est corporalis vitae; secunda, ut se de templi pinnaculo proiciat in terram, quod facit homo dum peccat, descendens ab Ierusalem in Iericho ;?? tertia, de appetitu regni et gloriae. Lucratus est. nobis hodie Christus panem vitae, excelsum locum in templo Dei atque universum Dei regnum et gloriam ipsius. Hinc: Ductus est lesus in deserlum a Spiritu, ut tentaretur a diabolo, ut vinceret diabolum eumque omni gloria et potestate mundani principatus privaret, unde: Nunc princeps huius mundi eicietur foras ; * Princeps huius mundi iam iudicatus est.?5 Sic hodie. 20*) Cf. Gn 3, 15; Apc 12, 9. 21) 2 Petr 2, 19. Vulg.: Superatus est, huius, ctc. sed non vincitur, «quin imo omnia damna reparat, quae ob peccatum in mundo advencrant. Quia triplex bonum per peccatum homo amiserat: corporis, nnimae et totius compositi, ideo triplicem victoriam hodic Christus de ssluna reportat. Samson divino spiritu actus leonem occidit et in eiusdem mortui Figurae Chrileonis ore dulcissimum favum mellis invenit atque accepit.?* Supes1! de sntanan z : . triumphantis. día omni fenlalione: ecce leo occisus, accesserunt Angeli el mini- Ófuerunt. Sam- . ; ; — son leonem Sirabant ei: ecce favus mellis, gloria paradisi. Certa bonum certamen . . . eccidens, — apprehende vitam aeternam :?* hic est favus mellis quem Christus post resurrectionem comedif.?9 Hodie David leonem ursumque occidit et raptam ovem ex eius faucibus eripit, hodie contra Goliath pugnat inermis eique caput, prostrato iam in terram et occiso, suo David gigonipsius gladio amputat. David contra Goliath quinque lapides de toriem prostrans, lesue Og re- Tente sumpsit et unius lapidis ictu gigantem prostravit;?? sic Christus ess" hodie Pentateucho armatus pugnat, et unius tantum libri Deuteronomii argumenta contra diabolum sumit. *? Virga autem Davidis virtutem potestatemque Christi significat. Hodie Iosue pugnat contra Amalec, et maximum illum gigantem Og regem Basan occidit re- *t Moy*t5 ^ snumque ej aufert et dat Israeli. Hodie Moyses demergit PhaPharaonem m mari Rubro ragnem cum universo exercitu suo in mari Rubro Deique populum ab emergens et 2 ó , . ORE 2 populum a Omni tum potestate tum metu Pharaonis liberat mirabili illa virga servitut : i: nor : " : : : . liberans. Virtutis divinae; sic Christus hodie diabolum vincens universa reparat humani generis damna. IV. Accedens tentator dixil ei: Si Filius Dei es, dic ut lapides EiiresiR isti panes fiant. Simili omnino modo quo Adar, diabolus hodie Chririsluimn tentans — Stum tentat. Adamo apparuit in forma visibili atque corporea visibiliter D . . : : appare, Serpentis, * sic et in forma corporea Christo apparet hodie, hoc est sicut olim cum Adam tentavit. — cessit ad Christum, ut verisimile est, in humana forma, hominem se enim accedens ; accessus enim progressivus est animalis motus. Acesse simulans ac unum illorum qui in baptismo: Christi audiverunt vocem de coelo dicentem : Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi bene complacui, quando aperti fuerunt super Christum coeli et Spiritus Sanctus descendit e£ mansit super Christum corporali specie tanquam columba. ** 17, 34-51. 30) Cf. Dt 6, 13. 16; 8, 3; Mt 4, 4. 7. 10. 31) Cf. Nm 21, 33 sqq.; Dt 3, 1 sqq. 254, not. 5. 34) Mt 3,17; Lc 3,22; Io 1, 32. Vulg. : Sicut columba. Cf. S. Thomas S. Th-olog., 3*, q. 41, a. 4. S. Auctor quoties hanc pericopen affert semper adverbium bene adicit, sequens Breviarium Rom. in Festo Epiphaniae ad Mat., respons. primae lect. Bene autem jn Evanygello ponitur tantum ín verbis Paíris de Christo transfigurato. Cf. Mt 17, 5. QUADRAGESIMAE 221 Accedens lentator. Quem Matthaeus dicit fenfatorem, Marcus dicit satanam?* et Lucas diabolum; ?* Moyses autem serpentem dixit, ?* et in Apocalypsi appellatur serpens anliquus draco magnus, qui vocatur salanas, el diabolus... accusator fratrum nostrorum... in conspectu Allissimi.?9 Satanas autem dicitur, idest ad - versarius, quia et Deo et nobis semper ex odio tanquam summus inimicus adversatur; diabolus vero, idest calumniator, quia homines apud Deum calumniatur, sicut calumniatus fuit Beatum Iob, 33 et Deum apud homines, sicut. calumniatus fuit Deum apud Adamum ; *? suggestiones tentationesque ipsius idest solliserpens vero et draco, quia venena sunt letifera ; flenlalor vero, citator ad malum, quia haec ipsius ars est et professio : incitare et sollicitare omnibus modis et artibus homines quosvis ad peccandum, quaerens mille occasiones. Hinc, cum Christum esurientem vidit, hanc nactus occasionem aggressus illum est ad tentandum: Si Filius Dei es, dic ut lapides isti panes fianl. Sicut qui mulierem aliquam de pudicitia sollicitat, insana cupiditate stimulatus, nullam vel minimam occasionem praetermittit, sic utique diabolus. Cum autem tentare sit *! sollicitare et incitare aliquem ad peccandum, non elucet quomodo hisce verbis diabolus Christum ad peccatum aliquod incitarit : Dic ut lapides isti panes fiant, nisi velimus dicere quod tentare hic sit periculum facere, experimentum sumere et aliquid velle probare; sic enim tentatur hic de scientia, an doctus sit, ille de fortitudine, alius de virtute animi et morum probitate. Quomodo Deus, qui intentator malorum est . .. neminem tenlal ? ad malum, tentasse dicitur Abraham, ** Iob, * Tobiam? aliosque electos suos, ut illorum virtutem mundo notificaret; sic forte satanas Christum tentavit volens periculum facere et evidenter certeque cognoscere an Christus esset Filius Dei verusque Messias, mundi Redemptor atque Salvator, ut, hoc cognito, modis omnibus quibus posset, hominum salutem impediret. Certissimus autem effectus fuisset, si Christus solo verbo lapides in panem convertisset, hoc enim solius divinae est potestatis. et salanas . . . ante conspectum Dei nostri. 39) Ct. Iob 1, 9-12: 2, 1-0. 40) Cf. Gn 3, 4-5. 41) Ms.: Sic. 42) Inc 1, 13. 43) Cf. Gn 22, 1. 44) Cf. (Tob 1. 14); 2, 7-10. Appellatur nutem satanas, quia adversarius Dci et hominum est; diabolus, quia cnlumniator Dei apud homines; serpens ct draCo, quia tentationes cíus venena lctifera sunt; tentator, quin omnibus modis nd malum semper sollicitat. Dicitur satnnas Christum tentassc, quia voluit de co experimentum facere ut cognosceret an Christus Filius Dei esset. Hnc nutem prima tentatione diabolus Deum calumniatur apud Christum, sicut ecalumniatus fuit apud Adam, quaerens ut Christus dubitet de puterna Dei erga ipsum providentia; sed Christus triumphavit sapientissima responsione, V. Sed profecto sicut secunda ct tertia tentationibus Christum ad peccatum pertrahere conatus fuit, secunda quidem, ut seipsum praecipitio occideret, tertia vero ut diabolum ipsum adoraret idololatriamque committeret, idipsum etiam prima tantatione molitus fuit. Et subtilissima quidem tentatio est, qua ipsum Deum apud Christum calumniatur, sieut eundem Deum calumniatus fuit apud Adamum dicens : Cur praecepit vobis Deus ne comederetis de omni ligno paradisi? Ut quid Deus tanto vos bono privat? Cur non vult vos liberos esse, ut de omni ligno paradisi comedere possitis ? Certe privare aliquem magno aliquo bono non est benevolentiae et amoris, sed malivolentiae et odii signum. Hoc enim implicite voluit dicere; nam cum mulier dixisset: De omni ligno paradisi vescimur; de ligno autem scientiae boni et mali praecepit nobis Deus ne comederemus el ne langeremus illud, ne forte moriamur, ** subiunxit venenatus serpens, et mortiferum venenum evomuit, quo homines mortalissime infecit : Nequaquam, inquit, moriemini; scit enim Dcus quia quacunque die comederilis ex eo aperientur oculi restri, el erilis sicul dii scientes bonum et malum. *? Sic mendax et pater mendacii, ** impostor pessimus Deum de malivolentia erga homines calumniatus fuit. Idipsum nunc quoque cum Christo in prima tentatione facit : Si, inquit, Filius Dei es, ut dictum tibi est in baptismo, dicas mihi, quaeso: quaenam haec patris erga filium providentia est ? quaenam cura ? Ecce quadraginta diebus ieiunasti nihilque comedisti nihilque tibi ad comedendum in solitudine ista providit, cumque modo esurias, nihil habes quod comedas ; quomodo ergo Pater tuus iste fame te perire ac mori permittit ? Num dedit tibi potestatem ut lapides in panem convertas ? Si hanc potestatem habes, dic ut lapides isti panes fiant. Sic pessimus calumniator, vafrax et versipellis impostor divinam providentiam paternamque curam, amorem et caritatem erga Christum calumniatur. Cui Christus nihil cedit, sicut nec durissima petra serpenti desuper ambulanti: Viam colubri super petram, *? sed aptime respondit: Non in solo pane vipit homo, sed in omni verbo quod procedit de ore QUADRAGESIMAE 223 Dei. ** Si, inquit, nullo alio modo Deus nutrire ac sustentare posset hominem, nisi solo corporali pane, verum diceres. vere argumentareris; sed Deus mille aliis modis vitam hominis sustentare potest, sicut sustentavit universum populum Hebraeorum, gentem innumerabilem, in deserto annis quadraginta absque ullo pane, sed pluens ilis manna de coelo. 5! Sufficientissima plane et optima responsio et ob id Christus, quamvis posset divinitatis suac virtute petras in panem convertere, noluit tamen, quia miracula non sunt facienda nisi ad Dei gloriam et proximorum salutem vel spiritualem vel corporalem, non ad ostentationem, ut magi et incantatores faciunt ad vanitatem, absque ulla utilitate. Hinc Christus coram Herode miracula facere noluit, et ob eandem causam noluit ad diaboli petitionem miraculum edere conversionis lapidum in panem, sicut in nuptiis aquam in vina divina virtute convertit, non sine íructu salutari, nam: Crediderunt in eum discipuli eius, 9 viso eo divino miraculo. VI. Sic diabolus delusus victusque et sua spe frustratus fraudatusque remansit. Praetendebat enim praecipitare Christum in desperationem ac diffidentiam divinae providentiae in magna illa famis necessitate; quod quidem in magnis necessitatibus extremisque periculis facillimum est, dubitare, inquam, de praesentissima providentia Dei, sicut Christus Petro mergi incipienti in aquis maris cum vidisset ventum validum, dixit : Modicae fidei, quare dubitasti ? * Hinc multi in magnis tribulationibus positi dicunt: Quomodo scit Deus et si est scientia in excelso? 55 Sic David de seipso ait : Mei autem pene moti sunl pedes, pene effusi sunt gressus mei. 5** Ex vano autem timore et diffidentia de providentia divina oritur immoderata sollicitudo rerum temporalium, quae suffocat sementem patrisfamilias, 5* unde Christus ait: Nolite... solliciti esse dicentes : Quid manducabimus, aut quid bibemus, aut quo operiemur ? . . . Scil enim Pater vester quia his omnibus indigelis. 5$ Sic Christus esuriens nulla angebatur sollicitudine et cura panis et cibi necessarii, sicut scriptum est: ZJacta cogitatum tuum in et. quamvis posset, noluit tamen miraculum operari, cum necessarium non esset. Diabolus Christum tentavit de diffldentla divinae providentiae, quia facillimum est in angustiis de ea dubitare; tentavit nutem ut eum in duhium induceret an vere esset Filius Del. NI fruetuosjus quam ut homo sciat se vere esse filium Dei per gratiam; ideo Christus maxime studuit hanc fidem inserere cordibus nostris, quia haec est vera nostra nobilitas, qaae 1n Baptismo ncquiritur, quoa instituitur homo filius Dei, heres coeli et templum Spiritus Sanct1. Domino et ipse te enutriel ;5? et Christus ipse ait: Primum quaerite regnum Dei el iustitiam eius, et haec omnia adicientur vobis. 9 Ád hunc igitur scopum satanas traxit tentationis sagittam ignitumque iaculum ut feriret cor Christi sagitta vani timoris et di[fidentiae de providentia divina paternaque cura; et adhuc etiam intimius penetrare ac vulnerare voluit, ut adimeret ex Christi pectore firmam illam existimationem, qua indubitantissime tenebat se Filium esse Dei, iuxta id quod dictum ipsi coelitus fuerat in baptismo. Haec enim firma existimatio veluti radix est arboris illius bonae, quae fructus bonos facit et non potest fructus malos facere. 5! Sicut enim nobilium virorum ac principum filii erubescunt viles exercere artes sordidaque exercitia, quae ignobilium ac vilissimorum sunt hominum, solo nobilitatis et honoris intuitu, sic qui se agnoscit vere per gratiam adoptionis filium Dei esse, fratrem Christi et Sanctorum omnium, qui in coelo sunt apud Deum. Hinc Christus hanc super omnia fidem et existimationem fidelium suorum cordibus inserere ac firmissime radicare summo studio conatus fuit. Hinc vel semper, cum de Deo sermonem haberet, eum Patris nomine appellabat Patremque nostrum dicebat et nos filios eius. Haec enim summa generis est nobilitas, filium esse Dei. Sicut enim apud reges nihil potest maius esse quam eius filium naturalem esse, hic enim primus et supremus est gradus, sic post hunc maius esse non potest quam eiusdem filium esse per adoptionem regisque heredem institutum esse ac principalis filii coheredem. Haec nostra est dignitas, haec summa generis nostri nobilitas, ad hoc venit Christus in mundum ut daret nobis spiritum adoptionis filiorum Dei, €? quales in Baptismo facti sumus. Sicut enim eum baptizatus fuit Christus aperti sunt super eum coeli descenditque Spiritus Sanctus super eum et vox Dei intonuit: Hicest Filius meus dilectus, in quo mihi bene complacui, sic utique omnis, qui non ficte Baptismi suscipit sacramentum, instituitur filius Dei, heres coeli et templum Spiritus Sancti. Et ad hoc Christus voluit baptizari, ut ostenderet quidnam institutum Baptismi sacramentum suscipientibus non inTertia post Pent., Graduale. 60) Mt 6, 33. Vulg.: Quaerite ergo primum, etc. QUADRAGESIMAE 225 digne conferret, filiationem scilicet Dei et spiritum adoptionis filiorum Dei. Hinc dicitur a Paulo lavacrum regeneralionis el renovalionis Spiritus Sancti. ** Hanc autem summam generis nobilitatem, quam hereditas regni coelestis consequitur, nam : Si... filii, et heredes, heredes quidem Dei, coheredes autem Chrisli, *^ super omnia invidet nobis diabolus et ea nos omni conatu summisque studiis semper diu noctuque privare suis tentationibus satagit, sciens nos per peccatum summa hac nobilitate privari, cum haec in Spiritus Sancti gratia vivaque fide consistat. Hinc quod certissimum est et quod coelitus divinitusque unicuique nostrum praedicatum est: Tu es filius meus dileclus, in le mihi complacui, ponit in dubium: Si Filius Dei es, dic ul lapides isli panes fiant, volens nos dubios in fide et spe paternae Dei providentiae efficere, maxime vero in necessitatis et adversae alicuius fortunae tempore, cum specialiter Dei auxilium singulare, quod necessarium tunc nobis esse videtur, non praesto adest, cum tamen saepe necessarium non sit, maxime cum temporalis necessitas est. Sed tunc cum Christo dicendum nobis est : Non in solo pane vivil homo, sed in omni perbo quod procedil de ore Dei. Temporales adversitates sunt vel in jactura divitiarum vel honorum vel voluptatum vitae praesentis ; sed dicendum est: Non in hisce temporalibus, terrenis caducisque bonis vivit homo, sed in omni gratia Dei, sicut Paulo Christus dixit : Sufficit tibi, Paule, gratia mea, nam virtus in infirmilale perficitur. *5 VII Et prima hac quidem tentatione diabolus multos dcicit, multos vincit. Sic enim filios Israel in deserto saepe tentavit atque deiecit: cum egressi ex Aegypto viderunt Pharaonem cum maximo exercitu ipsos insequentem, 95 cum post transitum maris Rubri defecit eis panis, ** cum, postquam discessi fuerunt 9** ab Elim, ubi erant duodecim fontes, non invenerunt in Mara nisi aquas amaras, *5 cum defecit eis aqua in solitudine ad aquas contradictionis, ** cum regressi fuerunt exploratores a terra promissionis quadraginta diebus explonitatis, sub verbo: Discedo. 68) Cf. Ex 15, 23-24. 69) Cf. Nm 20, 2-24. Hanc fldem satanas conatur evellere e cordibus faciens ut homo in necessitatibus dubitet de paterna Dei providentia; sed suggestionibus tentatoris respondendum est sicut Christus respondit. Haec prima tentatio potentissima est qua multos diabolus vincit; quando autem hac nmihil proficit, alia opposita hominem aggreditur, idest temeraria praesumptione providentiae Del, qua etiam innumeros perdit, qui sub praetextu magnae fiduciae in misericordía Dei rata; *? et saepe alias in necessitatibus positi murmuraverunt contra Dominum et contra Moysen et Aaron. ? Quos autem hac non deicit, alia aggreditur via: Tunc assumpsit eum diabolus in sanclam civitatem ct statuit eum. super pinnaculum lempli et dixil ei : Si Filius Dei es, mille te deorsum. *? Prima tentatio fuit diffidentiae et desperationis de providentia divina, vani timoris et dubitationis de vera filiatione Dei; secunda tenlatio est nimiae fiduciae, audacis confidentiae, temerariae spei et praesumptionis indiscretae de eadem providentia Dei. Consistit virtus in medio, ?? liberalitas inter avaritiam et prodigalitatem, fortitudo inter pusillanimitatem et temerariam audaciam, prudentia inter callidam astulüiam et incircumspectam rudemque simplicitatem , sic omnis virtus consistit in medio, tanquam aer inter ignem et aquam. Sicut autem legimus de pessimo illo daemone, quem Dominus a lunatico iuvene eiecit, quod infelicem illum nunc in ignem nunc in aquam mittebat ut illum perderet; * sic diabolus nunc ab extremo ad extremum pertransiit Christum tentando: prius in ignem et nunc in aquam voluit Christum mittere: Si Filius Dei es, mille te deorsum ..., quia Angelis suis mandavil de le ut in manibus lollant le, ne... offendas ad lapidem pedem tuum. *5 Cui Dominus optime respondit: Scriptum est: Non lentabis Dominum Deum tuum. ?* Est verum, inquit, quod dicit Scriptura de Angelorum custodia ad conservandum hominem illaesum ad eumque adiuvandum in tempore et casu cuiusvis necessitatis; sed si quis temere de Deo velit experimentum sumere et periculum facere, peccat et facit contra voluntatem Dei. Et ubi ad evitandum malum est certum naturale remedium, non est supernaturale et divinum temere requirendum expectandumque miraculum ; hoc enim est quod Divina Scriptura dicit: Non ftentabis Dominum Deum tuum. Et hac quidem secunda tentatione diabolus innumeros deicit atque praecipitat, quos sub praetextu magnae fiduciae et confidentiae in magna misericordia Dei in magnis peccatis multo tempore et ad finem usque perseverare facit; his utique praecipitium suadet: Si Filius Dei es, milte te deorsum. Et maxima hominum multitudo sic se ex Aristotele Ethicorum Nícom., lib. 2, cp. 9, t. 2, pag. 14. 74) Ct. Mt 17, 14-17. ' QUADRAGESIMAE 227 praecipitant sub praetextu magnae misericordiae Dei. Sed dicas mihi, homo : Tu, qui diaboli arte delusus et alucinatus sic tein barathrum peccatorum praecipitas sub spe misericordiae Dei, quid diceres suadenti ut te ex alto praecipilem dares aut in mare profundissimum mergeres vel in fornacem ignis teipsum proiceres, quoniam Deus adiuvare te posset? Si teipsum quovis modo occideres, ??* posset utique Deus te vivificare, cur non teipsum occidis ? Posset te Deus sine cibo sustentare, cur comedis ? O hominum extrema*insania, o diaboli maxima deceptio : Milite te deorsum..., quia Angelis suis mandavil de le, ctc. Non tentabis Dominum Deum tuum. Una cum spe est necessarius timor Dei, magna in Deum reverentia ; hae enim sunt duae molae, quae secundum legem separari non possunt, ut una sine altera vendatur vel in pignus detur. *? Sperandum est in misericordia et bonitate Dci, sed timenda nihilominus divina iustitia est, formidandum divinum iudicium. Laban elegit oves extremorum colorum, vel totas albas, vel totas nigras, sed Iacob varias elegit ac diversicolores, ?? nam virtus in medio consistit inter extrema, veluti aer inter ignem et aquam. Sic docet Divina Scriptura non declinandum esse neque ad dexteram neque ad sinistram, ut dixit Deus Iosue, ** ut neque de divina misericordia desperet neque nimium confidat homo. Deus enim ignis consumens esl; si nimium accedis ad ignem, combureris, si nimium elongaris, frigore moreris; in medio standum est ut benefieium ex eo sumamus. Via salutis est sicut arcta via et strictus pons habens hinc quidem aquam, hinc vero ignem, quare media incedendum est via. Sic Dominus vias a nobis rectas et planas requirit: Parale viam Domini, rectas facile semilas cius ; omnis vallis exaltelur el omnis mons el collis humilietur. * Vallis est terrae defectus, mons vero superfluitas. In prima tentatione videmus defectum, in secunda superfluitatem ; in prima praetendit diabolus defectum fiduciae in Deo, in secunda nimiam confidentiam et praesumptionem. VIII. Ductus est Iesus in deserlum a Spiritu, ut tentaretur a diabolo. Videmus hodie Iesum sacerdotem magnum a satana impugnatum, ln peccatis perseverant. Sed docet Christus quod, si sperandum in Deo sit, pariter etiam Deus timendus est, et de divina miscricordia nec desperandum nec nimis confidendum. Christus tentatur ut homo, ut in omnibus exemplar hominum esset. Tentatur in deserto dum orat et ielunat, ut ostenderet multas esse tentationes in servitio Dei. Multi etiam tentantur dum superbia moti ecclesiasticas dignitates ambiunt, Á 1 sicut apud Zachariam legimus : Ostendit mihi Dominus Iesum sacerdotem magnum . .. el salan stabal a dextris eius, ul adversaretur ei. Eral autem lesus indulus veslibus sordidis, sed, increpato satana, iussit Dominus ut indueretur vestibus gloriosis. * Sic Christus hodie tentatur a satana, et satanas quidem stat a dextris. Significat autem dextera potiorem partem, superioritatem, dominium et potestatem. Sic videmus hodie quod diabolus habuit potestatem super corpus Christi, nam : Assumpsit eum... et staluil supra pinnaculum lempli, iterumque : Assumpsil eum... in montem excelsum valde. * Et Iesus erat indutus sordidis vestimentis, quia posuit in eo Dominus iniquilalem omnium nosírum,9** et ad faciendam poenitentiam pro peccatis nostris abiit in desertum et ieiunavit quadraginta diebus el quadraginla noctibus. Videbimus autem in gloriosa transfiguratione Christum in vestibus gloriosis ** et hodie, superala omni ftenlalione, accesserunt Angeli el ministrabant ei. Vestes sordidae sunt caro Christi in humilitate passionis et mortis. IX. Sed mirum est quod Christus, ut tentaretur a diabolo, ductus est non in civitatem, sed in desertum. Quid ? Num plures daemones tentatores sunt in deserto quam in civitate ? Utique in mundo diabolus non tentat, sed regnat: Venil... princeps mundi huius ; ** sed in deserto tentat, in loco ubi servi Dei manent ad serviendum Deo. At quidnam postea est quod diabolus ducit Christum in sanctam civitatem et statuit eum supra templum ? Diabolus ducit in domum Dei ? Ducit in templum, sed non ad orandum Deumque adorandum et salvandam animam, sed ad suadendum praecipitium, ducitque non intra templum, sed supra, nec ducit supra per scalam, sed per saltum ac veluti per volatum. O quot sunt qui sic a diabolo ducuntur in Ecclesiam ut fiant viri ecclesiastici, superbia et ambitione ducti, qui nune quidem videntur in terra, nunc vero in coelum exaltati supra templum, nunc saeculares et nunc Episcopi! O magnus saltus, imo magnus volatus! Sed hoc opus diaboli est, ut exaltati praecipites ruant; tolluntur in in eo, etc. 85) Cf. Mt 17, 2. 30. 86) Io 14, 30. QUADRAGESIMAE 229 altum ut lapsu graviori ruant. Hinc tota scandala in Ecclesia Dei, quoniam multi praelati sub habitu episcopali affectione et animo saeculares sunt et mundani, non vere Deo dedicati ; sic in synagoga multi erant principes sacerdotum, a quibus Christus crucifixus fuit. 9? Quisque autem horum non vere Episcopus est et pastor animarum, sed statua episcopalis, quae foris Episcopum ostendit, intus autem lapis vel lignum est, cui dicitur: O pastor el idolum ! $8 Sic etiam multos ducit super montem excelsum, quo temporalis saecularisque dignitas designatur, et unicuique ostendens omnia regna mundi el gloriam eorum dicit : Ifaec omnia libi dabo, si cadens adoraveris me, si non Deo, sed mammonae servire volueris. Sed Christus ait : Dominum Deum tuum adorabis et illi soli servies, 9* quia nemo polesl duobus dominis servire... Non potestis Deo servire el. mammonae, *? ideo Deo soli servies. IL ALIA HOMILIA Ductus est lesus in desertum a Spiritu, ut tentaretur a diabolo. Et cum ieiunasset quodraginta diebus et quadraginta noctibus, postea esuriit. Et accedens tentator, ctc. ! I. Ostendit sacrosanctum hodiernum Evangelium spirituale certamen inter Christum et diabolum, veluti inter David et Goliam, ? luctamque illam inter Iacob sanctum et angelum tenebrarum. Angelus enim ille, cum quo lacob luctatus fuit, tenebrarum potius quam lucis censendus mihi videtur, cum sanctum patriarcham nocte in tenebris impetierit adventanteque luce abire voluerit : Dimiíle me, aurora esL; sanctoque viro electo Dei nocere voluit, imo nocuit percutiens eum in femore, et tandem victus ab eo fuit, unde ob insignem illam victoriam meruit Iacob nomen Israelis, quod est princeps fortis, sive princeps Dei: Si enim, inquit, contra Deum 6, 24. ex qua multa mala in Ecclesia oriuntur. Huius ceriaminis Christi cum diabolo figurae fuerunt certamen David cum Goliath et lucta Iacob cum angelo, qui vere spiTitus malus fuisse creditur in humana forma npparens, qua etiam apparuit Christo. Tentator Christi appellatur in S. Scriptura diabolus et satanas, malus, inimicus, spiritus immundus, princeps huius Inundi, fortis fuisti, quanto magis contra homines praevalebis ?? Homo autem contra verum Deum fortis esse non potest, sed utique contra diabolum, qui dicitur deus huius saeculi, * quem lacob dimittere noluit, nisi parta victoria: Non dimiltam 1e, nisi benedixeris mihi, fatendo te victum et tribuendo mihi honorem victoriae : Et benedizil ei in eodem loco, quem locum Iacob Phanuel appellavit, visio Dei, dicens: Vidi Deum [acie ad faciem et salva facta est, hebraice erepta est, anima mea : 'U5) oyam. 5 Si erepta fuit anima ipsius, pro anima igitur res erat, et spiritus bonus esse non poterat; hi enim iustis minime contrarii sunt, sed benefici. Cum diabolo igitur luctatus fuit Iacob, sed in humana forma, nam: Vir, inquit, luclabatur cum eo usque mane.5 Sic diabolus in humana forma Christo apparuit eumque tentavit. II. In quo quidem cogitandum est quod non est nobis colluctatio adversus carnem et sanguinem, sed adversus principes el polestales, adversus mundi rectores lenebrarum harum. * Cogitandum nobis est quis est iste qui tentat, quis tentatur, quo loco, quo tempore, quo scopo, quo fine, qua de causa et quomodo, qua arte tentat. Tentator iste in hodierno Evangelio dicitur diabolus et salanas : Ut lenlaretur a diabolo ; Tunc assumpsit eum diabolus; Vade, satana. * Hunc Dominus in prima parabola seminatoris designavit per volucres coeli comedentes semen secus viam seminatum : ? Venit malus ?? et tollit verbum de corde eorum, ne credentes salvi fianl ; ? Venit satanas et auferl verbum quod seminalum est; * Venit diabolus??* el tollil verbum de corde eorum. in secunda vero seminatoris parabola designavit Christus, designavit Dominus diabolum per inimicum hominem qui superseminavil zizania in medio trilici : Inimicus, inquit, qui seminavil zizania, esl diabolus. ? Alibi Dominus tentatorem hunc spiritum immundum vocavit : Cum... immundus spiritus exieril ab homine ; * alibi principem huius mundi : Nunc iudicium est mundi, nunc princeps huius mundi eicielur foras; !5 Venit... princeps mundi huius el in me invenil nihil ; 9 Princeps 32, 26. 29-30. Ms.: Vattinnazzel naphsce. 6) Gn 32, 24. 7) Eph 6, 12. 8) Mt 4, 5. 8. 10. 9) Cf. ibid. 13, 4-8. 10) Ibid. vr. 19. 11) Lc 8, 12. 12) Mc 4, 15. 12*) Lc 8, 12. 13) Mt 13, 25. 28. 39. 14) Ibid. 12, 43. 15) Io 12, 31. QUADRAGESIMAE 231 mundi huius iam iudicatus esi.??* Divus Paulus vocat eum rerector tenebraclorem lenebrarum harum !?* et deum huius saeculi excaecantem mentem 2 et draco ; hominum ;1? Divus Petrus leonem rugientem, 3? sicut Christus lupum alias appellavit.? Divus Ioannes in Apocalypsi vocat eum serpentem aniiquum, draconem magnum eumque depingit rufum, habentem capita seplem el cornua decem, pugnantem cum Michaele Archangelo et persequentem coelestem mulierem. ?! Hic est tentator qui tentavit Adam, ?? qui flagellavit Iob, ?* qui suasit David ut contra legem Domini populum numeraret, * qui misit in cor Iudae ut traderet Christum, ?5 imo in ipsum Iudam intravit. ? Dicitur autem íeníator, quoniam haec ipsius est ars atque prO- sed hodie fenfessio : omni studio quaerere ut avertat homines a bono, a via vir- Bec stud tutis ; auferl verbum Dei a corde hominum, ne credentes salvi fiant, eM totisque viribus conatur et satagit ad malum vitiaque et peccata conbominem a vertere, Est autem in hac arte peritissimus, quoniam ingenio cum sit Hou eS: perspicacissimo, ab initio mundi usque modo nil aliud unquam egit, ro. divizse nisi seminare vitiorum et peccatorum zizania immittendo in hominum 2e corda immundas cogitationes, hinc spiritus dicitur immundus; implendo hominum pectora concupiscentia carnis et oculorum, superbia vitae?" et omni malitia, hinc dicitur princeps mundi ; avertendo ho- , mines a cognitione divinae veritatis et amore divinae bonitatis, hinc dicitur reclor lenebrarum et menlium excaecalor ; quaerens occidere animas ac perdere in aeternum nunc potentia et terroribus tanquam leo, nunc dolis et artibus tanquam serpens. III. Tentat autem non omnes, non enim infideles, quorum ipse specialiter tentat membra furari, et tyrannus non movet bellum vassallibus sibi subiectis sibique Christi, servientibus, sed illis qui regi inimico ipsius famulantur. Tentat Christum membraque Christi : Satanas expetivil vos ul cribrarel sicul irilicum. ** Lupus persequitur non lupos, sed oves ; sic Pharao persequebatur non Aegyptios, sed Hebraeos,?9' et Nabuchodonosor non dominatur, qui sui sunt iuris ; fur enim non propria, sed aliena quaerit 1-6. 23) Cf. Iob 1, 12-2, 1 sqq. 24) Ct. 2 Rg 21, 1-10. 25) Cf. Io 13, 2. qui mundum et mundana spernunt et Christum imitantur orntione et poenitentia. Tentat autem ubique et omnibus modis, occasiones opportuniores explorans, Babyloniam, sed Ierusalem destruxit.?? Tentat eos qui spernunt mundum et omnia quae in eo sunt post terga relinquunt, quique carnem mortificant eamque cum vitiis et concupiscentiis suis crucifigunt. $?* Sic Christum tentavit postquam, mundo relicto, in desertum a Spiritu ductus fuit et quadraginta diebus ieiunavit. Tentavit autem Christum in deserto, loco humili, tentavit supra templi pinnam, tentavit supra montem excelsum; tentat ubique, sed super omnia tempus aptum expectat et opportunum, quando ad tentandum aliqua opportuna se offert occasio. Sic tentavit Christum cum, post ieiunium quadraginta dierum, esuriit. Cum non tentat satanas non dormit, sed vigilantissime observat hominis uniuscuiusque mores, ingenia, vires, passiones animi, inclinationes ac propensiones affectuum, ut sciens qua parte infirmior est animus noster, nactus occasionem et tempus opportunum, ea nos parte impugnet oppugnetque, ut facilius expugnet ; sicut tyrannus summa bellandi et oppugnandi arte praeditus, volens aliquam civitatem arcemque oppugnare et capere, prius circuit eam obsidetque, deinde summa cum diligentia explorat qua parte facilius expugnari potest, ac tandem eam oppugnatione impetit ac arietibus ignitisque ferreis globis volantibus bel- . licorum tormentorum impugnat. sicut egit cum Christo partem infirmiorem quaerens, quo facilius eum expugnaret, et astutissime incipiens a minoribus Ita satanas egit hodie cum Christo; postquam in deserto quadraginta diebus et noctibus vitam moresque Christi observavit, tandem, cognita infirmitate carnis Christi, eo quod post ieiunium esuriit, hac parte ipsum tentat: Si Filius Dei es, dic ul lapides isli panes fiant. ** Sicut gnarus piscator, qui piscium naturam optime novit, eam cum hamo obicit escam qua eos maxime delectari expertus est, sie diabolus hunc videns maxime propensum ad voluptates, illum ad honores, alium ad divitias, unumquenque iuxta proprias uniuscuiusque inclinationes et ingenia tentat. Videns Christum esurientem, appetentem cibum, inclinatum ad panem, hac de re illum tentavit : Dic ul lapides isti panes fiant. Incipit autem tentare a minoribus ut ad maiora deveniat; non dicit: Fac, sed: Dic; persuadet minora peccata ut pertrahat ad maiora. Sic Adonias petens reginam Abisag in uxorem, rem parvam a QUADRAGESIMAE 233 Salomone petere videbatur, sed hac via praetendebat illum regno privare et ad regnum ascendere; quod Salomon animadvertens iussit illum occidi. 5 Sic cum tentavit primos parentes, primo quidem parum petiisse videtur: Cur praecepit vobis Deus ne comederelis de omni ligno paradisi ? * Sed tandem Deo inussit iniuriam invidiae et malivolentiae, quod vel cogitare summum nefas est. Sic prima tentatio hodie parva videtur, secunda maior est, qua Christo praecipitium persuadet: Si Filius Dei es, mitte le deorsum. *' Si, inquit, verum est quod homo ex sola gratia Dei vivere sine pane polest, verum eliam erit quod ex alta turri poterit sine scala aliqua descendere tanquam avis volando, absque offensione ulla. Nam etiam hoc dicit Scriptura : Scriptum est enim: Quia Angelis suis Deus, etc.?? Et ego quidem primum expertus sum in te, videns quod quadraginta diebus sine cibo vixisti ; nunc etiam hoc experiri vellem ut sciam et Divinis Scripturis perfecte credam. Tertia vero maxima est, de idololatria: JJaec omnia tibi dabo, si cadens adoraveris me. '* Ego, inquit, ut mei notitiam habeas et quisnam ego sim scias, sum huius mundi princeps omniumque regnorum mundi dominus. Quietis autem causa huc modo deveni cupiens coelestium rerum contemplationi operam dare, segregatusque a negotiis regni, vitae quieti et saluti animae meae vacare, modo invenirem hominem. fidelem ac prudentem, cui possem regni gubernacula secure committere, sicut Pharao fecit Iosepho.?5 Tu autem ad hoc videris aptissimus ; ideo, si vis mihi servire, sicut Ioseph Pharaoni et Daniel Nabuchodonosor, ?9 haec omnia libi dabo, si cadens adoraveris me. IV. Hic est tentationum omnium scopus: peccatum, idololatria; finis vero a diabolo intentus : perditio ac damnatio hominis sempiterna; causa autem, quae ipsum ad tentandum impellit, est malitia, hinc dicitur per excellentiam malus ; summo enim odio prosequitur Deum et quicquid Deo placet, oppositaque diligit contra voluntatem Dei tanquam summus Dei inimicus ; nec tantum Dei, sed etiam noster salulisque nostrae: Inimicus homo hoc fecit. ** Hinc, sicut homo qui inimicum crudo acerrimoque odio insectatur ut occidat, quamvis Ex Ps 90, 11. 31) Mt 4, 9. 35) Cf. Gn 41, 38-46. 36) Cf. Dn 2, 48sqq. 37) Mt 13, 28. ut ad mnlora perveniat. Ideo cum prius cum dc despernatione et de pracsumptione tentasset, poSstca de lIdo»lolatría tentat, ut in peccatum eum inducat et perdat. Diabolus tentat ut hominem ad peccatum inducat et perdat, quia homo imago et filius Dei est, destinatus nd implendas sedes ab angelis peccantibus in coelo perditas, et ut differat iudicii finalis diem, quando ipse ab nere mundi huius in Infernum mittetur. Tentat. autem non cozendo voluntatem, sed sollicitando persuasionibus, sciat quod, si occiderit, magnis a principe poenis punietur, carceres, compedes, funes, torturas, triremes et forte etiam infamem mortem passurus, vel saltem exilii relegationem perpetuam bonorumque omnium publicationem, acerbo tamen odio stimulatus illum occidit, poenas minores morte nil veritus, sic diabolus nos summo odio insectatur tanquam Dei servos, Dei filios, ob divinam imaginem et similitudinem?? non tantum naturae, sed multo magis virtutis et gratiae, ob fidem, spem et caritatem Christi. Movetur invidia, ne ascendamus in coelum, unde ipse ob peccatum pulsus aeternoque exilio relegatus fuit in ignem inferni sibi paratum. Movetur tandem amore proprio; scit enim quod in die iudicii a Christo cum omnibus operariis iniquitatis3? mittendus est in fornacem ignis et sulphuris" eiectus ex aere isto caliginoso : Jte, maledicti, in ignem aeternum, qui paratus est diabolo et angelis eius. * Quamvis autem ignoret iudicii diem, qui nec Angelis in coelo cognitus est, ^? id tamen scit quod, nisi compleatur numerus electorum Dei impleanturque sedes paradisi, non celebrabitur universale iudicium : « Sustinete modicum tempus, donec impleatur numerus fratrum vestrorum ». 9 Ob id igitur ipse omnes tentat sollicitatque ad vitia et peccata, cupiens damnari omnes homines, sicut Deus vult omnes salvari, ne unquam numerus iste compleatur, ne veniat dies iudicii, dies damnationis eius, quo in fornacem ignis inferni mittendus est a Christo eiectus ab aere mundi huius. V. Modus vero tentandi est non cogendo aut vim inferendo, voluntas enim hominis cogi non potest, libera omnino est, sed tentat persuadendo et dissuadendo, promittendo ut alliciat ad malum, comminando et terrendo ut avertat a bono. Sic hodie veluti terruit Christum quod fame periturus erat in deserto, ubi ad comedendum nil erat nisi lapides. Deinde promissis mulsit: Haec omnia tibi dabo, si cadens adoraveris me. Persuasit Christo, non coegit ut seipsum praecipitarel. Ars autem eius est suis mendaciis multa fingere, sicut hodie in deserto finxit civitatem Ierusalem et templum, finxit montem 25, 41. Vulg.: Discedite a me, maledicti, ctc. 42) Cf. ibid. 24, 36. 43) Breviarium Rom. ir resto SS. Innocentium ad Mat., respons. secundac lect. Cf. Apc 6, 11, 44) Cf. 1 Tim 2, 4. QUADRAGESIMAE 235 excelsum, omnia regna mundi el gloriam eorum ad decipiendum Christum. Habet mille artes fallendi, ponendo lucem in tenebras et tenebras in lucem, bonum in malum et malum in bonum, dilce in amarum et amarum in dulce.*5 Voluit hodie commutare cultum et servitutem Dei in cultum mundi et servitutem satanae: Si cadens adoraveris me. Christus autem docet hodie quomodo tentator iste vincendus est, resistendo tantum, sicut Beatus Iacob ait: Resislite diabolo el fugiel a vobis.** Resistendum autem est cum virtute fidei, ut Petrus ait: Cui resistile forles in fide, ** et Paulus: Sumentes sculum fidei ... quo possilis omnia lela nequissimi ignea exlinguere et in omnibus perfecti stare.*9 Sic Christus restitit tantum hodie diabolo, sicut arx munitissima sufficit ut defendat se immittendo ad muros et antemuralia cedentem materiam, lanas linaque, ad irritos vanosque reddendos arietum et ignitorum globorum ictus ; et nonnunquam ipsa quoque immittit contra inimicum prope iam factum ignitos globos ad illum profligandum. Sic egit hodie Christus : primo, restitit diabolo defendendo seipsum, sed tandem offendit etiam dicens : Vade, salana, scriptum est enim : Dominum Deum tuum adorabis el illi soli servies. ** Sic superala omni tentatione 9" discessit diabolus ab eo et accesserunl Angeli el ministrabant ei ; * ubi videmus conflictum, victoriam et coronam atque triumphum, sicut in Davide cum Golia. 9? VI. Multi dicunt: Cur nos Deus a diabolo tentari permittit ? Permittit ad virtutum exercilium, quoniam in tentationibus omnes exercentur animi virtutes, Hinc noluit ut omnes Chananaei de terra promissionis penitus delerentur, ut filii Israel exercitarentur in militia et armis. 55 In hac enim pugna vinci non potest nisi qui vult, nam diabolus persuadere potest, cogere autem tentando non potest. Quamvis enim diabolus suapte natura multo sit nobis fortior atque valentior, ligatus est tamen, sicut rabidus canis, qui mordere non verso affert hos vrr. 49) Mt 4, 10. 50) Lc 4, 13. Vulg.: Consummata omni tentatione. 51) Mt 4, 11. Vulg.: Angeli accesserunt, ctc. 52) CI. 1 Rg 17, 40-55. mendaciis et fictionibus. Sed vincitur ei resistendo cumque nggrediendo cum virtute fidci, sicut egit Chrislus. Deus permittit nos a satana tentari ad virtutem exercendam, perficiendam et praemiandam. Deus enim tentationem permittit nd coronam promerendam. Diabolus hodie Christum tentat 236 DOMINICA PRhIMA potest, nisi accedentem ; ** ligatus est divina virtute, quia nil potest contra nos, nisi quantum Deus illi permittit, sicut in historia Beati Iob luce clarius cernitur. Tentationibus etiam virtus perficitur. Hinc Paulo datus fuit angelus satanae qui eum colaphizaret, 55 quoniam virlus in infirmitate perficitur. 55 Ex victoria tentationum homini magnus resultat honor, magna gloria, sicut Davidi ex victoria, quam de Golia obtinuit, magnum reportavit honorem, imo ea victoria regni israelitici coronam sibi acquisivit. Sic nos diabolicas vincendo tentationes regnum coelorum nobis acquirimus : Superaía omni tentatione, accesserunt Angeli el ministrabant ei. Quod si, quia multi occasione diabolicarum tentationum peccant, sicut peccavit Adam,5? non debuisse Deum vel creare diabolum vel tentandi ei facultatem dare quis censeat, ut censeat etiam iste necesse est non debuisse Deum creare bona temporalia, quia occasiones sunt peccatis superbiae, avaritiae, luxuriae, gulae et aliis, non debuisset dare homini sensus, oculos, aures, linguam, manus, cor, et alia membra sensusque, quoniam peccandi occasio sunt; vel homines non homines rationali anima divinaque imagine et similitudine praeditos, qui ob id peccare possunt, sed brutali tantum anima, sicut bestias alias terrae, creare debuisset. Permittit igitur Deus tentationes ob coronam, quia: Non coronabitur nisi legilime certaveril ; 58 Cerita bonum certamen ... apprehende vitam aeternam ; 9 Bonum cerlamen ceríavi, et reposila est mihi corona iuslitiae, 90 III. ALIA HOMILIA Ductus esl Iesus in desertum a Spiritu, ul tentaretur a diabolo. Et cum ieiunassct quadraginta diebus et quadraginta noctibus, poslea esuriit, ctc. ! I. Sicut invidens diabolus gloriae hominis in paradiso terrestri, ex qua sublimandus erat ad gloriam coelestis paradisi, unde ipse ob peccatum suum eiectus aeternoque exilio in infernum relegatus QUADRAGESIMAE 237 erat,? ut hominem ex alto illo divinae dignitatis et gloriae [loco] deiceret, tentationum suarum machinis illum aggressus fuit fraudibusque circumvenit, ? sic hodie invidens gloriae Christi ipsum ad tentandum aggreditur. Magna fuit Adami gloria dignitasque in paradiso, quem Deus de humo terrae quidem, * sed ad imaginem et similitudinem suam formaverat mundique principem constituerat : Faciamus hominem ad imaginem el simililudinem nostram el dominetur piscibus maris el volatilibus coeli el besliis universaeque lerrae ; * Gloria el honore coronasti eum el consliluisli eum super opera manuum tuarum ; omnia subiecisli sub pedibus eius. * Sed multo maior est Christi gloria hodie in deserto: Primus enim homo de lerra, lerrenus ; secundus homo de coelo, coelestis. * Ductus fuit Christus in desertum statim post baptismum, 5 hinc ait Evangelista: Tunc ductus esl Iesus in deserlum a Spirilu ; iunc, cum mundo ostensa fuit gloria Christi, cum, baptizato Domino, aperti sunt super eum coeli, cum Spiritus Sanctus descendit super eum corporali specie sicut columba, ? cum vox Dei intonuit : J7ic esl Filius meus dileclus, in quo mihi bene complacui.'? Haec summa Christi est gloria: principem esse ac regem coelestis paradisi, templum ac sacrarium Spiritus Sancti thesaurumque omnium donorum eius et vivum ac verum primogenitum et unigenitum Filium Dei: Hic est ille Filius meus, ille dileclus, est graece cum articulo, !! in quo mihi bene complacui. Huic summae Christi gloriae invidet diabolus et ab hac quaerit hodie Christum deicere, sicut deiecit Adam. Sed aliud luna est, aliud sol; luna eclipsari potest, quia a se lumen non habet ; sol autem eclipsari vere non potest, quia suapte natura fons est lucis et luminis. Adam luna, Christus sol est divinus ; hinc Adam a diabolo victus peccavit et peccando universam gloriam amisit, quoniam gratia Dei veraque iustitia universae felicitatis et gloriae basis ac fundamentum erat, sicut in homine anima et maxime in corde basis est vitae; Christus autem vinci non potuit, sed glo- . 22 10) Mt 3, 17. Cf. supra, hom. prima huius Dominieae, not. 34, pag. 220. 11) '0 àyanvtióg. Cf. Eb. Nestle Novum Tesi., h. 1. sicut tentnvit Adam. Magna erat gloria Adae in paradiso, sed infinite maior gloria Christi, quem Pater Filium suum proclamavernt. Sed Adam vinci potuit quia homo, non nutem Christus Adamo infinite superior. In hodierno Evangelio proponitur Christus tanquam exemplar hominis christiani, qui in Baptismo constituitur filius Dei adoptivus, quae ndoptio est maxima Wloria, cui diabolus invidet. Accidit in mundo nobilitas ab efficiente, n materia, riosus victor extitit, sicut sol a tenebris vinci minime potest, sed omnes vincit et eliminat. Il. Et quidem, dum Christum hodie in sacrosanctis mysteriis Evangelii huius contemplor, videre mihi videor non proponi nobis tanquam singularis persona, sed tanquam vivum exemplar totius Ecclesiae omniumque fidelium. Christus enim ut singularis persona non egebat baptismo, non solitudine deserti, non ieiunio et oratione, non tentari a diabolo et alia huiusmodi, sed in persona nostra et propter nos haec omnia facta sunt. Baptizari Christus voluit propter nos, ad instituendum Baptismi sacramentum, cuius virtute et gralia homini aperitur ianua regni coelestis : Nísi enim quis renatus fueril ez aqua el Spiritu Sancto, non potest introire in regnum Dei.?? Datur Spiritus Sanctus, cuius gratia hominem iustificat et sanctificat, et datur adoptio filiorum Dei. O summa christiani hominis dignitas et nobilitas, esse filium Dei, heredem regni coelestis, templum et habitaculum Spiritus Sancti! Huic christiani hominis gloriae invidet diabolus, et merito invidet, quoniam vere magna, imo maxima est. Homo, ut homo, oritur ex alio homine, et quo ex nobiliori genere, eo nobilior reputatur; sed homo, ut christianus, ez Deo natus esi,? filius est Dei. Quid maius cogitari potest ? Si quis in summi regis maximique et potentissimi imperatoris palatium curiamque ingrediatur, nullam ibi maiorem gloriam aut dignitatem reperiet post imperatorem, quam gloriam dignitatemque dilectissimi et unici filii, qui totius regni est princeps et heres; huic autem secunda, eiusdem regis filium adoptivum esse institutumque universalis regni coheredem. Haec gloria christiani hominis est, ut filius sit Dei, frater Christi, heres Dei et coheres Christi. 4 III. In mundo apud homines huic quidem rei nobilitas accidit ab efficiente, ut si imago aliqua aut statua facta sit a summo aliquo ac celeberrimo pictore aut sculptore; illi vero a materia, ut si vas QUADRAGESIMAE 239 sit ex auro et lapidibus pretiosis, aut domus a summo architectore fabricata, constructa sit ex finissimis marmoribus ; alii a forma, ut si domus pulcherrima sit architectura, dispositio et ornatus, si imago aut statua pulcherrima sit et summa cum arte depicta aut sculpta; aliquando a fine, ut si domus aedificata sit pro palatio regis, ct imago aut statua sit ad repraesentandum summum imperatorem ; aliquando a virtutibus et facultatibus, quibus res aliqua praedita est: sic ob virtutes multae herbae, multi lapides multaque mineralia in pretio habentur; aliquando tandem ab effectibus, ut arbor ex bonis ac pretiosis fructibus. At christianus homo ex his omnibus simul nobilissimus est, quoniam eius pater est Deus: Ez Deo nalus es|; cius materia est natura humana omnium nobilissima ob divinam imaginem et similitudinem. Sicut enim hominis, ut hominis, materia corpus est, ita ut christiani est tota natura et maxime rationalis anima, quae angelicae ac veluti divinae naturae supercoelestis spiritus est. Forma autem gratia est Spiritus Sancti, imo ipsemet Spiritus Sanctus et Deus forma animaque vivifica animae nostrae spiritusque nostri spiritus est, sicut anima forma est corporis. Hinc sicut in corpore anima principium omnium actionum est, sic in christiano Spiritus Sanctus principium est omnium actionum Deo placentium. Hoc est enim : Ductus est Iesus in desertum a Spiritu. Ducitur christianus a Spiritu sicut corpus ab anima. Hinc sicut in generatione forma introducitur in materiam et anima hominis in corpus ipsum vivificans, sic in Baptismo, ubi regeneratur homo et nascitur Filius Dei, datur Spiritus Sanctus tanquam forma vivificans animam et spiritum nostrum ; Spiritus autem Sanctus verus vivusque est Deus, quo nobilius nil esse potest. Finis autem christiani hominis est gloria regni coelestis, gloria totius paradisi — hinc in Baptismo aperitur coelum, - tota gloria ipsius Dei, imo ipsemet Deus. Eius virtus est gratia Spiritus Sancti cum omnibus virtutibus theologicis et cardinalibus omnibusque donis Spiritus Sancti, unde potest facillime mundum spernere, unde Christus hodie mundum post terga relinquit et in desertum abit; carnem mortificare, unde Christus ieiunat quadraginta diebus el quadraginta n forma, a finc, n virtutibus, nb effectibus. Christ!anus nobilissimus est ft) origine, quin ex Dco natus; b) ab nnima quae spiritus est; €) a forma quae est ipsemet Spiritus S., a quo ducitur Sicut corpus nb anima; d) a finc qui est ipscmet Deus; €) a virtutibus, quia cum gratia Spiritus S.omnes dantur virtutes eiusque dona; D) ab effectibus et divinis operibus, quibus viia christiana vere coelestis redditur. Ab hac nutem maxima nobilitate conatur satanas hominem deicere per peccatum. noctibus ; diabolum vincere ac superare, unde Christus omnem superat tentationem invicta virtute. !5 Eius autem opera sunt credere et sperare in Deum eumque timere et ex toto corde diligere, colere et servire: Non tentabis Dominum Deum luum ;?* Dominum Deum (uum adorabis et illi soli servies ; * mundum ex alto despicere, carnem mortificare, diabolum vincere, angelicam vitam ducere, in coelo conversari. O nobilitas, o dignitas infinita ! Est homini christiano pater Deus, mater Ecclesia, coelestis illa mulier sole amicta, ac stellis coronata, 18 frater Christus et omnes Sancti, ministri omnes Angeli: Angelis suis mandavit de le, ul custodiant le in omnibus viis tuis ; in manibus, etc. ; ? Omnes sunt administratorii spiritus ; ** Accesserunt Angeli et ministrabant ei ; ! victus eius panis de coelo descendens : ** Non in solo pane vivit homo, sed in omni verbo quod procedit de ore Dei ; 3 cibus eius manna coeli, supersanctissimum altaris Sacramentum ; amictus eius vestis nuptialis ac stola prima : Cito proferte slolam primam el induile eum, el dale anulum in manu eius el calceamenla in pedibus eius ; ** Induit me Dominus vestimentis salulis el indumento iusliliae circumdedit me, quasi sponsum decoralum corona et quasi sponsam ornalam monilibus suis ;?* Vidi civilalem sanclam Ierusalem, novam, descendenlem de coelo a Deo, paralam sicut sponsam ornatam viro suo, *9 inquit in sua Apocalypsi loannes de Ecclesia loquens et de omni anima fideli. IV. Sic ex omni parte dignitas christiani hominis maxima est, quoniam est filius Dei. Hinc invidia stimulatus diabolus, acriter torquetur omnemque modum et viam quaerit, qua hominem de tam sublimi loco deiciat; semper et ubique omni tempore et loco omnes eius actiones rimatur, ut, nacta occasione, ad malum sollicitare et pertrahere illum possit, sciens quod totius huius dignitatis et gloriae basis ac fundamentum iustitia est et gratia Spiritus Sancti, quae per peccatum amittitur, qua amissa, corruit omnis dignitas omnisque 90, 11-12. 20) Hebr 1, 14. 21) Mt 4, 11. Vulg.: Angeli accesserunt, etc. in pedes eius. 25) Is 61, 10. 26) 21, 2. Vulg. : Sanctam civitatem, etc. QUADRAGESIMAE 241 gloria hominis christiani, sicut, sublato fundamento, necesse est aedificium cadat. Sic enim primis parentibus accidit. Quoniam vero fides est substantia sperandarum rerum, argumentum non apparenlium,?" hanc primum satan impugnat: Si [ilius Dei es ; ?8 vertit in dubium quod fide certissima tenendum est, nam « dubius in fide infidelis est ». ?? Praedicant omnes utriusque Testamenti paginae electos omnes filios esse Dei: Filius meus primogenitus Israel ; ? Ego dixi : Dii estis eL filii Excelsi omnes ; ?! Filios enutrivi el exaltavi ; *. Quoiquot aulem receperunt eum, dedit eis polestalem filios Dei fieri... qui ... ex Deo nati sunt ; * Nunc filii Dei sumus ; ^* Videte qualem caritatem dedit nobis Pater, ut filii Dei nominemur et simus ; 35 Qui... spiritu Dei aguntur, ii sunt filii Dei ; non enim accepislis spirilum servitutis iterum in timore, sed accepistis spiritum : doplionis filiorum Dei.3* Sic certissimum est in Divinis Scripturis omnes filios esse Dei. Satanas autem ponit in dubium : Si filius Dei es, dic ul lapides isti panes fiant. Accipit tentandi occasionem a temporalibus necessitatibus quas patiuntur fideles, sicut ab esurie Christi, a passione famis, a necessitate cibi, a caritate panis; eo quod esuriens non haberet quid manducaret, Christum tentandi argumentum sumpsit, et quia Christus non cum Adamo in paradisum deliciarum, sed in desertum poenitentiae ductus fuit. Ex defectu igitur temporalium bonorum arguit diabolus, ad fidem nostram evertendam, nos filios Dei non esse, quoniam temporalibus hisce bonis improbi magis abundant quam probi, Pharao magis quam Moyses, Aegyptii magis quam Hebraei, epulo non Lazarus.?? Sed Christus: Non in solo, inquit, pane vivit homo, sed in omni verbo quod procedit de ore Dei. Hdmo non tantum caro est, sed multo magis spiritus, non tantum corpus, sed multo magis anima, non tantum animal, sed multo magis Angelus, hinc bonis indiget aut si habet, fides non est», De Consideratione ad Eugenium, lib. 5, cp. 3, (P. L. 182, 191), et Hugonis de S. Victore: * Ubi adhuc dubitatio est, fides non est», De Sacramentis, lib. 1, part. 10, cp. 2, ibid. 176, 330. Quo sensu vero accipiendum sit, cf. Melchior Canus Loci Theologici, lib. 12, cp. 9, pag. 741-763. 30) Ex 4, 22. 31) Ps 81, G. 32) Is 1, 2. Et primo, e corde evellere nititur fidem, qua homo se filium Dei esse novit, occasionem capiens tentandi a temporalibus necessitatibus quas fideles patiuntur. Sed docet Christus responsione sua hominem bonis spiritualibus magis quam corporalibus indigere; imo, quia corporalin aocensiones sunt ruinne, Deus non vult clectos suos illis abundnre. Finis tentationis sninnae est ut filli Dei servi dinboli per peccatum constituantur, ipse enim per peccatum regnat in mundo, multo magis spiritualibus, coelestibus 'et divinis, quam corporalibus, terrenis et mundanis. Et quia saepe corporalia bona impedimentum sunt spiritualibus et saepe etiam sunt ruinae occasio, sicut in Adamo, ?? Saule, 3? Davide ** et Salomone ?! cernimus, propterea non vult Deus electos suos his abundare, sed potius carere et necessitate premi, quoniam sic augentur spiritualia bona, augentur merita virtusque probatur atque perficitur sicut aurum in fornace et sub incude. Sic probatus fuit Iob;? et ob id Christus omnibus voluit temporalibus bonis, divitiis, honoribus et voluptatibus in mundo carere multaque mala pati, quoniam felicitas hominis in spiritualibus et internis bonis magis quam in corporalibus et externis consistit. Hinc Deus electum populum in deserto spiritualibus coelestibusque bonis ditavit abundareque fecit: pluit manna de coelo, ? legem coelitus dedit, * instituit sacerdotium, 55 sacrificia et sacramenta (6 et sanctuarium ad inhabitandum Íabricari voluit, quod populo locus orationis esset. ** V. Diabolus vero temporalia tantum ac terrena bona ob oculos ponit, unde ostendit hodie Christo omnia regna mundi et gloriam eorum dicens: Haec omnia tibi dabo, si cadens adoraveris me. *9 Hic finis est satanae, omnes electos Dei omni dignitate privare et ex filiis Dei servos diaboli constituere, sicut fecit Adamo ; ad hoc tentat, huc omnia eius machinamenta tendunt: Si cadens adoraveris me, si me colueris, si mihi servieris, haec omnia tibi dabo, omnia regna mundi et gloriam eorum. Ad hoc tentat hominemque ad malum sollicitat, quia homo per peccatum fit servus vilissimus et mancipium diaboli: A quo enim quis victus est, illius el servus est ; ** Qui facit peccatum servus est peccati. 9 Hinc ob peccatum diabolus princeps est mundi, qui lotus in maligno positus est, "* plenus concupiscentia carnis, concupiscentia oculorum et superbia vitae. * Propter quod hodie Christus mundum post terga relinquit et [a] Spiritu Sancto in desertum ducitur carnemque ieiunio quadraginta dierum macerat diu Rg 11, 1 sqq. 42) Ct. Iob 1, 1-2, 1 sqq. 43) Cf. Ex 16, 13-15. 44) Cf. ibid. 19, 1 sqq. 45) Ct. ibid. 29, 1 sqq. 46) Cf. Lv 1, 1 sqq. 47) Cf. Ex 25, 1-27, 1 sqq. QUADRAGESIMAE 243 noctuque orationi vacans; et ob id maxime tentatur a diabolo, quoniam eos maxime satanas tentat qui mundum ex alto spernunt carnemque mortificant cum vitiis el concupiscentiis ?* suis, hos enim constat non mundi carnisque, sed Dei servos filiosque esse; quare hos tentat ut servos filiosque suos efficiat. Omnis enim homo vel Dei vel diaboli servus et filius est, impiis enim Christus dixit: Vos er patre diabolo estis el opera patris vestri pultis facere. * Non tentat autem diabolus servos et filios suos, sicut nec tyrannus civitates oppugnat quas pacifice possidet, nec venator feras persequitur quas funibus catenisque vinctas domi habet, sed persequitur filios Dei, eo quod nobilem vitam ducunt dignam filiis Dei. Quae in sacrosancto hodierno Evangelio nobis sub oculis a Christo proponitur. Est autem vivere et operari secundum afflatum Spiritus Sancti divinis inspirationibus et impulsibus non resistere, sed obtemperare, hoc enim est: Ductus est Iesus... a Spiritu ; Agebatur a Spiritu ;55 Expulitl eum Spiritus, * sicut ventus secundus navim in portum quo tendit et quo citissime pervenire cupit; mundum contemnere, hoc est mundum eiusque vanitates non sectari, sed abominari et fugere divitias, honores, voluptates, quae in civitatibus regnant — hinc lex Dei data fuit in deserto, quoniam mundanae vanitates et concupiscentiae impediunt observantiam divinae legis, distrahentes animum a Deo multisque vitiis coinquinantes ; — mortificare carnem ieiuniis : Cum ieiunasset. quadraginta diebus eti quadraginta noctibus. Vilis est enim amor carnis, sicut et mundi terrenarumque rerum concupiscentia; indignum est filio principis vilem artem vilemque mercaturam exercere et vilissimae meretrici servire. VI. Ieiunat Christus in deserto et ieiunat quadraginta diebus. Sacratissimus hic numerus est in Divinis Scripturis. Quadraginta dierum ailuvio Deus omnem mundi impietatem in aquis submersit; 5? quadraginta dierum ieiunio et oratione Moyses legem obtinuit 58 aliisque quadraginta diebus ieiunans et orans obtinuit veniam populo remissionemque maximi peccati adorationis vituli secundasque legis 18; 31, 1 sqq. et ideo non suos, sed Dei servos persequitur. Sunt nutem ver| filii Dei qui a Spiritu S. ducti mundum contiemnunt et virtutem sequuntur. Quadragenarius numerus sacratissimus? est in Divinis Scripturis, ideo Christus quadraginta diebus ieiunat et ornat, nobis relinquens exemplum ut non secundum carnem, sed secundum spiritum vivamus. Haec est vita vere chrisliana cul sntanas maxime adversatur, tabulas accepit; 5? quadraginta annis populus Dei in deserto manna de coelo cibatus fuit; 5" quadraginta annis David rex regnavit ! totidemque Salomon; ? quadraginta dierum itinere ac ieiunio Elias pervenit ad sanctum montem Dei Horeb ibique Deum vidit, 93 et Ninivitis Deus quadraginta dierum poenitentiam concessit ne perirent, * et populus Dei post quadraginta mansiones deserti terram promissionis ingressus fuit. 55 Et Christus quidem quadraginta hisce diebus omnia ista mysteria implevit ieiunans et orans non pro se, sed pro nobis, ut nobis remissionem peccatorum, gratiam salutarem regnique coelestis gloriam et vitam aeternam mereretur in coelis. Sic nobis ieiunandum et orandum simul est, ut in carne viventes non secundum carnem vivamus, ** sed mente et spiritu semper nostra conversatio in coelis sit; 9? sic regnum Dei et iustitiam eius quaerere 5 omnemque cogitatum nostrum in Deo iactare, quoniam ipsi est cura de nobis, ipse nos enutriet, ? scit enim quibus indigemus et potest ac vult nobis in omni necessitate succurrere; ? vivere non in solo pane terreno ad instar bestiarum, sed in pane coelesti et divino ad instar Angelorum; non tentare Deum, sed illum filialiter timere et revereri, Deum colere, ipsum solum adorare, ipsique soli servire et omnes diaboli tentationes superare. VII. Haec vita est christianae nobilitatis, cui Angeli serviunt : Superata omni tentatione, accesserunt Angeli et ministrabant ei, "* et cui diabolus invidia stimulatus adversatur; hinc tentator accedit: Si Filius Dei es, dic ut lapides isti panes fiant. Tentator iste est sicut pictor qui nune, ut magis libet, res magnas parvas efficit, nunc, e contra, parvas efficit magnas faciens ex gigante pygmaeum et ex pygmaeo gigantem, sicut poeta qui, ut pictor coloribus, ita ipse verbis fingit pingitque quod libet, sicut orator potentissimae linguae qui altera manu ignem portat altera aquam, nunc persuadet nunc dissuadet; altera risum altera lacrimas, nunc magnificat laudando, defendendo, persuadendo, nunc extenuat vituperando, accusando, 2 Par 9, 30. 63) Cf. 3 Rg 19, 1-13. 64) Cf. Ion 3, 4. 65) Cf. Ios 5, 6. Petr 5, 7. 70) Cf. Mt 8, 32. 71) Lc 4, 13. Vulg.: Consummata omni tentatione, QUADRAGESIMAE 245 dissuadendo, lingua et oratione faciens res magnas parvas maximasque minimas. et parvas magnas minimasque maximas. Sic, inquam, diabolus nunc misericordiam Dei extenuat peccataque magnificat, ut in desperationem deiciat; nunc, e contra, magnificat misericordiam Dei peccataque extenuat, ut homo se in peccatum praecipitet ; nunc in temporalibus rebus extenuat Dei providentiam corporeasque necessitates magnificat ut homo toto tempore totaque mente terrenis rebus nimia sollicitudine intendat Deoque omnem sui familiaeque suae curam adimat; nunc in spiritualibus nimium Dei providentiam et bonitatem magnificat iustitiamque extenuat, ut homo omnem animae salutisque suae curam Deo relinquat nihilque satagat cum timore salutem suam operari ? bonisque operibus certam suam electionem facere. ?3 Sic prout magis libet fingit, ut homines figmentis suis falsisque rerum larvis decipiat. Sic Christo in ficto corpore apparuit, sic sanctam civitatem templumque finxit et ficte Christum supra ficti templi pinnaculum statuit, et tertio finxit montem excelsum fictaque omnia mundi regna et gloriam eorum ostendit, ut vanis fallacium rerum promissionibus Christum ad peccatum pertraheret. Finxit enim regna, finxit let montem, sicut et mendaciter dixit: Mea sunt omnia ef cui volo do illa. '* Sed in momento temporis, inquit Lucas, ostendit ei omnia regna mundi et gloriam eorum, ** quo falsas rerum imagines fictasque larvas diaboli arte compositas, non consistentes res Christo monstratas fuisse ostenderet. Sic sanctam civitatem templumque confinxit. Christus enim in deserto tentatus fuit; sed Scriptura refert iuxta visionem, sicut dicit apparuisse Abrahamo tres viros, cum tamen Angeli essent, "6 et sic saepissime Divina Scriptura res gestas narrat iuxta visionem oculorum et apparentiam; sic saepe fingit diabolus, imo semper fingit, ut decipiat et pertrahat in peccatum. VIII. Et tertia quidem tentatio maxima est, tentat enim de ambitione principatus mundani, qua tentatione victus fuit Adam: Erilis sicul dii. ** Ostendit autem ei omnia regna mundi el gloriam eorum, quoniam praesentia obiecti animum maxime movet. Hoc Gn 18, 1 sqq. 77) Ibid. 3, 5. ideo omnibus artibus et fictionibus conatur hominem decipere, ut eum in peccatum praecipitet, sicut tot fictionibus Christum tentavit, ut fallacis gloriae promissionibus ad peccatum induceret. 'Tertin haec tentatio omnium potentissima est, qua diabolus innumeros vincit et perdit. Sed maxima slultitia esset malle se servum dinboli fieri quam filium Del esse, autem est vitulum aureum adorare, *? aureamque statuam Nabuchodonosor. ?? Quoniam vero haec omnium maxima tentatio fuit, hinc Christus acriter increpando respondit : Vade, satana, scriptum est enim: Dominum Deum tuum adorabis et illi soli servies.* Übi ostendit Deus praestantius multo esse Deo servire quam super omnia mundi regna dominari. Sic Paulus ait: «Servire Deo regnare est », 8! sic Beata Agatha Quintiano praetori Siciliae dixit: « Multo praestantior est christiana humilitas et servitus regum opibus ac superbia », & Sed, heu! non sic hodie. Bone Deus, quot hominum millia diabolus fallacibus promissionibus suis ad se traxit! Haec omnia tibi dabo, si cadens adoraveris me. Avaritia es! idolorum servitus, ** adorare vitulum aureum aureamque statuam regis Babylonis. Quot hominum sunt avaritiae et ambitioni dediti, qui propter temporalia haec acquirenda bona diabolo serviunt ! Ah, fratres, quot sunt inter nos qui diaboli potius mancipia esse volunt quam Dei filii et fratres Christi! Quotiescunque peccas letaliter, frater, ex Dei filio diaboli servus mancipiumque constitueris, et dicis: Diabolus me tentavit ? Si filius regis esses, assentireris ne persuadenti ut [servus] fieres tyranni alicuius inclementissimi ac crudelissimi infidelissimique in suis promissis, maxime si tyrannu. ille inimicus esset capitalis regis patris tui? Si uxor tua, o vir nobilis, frangeret matrimonii fidem cum turpissimo ac ignobilissimo viro promissis illius illecta, dic mihi: Acceptares ne excusationes illius dicentis: tentavit et decepit me? Ah, fratres, per Deum immortalem vos rogo, agnoscamus nobilitatem nostram et [si] filii Dei sumus, ducamus vitam filiorum Dei, resistamus diabolo et fugiet a nobis; * nam cum ei Christus dixisset : Vade, satana, tunc, Sacramentorum, (P. L. 78, 206); Missale Itom., Orat. in Missa pro Pace. Axioma, de quo Petrus Lombardus in illud Rom 1, 1: Paulus servus Iesu Christi, ait: « Nc misera servitus vidcaiur non simpliciter ait. sersus, sed addit Iesu, idest salvatoris, cui merito omnes servire debent; ei etenim servire regnare est ». Collectanea in Epist. ad Ronianos, (P. L. 191, 1304). Et Divus Bonaventura: « Servire Deo regnare est... Hoc et Apostolus ait: Heredes quidem Dei, coheredes autem Christi ; reges ergo vere erunt, heredes Dei regis, coheredes Christi regis ». Opera Omnia, t. 8, opusc. 10, additamentum 4, pag. 210; et opusc. Collatio de Contemptu Saeculi, ibid. pag. 655. Habetur ctiam in Glossa Interlineari Nic. Lyrani in Rom 1, 1. 82) Breviarium Rom. die 5 Febr. In Festo S. Agathae ad Mat., quarta lect. 83) Eph 5, 5; Col 3, 5. 84) Ct. lac 4, 7. QUADRAGESIMAE 247 inquit, reliquit eum diabolus. 55 Non feramus aequo animo iniquissimas eius persuasiones, quibus ad peccandum et offendendum Deum nos inducit ! Quo animo ferret amantissimus pater persuadentem ut unicum filium desideratissimum et dilectissimum veneno interimat dicendo se habere optimum antidotum ? Nobis autem multo carior esse debet Deus quam patri filius ; sic Abraham propter Deum non veritus fuit dilectissimum Isaac occidere. 5 Quo animo ferret dives ille suadentem ut thesaurum suum summo cum labore acquisitum latronis fidei committat ? Ut domui ignem admoveat ad eam comburendam, quia ipse aquam admovebit ad extinguendum ignem ? Ah, fratres, fugiamus, fugiamus diaboli suasiones: Haec omnia libi dabo, si cadens adoraveris me, sed Dominum Deum nostrum adoremus illique soli serviamus. Diabolus persuadere potest et suadere, non autem cogere ut peccemus; non praecipitavit Christum, sed tantum praecipitium persuasit: Miífe ie deorsum. *! Cogere enim humanam voluntatem, quae suapte natura libera est, minime potest ; debilis est hostis, qui non vincit nec potest vincere, nisi volentem vinci. Quare quisquis a diabolo vincitur, sua utique culpa et voluntate vincitur. IX. Multi dicunt: Cur permittit Deus servos suos a diabolo tentari, cum diabolica tentatio multorum sit causa malorum? Tentatio quidem causa malorum non est, sed occasio ; causa autem peccati non est, nisi mala voluntas aut bonae voluntatis defectus. Hinc enim tentatione 3? hic quidem fit melior, ille vero deterior. Si des mihi duos fontes: alterum quidem clarum et limpidum absque limo et coeno, alterum vero coenosum atque limosum ; moveat autem quis quantum velit vel manibus vel pedibus aquam prioris fontis, nihil turbabitur; aqua vero posterioris facillime turbatur quovis vel minimo agitata motu. Huius autem causa non est motus, sed lutum. Sic Dominus ait de domo bene fundata supra firmam petram, quod neque fluminum neque ventorum vi magnoque impetu potest ad terram deici; quae autem super arenam fundata est, facillimo negocio et pessima ingratitudo ergn amantissimum Patrem. Fugiendae ergo sunt suasiones satanae, ut ipse fugiat n nobis. Tentatlo. non est causa peccati, sed occasio ; et quidem valde utilis est ad probandam ct perficiendam virtutem. Christus nutem gratia sun vires fidelibus dnbit ad hostes vincendos, nec permittet eos pro diaboli libitu tentarí. a fluminibus ventisque patitur ruinam. *? Tentatio igitur non causa peccati est, sed occasio. Quod si nulla debet in mundo esse peccandi occasio, bonis igitur omnibus, quae in mundo sunt, debuit carere mundus, quia utilia bona sunt occasio avaritiae, honorabilia superbiae, delectabilia luxuriae, debuitque homo sensibus etiam privari, quia sensus hi nostri multorum sunt peccatorum occasio. Permittit igitur tentari nos Deus ut in virtutibus proficiamus, quia virtus in infirmitate et tentatione perficitur, *" sicut aurum in fornace. Et si tentati peccamus, peccatum nostrum levius est et veniae dignius; hinc peccatum hominis levius fuit apud Deum quam peccatum Angeli, quia homo peccavit tentatus, non autem Angelus. Et adhuc, sicut cum pugnaret Iosue contra Amalec, Moyses supra montem tenens manus sursum elevatas in crucis modum in causa erat victoriae, ? sic Christus crucifixus pugnantibus cum diabolo virtutem dat ad vincendum hostes. Et fidelis... est Deus qui non patitur, inquit Apostolus, vos tentari supra id quod potestis, sed facil cum tentatione etiam proventum, ** et quod non est viribus nostris possibile ipse exequitur. Sie Gedeon ipse inimicum occidit, quem filius eius occidere minime potuit. 3 Nec potest nos diabolus ad libitum tentare pro viribus, sed tantum potest quantum ei a Deo permittitur. Sumus nos quidem semper in medio dau monum, sicut Daniel in lacu leonum, ?* sed non permittit eis Deus ut nobis noceant; sumus in medio flammarum, sicut tres pueri in medio babylonicae fornacis, quos tamen flamma ignis non tetigit. *5 Leo ille qui occidit prophetam Dei, illum postea nec devorare potuit nec laniare, nec asinum ipsius tetigit, sed id tantum fecit quod permisit ei Deus ; € ita diabolus tantum in nos potest quantum ei Deus permittit, sicut in Iob manifestum est. ?** Cavendum tamen nobis est ne diabolo ullam demus occasionem; neque enim Christus occasionem diabolo dedit, sed ipse occasionem accepit videns eum esurientem. Vulg.: Fidelis .. . Dcus est, qui non patietur . . . sed faciet etiam cum tentatione proventum. QUADRAGESIMAE 249 X. Tentat autem ipse nunc quidem occulte ut serpens, nunc manifeste ut leo, sicut in Psalmo dicitur: Super leonem el serpentem ambulabis et conculcabis leonem et draconem, ** hoc est: Vinces diabolum, sive tentet ut serpens sive ut leo. Hodie enim Christum tentavit prius ut serpens, occulte: Si Filius Dei es, dic, etc. ; occulta ei subtilis tentatio est ut vix deprehendatur quid hac tentatione praetenderit ; deinde ut leo, cum assumpsit eum... et statuit supra pinnaculum templi cumque assumpsit eum in montem excelsum valde, et manifeste tentavit : Haec omnia tibi dabo, si cadens adoraveris me. Et in prima quidem tentatione non dicit: Fac ex lapidibus panem, sed dic, quod facilius est potLestque ad orationem referri: Si Filius Dei es, dic Patri tuo ut miraculo tibi in necessitate famis posito provideat *? panem, faciendo ex lapidibus panem, sicut natura ex terra fit panis. Suadet saepe diabolus spiritualibus viris ut orent, sed non ut Dei gloriam quaerant, sed suam utilitatem eaque quae spectant ad propriam satisfactionem, ut seipsos quaerant. IV. ALIA HOMILIA Ducius esi lesus in desertum a Spiritu, u! tentaretur a diabolo. ! I. In sacrosancto hodierno Evangelio tria nobis proponuntur: pugna Christi cum diabolo, victoria et corona ; pugna, quia tentatur ; victoria, quia omnem superavit tentationem ; corona, quia superata omni tenlalione, ?* accesserunt Angeli el ministrabant ei.? Sic in duello Davidis cum Goliath pugna fuit, victoria et corona, * tunc enim David israelitici regni sibi acquisivit coronam, quam ei Deus praeparaverat.5 Quoad primum, videndum nobis est quis tentatur, a quo tentatur et ad quid tentatur. Sed ante omnia sciendum est quod tentatio proprie in sacrosancto hodierno Evangelio significat persuasionem inductionemque ad malum perpetrandum estque veluti sollicitatio et Angeli accesserunt, etc. 4) Ct. 1 hg 17, 31 sqq. 5) Ct. ibid. 15, 28; 16, 1-13. Multis modis snfanas tentat: nunc occulte, nunc maniteste. Proponuntur hodie pugna, victoria atque corona Christi. Tentatio est sollicitatio ad malum. Christus tentatur post baptismum ct ieiunium, quin non carnales hamines, sed spirituales diaholus tentant; ientatur autem continuis qundraEinia diebus omnibusque artibus. incitatio quaedam. T'entator * igitur diabolus est et satanas, quia sic dictus est quoniam haec eius est ars et professio et in hac arte est exercitatissimus et peritissimus; a mundi enim exordio hanc artem semper exercuit, cum primos parentes tentavit atque ad peccatum perduxit. ? Tentatur autem Christus, sed post baptismum, cum vox ad eum facta est de coelo: Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi bene complacui,* et Spiritus Sanctus in columbae specie super eum descendit et mansit, eodemque Spiritu Sancto ductus in desertum fuit et quadraginta diebus ieiunavit. ? Non tentat diabolus malos et carnales homines, sed bonos et spirituales, qui membra sunt Christi et filii Dei; mali enim ad malas suas voluntates explendas tentant potius diabolum et malis artibus sollicitant, quam tententur ab eo. Sicut autem cum audivit diabolus Beatum Iob a Deo laudari, expetivit ut tentaret eum,!? sic audiens Christi laudem a coelo, eum ad tentandum aggressus est. Tentavit autem Christum continuis quadraginta diebus, sic enim habet Marcus: Erat autem in deserlo .. . el tentabatur a diabolo. Tentavit autem omnibus modis quibus potuit, ideo ait Lucas: Superata omni tentatione. Nullum enim non movit lapidem satanas, sed omnes contra Christum vires exercuit ut illum deiceret. Qui igitur Spiritu Sancto plenus est, qui fugit mundum, qui macerat carnem, is est qui a diabolo multis tentatio- . nibus impetitur ut in peccatum ruat et sub diaboli potestate fiat. Tres praecipue tentationes hodie referuntur: diffidentiae, praesumptionis ct ambitionis, II. Tres praecipue tentationes in sacrosancto hodierno Evangelio proponuntur, quas superavit Christus: Si Filius Dei es, dic ul lapides isti panes fiant ; ? Si Filius Dei es, mille le deorsum; " Haec omnia libi dabo, si cadens adoraveris mc.!* Quoniam vero, uti diximus, tentatio proprie nihil est nisi incitatio et sollicitatio ad malum, prima tentalio est de diffidentia divinae providentiae in his quae spectant ad corpus; secunda de nimia praesumptione divinae misericordiae in his quae spectant ad salutem hominis, quare haec tentatio veluti aliud extremum est et primae contraria, sicut avaritiae prodigalitas, pag. 220. 9) Cf. Mt 4,2. 10) Cf. Iob 1, 8-12; 2, 3-6. 11) 1, 13. Vulg. : A satana. 12) Mt 4, 3. 13) Ibid. vr. 6. 14) Ibid. vr. 9. QUADRAGESIMAE 251 hinc facta est supra pinnaculum templi in loco sacro, ut se de sublimi loco praecipitaret sub spe divinae providentiae; tertia est de avaritia et ambitione: Haec omnia libi dabo, si cadens adoraveris me, omnia videlicet regna mundi cum gloria eorum. !* Ad has autem tentationes superandas opus est spe, timore et pietate magna in Deum, ut Deum super omnia, quae in mundo sunt, diligamus. Qui autem virtutibus hisce minime praeditus est, facillime a diabolo vincitur. III. Ad quid autem tentet diabolus et ad quid tentari permissus sit Christus nunc aperiendum est. Tentat diabolus quoniam adhuc cupit similis esse Altissimo !9 et tanquam Deus adorari; hinc ait: Si cadens adoraveris me. Omnium enim peccatorum ipse est caput et princeps, hinc peccatores dicuntur in Scripturis Divinis servi et filii diaboli,*? quia faciunt voluntatem diaboli, non Dei. Tentat etiam quia cupit hominum praecipitium et ruinam: Mille le deorsum. Quamvis autem quo plures damnantur homines eo magis poena ipsius crescat, hinc enim maledictus fuit serpens postquam primos parentes nostros in peccatum impulit, !? ipse tamen invido illi similis qui non curavit unum sibi erui oculum, modo alteri ambo simul eruerentur, et quia novit quod, cum completus fuerit numerus electorum Dei impletaeque fuerint sedes in coelo, tunc, facto universali iudicio, mittendus est ipse cum omnibus angelis suis in infernum : Ile, maledicti, in ignem aeternum, qui paratus est diabolo et angelis eius,!1!? ne unquam impleatur numerus electorum : «Sustinete modicum tempus, donec impleatur numerus fratrum vestrorum », ?? hinc ipse omnes tentat et ad damnationem perducere satagit. Deus autem electos suos tentari permittit, ut reportent coronam victoriae, nam : Non coronabitur nisi qui legitime certaverit ; ^. Certa bonum ceriamen ... apprehende vitam aeternam ; *? Bonum cerlamen ceriavi ... reposita est mihi corona iustiliae.?* Sic impulit David ad pugnandum contra philisthagum, ut reportaret coronam regni. Homo viarium Rom. in Festo SS. Innocentium ad Mat., respons. secundae lect. 21) 2 Tim 2, 5. Vulg.: Non coronatur, cic. Non coronabitur lect. cod. 22) 1 Tim 6, 12. 23) 2 Tim 4, 7-8. 24) Ct. 1 Rg 17, 31 sqq. conira quas pugnandum est spe, timore et pietate erga Deum. Satanas tentat ut hominem 2 Deo avertat et in servum suum per peccatum convertat, et in ruinam aeternam praecipitet, et ut impediat ne unquam impleatur numerus electorum ad iudicium finale rcquisitus, quando ipse in infernum mittetur. Deus autem filios suos tentari permittit, ut victoriae coronam accipiant. Etiam homines spirituales dinbolus tentationibus suis perdere potest, nisi fortiter resistant. Pulcherrima antithesis inter Adam in paradiso deliciarum, ubi genus humnnum perdidit, et Christum in descrito poení- lentíae, ubi genus humanum salvavit. enim vincens diabolum fit Angelis quodammodo superior; hinc: Superaia omni tentatione, accesserunt Angeli el ministrabant. Aderant enim Angeli spectatores, nec dubito quin et daemones. Sicut enim cum David pugnam adorsus fuit cum Golia, spectabat ex una parte universus exercitus Israel, ex altera vero universus exercitus Philisthaeorum, *5 ita hodie huic spectando certamini omnes a1ibitror astitisse Angelos paradisi et daemones inferni. Hinc post victoriam: Accesserunt Angeli Dei e! ministrabant ei. Magna profecto est corona gloriae quam acquirit homo vincendo diabolicas tentationes. IV. Ductus esl Iesus in desertum, etc. Fugit Christus a mundo ad desertum veluti a mari, ubi navis Ionae periclitatur, ** in portum; sed etiam in hoc portu flant venti contrarii tentationum satanicarum et navis pati naufragium potest. Sexcenta millia Hebraeorum, qui ex Aegypto exivere, ?? perierunt in deserto, hi quidem ob vituli aurei adorationem :?3 Haec omnia tibi dabo ; alii in sepulcris concupiscentiae, quando carnes Aegypti appetivere :?*? Dic ut lapides... panes fiant; alii in contentione Core, Dathan et Abiron ob ambitionem pontificatus :*? Duzit eum supra pinnaculum templi.?! Sic in deserto multi pereunt, nisi diabolo fortiter resistant usque in finem. V. Ductus est Iesus in desertum, etc. Similis valde est historia hodierni Evangelii historiae, quam scripsit Moyses de primi hominis tentatione. Sed cur Adam ductus est in paradisum, * Iesus autem in desertum ? Ut in deserto restaurarentur damna paradisi. In paradiso deliciarum damnata fuit humana natura, ? in deserto autem poenitentiae salvata; ibi homo victus a diabolo universum genus humanum in satanae servitutem redegit, hic Christus vincens diabolum a servitute satanae liberat genus humanum et daemones redigit in servitutem hominum; ibi Adam comedit, hic Christus ieiunavit in poenitentiam illius delicti; ibi homo suasu diaboli super Angelos cupiens exaltari, infra daemones humiliatus fuit, hic autem 1 sqq. 29) Ct. Nm 11, 1 sqq. ; Dt 8, 22. 30) Cf. Nm 18, 1 sqq.; Iud vr. 11. QUADRAGESIMAE 253 Christus ductu Spiritus Sancti volens infra daemones humiliari, dum patitur tentari et assumi a diabolo in sancíam civitatem ... supra pinnaculum templi et in monlem excelsum, ** supra Angelos exaltatur: Accesserunt Angeli el ministrabant ei. Ieiunavit Christus, oravit, tentatus fuit et vicit; sed propter nos haec omnia facta sunt, pro nobis ieiunavit, oravit, tentatus fuit, certavit et vicit. Abit Christus in desertum ad satisfaciendum pro concupiscentia oculorum et ad vincendum mundum, ieiunat pro concupiscentia carnis ad domandam carnem, subicitur diabolicae potestati: Vidi Jesum sacerdolem magnum ... e! salan... a deztris eius, ul adversaretur ei,?*5 ad humiliandam superbiam vitae?* et ad vincendum diabolum principem superbiae. 36* Satagendum nobis est ut prius mundum vincamus, spernendo omnia quae in eo sunt, postea vero carnem ieiunio mortificando. His autem duobus hostibus superatis, tertius adhuc restat expugnandus diabolus, nam : Cum ieiunasset accessit tentator. Possumus mortificare carnem, sed diabolus semper vivit et iugiter tentat, ita ut nullum non moveat lapidem, et nullam quamvis minimam occasionem praetermittit. VI. Tres tentationes legimus et tria nomina spiritus maligni iuxta tres tentationes. Dicitur diabolus, idest calumniator, et in prima tentatione divinam providentiam calumniatur; satanas, adversarius, inimicus est in secunda suadens praecipitium ; in tertia autem fentator?? est, cum manifeste ad malum sollicitavit, et mira eius ars ad tentandum conspicitur. Tribus autem hisce nominibus insinuantur tres causae ob quas tentat et ad peccandum sollicitat. Prima est, quia fentator, quia haec eius est ars, officium, professio, hoc ipsius ingenium, quoniam malus est: Veni! malus ?$ et tollit verbum de corde eorum ; ?* Libera nos a malo ; ** nonnisi malis delectatur et gaudet, nonnisi mala desiderat sicut avarus pecunias. Secunda, quia diabolus est, idest calumniator omnium bonorum operum omniumque virtutum, virtutes omnes odio habet, virtus Omnin autem hnec propter nos Christus egit, ut eum imitemur, mundum spernendo et cnrnem mortificando. Tribus nominibus appellatur daemon hodie Christum tentans, iuxta triplex tentationum genus, omnis summopere displicet ei, sicut lux solis nycticoracibus. Tertia quia salanas, adversarius: Inimicus homo hoc fecit ; *. Venit inimicus homo. ** Summo odio nos acerrime odit, nec nisi perditionem nostram damnationemque desiderat; videns autem nos per Christi gratiam Dei filios constitutos, invidia infinita torquetur et discruciatur. In tribus autem responsionibus Domini ostenditur ires virtutes eu tribus quam maxime necessarias esse ad salutem. Non in solo pane, etc. ; 5 E firma spes in Deo prima est et magna fiducia cordis, quod tanquam spe, timore et eate, pater filiis dilectissimis succurret nobis in omnibus necessitatibus er nostris, si veri cultores virtutis et Dei esse voluerimus ; potest enim Deus mille modis nobis succurrere non uno aut altero tantum. Secunda: Non tentabis Dominum Deum tuum ; * virtus divini timoris necessaria est ne de divina misericordia nimium praesumentes in barathrum vitiorum nosmet praecipitemus. Tertia : Dominum Deum luum adorabis et illi soli servies ; *5 caritas firmaque voluntas Deum semper super omnia diligendi eique pro viribus serviendi. Spes est vas mannae in arca, timor virga, caritas tabulae legis:*€ haec tria necesse est ut sint in arca cordis nostri, si volumus salvari. VII. Accessit ad eum tenlator. Quid est fenlator ? Venator, piscator, Tentaug — àucupes animarum. Sed si ferae fugiunt venatorem, pisces piscatorem, dE id aves aucupem, quid est quod nos non timemus tentatorem nec vitamus tentationes eius? Si accideret nobis sicut accidit parentibus nostri generis, qui statim post tentationem, commisso peccato, puniti fuerunt a Deo, eiecti de paradiso multisque et gravibus poenis mulctati, *? timeremus utique tentationes tanquam pestes et venena; sed quia, cum carnalia plurimi maximique faciamus, spiritualia et quae ad salutem spectant minimi nihilique facinus, hinc est quod tentationes peccatorum non timemus nec vitamus, sed saepe etiam procuramus. VIII. Accedens tentator dizit : Dic ut lapides isti panes fiant. Pauperes tentat diabolus, ut de lapidibus panes faciant infatigabiliter lavr. 10. 46) Cf. Ex 16, 33; 25, 10. 21; 40, 18; Nm 17, 10; Dt 10, 5; 3 Rg 8, 9; Hebr 9, 4. 47) Cf. Gn 3, 14 sqq. QUADRAGESIMAE 255 borando die et nocte, semper sub praetextu panis lucrandi pro su- Tentat maxime satanas stentanda familia, et sic nimia sollicitudine laborandi avertit a spiae sonicitudiritualibus. bonis, ab oratione et aliis spiritualibus exercitiis pro salute uU animae. Cum autem divites facti fuerint, e contrario, tentat ut de panibus lapides faciant, magnifica et superba aedificia fabricando ut honorifice et nobiliter habitare possint. Sic acquisitas divitias sub praetextu panis lucrandi pro necessario victu et vestitu convertit ut sub necesin aedificia, ut fiant ex panibus lapides; sic ait diviti: Dic ui panes "^ Praete isti lapides fiant, ut cum Caino aedificent sibi habitationes in terra, 4? ordin quasi cives terrae, non coeli. Cura autem aedificiorum quam maxime avertit hominem ab oratione et a cogitationibus divinis. Humani ludicii apparatus )mprohis semper terribilis est, sed terribilior valde reprobis erit apparatus divini iudticil.

CHAPTER 6. Feria Secunda Dominicae Primae Quadragesimae

I. Si humani principis iudicisque iusti quidem, sed rigidi atque severi, adeo est humanis pectoribus mentibusque terribilis et formidabilis [aspectus], quod, dum ad mundi exemplum populique terrorem magna facienda est publicae iustitiae demonstratio, praeparatis patibulis, funibus, catenis, ferris ignibusque, non solum rei et complices, dum vincti ex carceribus educuntur ut coram iudice sistantur et examinandi et condemnandi, scientes se in fragranti crimine deprehensos convictosque esse, dum iudicem vident contra ipsos iratum pro tribunali sedentem cum universo magistratu et ministris armatis, audientes legi contra se criminalem processus ac fulminari tormentorum mortisque sententiam, videntes paratos carnifices, parata patibula, ferrea instrumenta ignesque, et universum populum congregatum ad spectaculum, expavescunt horrentque videntes sibi ob oculos terribilem mortem propositam cum extremo damno, dedecore et poenis; sed etiam assistentes omnes ad spectaculum istud, quamvis nihil sibi conscii sint, ex solo tantum aspectu concutiuntur pavore, inhorrescunt pili et capilli capitis, pallent facies, palpitant corda, friget sanguis in venis, tremunt crura, deficit animus omnesque quasi mortui prae timore videntur; bone Deus, quid erit de nobis in die tremendi iudicii Dei? Iustitia divina tanto estterribilior humana quanto Deus maior est homine. Iudex erit supremus, iratus et summe formidabilis, omnibus modis inexorabilis et inflexibilis, nos omnes mille delictorum et criminum laesae maiestatis divinae rei, crimina certa et manifesta, processus omni cum examine formatus, mille et mille contra nos testes oculati, actor contra nos Deus, mille modis offensus, sententia inappellabilis, poena intolerabilis, mors intolerabilis. Cum venerit Filius hominis in maiestate sua et omnes Angeli cius cum eo, tunc sedebit super sedem maiestatis, etc. ! II. Volens Deus ostendere Ieremiae iudicium quod facturus erat contra Ierusalem omnesque ludaeos ob gravia illorum peccata, apparens ei dixit: Quid tu vides, Ieremia? Cui Vates: Virgam vigilaniem ego video. Et Dominus: Bene, inquit, vidisti, quia vigilabo ego super verbo meo ul [aciam illud. Iterum Vati dixit: Quid tu vides? Et Vates: Ollam succensam ego video el faciem eius a facie aquilonis. Et Dominus: Ab aquilone pandelur omne malum super omnes habilalores lerrae.? Sic enim venit ab aquilone exercitus Chaldaeorum et captam civitatem igne succendit. ? Significant autem haec duo divinorum flagellorum genera : unum quidem temporale et aliud aeternum, unum in hoc mundo et aliud in inferno, unum Dei tanquam patris et aliud tanquam iudicis. Primum est virga, secundum olla succensa a [acie aquilonis, per quam designatur infernus, de quo hodie Dominus: 7fe, maledicti, in ignem aeternum, qui paralus esi, ^ etc. Utrunque flagellum habemus in sacro Evangelio. Primum: Esurivi ... el non dedislis... manducare, silivi ... nudus eram, in carcere et infirmus ... hospes... el non collegislis me ; 5 haec sunt temporalia flagella Dei: fames, pestis et bellum, paupertas, infirmitas et persecutio, sicut mendicus Lazarus pauper erat, ulceribus plenus et a canibus fere devoratus ;? secundum vero : Ibunl hi in supplicium aelernum, ?* sicut epulo mortuus est et sepultus in inferno, ubi est in perpetuis tormentis et cruciatur in flammis. * Et de hoc quidem praecipue agitur in sacrosancto hodierno Evangelio, de flagellis, inquam, aeternis in finali iudicio, quod omnium iudiciorum Dei terribilissimum et horrendissimum est. Fuit quidem terribile primum Dei iudicium contra Angelos in paradiso coelesti, ? et secundum contra hominem in terrestri ; 1? terribile iudicium in universali diluvio et in combustione Pentapolis; ?? Discedite a me, maledicti, etc. 5) Ibid. vrr. 42-43. Ordine inverso affert has pericopes. Petr 2, 4; Iud vr. 6. 10) Cf. Gn 3, 16 sqq. 11) Gf. ibid. 6, 5-7, 1 sqq. 12) Ct. ibid. 18, 20-19, 1-25. 1T Duo sunt poenarum genera quibus Deus peccata punit: unum temporale, aliud aeternum; de hoc postrema ngitur in hodierno Evangelio. Multa terribilia indicia fccit Dcus cum Angelis oro terribile iudicium famis septennis tempore Ioseph? et captivitatis Hebraeorum in Aegypto sub crudelissimo Pharaone;* terribile iudicium decem plagarum Aegypti!5 et submersionis Pharaonis cum universo exercitu suo in mari Rubro ; !* terribilia iudicia passi fuerunt Hebraei in deserto, ubi quadraginta annorum spatio sexcenta sexaginta sex millia!? eorum diversis cladibus perierunt : !? alii ab ignitis serpentibus, !? alii flammis devorati,?? alii vivi a terra absorpti, ?! alii ab inimicis ; ? terribile iudicium contra Chananaeos divina virtute ab Hebraeis, duce Iosue, deletos;?? terribile iudicium contra ipsos Hebraeos a Chaldaeis deletos et in captivitatem babylonicam ductos ;?** et innumera sunt alia huiuscemodi terribilia iustitiae divinae iudicia. Finale vero, inquam, omnium terribilissimum ac horrendissimum erit, siquidem hoc iudicio rei iudicati privabuntur omnibus bonis tum sed omnium terriblissicoelestibus tum terrenis, tum spiritualibus tum corporeis, tum tempopere ralibus tum aeternis, sicut in primo et secundo Angelorum et homidE. num. Peribunt diluvio non aquae, sed ignis conflagrationis, et perdemus re. Detuis cruciabuntur flammis ignis et sulphuris, sicut in Pentapoli; p'ctentu. patientur non septenam, sed aeternam famem et sitim aeternamque captivitatem sub crudelissimo Pharaone diabolo, qui omnem in eos crudelitatem exercebit, sicut satan in Iob;?5 patientur omnia Aegypti flagella in aeternum, poenas omnes intolerabiles et sempiternas: Ite, maledicti, in ignem aeternum qui paratus est diabolo et angelis eius . . . Et ibunt hi in supplicium aeternum. III. Et divinum quidem iudicium multa praecedent et multa Multa signa. etiam sequentur. Praecedent multa signa, sicut Dominus ait: Erunt praecedent s ; . . . . divinum hoe Signa in sole el luna et stellis, et in terris pressura gentium prae confuJudielum, — cione sonitus maris el fluctuum, arescentibus hominibus prae timore etl expectatione, quae supervenient universo orbi; nam virtutes coelorum commovebuntur, ?** et. tunc videbunt signum Filii hominis... et tunc png. 48. 18) Cf. Nm 14, 29-35; Ios 5, 4. 19) Cf. Nm 21, 6. 20) Cf. ibid. 16, 35. buntur. plangent omnes tribus lerrae, etc. ?? Praecedent signa horribilia in coelo, nam : Sol obscurabilur ... luna non dabit lumen suum el slellae cadent de coelo.?* Praecedet ignis conflagrationis, qui mundum universum comburet, universam terram cum omnibus quae in ea sunt, universum mare et aer universum : Coeli, inquit Petrus, ardentes solventur . . . elementa ignis calore, sive ardore labescenl ;?? itemque: Elementa ... calore solventur, lerra aulem el quae in ea sunt opera, exurentur.?? Praecedet universalis resurrectio mortuorum in voce Archangeli et in tuba Dei*! adducenturque omnes ante iribunal Chrisli, ? el lunc parebit signum Filii hominis, crux Christi sanguine rubicunda cum omnibus instrumentis passionis Christi, clamans vindictam contra impios et reprobos omnes, sicut sanguis Abel, * et ob id plangent omnes tribus terrae. Signum vero crucis ante praecedens sequentur omnes Angeli, et tandem Christus ipse apparebit: Cum... venerit Filius hominis in maiestale sua el omnes Angeli eius cum eo, lunc sedebit super sedem maieslalis suae. IV. Multa sunt hic mysteria nobis aperienda. Cum veneri! : futurum tempus iudicii finalis et universalis primo proponitur. Certissimum est futurum esse universale iudicium ; hic principalis utique est fidei nostrae articulus; tempus vero incertum est: De die aulem illo et hora nemo scil, neque Angeli Dei neque Filius, ** sicut quemvis hominem moriturum esse cerlissimum est, incertissimum vero tempus moriendi. Hinc ait: Cum venerit, non tamen dicit quando veniet. Hoc certum est quod in novissimo die mundi veniet, qui utique praefixus a Deo est, cum completus fuerit numerus omnium electorum: « Sustinete modicum tempus, donec impleatur numerus fratrum vestrorum ».?5 Erit autem novissimus dies primo simillimus ; primo enim die factum est iudicium Angelorum omnium, 3€ novissimo autem fiet iudicium omnium hominum, sicut Angelus prima fuit creatura Dei, 5? 10. 33) Cf. Gn 4, 10. 34) Mt 24, 36; Mc 13, 32. 35) Breviarium Rom. in Festo SS. Innocentium ad Mnt., respons. secundne lect. 36) Cf. S. Augustinus Dialogus Quaestionum, q. 21, (P. L. 40, 740); De Civilate Dei, lib. 11, cp. 9, ibid. 41, 323-325; cp. 13-15, ibid. col. 328-331; Io. Cassianus Collationes, coll. 7, ibid. 49, 730-733. 37) Ct. Origenes Ilom. 1 in Gcn., (P. G. 12, 147); S. Augustinus De Genesi ad Lilteram, lib. 1, cp. 9, (P. L. 34, 252); cp. 16, ibid. col. 258. sieut Christus ipse praedixit. Certissimum est divinum iudicium finale, tempus veroincertum. Iudex erit Christus ipse, qui In primo suo ndventu venit ad snlvandum et in secundo veniet nd iudicandum. ludicabit nutem mundum ut homo, quia hanc potestatem dedit ei Pnter, homo vero ultima, 3? et sicut prima die creatus fuit mundus, ?? ita ultima recreabitur ac renovabitur, ita ut lux lunae sit sicut lux solis, el lux solis... septempliciter sicut lux septem dierum, ** et sicut primo die divisa fuit lux a tenebris, ** ita novissimo dividentur omnes electi a reprobis : Et ibunt hi in supplicium aeternum, iusti autem in vilam aeternam. 5? V. Cum venerit. Venit iam primo ad salvandum: Non enim misit Deus Filium suum ... ut iudicet mundum, sed ut salvetur mundus per ipsum; € Fidelis sermo el omni acceplione dignus ... Christus Iesus venit in hunc mundum peccalores salvos facere ; * Filius hominis venit quaerere et salpum [acere quod perierat ; 5$ sed veniet secundo ad iudicandum. Primus adventus fuit totus misericordiae, secundus erit iustitiae. Sicut duplex est in Christo natura, ita et duplex est eius adventus, et sicut duplex est in eo dignitas : sacerdotalis et regalis, velut alter Melchisedech rex et sacerdos, rex pacis et rex iustitiae, 15 ita primo Christus venit tanquam sacerdos oblaturus sacrificium corporis sui super aram crucis pro salute mundi, secundo veniet tanquam rex ad iudicandum et damnandum. Cum venerit Filius hominis. Non dicit: Filius Dei, sed: Filius hominis, quia ut homo Christus mundum iudicabit : Poter, inquit, non iudicat quenquam, sed omne iudicium dedit Filio, ul omnes honorificent Filium sicut honorificant Patrem ... el potestatem dedit ei iudicium [acere, quia Filius hominis est.** Iudicandi quidem potestas, sicut et mortuos vivificandi et miracula faciendi et mundum creandi, propria utique divinitatis est. Sic Abraham Deum dixit iudicem universae terrae, cum revelatum ei fuit iudicium contra Pentapolim. 1? Et hanc quidem potestatem Filio una cum deitate ab aeterno dedit, ut docent Chrysostomus In Ioannem, hom. 38,*? Hilarius, lib. 7 De Trinitate, " et Ambrosius, lib. 2 De Fide, cp. 4; * in incarnatione vero Christo homini sicut omnem dedit plenitudinem divinitatis, ita una cum deitate hanc contulit potestatem, Filius homínis, etc. 46) Cf. Hebr 7, 1-2. 47) Io 5, 22-27. Vulg.: Neque enim Pater ludicat, etc. 48) Ct. Gn 18, 20-26. 49) Iuxta Migne hom. 39, (P. G. 59, 219-220). ut docet Cyrillus In Ioannem, lib. 2, cp. 140. *? Sed sicut in Christo duplex est natura: divina et humana, duplex intellectus, duplex scientia, duplex caritas, duplex gloria, duplex dignitas: creata et increata ; ita duplex iudicandi potestas, et divina et humana. Hinc ait: Potestalem dedil ei iudicium facere, quia Filius hominis esl, idest humanam etiam contulit iudicandi potestatem, ut docent Cyprianus Contra Iudaeos lib. 2, cp. 28, et lib. 3 ad Quirinum cp. 33, 5 et Augustinus in Ioannem, tract. 21, 5* et lib. I De Trinitate, cp. 13. 55 Hinc ergo ait: Cum venerit Filius hominis: Qui conslitutus esl a Deo iudex vivorum el morluorum; 55 Filius hominis: Mediator Dei el hominum homo Christus Iesus; 9? Filius hominis, ille ipse qui pro salute hominum ex caritate animam suam posuit. 58 Vult Deus ut iudicium hoc universale sit iustificatissimum ; hinc Christum constituit iudicem, ut hominum iudex homo esset erga homines summa caritate affectus : Potestatem dedit ei iudicium facere, quia Filius hominis esL; ut iudicet peccatores ille qui peccatores adeo dilexit, quod pro eorum salute in mundum venit et pro eis sanguinem fudit mortemque passus in cruce fuit ; quare iudicis sententia nullam pati poterit iustam calumniam. VI. Cum venerit Filius hominis. Sic legimus apud Danielem: Aspiciebam ... in visione noclis, el ecce in nubibus coeli quasi filius hominis veniebat el usque ad anliquum dierum pervenil ... el dedil ei potestatem el honorem el regnum, el omnes populi, tribus el linguae servient ei. Poleslas eius poleslas aelerna. 8? Veniebal, inquit, filius hominis in nubibus coeli, sed ad iudicandum; hinc ait quod usque ad antiquum dierum pervenil. Prius enim dixerat Vates: Aspiciebam donec lhroni positi sunl el antiquus dierum sedit. Veslimentum eius candidum quasi nix el capilli capitis eius sicut lana munda ; thronus eius flammae ignis, rolae eius ignis accensus; fluvius igneus rapidusque egrediebalur a [acie eius ; millia millium ministrabant ei el decies millies cenlena millia assislebanl ei. Iudicium sedit el libri aperli sunt. *9 Sic 1570. 55) Ibid. 42, 840-842. 56) Act 10, 42. 57) 1 Tim 2, 5. 58) Ct. 1 Io 3, 16. 59) 7, 13-14. Vulg.: Et ecce cum nubibus . . . ipsi servient, etc. 60) Ibid. vrr. 9-10. Vulg.: Quasi lana munda, otc, sicut in incarnatione dedit ei plenitudinem divinitatis. Voluit autem Deus iudicem hominum hominem esse, ut iudicium iustificatissimum sit. Veniet — ergo Christus homo cum maiestate multa ad iudicandum qui prius venit cum humilitate ad salvandum, sed Dcus ipse erit qui per Christi humanitatem mundum judicabit. Iudex dicitur Filius hominis ad designandam cius caritatem, pastor nd desi- £nandam eius scientiam. rez propter plenam iudicandi potestatem, ut eius sententia sit undequaque justissima veniet Christus ad iudicandum in nubibus coeli cum potestate multa el maiestate: 9 Cum venerit Filius hominis in maiestate sua; qui prius venerat in humilitate et mansuetudine ad salvandum : Ecce rez tuus veniet tibi iustus el salvator, ipse pauper, *? veniet in maiestate et gloria divina, ut Deus potius videatur quam homo, sicut visus fuit in gloriosa transfiguratione, quando resplenduit facies eius sicut sol, vestimenía autem eius facia sunt candida sicul nix. 9 Quod autem Daniel prius vidit Deum in throno veluti pro tribunali sedentem, deinde Christum, mysterium est quod principalis iudex est Deus, sed Christo dedit polestatem iudicium facere; quare iudicabit quidem Deus mundum, sed per Christum, Filius autem Dei iudicabit in sacra Christi humanitate et per humanitatem tanquam per instrumentum coniunctum ; quare Christus homo visibiliter et sensibiliter iudicabit ipseque omnibus iudex videbitur: Videbil omnis caro salulare Dei ; * tunc videbit eum omnis oculus, et qui eum pupugerunt. 95 VII. Cum venerit Filius hominis in maiestate sua tanquam summus rex coeli et terrae : Data esi mihi omnis polestas in coelo et in terra. 99 Hinc ait: Tunc dicet rex. ** Et Christus quidem hodie dicitur Filius hominis, pastor et rez ad iustificandam sententiam divini huius iudicii. Filius hominis, idest verus homo, frater noster, fratrem enim se dicit: Amen dico vobis, quandiu fecistis uni ex his fratribus meis minimis, mihi fecistis : $* frater dicitur ob caritatem ; pastor vero: Et separabit eos ... sicul pastor segregal oves ab haedis, *? tum ob pietatem tum ob scientiae certitudinem, pastor enim diligit tum oves tum haedos, et certissime atque infallibiliter discernit oves ab haedis; rex tandem : Tunc dicel rez his qui a dextris eius erunt, "? propter plenam auctoritatem et supremam iudicandi potestatem. Sententia enim aliquando iniusta iudicatur vel propter odium iudicis, vel propter ignorantiam et errorem, vel propter usurpatam iurisdictionem, cum iudex mittit manum in messem alienam. Sed propter primum Christus dicitur Filius hominis et frater noster; propter Facta sun! alba, etc. 64) Is 40, 5. Ex Translat. Septuaginta; Lc 3, 6. 65) Apc 1, 7. secundum pastor optime cognoscens oves et haedos; et propter Lertium rez: Cum peneril in maiestate sua tanquam summus rex cum universa curia et exercitibus suis, e! omnes Angeli eius cum eo. Sic Daniel ait: Millia millium ministrabant ei et decies millies centena millia assistebant ei. Sic ipse Christus: Videbitis coelum apertum et Angelos Dei ascendenles et descendentes supra Filium hominis, ** sicut per scalam Iacob Angeli ascendebant et descendebant. ? Sic Isaias Christum vidit in medio Seraphim, ?3 sic divinum propitiatorium super arcam erat in medio Cherubim, ^ sic Deus dictus est Dominum ezercituum, sic Christus erit tanquam sol in medio coelestium astrorum, sicut Michaeae visus fuit Deus in medio coelestium exercituum : Vidi Dominum sedentem super sólium suum et omnes exercilus coeli assislebanl ei a dextris el a sinistris. "5 Sic Zacharias ait: Veniet Dominus Deus meus omnesque Sancli cum eo; ?* sic Moyses: Cum eo sanclorum millia. ?? VIII. Tunc sedebit super sedem maiestatis suae: Qui sedel super weuiet aivina Cherubim. ** Et forte sedes eius lucidissima nubes erit Angelis plena. PE iU Sicut enim in nube Iucida ascendit in coelum, ita et descendet, dicentibus Angelis: Sic veniet. quemadmodum vidistis eum euntem in coelum ; *? et Dominus ipse: Videbilis Filium hominis sedentem a dextris virlulis Dei el venientem in nubibus coeli, 9 sicut antea dixerat: Filius... hominis venturus est in gloria Patris sui cum Angelis suis. *! Sic divina gloria circumfusus sedebit super sedem maiestatis suae, super thronum gloriosissimum, multo gloriosiorem throno illo Salomonis decantatissimo. * Sic Isaias Christum vidit sedentem super solium excelsum et elevatum, 8 sic Ezechiel super thronum sapphirinum: El super firmamentum ... quasi aspectus lapidis sapphiri similitudo throni et super simililudinem throni similitudo quasi aspeclus hominis desuper. 9 Divus Ioannes in Apocalypsi describit nobis hanc sedem quam etiam : : sys : : : ; Divus 1 maiestatis Christi una cum ipso Christo sedente. Ait enim : Ecce sedes padceten 27. 82) Cf. 3 Hg 10, 18-20. 83) 6, 1. 81) 1, 26. cum Christum vidit in throno coelesti sedenlem, in conspectu populorum universae terrae apparenterm, splendidissimis vestibus indutum, posita erat in coelo, el. supra sedem sedens. Et qui scdebat similis eral aspectui lapidis sardinis el iaspidis, el iris eral in circuitu sedis similis visioni smaragdinae. Et in circuitu sedis sedilia viginli qualuor, el super (hronos viginti qualluor seniores sedentes, amicli stolis albis el in capitibus eorum coronae aureae; ei de lhrono procedebant fulgura ei poces el tonitrua; el seplem lampades ardentes ante thronum Dei, qui sunt septem spiritus Dei. El in conspectu sedis lanquam mare vitreum simile crystallo... el in circuitu sedis qualluor animalia plena oculis ante el retro . .. Primum animal simile leoni, el secundum animal simile vitulo, el lerlium animal habens [aciem quasi hominis, el quartum animal simile aquilae volanti. ?* Haec omnia mysteria Christus his verbis concludit: Sedebil super sedem maieslatis suae, scilicet super sedem dignam divina maiestate et gloria. Erat haec sedes in coelo, nam : Coelum, inquit, sedes mihi est. 56 Erat autem quam vidit Ioannes magna et candida : Vidi, inquit, thronum magnum candidum, *? secundum magnitudinem et candorem Christi; non tamen sola erat, sed in medio viginti quattuor sedium, nam Christus ait Apostolis: Sedebilis et vos super sedes duodecim iudicantes duodecim lribus Israel ; $8 similiter duodecim Patriarchae, qui fuerunt capita synagogae 98* sicut Apostoli Ecclesiae, sedebunt super duodecim sedes iudicantes mundum. In conspectu sedis erat mare vitreum. Mare congregatio est aquarum, aquae autem multae populi sunt multi. ?* Ecce magnum mare : Congregabuntur ante cum omnes genles;?? sic Ioannes ait: Vidi mortuos magnos et pusillos sta.es ante thronum. ** Septem vero lampades ante thronum sunt Angeli, qui sunt seplem spiritus Dei : El omnes Angeli, inquit, stabant in circuilu sedis el. seniorum ei quattuor animalium, el ceciderunt in conspeciu throni in facies suas. * O vere sedes maiestatis! Sedebil super sedem maieslalis suae. El qui sedebal similis eral aspeclui lapidis iaspidis el sardinis, viridis rubeique coloris, ad denotandum misericordiam atque iustitiam. Ob id Christus vocatur fidelis et veraz, ex misericordia atque etc. 86) Act 7, 49. Vulg.: Coelum mihi sedes es; Is 66, 1. 87) Apc 20, 11. Sabbato post Cineres, not. 64, pag. 212. 90) Mt 25, 32. 91) Apc 20, 12. Vulg.: In conspectu throni. 92) Ibid. 7, 11. Vulg.: Stabant in circuitu throni, cic. iustitia : Qui sedebat super eum vocabatur fidelis et veraz, et cum iustitia iudicat. ** Descripserat prius in Apocalypsi Ioannes Christum venientem ad iudicium : Ecce venil cum nubibus et videbit eum omnis oculus; ostenderat quisnam sit iste iudex: Ego sum A et OQ, principium et finis, dicil Dominus Deus, qui est et qui eral el qui venturus est, omnipotens ; descripserat fonmam et habitum eius: Vidi septem candelabra aurea el in medio seplem candelabrorum aureorum similem filio hominis, vestilum podere et praecinclum ad mamillas zona aurea, capul autem eius et capilli erant candidi tanquam lana alba el tanquam nix, el oculi eius lanquam flamma ignis, et pedes eius similes aurichalco ... el habebat in dextera sua slellas septem el de ore eius gladius ex ulraque parte aculus exibat, el facies eius sicut sol lucel in virtule sua. ** Videt Christum in medio septem candelabrorum et septem stellarum. Interpretatur autem ipse septem candelabra aurea septem esse Ecclesias et septem stellas septem spiritus Dei, idest Angelos. ?5 Sic utique Christus veniet comitatus omnibus Sanctis omnibusque Angelis. Videt indutum veste sacerdotali ad designandam eius sancti- , tatem, iustitiam et innocentiam ; habere caput candidum ob candorem divinitatis, oculos igneos ob proprium divinae scientiae lumen in divino suo intellectu, faciem solarem ob divinam gloriam, et pedes similes aurichalco ob carnem etiam, quae infima hominis pars est, vere glorificatam in Christo. Sed modo, dum sedentem super sedem maieslalis suae describit, omnibus Sanctis et Angelis comilatum, plenum benignitate erga similem dicit iaspidi viridi et sardini subrubeo, ad designandam Christi «lectos. ct iutum misericordiam et benignitatem erga electos, quibus dicit hodie: Venite, benedicti Palris mei,?9* et iuslitiam ac severitatem erga reprobos, quibus ait: Ife, maledicli, in ignem aelernum. Sic inquit quod de throno procedebani fulgura ... voces, et tonilrua terribilia, utique contra reprobos maledictos. Sed in circuitu sedis*erat iris similis visioni smaragdinae, idest coloris valde viridis et iucundissimi, quod signum est perpetuae benignitatis erga electos. Vidit etiam Ioannes iuxta hanc sedem divinae maiestatis librum signatum sigillis septem : Et vidi in dexlera sedenlis supra lhronum librum signatum sigillis septem, scriplum inlus et foris... 95*) Mt 25, 34. stitia erga reprobos, librum divinae praedestinationis aperientem signatum sigillis Sscptem, scptem mysteria divinae mniestntis significantibus, ex iustitía reprobos condemnantem ad poenam, el nemo polerat neque in coelo neque in terra neque subtus terram aperire librum neque respicere illum; sed agnus sedens super thronum, habens cornua septem el oculos septem, ** ipse accepit librum et solvit signacula eius. Solus Christus potest aperire librum divinae praedestinationis et praescientiae omniumque secretorum Dei, et hodie aperiet. Sic enim Daniel ait: Iudicium. sedit et libri aperti sunt ; *? et loannes ait: Libri aperii sunt; el alius liber apertus esl, qui est vilae, el iudicali sunt mortui ex his, quae scripla erant in libris secundum opera ipsorum... et qui non inventus esl in libro vilae scriptus, missus esl in slagnum ignis. 98 Et quidem si septem sunt quae ad divinam maiestatem maxime spectant: potentia, sapientia, bonitas, misericordia, iustitia, caritas et gloria, merito sedes haec dicitur sedes maiestatis, quoniam hic splendebit infinita Dei potentia in recreatione mundi, cum novum coelum novamque terram creabit septuplo nobiliora : E! dizit qui sedebal in throno : Ecce nova facio omnia ;*9 hic divina splendebit sapientia, cum aperietur liber iste omnium secretorum Dei; hic divina bonitas et summa beneficentia, qua electis suis omnia bona sua communicabit in aeternum ; hic caritas, qua ab aeterno omnes dilexit !?? tanquam pater filios suos; hic misericordia infinita in benedictione electorum ; hic severissima iustitia in maledictione reproborum; hic gloria infinita in Christi facie. Et cum omnium oculis hodie paradisus ostendatur apertus, sic merito utique sedes haec dicitur sedes maiestalis : Sedebil super sedem maicstalis suae. Sed adhue unum restat de hac sede dicendum. Daniel ait quod de hac sede procedit fluvius igneus : Thronus cius flammae ignis, rolae eius ignis accensus, [luvius igneus rapidusque egrediebatur a facie eius; Ioannes veroaitquod dehac sede procedit fluvius aqueus: Ostendit mihi fluvium aquae vitae splendidum tanquam cryslallum, procedentem de sede Dei el agni ... el ex utraque parte fluminis lignum vitae afferens [ructus duodecim, per singulos menses reddens fructum suum, et folia ligni ad sanitatem gentium. ? Sed utrunque verum est : a dextris huius throni egreditur fluvius aquae irrigans paradisum 22, 1-2. Vulg.: Per menses singulos, cic. et a sinistris fluvius ignis accendens infernum ; a dextris perpetua gloria paradisi et a sinistris aeterna poena inferni: T'unc dicet rer his qui a dexíiris eius erunt: Venile, benedicli Palris mei: ecce fluvius paradisi; et: Tunc dicel... his qui a sinisiris eius erunt: Ite, maledicli, in ignem aelernum : 3 ecce fluvius ignis. Ille emanat a fonte misericordiae et bonitatis divinae, iste vero a fonte iustitiae et severitatis Dei; ille a fonte praedestinationis, iste a fonte praescientiae ; ille a fonte amoris: Jacob dilexi, iste a fonte odii: Esau aulem odio habui ;!** uterque vero a sede maiestatis: Tunc sedebil super sedem maiestatis suae ; sedebit sicut rex Salomon super solium Domini et David patris sui, cum fecit iudicium duabus meretricibus super causam iníantis,!?^5 unde cognita fuit primo divina in eo sapientia : Audivit... omnis Israel iudicium quod iudicassel rez el timuerunt regem videnles sapienliam Dei esse in eo ad faciendum iudicium. 198 IX. Ei congregabuntur anle eum omnes genles, divina virtute et Angelorum ministerio, facta universali mortuorum resurrectione. 19? Sic Dominus ait: Venit hora in qua omnes, qui in monumentis sunt, audienl vocem Filii Dei, el procedent qui bona [ecerunl, in resurreclionem vitae, qui vero mala egerunt, in resurrectionem iudicii.!99 Sic Paulus 2 Corinthiis docet: Sicul in Adam omnes moriuntur, ita et in Chrislo omnes vivificabuntur, unusquisque aulem in suo ordine ; !^ ad Romanos: Omnes... slabimus anle tribunal Christi ; 19 et 2 Corinthiis : Omnes... nos manifeslari oporlel ante tribunal Christi, ut referat. unusquisque propria corporis, proul gessit in corpore, sive bonum sive malum. Sic cum Dominus Deus venit ad dandam legem, universum populum voluit ad radicem montis Sinai simul congregari et sonitu tubae omnes convocavit, !!? sicut etiam per tubae sonitum a sacerdotibus convocari volebat universum populum ad ostium tabernaculi.!!3 Sic inquit Apostolus: Quoniam ipse Dominus in iussu el in voce Archangeli et in luba Dei descendel de coelo, et morlui qui in Christo sunt resurgent primi.'"!* Sic omnes gentes, post universalem 5, 28-29. 109) 15, 22-23. 110) 14, 10. 111) 5, 10. 112) Cf. Ex 19, 10 sqq. ex misericordia electos vocantem ad praemium. Ad divinum judicium omnes convenient, divina virtute et Angelorum ministerio, universali resurrectione facta; Sed electi reprobis a serparabuntur, et illi quidem ad dexteram siatuentur, nutem ad nistram. hi siresurrectionem, congregabuntur i5 ex omnibus mundi partibus ante tribunal Christi; congregabuntur autem ab Angelis: Millet, inquit, Filius hominis Angelos suos et congregabunt electos . . . a qualtuor ventis.H8 Et separabit eos ab invicem, sicul pastor segregat oves ab haedis.1? Sicut prima die creationis mundi divisit Deus lucem a tenebris !18 et bonos Angelos a malis, !!? sic in novissimo die separabit omnes electos a reprobis, omnes filios Dei a filiis diaboli. Sic Iosue, transito Iordane, divisit populum in duas partes, sex tribus ponens super montem Garizim ad benedicendum, et sex super montem Hebal ad maledicendum ; !?? sic summus sacerdos super unum lapidem onychinum a dextris portabat nomina sex tribuum, et super alterum a sinistris sex alias tribus ; !?! sic Iacob divisit universam familiam suam in duas turmas ; !? sic videtur hodie Deus sedens super solium suum et omnes exercitus coeli assistentes eia dextris et a sinistris, nam : Staiuel, inquit, oves . .. a dextris .. . haedos aulem a sinistris. Omnes sunt exercitus coelestes, quoniam omnes ad aeternam beatitudinem ordinati sunt a Deo; sed qui pereunt, sua culpa pereunt. Designant autem in mysteriis symbolicae theologiae dextera et sinistra praedestinationem et praescientiam, gratiam et peccatum, gloriam et poenam: Omnes, inquit, exercitus coeli assistebanl ei a dextris et a sinistris. *?4 Congregabuntur ante eum omnes genles et statuentur hi quidem cum Angelis bonis a dextris Christi, hi autem cum diabolo et angelis eius a sinistris, sicut columna nubis posuit se in medio duorum exercituum Hebraeorum et Aegypliorum, quae illis lucida, his autem erat obscura ; erit iudicium sicut mare Rubrum, in quo salvati sunt Hebraei et perierunt cum Pharaone Aegyptii; ?5 erit sicut fornax Babylonis, in qua salvati fuerunt tres pueri, sed combusti multi Babylonii ; ?* hodie extendit David duos funiculos, ad occidendum et ad vivificandum. !?? : Sed cur, quaeso, reprobi dicuntur haedi, electi autem oves? Profecto quia ovis animal est innocens et utile, haedus autem inutilis 9-10. 122) Cf. Gn 32, 7. 123) Mt 25, 33. 124) 3 hg 22, 19. 125) Cf. Xx 14, 19 sqq. 126) Cf. Dn 3, 48-50. 127) Ct. 2 Rg 8, 2. est. Iustitia habet duas partes : Declina a malo : haec est innocentia, el fac bonum : ??* haec est utilitas. Divina lex habebat duas tabulas: 32? praecepta negativa prohibentia malum et affirmativa committentia bonum; utrorunque autem observantia necessaria est ad salutem : Si quis .. . tolam legem servaveril, offendal autem in uno, faclus esl omnium reus.!?? Hoc est quod munda animalia praecipiebat Deus ut duplicem haberent conditionem : ruminare et dividere ungulas; pisces vero ut et squamas et alas haberent, si qua harum deficiebat, immundi censebantur.!3! Hinc mulieres steriles secundum legem maledictae quodammodo et opprobrio erant ; ? hoc est quod legimus: Omnis...arbor, quae non [facil fruclum bonum, excidelur el in ignem mittelur; *? hoc est quod Dominus ficulneae infructuosae maledixit, quoniam folia non fructus habebat;!** hoc est quod damnatur non habens vestem nuptialem, 35 et qui talentum fodit in terra, !?5 et virgines fatuae non habentes oleum, !?? et zizania alligantur et proiciuntur in ignem, ??? et mali pisces foras mittuntur, !?? et paleae comburuntur igni ; 4? hoc est quod sacrosanctum hodiernum Evangelium declarat damnari quicunque bonis operis non incumbunt: Ile, maledicli, in ignem aeternum. Esurivi enim el non dedislis mihi manducare, silivi el non dedislis mihi bibere; ?! damnantur quicunque bona opera non egerunt, non solum operarii iniquilalis. ? Ob id igitur reprobi dicuntur haedi, propter inutilitatem et sterilitatem bonorum operum, et electi dicuntur oves: Venile, benedicli Patris mei, possidele paralum vobis regnum a conslilulione mundi. Esurivi enim el dedislis mihi manducare, silivi el dedistis mihi bibere, ^? propter fecunditatem bonorum operum. X. Quare ostendit hodie Dominus quam necessaria sint opera misericordiae et pietatis. Ad salutem non sufficit fides, requiruntur etiam bona opera facta in caritate, pam : Si distribuero omnes facultotam legem, etc. 131) Lv 11, 1 sqq.; Dt 14, 3-19. 132) Cf. Gn 30, 23; 1 Rg 1, 1-18; Is 4, 1; Lc 1, 57. 133) Mt 3, 10; 7, 19. 134) Cf. ibid. 21, 19. 25, 42. Vulg.: Discedile a me, maledicti .. . sitivi et non dedistis mihi petum. 142) Lc 18, 27. 143) Mt 25, 34-35. Electi n Christo oves vocantur, quia ovis designat bona opera quae ad iustitiam necessarin sunt, reprobi nutem haedi, quia haedus designat sterilitatem. bonorum operum. Ad snintem enim sola fiáes non sufficit, sed requiruntur etiam opera cnritatis. T—etioa "—o bis "buntur, - :DA SECUN FERIA ib ti artib nt pnundi us ante 268 jibus : : om! ems , : congregabuntur 15 ex : An elis: Millet, inquit, i em resurrectionem, *: tur auten tribunal Christi ; Filius hominis Angelos A EL separabil €0$ ab invicent, * LI 1 Sicut prima die creationis mund et bonos Angelos a mali electos a reprobis, omnes . *. . » a Iordane, divisit populum 1n duas p montem Garizim ad benedicendum, ad maledicendum ; 2? sic summus Sac divisit De s, 119 sic in noviSSl filios Dei a filii ...a qUaltuor yentis.Me jor segregat. 0U€5 ab haedis. 1 us luc€m a tenebris us mo die Separabit omnes s diaboli. Sic Iosue, transito rtes, SeX tribus ponens Super et sex super montem Eeba] erdos super unum lapidem onychinum a dextris portabat nomina sex tribuum, et super alterum a sinistris sex alias tribus ; !?! sic Iacob divisit universam familiam suam in duas turmas ; 1? sic videtur hodie Deus sedens super solium suum et omnes exercitus coeli assistentes eia dextris et a sinistris, nam: Staluel, inquit, oves . . . a dextris . . . haedos aulem a sinistris.?3 Omnes sunt exercitus coelestes, quoniam omnes ad aeternam beatitudinem ordinati sunt a Deo; sed qui pereunt, sua culpa pereunt. Designant autem in mysteriis symbolicae theologiae dextera et sinistra praedestinationem et praescientiam, gratiam et peccatum, gloriam et poenam: Omnes, inquit, exercitus coeli assislebanl ei a dextris cl a sinisiris, 4 Congregabuntur ante eum omnes gentes et statuentur hi quidem enu aiiden cum Angelis bonis a dextris Christi, hi autem cum diabolo et anrice x gelis eius a sinislris, sicut columna nubis posuit se in medio duorum "stram, — exercituum Hebraeorum et Aegyptiorum, quae illis lucida, his auiem erat obscura; erit iudicium sicut mare Rubrum, in quo salvali sunt Hebraei et perierunt cum Pharaone Aegyptii ; ?5 erit sicut fornax Babylonis, in qua salvati £uerunt tres pueri, sed combusti multi Babylonii;?$ hodie extendit David duos funiculos, ad 9ocnistram. cidendum et ad vivificandum. !?? Sed cur, quaeso, reprobi dicuntur haedi, electi autem Oves? Profecto quia ovis animal est innocens et utile, haedus autem inutilis lll ot. 36 huius hom., pag. 259, I| l ' ill 7. " j e 25, 33. 124) 3 Rg 27? 19. 125) cr. que xer0 ut uv ent SR maledicta €bag! 0 " quodam mnis . 4 4 í rbor, qu milletur ; 133 Dui quoniam folia nc habens vestem virgines fatuac. ciuntur in igne buruntur igna, declarat dam-— dicti, in igne-— Sitivi et nom Opera non reprobi da, Operum, 4, dete par -«- dedistis im Observ 2H" —lüerit. offen dt autem in una, uetus munda animalia pr3ecipiebat Deus ut du- ""es»Lionem : rurinare et. dividere ungulas: nisees et alas haberent, si qua narum denceiebat. ——um.:0 Hinc mulieres steriles seeundum legent "mmodo et opprobrio erant ; ** hoc est quod legimus: —ie non [acit fructum bonum, excidetur et. in. ignem ""*& quod Dominus ficulneae infrucetuosae maledixi! uw [fructus habebat; hoc est quod damnatur u -Uiptialem, 335 et. qui talentum fodit in terra, P* « —non habentes oleum, * et zizania alligantur et proim, 33? et mali pisces foras mittuntur, 3? et paleae com- 75 ^? hoc est quod sacrosanctum hodiernum Evangelium -Xari quicunque bonis operis non incumbunt: Ile, muale- 7n aeternum. Esurivi enim el non dedislis mihi manducare, dedislis | mihi bibere; 9G damnantur quicunque boua egerunt, non solum operarii iniquitatis. " Ob id igitur Anntur haedi, propter inutilitatem et sterililatem bonorum L. electi dicuntur oves: Venile, benedicli Palris mei, possium vobis regnum a conslilulione mundi. Isurivi enim el uihi manducare, sitivi el dedistis mihi bibere, 3 propter fe- *sm bonorum operum. Quare ostendit hodie Dominus quam necessaria sint opera miliae et pietatis. Ad salutem non sufficit. fides, requiruntur bona opera facta in caritate, nam : Si dislribuero omnes [ucul- 129 .E : 3s 36, 27- ) Ct. Ex 31, 18; 34, 29. 130) Iae 2, 10. Vulg.: Quicunque... ) L 11 1 $ R tc- 3 8 .5 Dt 14, 3-19. 132 *. A P 1 : e | inns v qq 32) Cf. Gn 30, 23; 1 at 1d, Ep 15 ! ; : 17, . E .f. d. 21, 19. 2d dide 2 hi 13. 136) Ct. ibid. 25, 14-30. 137) Cf. ibid, vrr, 1-12, | Sk bs cas , 139) Ct. ibid, vir. 47-48, 140). Cf, ibid, 3, 12. 141) Ibid. 1. Li me, maledicti... si disti i : n vg 443) Mt 25, 34.35. sitiel el non. dedistis mihl petum. 112) Lec 21. vei un Ad salutem enim solu fides non sufficit, sed requiruntur ctiam operu Curitatis, Si ergo salvari volumus peccata vitare debemus et bonis operihus incumbere, Christum audire et imitari. Sed qula deest in nobis vera cnrltas erga tates... in cibos pauperum, el si tradidero corpus meum ita ut ardeam, caritatem aulem non habuero, nihil mihi prodest. O fratres, cum sero... [actum esset, dixit dominus pineae procuratori suo : Voca operarios el redde illis mercedem. 4* Si igitur salvari volumus, necesse est ut omnia letalia peccata vitemus ; nec id sufficit, necesse est ut pro viribus bene agere satagamus et misericordiae ac pietatis operibus incumbamus. Nec id solum adhuc sufficit, sed necessarium est ut bona opera nostra facta sint in caritate, quae forma est omnium virtutum, sicut lux colorum, ut bona opera quae agimus, agamus propter amorem Dei, ad gloriam Dei, recta et pura intentione, ut caritas sit ex corde puro et conscientia bona et fide non ficta. ** Fíaec tria summopere ad salutem necessaria sunt; si unum horum desit, nihil actum est, procul dubio cum haedis ad sinistram Christi statuemur. Nunc igitur, o fratres, cogitemus si nos oves an haedi sumus. Ovis animal innocens, mansuetum, utile, pastorem agnoscens et sequens; sic Christus ait: Oves meae vocem meam audiunl... et sequuntur me.!*7 Audire autem obedire est, sequi autem imitari: Qui vult venire posl me, abnegel semelipsum et tollat crucem suam et sequatur me.** Sequela haec et imitatio Christi necessaria est ad salutem, nam : Qui sequitur, inquit, me non ambulat in tenebris, sed habebit lumen vitae.!*9? Christus autem fuit pauper spiritu, mitis et humilis corde et poenas potius quam voluptates huius vitae elegit, caritatemque perfectissimam habuit et erga Deum et erga proximum. In his virtutibus necesse est ut Christum imitemur, nam ait: Discile a me quia milis sum et humilis corde; 5" Beati pauperes spiritu; 19! Exemplum ... dedi vobis, ut quemadmodum ego feci ... ita et vos [acialis ; 15? Christus passus est pro nobis, vobis relinquens exemplum ul sequamini vesligia eius. 153 Sed, heu, heu! fratres, ubi,est imitatio voluntariae paupertatis, humilitatis et poenitentiae Christi ? Mundus totus in maligno positus est, * ubique regnat libido, ubique avaritia, ubique superbia. 20, 8. 146) 1 Tim 1, 5. Vulg.: De corde, ctc. 147) Io 10, 27. 148) Mt 16, 24. Vulg.: SÍ quis vult post me venire, etc. 149) Io 8, 12. 150) Mt 11, 29. Ubi est caritas Christi erga proximos tum amicos tum inimicos, pro pei. ens quorum salute mortuus est et pro quibus Patrem oravit in cruce ?!55 qu, piu. Quod si fratrem nostrum, quem videmus, non diligimus, Deum, hus quem minime videmus, quomodo diligere possumus ? !5* Praesentia obiecti magis movet et similitudo causa amoris est.!5? Num cum caritate manere simul possunt irae, odia, inimicitiae, persecutiones, homicidia, furta, latrocinia, adulteria, falsa testimonia, detractiones, murmurationes, infamiae, contumeliae et his similia ? Si videntes fratrem nostrum in necessitate positum claudimus viscera nostra ab eo, quomodo caritas Dei manet in nobis ?!58 Sij caritate erga proximum destituti sumus, multo magis contra Deum. Deinde, ubi sunt opera nostra bona ? Cui nostrum dicere poterit et bonis Christus : Esuribi . . . et dedistis mihi manducare ; sitivi, et dedistis mihi — tPinm bibere, hospes eram, el suscepisiis me; nudus, el operuislis me; infirmus, CM el visilastis me; in carcere eram, el venistis ad me ?!5? Quisnam hodie abundamus. bonis hisce misericordiae operibus studet satagitque salutem suam operari ? O divites, o divites, quot bona opera divitiis vestris agere possetis, si velletis ad Dei gloriam et salutem vestram proventus vestros expendere! Quot pauperes esurientes saturare! quot nudos vestire! quot ex inopia in carcere detentos liberare! Et quisque dicit: non possum. Quomodo ergo ad luxum, ad vanitates, ad pompas potestis expendere ? Tandem quisque iniquitati et malignitati studere videtur, hic luxuriae et gulae, ille avaritiae, fraudibus et usuris, alius ambitioni et superbiae, et sic fotus mundus in maligno positus est. XI. Quare in nobis triplex est damnationis causa, cum una tan- Haec autem tum sufficiat ut iuste damnemur ; sufficit tantum caritatis defectus, T non habere vestem nuptialem, non habere oleum in vasis: Si capui ua ritatem non habuero, nihil mihi prodest, nec martyrium, quale fuit T illud Beati Laurentii :1€*: Si tradidero corpus meum, ita ut ardeam. Nos vero, caritate destituti cum simus, nec bonis quidem operibus, saltem moralibus, incumbimus, nec curamus nec cogitamus quiNicom., llb. 8, cp. 2, t. 2, pag. 59. 158) 1 Io 3, 17. 159) Mt 25, 35-36. Vulg.: Hospes eram, et collegistis me... cooperuistis me, ctc. 160) Cf. Breviarium Rom. die 10 Augusti 1n Festo S. Lnuurentii M. nd Mat., lect. secundi noct. Non tamen desperandum nobis est, sed divinn misericordin Implornnda, sicut egerunt Dnvid cum Dco ct ctíam Incob cum Esau, dem; sumus ergo et sine caritate et sine bonis operibus ; ac tandem multis abundamus operibus malis, vitiis atque peccatis. Sic diabolus tribus hisce damnationis causis nobis aeternam mortem studet inferre, sicut Ioab tribus lanceis transfixit cor Absalom, !8€* ut certius eum occideret, cum tamen una tantum lancea suffecisset. Ah! fratres, quid igitur ? Damnari omnes volumus sic viventes ? Nisi poenitentiam cum Ninivitis egerimus, absque dubio omnes damnabimur, !? cum unum tantum letale peccatum sufficiens causa damnationis sit. Quis igitur nostrum iure salutem sperare potest ? Neque tamen hoc dico, fratres, ut vos in desperationis barathrum iniciam ; absit! sed ut in quonam statu reperimur, salutis an damnationis, ostendam oculosque vestros aperiam, ut agnoscentes nos mille modis Deum offendisse, ad Christi pedes una cum sancta illa peccatrice!9* recurramus, sicut fecit Semei cognoscens gravissime se offendisse regem David, cum fugeret a facie Absalom, vocans eum virum Belial et virum sanguinum, mittens contra eum lapides ; !*4 cognoscens, inquam, se tam graviter in David regem peccasse, abiit ad eum et prostratus ad pedes eius veniam petiit dicens: Ne repules mihi, domine mi, iniquitatem meam, neque memineris iniuriarum servi lui ... neque ponas, rez, in corde iuo ; agnosco enim servus tuus peccatum meum.*5 Tunc David videns eius humilitatem dixit ei: Non morieris. Iluraviique ei.!9* Sic agendum nobis est, fratres, si damnari minime volumus. Sicut etiam ipse David egit cum Deo, post peccatum adulterii et homicidii ; 16? agendum sicut egisse legimus sanctum patriarcham Iacob, cum novit quod Esau veniret contra eum cum quadringentis viris armatis; metuens enim sibi ab eo vehementer, ad eum placandum, quem iratum putabat, destinavit nuncios cum magnis muneribus divinamque opem instantissime imploravit, visoque fratre, ad feritatem eius animi mitigandam septies coram eo pronus in terra adoravit eaque insigni eximiae humilitatis specie animum eius linivit. !6? Sie, inquam, nobis agendum est modo, et multo amplius; ilii enim cum germano fratre negotium erat et ob unam tantum 12, 13. 168) Cf. Gn 32, 1-21; 33, 1-4. offensam, si tamen offensa fuit, et nonnisi carnis interitum metuere sibi ab eo poterat; nobis autem cum iudice agendum est summoque rege, cui decem millia talentorum debemus, 19? qui polest el corpus el animam mitlere in gehennam 1?? in aeternumque interitum demergere peccatores, sicut in Apocalypsi Angelus fortis mittens magnum lapidem et quasi molarem ... in mare dixit: Hoc impetu mitletur Babylon civitas illa magna el ultra iam non invenielur. 1?! Miror plane, fratres! Quid est quod, audita iudicii extremi voce, non contremiscimus ? Daniel, accepta divinitus revelatione iudicii sententiaeque divinae contra Nabuchodonosor, quod regno privandus erat, eiciendusque ab hominibus cum feris victurus erat in deserto septem annis, vehementer perterritus per spatium unius horae nec loqui potuit, nec flagitanti regi respondere. !?? Nunc autem revelatur nobis iudicium, quod super nos exercendum est, quo peccatores privandi sunt omnibus bonis, eiciendi a mundo non in desertum, sed in infernum, non cum feris, sed cum daemonibus, quorum qualis sit erga nos animus dicat Beatus Iob a satana flagellalus ; 175 nec septem annis supplicio hoc sumus plectendi, sed in perpetuum : Ife, malcdicli, in ignem aeternum. Sed incredulitas procul dubio in causa est huius intrepiditatis. Si in magno campo magnus esset congregalus exercitus qui a coelesti Angelo vocem audiret quod mox innumera casura forent e coelo fulmina, quibus maior exercitus pars esset interitura, dicite, si coelesti voci fides adhibeatur a copiis, dicite, quaeso, quas non latebras perquirerent ? Sed multi sunt sicut generi Loth, qui non credentes coelesti igne perierunt. !* in gehennam. 171) 18, 21. 172) Ct. Dn 4, 16-30. 173) Cf. Iob 1, 13-2, 1 sqq. ne in interitum aeternum demergamur. Valde ergo extimescendum est divinum iudicium, quia post hoc ncternum erit supplicium. IL. ALIA HOMILIA . Cum venerit Filius hominis in maiestate sua et omnes Angeli cius cum eo, tune sedebit super sedem maiestatis snae, etc. ! IL Vidit sanctus Domini propheta Isaias in spiritu Christum Maiestas — Sedentem super sedem, sedem maiestatis suae : Vidi, inquit, Dominum EUN sedentem super solium excelsum et elevatum, et ea, quae sub ipso erant, pitur hend replebani templum, et plena erat omnis terra maiestate eius.? Quoniam autem Deum in humana forma vidit, qui Christus est, Deus et homo, Verbum caro faclum,? propterea Divus loannes inquit quod hic Isaias... vidit gloriam Christi. * Sed si Christus est Deus, iste visus, duo Seraphim, in quorum medio videtur, non possunt esse nisi Pater et Spiritus Sanctus. Christus enim media est in Trinitate Persona, ipse quoque Seraph, Deus, qui ignis... est, * qui lux esi, * qui caritas est; * sed humanitate indutus est, qua minor est Patre. Hinc Seraphim stabant super illud * solium, utraque enim Persona, Deus cum sit, maior est Christo quatenus homo; sed quia homo iste Christus verus est etiam per hypostaticam cum Verbo unionem Deus : In principio enim erat Verbum et Verbum erat apud Deum et Deus erat Verbum ... et. Verbum caro factum esl, * propterea inquit Vates: Vidi Dominum ; vidit autem in regia maiestate : Regem, inquit, Dominum ezercituum vidi oculis meis; 1? regiae autem maiestati competit iudiciaria potestas atque suprema vitae et mortis; 1mo quod adiudicandum tunc venit Dominus iste ac summus coelorum Rex Oziam regem Iudaeorum, qui in superbiam elatus voluit sacerdotalem sibi dignitatem officiumque arrogare, ut offerret tanquam summus sacerdos incensum Domino, quapropter indignatione commotus Dominus magno terraemotu terram concussit, " unde hic dicitur quod commota sunt superliminaria domus a voce clamantis, ? 12, 41. 5) Dt 4, 24. 68) 1 Io 1, 5. 7) Ihid. 4, 8. 16. 8) Is 6, 2. Superliminaria cardinum, etc. et Zacharia 14 legimus magnum fuisse terraemotum,?? ipsum vero temerarium regem lepra statim percussit. 14 Sic hodie Christum videmus hominem et Deum: Cum veneril Filius hominis, et: Venite, benedicti Patris mei,!5 quasi unigenitus Filius Dei loquitur; videmus regem: Tunc dicel rex his qui a deztris eius erunt ; 1* videmus iudicem secernentem bonos a malis : Sicut pastor segregal oves ab haedis.?** II. Sed quidnam, quaeso, sunt sex alae Seraphim ? Utique sex divinae essentiae proprietates: infinita potentia et sapientia, quam ostendit in creatione mundi; infinita caritas et misericordia, quam ostendit in redemptione humani generis, et infinita bonitas et iustitia, quam ostendet in die iudicii. Ad ostendendos hos divinitatis suae thesauros Deus universa creavit, sicut Assuerus septem diebus convivium sumptuosissimum celebravit ad ostendendam magnitudinem et gloriam divitiarum suarum.!9 Unaquaeque harum proprietatum infinita est, sicut Deus infinitae magnitudinis est. Sicut enim quantus est ignis tantus est calor, quantus est sol tanta eius est lux, ita quantus est Deus tanta est eius potentia, !anta eius sapientia, tanta bonitas, omnesque hae proprietates Dei aequales sunt, sicut aequales sunt alae cuiusvis avis suapte natura. Iustitia autem una est proprietatum Dei; igitur infinita est iustitia Dei sicut et ipse Deus, infiniti ignis infinitus calor, infiniti solis infinitus splendor. Si magnitudo coeli tanta est, ut terra respectu magnitudinis coeli vix punctum sit, tanta est magnitudo Dei, ut mundus universus a supremo convexo usque ad centrum respectu Dei vix sit granum minutissimae arenae. O magnitudo infinita Dei! Sed sic infinita est iustitiae divinae magnitudo. Sicut autem Deus in principio mundi maximam efficere voluit potentiae et sapientiae suae demonstrationem, in medio autem similiter maximam demonstrationem caritatis et misericordiae suae; ita in fine mundi maximam facturus est demonstrationem bonitatis iustitiae suae, ut ostendat omnibus quanto odio prosequatur vitium, veniet — enim ut homo simul et Deus, rex et iudex. Omnes divinae perfectiones aeque infinitae sunt, ideo etlam Iustitia infinita erit, sicut ipsemet Deus. In fine mundi Deus maximam faciet demonstrationem bonitatis et iustitiae. Multa terribilia iudicia fecit Deus In mundo, sed terribilior vnlde erit divina Iustitia. Hanc multi nunc calumniantur, sed resplendebit in die iudicii in praemio electorum et in punitione reproborum. Et punitio quidem severissima erit quantum sibi peccata displiceant, quo amore in virtutem affectus sit, quantum sibi bonitas placeat. Fecit quidem huius rei magnam demonstrationem Deus in praeteritis saeculis, eiciendo peccatores angelos de coelesti paradiso !? et homines de terrestri, ?? maledicendo Cainum,?! mittendo aquas diluvii, * pluendo ignem de coelo, ?* flagellando Aegyptum, ?* tentando Hebraeos in deserto, quorum ob diversa crimina sexcenta sexaginta sex millia interfecit, ** reprobando Saulem,?* puniendo Davidem, ?? affligendo populum suum nunc fame, ** nunc peste,?? nunc bellis, 3? nunc servitute et captivitate sub impiis tyrannis, *! sepeliendo Core vivum cum universa familia sua ob motam seditionem, ?* percutiendo Oziam lepra, 5 convertendo uxorem Loth in statuam salis ** et Nabuchodonosor in bestiam, 5 et aliis huiuscemodi innumeris. Sed haec respectu divinae iustitiae nihil sunt. Multi nunc divinam iustitiam calumniantur quod non praemiet, 3? ut par est, coronetque virtutes vitia puniendo, videntes multos improbos in mundo exaltatos omnibusque mundi huius bonis affluentes, sicut epulo, *? et multos viros probos et iustos humiliatos, depressos, malis omnibus oppressos, sicut Iob in tribulatione sua, ?$ sicut Lazarus mendicus. 3? Sed in die universalis iudicii cognoscetur divina iustitia : Cognoscetur Dominus iudicia faciens; *". tunc videbitur praemium et corona virtutum : Venite, benedicli Palris mei, possidele paratum vobis regnum; * tunc punitio et poena vitiorum : Ile, maledicti, in ignem aeternum. *? III. Cogitate, fratres, sententiae huius severitatem : l!e, discedile. Relegatic est perpetuumque exilium a patria paradisi, privatio omnium bonorum gloriae coelestis, quae infinitus thesaurus est, Nm 14, 22-31; Dt 1, 35-39. Cf. supra, Dominica Scptungesimae, not. 26, pag. 46. Rg 8, 1 sqq. 29) Cf. 2 Rg 24, 15; 1 Par 21, 14. 30) Cf. 1 Rg 4, 1 sqq. et loci parallcli. 4 Rg 15, 29; Salmanasar, cf. ibid. 17, 3-20; 18, 10-11; Nabuchodonosor, cf. ibid. 24, 10-25, 1 sqq.: 2 Par 36, 6 sqq. 32) Cf. Nm 26, 9-11. 33) Cf. 2 Par 26, 20-21. 34) Ct. Gn 189, 26. 35) Cf. Dn 4, 22-30. 36) Ms.: Prenie. 37) Cf. Lc 16, 19. sicut Deus infinitum omne bonum est. lle, maledicli. Privantur non tantum gloria Dei, sed etiam gratia Dei, amicitia Dei, paterno amore Dei in aeternum, ut nunquam in aeternum possint a Deo beneficium aliquod vel minimum consequi, sicut epulo non potuit guttam aquae obtinere. *? Maledictio haec aeternum Dei et immortale odium designat; haec damnatorum poena est quam dicunt damni," privatio omnium bonorum tum gloriae tum gratiae Dei. Gratia est sicut ver, gloria sicut autumnus. Damnati in aeterna hieme erunt, omni privati tum gratia tum gloria. Hinc Christus vocavit infernum lenebras exteriores, *5 sive extimas, idest profundissimas. Sic hodie sol Hebraeis lucidissimus Aegyptiis tenebrosissimus erit, (6 et Christus tanquam Cherub faciem habebit hominis erga electos et rugientis leonis *? contra reprobos: Leo rugiel, quis non timebit ? 1? Sed nondum finis malorum. Magna quidem poena est bonorum privatio, habere famem, sitim, frigus, et non habere quippiam ad comedendum, ad bibendum, ad induendum, ad calefaciendum. Sed si hisce malis flagella et torturae addantur, multo maius malum efficitur. Hinc in sententia additur: Ife, maledicli, in ignem, sed inferni, in centro terrae. ** Ignis autem eo urentior est quo in crassiori materia accensus est ; magis urit flamma quam fumus, magis carbones quam flamma, magis ignitum ferrum quam carbones. Materia autem centri terreni crassissima est; nam sicut quo magis ascendimus eo rariora ac spiritualiora elementa reperimus, aqua enim terra est raniter distinguunt inter damni poenam et poenam sensus. Illa continetur summo damno, privatlone scilicet boni summi eorumque bonorum, quac cum huius fruitionc in coelo cohaerent. Huius nomine Intelligitur qunevis poena positiva ultra damni poenam vi legis positivae per nliquam actionem damnntis ilInta, naturali inclinatione ingrata, per aliquod agens sensibile, quod et sensus hominum damnatorum possit affligere. Quare triplex est inler utranque poenam discrimen: 1? ratione Dei: poena dnmni consistit in subtractione influxus divini, poena sensus in actione positiva; 2? ralione animae: illa consistit in privatione, haec in cruciatu positivo; 3* ratione culpae: illa respondet aversioni a Dco, haec conversioni inordinalae ad creaturas. Inter varías autem poenas sensus eminet ignis ». H. Hurter Theologiae Dogmaticae Compendium, t. 3, trnct. 10, De Deo Comsummatore, cp. 2, pag. 607. 45) M1 S, 12; 22, 13; 25, 30. diversae sunt sententiac. De eo Suarez statuit: « Quod infernus sit sub terra dubitandum non est propter comimunem sensum Patrum, ita intelligentium Scripturas quae semper de inferno innquam de loco inferiori hoc mundo visibili loquuntur, et ideo molum in infernum semper descensum nppellant». De Angelis, lib. 8, cp. 16, pag. 719. Hinc Augustinus: « De inferis magis mihi vidco dicere debuisse quod sub terris sint, quam rationem reddere, cur sub terris esse credantur ».. Retractationum, lib. 2, cp. 24, (P. L. 32, 640). duplicem pocnam importans: privationem omnium bonorum et supplicium omnium malorum, spccialiter ignis intensissimi, ultra quam imnginari possit, et neterni, cum dacmonum societate. Hinc autem apparet severitas divinae iustitiae quae tanto odio peccatum prosequitur, imo solum virtutis contemptum. rior, aer aqua, et sic ascendendo, ita descendendo semper materia multo crassior est. Sic intensissimum necesse est esse infernalis ignis calorem multoque urentiorem nostro hoc igne, quam sit hic noster suo fumo; sed hic ignis aeternus est, semper ardens et corpora quae comburit nunquam consumens divina virtute, sicut ignis ardens in rubo Moysi : *? Ibunt hi in supplicium aeternum. ** O aeternitas nunquam habitura finem! Post infinita saecula saeculorum durabit supplicium istud tot saeculis! Quod si quisque damnatus singulis saeculis singulas lacrimas funderet, prius lacrimis suis mare muito maius diluvio Noe efficeret, quam supplicium istud finem haberet : In ignem aeternum. Qui paratus est diabolo et angelis eius. * Haec est damnatorum societas : horribilia illa monstra semper videre, imo ab eis semper multo maiora pati quam passus fuit Iob a satana. Hanc poenam infliget divina iustitia omnibus peccatoribus. Sed pro qua culpa? Quia esurivi, et non dedistis mihi manducare, 9?" ob carentiam tantum caritatis et pietatis erga proximum, etiamsi nullum aliud peccatum commissum fuerit. Loquimur tamen de adultis et non de parvulis, qui tantum in originali decesserunt, hi enim sensus poenam non patientur. O fratres, considerate poenam et culpam propter quam infligitur poena ista, et videbitis qualis quantaque sit severitas divinae iustitiae, quale quantumque odium Dei in peccatum. Nam ob solum virtutis contemptum multi damnabuntur, uti fuerunt illi qui vocati ad nuptias noluerunt venire, hic dicens : Villam emi el eo videre illam; ille: Uxorem duxi... non possum venire; alius: luga boum emi quinque et vado probare illa, rogo le, habe me excusatum. 9* Sed quia divinam coenam divinumque convivium contempserunt, utique perierunt : Qui vocati sunl non fuerunt digni. 5! IV. Sed, quaeso, quotnam erunt contra quos fulminabitur sententia ista ? Non sunt tot stellae coeli nec maris arenae, non tot flores veris et fructus autumni, non tot arborum folia et fructus nec Esurivi enim, etc. 53) Lc 14, 18-20. Vulg.: E! eo probare, etc. Ordine inverso affert hos vrr. 54) Mt 22, 8. Vulg.: Qui invitati erant, elc. tot messium grana, pluviae guttae et aeris atomi, quoniam valde pauci sunt qui salvantur. Ait Dominus: Arcía enim via est quae ducil ad vitam, et valde pauci . . . inveniunt eam, lata autem et spatiosa . . . quae ducit ad perditionem, et valde mulli sunt qui intrant per eam. 55 Multo plures sunt viles communesque petrae, quam lapides pretiosi. In diebus Noe ex universo mundo octo tantum animae salvae fuerunt in arca; 55 ex universa Pentapoli solus Loth cum duabus filiabus salvatus fuit; 5? ex sexcentis sexaginta sex millibus Hebraeorum, qui ex Aegypto egressi fuerunt, duo tantum in terram promissionis ingressi fuerunt : Iosue et Caleb ; 5* ex universa civitate Iericho sola Rahab meretrix cum sua familia salvata fuit. 59 Jbunl... in supplicium aeternum omnes infideles omnesque haeretici et omnes schismatici et mali christiani; soli salvantur qui vel nunquam fpeccaverunt, vel de peccatis poenitentiam condignam egerunt cum Ninivitis, ** cum publicano, * cum David, * cum Magdalena. ** Infinita igitur propemodum hominum multitudo tremendam hanc subibit sententiam, quoniam síultorum in[initus est numerus * et hominum vix millesima pars salvabitur. 55 Quilibet autem nostrum de sua incertus salute est, nesciens an ad dexteram vel ad sinistram casurus sit; nemo scit an collocandus sit ad Christi dexteram vel sinistram, benedicendus an maledicendus, accepturus vitae an mortis sententiam ; et tamen nemo est qui divinum iudicium extimescat, cum tamen sciamus omnes nos peccatores esse. Bone Deus! Si princeps multos haberet in carceribus reos mortis, velit autem nonnullos eorum ex gratia a morte et carceribus liberare, sed eos sorti committat, ponanturque sortes quis liberandus sit et quis ad patibulum ducendus, quonam cum timore et tremore stabit quisque de sua sorte incertus? Nos autem, incerti de sorte aeternae vitae aut perpetuae mortis sempiternique supplicii, nihil pavemus ? Dominus dicit quod arescent homines prae timore et expectatione, quae supervenient universo orbi ** in die iudicii. tuagesimae, not. 26, png. 46. 59) CI. Ios 6, 23-24. 60) Cf. Ion 3, 5-9. 61) Ct. Lc 18, 13-14. 62) Ct. 2 Hg 12, 13. 63) Cf. Lc 7, 37-38. 64) Eccle 1, 15. Multo plures erunt reprobi damnandi quam electi salvandi. Et tamen terribile hoc iudicium non timetur, licet quisque dc sua sorte incertus sit, nec gloriari possit mundum sc habere cor. Cum ergo divinum iudicium certissimum sit, cavendum summopere esi a peccatis, et. operibus caritalis incumbendum. Ah! fratres, securitas ista nostra timeo ne ex incredulitate oriatur. Potest quidem oriri ex testimonio bonae conscientiae, nam: Gloria nostra haec esi: testimonium conscientiae nostrae. 9" Securus est quem conscientia non mordet neque reprehendit, sicut Beatus Iob ait: Non... reprehendit me cor meum in omni pila mea ; $8 fuit enim semper divino testimonio bir simplex et rectus ac limens Deum et recedens a malo. ? At vero quis gloriabitur mundum se habere cor? Deinde, iustus vix salvabitur, inquit Divus Petrus," sicut vix salvatus fuit Loth de incendio Pentapolis. Laesa autem conscientia facit hominem timidum, ?! et nos, cum mille culpis laesam conscientiam habeamus, nihil pavemus ac si nostra nil interesset ? ac si aliorum, non nostra causa ageretur ? V. Àn credimus divinum hoc iudicium nunquam futurum ? Sic homo nunquam se moriturum credit, quoniam anima suapte natura immortalis communicat quodammodo redundantia quadam corpori suam immortalitatem ; hinc homo nunquam se moriturum credit, sed non propterea non moritur quisque. Sic de iudicio procul dubio mihi videtur esse. Moriturus est homo hic magnus et omnes... nos stare oportebit ante tribunal Chrisli, ut referat quisque propria corporis, ** ut pro se quisque rationem reddat. Caveamus a peccalis, quoniam mortale peccatum, sive magnum sit sive parvum, mortis aeternae nos reos constituit; sive haedi simus sive caprae aut hirci, ad sinistram Christi collocandi sumus. Videte, fratres, quam magnum malum peccatum sit; quamvis parvum sit omissionis, non commissionis, non male fecisse, sed non fecisse bene pauperibus, nos ad sinistiam Christi collocat. Considerate magnitudinem poenae: Discedite... maledicti, in ignem aeternum. Hanc sententiam fulminat Christus contra eos qui in pauperes immisericordes fuerunt. Christus fulminat, qui non tantum 276, cui simile habent Virgilius : * Degeneros animos timor arguit», Aeneid., lib. 4, vr. 13; et Seneca: « Proprium est nocenlium trepidare », Epistolae, lib. 10, cpist. 97, pag. 405. 72) 2 Cor 5, 10. Vulg.: Ut reJerat unusquisque, etc. summa iustitia praeditus est, sed summa etiam et infinita erga genus humanum caritate et benevolentia. Indicat igitur ista sententia iudicis clementissimi peccatum suapte natura infinitum esse malum Deoque summe odibile, sicut, e contra, infinitum ostendit esse meritum pietatis in pauperem propter Deum, sententia pro electis lata: Venile, benedicli ... , esurivi enim, etc. Ill. ALIA HOMILIA Cum venerit Filius hominis in maiestate sua et omnes Angeli eius cum eo, tunc sedebit super sedem maiestatis suae. ! I. In sacrosancto hodierno Evangelio de finali et universali iudicio tria proponuntur: primum est iudicis adventus, secundum convocatio iudicandorum ad tribunal Christi eorumque discrimen, et tertium sententia iudicis lata et executioni mandata. Quoad primum: Cum venerit Filius hominis. Iudex venturus dicitur Filius hominis et Filius Dei : Venile, benedicti Palris mei ;? dicitur paslor,? dicitur rez* et dicitur fraler nosler: Quod uni er... fratribus meis... fecislis, mihi fecislis. 5 Dicitur Filius Dei et Filius hominis propterea quod vere et Deus et homo est, habens formam Dei et formam hominis. * Haec est persona Christi, qui medialor est Dei el hominum. * Vult autem Deus ut ab homine, qui frater noster est, iudicentur homines, ne quis possit sententiam divinae iustitiae calumniari ex animi malivolentia. Iudex enim erit homo, frater noster, pastor noster et pastor bonus qui animam suom posuit pro ovibus suis. 5 Non tantum rex, sed rex dicitur Christus propter divinam naturam supremamque potestatem et auctoritatem, unde sententia erit inappellabilis; Aominis autem Filius et pastor dicitur propter infinitam erga nos caritatem ; multo enim maiori caritate aífectus est erga nos Christus, quam fuerit loseph erga fratres suos factus princeps summus in regno Aegypti. ? 6-7. 7) 1 Tim 2, 5. 8) Io 10, 11. 9) CI. Gn 41, 40-44; 45, 1-24. Agit hodlernum Evangelium de finali iudicio, circa quod tria proponuntur consideranda : primum est persona iudicis, qui venict in maiestate, et certe veniet, licet iudicii tempus ignoretur. Secundum est convocatio iudicandorum ad tribunal eorumque discrimen, dividentur enim iuxta uniuscuiusque statum gratiae vel peccati. Sicut autem Ioseph factus princeps Aegypti a íratribus suis minime agnoscebatur ob gloriae magnitudinem, !? ita Christus, cum penerit ... in maiestate sua, in gloria divinitatis suae, ab electis vix agnoscetur; hinc dicunt: Domine, quando te vidimus esurientem aut silientem ? etc.?! Hinc Christus post resurrectionem suam vix agnitus fuit a discipulis. !* Cum venerit. Certum est. venturum esse, sed tempus incertum est, sicut certum est hominem esse moriturum, sed dies et hora mortis ignoratur. Mundus autem hic magnus homo est, sicut homo parvus est mundus ; 3 sicut autem homo, sic et mundus iste extremum diem claudet. II. Quoad secundum: Congregabuntur anle eum omnes gentes, el separabit eos ab invicem, sicut pastor segregal oves ab haedis. ^ Sicut pastor inerranter cognoscit oves et haedos, sic Christus omnes cognoscit, electos et reprobos, bonos et malos. Dicuntur autem electi oves, quoniam necesse est ut Christum, qui Agnus Dei! est, fide et caritate in corde conceperint ac pepererint confessione oris et operibus caritatis, nam : Corde... creditur ad iustitiam, ore autem confessio fil ad salulem, !* et omnis anima quae salvatur necesse est ut Deo sit desponsata per fidem. !* Reprobi autem non caprae dicuntur aut hirci, sed haedi, quia unum tantum, quamvis parvum, peccatum. mortale, licet non sit commissionis, sed omissionis, sufficit ut in causa sit damnationis. Sicut autem, consistente arca Dci in medio, post transitum Iordanis, divisit Iosue populum, et sex quidem tribus posuit super montem Garizim ad benedicendum, sex vero super montem Iebal ad maledicendum, !? sic erit in die iudicii : tunc dividet Deus lucem a tenebris, !? tunc firmamentum dividet aquas superiores ab infeviderent utrunque constare ex corporc et ralionali anima, ut, permutatis nominibus, hominem quidem mundum parvum, mundum vero magnum hominem dicerent ». Quis rerum divinarum heres, t. 1, pag. , 433. Macrobius: « Physlci mundum magnum hominem cet hominem brevem mundum essc dixerunt ». Comment. in Somniimm Scipionis, lib. 2, cp. 12, pag. 145. CI. Lud. Caelius Lecí. Antiq.. lib. 2, cp. 18, col. 82-B4; lib. 24, cp. 30, col. 1371-1372. 14) Mt 25, 32. 15) Io 1, 29. 16) Rom 10, 10. 17) Cf. Os 2, 20. 18) Cf. Ios 8, 33-34. 19) CI. Gn 1, 4. rioribus, ?? tunc Iephte iudex populi Dei omnes Ephrathaeos nescientes dicere scibbolelh, quod est spica, sed dicentes sibbolelh, quod est onus, praefocabit aquis Iordanis. ? III. Quoad tertium: Tunc dicet rez his qui a dextris eius erunl : Venite, benedicli Palris mei, percipile regnum quod | vobis paratum est ab origine mundi. ?* Ubi complectitur Christus universum divinae praedestinationis mysterium, quoad principium et medium et finem. Principium est divina caritas, praeparans homini bona gratiae in hac vita et bona gloriae in futura vita. Hinc quoad principium dicitur: Paralum vobis regnum, quoad medium dicuntui benedicli Palris, quasi filii Dei per gratiam, et quoad finem : Percipilte regnum. Sententia vero in reprobos lata continet praescientiae reprobationisque divinae arcanum : Ife, maledicli, in ignem aeternum, qui paralus esl diabolo et angelis eius.?3 Principium reprobationis est divina iustitia, quae paravit ignem aeternum, medium est peccati maledictio, finis ipsa poena aeterna: Ibun! hi in supplicium aeternum, iusti autem in vitam aelernam. ?* Ostendit autem Dominus quod opera bona necessaria sint ad salutem, cum ob defectum bonorum operum in reprobos fulminet damnationis sententiam : Esurivi .. . e non dedistis mihi manducare. ?$ Et iusta quidem est damnationis sententia, quoniam cum potuerint una eleemosyna regnum coelorum aeternamque beatitudinem sibi comparare, noluerunt; electi enim eleemosynis coeleste regnum sibi compararunt : Venile, bencdicli Palris mei, percipite regnum... Esurivi enim, el dedistis mihi manducare.?9* (Quoniam vero iustum est ut rex iuxta tenorem latae legis iudicet populum, hinc Christus, cum legem caritatis tulerit: Hoc est praeceptum meum, ut diligatis invicem, ?? et : Plenitudo ... legis esl dilectio, ?* ideo secundum hanc legem iudicat omnesque caritate praeditos salvabit, caritate autem destitutos damnabit. Caritas autem secum omnes alias virtutes affert; est enim velut regnum a constitutione mundi. 23) Ibid. vr. 41. Vulg.: Discedile a me, maledicti. Tertium est sententia iudicis, in qua ostenditur principium, medium ct finis tum praedestinationis tum reprobationis, et necessitas operum caritatis ad salutem; nam secundum legem carilatis Christus iudicabit, quia caritas secum habere debet omnes virtutes. Haec est nutem quae nos similes Christo efficit, qui slcut exemplar nostrum nunc cst, ita iudex noster in fine erit. luna in nocturno coelo quam omnes firmamenti stellae comi.antur, neque enim bona opera sine caritate merentur vitam aeternam, nam: Si distribuero in cibos pauperum omnes [acullates meas, el si tradidero corpus meum ila ul ardcam, carilalem aulem non habuero, nihil mihi prodesi.?9 Caritas est signum íhau,?" quo signati sunt omnes electi ab aeterna perditione eripiendi. Sicut autem Nadab et Abiu sacerdotes divino igne consumpti fuerunt, quoniam non sacrum ignem, sed communem et alienum sacro altari adhibuerunt, ?! sic quicunque non divinum in corde, sed mundanum carnalemque habebit amorem, aeterno igni perpetuo cremandus tradetur. Venile, benedicli, etc. Ad recipiendam benedictionem hanc opus est bonis operibus et sanctis virtutibus cum caritate et gratia Spiritus Sancti. Hoc est quod Rebecca induit Iacob vestibus Esau valde bonis ipsumque similem fratri maiori tecit cibosque dedit in manibus ipsius, quibus libenter pater vescebatur, et sic paternam benedictionem accepit. 3* Sic nobis necessarii sunt habitus virtutum, quibus Christo similes efficimur : Quos praescivil et praedestinavil conformes ficri imagini Filii sui,* et sancta opera, quibus Deus libenter vescitur et delectatur. Mirabile dictu est quod in libro Josue legimus. Cum enim Iosue, congregato universo populo, divinae legis mandata ei proposuisset iurassetque populus se ea servaturum Dominoque serviturum, dimisso idolorum cultu, scripsi! Iosue omnia .. . haec in volumine legis Domini accepilque lapidem praegrandem el posuil eum subler quercum, quae eral iuxla sancluarium Domini, el dizit ...: En lapis iste eril vobis in leslimonium, eo quod audieril is omnia verba Domini, quae loculus esl vobis, ne forle postea negare vclilis et. mentiri Domino Deo vestro. 35 Quisnam, quaeso, lapis est iste praegrandis positus iuxta sanctuarium Domini in testimonium contra universos divinae legis transgressores ? Petra aulem eral Christus, ?? lapis offensionis el petra scandali, 3? lapis, qui percussit statuam et factus est mons magnus. *5 Est autem Christus divina praeditus sanctitate, hinc positus est iuxta sanctuarium Vulg.: Et tulit lapideg pergrandem posuitque ... in sanctuario Domini, elc. 36) 1 Cor 10, 4. Domini, constitutus est autem a Deo iudex vivorum et morluorum, ?? quoniam ipse audivit omnia verba quae locutus est Dominus. 1? IV. Tunc congregabuntur ante eum omnes gentes. Omne hominum genus, omnes penitus homines, tum fideles tum infideles, venient ad iudicium. Sed quinam proprie iudicabuntur ? Dominus ait quod qui credit... non iudicalur ; qui aulem non credil, iam iudicatus est. *! Quinam ergo erunt qui iudicabuntur, cum omnes homines vel credentes sint vel non credentes ? Sed sicut inter extrema dantur media, inter coelum et terram aer et aqua, inter album et nigrum medii colores, inter calidum et frigidum quae tepida sunt; ita inter perfectam omnino virtutem in supremo perfectionis gradu, et inter vitium a virtute omnino distans datur medium, veluti inter diem et noctem datur mane et vesperum. Qui omnino perfectae virtutis fuerint ut Apostoli, non iudicabuntur, sed iudicabunt ; ? hi nanque cum Christo agno innocentissimo per gratiae Spiritus Sancti plenitudinem ac redundantiam agni facti sunt, divina quadam innocentia donati, veluti Angeli Dei in carne, quorum conversatio in coelis fuit ; 5 hoc est quod ait: Qui credit... non iudicatur, qui credit perfecta fide, quae per dilectionem operatur; ** qui autem non credit, qui destitutus est fide, quae omnium virtutum basis et fundamentum est, hic iam iudicatus est. Inter vivam autem peifectamque fidem, quae secum habet omnem virtutum chorum, et infidelitatem, quae veluti nox profundissima et obscurissima est, media est fides mortua, caritate destituta, !** et hi iudicabuntur. Hine sequitur ibi Christus: Hoc est aulem iudicium : quia lux venil in mundum, el dilexerunt homines magis tenebras quam lucem. 45 Vix reperitur qui fidem quamvis mortuam [non] habeat, qui non diligat Deum, non diligat Christum, non diligat virtutem. Sed hoc est iudicium : quia... magis dilexerunl... tenebras creaturarum et vitiorum, quam lucem Dei et splendorem virtutum. Hi igitur iudicabuntur et damnabuntur, illi vero qui magis lucem quam tenebras dilexerunt, Deum quam creaturas et spiritum magis quam carnem, Lc 22, 30. 43) Ct. Phil 3, 20. 44) Gal 5, 6. Vulg.: Per caritatem operatur. Omnes ad tribunal Christi congregabuntur, sed non omnes Iudicabuntur, nam electi cum Christo iudicabunt, infideles nutem iam iudicati sunt; Sed Iudicabun tur qui fidem mortuam, sine veran caritate habuerint. In quattuor nominibus quibus iudex appellatur, assignantur cnusae snlutis electorum et damnationis reproborum; dicitur enim Filius hominis ad ostendendum quod humiles salvabuntur, non superbi; dicitur rez, quia fideles snlvabuntur, non rebelles; hi iudicabuntur et salvabuntur. Hoc est quod Christus hodie ait: Venite, benedicti, etc., quia esurivi, etc.; eleemosyna enim ostendit quod Deum magis dilexerunt quam mammonam ; e contra, vero reprobi: Ite, maledicti, etc., quia esuripi; hinc enim ostenditur quod mammonam magis dilexerunt quam Deum, sic magis dilereruni tenebras quam lucem. V. Cum venerit Filius hominis. Quattuor nominibus hodie appellatur: Filius hominis, rez, pastor et frater noster, et in eis quattuor assignantur causae salutis electorum et damnationis reproborum. Filius hominis dicitur Christus ob humilitatem, quia, cum in forma Dei esset, aequalis Dei, exinanivit semetipsum formam servi accipiens, ** assumendo humanam naturam. Dicitur autem non homo, sed Filius hominis. Filius autem subiectus est patri, homo est homini subditus, hominis suapte natura servus; hinc ait quod formam servi accepit ; hine nonnisi humiles salvabuntur, nam: Deus superbis resistit, humilibus autem dal gratiam,** humiles spiritu salvabuntur. *? Videtur Seriptura assignare discrimen quoddam inter homines et filios hominum : Homines el iumenta salvabis, Domine ; quemadmodum multiplicasti misericordiam tuam, Deus; filii autem hominum in tegmine alarum tuarum sperabunt; inebriabuntur ab ubertate domus tuae, el torrente volupiatis tuae polabis eos, quoniam apud te est fons vitae et in lumine tuo videbimus lumen. 5? Homines, qui gerunt imaginem Adami peccatoris, qui cum in honore esset non inlellexit et iumentis similis factus est ** tanquam alter rex Babylonis, 5? salvabis quandiu hic mundus duraverit salute iumentorum, salute tantum corporea, et hoc ex misericordia tua; sed filios hominum, quos tibi in filios adoptasti, constitues heredes hereditatis tuae gloriaque et felicitate aeterna afficies. Rex autem fideles servos suos legumque suarum servatores tuetur ab hostibus et honoribus ac beneficiis afficit; infideles vero, rebelles, contumaces legumque violatores punit. Sic Christus hodie. Pastor autem gregum curam gerit eosque pascit et multa pro gregis salute agit et patitur. Hinc Christus dicitur pastor ad designandum etiam quod, sicut pastor errare non potest in secernendo oves ab haedis, quoniam certissime novit differentiam quae est inter oves et haedos, sic Christus errare non potest in cognitione electorum et reproborum. Salvat autem electos, quoniam oves sunt, quae pastori agnos pepererunt, lanam lacque dederunt, grati Deo fuerunt de acceptis beneficiis ; reprobos vero tanquam ingratos damnat, haedus enim pastori nihil rependit pro acceptis beneficiis. Tandem Christus frater noster dicitur, et haec quarta causa est salutis et perditionis. Electi enim salvantur, quoniam cognoverunt se fratres Christi et filios Dei, ideo super omnia studuerunt vitam agere filiorum Dei, ut tandem hereditatem regni coelestis consequi mererentur ; reprobi 9 vero respuerunt hereditatem hanc et voluerunt potius filii huius saeculi et diaboli imitatores esse quam Dei, propterea cum diabolo damnantur. VI. Regius Vates hac tantum iudicii ratione voluit avertere omnes peccatores ab iniquitate dicens: Dixi iniquis: Nolite inique agere, et delinquentibus : Nolite exaltare cornu... quoniam Deus iudex est, propterea non erit evasio neque ab oriente neque ab occidente neque a deserlis montibus, * quoniam Deus ubique et semper est omnipotens et omnia sciens ; hunc humilial et hunc exaltal, quia calix in manu Domini vini meri plenus mixto ; et inclinavil ez hoc in hoc... bibent omnes peccatores terrae. 55 Sic hodie videmus humiliatos et exaltatos a Christo, et omnes peccatores bibere de calice furoris irae Dei : * Ite, maledicti, in ignen aeternum. Hac, inquam, tantum ratione existimavit Divus Vates posse ab iniquitate omnes peccatores avertere; nam ubi nullus est metus iustitiae, ibi facile scelera perpetrantur, metus autem iustitiae aqua est ignem iniquitatis extinguens, et sicut non potest accendi ignis in aqua vel in ligno madefacto vel natante in aqua, ita non perpetratur malum ab eo qui magno iustitiae timore affectus est, Timor autem iustitiae ex tribus oriri solet : a iudice, a tribunali et a ministris iustitiae. A iudice, cum est sapiens ut decipi non possit, pastor, quia salvabuntur qui acceptis beneficiis grato animo responderunt, non ingrati; Frater noster, quia veri filii Dei et imltatores Christi snlvabuntur, non autem imitatores diaboli. Solus timor divini íudicil potest n peccntis nnimas nvertere. Ex tribus oritur timor iustitiae: 2 iudice, a tribunali, a ministris. Ex his tribus tremendum erit divinum ludicium, et ceo mngis quin iudex omnia cognoscet, nec flecti poterit precibus aut mu- . neribus corrumpi. Salutarem hunc timorem divini iudicii etiam Divus loannes ostendit. rectus et iustus ut non possit precibus flecti vel muneribus corrumpi, severus ob nimium odium iniquitatis, et supremam habet auctoritatem ita ut non detur appellatio. À tribunali iustitiae ubi in conspectu multorum legitur processus et fertur sententia maxima cum rei confusione. À ministris, cum fideles sunt ad exequenda iudicis mandata. Ecce tria haec hodie : Cum venerit Filius hominis : hic est iudex; El omnes Angeli eius cum eo : hi sunt ministri fidelissimi, optimi et integerrimi; Tunc sedebil super sedem maiestatis suae : hoc est tribunal. At sunttria haec maxima ; ex his ergo necesse est ut maximus oriatur timor qui manus ligat ut non possint malum agere, imo crucifigit manus et pedes: Con[ige timore luo carnes meas, a mandalis enim luis limui. 5? Quisquis autem in regem peccat, necesse est ut cogitet vel quod latebit regem ipsius peccatum, vel quod effugere poterit regem, vel quod muneribus, donis favoribusque magnatum poterit impedire iustitiam et poenas effugere. At si tu credis, homo, quod Deus omnia novit, omnia potest ubique et semper, nec flecti precibus, nec corrumpi muneribus potest, quomodo peccas ? Quomodo audes manus extendere ad iniquitatem ? Ubi est timor divini iudicii ? Sicut autem Regio Vati sola iudicii ratio sufficiens visa est ad cohibendam omnem iniquitatem, ita etiam in Apocalypsi 14 legimus quod Angelus, qui habebat Evangelium aeternum et praedicabat gentibus, nullam aliam adduxit rationem : Vidi, inquit, Angelum volantem per medium coeli, habentem Evangelium aeternum, ul evangelizarel sedentibus super lerram €t super omnem gentem et tribum el linguam et populum ...: Timele Dominum el date illi honorem, quia venit hora iudicii eius. 5* Quodnam autem sit hoc iudicium statim alius Angelus dixit: Cecidit, cecidit Babylon illa magna ! 5? Quod capite 18 magis declaratur, ubi dicitur quod Angelus sustulit lapidem magnum quasi molarem el misit in mare ac dixit: Hoc impetu milletur Babylon, civitas illa magna, el ultra... non invenietur."? Vide ergo, frater, ne sis civis Babylonis, vide ut sis civis lerusalem, ut sis pius cultor Dei: T'mete Dominum et date illi honorem, quia venil hora iudicii eius, limete Dominum. Propterea Christus saepe de divino iudicio verba fecit, €. ut eo concipientes timorem abstineamus a malo, quemadmodum Deus iussit Ieremiae ut scriberet in libro omnia mala, quae comminatus fuerat contra Israel, et librum legeret coram universo populo: Si [orte, inquit, audiente domo Iuda universa mala quae ego cogilo facere eis, reverlatur unusquisque a via sua pessima, el propilius ero iniquilati el peccalo eorum. *? Sed secus accidit; audivit enim universus populus divinas illas comminationes et nihil motus fuit, audierunt principes et obstupuerunt; audire voluit etiam rex, sed cum lectae fuissent coram eo tres vel quattuor pagellae, accepit librum et misit in ignem, quoniam impius erat idololatra et in Deum minime rectam fidem habebat. €? Ita nunc accidit: infideles spernunt Divinas Scripturas, qui autem credunt, vel! nihil penitus moventur vel tantum mirantur et stupent; vix autem reperitur qui divino timore concussus mutet vitam in melius. Sciendum vero quod nihil profuit regi Ioachim librum in ignem proicere quoniam non credebat, siquidem acciderunt ei omnia mala, quae scripta ibi erant, propterea quod poenitentiam agere noluit. * Neque homines tempoie Noe credebant quod venturum esset diluvium, *$ nec Sodomaei et Gomorrhaei quod descensurus erat ignis. € Sic multi iudicium negant. Sed nihil prodest incredulitas ; sicut fuit diluvium et incendium, sic erit iudicium ignis diluvium. VII. Cum venerit Filius hominis, etc. Diem adventus huius describit Malachias dicens: Ecce enim dies veniel succensa quasi caminus, el erunt omnes superbi el omnes facienles impietalem stipula, el inflammabil eos dies reniens, dicit Dominus exercituum, quae non relinquet eis radicem el germen ; et orielur vobis limenlibus nomen meum sol iustitiae el sanitas in pennis eius, el egrediemini et salietis sicul vituli de armento. $* Ignis, inquit, comburet impios et non relinquet radicem, nulla erit spes salutis, sicut cum arboris radix qua propter Christus de co saepe locutus est. Multi vel spernunt vel audire nolunt, sed nihil incredulitas proderit. Malachias eliam iudicil diem describit, in. quo reprobi ad neternas poenas mittentur, et iusti ad aeternam gloriam vocabuntur. Eadem docet Divus Paulus multas causas damnationis assignans. Adhuc ostenditur iudicil divinl terribilis ampparatus, fuerit combusta, nulla potest esse spes ut iterum germinet. Radix arboris Nabuchodonosor relicta fuit in terra et iterum germinavit, quoniam restitutus fuit in pristinum statum post septem annos aífflictionis. *8 At non sic erit tunc. Iustis autem orietur sol iustitiae; transacta nocte omnium tribulationum, ]laetificabit omnes iustos, illustrabit eos lumine gloriae, manifestabit mundo eorum iustitiam : Esurivi ... el dedistis mihi manducare, etc. Divus Paulus eadem cum Malachia docet: Scimus autem quoniam iudicium Dei esl secundum verilatem, in eos qui talia agunt. Existimas aulem ..., o homo, qui iudicas eos qui talia agunt el facis ea, quia tu effugies iudicium Dei ? An divilias bonitatis eius el patientiae et longanimitatis contemnis, ignorans quod benignitas Dei ad poenitentiam te adducit ? Secundum aulem duritiam tuam el impoenitens cor tuum fhesaurizas libi iram in die irae et revelationis iusti iudicii Dei, qui reddet unicuique secundum opera sua, iis quidem qui ... gloriam el honorem et incorruptionem quaerunt, vitam aeternam ; iis autem, qui sunl ex contentione el qui non acquiescun! veritati, credunt aulem iniquitali, ira el indignatio. Tribulatio et angustia in omnem animam hominis operantis malum...; gloria autem et honor el paz omni operanti bonum.*? Assignat autem Paulus hoc loco multas causas damnationis: primo, quia ex certa scientia faciunt malum, quod sciunt malum esse et iudicant, idest condemnant talia facientes ; secundo, ex contemptu divinae misericordiae; tertio, ob impoenitentiam et duritiam cordis. Hae autem sunt tres praecipue damnationis perditionisque aeternae causae. VIII. Cum veneril, etc. Veniet Christus in maiestate sua, nam : Dominus regnavit, decorem induit, induit Dominus [fortitudinem et praecinzit se; elenim firmabit orbem qui non commovebitur; "" nam in die iudicii renovabitur mundus, ac func sedebil super sedem maiestatis suae: Paraía sedes lua, Deus, ex tunc, a saeculo tu es, ! Statuet electos a dextris et reprobos a sinistris. Aquae multae populi multi : '?* Elevaveruni flumina, Domine, elevaverunt [lumina vocem suam : ** Domine, editionibus Vulg., cf. Biblia Lovaniensis. In posterioribus nulem, iussu Clementis VIII recognitis, emendalum fuil : 7gnoras quod benignitas, etc. 70) Ps 92 (hebr. 93), 1. Ex hebraico. quando le vidimus, etc. Sed alia flumina a sinistris clevaverunt . . . fluctus suos ^* superbe Christo respondentes. Super omnia autem tunc terribilis Christus erit: A vocibus aquarum muliarum mirabiles elaliones maris, hoc est terribiles, novit navis Ionae in maxima tempestate; "5at vero multo magis mirabilis, idest terribilis, in altis Dominus. " Ex hoc autem iudicio constat quod : Testimonia tua, Domine, credibilia, sive firma, jacta sunt nimis, lestimonia autem dicuntur praecepta, quae divinam voluntatem testantur, domum tuam decel sanclitudo ... in longitudinem dierum. ??* Semper sancte, pie et iuste oportet vivere, erpecíanles beatam spem ct adventum gloriae magni Dei.?$ Regius Vates exultandum iubet in die iudicii : Dominus regnavil, exullet terra, laetentur insulae multae. ** Loquitur autem de die iudicii, nam sequitur: Nubes et caligo in circuilu eius, quia in nubibus coeli Dominus veniet, ?? juslitia el iudicium correclio, sive firmitas, sedis eius, ** sedebil enim super sedem maieslalis suae; Ignis ante ipsum praecedel el inflammabil in circuilu inimicos eius: € ecce ignis conflagrationis: Illuxerunt fulgura eius orbi lerrae, vidit el commota est lerra, € sicut cum venit ad dandam legem. ** Et amplius : Montes sicul cera fluxerunl a facie eius, a [acie eius omnis terra. *5 Per montes intelliguntur superbi et elati in Deum : Exurgal Deus et dissipentur inimici eius, el fugiant qui oderunt eum a [acie eius ; sicul deficil [umus, deficianl; sicul fluit cera a facie ignis, sic pereant peccalores a facie Dei. ** Hinc sequitur : Annunciaverunt coeli iusliliam eius, ?? nam sol obscurabitur ... el virlules coelorum movebuntur, ** el. viderunt omnes populi gloriam eius, *9* congregabuntur enim ante eum omnes gentes. Confundantur, vel confundentur, omnes qui adoranl sculplilia el qui gloriantur in simulacris suis. Adorale eum omnes Angeli cius, nam «omnes Angeli eius cum eo, audivil et laetala est Sion, et exullaverunt filiae Iudae propter iudicia tua, Domine ; quoniam lu Dominus altissimus super omnem terram, nimis exallatus terpunctionis horum vrr. inter Vulgatam et Versionem Hebrnienm, quam sequitur hic S. Auctor. 13, 26; 14, 62; Lc 21, 27. 81) Ps 96, 2. 82) Ibid. vr. 3. 83) Ibid. vr. 4. 24, 29. Vulg.: Commovebuntur. 89) Ps 96, 6. dc quo etiam Regius Vates loquitur Ps 96, describens iudicis maiestatem, iustorum exultationem et impiorum confuslonem; sic ei iterum Ps 49. es super omnes deos. ?? Laetabilur iustus cum viderit vindictam, ?! ]aetabitur propter gloriam Dei, Christi et Sanctorum. Sic debet quisque vivere, ut ex testimonio conscientiae suae expectet potius et desideret diem iudicii cum gaudio et laetitia, quam timeat et formidet. Hinc Dominus, cum loqueretur de signis praecedentibus iudicium, dixit quod arescent homines prae limore el expeclatione quae superveniet universo orbi ; ? sed fidelibus suis dixit: His autem [ieri incipienlibus, respicile el levatle capila vestra, quoniam appropinquat redemplio vestra. 9* Erit dies iudicii iustis laetissimum ac jucundissimum spectaculum, erit dies infinitae exultationis et gloriae ; sed non sic impiis. Alibi quoque de eodem mysterio idem Vates loquitur dicens : Deus deorum Dominus locutus est el vocavit lerram per resurrectionem mortuorum ; A solis oriu usque ad occasum, ab omnibus orbis partibus, ez Sion, e loco excelso, species decoris eius ; Deus manifeste veniet, hebraice: Perfecti decoris Deus splendebit, quoniam Christus erit sole splendidior; veniet Deus noster el non silebit, sicut nunc silet omnesque pro libitu vivere sinit; Ignis in conspectu eius exardescel et in. circuitu eius lempestas valida, haec enim praecedent adventum iudicis; Advocabil coelum desursum, omnes Angelos, ef lerram, omnes homines, discernere, sive iudicare, populum suum, ** non enim nisi fideles iudicandi sunt, nam : Qui non credil, iam iudicalus est; Congregate mihi Sanctos meos, qui pepigerunt paclum mecum super sacrificium, ** hi enim tantum congregabuntur ad gloriam, qui obedire magis voluerunt quam sacrificare; ?* Saul enim damnatus fuit quia sacrificare potius voluit quam obedire ; ?? sic: Annunciabur coeli iustitiam eius, quoniam Deus iudez est? iustissimus, qui tunc faciet iudicium et iustitiam ** facturusque est in illa die maximam demonstrationem iustitiae suae* Annunciabunt coeli iustitiam, nam alibi ait: De coelo auditum fecisti iudicium, lerra iremuil et quievit, cum ezurgerel in iudicium — Deus, ut salvos facere! omnes mansuetos terrae, 199 vr. 28. 94) Ps 49 (hebr. 50), 1-4. 95) Ibid. vr. 5. Ex hebraico. 968) Cf. 1 Rg 15, 22.

CHAPTER 7. Feria Tertia Dominicae Primae Quadragesimae

I. Sicut! naturale est terrae in mundi centro immobiliter semper quiescere, mari semper fluere atque refluere, aeri semper ventos aurasque spirare, igni calefacere, coelo moveri, astris splendere, lunae noctem illuminare et soli clarum diem efficere; sic proprium est humano intellectui veritatem inquirere ac perscrutari magnoque et vehementi sciendi desiderio teneri, non minus quam oculus videndi pulcra spectacula, auris audiendi suaves harmonias, gustus esuriens et sitiens gustandi dulces cibos et potus, et tactus delectabilia quaeque tangendi. Veritas enim obiectum est intellectus, praecipue vero prima et summa veritas, a qua omnis veritas, sicut a sole omnis lux; hinc omnes animae sanctae cognoscendi Deum summo desiderio flagrant, ac propterea hodie universa civitas Ierusalem, quae Sanctae Ecclesiae hieroglyphicum est, flagrans desiderio cognoscendi Christum interrogat : Quis est hic? Cum introissel Iesus Ierosolymam, commoía esl universa civilas dicens : Quis esi hic?? Quoniam vero Dei proprium est cibare esurientes et sitientibus potum dare, satisfacit pio huic sanctae civitatis desiderio loquens per os simplicium turbarum, quae, Spiritu Sanclo dictante, respondebant dicentes: Hic est Iesus propheta a Nazareth Galilaeae.? Et ipse Christus verbis factisque mirabilibus ostendit manifestatque seipsum, sicut sol suis opera naturae: immobilitatem terrae, fluxum et refluxum maris, ventos aeris, lunae eclipsim, solis deliquium, cocli motum; sed eliam opera artis, unde apud profanos auctores legimus septem miracula mundi; Dci vero opera ncc admiratur nec cognoscit. Sed non sic Dei et Christi fideles; hi solum Dei Chrislique opera admirantur. Hinc Ierusalem hodie Christum admiralur: Commota est universa civitas dicens : Quis cst hic 2» 2) Mt 21, 10. Vul4.: Cum intrasset, etc. 3) Ibid. vr. 11. Naturnle cst homini! desiderium cognoscendi veritatem. Huic naturali desiderio hodie Christus sntisfacit manifestando seipsum, qui suprema veritas est. Vere admirabilis hadie Christus revelatur. In universo iria sunt mirabilia: Deus, mundus et homo, 294 FERIA TERIA Tadiis ignisque suo calore, quoniam Dei Christique cognitio necessaria est ad salutem. Cum introisset Iesus Ierosolymam, eommoía es( universa civitas dicens : Quis est hic ? Populi autem dicebant : Hic est lesus prophela, etc. * II. Sicut filii Israel in deserto videntes manna, quod illis Deus pluerat de coelo, pleni admiratione atque stupore dixerunt: Manhu?... quid est hoc? Moyses autem respondit dicens : Híc es! panis quem dedil vobis Dominus ad vescendum ; 5 sic hodie universa civitas lerusalem videns Christum commovetur dicens: Quis est hic? Populi aulem dicebant! : Hic est Iesus propheta a Nazareth Galilaeae. Est Christus suapte -natura magnum miraculum. Hinc Isaias ait: Vocabilur nomen eius admirabilis, N95,* miraculum, sicut Angelus, qui parentibus Samsonis apparuit, admirabilis appellabatur. ? Est Christus admirabilis ille rubus Moysi ardens incombustus, unde admiratione plenus Moyses ait: Ibo el videbo visionem hanc magnam, quare non comburatur rubus. Sed abiens in rubo Deum invenit. Sic Christus rubus est, natus ex terra inculta, ex Maria Virgine, ? sed plenus coelesti igne: Deus nosler ignis consumens esl. 10 In universo tria sunt mirabilia: Deus mundus maximus, homo mundus parvus et natura universalis, mundus iste magnus,!! quae forte in visione Ezechielis designata sunt. Vidit enim animal habens faciem hominis, leonis, vituli et aquilae :!? hic homo est, qui universi àvaxegaAatóot;? et compendium est; vidit opus rotarum, quae oculis plenae erant, et quasi rofa in medio rotae : !* hic mundus magnus est plenus oculis, coelestibus aslris, constans ex rotis sphaerarum elementalium et coelestium ; sed supra animalia et rotas Deum vidit sedentem in solio sapphirino supra firmamentum:!5 hic mundus est maximus. 15, Vulg.: Iste est panis quem Dominus dedit, ctc. 6) 9, 6. Ms.: uon. 7) Cf. Idc 13, 18. 8) Ex 3, 3. Vulg.: Vadam et videbo, ctc. 9) Cf. Mt 1, 16-25; Lc 1, 26-38; 2, 1-7. 10) Dt 4, 24; Hobr 12, 29. 11) Cf. supra, Feria praec., hom. tertia, not. 13, pag. 282. 12) Cf. 1, 10-21. 13) Ms.: Anachephaleosis. 14) Cf. Ez 1, 15-18. Tria haec Regius Vates admirans complectebatur : Deum mundum maximum : Domine, Dominus noster, quam admirabile esl nomen luum in universa lerra! quoniam elevata est magnificenlia lua super coelos ;!9 naturam universalem mundum magnum: Quoniam videbo coelos tuos, opera digilorum luorum, lunam et slellas quae tu [undasti ; 3?* et tandem hominem mundum parvum : Quid es! homo quod memor es eius? aut filius hominis quoniam visitas eum? Minuisli eum paulo minus ab Angelis, gloria el honore coronasti eum, el consliluisli eum super opera manuum iuarum ; omnia subiecisti sub pedibus eius. !? Christus autem in se uno omnium horum trium mundorum mirabilia complectitur, quoniam Deus et homo est; homo mirabilis, simul complectens omnes quattuor naturae status : innocentiae, poenae, gratiae et gloriae, iuxta quattuor ipsius mirabilia mysteria, quae Sapiens admiratur: Tria mihi difficilia sunt el quarlum penitus ignoro: viam aquilae in coelo, viam colubri super petram, viam navis in medio mari el viam viri in virgine, * mysterium nativitatis, passionis, resurrectionis et ascensionis; homo mirabilis natura, gratia, gloria et divinitate: /n quo inhabilat omnis plenitudo divinilalis corporaliler; *" homo mirabilis in essentia, in virtute, operatione: in essentia, Deus et homo; in virtute, omni praeditus virtute, divina, angelica, coelesti, humana ; operatione tum humana tum divina. Hinc hodie tanquam homo intrat in templum Domini ad Patrem adorandum et zelo divini honoris commotus eiecit de templo omnes vendenles el ementes; ** solus unus ipse omnes vendenles el emenltes, mirabile dictu ! sicut Samson solus mille occidit Philisthaeos, ?* sicut solus Ionathas cum suo armigero innumerabilem aggressus fuit Philisthaeorum exercitum et in tugam convertit, ** sicut solus Moyses universum populum adorantem vitulum aureum ab impietate compescuit atque punivit, confracto vitulo in pulveremque redacto;?** et tandem sicut Deus illuminavit hodie caecos et sanavit claudos: Accesserunt, inquit, ad eum caeci el claudi ... el sanavil eos ; *5 multa hebraico. 20) Col 2, 9. Vulg.: In ipso habitat, etc. 21) Mt 21, 12. quae etiam Regius Vates ndmirabatur., Sed Christus in se omnia mirabilia hnec complectitur, quia Dcus et homo est, vere mirabilis in essentia, in virtute et operatione, ideo sua potentin hodie omnes eicit de templo ct sua virtute infirmos sanat. Christus, verus Deus cum sit, perfecte a nobis cognosci non potest, sed tantum impertecte; a! cognitio hnec, licet imperfecta, vern vita est; fuit miracula operatus tanquam verus Deus auctor naturae, fons gratiae, pater et origo gloriae, sol paradisi: Manhu?... quid est hoc ? Quis est hic? Hic est panis quem dedit vobis Dominus ad vescendum. Ego sum panis vivus, qui de coelo descendi, si quis manducaperit ex hoc pane vivel in aeternum ; ?* Hic esl. Iesus prophela a Nazareth Galilaeae. O felices qui Christum cognoscere satagunt! III. Nam et si perfecte cognosci non potesL nisi a seipso, sicut verus Deus, qui propterea dicitur femplum paradisi: Templum, inquit Ioannes, in ea non vidi, templum enim ipsius Dominus Deus esl el agnus, ??* — dicitur Deus templum suiipsius, quoniam solus ipse seipsum comprehendit et capit: Quem coelum el coeli coelorum... capere non possunl ; ?* Fimbriae eius, ea quae sub ipso erant, replebant templum, *? — cognitio tamen ipsius vitam felicitatemque aeternam affert: In ipso vita erat, el vita erat luz hominum; *? IHaec est... vita aelerna, ul cognoscant te... Deum verum el quem misisli lesum Christum. ?! Moyses quidem quaesivit videre faciem et gloriam Dei, id super omnia petens a Deo ; ??* quamvis autem dictum sit ei: Non poteris videre faciem meam, non enim videbit me homo el vivel, 3 tamen ait : Ego ostendam tibi omne bonum, * posteriora mea videbis.?5 Videre posteriora Dei in hac vita id est cognitio Dei, quae in hac vita perfecta esse non potest: Videmus nunc per speculum in aenigmale .. . , nunc cognosco ex parle...,cum... venerit quod perfectum est, evacuabitur quod ex parie est; ** et homo quidem, si nonnisi a tergo videtur, imperfecte admodum cognoscitur, a facie enim cognoscitur homo ; ?? sic, inquam, imperfecta ista cognitio Dei affert omne bonum, quia causa est vitae aeternae: Haec est... vita aeterna: ut cognoscant le... Deum. Suíficit ut cognoscamus hic Deum esse auctorem, creatorem et gubernatorem mundi, ipsum esse fontem misericordiae et gratiae, iustum iudicem summe odientem omne peccatum et omnipotens templum illius est. 28) 3 hg 8, 27. 29) Is 6, 1. Ex hcbraico. mea. 36) 1 Cor 13, 10-12. Ordine inverso afferl hos vrr. 37) Cf. Eccli 19, 26. DOMINICAE PHIMAE QUADRAGESIMAE 297 omnem iniquitatem, esse dominum universi, esse regem gloriae paradisi. Et Christus quidem hodie tanquam rex ingressus lerosolymam fuit: Rex... iustus el salvator :;*8 iustus, odio habens peccatum, unde eicit de templo impios mercatores; et salvator, unde: Accesserunt ad eum caeci el claudi . . . el sanavit eos. Sufficit cognoscere quod Christus est Jesus propheta a. Nazareth Galilaeae, lesus salvator: Ipse...salvum faciet populum suum a peccatis eorum, *? salvator, largitor vitae aeternae. Sed salvator iste est propheía, cui credendum est sicut Moysi, cuius servanda lex est; est rex gloriae, sed etiam fons gratiae: Gratiam el gloriam dabit Dominus,*? sed non dat gloriam nisi quibus prius gratiam dedit. Iesus propheta a Nazareth floridus, flos ille super quem requievit Spiritus Sanctus, spiritus sapientiae etl intellectus, *! omnis plenitudo divinitatis ; et tandem a Galilaea, à circulatione, a revolutione; coelum vera est Galilaea, Christus homo coelestis, *? qui de coelo descendit, qui rex est paradisi. IV. Cum introisset Iesus Ierosolymam, commota est universa civilas dicens : Quis est hic? Sicut Moyses videns rubum ardentem et manentem incombustum mirabatur vehementer — et merito, erant enim simul combustivum et combustibile et non fiebat combustio: Quid est hoc? dicebat intra se: vel est ignis, vel non est ignis; si est ignis, quomodo non comburit? si non est ignis, quomodo ardet et splendet ? — sic hodie universa civitas Ierusalem merito miratur. Videt Christum intrantem in lerusalem cum gloria et triumpho summi regis, audit populos omnes et praecedentes et sequentes Christum clamantes cum ramis olivarum et palmis : Hosanna ! Benedictus qui venit in nomine Domini, rev Israel! $3 Et tamen videt Christum pauperem, sedentem super asinum ; hinc, inquam, merito miratur dicens: Quis es! hic? Vel hic est rex, vel non est rex ; si non est rex, quomodo cum gloria et triumpho regali ingreditur regiam civitatem acclamatus a populis rex ? si est rex, quomodo pauper est sedens super asinum, absque ulla regali pompa ? 15, 47. 43) Mt 21, 6-9; Io 12, 13. sufficit cnim cognoscere eum esse verum Deum salvatorem, regem gloriae et fontem gratine, sicut hodie vere ostenditur verbis et factis. lerusalem miratur videns Christum pauperem, super asinam sedentem, ct tamen innquam regem gloriosum Civitatem Iugredientem; sed Christus TeX vcre est, quia ditissimus bonis coelestibus, quamvis pauper, quia destitutus terrenis. Talis autem esse voluit ad nostrum exemplum, quia amor divitiarum ad interitum ducit, Sic Zacharias ait: Ecce rex (uus venil tibi iuslus el salvalor, ipse pauper... sedens super asinum filium subiugalis.** Rex et pauper. Hoc quidem summa admiratione in Christo dignum est, quod ditissimus simul et pauperrimus esse voluit: bonis quidem spiritualibus, coelestibus et divinis ditissimus, bonis autem carnalibus, terrenis et mundanis pauperrimus. Propter copiam primorum bonorum dicitur rer iusíus et salvalor: ecce divitiae ; propter inopiam vero posteriorum dicitur pauper. Hinc sponsa in Canticis interrogata qualis esset suus dilectus, respondit: Dileclus meus candidus el rubicundus, eleclus ex millibus ; caput eius aurum oplimum el capilli capitis eius crispi, nigri sicul corvus ; *? nigredo autem privatio est. Christus igitur interius aurum oplimum, ditissimus, sed exterius niger, pauperrimus. Sic erat tabernaculum Domini: intus totum auro splendebat, 9 foris autem opertum erat pellibus mortuorum animalium ; *?* sic Adam creatus fuit a Deo indutus interius veste innocentiae, exterius vero nudus. *? Haec est varietas virgarum Iacob, quas ante oves proponebat, ut oves varios agnos parerent. 1? Inspice, homo, ef fac secundum exemplar, quod tibi in monte monstratum esi. 5" O summa Christi paupertas! Vulpes foveas habenl et volucres coeli nidos, Filius autem hominis non habel ubi caput suum reclinet. 5! V. Sed ut quid putatis, fratres, Christum voluisse in mundo pauperrimum esse ? Num timebat se divitiarum amore peccare posse, sicut Adam, * Saul, * David, ** Salomon ? 55 Non utique, quia ipse nullo modo peccare poterat, sed ad nostrum exemplum, sciens quod avarilia perniciosissimum malum est, quod amor divitiarum hominem in inleritum duci; nam: Qui volunt diviles fieri, incidunl in tenlalionem el in laqueum diaboli el in desideria... inulilia el nociva, quae mergunt homines in inlerilum el perdilionem ; radivy enim omnium malorum esl cupidilas. 55 Quod si contemptus terrenarum divitiarum ad salutem necessarius non est, ut quid Christus pauperem vitam ducere voluit, pauper brauico. 46) Cf. Ex 25, 1 sqq.; 37, 1 sqq. 47) Cf. ibid. 36, 19; 39, 33. 48) Cf. Gn 2, 25. 49) CI. ibid. 30, 37-42. 50) Ex 25, 410. 51) Mt 8, 20; Lc 9, 58. Suum lect. cod. 52) Cf. Gn 3, 1 sqq. 53) Cf. 1 Hg 13, 9-10; 15, 1-9. 54) Cf. 2 ny 11, 1 sqq. 53) Cf. 3 Hg 11, 1-13. 56) 1 Tim 6, 9-10. nasci, vivere et mori ? Proposuit Deus hanc virgam sic partim decorticatam quoad privationem bonorum temporalium, ut nos tanquam oves ipsius agnos similes pareremus. Videte, fratres, quod hodie Christus nimios divitiarum amatores de templo eicit ad designandum quod nimius amor terrenarum rerum indignos nos tum gratia Dei tum gloria paradisi reddit. Sed, o íratres, o Íratres! quid nos agimus? Christus dixit: Beali pauperes spirilu, quoniam ipsorum esl regnum coelorum, ?? ct: Vae vobis divilibus! 5? Nec tantum id docuit dictis, sed etiam factis; cum enim potuisset in mundo esse ditissimus, voluit esse pauperrimus, sicut David qui non regalibus armis armatus contra philisthaeum incedere voluit, sed vilibus indumentis armisque simplicis pastoris; 9? et hodie videmus quod divites ac mercatores de templo eicit. Et tamen adhuc terrenis rebus inhiamus ? Verbis Christum confitemur et dicimus eum esse sapientiam Dei, ct factis illum negamus 9? iudicantes meliores esse divitias voluntaria paupertate, quam Christus elegit. Nonnunquam iudicium nostrum passerculi iu- ' dicio subicimus iudicantes *' illam ficum meliorem esse quam passer gustavit 1n veris principio, cum incipiunt maturescere ficus, et non subicimus iudicium nostrum iudicio Christi ? Fratres mei, si salvari volumus, duo nobis necessaria sunt. Sicut enim Deus in terrestri paradiso duas praecipue arbores plantavit : arborem scientiae boni et mali et arborem vitae, 8? sic in anima nostra duas praecipue potentias posuit: intellectum et voluntatem ; intellectum ad cognoscendum verum, et voluntatem ad diligendum bonum. Opus est ut intellectum captivemus imn obsequium Chrisli, 9 ut cupiamus quidem cognoscere Christum : Quis est hic? sed non plus sapere quam oportel sapere, sed sapere ad sobrietalem ; ** sufficiat scire quod hic est Iesus propheta a Nazareth Galilaeae. Deinde opus est ut, cupientes salutem animarum nostrarum, ad Christum in templo accedamus ; sic enim hodie caeci et claudi accesserunt ad Christum, et curavit eos. Qui Christum fide cognoscit et caritate diligit, salvus erit. Sic Hebraei voluerunt quidem scire quidnam manna esset, sed audientes: Hic esí panis quem dedil vobis Dominus ad earum autem contemptus necessarius est ad salutem, sicut ipse Christus diclis et factis docuit, Haec est ergo nostra salus: Christum fide cognoscere, moribus imitari ct caritntc diligerc. 'Tria proponuntur considernnda iu hodierno Evanzello: ingressus Christi in lerusalem, opus iustitiae et opus misericordiac Circa primum vere mirabilis Christus hodic ostenditur, vescendum, comederunt illud usquequo in terram promissionis ingressi sunt. 95 Sic, si salvari nos volumus, necesse est ut Christum cognoscamus et diligamus bonaque spiritualia et divina corporalibus et mundanis praeferamus. IL. ALIA HOMILIA Cum introisset Iesus lerosolymam, commota est universa civitas dicens : Quis est hic ? Popull autem dicebant, etc. ! I. In sacrosancto hodierno Evangelio tria proponuntur fidelibus : primum quidem, mirabilis Christi ingressus in Ierusalem ; secundum, mirabile opus divinae iustitiae contra templi violatores, et tertium, mirabile opus divinae misericordiae erga miseros, caecos et claudos, quos magno miraculo sanavit.? Quare totus m mirabilis est Christus hodie: mirabilis in "persona, quia commota esl universa civitas dicens : ix Quis est hic? et mirabilis in operationibus, quia fecit mirabilia hodie, ait enim quod videntes Pharisaei pueros clamantes et mirabilia quae fecit... dixerunt...: Magister, audis quid isti dicunt ?? II. Quoad primum est profecto valde mirabilis hodie ingressus Christi in Ierusalem, si quis consideret factum cum omnibus suis circumstantiis personae, loci et temporis. Persona est Christus, homo pauper et despectus; locus est lerusalem, civitas metropolis totius regni Iudaeorum, ubi manebat summus pontifex Iudaeorum omnisque sacer senatus principum sacerdotum ; tempus autem erat prope paschalem solemnitatem, quo omnes Iudaei ex mandato legis conveniebant Ierosolymam ad celebrandam ibi paschalem solemnitatem, * quare erat tunc temporis in Ierusalem infinita prope homini m mullidudo. O magnum miraculum ! Christus, homo pauper et despectus, a Iudaeis tanquam eorum inimicissimus summe odio habitus, 5 hodie 15-16. Vulg.: Mirabilia quae [ecit et pueros clamantes, otc. 4) Ct. Dt 16, 5-6. intrat in civitatem Iudaeorum tanquam rex summa populorum acclamatione : Benedictus qui venit in nomine Domini, rex Israel, * pax in terra el gloria in excelsis. "* Sic ab innumera fere hominum multitudine rex acclamabatur et tanquam rex in suam civitatem securus ingreditur, cum tamen ingrediatur in civitatem acerrimorum inimicorum, qui eum ad mortem quaerebant, unde paucis ante diebus nolebat in Iudaeam ambulare, quia quaerebant eum ludaei inter[iccre, ? hodie tamen securus ingreditur et summo cum applausu, honore et gloria, sic tamen pauper et inermis equitans super humile animal.* Quodnam, quaeso, est istud miraculum ? Hinc commota est universa civitas dicens : Quis est hic? Mirum profecto est: unus ingreditur Christus et universa civitas commovetur; sed mirum non est si Christi consider. mus personam, qui mundum ingressus totum universum commovit. Sic enim legimus : Adhuc... modicum est, el ego commorebo coelum el lerram... mare el aridam, et movebo omnes gentes, el veniet desideralus cunctis gentibus el implebo domum istam gloria." Imo commovit universum paradisum ascendens in coelum ; aiunt enim Angeli : Quis est isle qui venit de Edom, tinctis vestibus de Bosra? isle formosus in stola sua, gradiens in mullitudine virtutis suae. ? Et item Angeli audientes: Atlollite portas, principes, vestras el elevamini porlae aeternales, el introibit rex gloriae, dicunt mirantes: Quis est iste rex gloriae? ... Quis esl isle rex gloriae ?'? Hinc cum anima Christi ex hoc mundo discessit in alium intrans, commovit universum, nam: Terra mola est ef. petrae scissae sunt el monumenla apería sunt el mulla corpora sanctorum... surrexerunt? et, obscurato sole, factae sunt tenebrae super universam terram. ^ Si luna habens dominium supra mare, ut naturales philosophi dicunt, movet universum mare, et hinc aiunt oriri fluxum et refluxum maris, 15 quid mirum si Christus, dominus universi, commovet totum universum ? In die iudicii ipse totum Non... volebat, ctc. 9) Cf. Mt 21, 7. 10) Agg 2, 7-8. 11) Is 63, 1. Vulg.: Fortitudinis snae. 12) Ps 23, 7-10. 13) Mt 27, 51-52. 14) Ibid. vr. 45. Vulg.: Tenebrae factae sunt, ctc. 18) S. Ambrosius Hezaem., lib. 4, cp. 7, (P. L. 14. 202); Plinius Hist. Nal.. lib. 2, cp. 97, pag. 17; Lud. Cnelius Lect. Antiq., lib. 26, cp. 18, col. 1455; Conimbricenses De Coelo, lib. 2, cp. 3, q. 1, a. 2, col. 238. pauper et despectus, et inmen lanquam rex ncclninntus, Nil tamen mirum, ipse enim Deus et hamo est, qui In nntivltate et in morte sua coelum et 'erram commovit. Commovit murndum miraculis et praedicntione Evangelii; commovit synagogam el in Ecclesiam suam convertit ; commovit paradisum, cum, comitantibus Angelis, in coelum ingressus est sessurus n dextris Dei; commutabit ac renovabit universum, creans coelum novum et terram novam. 16 III. Quoniam vero Ierusalem in Divinis Litteris aliquando quidem hunc mundum designat, aliquando Ecclesiam, aliquando animam fidelem et aliquando paradisum,!? quocunque ingreditur Christus universa commovet: Cum intrasset. Ierosolymam, commota est universa civitas. Sic cum intrasset Christus 1n mari, motus magnus [actus est in mari; cum postmodum Christus imperavit ventis el mari faciaque est tranquillitas magna, unde homines mirati sunt dicenles : Qualis est hic, quia ventis el mari imperat el obediunt ei ? 18 Commovit Christus mundum faciens prodigia, sicut Moyses universam commovit Aegyptum.!? Fama autem miraculorum Christi totus mundus commotus fuit, praedicatione Christi totus et commotus et mutatus est mundus, totus enim mundus fidem, religionem, mores, vitam mutavit, relicto idolorum cultu et fide Christi suscepta. Sic commoía est! universa civitas. Ingressus etiam in Ecclesiam, totam commovit atque mutavit. Ecclesia Dei tunc synagoga ludaeorum erat, sed eam mutavit in Ecclesiam christianorum, mutavit legem Moysi in Evangelium, circumcisionem in Baptismum, sacrificia legis in sacrificium altaris, carnalia sacramenta in spiritualia, umbras et figuras in veritatem, legem timoris in legem amoris, severitatem iudiciorum in misericordiam et pietatem. Sic commota esí universa civitas Ecclesiae. Similiter et paradisi; sic universa civitas Ierusalem commota fuit, cum Salomon unctus et coronatus fuit rex Israel loco David patris sui ;?? Christus autem in coelum ascendens sedet a dextris Dei,?! quoniam a Patre data est ei omnis potestas in coelo el in terra. ?? Sic cum intrasset Christus coelestem Ierusalem, commota est universa civitas, quoniam tunc homo super Angelos constitutus est factusque dominus Angelorum omnesque Angeli occurrerunt Christo in coelum ascendenti, sicut in die iudicii omnes cum eo vesnlem dicuntur litteraliter npplicantur etinm figurate tum ad mundum tum ad animam fidelem. De Ierusalem autem figurn Ecclesine et paradisi cf. Gal 4, 25-26; Hebr 12, 22; Apc 3, 12; 21, 2-10. 18) Mt 8, 24-27. Vulg.: E! facta est tranquillitas, etc.; Lc 8, 24-25. 19) Cf. (Ex 12. 31-33). 20) Cf. 3 Rg 1, 38-40. 21) Mc 18, 19. 22) Mt 28, 18. nient,?! nam : Sic veniel quemadmodum vidistis eum ascendentem in coelum, ^ dixerunt Angeli Apostolis post Christi ascensionem, Sed si cum omnibus Angelis descendet, ergo cum omnibus Angelis ascendit. Sic universa civitas paradisi commola est, intrante Christo in coelum ad thronum Dei. Cum item in fidelem animam Christus ingreditur, tota commovetur ; nam anima veluti civitas est. Ieremiae etenim dicitur: Dedi te... in civitatem munitam ; ?* et sponsae in Canticis: Pulcra es... el decora sicut Ierusalem. lerribilis ut castrorum acies ordinata. ?? Cives autem huius civitatis sunt cogitationes et desideria animique affectiones et passiones. Sed cum ingreditur in animam Christus tota commovetur; hinc cum, Angelo nuntiante, ingressus fuit in uterum Virginis, turbata ipsa est ef cogitabat qualis essel ista salutatio, Angeloque dixit prae nimia admiratione: Quomodo fiel istud quoniam virum non cognosco ? ?? Ingreditur autem in animam Christus per gratiam, facta per poenitentiam remissione peccatorum. Poenitentia autem praecipue in cordis contritione et spiritu contribulato consistit. Cum Ionas ingressus fuisset in Ninivem, tota civitas commota fuit atque mutata per poenitentiam et mutationem vitae in bonum. ?? Dum ad sacramenta Confessionis et Communionis accedis, o frater, tunc intrat Christus in civitatem animae tuae. Sed non operatur mirabilia Christus hodie, nisi commota civitate; tunc eicit de templo vendentes et ementes claudosque et caecos sanat.?9? Commoía est universa civitas intellectus in cognitione veri et falsi, voluntas in amore boni et odio mali, memoria in commemoratione beneficiorum Dei et peccatorum nostrorum. Vide, vide, frater, an sic commota sit civitas animae tuae in Christi ingressu. IV. Quis est hic?... Hic est Iesus propheta a Nazareth Galilaeae. 9 Cur n«n dicunt: Hic est Jesus Nazarenus rez Iudaeorum? ?! Iam enim Christus acclamatus rez erat a turbis, nunc autem a populis commovet etinm animas fideles cum in eas inireditur per gratiam, facta per poenitentiam remissione pecculorum; tunc enim intellectum illuminat cognitione veritatis et voluntatem inflammat nmore Dei. Christus futurus ernt simul rex et propheta, sed reX gplorine in Coelo, propheia veritatis in hoc mundo. Dicitur propheta propter excellentem sanctitatem, qua ipse snnctus est et nlios sunctiflcat, Ideo dicitur etinm salvator, quia salvat quos sanctitlcat. Ostenditur mirabilis ingressus Christi in Ierusalem non tantum quoad personam, 304 FERIA TERIA non rex dicitur, sed propheta. Christus quidem futurus erat simul rex et propheta, sed in hoc mundo propheta, in alio mundo rex ; in hoc mundo propheta veritatis, in coelo gutem rex gloriae. Gratia autem necesse est ut praecedat gloriam ; venit autem Christus ad dandam prius in hac vita gratiam, deinde in alia vita gloriam. Propheta similis Moysi, redemptor, legislator et salvator. Fuit Moyses redemptor populi de captivitate Aegypti, dedit divinam legem eumque ad terram promissionis perduxit. ?? Dicitur autem Christus propheta propter excellentem sanctitatem, tunc enim viri sancti dicebantur Prophetae. 3 Sanctitas autem in duobus consistit: in puritate ab omnibus vitiis et in perfectione omnium virtutum ; propterea Christus dicitur Nazarenus, quod separatum significat ab omni immunditia, et Galilaeus, quod significat circulum, figuram suapte natura perfectam, sphaerica enim figura perfectionis hieroglyphicum est; sic Christus perfecte sanctus est et sanctificans. Christus igitur hodie dicitur salvator, sed tanquam propheta, sicut Moyses, salvat enim credentes in eum ; salvat autem quos sanctificat, quos purgat ab omnibus peccatis ; Nazaraeos enim oportebat sese mundos servare ab omni pollutione et cavere ne quicquam de vite gustarent, nec uvam nec vinum, nihil penitus; ** adhuc vero quos virtutibus omnibus perficit, nam caritas, quae vinculum est perfectionis, 35 omnes secum virtutes requirit. Hoc igitur modo mirabilis Christus mirabiliter Ierosolymam mirabilem civitatem ingreditur. Erat enim civitas regia et civitas sancta ac veluti fons totius sanctitatis quae in mundo erat. V. Ingressus autem Ierosolymam Dominus templum adit ibique mirabilia operatur. Ostensus est Christus mirabilis in persona, quia hic est Iesus; in virtutibus, quia propheia a Nazareth Galilaeae, propheta sanctissimus et sapientissimus, hinc adducit Divinas Scripturas ad Pharisaeos confundendos: Nunquam legistis :... Ex ore infantium et lactentium perfecisti laudem ?** quo divinitatem suam aperit Christus seque mirabilem illum Deum esse, dequo Regius Vates 24, 19; 1o 9, 17; Act 3, 21. 34) Cf. Nm &, 1 sqq. 35) Col 3, 14. Vuig.: Es! vinculum, etc. 36) Mt 231, 16. k P S dispu] og eo tale agetpalui Pick ie MR o La pl uf io rame) ibo PA. e Miri A T arm ie tn L an oengl Aga prt fi tarnen peri laure $^ b, rl atta C. ne ai era. eet nne mais wbgouite ra : GL ie lum a ft iat In arte qan 2i tle! iof b ftii t dr Ve Lope Ihre rhions OP (of Ve Lec], pln e.a dur, Mme temet] my cyPu om ni teri e gimp as Mararis aani afftiktrer, €» paayiprat, tU 7 fj et éd dicil rbi. provee Le aL aueh eara, iomialtet Js ior e apel pira Hellarae ipit. ert, 6 t8 e € ir NURSES nlt ron pri e nale bre. qa ji ied fF en rs gren a ii P bie d qr ft FU Worse. pe pé 4b prinia in vrl apes lret, t fs ict n C oret naher fia e re PPP Gig inim. F^ Fecit. y pA nao A Iter M tus fet pl ttepartts top fa fiae] A rie Haar p lf Rf veheeb ofgit om tige derit, ia, PH ga epeter eint M boa m rro ma te A ro-yh iare I 0. arf errlqa, eos fata, psa bu Q6? toic, ii | wf totg ira U^. U- julie, agi (s. At, tien A MA) AL. e PAOPA desine e a YARN TE ele armes iori a eq f Ig SU NGET def s ^ eph. Goat ie ps ue (s p (ütet Majore fx urlaH npe cg Maa eoru jus. UP 1 arbi int io o prp nb dae AE id pea Tr pl Lt uri d fax at prp. qual rm Sisi FG Pipe fus. e bn e pef "trínri, iu. alo x fas. e 490. 0b atas ttt [ara. £f. 2$ dt nd eae rng dom rei e dr i. le ei, it a irr y Lais vaslg sir [a ibn e t v. FE MR ruler yl d apio, KA ol erem. AU X nel prae Vrai qn. E A qi rete up xcu] pH. eaae Lopes n GS Aaabpetor prse. bb 6i m etl) Phi persons 4 Kb exa i DALAI. Fe ee fae 6 PO Pe gartsy dU Apaah d ena ad i CIN e 4^ luy deg ree. rit Ventre or hri. fA gere ffr TA zio 44). fr di ftm id, e. t |o, Xie Loa dz JA jer. fal he my dien AA diga PS tp ety à: falso M pitt Web, [un pv NW re FEMA Cina frt — ey wrsast ad Hi pol ha, o aset "Up L us pjcrioiet ris tant isteitt vis Fatis onda rjr mesnlit oer iustam oeil ccm quel nr. mam edt FUA, 4b niei] p VT AS fnt p 44 Vie ne cilo Ub Mécgratert A5 posean. Árà papel! nale ii posl. tptsrest trabes at edt Ps PEL is gaps Ae be a (usu nu Hl, 4^ prr A Kanu da lu prf 1H qe pice cree nale a Gan phe rnl ^ perso Mf rarus, e ei UR] 1-6. ift P (arie fmi rd s ere rie tt fpe fr 014, nime [0085729 LU 4er e onte gher b Haee, ra Meta Ep qune nl re b Pto I ipe tt EPIS NUTS: pale onralic, aft tp. duel. 67s eth prha 9 tueur baia. tto-tat en o par phedlotapltan nie. n arl, ie. gren. ae omit. eril, fln Agaebey eit - Urac^ym ep dp epos oru "ff pr ret GIF fot VENE EA "4 VER, rl 4 »h nt Vera 44. Ue rat or Uo niOt adiecta Fu-plo, pea ct) PA, 4. Atari p aul ar Inn Ie ael € rtp app. foh (tied (i rupem. eiae aote Hiep ar diiador pir carina tr rrt Se uml gr ret eras a arai earn aped aal PA cp ti ar. ut. ny re dr tone oti rii fti il ia a Ga. hore nhà pl tenis ili.) unbim e-prr al. rop rotor qe eet (riri ab pasti rire eri ett edis tia tpe oar A3, geht tan ent ote. sabre cy ri o ad aul e pue quati get nfl hr enis Lars Fett penne eis Lu, € peret bola d inim rong Anat ra AE Ga Mie af n rope Mae. qun bo peril qr nar f loy eoi mp Ie Re) Füctia er its Gor nA on pepe solopturs Po det pl ies acu. Peel, Atri Na beeladoint. el ar buee . bul psc eomtrk d fut, no nois ue Heg tronrg. tul fes dup ni» ep dekovey 4sier gal an, in ois haa Lie pho orca i oai aic n rupe icqriey prn qu ater Fete Ja? e$ pred Le "me" Lac ph era Lal ^e POP CER xy SA i dene hr 2 f. uFC; ! alus i$ ruri ar onerat io ret pese aa rS dirt. rH i eget Piper: iei er nd &JJAF. norte. ila TRENT Là v-in. eee 4n du. FACSIMILE SCRIPTURAE & LAURENTII TERTIA PARTE DIMINUTAE loquitur ibi dicens: Domine, Dominus nosler, quam admirabile esti nomen luum in universa lerra 13? Nunc mirabilia Christi opera videnda sunt. Esse enim, posse et operari sese consequuntur, secundum veram philosophiam ; 38 hinc Christus mirabilis in persona et virtute, mirabilia hodie operatus est. Praecipue vero duo opera mirabilia Christus operatus est hodie : mirabile opus iustitiae et mirabile opus misericordiae ; opus iustitiae, quia vendentes et ementes eiecit de templo, opus vero misericordiae, quia accesserunt ad eum caeci et claudi et curavit eos. Intravil Iesus in lemplum, commota civitate, commovit templum, e/ eiciebat omnes vendentes el emenles in lemplo el mensam nummulariorum el cathedras vendentium columbas everlil, el dicil eis : Scriptum est : Domus mea domus oralionis vocabitur ; vos aulem fecislis illam speluncam latronum.?? Hodie adimplevit Christus vaticinium illud : Statim veniet ad templum... dominalor, quem vos quaeritis, el Angelus lestamenti, qucm vos vullis. Ecce venil, dicil Dominus ... el quis poleril cogitare diem advenlus eius el quis stabit ad videndum eum ? Ipse enim quasi ignis conflans el quasi herba [ullonum ... el purgabit filios Levi.** Sic purgat hodie Christus ministros templi ab avaritia et simonia; eicit autem de templo animalia, quae Deo sacrificabantur, quoniam abolenda lex vetus erat; sic templum mutatur et renovatur. Invenit Christus in templo adorari non Deum, sed vitulum aureum *' statuamque Nabuchodonosor ; ? non Deum, sed Baal;* serviri mammonae non Deo, ** nam avaritia es! idolorum servitus. ** Sed : Dominus Deus noster Deus zeloles est, *9 et: Zelus domus iuae comedi! me.*? Hinc zelo ardens divini honoris eicit de templo impios profanatores, quoniam avari... regnum Dei non possidebunl ; ** hinc avaros heri Christus damnavit: Discedile a me, maledicli, in igncm aeternum... esurivi enim el non, etc. 4? Eicit autem vendenles el ementes in lemplo. Si in Ecclesia non essent vensequitur modum essendi! s, ex variis locis Aristotelis deducta. Cf. S. Thomas S. Theolog., 1*, qd. 89, n. 1; Georglus HReeb Thesaurus Philosophorum, part. 2, Ariomata, pag. 327-331. sed etinm quoad opera misericordine et lustitiae Eiciens mercatores de templo ostendit legem veterem abolendam esse, et nvaritiam Cnusnm esse perditionis, dentes, nec ementes reperirentur; si non esset Giezi, non esset Simon; ille vendidit, 5" hic emere voluit gratiam Dei. 5! Sicut non potest navis funibus in terra ligata ancorisque tenta nM navigare, non volare avis magno ad pedes saxo alligato alisque glutino servitutem. tenaci implicatis, nec homo catenis compedibusque tentus ambulare, bore non natare piscis esca et hamo captus, sic animus noster non potest sursum in coelum tendere, in coelestibus conversari, Deum contemplari et frui, imo nec, ut par est, cognoscere eL amare, si terrenis rebus mundanisque bonis nimium sit affectus. Impedit enim terrena negotiatio coelestem contemplationem et mundi servitus Dei cultum. Hinc hodie Christus eicit de templo vendentes et ementes dicens : Scriptum est! : Domus mea domus orationis vocabilur ; vos aulem fecistis illam speluncam latronum. VI. Cum iníroissel Iesus Ierosolymam, commota est universa ciEieit merca-. Ulfas dicens : Quis esl hic? Populi autem dicebant : Ilic est Iesus, etc. tores de temc. : EN 3 : . plo, qui mun. Sicut Dominus Deus eiecit de paradiso primos parentes nostri gedani "£55 peris, postquam suasu serpentis comederunt de ligno... scientiae SAM. boni et mali, ** sic Christus hodie eicit de templo impios mercatores, qui in templo Dei non Deo serviebant, sed mammonae, non Deum adorabant, sed vitulum aureum et auream statuam regis Babylonis, confundentes terrena cum coelestibus, mundana cum divinis, volentes ut arca Dei cum Dagone deo Philisthaeorum simul maneret 5 et ponentes in templo idolum, sicut fecit impius Achaz. ^ Quare Christus hodie sicut piissimus Ezechias templum Dei a pollutione idololatriae emundat, 55 nam avaritia est idolorum servitus. Kiecit ut templum a Christus de templo, de domo Dei, omnes vendentes et ementes, quoPure niam volebant simul de ligno vilae et de ligno... scientiae boni et mali comedere, 5 * tanquam Samaritani idola cum Deo colere 5? et cum Israelitis, quos arguit Elias, Deum simul et Baal adorare. 53 Coniungere in unum ignem et aquam, lucem et tenebras, vitam et mortem impossibile est, fieri nullo modo potest. Duae illae arbores, quas in medio paradisi terrestris plantavit 2 Par 29, 1-19. 56) Gn 3, 22. 57) Cf. 4 Rg 17, 32 sqq. 58) Cf. 3 Rg 18, 21. Deus, 5? duo sunt genera bonorum, sunt enim bona spiritualia et carnalia, terrena et coelestia, temporalia et aeterna, mundana et divina. Primum genus est arbor riiae, purum bonum, summum bonum, omne bonum absque ullo malo; in Deo enim nihil mali reperiri potest, sicut nil tenebrarum in sole, nil frigoris in igne; secundum vero genus est arbor scientiae boni et mali. Mundus hic ex contrariis compositus est: igne et aqua, coelo et terra, frigore et calore, luce et tenebris, aestate ct hieme, die et nocte, generatione et corruptione, ortu et inLeritu, vita et morte. Ecce arbor scientiae boni el mali, sicut luna, in qua lumen est cum obscuritate tenebrarum. Peccavit homo, quia, relicto ligno vitae, suasu diaboli comedere voluit de ligno... scientiae boni el mali ; peccatum enim conversio est ab aeterno et incommutabili bono ad commutabile et temporaneum, conversio a Creatore ad creaturam, a Deo ad mundum. Bona temporalia sunt arbor scientiae boni et mali, boni pro carne, mali pro spiritu, boni pro corpore, mali pro anima, boni pro vitio, mali pro virtute; sunt enim bona temporalia vitiorum fomenta : superbiae, avaritiae, luxuriae, gulae et omnium malorum. Sic Divus Paulus ait quod: Radix... cmnium malorum est cupiditas.*? Adamo, Caino, Sauli, Davidi, Salomoni, epuloni fuerunt ruinarum occasio. Deinde impediunt virtutes bonaque spiritualia. Sic Christus docet quod semen cadens inter spinas a spinis simul exortis suffocatum fuit: Quod autem cecidit inter spinas, hi sunt qui... a sollicitudinibus el divitiis et voluptatibus vitae euntes suf[Jocantur et non referunt [ructum, 9: Tertio impediunt salutem aeternam. Sic Christus ait quod impossibile est divites intrare in regnum coelorum, quod facilius est camelum per foramen acus transire, quam divitem intrare in regnum coelorum. ** Hinc Christus proposuit damnationem divitis epulonis, 9? et propterea hodie Christus eiecit de templo mercatores, ut ostenderet quod multo magis indigni sunt domo Dei coelesti qui indigni iudicantur terrestri. Hinc praecepit Christus ne thesaurizemus in terra, sed in coelo** ut salvemur, quoniam utrunque simul agere imcecidit, etc. 62) Mt 19, 23-24. 63) Cf. Lc 16, 19 sqq. 64) Cf. Mt 6, 19-20. et cultum Dei a cultu terrenorum; impossibile enim est Deum simul et bona temporalia nmare, quae sunt vitiorum fomenta, virtutum muxima impedimenta et causa perditionis aeternae. Bona temparnalia quaerenda non sunt cum nimia 'sollicitudine, nec inordinate amanda. Bona temporalia contra voluntatem Del aut iustitiam diligenda nan sunt, ita ut pro lis conservandis peccata committantur, vel opera caritatis omittantur; * possibile est: Nemo potest duobus dominis servire... Non potestis Deo servire e! mammonae. 55 VII. Quod si necessariam existimamus bonorum temporalium acquisitionem ob necessarium victum atque vestitum, Dominus ait quod haec... omnia Gentes, quae 99 in Deum non credunt et providentiam divinam negant, sollicite inquirunt : Scit enim, inquit, Pater vester quia his omnibus indigelis. Igitur primum quaerite regnum Dei el iusliliam eius, et hacc omnia adicientur vobis, *" sicut Hebraeis in deserto fecit Deus, quibus nil necessarium defuit annis quadraginta, *? cum esset innumerabilis populus. €? Vult Deus ut super omnia divino servitio et saluti animarum nostrarum operam demus, et non anxia cum sollicitudine temporalia vel quaeramus vel diligamus, quia divitiarum amor, si non sit caritati subiectus et citra caritatem, semper perniciosus est hominemque in interitum mergit. Ut autem amor iste sit caritati subiectus, tria necessaria sunt: primo, ut homo non diligat aestimativo amore bona temporalia contra voluntatem Dei et contra iustitiam, uti faciunt qui bona male acquisita restituere nolunt, hi enim tanquam fures et latrones semper vivunt in statu damnationis, et similiter qui contra iustitiam temporalia acquirere satagunt. Secundo, ut non diligat bona temporalia supra Deum, magis quam Deum, uti faciunt bonorum temporalium domini, qui iure iusteque possident bona sua, sed nonnisi in divitiis suis sperant atque confidunt et pro bonorum suorum conservatione multa peccata committunt, sicut fecit Ieroboam qui, ut regnum sibi conservaret, impietatem idololatriae induxit. "? Qui si quod damnum in bonis suis patiuntur, non cum Iob patienter ferunt dicentes: Dominus dedit, Dominus abstulit, sicut Domino placuil ita factum esl, sil nomen Domini benedictum, ? sed blasphemant nomen Domini, signum manifestum quod bona illa sua multo magis diligebant quam Deum. Tertio, non diligat aeque ac Deum; qui enim id agit idololatra est, uti agunt qui propter amorem Dei eleemum, elc. 68) Cf. Ex 16, 35; Dt 19, 5-8. 69) Cf. Ex 12, 38; Nm 11, 4. mosynam facere contemnunt avaritia ducti ne eorum diminuantur divitiae. Hoc triplex est idololatriae genus; et postremum quidem malum , Ii vim. est, medium autem peius, sed primum pessimum est. Primum est genus tdatolaadorare vitulum aureum in deserto post latam legem, secundum infaes adorare vitulos aureos leroboam in Bethel, tertium adorare statuam auream regis Babylonis: Avaritia esi simulacrorum servilus, inquit Paulus; *? et iterum: Avarus... est idolorum servilus. ?? Hinc Christus ait: Videle e! cavete ab omni avaritia, quia non Ab hoc ergo inordinato in abundanlia cuiusquam eius vila esl ex his quae possidel ; ** et T UIO maxime enavendum est, dicens: Hominis cuiusdam divitis ager uberes fruclus attulit, et cogiqus sehe l n tabat intra se dicens: Quid faciam, quia non habeo ubi congregem aeternam per- [ruclus meos ? El dixil : Hoc faciam : destruam horrea mea el maiora E o [aciam et illuc congregabo omnia, quae naía sunt mihi, cl bona mea, el dicam animae meae : Anima mea, habes mulla bona posila in annos plurimos : requiesce, comede, bibe, epulare. *$ Sed inquit Dominus quod homini huic, qui nihil de salute animae suae cogitabat, nihil de operibus misericordiae, nihil de amore Dei, dizit... Deus: Stulte, hac nocle repelunt animam (uam a le; quae aulem parasli cuius erunl ? Sic, inquit, esl omnis qui sibi [hesaurizal el non esl in Deum dives. ** Notate, fratres: hunc Dominus damnatum dicit ob id tantum, quod non esset in Deum dives, quod caritate destitutus erat, dives erat non ex furto et rapina, sed ex fructibus agrorum suorum ; sed quia non Deum magis quam divitias suas dilexit, periit in aeternum. Similiter dives epulo damnatus fuit ob amorem divitiarum, quia mendico Lazaro propter Deum nullum misericordiae opus exhibebat. ?? subiunxit Dominus similitudinem sive exemplum viri divitis damnati nam salvari Qui igitur salvari vult, necesse est ut Deum magis quam bona uL dcel ona sua mnasua diligat ; nec tantum Deum, sed etiam proximum propter Deum. gis quam ó Deum et proQui enim non diligit proximum non potest Deum diligere ; « prOoyimum diligit. 16-19. Vulg.: Uberes fructus ager allulit ... quo congregem, etc. 76) Ibid. vrr. 20-21. Vulg.: Animam tuam repetunt, etc. 77) Ct. ibid. 16, 19-22. Inde elucet quam dilficilis sit mercatorum salus ratione iustitiae et ratione caritatis, difficile enim est divitias possidere etl eas nonimpense diligere supra justitiam et caritatem. Hinc Dominus Zuchaeum ab usuris conversum laudavit; batio autem dilectionis exhibitio est operis », "** a fructibus enim cognoscitur arbor. ?? VIII. Hinc elucet quam difficilis sit mercatorum salus, primo quidem ratione iustitiae et secundo ratione caritatis. Ratione iustitiae, ut fiat mercatura sine dolis, sine fraudibus, sine usuris, sine iniustis lucris, sed iuste et recte, ut non declinet neque ad dexteram neque ad sinistram, sive vendendo sua sive emendo aliena. ne cupiat vendere caro et emere vili. Deinde ratione caritatis. Difficile est esurire in mensa et non comedere, sitire ad fontem et non bibere, tentari et sollicitari a muliere mala loco et tempore opportuno et non praebere ei consensum, ut sanctus patriarcha Ioseph egit gratia Dei munitus; ?? sic mercaturae operam dare lucrisque intentum hominem esse et corde divitias non impense diligere, sed propter Deum pauperibus erogare vel in opera pia expendere, sicut David ex divitiis suis templum Domini voluit aedificare, * quod postea Salomon egit, 8? sicut populus Dei in deserto ex auro et argento et aliis pretiosis rebus tabernaculum Domino construxit. * Abraham vero divitias suas pauperibus peregrinis, quos hospitio recipiebat, summa cum caritate dispensabat. ** Sed : Beatus dives ..., qui post aurum non abiil nec speravil in pecuniae thesauris. Quis est hic el laudabimus eum? Fecil enim mirabilia in vita sua. *5 Heu, heu! Christus hodie mercatores vocat latrones: Domus mea domus oralionis vocabilur cunctis genlibus, vos aulem [ecislis illam speluncam latronum, ** hoc autem propter dolos, fraudes et iniusta lucra, unde restituere tenentur ac si furati essent. Hinc Zachaeus conversus ad Christum ait: Ecce, Domine, dimidium bonorum meorum do pauperibus, el si quid aliquem defraudavi, reddo quadruplum. Cui Dominus: Hodie, inquit, salus domui huic facla esl, eo quod el ipse sit filius Abrahae. Venil enim Filius hominis quaerere el salvum facere quod perierat. ** Zachaeus utique per fraudes perGn 39, 6-12. 81) Cf. 1 Par 22, 14; 29, 2. 82) Cf. 3 Rg 5, 13-6, 1-36; 2 Par 2, 1-2; 5, 1. 83) Cf. Ex 35, 1 sqq. 84) CI. Gn 18, 1-8. 85) Eccli 31, 8-9. Vulg.: 1n pecunia et thesauris, eic. 86) Mt 21, 13. 87) Lc 19, 8-10. Vulg.: Ecce dimidium bonorum meorum, Domine... filius sit Abrahae. ierat, sed per Christi gratiam restituendo salvus factus est. Quare habent mercatores quem imitentur: Zachaeum, habent et Matthaeum apostolum et evangelistam Christi. 8? Fratres mei, divitiae huius saeculi esca diaboli sunt, quibus homines capit hamo peccati sicut capiuntur pisces. Sic ligno scientiae boni el mali usus fuit serpens antiquus tanquam esca ad capiendos primos parentes, ostendens oculis hominum arboris illius fructuumque puleritudinem, suavitatem virtutemque magnam ; sic esca ista deceptos cepit hamo peccati. 9? IX. Non dico, fratres, ut mercaturae negotia simpliciter omittatis tanquam omnino illicita sint, sed dico cum Christo ut magis in coelo quam in terra thesaurizetis, ut si uxorem habeas et ancillam, filium et servum, potiorem curam rationemque uxoris et filii quam ancillae et servi habeatis. Et si duas possessiones habetis, magnam unam, alteram vero parvam, illam fecundam, hanc vero sterilem, illa reddat centuplum, ista vix decem, illa decem millia aureorum ex proventu uberrimo, ista vix centum, illius multo magis quam istius ratio et cura habenda est. Si in terra fossa duplicem venam invenires, unam quidem auri optimi ac gemmarum, alteram vero ferri aeruginosi ac feculenti, quid magis eligeres ? Nonne aurum? Attamen sicut hodie mercatores isti in templo Dei non coelestibus thesauris operam dabant, sed terrenis — ecce thesaurus coelestis : Domus mea domus oralionis esl, hic thesaurus est omnium coelestium bonorum: Quicquid orantes pelilis, [credite] quia accipietis, el fiel vobis ; ** et ecce ferrum aeruginosum : Vos aulem fecistis illam domum negolialionis, imo speluncam latronum, ? — ita nos non in coelo, sed in terra thesaurizamus, o fratres, non aurum, sed ferrum, imo ferri feces eligimus. Mercatores quidem oportet esse prudentes et iustos, sed quaenam haec prudentia est lutum auro praeferre? terrenos thesauros, vanos et corruptibiles coelestibus, aeternis et inamissibilibus ? Quaenam iustitia seipsum animamque suam Deo furari et idolis tradere ? Quaeecunque orontes, etc. 91) Mt 21, 13;Io 2, 16. divitiae enim esca diaboli sunt nd capiendas nanimmas. Non prohibctur mercenaturae operam dare, sed terrenos thesauros coelestibus praeferre; nam mercatores prudentes nique iustas esse oporlet. Non tamen omnibus mercatura permitlitur, nec ubique, nec quandocunque. Christus lerusolem ingrediens civitatem et templum commovet, Fratres mei, mercatura quidem suapte natura mala non est, et reipublicae, si bene et iuste fiat, necessaria est; sed ut bene fiat videndum a quibus fit, quo loco et quo tempore. Quoad personam quidem non licet viris ecclesiasticis, propter sacerdotalem dignitatem, mercaturae operam dare : * Nemo militans Deo, inquit Apostolus, implicat se negotiis saecularibus. 9! Ne fiat in loco sacro ; hinc Christus inveniens in templo vendentes et ementes eiecit eos inde; hinc apud Zachariam legimus: Non erit mercator... in domo Domini, 95 quae enim conventio lucis ad tenebras, Christi et Baal, templi?5 Dei cum idolis? ?* Nec fiat in tempore sancto diebusque festis: Non facies opus servile in sabbato, iussit Deus ; ?? hinc qui collegit ligna in sabbato lapidatus a populo divina sententia fuit, ?? Sic Iudaei torcularia in sabbato calcare prohibentur, 9? nec permisit eis Deus ut vel ignem in sabbato accenderent. 9? Divus Basilius libro Regulae Fusius Disputatae, Interrogatio 40, !*! ex hoc Christi facto ostendit non licere christianis nundinas exercere in celebritatibus Sanctorum ; diebus enim festis, saltem, pro viribus thesaurizandum nobis in coelo est. X. Cum introisset Iesus Ierosolymam, commota est universa civilas dicens : Quis est hic? Populi aulem dicebant: Hic, etc. Magnum miraculum! Commovit hodie Christus universam civitatem et templum, sed quid mirum cum ipse sit Dominus universi, Angelus testamenti 1? et sol iustitiae ? s Cum Dominus venit ad dandam legem in deserto, coelum et terram commovit. !!^ Ünus Angelus, secundum theologos, movens primum mobile movet universum coelum usque ad aeream regionem hanc infernam, !?95 et sol, dum vere ad nos accedit, movet atque commovet universum naturam mundumque renovat 15; Decretales Gregoril IX, lib. 1, tit. 6, de electione et electi potestate, cp. 15-16; lib. 3, tit. 1. de vita et honestate clericorum, cp. 1. 6; tit. 50, ne clerici vel monachi saecularibus negotiis se immisccant, cp. 1; lib. 5, til. 19, de usuris, cp. 1; Clementlinae, lib. 3, tit. 1, dc vifa ef honcstate clericorum; Conc. Tridenl., sess. XXII, de ref., cp. 1. 93) 2 Tim 2, 4. 94) 14, 21. tura 2 Sent., d. 14, a. 3, q. 2; Fr. Suarez De Angelis, lib. 4, cp. 27, pag. 355-356; lib. 6, cp. 18, pag. 518; Conimbricenses Dc Coelo, lib. 2, cp. 5, q. 6, a. 1, col. 347-349. novis generationibus plantarum et animalium. Commovet hodie Christus non tantum civitatem, sed etiam templum, quia venerat renovare universam Ecclesiam, tum laicos tum clericos. Quoad laicos mutare legem in Evangelium et circumcisionem in fidem, ut omnes crederent quod hic esí Iesus prophela a Nazareth Galilaeae, quod Christus est verus Messias, redemptor et salvator mundi; quoad clericos vero, mutando cultum Dei carnalem in spiritualem, nam: Spiritus esi Deus el eos, qui adorant eum, in spirilu el veritale oportet adorare, !?* hinc eicit de templo oves et boves atque columbas, 19? quae Domino in sacrificia offerebantur, aitque: Scriptum est: ... Domus mea domus oralionis vocabitur. Hoc autem apud Isaiam legimus, ubi Divinus Vates de mosaicae legis mutatione verba facit; ait enim: Non dical filius advenae, qui adhaerel Domino, dicens: Separatione dividel me Dominus a populo suo ; el non dical eunuchus: Ecce ego lignum aridum. Quia haec dicil Dominus eunuchis : Qui custodiunt sabbala mea, et elegerunt quae ego volui, el tenuerint foedus meum, dabo eis in domo mea el in muris meis locum, el nomen melius a filiis el filiabus; nomen sempilernum dabo eis quod non peribil. El filios advenae, qui adhaerenl Domino, ul colant eum el diligant nomen eius, ul sinl ei in servos; omnem cuslodienl.m sabbalum ne polluat illud, el tenentem foedus meum. Adducam eos in monlem sanclum meum el laelificabo eos in domo oralionis meae ; holocausta eorum el viclimae eorum placebunt mihi super allari meo, quia domus mea domus oralionis vocabitur cunclis populis.!^* Loquitur de duobus generibus hominum .: de filiis alienigenis ac Gentilibus, qui non erant ex semine Abrahami secundum carnem, et de eunuchis, qui seipsos casiraverunt propter regnum coelorum. !*? Haec est in hodierno Evangelio duplex commotio civitatis et templi. Lex Moysi data fuit populo tantum hebraeo, qui erat tunc populus Dei electus aliasque omnes gentes veluti separavit Deus ab Hebraeis. !? At veniens Christus commovit universam civitatem dans fidem et legem omnibus populis: Praedicate Evangelium omni elegerint, etc. Ms.: Adducam eum. 109) Mt 19, 12. 110) Cf. Lv 20, 24. 26. venerat enim renovare Écclesiam quoad laicos et quoad clericos. quod Isaias iam vaticinatus fuerat. Renovavit universos populos dans omnibus fidem et legem; renovavit clericos mutans rationem vitae eorum et cultum carnnlem in spiritualem; Deus enim vult. ut templum sit magis domus orationis quam sacrificli materlalis, ubi fidelibus suis thesauros coelestes dispensat, creaturae, ! quia, inquit, domus mea domus orationis vocabitur cunctis gentibus. Deinde etiam templum commovit mutans cultum divinum carnalem in spiritualem. Hinc prius volebat in templo suo sacerdotes fecundos, uxoratos, !i? nunc autem quaerit eunuchos qui vitam caelibem ducant. Et templum quidem Dei potius erat domus sacrificii quam orationis. Mutat Christus ut sit potius domus orationis quam sacrificii, quoniam : Beatius esi magis dare quam recipere. 113 Et hoc magis convenit Deo, qui sol est potens quidem dare lucem, sed non recipere, prius potius recipiebat Deus quam dabat; Deo enim offerebantur a populo oves, boves et columbae, hodie vero haec Christus de templo eicit. Vult enim ut templum sit domus orationis magis quam sacrificii, locus accipiendi bona a Deo, non dandi bona Deo: Domus mea domus orationis vocabilur cunclis gentibus. Voluit Deus habere domum in terra qui rex est coeli. Hinc ait Isaias .: Deus, cuius ignis... in Sion et caminus ... in Ierusalem, !* idest civis voluit esse civitatis Ierusalem et habere domum ac habitationem in Ierusalem. Qui enim habet domum et habitationem in aliqua civitate, dicitur habere ibi ignem. Sed habere quidem voluit domum et palatium non sicut mundani principes habent in civitate metropoli provinciae aut regni domum, sed domum iustitiae, non misericordiae ; Deus autem domum habere voluit non iustitiae, sed misericordiae et gratiae: Domus orationis vocabilur cunctis gentibus; habere domum non ad reponendos thesauros, sicut mundani principes habent aeraria ad reponenda tributa, vectigalia et census, quos a populis sibi subditis exigunt, sed voluit habere domum ad dispensandum thesauros suos. Hinc in templo erat arca, thesaurus : ei, cum aureo propitiatorio ;!5 continebantur autem in eo thesauro lex divina, V* virga divinae virtutis, 41? quae aquas de petra eduxit !!8 et manna coeli. 3? Haec nobis a Deo petenda sunt principaliter : gratia ad observandam divinam legem, gratia omnium virtutum theologicarum et 25, 16. 21; 40, 18; Dt 10, 5; 3 Hg 8, 9; Hebr 9, 4. 117) Ct. Nm 17, 10; 20, 9; Hebr 9, 4. 113) Cf. Ex 17, 5-6; Nm 20, 8-11. 119) Cf. Ex 16, 33; Hebr 9, 4. cardinalium et gratia consequendi vitam aeternam in coelis, nec 3ui Supra 5 omnia alia non et!? adiutorium auxiliumque divinum in omnibus necessitapona petendi tibus nostris. AERE OREHones Nec dubitandum quia potest Deus de petra durissima aquas ut autem oraeducere: Domus mea domus oralionis vocabitur cunctis genlibus, quia U* ^, eo Deus vult omnes homines salvos fieri. ??? Sed Deus dixit Moysi ad eum p sdyainiua accedere volenti: Solve calceamenta de pedibus tuis, quia locus in eu aine quo slas lerra sancia est,!? idemque dixit Angelus Domini duci populi Dei Iosue, !?? sic nobis, cum ad Deum accedimus, deponenda sunt involucra carnalium cogitationum, ^ hoc enim est quod eicit hodie Christus de templo avaritiae operam dantes. XI. Scriptum est: Domus mea domus oralionis vocabilur, vos Talis oratio aulem fecistis illam speluncam latronum. Heperit hodie Christus po- MEET in pulum Iudaeorum in eo statu in quo eum Isaias descripserat "merdeubus dicens : Omne caput languidum el omne cor moerens ; a plania pedis usque ad verticem capitis non esl in eo sanitas. ??* Principes et praelati sunt capita Ecclesiae, sacerdotes sunt veluti cor et stomachus. Purgat hodie Christus stomachum ad purgandum universum corpus : Purgabit filios Levi. ?* Sanitas animae acquiritur per orationem per quam a Deo gratiam et veniam peccatorum accipimus. Sed si in loco orationis et diebus festis non fit oratio, quando fiet ? ubi fiet ? Si sacerdotes saltem non orent, quinam orationi operam dabunt ? Christus autem in loco et tempore orationis nec sacerdotes orantes invenit. Si in corpore non videat oculus nec auris audiat, ubi erit in toto corpore visus aut auditus ? Si non orant in Ecclesia sacerdotes et ministri Domini, quis orabit ? Quid igitur ? Frustra Dominus locum orationis, locum gratiae et misericordiae, asylum refugii instituerit ? O utinam, fratres, spiritu orationis praediti essemus,. sicut Oratio Dominus per Zachariam ait: Effundam super domum David M RC A: el super habilalores Ierusalem spiritum gratiae el precum, ??* mam; leebilis Vulg.: Solve calceamentum ... locus enim in quo, ctc. 123) los 5, 16. 124) Cf. S. Bernordus Sermo in Dom. infra octavam Assumpt. B. Mariae V., (P. L. 183, 432). per enni enim omnia bona coelestia obtineri possunt, qiiia Deus ipse invisibiliter orantibus adest; utilis etiam est ad purgandum cor a vitiis et nnimum virtutibus imbucndum. 316 FENIA TERTIA Quid oremus... nescimus, ipse aulem Spiritus postulat pro nobis gemitibus inenarrabilibus.??9? Utinam sciremus quam necessaria sit nobis oratio, quam utilis, quam eliam purgatis animis delectabilis ! Haec enim scala coeli est; hinc Divus Dionysius eam comparat aureae catenae de coelo ad nos demissae, 7? per quam sursum ascendamus vel potius trahamur in coelum. Cum Salomon templum complesset et Domino dedicasset, apparuit ei Dominus dicens quod elegerat et sanctificaverat locum illum, ut ibi divinum invocaretur nomen, quod ibi teneret semper oculos apertos auresque intentas et paratum cor ad exaudiendas orationes de quacunque necessitate clamantium. Quod si tempore famis aut pestis sive belli populus poenitentia ductus ad eum recurret, misericordiam et gratiam pollicebatur;!3? jta ut, sicut ipsi Salomoni olim Deus in visione apparens dixit: Posiula a me quod vis ul dem libi, sic nunc quoque cuilibet fidelium dicit.. Hinc enim est quod in divino propitiatorio nulla erat figura, nulla scriptura, sed tabula erat aurea veluti pagina alba, in qua nihil sit scriptum. !3? Petiit Salomon, et multo plura obtinuit quam petierit.!33 Inciedibilis videtur vis orationis, sicut cum Moysi et Aaroni dixit Deus ut acciperent virgam Dei et loquerentur ad petram, quod illa daret aquam universo populo sitienti, ** quoniam ibi invisibiliter praesens futurus esset ipsemet Deus; sic enim invisibilis nianebat in sanctuario, divinum propitiatorium velo operiente videri non poterat. !25 Utilis est oratio ad purgandum cor, ad illuminandam mentem, ad imbuendum et perficiendum virtutibus animum, ad sanctificandam animam. Est veluti spiritualis quidam baptismus, nam cum oraret Dominus in Iordane quando a Ioanne baptizatus fuit, aperti sunt coeli super eum et Spiritus Sanctus in columbae specie super eum descendit auditaque est vox Dei: Hic est Filius meus dileclus. 139 Orans etiam Dominus transfiguralus fuit.!?? Oratio enim hominem terrenum in coelestem transformat, unde et Moyses orans divino quodam splendore donatus fuit. 138 3, 679). 130) Cf. 2 Par 7, 1-16. 131) 3 Hg 3, 5. 132) Cf. Ex 37, 10-13. 133) Cf. 3 ng 3, 10-14. 134) Cf. Nim 20, 6-11. 135) Cf. Ex 30, 6. 36; Lv 16, 2; Nm 7, 89; 17, 4. Ii. ALIA HOMILIA Cum íntroisset Iesus lerosolymam, commota est universa civitas dicens : Quis est hic 2 Popull autem, etc. ! I. Cum rex Saul vidisset quod David prostrasset eL occidisset Goliam fortissimum gigantem, totus admiratus dixit astantibus: Quis est adolescens iste?? Sic hodie Ierosolyma, audito miraculo quod mortem Christus vicerit Lazaro resuscitato,? miratur dicens; Quis esL hic? Qualis est hic qui mortem potuit vincere ac superare, cum mors universum mundum vincat ? Populi aulem dicebant. Asina Balaam cognovit Angelum Domini ipsumque loquens Balaamo ostendit ; * sic hodie simplex turba Christum cognoscens, principibus sacerdotum ostendit quisnam sit Christus, qui Angelus est magni consilii. 5 Sicut enim magno miraculo tunc Balaamo asina locuta fuit, sic hodie turba populorum et parvulorum, Spiritu Sancto dictante: Commola est universa civitas dicens : Quis est hic? Cherubim gloriae veluti admirantes divinum propitiatorium intuebantur, 5 sic fideles omnes Christum admirantes eum pro viribus cognoscere cupiunt. Omnes enim homines natura scire desiderant, sed maxime naturalia ; hinc orta est naturalis philosophia. Fideles autem, quatenus fideles sunt, non naturales, sed supernaturales sunt homines. Hinc supernaturalia et Deum summopere cognoscere cupiunt et cum Moyse desiderant videre faciem Dei, * hinc petunt: Quis est hic? Populi aulem dicebant : Hic est lesus. Dixit Dominus Moysi: Posteriora mea videbis, faciem aulem meam videre non poteris, non enim videbit me homo el vivel. * Post mortem servatur electis visio divinae faciei: Nunc cognosco ex parle, tunc aulem ... sicul et cognilus sum ; videmus nunc per speculum in aenigmate, tunc aulem facie ad [aciem.? Sic de Christo imperfecta quaedam hodie cognitio traditur, et humanitatis potius quam divinitatis : Hic est Iesus prophetia a Nazareth Galilaeae.?* Haec sunt posteriora Dei; et tamen in posterioribus Dei Nm 22, 22-31. 5) Is 9, 6. Ex Translat. Septuaginta. 6) Cf. Ex 37, 7-9. 1) Ct. ibid. 33, 13-18. 8) Ibid vrr. 20-23. Vulg.: Videbis posteriora mea, etc. Ordine inverso affert hos vrr. 9) 1 Cor 13, 12. Ordine inverso affert hunc vr. 10) Mt 21, 11. Quem principes non noverant, noverunt turbae Christum verum prophelam. Sicut homines qua homines, naturalia scire desiderant, ita qua fideles Deum et Chrislum cognoscere cupiunt; sed nunc cognilio haec imperfecta est, cognoscilur tamen Christus ex eius operibus. vidit Moyses omne bonum Dei, videns mysteria divinae misericordiae et iustitiae. Haec autem in sacrosancto hodierno Evangelio demonStrantur in mirabilibus Christi operibus. II. Audito quisnam sit Christus, sedatur civitatis commotio, icis m nihil aliud quaerit Ierusalem. Sufficit animae fideli Christum cognoscere; omnium" boest enim thesaurus absconditus in agro ct pretiosa margarita, quibus norem Del inventis, omnia relinquuntur ut haec liceat possidere. ? Hic est Iesus propheta a Nazareth Galilaeae. Sponsa in Canticis interrogata a filiis Ierusalem qualis esset dilectus suus, respondit : Dilectus meus candidus el rubicundus, elecius ez millibus ; caput eius aurum optimum et comae capitis eius sicut elatae palmarum, nigrae sicut corpus. Cumque totum depinxisset sponsum a capite usque ad pedes: Oculi eius columbarum ..., genae eius... areolae aromatum .. ., labia eius lilia stillanlia myrrham oplimam, sive 10sae spirantes odorem optimum, manus eius tornatiles, aureae, plenae hyacinthis, venter eius eburneus, distinctus sapphiris, crura illius columnae marmoreae... fundaíae... super bases aureas, specics eius ut Libani, electus ut cedri, gultur eius suavissimum et totus ipse desiderabilis; 5 tunc filiae Ierusalem tantae pulcritudinis y desiderio et amore captae, dixerunt sponsae: Quo abiit dilectus tuus, el in eius eo- 0 pulcherrima mulierum ? quo declinavit dileclus tuus, et. quaeremus rgg Moa eum tecum ?* Sic anima, quae per fidem Deum vere cognovit, eius ee ipse im. ardentissimo desiderio flagrat. Hinc Paulus cupiebat dissolvi et nima esse cum Christo; 5 hinc Regius Vates aiebat: Quemadmodum desiderat cervus ad fontes aquarum, ita desiderat anima mea ad le, Deus. Sitivil anima mea ad Deum fortem vivum, quando veniam el apparebo anie faciem Domini ?!* Et alibi: Deus, Deus meus, ad le de luce vigilo. Sitivit ad te anima mea, quam mullipliciter libi caro mea ..., quoniam melior est misericordia tua super vitas. * Quamvis, inquit, homini suapte natura dulcis et suavis sit vita, multo tamen melior ac iucundior est misericordia, bonitas et benignitas tua quam mille vitae: Melior est dies una in atriis luis super millia.!8 Est oculi eius sicul columbae... genae illius... distillantia mgrrham primam, manus illius... guttur. illius, etc. 14) Ibid. vr. 17. 15) Phii 1, 23. 16) Ps 41, 2-3. Vulg.: Ante faciem Dei ? 17) Ps 62, 2-4. Vulg.: Sitivit ín te, etc. 18) Ps 83, 11. veritas intellectui iucundissima ac multo suavior quam esurienti panis cibusque suavissimus; Deus autem summa veritas est. IIL. Sicut autem sponsa in Canlicis prius generali quadam descriptione ac veluti corporis totius dcelineatione sponsum depingit dicens: Dileclus meus candidus cel rubicundus, eleclus ex millibus, sive rezillatus inter decem millia, et postea per partes vivis coloribus imaginem eius diligentissimo penicillo figurat, sic hodie Christus a Sancta Ecclesia, quae per fidelem turbam designatur. Clamabat prius turba : Hosanna Filio David, benedictus qui venit in nomine Domini; !? deinde: Hic est Iesus propheta a Nazareth Galilaeae. Quattuor sunt quae praecipue laudat sponsa in sponso: capul, manus, corpus et crura ; et de Deo?? quattuor praecipue commendantur: sapientia, haec est caput; potentia, haec est manus; caritas, haec est corpus; et bonitas, quae per misericordiam et iustitiam declaratur, haec sunt crura. In capite laudat quattuor : capillos cogitationum, sunt autem Dei cogitationes incomprehensibiles, hinc capilli dicuntur nigerrimi ; oculos, clarissiman omnium rerum cognitionem ; labia, divina eloquia, et genas, idest barbam, ?! divina desideria, quae omnia sanctitatis odorem spirant. In quattuor autem hisce sapientia consistit, sapiens enim est qui nunquam vel cogitationibus vel desideriis vel verbis aut rerum cognitionv errat; universum autem caput aureum dicit, propter excellentiam divinae sapientiae. Manus vero laudat quod /ornatiles sint, aureae et plenae hyacinthis, circulares propter perfectionem potentiae, quae omnia potest, hinc: Dei perfecta sunt opera,?* aureae autem et plenae hyacinthis, quoniam opera Christi infiniti sunt meriti atque valoris. Venter, idest pectus, dicitur eburneus et distinctüs sapphiris, quoniam Christi caritas et amor purissimus est et candidissimus, incorruptus omnino et infiniti pretii. Tandem crura eius columnae marmoreae, fundalae super bases aureas, Dei enim bonitas, tum quod spectat ad misericordiam tum quod ad iustitiam, immutabilis est, finis autem divinae tum misericordiae tum iustitiae aurum est gloriae divinae. idest barba. 22) Dt 32, 4. Sicut In Can. ficit quattuor praecipue conimendantur de Dco: sapientia sub figura cnnitis, potentin sub figura manuum, cnritns sub figura pectoris ct bonitas sub figura crurum, ita in hodierno Evangelio quattuor haec praedicantur de Christo, quae etinm continentur in qunttuor nominibus, quibus a populis nppellatur. Hnec ergo nobis cognoScendn sunt de Christo. In sacrosancto autem hodierno Evangelio quattuor haec in Christo commendantur Sapientia, qua adducit Divinarum Sceripturarum testimonia : Ex ore infantium et lactentium perfecisti laudem, ?3 quo testimonio sapientissime probat se Deum esse et quod scribae et Pharisaei erant inimici Dei mox destruendi, nam sequitur: Propter inimicos luos, ul desiruas inimicum el ullorem ; ?* prudenter tamen haec Christus reticuit, ne eorum animos magis ad odium concitaret. Deinde aliud testimonium adducit: Scriptum est: Domus mea domus oralionis pocabilur, vos aulem, etc.?5 Ostenditur caritas, qua civitatem ingressus recta tendit ad templum ad adorandum Patrem et praedicandum populo sanandumque infirmos; haec perfecta est caritas gemina. Ostenditur potentia, qua de templo eicit impios profanatores et sanat infirmos, caecos et claudos aliaque miracula operatur.?* In quo simul ostenditur eius bonitas in iustitia, qua impios eicit de templo, et misericordia, qua infirmos sanat. Haec autem quattuor designantur in quattuor hisce nominibus: Iesus propheta a Nazareth Galilaeae: lesus salvator est, salus autem opus divinae est bonitatis, secundum decreta tamen divinae misericordiae et iustitiae, hinc non omnibus confert salutem, sed multis est lapis offensionis et petra scandali :?? Posilus est hic in ruinam el in resurrectionem multorum in Israel ;?* propheta autem interpres estet praedicator divinae sapientiae ; Nazareth puritatem sanctitatemque significat, et Galilaea idem est ac circulus tornatilis, significat ergo divinae potentiae perfectionem cui nulla virtus deest ad operandum. IV. Haec nobis de Christo cognoscenda sciendaque sunt: quod novit omnia, nihil eum latet, omnium corda, animos, mentes, intentiones et cogitationes scrutatur et clarissime intuetur; quod omnia potest, et male et bene facere nobis secundum merita operum nostrofum, sicut videmus hodie, potest conferre bona et inferre mala ; quod omnia diligit, sed amore purissimo atque sanctissimo ; ad gloriam tamen conferendam efficaci amore non diligit nisi iustos et electos, qui per sapphiros designantur lapidesque pretiosos, quos supra 12-14. 27) 1 Petr 2, R. 28) Lc 2, 34. pectus et cor portabat summus pontifex Aaron;?? quod tandem eius bonitas simul est misericordia ef iustitia, sicut radius solis et calor ignis virtus est, qua cera liquescit et lutum induratur ob diversitatem materiei ; sic Deus cuius vult miseretur et quem vult indurat. *? Non fuit agnitus Christus in Ierusalem, hinc nemo inventus est qui eum domi hospitio reciperet, propterea in Bethaniam reversus fuit;?. nam, si quis cognovisset eum, fecisset utique ei sicut mulier sunamitis fecit Eliseo. Cum enim cognovisset sanctitatem divinamque virtutem Elisei, dixit ad virum suum : Animadverio quod vir Dei sanclus sil isle, qui transit per nos Írequenter ; faciamus ... ei coenaculum parvum el ponamus... in eo leclum el mensam el sellam el candelabrum, ul cum venerit ad nos, remaneat ibi.* Praeparavit ei domum cum omnibus, quae necessaria sunt pro supellectili, non nudam domum. Sic enim Deus non nudam domum voluit sibi aedificari, sed cum supellectili necessaria : requisivit arcam veluti locum quietis et archivium thesaurumque, requisivit propitiatorium ubi sedebat, requisivit mensam et candelabrum ; omnia autem haec fecit populus postquam Deum cognovit per legem.?? Sic quisquis Deum novit praeparat ei in corde suo domum in habitaculum, domum autem scopis mundatam ct ornatam, ** cum provisione utensilium quae opus sunt. Sicut autem Eliseus ob gratitudinem huius beneficii mulieri ilii, cum sterilis esset, impetravit a Deo filium illumque eundem mortuum suscitavit, ?9 sic videmus quod hodie Christus in templo illuminat caecos et sanat claudos multaque divina miracula operatur. V. Cum intrassel Iesus, etc. Offert se Dominus hodie cum gloria conspiciendum, quoniam Deus est; sicut sol, qui nonnisi proprio lumine videri potest, ita nec Deus cognosci nisi seipsum praebeat cognoscendum ; hinc manifestavit seipsum Patriarchis et Prophetis. Sed non magno mysterio vacat quod Christus super asinum € conspiciendum se praebet. Asinus hebraice dicitur 3/311, ?? idest m a- RE teria; Christus ergo super asinum significat Deum super omnem Vulg.: Sanctus est iste... lectulum et mensam... mancat ibi. 33) Cf. (Ex 25. 1) sqq.; 35, 1 sqq. 34) Lc 11, 25. 35) Ct. 4 Rg 4, 14-38. 36) Cf. Mt 21, 7. Ex hac cognitionc facile oriuntur ccterae virtutes, quibus Deus summopere delectatur. Christus Ingrediens civitatem cum tanta gloria super asinum, mysterium est, quo signilicatur cius supremum dominium in mundo, infinita excellentia divinae naturae infinita magnituda super universum mundum materinlem et spiritualem. Et quidem hodie Christus vere ostenditur rex potenilssimus, snplentissimus, materiam suapte natura positum. Hinc ubi in Deuteronomio legimus : Ascensor coeli auxiliator tuus, hebrgice est: Equitans coelum ; 5 similiter Psalmo: Qui ascendit super occasum, hebraice: Equilans coelos supremos ; ** itemque : Qui ascendit super coelum coeli : Equitans coelum.*" Deus igitur toti mundo dominatur: Quoniam elevaía est magnificentia tua super coelos; *! hinc *? Deus est scalae innixus 5 et super Cherubim sedens. * In universo autem quo substantiae sunt superiores eo sunt magnitudine ampliores, virtute potentiores, dignitate nobiliores et natura spiritualiores; Deus ergo spiritus purissimus, nobilissimus, potentissimus, maximus, infinitus. Quod etiam per vivum animal mundus significatur, est quoniam Sicut animal istud, quamvis rudissimum, sentit tamen imperium hominis, ita omnis creatura, quamvis insensata et inanimis, sentit imperium Dei. Tertio, designatur quod sicut animal istud vilissimum est, ita totus mundus nihili est apud Deum, talis est et tanta magnitudo Dei ; sicut terra respectu coeli punctus est, ita totus mundus respectu Dei. Nil minus gloriosus erat Deus ante mundi creationem ; hinc sceptrum Dei dicitur ferreum, *5 et regnum coeli et terrae vilissimo animali, quod nullius honoris est, ad equitandum comparatur. Sic divina natura consideranda nobis est super omnem creaturam non tantum materialem, sed etiam spiritualem: Rex Israel, Rex Angelorum, Rex coelestium exercituum. Hex igitur cognoscendus nobis est Deus, rex naturae, gratiae et gloriae, omnis penitus creaturae. Rex autem oslenditur Christus potentissimus, sapientissimus et optimus. Potentissimus, per seipsum omnia valens, hinc dicitur Deus exercituum, quoniam ipse solus valet plusquam innumerabiles exercitus coeli et terrae, sicut plus valet sol quam omnes stellae. Propterea Christus hodie per seipsum eicit de templo omnes vendentes et emenles *5 et solus Samson contra omnem praevalet exercitum Philisthaeorum. ** Sapientissimus auctor est et Dominus omnium scientiarum, 18 omnia novit, nihil eum latet, videt etiam secreta cordium ; Omnia... nuda el aperta sunt oculis eius, ** nihil omnino est quod eum latere Apc 2, 27; 12, 5; 19, 15. 46) Mt 21, 12. 47) Cf. Idc 15, 9-15. 48) Cf. 1 Rg 2, 3. possit. Optimus. Duo sunt quae principem optimum constituunt : iustitia et clementia, odium iniquitatis et amor virtutis, iustitia contra perniciosos, clementia erga populum suum, quem non tyrannice vexet et gravet, sed diligat, foveat beneficiisque tanquam pater afficiat. Talis Christus ostenditur hodie per opera iustitiae et misericordiae ; iustitiae, iudicem enim agit. VI. Cum introisset Iesus Ierosolymam, commota est universa civilas dicens : Quis es! hic? Populi aulem dicebanl : Hic est, etc. Adventus iste Domini in Ierusalem fuit postquam Lazarum quatriduanum in monumento suscitavit a mortuis. 5? Lazari autem suscitatio proculdubio figura et typus fuit universalis resurrectionis mortuorum in novissimo die. Post generalem autem mortuorum resurrectionem veniet Christus ad iudicandum mundum et tunc vere universa civitas commovebitur quia tunc totus renovabitur mundus. Venit autem Christus in Ierusalem comitatus innumerabili multitudine populorum; sic cum venerit ad iudicandum, venient omnes Angeli cum eo, ^! commovebitur, tunc universa civitas totius humanae reipublicae dicens: Quis es! hic? Qui tanta gloria et maiestate venit, est hic Deus an homo ? Si Deus, quomodo corpus habet et humana membra? Si homo, quomodo omnes Angeli serviunt ei? Unde tanta gloria et maiestas? Quis es! hic? Populi autem qui Christum comitabantur responderunt quaerenti civitati: Quis esí hic? dicentes: llic es! Iesus propheta a Nazareth Galilaeae. Tubis enim angelicis tunc Christi gloria universo praedicabitur mundo et Angeli declarabunt quisnam sit Christus. Hodiernus igitur Christi adventus in Ierusalem figura quaedam ac typus fuit gloriosi adventus Christi ad iudicium, nam et opus iustitiae hodie Christus exercet eiciens de templo omnes vendentes el ementes. Erit autem in iudicio mirabilis persona iudicis, ideo commota est universa civitas dicens : Quis est hic? Quoniam veniet Christus in maiestate sua el omnes Angeli eius cum eo sedebitque super sedem maiestatis suae 9 et resplendebit facies eius sicul sol, 9 millies milliesque sole isto splendidior. optimus ín clementía et In Iustitia. AHud mysterium: ingreditur Christus lerusalem post resurrectionem Laznri, ut figuret ndventum suum in finali iudicio; gloríosissimus enim tunc apparcbit coram omnibus gentibus, sententiam salutis vcl damnationis pronunciaturus, utriusque causam iudicalurus et maiestatem suam, justitlam et pietatem revelaturus. Erit praeterea admirandum spectaculum, quia ante conspectum iudicis congregabuntur ... omnes gentes, ** infinita hominum multitudo. Sic hodie in Ierusalem omnes undique Iudaei convenerant ex mandato legis ad celebrandam paschalem solemnitatem, 55 hoc est universa civitas, universa Iudaeorum respublica, omnes Iudaei. Tertio, erit admirabilis salus electorum et damnatio reproborum lata sententia, cum dicel rez his qui a dextris eius eruní: Venile, benedicli Palris mei, possidele paratum vobis regnum...; his * autem qui a sinistris .. . : Discedile a me, maledicli, in ignem aeternum. 5? Sic hodie Christus magno miraculo eicit de templo vendentes et ementes et curat caecos et claudos ad ipsum accedentes. Quarto, mirabilis erit causa salutis electorum : Esurivi enim, et dedistis mihi manducare, 5* et damnationis reproborum: Esurivi enim, ei non dedistis mihi manducare. 5? Sic hodie Christus eicit de templo vendentes et ementes, quia in domo Dei non orabant, sed mercaturae negotia exercebant; cural autem caecos et claudos, quia ad eum accesserunt. Mirabilis est persona iudicis: Ecce rex (uus veniel libi iuslus el salvator; *" mirabilis maiestate, quia rer; mirabilis iustitiae severitate, quia iustus ; mirabilis pietate, quia salvator; sic mirabili iustitia damnabit reprobos et mirabili pietate salvabit electos. Hinc Christus leo 5! est et agnus Dei," cherub apud Ezechielem habens faciem hominis et faciem leonis, 9 sol faciens iustis ver et autumnum, dans eis flores et fructus gloriae tum essentialis tum accidentalis, et reprobis faciens hiemem poenae damni, privationis omnium bonorum, et aestatem ardentissimam poenae sensus: Discedite ..., maledicti, in ignem aeternum ; arca est Dei continens manna * et virgam, ** Moyses salvans Hebraeos et perdens Aegyptios,** Iosue introducens Israelitas in terram promissionis et eiciens Chananaeos. 9? VII. Sed animus est ut iuxta sacrosanctum hodiernum Evangelium mysteria videamus: quinam sunt qui damnantur et qui sal- 14, 15-31. 7) Cf. Ios 3, 1 sqq. vantur et quam ob causam. Eicit Christus de templo divites et sanat pauperes; sic ait: Beali pauperes spirilu, quoniam ipsorum est regnum coelorum, 59 et : Impossibile est divites intrare im regnum coelorum. ** Quid igitur ? Damnabuntur omnes divites, et omnes pauperes salvabuntur? Videnda est causa salutis et perditionis. Hodie Christus in templo exercet iudicium. Quid est hoc ? Templum significat fidelem Ecclesiam; fideles iudicabuntur, quia: Qui... non credit iam iudicatus est. *? Hinc hi, quos hodie Christus de templo eicit, Iudaei erant, de populo Dei electo, de filiis Israel. Sed cur eiciuntur ? Quia in templo, in domo Dei, in domo orationis divinique cultus non Deum colebant, non orabant, sed mercaturae negotiis operam dabant; non serviebant Deo, sed mammonae ; * non adorabant Deum, sed vitulum aureum; hinc sicut Moyses omnes illos impios idololatras zelo Deo ardens occidit, ** sic omnes avaros Christus in die iudicii in aeternum damnabit. Damnabuntur ergo omnes diviles, qui divitias magis diligunt quam Deum bonaque temporalia et corporalia magis curant quam spiritualia et aeterna. Hoc est quod invenit eos in templo vendentes et ementes. Damnabuntur igitur omnes divites qui non diligunt Deum super omnia et pauperes sicut seipsos ; divites autem pietate praediti salvabuntur, qui operibus misericordiae sibi thesaurizant in coelo : 3 Quia, inquit, esurivi, el dedislis mihi manducare. Pauperes vero salvabuntur, at non omnes, sed qui.pauperes sunt spiritu et voluntate, qui patienter propter Deum ferunt paupertalis incommoda, qui fide et caritate fratres sunt Christi; ait enim : Esurivi... silivi ... nudus fui, hospes... infirmus, etc. ^ Declarat autem : Quod uni ex his fratribus meis minimis fecislis, mihi fecistis. ** Sed si pauperes fratres sunt Christi, profecto [fratres Christi sunt qui Dei faciunt voluntatem : Quicunque... fecerit voluntatem Patris mei, qui in coelis esl, ipse meus fraler... est. ** Si autem sic fratres sunt Christi, profecto filii sunt Dei: Si... filii, el heredes; heredes quidem Dei, coheredes autem Christi. *" Hi sunt pauperes qui in die iudicii Accesserunt ad eum caeci el claudi... el salvabuntur, hinc ait: Habentur etiam in hodierno EvanEclio figurae electorum et repraborum ct insinuatur causa electionis ct reprobationis. Damnabuntur qui bona terrena magis quam coelestia diligunt, salvabuntur qui paupertatem pro amore Dei ferunt, ac fide et cariinte fratres sunL Christi; nd salutem enim fides cum caritate necessaria est. De Deco quattuor praecipue cognoscenda sunt: bonilas, sapientia, sanctitas ct potentia, quae etiam significantur quattuor nominibus, quibus Christus a turbis — hodie appellatur. curavit eos. *? Curavit quidem caecos et claudos, at non omnes, sed eos qui accesserunt ad eum, qui credentes in Christum ei per fidem et caritatem adhaeserunt. Ad salutem igitur consequendam omnibus fides et caritas necessaria est. Non sufficit sola fides, nam hi, quos Christus eicit de templo, fidem habebant, sed quia caritate destituti erant, damnati sunt. Divitibus autem ad salutem necessaria est pietas in pauperes operaque misericordiae, pauperibus autem patientia propter Deum et ferre paupertatis aliarumque adversitatum crucem saltem patienter, nam : In patientia vestra, inquit Dominus, possidebitis animas vestras ; ? et Paulus ait: Palientia...vobis necessaria est, ul... reportetis promissionem ; ** Cum ipso sum in tribulatione, eripiam eum el glorificabo eum. ! ] IV. ALIA HOMILIA Commolía est universa civitas dicens : Quis cst hic ? Populi autem dicebant : Hic est lesus prophela a. Nazareth Galilaeae, ! I. De Deo quattuor praecipue cognoscenda nobis sunt: bonitas, voluntas, desiderium et animus semper bene nobis faciendi ; sapientia divina, rerum omnium cognitio quae unquam fuerunt, sunt et futura sunt; sanctitas infinita, infinitus amor virtutum infinitumque odium vitiorum; ac tandem perfectio potestatis, potest enim omnia quaecunque vult perficere. Haec designantur per quattuor ista: lesus propheta a Nazareth Galilaeae. Iesus salvatorem significat; propheta dicebatur quisquis supernaturali sapientia divinitus accepta coelitusque infusa praeditus erat; Nazareth sanctitatem significat, hinc qui singularem sanctitatis professionem faciebant Nazaraei dicebantur ;? Galilaea vero circulum sphaeramque perfectissimam omnium figurarum designat. Deus autem sapientibus sphaera est spiritalis, cuius centrum ubique, sed circumferentia nusquam. Primum quod de Deo cognoscendum nobis est, hoc est: quod sit salvator; hoc Dei munus hoc officium, hoc studium, haec ars et professio, hoc desiderium, mens, animus, voluntas: conferre salutem omnemque salutem, animae et corporis, temporalem eti aeternam. Salvator dicitur absolute, quoniam omnem potest, scit et vult conferre salutem, sicut hodie curavit Christus caecos et claudos.? Medicus, cuius officium est infirmitates curare, aliquando non potest curare infirmitatem, quoniam suapte natura incurabilis est; aliquando ignorat curationis remedium, et aliquando non vult curare infirmum ex malivolentia vel ex avaritia aut etiam ex negligentia refugiendo laborem, quem cura illa requirit. Deus autem potest, scit et vult. Salvator autem dicitur vel praeservando a malis et periculis, vel liberando a malis et periculis praesentibus. Quod si non omnium salvator est, sicut fuit hodie istorum caecorum et claudorum, non minus tamen ei omnes debemus, imo multo magis, quoniam multo maius contulit beneficium praeservando nos a malis huiuscemod! et aliis quibuscunque malis et periculis. O nos felices si oculos haberemus ad cognoscendam hanc bonitatem Dei quatenus salvator est, liberator et praeservator ab omnibus malis animae et corporis ! IT. Si videas pulcram aliquam imaginem factam a pictore excellentissimo, proculdubio dices pulcram esse imaginem illam non casu, sed quia pictor sic fecit; habere oculos, aures, nasum, os et alia quaevis non casu, sed quia pictor fecit. Nunc autem, quid est homo ? Imago Dei. Quis fecit hanc imaginem? Ipsemet Deus: Faciamus hominem ad imaginem et simililudinem nostram... Et,creavil Deus hominem ad imaginem suam, ad imaginem Dei creavit illum.* Ergo si imago haec pulcra est, si perfecta est, si nihil ei deest, Deus sic eam fecit, potuitque non facere. Est item salpalor ac idem summus benefactor, omnia enim bona nostra, animae, corporis, interna, externa, ipsius suut beneficia, omnes creaturae visibiles et invisibiles factae sunt ab eo tui causa. Tu autem, o homo, scis quid agis cum aliqua tui parte Deum Deus prima cognoscendus est ut salvator praescrvans ct liberans a malis. Deus est verc summus snalvalor ct benefactor, qui omnin bona homini contulit; summn crgo ingratitudo est his bonis abuti contra Deum peccando, cuius bonitatem omnes crenturae praedicant, cuius omniscientiam cognoscimus, omnipotentiam atque justitiam. oflendis ? Idem ac si cum 5 pauperi panem propter amorem Dei porrexeris, ille panem accipiat et in faciem tuam trahat. Quid tu, quaeso, pauperi illi faceres ? Num, accepta tali tantaque iniuria, dignum illum reputares beneficio tuo, gratia, amore et benevolentia tua ? Nos autem cum peccamus, Dei beneficiis abutimur in ipsummet Deum. Oh ingratitudinem infinitam ! Sed signum est quod non cognoscimus vere hanc Dei bonitatem, cum ei mala pro bonis semper reddamus, fel pro melle, toxicum pro saccharo. Et tamen omnes creaturae divinam bonitatem praedicant et omnia divina bonitate constant et creata sunt, omnia etiam membra et partes vel minimae corporis. Sumus nos sponsae adulterae similes, quae omnia dona, quibus a sponso afficitur, ut 5 in ipsius amorem magis magisque accendatur, amasio mittit et rivali ut ab eo adametur, existimans quod hoc sponsum latebit. Num existimamus nos latere posse Deum, vel cogitationes cordis nostri? Nescimus quod Deus scrutator est cordium ?? Ubi fides est divinae scientiae et cognitionis ? Credis, homo, Deum scire omnia, etiam quae cogitas? Quomodo ergo in oculis Dei peccas et turpissima etiam peccata committis? An forte putas non displicere Deo peccata ? Ubi est fides sanctitatis Dei? Vel putas non posse Deum punire peccata tua? Ubi fides est et cognitio divinae omnipotentiae, in cuius signum solus Christus hodie eiecit de templo omnes vendentes el ementes ? * Novit sponsa adultera non latere sponsum adulteria, sed scire eum et honoris sui zelo velle punire et facillime posse, nec desistet ab adulteriis ? nec desistet ? Nisi forte omnino insana sit, amens et mente capta, non poterit non desistere. Sic,si nos vere divinam bonitatem, sapientiam, sanctitatem et potentiam credamus, non poterimus vitam nostram non emendare. É III. Commolía est universa civitas dicens : Quis est hic? Populi aulem dicebant : Hic est Iesus, etc. Videbat asina Angelum Domini, quem Balaam non videbat ;? agnoscebant Christum humiles populi, non autem magnates civitatis : Abscondisli haec a sapientibus el prudenlibus el revelasti ea parvulis." Cum Isaias Christum in gloria et maiestate divina vidisset a Seraphim adoratum et collaudatum dixissetque : Plena es! omnis lerra gloria eius, tunc ait quod templum, prius plenum gloria Domini, repletum fuit fumo et commota superliminaria domus. Fumus et caligo impediunt oculos ne videant; hinc divina vox ait Vati: Ezcaeca cor populi huius... el oculos eius claude, ne... videanl oculis suis el converlantur, el sanem eos.?? Mysterium est, quod Dominus agnoscendus erat a populis Gentium, non autem a synagoga ludaeorum. Hinc hodie Ierusalem Christum non agnoscit, populi autem ipsius gloriam praedicant: Hic esl lesus prophela. conuerlalur, et sanem eum. Humlles turbae Christum agnoscentes figurabant populos Gentium ad fidem convertendos, synagoga infidell remanente. 0o AA PEE RD T—M——————————P

CHAPTER 8. Feria Quarta Dominicae Prhimae Quadragesimae

I. Si! mundanus princeps et magnus hominum rex, quamvis E out piissimus et clementissimus, in concedendis gratiis liberalissimus principe, — tanquam fons qui nemini aquas suas negat, tanquam sol qui omnibus per lucis suae dona largitur, cum tamen quis magna cum irreverentia gratias n98:! &ccedit. absque ulla humilitate, sed magna cum arrogantia et temeirreverenter Pisa ritate ad aliquid petendum, iusta indignatione commotus et gratiam sentio eiciunt, negat et temerarium effrontemque oratorem eicit, quoniam magna cum modestia, humilitate et reverentia loquendum supplicandumque magnis principibus est, maxime cum nulla merita, sed demerita potius intercedunt ; quid mirum igitur [quod] hodie Christus summus princeps, Rez regum el Dominus dominantium,? omni principe omnique rege multo maior quam sol quovis astro: Ecce plus quam Salomon hic, ? js: vis quamvis piissimus et clementissimus Deus, fons omnium gratiarum, aríslus Pharisaeis aCCedentibus tamen scribis et Pharisaeis ad petendum signa, sed ganter n . 2 * . petentibus magna cum temeritate et arrogantia : Magister, non dicunt : Domine, signa nt&t hoc saltem titulo Christum honorantes, Magister, volumus a le signum eosque acriler am «t — pidere, * gratiam negat et acriter arguit : Generalio haec mala el adulrepellit. ; t K " : KDE lera signum quaeril, el. signum non dabilur ci, nisi signum Ionac prophelae ? $5 Nam : Tenlantes signum de coelo quaerebant ab co.9 Sic sulcans sereno coelo marique tranquillo et prospero flante vento, si luteat sub aquis scopulus, ubi majaum est. periculum naufragii, alia praecedens navis in illum impingat naufrauiumque puliatur, unde ipse alieno periculo, imo naufragio, factus cautus verlat alio navim ad periculum illud evitandum; sic nos felices qui in navi Ecclesine Sunctae sumus; nam, cum navis synagodae, quae nostrum praecedebat, implngens in lapidem offensionis et petrum scandali per perfidam incredulitatem naufragium passa sít neternae damnationis, felices, inquam, si synazofae periculo, imo naufragio, cautiores facti, damnationis pericula cvitemus. Hinc de causis damnationis synagogae disserit Christus hodie». 2) 1 Tim 6, 15; Apc 19, 16. sua culpa pereunt quicunque pereunt, quia indigni sunt ut a Domino salutis gratiam consequantur ; sic sua culpa damnata synagoga est. Accesserunt ad lesum seribae et Pharisaei dicentes: Magister, volumus a te signum videre. Qui respondens ait ' ilis: Generaiio mala, etc. ? II. Sicut magnus rex Assuerus repulit Vasthi reginam propter inobedientiam, 8 et sicut Abraham eiecit domo Agar cum filio Ismaele, ? sic Deus ob peccatum iusta indignatione commotus synagogam cum universo populo Iudaeorum damnavit, quemadmodum etiam antiquis temporibus civitatem Ierusalem ob peccata ipsius dedit in manu regis Babylonis, qui eam una cum templo destruxit atque igni combussit.!? Hanc damnationem proponit hodie Dominus: Viri Ninivitae surgent in iudicio contra generationem istam el condemnabunt eam ... Regina Austri surget in iudicio contra generalionem istam el condemnabil eam. t Damnationis autem huius causa non est ex defectu gratiae, caritatis et misericordiae Dei, Deus enim »ulf omnes homines salvos fieri, * Hinc sicut cupiens salutem Ninivitarum misit Ionam ad praedicandum eis poenitentiam, per quam salvari possent volentes, sicut et salvati fuerunt poenitentiam agentes ad praedicationem Ionae, ? sic ad salvandos specialiter Iudaeos Deus Christum Filium suum misit; ait enim: Non sum missus nisi ad oves quae perierunt domus Israel. Et ecce plus quam Ionas hic;!5 ile enim servus Dei, hic Filius Dei; ille purus homo, hic Deus et homo; ille Ninivitis praedicavit, sed miracula nulla edidit, iste et praedicavit et innumera miracula divina virtute edidit, sicut Moyses in Aegypto; !* huic enim Deus potestatem virtutemque dedit faciendi miracula !? in veritatis comprobationem, !? ut verbis ipsius fides adhiberetur et a Clemente VIII recognito (a. 1604); posterius nutem ab Urbano VIII a. 1634 emendatum fuit iuxta Vulg.: Responderunt Iesu quidam de scribis ei Pharisacis dicentes, ctc. 8) Ct. Est 1, 9-22. 9) Cf. Gn 21, 9-14; Gal 4, 30. 10) Cf. 4 Hg 24, 1-25, 1 sqq. 11) Mt 12, 41-42. Vulg.: Cum ygeneraiione ista, ctc. 12) 1 Tim 2,4. Vulg.: Omnes homines vult, elc. Ios 24, 5-7; Ps 104, 26-36. 17) Ms.: Faciendi repetitur. 13) Cf. Ex 4, 1-17. Synagoga reprobata fut non cx defectu gratiae cx parte Dci; nam Deus nd synagogum misit ipsum Filium suum, qui virtute sua multa edidit miracula, et sapientia lonam et Salomonem superavit. et tamen ei credere recusavit. Christus Deus Homo super omnes creaturas est, et crederent homines ipsum a Deo missum. Sic Christus non virtute accepta a Deo tanquam Moyses, sed ut verus Deus, ad praedicationis suae veritatem confirmandam sua divina virtute innumera miracula edidit : Ecce plus quam Ionas hic. Quod si praedicatio Ionae absque ullis miraculis potuit Ninivitas convertere, multo magis praedicatio Christi, quae non tantum virtute miraculorum excessit praedicationem Ionae, sed etiam altitudine divinae sapientiae; Ionas enim nihil aliud praedicavit nisi : Adhuc quadraginia dies el Ninive subrertelur, * sed Christus praedicavit altissima divinissimaque mysteria de regno Dei tum gratiae tum gloriae. Hinc ait: Ecce plus quam Salomon hic, idest Salomone multo sapientior. Quod si sapientia Salomonis potuit convertere ad fidem veri Dei reginam Saba, ** multo magis sapientia Christi synagogam; quod enim potestluna, multo magis potest sol: Ecce plus quam Salomon hic, tanto plus quam Salomon quanto Deus plus quam homo. Et Salomon quidem sapientiam a Deo accepit, non virtutem operandi miracula; Christus autem utrunque; hinc a Paulo dicitur Dei virtus et Dei sapientia, *? virtus omnium miraculorum operatrix, sapientia mysteriorum omnium cognitrix: Ecce plus quam Salomon hic. Mundus hic noster est sicut scala Iacob, sicut tabernaculum Domini, sicut indumenta summi sacerdotis, sicut. statua Nabuchodonosor in somniis visa. Superiora semper nobiliora sunt inferioribus; sic in scala Deus, natura nobilissima, innixus erat in summitate scalae, ?* sic in tabernaculo pars superior nobilior erat inferiori, *! sic in vestimentis summi sacerdotis vestes superiores semper nobiliores ac pretiosiores erant, hyacinthina enim superior multo nobilior erat byssina, et superhumerale multo pretiosius; adhuc Ralionale iudicii cum gemmis ; tandem in capite lamina aurea veluti corona; *5 sic in statua pedes erant fictiles, tibiae ferreae, venter aeneus, pectus argenteum, caput aureum. ?* Ita in mundo isto supra terram nobilior aqua, deinde nobilior aer, deinde ignis, hinc coelum, supra coelum paradisus, supra paradisum Deus. Quo autem creatura Deo projbid. 39, 1-30. 26) Ct. Dn 2, 31-33. pinquior est, eo et nobilior; sic Angelus nobilior coelo empyreo, Archangelus Angelo, etc. Sic quaecunque perfectiora sunt entia, tanquam Deo similiora, sunt utique multo nobiliora. Christus autem Deo propinquissimus est, imo verus Deus est, quia Verbum est, Verbum autem caro facium est.?* Homo est ratione divinae unionis factus Deo aequalis: Ecce ergo plus quam lonas... ccce plus quam Salomon hic, ecce plus quam Moyses, quam Abraham, quam omnes Sancti, quam omnes Angeli hic. Hunc misit Deus pro salute synagogae post Prophetas innumeros, sicut post innumeras stellas oritur sol in mane. Deus autem multo potentior ad salvandum est quam sol ad diem efficiendum. Christus vero Deus est sol iustitiae ; *3 sed Hebraeis accidit sicut Aegyptiis, quibus trium dierum spatio sol diem non effecit, quem tamen Israelitis faciebat, sed nebulae tam crassae et densae operiebant Aegyptios, ut palpabiles tenebras noctemque obscurissimam eis efficerent, radios lucemque solis omnem penitus prohibentes.?? Sic, inquam, Iudaeis Christus sol iustitiae diem salutis non effecit, quia, ut inquit Ioannes: Luz in tenebris lucet, el tenebrae eam non comprehenderunt:?? ecce tenebrae Aegypti: Luz venit in mundum, el dilexerunt homines magis tenebras quam lucem:?' ecce tenebrae quibus universa synagoga operta sepultaque erat. III. Generatio mala et adullera signum quaerit, el signum non dabitur ei, nisi signum Ionae prophetae; ** Sic fiel... generationi huic pessimae. 33 O tenebrae! Generatio mala, generatio adullera, generatio pessima: haec pravitas causa est damnationis; erat enim synagoga multo magis quam Ninive peccatis plena; nam Ninive quidem credidit sine miraculis, haec autem non vult sine miraculis credere : Magister, volumus a te signum videre. Iudaei signa petunt, ** sicut Deus Noe signum dedit in coelo iridem, signum, inquam, pacis et misericordiae, quod non sit missurus amplius diluvium ad dissipandam terram ;*5 Abraham petiit a Deo signum, in quo scire posset quod terram promissionis hereditaturus esset ; 33 Gedeon duplex signum peet omnibus Prophetis potentior ad snlvandum, et tamen synagoga salvata non fuit, quin snlvari noluit. Causa crgo perditionis synagogne sun ipsius pravitas fuit. Hebraei semper vitio incredulitnatis laboraverunt, et cum Christus innumera edidisset miracula, aliud signum quaerunt ab eo vanum et curiosum, ut in eum credant; Christus nutem non concessit, quia male petebant, tiit a Deo de victoria contra Madianitas obtinenda ; ?? Ezechias petiit ab Isaia signum de consequenda promissa sanitate. 3? Gens hebraea laboravit semper vitio incredulitatis ; hinc mittens Deus Moysen ad eos in Aegyptum dedit ei virtutem faciendi miracula propter incredulitatem eorum; ob eandem causam sancti Prophetae miracula divinitus operati fuerunt. Christus autem innumera operatus cum fuisset miracula, adhuc non vicit iudaicam incredulitatem : Magister, volumus a te signum videre. Non tamen qualecunque signum petunt, sed signum de coclo, sicut fuerunt illa quae Moyses operatus in Aegypto 1uit solem Aegyptiis obscurando maximamque tempestatem in coelo commovendo, 3? quale fuit illud Iosue qui firmavit in coelo cursum solis et lunae, !? quale fuit illud Elisei qui statim coeli serenitatem convertit in maximam tempestatem, *! quale fuit illud Eliae qui ignem de coelo fecit descendere, ? quale fuit illud Isaiae qui solem per decem horas fecit retrocedere in coelo.*3 Signum de coelo quaerebant ab eo, non tamen bona intentione ut crederent, sed fentantes : Alii, inquit, tenlantes signum de coclo quaerebant ab eo, '* quasi non possent daemones in coelo turbines et tempestates commovere humanosque oculos spectris confictis eludere. Petunt signa vana et curiosa; Christus autem semper utilia in hominum salutem operari miracula voluit sanando infirmos, *5 illuminando caecos, 45 liberando obsessos a daemonibus, *? suscitando mortuos, *? ad ostendendam caritatem et misericordiam suam benignitatemque, qua diabolus destitutus est et male novit agere, non bene, ad conciliandam sibi fidem et benevolentiam ex collatis beneficiis, ad ostendendum quod homines ab omni malo ad salvandum advenerat. Non concessit autem eis Christus gratiam quam petebant, eo quod male petebant: Petitis el non accipitis, eo quod male petalis ; *? Magister, volumus a te signum pidere, eo quod tentantes petebant signum de coelo curiosum, inutile, non necessarium, sicut patres eorum in deserto petie- 4 ng 20, 8-11; Is 38, 8. 44) Lc 11, 16. 45) Cf. Mt 8, 1-17; 9, 1-8. 20-22. 35; 12, 9-13. 15; 15, 21-28. 30-31; Mc 6, 5. 53-56; Lc 4, 38-40; 13, 10-17; Io S5, 1-10. Mc 1, 23-286. 32-34; 2, 1-12; Lc 4, 41; 8, 27-39. 48) Cf. Mt 9, 18-25; Lc 7, 11; Io 11, 41-44. 49) Iac 4, 3. runt aquam, non quod necessaria eis esset ad sitim extinguendam, et ut ostende- "s ge $ e ret miracula nam manna et fami et siti satisfaciebant, sed fentantes : Esl ne Deus ad salutem in nobis an non? 9 atque u* ostenderet Dominus miracula ad sa- ,""eeeria non esse, sicut lutem consequendam non esse necessaria, nam Ninivitae sine mira- Eoi e culis conversi salvatique fuerunt; neque sunt ad fidem sufficientia ^ non sunt. et efficacia, nam Aegyptii viderunt omnia miracula, quae ibi apud eos Moyses fecit, nec tamen crediderunt, quoniam fides est donum Dei. Quod si ad credendum signum de coclo petiissent, visoque eo vere credere in Christum voluissent, profecto in passione viderunt signa de coclo, 5! nec tamen crediderunt. Sicut tamen Hebraeis Deus aquam de petra eduxit, ita Chriroii stus hodie signum promittit maximum: Signum non dabilur ei, ^ signum nisi signum Ionae prophetae, signum resurrectionis Christi. Hoc enim reram dad signum nullam penitus calumniam pati iure poterat; nam si existie qeu mabant Christum virtute daemonum miracula operari, ? sicut magi cusumniam, Pharaonis, * profecto si magus Christus fuisset, post mortem nihil penitus operari potuisset. Sed post mortem Christus seipsum resuscitavit occisum ac triduo mortuum et sepultum; *! ergo divina praeditus erat virtute et potestate; solius enim divinae potestatis est mortuum suscitare. Quod si Christum Deus suscitavit, gratus igitur Deo Christus erat et divina virtute miracula operabatur, non daemonum ut magus. Quod si miraculo resurrectionis Christi minime crediderunt, nullo EN: utique alio miraculo edito credidissent; Christi enim resurrectio inter et tamen eius miracula est sicut sol inter astra, sicut homo inter omnia opera, xia SEN quae Deus fecit in terra. Ex sola igitur perfidia et cordis duritie ac caecitate non crediderunt Iudaei in Christum, atque ista quidem incredulitas causa fuit damnationis eorum. IV. Incredulitatis autem huius causa fuit pravitas voluntatis ^ Causne infI : m . . credulitntis vitiis et concupiscentiis carnis corruptae ac depravatae: Generatio Tudacorum mala et adultera, mala quoad se, adultera quoad Dcum, qui syna- Íuerunt:o ee rum mala vogogam sibi per fidem et iustitiam desponsaverat. 55 Hinc peccata !untas vitiis depravata, 34; 12, 24-27; Mc S, 22. 53) Ct. Ex 7, 11. 22; 8, 18. 54) Cf. Mt 28, 1-10; Mc 16, 1-14; Lc 24, 1-12; Io 20, 1-18. 55) Cf. Os 2, 19-20. b) eorum impocenitentia, €) contemptus verbi Dei ct Evange!ii d) et grntine Legis Veteris, in cuius fide salvari poterant, DEEP titii - MM-——— —————————olll n ""MMEEE— LL D letalia in Divinis Litteris fornicationes et adulteria ** dicuntur, quoniam sicut mala mulier est quae viro suo fidem frangit aliumque amatorem admittit, sic anima Deo per fidem desponsata quotiescunque aliquid supra Deum diligit vel aeque ut Deum, alium sibi deum facit, alium amasium admittit adulteriumque committit. Hinc Christus ait: Generatio mala et adullera signum quaerit. Haec malitia et spirituale adulterium incredulitatis causa erat. Hinc Christus ait: Quomodo ... poleslis credere, qui gloriam ab invicem accipilis, et gloriam, quaea .. . Deo esl, non quaerilis? *? Fides enim a voluntate etiam vel maxime dependet, hinc enim iis, quibus bene affecti sumus et de quibus optime sentimus, facillime credimus. Alia causa damnationis aeternae Iudaeorum fuit illorum impoenitentia : Viri Ninivitae surgent in iudicio conira generationem istam, quia poenilentiam egerunt in praedicatione Ionae; et ecce plus quam Ionas hic; 59 poenitentia autem ad salutem necessaria est: Poenitentiam agile, appropinquavit enim regnum coelorum ; 59 Nisi poenitentiam egeritis, similiter omnes peribilis. 90 Alia adhuc causa spernere verbum Dei et Evangelii divinaeque sapientiae praedicationem : Regina Saba surget in iudicio contra generationem istam et condemnabit eam, quia venit a finibus terrae audire sapientiam Salomonis ; et ecce plus quam Salomon hic.*! Alibi Iudaeis Dominus dixit : Si veritatem dico vobis, quare non creditis mihi ? Qui ex Deo est, verba Dei auditi ; proplerea vos non auditis, quia ex Deo non estis. *& Contempsit synagoga Christi sapientiam atque doctrinam, et propterea iure damnata est, nam : Beati qui audiunt verbum Dei et custodiunt illud. € Adhuc alia causa est, post acceptam Spiritus Sancti gratiam iterum locum dare diabolo : ** Cum... immundus spiritus exierit ab homine, ambulat per loca arida et inaquosa quaerens requiem, et non inveniens... dicil : Reverlar in domum meam unde exivi. Et veniens invenit eam... scopis mundatam et ornatam. Tunc vadit et assumit secum alios seplem spiritus nequiores se, el ingressi habitant ibi, el 5. Vulg.: Si poenitentiam non egeritis omnes similiter peribiiis. 61) Mt 12, 42. Vulg.: Itegina Austri . .. cum generatione ista, etc. 62) Io 8, 40-47. 03) Lc 11, 28. fiunl novissima hominis illius peiora prioribus. Sic eril generationi huic pessimae.*5 A generatione, inquit, ista pulsus fuit divina virtute diabolus per fidem et sacramenta Veteris Legis, cum educta ex Aegypto fuit; sed quoniam per incredulitatem et perfidiam suam iterum dedit diabolo locum, damnata multo graviores poenas procul dubio uet. Accidit enim ut quemadmodum si homo a potentiori aliquo sua eiciatur a domo, in qua iucundissime habitabat, non habens aliam in qua habitare possit domum, necesse est ambulare illum per loca arida et inaquosa ad quaerendam sibi honesto loco decentem mansionem ; quod si non inveniat, revertitur utique ad videndum si pristinam possit recuperare habitationem. Quod si usuvenerit ut eam vacantem inveniat, quasi domum locandam ad recipiendum quemvis hospitem habitatoremque paratam, 95* illam ingressus iterum inhabitat studens ne ex ea iterum expelli possit. Sic, inquit, diabolus ab aliquo homine divina virtute expulsus per gratiam Spiritus Sancti, vadit ad quaerendam sibi aliam habitationem ; quod si aptam minime inveniat, reverlitur ad tentandum si possit rehabere priorem. Quod si inveniat vacantem, otiosum hominem, qui bonis operibus, sanctis virtutibus divinoque cultui minime satagat operam dare, quamvis scopis mundata et ornata sit domus, ante recidivum et prolapsum in letale peccatum — quoniam iustificatus semper iustus manet quousque per letale peccatum iustitiam illam amittat, unde dicitur domus scopis mundata a vitiis letalibusque peccatis et ornata virtutibus bonorumque operum meritis, — si tamen otio incipiat homo acediaque torpescere, coelesti destitutus consolatione ac spiritus fervore, tunc diabolus vadil el assumil septem alios spiritus... nequiores se el ingressi per letale peccatum habitant ibi multo securius quam prius, el fiunt novissima hominis illius peiora prioribus. Sic, inquit, erit... generalioni huic pessimae, eo quod [ob] infidelitatem ac perfidam incredulitatem suam iterum dedit locum diabolo. Sicut etiam corporaliter videmus in captivitate Iudaeorum praesenti ; haec enim multo est miserabilior ac diuturnior quam captivitas illa babylonica, ** et babylonica multo fuit miserabilior quam aegyptiaca;*? in ea enim ibi, etc. 65*) Ms.: Quasi domus locanda ... parata. 66) Cf. 4 Rg 24, 10-25, 1-11; 2 Pnr 36, 6 sqq. 67) Ct. Ex 1, 9 sqq.; 5, 1 sqq. e) et desideria in exercendis virtutibus, qua in peiorem diaboli servitutem ceciderunt et in perfidam incredulitatem; ri tandem, defectus caritatis ac bonorum aperum. His cnusis synagoga reprobata fuit et eius loco Ecclesia. Gentium electa. Timendum autem nobís est ne lisdem causís in eandem ruinam Incidamus, multo maioribus 5? bonis privati, multo gravioribus malis fuerunt affecti. Postrema vero causa damnationis huius est defectus caritatis ac bonorum operum, defectus observantiae divinae legis. Hinc hodie Dominus dicenti: Ecce maler tua el fratres tui foris stant quaerentes loqui libi, ** respondit : Quae est mater mca el qui sunt fratres mei? ... Quicunque... fecerit. voluntatem Patris mei, qui in coelis est, ipse meus [raler ei soror el maler esl, ^" Mater Christi secundum carnem synagoga est, fratres Iudaei: hi foris stant extra Ecclesiam, extra salutis statum, extra arcam Noe; quaerunt loqui Christo: adhuc verum Messiam expectant ; Christus autem spernit eos eo quod non íaciant voluntatem Dei, divinam legem minime servent: Quicunque... fecerit voluntatem Patris mei, qui in coelis esl, ipse meus fraler el soror el mater est. Sic ob causas has omnes misera et infelix synagoga damnata et reprobata est. Quam quidem reprobationem in spiritu praevidens Ionas recusabat ire ad praedicandum in Ninive, ?!* sciebat enim quod Gentium salus futura erat Iudaeorum perditio, illarum electio horum reprobatio, aedificatio templi Salomonis destructio tabernaculi Moysi; quod, nato Isaac, eiciendus erat Ismael; "?? quod, dilecto ac benedicto Iacob, Esau odio habendus ac maledicendus erat ; *? quod, facta fecunda Anna, filiis privanda orbandaque erat Phenenna ; * quod, uncto electoque David, reprobandus ac abiciendus erat Saul; quod, illuminato hemisphaerio poloque antarctico per solis accessum ad australia signa, in tenebris relinquendus erat arcticus polus per solis eiusdem cum sua luce discessum. V. Sed, o fratres, si ex praedictis causis damnata est synagoga Iudaeorum, reprobatus populus ille Deo tam carus, tam dilectus, tam electus, si incredulitas causa est damnationis, quis nostrum vere, ut par est, credit ? Si malitia cordis est "* spirituale adulterium, quis nostrum non male agit, non adulterat, non sua idola colit ? Si impoenitentia, quis nostrum vere poenitentiam agit? Si verbi Dei contemptus, quis nostrum non divinum istud manna cum impiis Hebraeis fastidio et nauseae habet??? Si locum dare diabolo, bone Deus, quis nostrum diabolicis tentationibus resistit ? Si defectus bonorum operum et voluntatis divinae faciendae incuria, quis nostrum curat, quis studet, quis satagit divinam voluntatem, divinam legem, divina praecepta, ut par est, adimplere ? Mihi quidem omnes lucernae in templo Dei videntur extinctae ; et tamen unumquodque horum ad salutem adeo necessarium est, ut si unum tantum desit, actum sit de omnibus : Si quis offendat... in uno, factus est omnium reus. ?? Audite, audite, quid Christus hodie dicat : Quae est maler mea el qui sunt fratres mei ? Si mater Christi, Sanctissima Virgo Maria domina et regina nostra, in uno horum defecisset, salvata minime, sed damnata utique fuisset; si, inquam, divinam voluntatem non fecisset, si divinam legem minime servasset. Itt nos, o fratres, divinam iustitiam non timemus ? Causamur impotentiam, infirmitatem carnis, fragilitatem mentis, spiritus debilitatem ; sed viri Ninivitae surgent in iudicio contra nos el condemnabunl nos ; regina Saba surgel contra nos et condemnabil nos, quoniam illi quoque homines erant similes nobis, et omnes Sancti homines fuerunt similes nobis. Tu dicis: Non possum continentiam servare ; surgenl contra tein iudicio omnes sancti Religiosi continentes, omnes sanctae Virgines. Tu dicis: Non possum ieiunare et poenitentiam agere macerando carnem ; surgent contra te omnes sancti eremitae, monachi, anachoritae, qui asperrimam poenitentiam cum Ioanne Baptista ?? in desertis egerunt. Sic omnes Sancti in iudicio surgent contra omnes peccatores el condemnabunt eos. O fratres, o fratres, et nos de numero esse volumus damnatorum ? Heu nos miseros! De numero horum scribarum et Pharisaeorum in hodierno Evangelio volumus esse ? VI. Magister, volumus a te signum videre. Quaerebant miraculum minime necessarium et ob id noluit Christus dare postulatum signum. Nos autem omnes similia miracula quaerimus. Nunquid non verum est ? Unicum spei nostrae refugium ac peccatorum omnium quarum una tantum suffclt ad nos perdendos, et sine excusntione erimus, quía omnes Sancti homines similes nobis fuerunt. Conversio differenda non est ad horam mortis, hoc enim esset miraculum non necessanrium a Deo petere, quod utique Deus non faciet, quia nd snlutem nostram iam alia medin sufficientia dedit. Alíu causa reprobationis synagogae veluti portus est finalis poenitentia in extrema mortis hora, ut cum latrone beato salvemur. *? Sed salus illa latronis vel maximum fuit omnium miraculorum Christi, ut tunc homo ille in Christum crederet, 5! quando Apostoli omnes a fide defecerunt propter scandalum crucis Christi. * Omnes igitur per miraculum salvari volumus, omnes non necessaria miracula quaerimus. Sed, quaeso, frater, audi: unum tantum salvatum sic legimus in spiritu, multos autem a Deo salvatos in corpore. Sustentavit Deus Moysen duabus et forte etiam tribus quadragesimis, $3 sine omni penitus corporali cibo; sustentavit Hebraeos, gentem innumerabilem, * quadraginta annis in deserto absque omni labore, pluens eis quotidie panem de coelo. ?5 Eia, igitur, fac et tu similiter: ne comedas, ne bibas, sine ut te Deus absque omni cibo per miraculum sustentet, aut panem de coelo quotidie pluat, 36 vel per corvum mittat, sicut quotidie mittebat Eliae, 97 quem etiam quadraginta diebus sine cibo sustentavit, 39 sicut et Christum. 5? Legimus quod Christus multos caecos illuminavit, multos mortuos suscitavit : vade, erue tibi oculos, ut te Christus illuminet ; occide teipsum, ut te Christus resuscitet. Ah ! non quaeris ista miracula, cur quaeris, ergo, absque ulla necessitate in morte miraculum ? Non vult Christus miracula sine necessitate facere. Ah! igitur cognosce, cognosce, frater, diabolicas fraudes, dolos, deceptiones laqueosque diaboli. Nam Christus ait: Generatio haec mala el adullera signum quaerit, el signum non dabilur ei, nisi signum lonae prophetae. Pro salute nostra sufficit passio Christi, mors Christi, resurrectio Christi, gratia Sacramentorum Christi, Evangelium Christi, observantia legis Christi. VII. His autem sex rationibus praedictis, ob quas synagoga reprobata est, apud Divum Lucam adhuc septima additur: Nemo, inquit Dominus, lucernam accendit et in abscondito ponil aul ieiuni! Moysi: una cum primas tnbulas accepit, cf. Ex 24, 18; alia cum accepit secundas inbuins, cf. ibid. 34, 28; tertiin vero quando procidit coram Deo deprecans propter peccnta populi, cf. ibid. 32, 30-31; Dt 9, 18. Alil vero catholici interpretes duas primns tantum quadragesimas dierum esurialium admiltunt. Cf. Aug. Cnalmet Comment. in Exodum, cp. 34, 28. 3 Rg 17, 3-6. 88) Cf. ibid. 19, 4-8. 89) Cf. Mt 4, 2. sub modio, sed supra candelabrum, ul qui ingrediuntur lumen videant. Lucerna corporis tui esl oculus tuus ; si oculus luus [fueril simplez, totum corpus tuum lucidum eril ; si autem nequam fueril, etiam corpus tuum lenebrosum erit. 9 Est, inquit, oculus in corpore sicut lucerna accensa ad illuminandam domum obscuram; intellectus autem in anima est sicut oculus in corpore. Oculus datus est homini ad videndum lumen, sic intellectus ad cognoscendum verum. Ad videndum autem, puto, opus est oculo; sic, puto, intellectu ad cognoscendum verum, ne sit intellectus affectus ignorantia pravae affectionis ; sic enim est veluti oculus obcaecatus, qui lumen videre non potest. Sic affectio rerum terrenarum obfuscat atque obscurat mentem nostram mentique densam caliginem tenebrasque obfundit. Sic Dominus dicere vult quod ignorantia pravae aflectionis Iudaeis in causa ruinarum fuit atque haec eos extra Ecclesiam detinet. Quoniam vero ignorantia haec omnium est causa malorum, subiungit Christus: Vide ergo ne lumen, quod in le esl, tenebrae sint. Si ergo corpus luum... lucidum erit, idest illuminatum, erit lucidum totum, idest totum lumine respersum, el sicul lucerna fulgoris illuminal 1e. ** Sicut enim lucerna nimium ardens claro lumine splendens ut sol totum corpus illuminat, sic intellectus veritatis luce illustratus totam hominis vitam luce virtutis illustrat. Voluntas enim, quae bonum suapte natura diligit atque desiderat, lumen intellectus sequitur, et quod intellectus bonum iudicat, ipsa affectu prosequitur. Multi sunt autem qui depravato mentis affectu nolunt intelligere veritatem ; quare hi frustra videntur accepisse intellectum a Deo et accensam lucernam sub modio et in abscondito posuisse, sicut avari, qui thesaurizare sibi statuerunt in terra, nolunt intelligere quam bonum sit per eleemosynas thesaurizare sibi in coelo. ?? Sic intemperatus non vult intelligere castitatis decus, honoris cupidus gloriam humilitatis. Iudaeis autem Dominus dixit : Quomodo potestis credere, qui gloriam ab invicem accipilis, el gloriam, quae a solo Deo esl, non quaeritis ? Ambitione igitur ct avaritia depravata mens Iudaeorum Christum minime cognovit et hinc reprobata est. ril... , erit... illuminabit te. 92) Cf. ibid. 6, 19-20. fuit amor tcrrenorum, qui mentem excnaecat et eausa fit omnium malorum; sicut cnim intellectus luce veritatis illustratus totam hominis vitam virtuosam reddit, ita pravus intellectus pravam efficit animam, ut pnlcritudinem virtutis non videat nec cam sequatur. Hoc est quod lam Isaias de populo hebraeo prophetaverat, et Christus de synagogn. Ergo cum timore salutem nostram operemur. Christus maiorem se dicit Iowa et Salomone, quia mmalor est omnibus creaturis. Magnus fuit Ionas sanctitate et spíritu prophetiae; Hoc est quod Isaias ait: Israel... me non cognovit... populus meus non intellexit. Vae genti peccatrici, etc. ** Sic praedicit miserabilem caplivitatem, quam infelix synagoga nunc patitur: Ideo caplivus duclus est populus meus, quia non habuit scientiam, ?* quia Christum non cognovit. Hinc Christus praedicens Ierosolymae excidium ait: Eo quod non cognoveris lempus visitationis tuae ; ** Quia si cognovisses el lu... quae ad pacem libi.?* Haec autem ignorantia non fuit purae negationis, sed pravae affectionis. Sic ignorantia pravae affectionis nunc omnes infideles damnat omnesque haereticos, nec non et malos christianos ignorare volentes doctrinam christianam et mandata Dei, qui acceperunt in vanum animam suam, ideo non ascendent in montem Domini neque stabunt in loco sancto eius. ?" Attendamus igitur nobis, fratres, et cum timore ac tremore salutem nostram operemur, ?* nec expectemus a Domino miraculum ut salvemur, quia Deus non facit miracula absque necessitate. Hinc hodie Christus Pharisaeos miracula non necessaria petentibus cum obiurgatione denegavit: Generalio mala el adullera signum quaerit el signum non dabitur ei. Mementote quod Esau non invenit poenitentiae locum, quamvis cum lacrimis exquisisset eam, quoniam vilissimo pretio vendidit primogenituram suam, ? unde merito privatus postea fuit paterna benedictione, qua donatus fuit Iacob, qui primogenituram emerat. 199 VIII. Ecce plus quam Ionas hic... ecce plus quam Salomon hic. Seipsum hodie Dominus Ionae et Salomoni comparat illisque superiorem esse se dicit, quoniam utique Deus maior est homine, creator creaturis, dominus servis, dux militibus, pater filiis, magister discipulis; nec tantum ut Deus, sed etiam ut homo Christus noster Iona omnibusque Prophetis et Salomone omnibusque regibus infinitis gradibus superior fuit. In fona quidem duo dena Dei considerantur: donum gratiae gratum facientis et sanctificantis, nam vir utique sanctus erat, plenus fide et caritate, et donum gratiae gratis datae, spiritus prophetiae, divino enim Spiritu afflatus futura praedicebat : Adhuc quadraginla magnus Saiodies el Ninive subvertelur. '** In Salomone item duo considerantur : D regia potestas, fuit enim rex gloriosissimus, ditissimus et felicissimus ek aupisnpas totius israelitici regni, et sapientia divina, quae illi coelitus data fuit in adolescentia sua, non enim fuit sapientia eius humanitus acquisita, sed divinitus inspirata. !9? Sed: Ecce plus quam Ionas hic... ecce plus quam Salomon hic; : . V scd maior plus quam Ionas quoad gratiam : Verbum caro [actum est... plenum , *^ CHEER: graliae el veritatis... el de pleniludine eius nos omnes accepimus ... «auoadgratiam . . E . - et prophegraliam pro gralia, quia lez per Moysen dala esl, gralia el verilas — tiam, quia ipse est per Iesum Christum facta esl; ''? quoad prophetiam : Prophela mayum Dei gnus surrexit in nobis ; ! Hic est ille prophela, qui venturus es[ in *ere faetum: mundum ; !?5 Hic est Iesus prophela ; !** Qui fuil vir prophela polens in opere el sermone coram Deo el omni populo.!?? Ecce plus quam Ionas hic. Vaticinatus fuit Ionas subversionem Ninive, sed non fuit adimpletum vaticinium ipsius; vaticinatus fuit hodie Christus destructionem synagogae, et adhuc hisce, oculis subversionem huius Ninive videmus. Sic exaruit hedera, Tip: 198 Tonae, umbraculum ipsius, corrosa radice eius a vermiculo praeparato a Deo :!?? Ego... on etiam alomonc sum vermis el non homo, !? ait Christus. Ecce plus quam Ionas hic. potestate Et ecce plus quam Salomon hic. Quoad regiam potestatem, quoqui; ee ext niam inquit: Daía est mihi omnis poteslas in coelo el in terra ; t RR DE Rez regum el Dominus dominantium; !? Dedil illi nomen quod est super omne nomen, ui in, etc. ;! quoad sapientiam : Zn quo sunt omnes thesauri sapientiae el scientiae ?* Dei, quae quidem sapientia data fuit Christo non in adolescentia ut Salomoni, sed in primo instanti conceptionis, in incarnatione Verbi, facta anima Christi beata per beatifieam visionem Dei: Ecce plus quam Salomon hic. Ionae et Salomoni se comparat hodie Christus, quia simul pro- AN pheta et rex erat, sicut Melchisedech rex et sacerdos ; 5 sed prius et salomoui, Ionae quam Salomoni sese comparavit, quia prius munere Ionae 19, 16. 113) Phi 2, 9-10. Vulg.: Don«wvit illi, elc. 114) Col 2, 3. 115) Cf. Gn 14, 18; Hehr 7, 1-2. quin simil propheta et rex cral; et sicut Ionns signum fuit Ninivitis, sic Christus universo mundo. Hinc patct quanto desiderio sulutis nostrae Deus teneatur, qui talcm poenitentiae praedicntorem in mundum misit. quam munere Salomonis fungi voluit, prius munere Prophetae quam regis ; voluit enim in mundo hoc propheta esse et poenitentiae praedicator; in coelo rex et omnis felicitatis possessor atque largitor; prius Ionas praedicator ponitentiae verbo et opere, imo factis prius quam dictis: prius quadraginta diebus ieiunavit, !* deinde poenitentiam praedicavit dicens: Poenitentiam agite, appropinquavil enim regnum coelorum. 1? Sicut... [uit Ionas in ventre celi lribus diebus et lribus noclibus, sic erit Filius hominis in corde terrae tribus diebus el (ribus noclibus.8 Lucas ait: Sicul fuil Ionas signum Ninivilis, ila erit el Filius hominis generationi isli. "9 Voluit Deus ut Ionas tribus diebus in ventre ceti maneret ac deinde vivus redderetur et praedicaret, ?? ut manifestum signum Ninivitis esset quod vere missus erat a Deo. Sic Christus tribus diebus mansit in sepulcro, !?! ut resurgens postea signum esset mundo quod vere missus esset a Deo verus propheta et sanctus Dei. IX. Hinc autem videre licet, fratres, quali quantoque salutis nostrae desiderio teneatur Deus, qui talem tantumque praedicatorem misit ad praedicandam nobis salutarem poenitentiam et ad docendum nos coelestem sapientiam : Ecce plus quam Ionas hic... ecce plus quam Salomon hic; misit in mare aureum hamum cum aureo filo ad capiendum aliquem piscem, ad salvandum aliquem hominem, nam pauci sunt qui salvantur ; imo quali quantaque caritate nos prosequatur Christus, qui tanquam lIonas?? sua sponte voluit in amarissimum mare deici passionis et a morte devorari pro salute nostra ne nos periremus, sed salvarentur omnes?! qui erant in navi, omnes fideles in arca Noe, !! in navi Ecclesiae. Ne igitur nos tum Dei tum Christi caritatem spernamus, nam Christus sic dilexit nos ut pro nobis seipsum morti exponeret. Maiorem hac dilectionem nemo habel, ul. animam suam ponal quis pro amicis suis ; *5 Deus autem sic... dilexil mundum ul Filium suum unigenitum daret. 1?5 1-6; lo 19. 38-20, 1-9. 122) Cf. Ion 1, 12. 123) Ms.: Omne. 124) Ct. Gn 7, 23. z DOLINICAE PRIMAE QUADRAGESIMAE 345 Agamus, agamus igitur, fratres, poenitentiam ad praedicationem huius nostri Ionae, nam poenitentiam nobis ante omnia praedicavit : Poenilentiam agile, appropinquavit enim regnum coelorum. Si nos cum Christo volumus frui felicitate Salomonis, faciamus prius cum eo poenitentiam lonae. Ecce felicitas Salomonis: regnum coelorum; sed ecce praedicatio et vita Ionae: Poenitenliam agite. Voluit Christus vigiliam prius et postea festum celebrare, vigiliam in hac vita, festum autem in aeterna vita. Agamus et nosS sic. IL. ALIA HOMILIA Accesserun! ad lesum scribae ct Pharisaei ab Ierosolymis dicentes : Magister, nolumus a tc signum videre. ! I. Sicut Moyses multis signis in Aegypto probavit se missum a Deo, Deus enim cum eum mitteret promisit se futurum secum docturumque eum : Ego ero lecum el docebo te quid loquaris, virtutemque divinam contulit ad facienda miracula: Virgam ... hanc sume in manu tua, in qua facturus es signa;? sic hodie Iudaei a Christo signa petunt, quibus se probet vere missum a Deo. A Prophetis enim duo expectabant Iudaei: revelationem mysteriorum fidei divinorumque arcanorum et operationem miraculorum ad demonstrandam fidei veritatem eamque comprobandam, sicut regiae litterae regiis sigillis comprobantur; atgue haec duo signa lex praescribit ad cognoscendum verum prophetam.? Hoc est quod a Christo hodie scribae et Pharisaei petunt; signa autem non qualiacunque, sed coelestia petunt, sic enim Moyses multa fecit signa in coelo. * Dominus autem ostendit hodie non solum verum se esse prophetam, sed etiam summum et maximum Prophetarum : Ecce plus quam lonas hic... ecce plus quam Salomon hic. 5 Et hoc quidem quoad utrunque, quod a propheta in signum requiritur an sit verus propheta. Si a propheta miraculum supernaturale requiritur, susciero in ore tuo, doceboque, ctc. 3) Cf. Dt 18, 22. 4) CI. Ex 9, 18-25; 10, 21-29; 16, 11 sqq. 5) Mt 12, 42. Agnmus ergo prius poenitentiam cum Christo, si volumus cum eo frul neterna felicitate. Duo crant sizZna veri prophetne: revcIntio divinorum arcanorum ct operatio miraculorum. Christus nutem hodic ostendit se maximum Prophetarum csse. tare mortuos supernaturale est opus. Hinc vidua sareptana cognovit Eliam verum esse prophetam Dei, quia mortuum filium ipsius suscitavit ; * Eliseus autem magnum miraculum fecit, nam non solum vivus, ut Elias, mortuum suscitavit filium mulieris sunamitidis, " sed etiam mortuus suscitavit hominem occisum, 5 quod multo maius est. Pe MAE Datur igitur in miraculis ut hoc quidem sit maius, illud vero magmm . Ininus. Magnum fuit miraculum quod Isaias fecit sanando Ezechiam DT infirmum, * maius quod Elias vivus mortuum suscitavit, maius et mirabilius quod Eliseus mortuus occisum hominem revocavit ad vitam, et vix in. Divinis Litteris Veteris Instrumenti maius eo miraculo legimus. Christus autem multos sanavit infirmos, !? multos suscitavit mortuos vivus, ! multos mortuus, nam, eo moriente, mulla corpora sanctorum, qui dormierant, surrezerunt ; ? et tandem, quod Christus au-. maximum omnium est, seipsum suscitavit occisum. Hoc est signum "m Mei quod ait: E! signum non dabitur ei, nisi signum Ionae prophetae ; tact et sop. Sicut enim fuit Ionas tribus diebus et tribus noctibus in ventre celi, RT sic erit Filius hominis in corde terrae. Et sicut fuit Ionas signum ' .— Ninivitis, sic Christus, ac sicut. Ionas egressus de ventre piscis praedicavit Ninivitis poenitentiam eosque ad Dei cognitionem cultumque perduxit, !* sic Christus post mortem suam universum mundum ab idololatria ad Dei cultum perduxit. quod maxi- Hoc igitur maximum summumque est omnium miraculorum, OE omnia excedens Prophetarum mi.acula. Hoc miraculum est quod iure nullam pati potest calumniam ac per seipsum sufficiens est ad convertendum universum mundum, quod homo mortuus seipsum suscitet, et ad vitam immortalem atque sempiternam. Totus mundus non potest mortuum suscitare, non sufficit vis universae naturae creatae ; et Christus potuit semetipsum. Vere igitur dicere potuit Dominus : Ecce plus quam Ionas hic... et nullus ecce plus quam Salomon hic. Ecce plus quam omnes Prophetae Ric, Prophetarum patrare po-. quia nullus Prophetarum talia est operatus miracula. Hoc miraculum tuit. 2n, 1-11; Is 38, 1-8. 10) Cf. Mt 3, 1-17; 9, 1-8. 20-22. 27-30. 35; 12, 9-13. 15; 15, 21-28. 30-31; Me 6, 5. 52-56; Lc 1, 38-40; 13, 10-17; 18, 35-43; Io 5, 1-10. 11) Gr. Mt 9, 18-25; Lc 7, 11; Jo 11, 41-44. 12) Mt 27, 52. 13) Ibid. 12, 39-40. Vulg.: In venire ceti tribus diebus, cic. 14) Cf. Ion 2, 11-3, 1-4. sol est inter omnia astra firmamenti : Solvile lemplum hoc el in tribus diebus excilabo illud ; hoc autem dixit de lemplo corporis sui.!5 Hoc signum est solari luce multo clarius probans Christum Dominum nostrum et verum esse prophetam et verum esse Messiam Prophelis omnibus maiorem. II. Similiter quoad alterum, si a propheta requiritur coelestis doctrina divinaque sapientia : Ecce plus quam Ionas hic... ecce plus quam Salomon hic. Non docuit quidem Christus vanam inutilemque doctrinam inanis philosophiae, physicam, metaphysicam, mathematicam, astrologiam, sicut nec miracula vana et inutilia facere voluit, quamvis requisitus hodie esset a scribis et Pharisaeis, ut signa in coelo faceret; sed sicut utilia hominibus signa facere voluil: Caeci videnl, claudi ambulanl, leprosi mundaniur, surdi audiunt, morlui resurgunt, !* sic utilem doctrinam populis semper proposuit suosque discipulos docuit: Ego... Deus... docens le ulilia.?* Hoc munus Prophetarum erat : arguere peccata populi hominesque ad Deum timendum et colendum perducere futuraque secundum rationem divinae praescientiae praesago corde vaticinari, atque in terris ducere vitam coelestem. Sic Christus hodie arguit peccata populi: Generalio mala el adullera signum quaeril ; 19 cupit ut omnes faciant voluntatem Dei : Quicunque... fecerit volunlalem Patris mei, qui in coelis esl, ipse meus fraler el soror el maler esl. !? Praedicit hodie multa: primo passionem et resurrectionem suam in figura Ionae, mundique conversionem ad viam iustitiae in poenitentia Ninivitarum ; quod Christus ipse gentibus futurus esset miraculum, sieut Ionas Ninivitis; praedicit futurum universale iudicium atque in eo salutem multarum gentium ac damnationem Iudaeorum propter incredulitatem eorum et impoenitentiam : Viri Ninivilae surgent in iudicio cum generatione isla el condemnabunt cam, quia poenitentiam egerunt in praedicalione Ionae ; el ecce plus quam lonas hic. Regina Austri surgel in iudicio cum generatione ista el condemnabil eam, quia, etc. ?? Sic praedicit quod omnes impoenitentes ac spernentes divinum Maximus quoquc propheta ostenditur hodie Christus sapientia coclesti ct prnedicatione et futurorum pracdictione, praesertim circa impocnitentiam ct reprobationem synagozae, quae semel liberata de potestate diaboli per legem Moysi, fidem Christi suscipere noluit; maximus tandem sanctitate vitac. ^j ergo talem eum vere credimus, verbum statuendi sunt in die iudicii ad sinistram Christi, maledicendi atque damnandi, salvandi autem omnes vere poenitentes et divinam legem servantes ; praedicit synagogae miserabilem captivitatem multo peiorem quam fuerit captivitas Aegypti, ! exemplo daemoniaci liberati, sed qui in vires et possessionem diaboli iterum devenit: E! fiunt novissima hominis illius peiora prioribus ; sic, inquit, erit... generationi huic pessimae. ?? Liberata ex Aegypti servitute synagoga erepta fuit de potestate diaboli, cui serviebat colens idola, ?3 liberata autem fuit suscipiens fidem, cultum et legem Dei sub Moyse ; nunc autem et fidem et cultum et legem veri Dei amisit nolens credere in Christum, quae a septem nequioribus spiritibus malignis infelix possidetur et inhabitatur. Haec autem omnia Christi vaticinia luce clarius cernimus evenisse, praeter quam universale iudicium, quod in novissimo die saeculi futurum esse praedixit. ** Vidimus Christi passionem et resurrectionem, videmus Gentium conversionem et totius synagogae Iudaeorum subversionem. Et tandem vita ostenditur Christi tota spiritualis et ab omni carnis affectione aliena. Hinc enim hodie cum, praedicante ipso, quidam dixisset ei: Ecce mater tua el fratres lui foris stant quaerentes loqui libi, respondit : Quae es| maler mea el qui sunt fratres mei ? El exlendens manus in discipulos suos dixit : Ecce maler mea el [ratres mei. Quicunque... fecerit voluntatem Palris mei qui in coelis esl, ipse meus fraler el soror el maler est.?5* Nulla, inquil, teneor carnali e£ mundana affectione, sed tantum spirituali et divina, eos lantum diligo et amore prosequor tanquam mihi coniunctissimos consanguineos et amicos, qui Dco sunt grati divinamque semper voluntatem adimpleht. Hinc igitur constat Christum non solum esse verum prophetam, sed summum maximumque Prophetarum principem, hierarcham et coryphaeum. III. Dicetis: Nos quidem credimus plena fide talem esse Christum: ad quid haec nobis exposuisti ? O nos, fratres, ter quaterque beatos, si plena fide haec crederemus ! Ninive credidit Ionae dicenti : Adhuc dens monuip, eic. quadraginta dies el. Ninive subverlelur,** credens autem fecit arctissimam poenitentiam ;?? Christus autem — ecce plus quam Ionas hic, — praedicat nobis poenitentiam : Nisi poenilentiam egerilis, similiter omnes peribilis ; *8 Poenilentiam agile, appropinquavil enim regnum coelorum ; ?* Omnis arbor quae non facil frucium bonum, dignos poenitentiae fructus, *? ezcidelur el in ignem milietur. ** Si credimus nos Christo, sicut Ninivitae Ionae prophetae, ubi est poenitentia Ninivitarum apud nos? Ah fratres! Viri Ninivitae surgent in iudicio conira nos el condemnabunl nos, quia poenilenliam egerunl in praedicalione Ionae ; el ecce plus quam Ionas hic... ecce plus quam Salomon hic. Regina Austri credens famae quae de sapientia Salomonis percrebuerat in mundo, venit a finibus lerrae ad audiendam perdiscendamque divinam hominis illius sapientiam, nos autem doctrinam christianam, veluti Hebraei in deserto coeleste divinumque manna fastidimus, carnes Aegypti desiderantes. ?? IV. Viri Ninivitae surgen! in iudicio cum generalion. isla el condemnabunl eam, quia poenilentiam egerunt in praedicatione Ionae; et ecce plus quam Ionas hic. Regina Austri surgel in iudicio cum generalione isla et condemnabil eam, etc. Hodie quoque Dominus de universali iudicio loquitur, quod gens ludaeorum in universali iudicio condemnanda sit propter impoenitentiam et desidiam. Loquitur autem Dominus hodie de duplici iudicio synagogae: altero quidem in saeculo venturo, altero autem in praesenti saeculo. De primo ait: Viri Ninivilae surgent in iudicio cum generatione ista el condemnabunt eam; de secundo vero: Cum immundus spirilus exierit ab homine, ambulal, etc., ubi praedicit Dominus Iudaeis captivitatem multo miserabiliorem ac infeliciorem ea quam passi fuerunt in Aegypto: Erunl novissima hominis illius peiora prioribus; sic eril... generalioni huic pessimae. *! Et istud quidem iudicium iam oculis videmus manibusque tangimus in praesenti captivitate infelicissimae synagogae miserabilium Iudaeorum, alterum vero expectamus. Veritas autem praesentis maegerilis, omnes similiter peribitis. 29) Mt 4, 17. 30) Cf. ibid. 3, 8; Lc 3, 8. imitari et audire debemus facientem et pracdicantem poenitentiam, Loquitur etiam Christus de duplici iudicio Iudaeorum, in prncsenti sneculo et in futuro, idest. de infelicitate in praesenti ct de reprobatione in futuro; el de duplici cnusa huius reprobationis, idest impoenitentia. et desitin a bonis operibus, et propterea dicitur generatio. mala et adultera. Tustifícat Dominus hanc sententinm reprobationis ex grnvitate culpne, quin omne peccatum est spiriQuale adulterium ín Deum; nifeste comprobat veritatem futuri; et in illo quidem iudicio Dei gloria privabuntur, quam eis tanquam filiis et heredibus praeparaverat Deus; in isto autem Dei gratia.privati sunt, ablato ab eis regno Dei. Quod vero spectat ad futurum iudicium, de quo hodie Christus vaticinatur, ponit condemnationem et causam condemnationis, causam vero duplicem : altera est impoenitentia: Viri Ninivilae surgent in iudicio cum generatione ista... quia poenitentiam egrrunt in praedicalione Ionae; el ecce plus quam Ionas hic; altera vero est desidia a bonis operibus et contemptus divinae sapientiae: Regina Austri surgel in iudicio cum generalione ista el condemnabil eam, quia venit a finibus terrae audire sapientiam Salomonis ; et ecce plus quam Salomon hic. Iudicandam autem dicit Dominus generationem, qui populus Dei fidelis et electus erat ; fideles igitur iudicabuntur, quoniam qui ... non credit, iam iudicatus esl ; * condemnabitur autem non tanquam infidelis et incredula, sed tanquam mala et adultera, mala propter impoeniLentiam, adultera autem quia magis mundanam gloriam quam divinam dilexit. 35 V. Iustificat autem Dominus hodie condemnationis sententiam ex multis. Primo quidem ex gravitate culpae dum ait: Generatio mala el adultera. *€ Omne enim peccatum est spirituale adulterium, tanto gravius corporali quanto Deus, qui per fidem et caritatem sponsus est animarum nostrarum: Desponsabo te mihi in fide, ?* maior est homine, qui corporali adulterio ab uxore nimium laeditur. Dicet quis peccator: Quid mali feci Deo peccans? Et uxor quid mali facit viro adulterium ccmmittens ? Malum quod agit uxor viro adulterando, facit homo Deo peccando. Sicut autem uxori nil carius atque pretiosius debet esse viro suo, sic animae nil Deo carius et pretiosus esse debet. Cum autem aliquid praefert Deo et diligit supra Deum, pluris faciens quam Deum, tunc adulterium in Deum committit : Generatio mala et adultera. subo, etc. Altera causa est, quia scribae et Pharisaei tentaverunt hodie Christum petentes signum atque miraculum, ?? quo moti in eum crederent. Sic multi Deum tentant, nec nisi per miraculum salvari volunt. Sed generatio haec mala et adultera signum quaerit, et signum non dabilur ei ; 3* signum quaerit tentando, sed: Non tenlabis Dominum Deum tuum, *? ut faciunt qui sub spe veniae et misericordiae Dei peccant ut in fine salventur, sicut latro in cruce. 9 Hoc autem est Lentare Deum ac quodammodo irridere; veluti enim irridentes Christi miracula hodie scribae et Pharisaei petunt signa de coelo. Sed Deus non irridelur, ? nec indiget bonorum nostrorum, ** nec tenetur facere voluntatem nostram: Volumus a íe signum videre, sed nos tenemur facere voluntatem Dei. Si vis, inquiunt, ut credamus tibi, volumus a le signum videre. Sed quid inquit Christus? Nunquid ego vestri indigeo ? &eneralio mala et adultera signum quaerit, el signum non dabilur ei. Tertio, Christus iustificat causam condemnationis ex impoenitentia, quia misit Deus Christum ad praedicandum mundo poenitentiam, sicut misit Ionam ad eam Ninivitis praedicandam ; misit autem non Ionam, qui tantum praedicavit et miracula nulla fecit purusque homo fuit, sed misit Christum unigenitum Filium suum verumque Deum, qui non tantum praedicavit sed innumera miracula plane divinissima fecit: Plus quam Ionas hic, et tamen contempserunt facere poenitentiam, sed secundum duritiam suam et impoenitens cor thesaurizare sibi voluerunt iram in die irae. Quarto, iustificat causam condemnationis ex contemptu divinae gratiae divinaeque sapientiae, quae scala coeli est : Regina Austri surgel in iudicio cum generatione ista, quia flagrans desiderio sapientiae, mulier cum esset et regina, venil a finibus terrae audire sapientiam Salomonis ; el ecce plus quam Salomon hic, qui tamen ad vos venit ut divinam sapientiam doceret, et contempsistis nec audire voluistis. Damnat igitur eos qui viam salutis salutemque ipsam spreverunt et contempserunt. VI. Cavendum igitur nobis est, fratres, ne in nobis quoque Dominus has causas damnationis reperiat, quoniam Christus iustus 23, 42-43. 42) Gul G, 7. 43) Cf, Ps 15, 2. 44) Cf. Rom 2, 5. ex prnvitate animi, quia Iudae! signum quaerunt tentuntes Christum; ex duritin cordis, quia Christo Filio Dei credere noluerunt ut poenitentinin agerent; ox contemptu divinne gratiae, quia Christum viam salutis docentem sprcverunt. Cavenamus igitur ne in nobis quoque hns enusas damnationis reperiati. In hodierno Evangelio duo praecipue mysteria elucent: est iudez!? et nulla est apud eum personarum acceptio, € nec affectu aliquo carnis tenetur. Hinc hodie nec matrem mec fratres, idest con'unctissimos consanguineos, quodammodo agnoscit, ait enim: Quae est maler mea el qui sunt! fratres mei?... Quicunque fecerit voluntatem Patris mei, qui in coelis est, ipse meus frater el soror el mater est. Illos igitur tantum in die iudicii ad dexteram suam salvandos statuet tanquam Íratres suos regnique coelestis heredes, uti Dei filios suosque coheredes, *? qui divinam fecerint voluntatem, qui divinam legem ex caritate Dei ad finem usque servaverint. Quapropter, o fratres, si ad vitam ingredi volumus, servemus mandata ; 1$ caveamus ne simus generalio mala et adultera, ne Deum tentemus, ne simus impoenitentes, ne divinam gratiam contemnamus. IH. ALIA HOMILIA Magister, volumus a te signum videre. ! I. Sicut? in paradiso terrestri inter innumeras arbores duae leguntur insignes :? altera quidem quae dicitur lignum vitae eratque causa vitae perpetuae et immortalis : Ne... sumat... de ligno vitae... et vivat in aelernum, * altera vero lignum scientiae boni el mali, quae fuit causa mortis et omnium malorum, $ ita in sacrosancto hodierno diernum Evangelium videtur mihi esse sicut terrestris paradisus, in quo innumerae crant arbores, sed praecipue dunc, sicut coelum cum innumeris astris, sed duo sunt iuminnria mngna; sic in hodierno Evangelio innumera sunt mysteria. Agitur de signis et míraculis Christi; agitur de reprobatione Iudaeorum: Generatio mala; ngitur de electione gentium: Viri Ninivifae ; agitur de finali iudicio: Surgent in iudicio; agitur de vin salutis, quac salutaris est poenitentia: Quia poenitentiam egerunt ; agitur de muncre Prophetarum: In praedicatione lonae ; agitur dc excellentia Christi super omnes Prophetas: Ecce plus quam Ionas hic; ngitur de excellentia Christ supra reges et sapientes: Ecce plus quam Salomon hic ; agitur de maximo omnium mysteriorum et miraculorum Chrísti, quod eius est passio ct resurrectio; agitur de nequitia daemonum, quomodo semper quaerunt et satagunt possidere homines cosque multo pcius tractant si reincidant in eorum manus et potestatem; et sic de multis allis; sed praecipue de cnusa omnium mnlorum, qune est mala voluntas, et cnusn bonorum omnium, qune cst bona voluntas fnciendi voluntatem Dei, idest servandi divinnm legem s. 3) Cf. Gn 2, 8-9. 4) Cf. ihid. 3, 22. Evangelio inter innumera mysteria duo praecipue elucent : alterum est voluntatis humanae, quae est causa perditionis ct mortis, alterum est voluntatis divinae, quae causa est salutis et vitae. Haec est arbor bona, quae facit fructus bonos, et non polest... malos fructus [acere, illa autem arbor est mala quae facit fructus malos nec potest fiuctus bonos facere. * Magisler, volumus a te signum videre: haec est voluntas humana causa perditionis ; Quicunque... fecerit volunlatem Patris mei:? haec est voluntas divina causa salutis. II. Habemus autem in hodierno Evangelio fructus arboris malae voluntatis. Primum est quod Deum tentat: Alii, inquit, lentantes signum de coelo petebant ab eo. * Scriptum est autem: Non tentabis Dominum Deum iuum.? Tentare autem Deum est velle periculum et experimentum facere de Deo an sit vel an aliquid agere possit, absque iusta causa et ratione; tentare Deum est nolle credere nisi visis miraculis, vel supervacanea et vana quaerere a Deo, cupientes ut insano appetlitui nostro satisfaciat, ut Deus faciat voluntatem humanam, non homo divinam. Tentatio igitur ista duo includit: incredulitatem, nam qui credit n n quaerit signa aut miracula, quae ad iuvandam incredulitatem data sunt et ad confirmandam divinae fidei veritatem ; includit etiam temeritatem et irreverentiam, quae divino timori opponitur. Hinc aiunt: Volumus a te signum videre : Si vis ut credamus quod sis Messias, volumus signum, miraculum non qualecunque, sed magnum, insolitum, de coelo, plane divinum. Deinde proprium est humanae voluntatis vana et inutilia et supervacanea appetere et quaerere. Faciebat Christus miracula certissima, quae videbantur oculis, tangebantur manibus, miracula summe utilia: sanabat infirmos, !? illuminabat caecos, !! suscitabat mortuos.!? Sed haec tanquam humilia et terrena spernunt, quaerunt autem alta atque coelestia, quaerunt vana et curiosa ad pascendos ac delectandos oculos. Sic humana voluntas nonnisi quae sensui amica sunt quaerit, caro fastidit manna coeleste, appetit autem carnes Aegypti desideratque aquam terrenam ad sitim extinguendam.!? 38-40; 13, 10-17: 1o 5, 1-10. 11) Cf. Mt 8, 27-30; 15, 30-31; Lc 18, 35-43; Io 9, 1-7. r voluntntis humanae, quac est causa perditionis, et voluntatis divinne, quae est causa salutis. Ex ma!a voluntate oritur tentatio Del, quae procedit ex incredulitate et includit Irreverentiam, quaerit inutilia, spernit autem utilia. Haec maln voluntas fons est omnium vitiorun aique malorum; hominem Indignum reddit £ralin Dei et reum irne elus; Indurat cor et excaecat, ut respuat mcedia quae Deus dedit ad sulutem; privat desiderio coelestium Hinc radix est, fons et origo omnium vitiorum omniumque malorum archivium : Malus homo de malo thesauro cordis sui profert malum, sicut e contra: Bonus homo de bono thesauro cordis sui profert bonum.'* Hinc Christus hodie scribas et Pharisaeos hos comparat peccatoribus Ninivitis ac peiores declarat,!$ quoniam propria voluntas, proprius amor, qui non Deo, sed sibimetipsi semper placere quaerit et seipsum supra Deum constituit, volens ut Deus !5 pro libito ipsi morem gerat, causa est omnium peccatorum, propterea eos vocat hodie Christus generationem malam et adulteram, imo generalionem pessimam." Unde hoc? Quia volumus. : Praeterea humana haec voluntas hominem reddit gratia Dei indignum, reum autem indignationis et irae Dei ; hinc hodie Christus scribas et Pharisaeos non exaudit, sed arguit et cum indignatione et ira respondet: Generatio haec mala et adultera signum quaerit, et signum non dabitur ei.!? Sicut mulier adultera viro suo, qui adulterium novit et abominatur, placere non potest, sed summopere displicet, ita anima cum proprio amore et voluntate ducta aliquid supra Deum vel cum Deo aeque diligit aut contra divinam voluntatem. Neque tamen his Deus negat necessaria ad salutem. Hinc sequitur : Nisi signum Ionae prophelae, 1? quod signum signorum est, signum verae deitatis in Christo, signum divinae potentiae, sapientiae, bonitatis, iustitiae, misericordiae, caritatis, gloriae et maiestatis. Miraculum enim passionis et resurrectionis Christi signum fuit sufficientissimum et potentissimum efficacissimumque ad probandum quod Christus sit verus Messias, Redemptor et Salvator mundi, Filius Dei, verus Deus. Non excluduntur ergo a salute qui propriae voluntati sunt addicti, modo salvari velint. Sed: « Hoc opus, hic labor est », ?? ut velint et ex corde velint; nam propria voluntas facit cor durum et impoenitens ad durissimi lapidis instar, et privat illud desiderio coelestis et divinae sapientiae. Hoc est quod Dominus ait: Viri Ninivitae surgent in iudicio, etc.: ecce impoenitentia : Quia poenitentiam egerunt in pra.dicatione Ionae; et ecce animus sine desiderio divinae sapientiae: Regina Ausíri surgel in iudicio, etc., *1 vr. 128. 21) Mt 12, 41-42. , magnum enim ostendit divinae sapientiae desiderium. Sicut autem divinus amor fugit vitia blanda, quae carni placent, et coelestibus divinisque bonis summopere delectatur, ita, e contra, amor proprius spernit spiritualia bona et carnalibus tantum delectationibus inhaeret. Tandem humana voluntas et amor proprius parat locum et habitationem diabolo; hoc est quod ait: Cum... immundus spiritus exierit ab homine per sacramentum Baptismi vel circumcisionis in Veteri Lege, * ambulat per loca arida?? et inaquosa. In his autem locis homo non invenit commodam habitationem nec iucundam, homini enim placet habitatio domus pulcrae, mundae et ornatae; sic, inquit Dominus, omnis alia habitatio iniucunda est daemoni, praeterquam hominis habitatio. Homo enim daemoni iucunda habitatio est, sicut homini domus pulcra, munda et honorabiliter ornata. Hinc, inquit, eiectus ab homine per Baptismum, quo prima gratia confertur delens culpam originalem et si quam aliam invenit - domum autem hanc pe. peccatum originale prius possidebat, — func dicit : Reverlar in domum meam unde exivi.** Quod si vacantem domum invenit, absque habitatore Spiritu Sancto propter negligentiam et otium a bonis operibus et propter aliquod peccatum omissionis, cum anima nor studet divinae sapientiae et caritati, (unc vadit et. assumit seplem ... spiritus... nequiores se, etc. ?5 Sic dum homo propria voluntate et amore ductus, cui coelestis sapientia et caritas displicet insuavisque et iniucunda est, vacat a bonis operibus et otiatur a studio acquirendae sapientiae coclestis, non flagrans eius desiderio cum regina Saba, tunc parat locum diabolo el fiunl ei novissima ... peiora prioribus,?** multo maiorem sibi damnationem acquirit : Sic erit... generationi huic pessimae. *?? Prius malam generalionem dixit, nunc autem pessimam, quia iniquitas est sicut ignis qui, apposito combustibili, semper crescit ininfinitum : Modicus ignis... magnam silvam incendit ; ** Superbia eorum, qui te oderunl, ascendit semper,?? sicut turris Babel, 39 rebat gratiam non ex virtute sua ex opere operato, sed ex opere operantis, in quantum erat fidei signum de passione Christ futura. Cf. S. Thomas S. Theolog., 3*, q. 38, n. 3; q. 62, a. 6; q. 70, n. 4. 23) Mt 12, 43. 24) Ibid. vr. 44. 25) Ibid. vr. 45. et locum parat diabolo; homo enim per gratinm Baptismi sunctificatus & daemonis potestate liberatur, sed si bonis operibus et virtutibus incumbere spernat, iterum fit habitatio daemonis et in peiorem damnationem incidit. Sicut enim caritas erescit semper in melius, sic iniquitas in peius, quod cernitur in synagoga, cuius mnia voluntas ad extremns ruinns cnm perduxit. Bona autem voluntas fons est omnium virtutum et bonorum, quia homo faciens voluntatem Dei elus filius et heres constituitur, Sicut enim caritas procedit de virtute in virtutem, crescit semper in melius, sicut granum sinapis, sic et iniquitas fit ex minima maxima, ex mala pessima. Primum peccatum hominis modicum visum fuit, quasi scintilla ignis, sed post modicum temporis ex illa scintilla magna flamma facta est in peccato Cain, qui accensus ira iustum Abel fratrem occidit sine causa ; * in diebus autem Noe videmus ignem maximum, qui totum incendebat mundum ; vidit enim Deus quod multa malitia hominum essel in lerra el cuncta cogilalio cordis intenta essel ad malum omni tempore, et quod omnis... caro corruperal viam suam; ** ad talem tantumque ignem extinguendum opus fuit diluvio maximo ac plane infinito mari.** Sic generatio fit ex mala pessima, ignis enim amoris proprii universa devorat et nunquam dicit: sufficit, 355 hic est ignis qui Pentapolim universam incendit, 3 et malitia Ninive quae in coelum ascendit. *?* Istud autem maledictum volumus causa fuit destructionis Ierusalem. Hinc enim hodie Christus comparat lerusalem Ninive civitati, seipsum autem Ilonae, ad ostendendum quod sicut Ninive, nisi credidisset Ionae, subversa fuisset, sic Ierusalem subvertenda erat non credens Christo, quoniam sicut Ninive plena erat iniquitate et peccatis et malitia eius in coelum ascenderat. III. Quicunque . . . fecerit voluntatem Patris mei, etc. Haec est arbor vitae, haec est arca, haec Deus Israelitarum, sicut propria voluntas est Dagon deus Philisthaeorum, qui ab arca Dei Israel in terram proiectus fuit et capite manibusque truncatus. ?*?* Quid sit autem facere voluntatem Dei, Divus Lucas declarat dicens: Qui audiunt verbum Dei et faciunl ; ** hoc est facere voluntatem Dei: servare et facere divinae legis mandata. Fructus autem huius arboris sunt: Ipse meus fraler et soror el maler esí.*" Quod si frater Christi est, ergo filius Dei et heres, heres quidem Dei et coheres Christi. *!' Quod quidem infinitus thesaurus est omnium bonorum. Parit homini divinam gratiam, divinam caritatem, divinum amorem, divinam curam 1, 2. 38, Cf. 1 Hg 5, 1-5. 39) 8, 21. Vulg.: Qul verbum Dei audiunt et faciunt. et providentiam, ut Deus hominis curam et providentiam gerat tanquam pater filii carissimi et dilectissimi quem unice diligit tanquam pupillam oculi sui. Quis thesaurus potest huic comparari ? Adoptari in filium et heredem Dei, summi regis et imperatoris totius universi, in fratrem et coheredem Christi ? Ut. fiat homo Angelis quodammodo maior, hic infinitus est honor, infinita gloria, infinitus thesaurus, infinita voluptas atque felicitas. Quid enim filio Dei summi regis deesse potest ? : Sed faxit Deus, fratres, cum duas has arbores cognoverimus, ne simus sicut Eva quae suasu serpentis de ligno scientiae boni el mali gustare potius voluit quam de ligno vitae, $* ne simus sicut Philisthaei, qui cum cognovissent virtutem Dei Israel, illum tamen eiecerunt et suum Dagon capite manibusque truncum atque prostratum in terram retinere sibi voluerunt. *? Posita sunt ante nos bonum et malum, vita et mors, ut ad quodcunque voluerimus manus apponamus. 4 Propria voluntas mellitum venenum est et mel venenatum, voluntas autem Dei manna est in deserto, *5 panis qui dat manducanti vitam aeternam. ** Hoc autem nobis considerandum est quod homo ex propria voluntate et ob propriam voluntatem [actus est servus omnium creaturarum, cum prius dominus esset : Faciamus hominem ad imaginem el similitudinem nostram, et dominelur piscibus maris el volatilibus coeli et bestiis universaeque lerrae. ** Cum tamen appetiit diaboli suasu aequalitatem Dei, absolutum dominium omnium rerum, quod solius Dei est, tunc factus est servus omniuin creaturarum : Maledicta terra in opere luo... in dolore, etc., hebraice: Maledicta terra propter te, vel propter transgressionem tuam, in labore comedes ex ea omnibus diebus vitae tuae, spinas el (ribulos germinabit libi et comedes herbam agri.** Hanc autem maledictionem declarare videtur Dominus dum ad Cain ait: Maledictus tu plus quam lerra; cum colueris eam, cum servieris ei, non adiciel dare libi virtulem suam ;*? erit sicut malus dominus, qui vult bene serviri, sed male solvere et dare mercedem ; servies terrae cum labore, cum sudore perpetuo, et vix adiciet dare libi virtutem suam, sed spinas et tribulos 14 sqq. 46) Cf. Io 6, 49-50. 47) Gn 1, 26. Vuly.: Et praesit piscibus, etc. quo melius nl! cogitarl potest. Propria mnia voluntate homo ex domino fnctus est servus omnium creaturarum, ct servus etlam terrae maledictae ob peccatum; faciendo nutem voluntatem Dei 1n pristinum statum domini! restituetur. Ita sicut bona voluntas, quae voluntatem Dei fncil, paradisum constituit, mnla voluntas Infernus est, quia est causa omnium carnalium desideriorum, quae cruclant animum dum expleri nequeunt. germinabit tibi. Sic homo ob peccatum propria voluntate commissum factus est servus terrae; qui voluit esse dominus coeli, factus est bestiis similis, tanquam alter Nabuchodonosor qui voluit Deo similis esse, servus omnium creaturarum ob voluntatem propriam constitutus est. 5? At si faciat voluntatem Dei, restituetur iterum in pristinum statum. In Divinis Scripturis Moyses specialiter dictus est servus Dei, sicut in libro Iosue legimus, 9 et alibi. * Sed eundem legimus dominum veluti naturae constitutum et deum, nam ait ei Deus : Constitui te deum Pharaonis. 9 Sic praecepit terrae, aquae fluminis, mari, aeri, coelo, soli ipsi et ad nutum omnia elementa obedientiam ei praestitere. ** Sic voluntas Dei constituit hominem ex servo dominum creaturarum, ex bestia efficit Angelum, ex homine facit deum Deoque simillimum, fratrem Christi, qui est unigenitus Filius Dei, Patri per omnia coaequalis et consubstantialis. Propria voluntas constituit infernum, voluntas autem Dei paradisum. Aufer propriam voluntatem a malis angelis et hominibus, non erit infernus ; paradisus autem nonnisi his qui fecerint voluntatem Dei, paratus est. Paradisus locus est Dei et beatorum spirituum, locus perpetuae felicitalis aeternaeque beatitudinis; sic bona voluntas domus est et habitatio Dei templumque Spiritus Sancti per fidem, spem, caritatem et gratiam. Sicut autem ubi solibi dies, ita ubi Deus ibi felicitas paradisi: Pax mulla diligentibus legem iuam el non est illis scandalum ; 55 Quam magna multitudo dulcedinis luae, Domine, quam abscondisti timentibus 1e! 5*9 Hoc est manna in arca foederis. 5? Mala autem voluntas infernus est, habitatio daemonum et peccati, locus ignis et cruciatus aeterni. Uritur enim animus et cruciatur flammis carnalium desideriorum et concupiscentiarum, quae expleri non possunt; hoc autem intollerabile tormentum est, sicut esurire et non habere cibum ad manducandum, sitire et non habere potum ad bibendum ; sic discruciatur animus inordinato amore et desiderio ardenti rei quam consequi non potest, discruciatur amSap 10, 16. 53) Ex 7, 1. 54) Cf. Ps 104, 26 sqq. 55) Ps 118, 165. bitione, avaritia, libidinis cupidine, ira, invidia, odio et desiderio vindictae. Sic mala voluntas vivus infernus est. IV. Sed dicet quis: quidnam, quaeso, est mala ista volunLas, quae homini talium tantorumque causa malorum est ? Mala voluntas est animus inordinatus seipsum super omnia diligens et sibi in omnibus placere studens. Habet autem diversos gradus; nam mala voluntas est, quae civitatem babylonicam aedificat, quae fundata super amorem proprium consurgit usque ad odium et contemptum Dei. 55 Est voluntas mala, voluntas peior et voluntas pessima. Hinc legimus hodie generalionem malam, generationem adulleram et generationem pessimam. Voluntas mala est quae aliquid diligit aeque ac Deum, nec diligit Deum super omnia, sed cum Deo aliquid aequaliter diligit ; peior voluntas est quae diligit aliquid supra Deum, plus quam Deum ; pessima quae diligit aliquid contra Deum, contempto Deo, odio habito Deo, unde oriuntur horribiles blasphemiae. Mala voluntas est quae diligit aliquid aequaliter cum virtute et salüte animae suae; peior quae diligit aliquid supra virtutem et animam suam; pessima quae diligit aliquid contra conscientiam et salutem animae suae. Habes tu bona collata tibi a Deo, habes corpus, uxorem, filios, habes divitias et facultates, habes dignitates, gradus, honores. Potes diligere, teneris diligere teipsum et omnia bona tua, sed non contra Deum, non supra Deum, non aeque ac Deum; hoc enim opus malae voluntatis est. Et de voluntate quidem, quae aliquid contra Deum et conscientiam diligit, clarissimum est quod mala et pessima est; et haec quidem reperitur in iis qui ex malitia peccant animoque obstinato et impoenitenti corde perseverant in peccatis luxuriae, avaritiae, superbiae et aliis quibuscunque. De voluntate etiam quae diligit supra Deum et supra animam suam, clarum similiter est quod mala et perversa est. Haec autem illorum est qui eo sunt animo ut per fas et nefas, contempto etiam Deo mandatisque divinis et conscientia, velint, cum opus fuerit et Diversi sunt £radus malae voaluntatis: mala voluntas est quae diligit aliquid acque nc Deum, peior quae diligit supra Deum, pessima quae diligit contra Deum. Pessima voJuntas est pcccare ex plena malitia contra Dcum, peior voluntas est iniusta et iliciln pcerpetrurc, divinis mundatis ipsoque Dco contceniptis, raala voluntas est quae non satagit Deum super omnia bona temporalia diligere. Ad salutem necessaria est bona voluntas, quae Deum super omnia diligere studet, eius voluntatem semper faciendo; requiret occasio, honorem suum, bona sua, vitam suam et suorum defendere necessitate, ut dicunt, honoris mundani, ita ut pluris faciant mundanum honorem quam Deum, cum pro defendendo servandoque honore non vereantur multa graviaque peccata committere. Tales sunt etiam qui, ut filios divites relinquant, ab iniustis illicitisque lucris non abhorrent; hi enim, data quavis vel minima occasione, facillime peccant, et si non peccant, est quia se non offert occasio opportuna. Tandem mala voluntas est quae non satagit Deum super omnia diligere, sed cum temporalibus bonis aequaliter diligit, et haec quidem non facile cognoscitur ; sed est quae tentatione diaboli, carnis et mundi facile ad peccandum inclinatur. Sicut enim cum bilances aequales sunt, minimum pondus unius grani tritici sufficit ut altera cui granum immittitur praeponderet et gravior facta inferius descendat, sic voluntas quae Deum aequaliter cum aliis bonis suis diligit, facillime, quavis etiam parva tentatione, in peccatum impellitur. V. Bona igitur volumtas saluti nostrae necessaria est, ut faciamus semper voluntatem Dei, nam: Quicunque . . . fecerit voluntatem Dei, ipse meus [rater el soror el mater est. Bona autem voluntas est quae nihil diligit contra voluntatem Dei, nihil supra Deum, nihil aeque cum Deo, sed Deum supra omnia diligere pro viribus satagit. Quam quidem voluntatem patientia et obedientia ostendunt: patientia Iob et obedientia Abrahami; ille enim omnibus bonis privatus patientissime tulit ac de manu Dei adversitatem illam accepit, nec contra Deum verbo vel cogitatione peccavit; 5? Abraham vero iussus divino imperio ut dilectissimum filium Isaac in holocaustum offerret, prompto animo obtemperavit, Deo super omnia placere et morem gerere cupiens. *^ Haec igitur bona voluntas est quae Deum super bona mundi huius diligit et in amore hoc constans, firma et stabilis immobilisque perseverat; haec domus est fundata supra firmam petram, quam nec venti, nec flumina potuerunt subvertere. 9! Mala autem voluntas, quae Deum super omnia diligere minime . satagit, domus est super arenam fundata, sine firmo et stabili fundamento, quare in terram facillime deicitur. * Mulier etiam non solum si virum alium contra viri sui voluntatem diligat aut supra virum suum, sed etiam si aeque ac virum suum adamet, facile in adulterium dilabetur ; quare sicut honesta mulier 9? necesse est ut super omnem alium virum diligat maritum suum, imo super omne aurum et argentum ac super omnem mundi possessionem, si honestatis titulo vult gaudere, ita necesse est ut voluntas nostra Deum super omnia diligat tanquam sponsum suum, ne sit mala et adullera contra Deum. Caveamus nobis a mala volun!ate, quoniam venenum ad tempus est, quod tamen proculdubio tandem affert mortem, nisi adhibeatur efficax et saluberrimum antidotum, quod superet veneni potentiam. Est mala voluntas gustus corruptus, cui noxia placent, cui manna coeleste, cibus angelicus, nauseam provocat, Aegypti autem carnibus alliisque cepisque delectatur; ** est fermentum quod universam massam bonorum operum corrumpit. $$ Hine apud Isaiam legimus: Quare ieiunavimus el non aspexisti, humiliavimus animas nostras et nescisti ? Quia, inquit, in die ieiunii vestri invenitur voluntas vestra. ** Mala voluntas ingrata Deo facit opera suapte natura bona. Accessus ad Christum bonus est, oratio bona est; tamen non placuit hodie Christo accessus scribarum et Pharisaeorum, displicuit ingrataque fuit eorum oratio, imo acri responsione eam reiecit : Generatio mala el adullera signum quaeril, e! signum non dabitur ei. Tespondet Christus scribis et Pharisaeis, vitio malae voluntatis infectis, acriter et dure, sicut respondere solet vir adulterae uxori aliquid petenti ante reconciliationem. Studendum et satagendum nobis est ut bonam voluntatem habeamus, sicut omnia quae ad corpus mundumque spectant bona volumus et desideramus, etiam calceamenta ; et non pudebit nos, cum bona etiam calceamenta habere curemus. Nisi etiam bonam voluntatem, conscientiam, animam habere satagamus, merito proiciet nos animasque nostras Deus, sicut proicere solet homo in locum quisquiliarum caligas vetustate consumptas et omnino inutiles. Bona voluntas enim quae Deum super omnia diligere non sningit, fncilc in peccatum dilabitur. Cavendum ergo maxime est ab hac mnala voluntate, quae fructum omnium bonorum operum aufert, npera bona Den ingrata reddit; snlagendum nutem ut bonam voluntatem habeamus, qua vitam neternam consequimur voluntas vas est in honorem, mala autem vas in contumeliam ; 9? nullum enim stercus fetentius vitio et peccato. Caveamus ne comedamus de fructu arboris scientiae boni et mali, quia procul dubio morte moriemur, sed comedamus de ligno vitae et in aeternum vivemus : Quicunque... fecerit voluntatem Patris mei, qui in coelis est... meus frater el soror el mater est.

CHAPTER 9. Feria Quinta Dominicae Primae Quadragesimae

I. Inter praecipuas mundanorum principum delicias cum venalio sit, solent praegrandes magnasque silvas sibi pro ipsorum propria venatione asservare, unde saepe ex civitatibus egressi, non in regali, sed in venatorio habitu ad venandum pergunt, captaque praeda, cum aliquam invenerint feram summe desideratam, nimium laetantur. Sic Christus summus princeps mundi universi, Rex regum et Dominus dominantium, ! in terra asservavit sibi silvam gentilitatis, unde egressus hodie a Iudaea, a synagoga, quae erat civitas sancta Dei, civitas regia, in parles Tyri et Sidonis, in partes Gentilium — ecce silva, — invenit feram : Ecce mulier...a finibus illis egressa;? hanc percutit sagittis verborum suorum acrium: Non esí bonum sumere panem filiorum et miltere canibus,? eaque capta, nimium laetatur: O mulier, magna esl fides lua, fiat libi sicut vis. * Egressus lesus secessit in partes Tyri ct Sidonis. El ecce mulier ... a finibus illis egressa clamabal dicens... : Miserere. 5 II. Decantatissimus ille fluvius terrestris paradisi, qui de loco voluptatis egrediebatur ad irrigandum paradisum, eo copiose et abundanter irrigato, exibat ad irrigandam terram sterilem et infecundam, quae extra paradisum [erat]: Fluvius, inquit, egrediebatur de loco voluplatis ad irrigandum paradisum, qui inde dividitur in qualluor capita. 9 Sic Christus, qui a Patre procedit tanquam fluvius Hodie Christus venatorem agit animarum. Christus vere fiuvius est, igi oi a fonte. Pater est locus voluptatis, thesaurus beatitudinis, abyssus Ecclesiam infinitae bonitatis, quae seipsam infinite communicat generando bier ied Filium, producendo tanquam [fons inexhaustus, perennis, aeternus infinitusque fluvium similiter aeternum et infinitum: Fluvius egrediebalur de loco voluptatis ad irrigandum paradisum, primo quidem coelestem ac deinde terrestrem, Ecclesiam triumphantem in coelo et Ecclesiam militantem in terra ; illum aquis visionis, fruitionis ac possessionis aeterni boni sempiternaeque gloriae, hunc autem aquis fidei, spei, caritatis et gratiae. Egrediens autem in hunc mundum a paradiso dividitur in quattuor capita ; fit enim homo cum omnibus quattuor statibus humanae naturae, sicut animal Ezechielis habens capita quattuor. Hodie vero, irrigato terrestri paradiso Iudaeae — Horlus conclusus, fons signatus, emissiones luae paradisus, 9 —- aquis divinae gratiae suae egreditur ad irrigandum terram aridam *! militantem regni Tyri el Sidonis. Ef ecce mulier a finibus illis egressa : ecce terra 7"U* — arida- Anima mea sicul lerra sine aqua libi, *? dicebat Regius Vates in tribulatione positus, - mulier nimium afflicta; irrigat tandem Christus hanc terram aquis gratiae suae: O mulier, magna est fides lua, fial libi sicul vis. Sic Christus quattuor fluminibus irrigat hodie terram hanc: flumine innocentiae, unde ab eius filia daemonium expellit, !? diabolus autem per remissionem peccatorum in iustificatione et sanctificatione animae expellitur; flumine meritorum ipsius Christi, faciens eam tanquam ovem Israel et dignam pane filiorum ; flumine gratiae et virtutum : O mulier, magna esl fides lua; et tandem flumine peifectae ac beatificae consolationis: Fial libi sicul vis. III. Egressus Iesus. Egreditur Noe ex arca ad plantandam viBii ds SE neam Dei,!! vineam electam facientem vinum optimum, in terra nit ut diabo- Tyriorum et Sidoniorum: Vínea... Domini exercituum domus Isracl lum eicere est, 1? fides, religio, divinus cultus, caritas filiorum Dei. Egreditur sicut Abraham, cui dixit Deus: Egredere de lerra lua el de cognalione lua el de domo patris lui et veni in lerram quam monsiravero libi, f[aciamque le in genlem magnam. ? Sic Christus inter DOMINICAE PRiIMAE QUADRAGESIMAE 365 gentes magnificandus erat, sicut Ioseph in Aegypto, 4 sicut Iacob extra domum patris sui in Haran, in Mesopotamia, !* sicut Isaac in terra Geraris.!5 Sic apud gentilem hanc mulierem magnam Christus fidem invenit hodie, a qua per fidem susceptus fuit in hospitio cordis, sicut Elias susceptus a muliere vidua in Sarepta Sidoniorum, cui filiam a daemonio liberat sanatque, sicut ille filium illius mulieris suscitavit.!? Egressus est sicut Moyses ad occidendum aegyptium qui vexabat hebraeum,!? sicut egressus fuit David ad pugnandum contra philisthaeum, !? Christus ad eiciendum daemonium a filia chananaeae. Praecipue tamen videtur mihi hodie dictum Christo a Patre id quod Isaac patriarcha dixit primogenito filio suo: Sume arma tua, phareiram el arcum el egredere [oras ; cumque venalu aliquid apprehenderis, [ac inde mihi pulmentum, sicul velle me nosti.?" Habuit Isaac duos filios ex uno conceptu et partu, ** quorum primogenitus quidem venator fuit, sed secundogenitus pastor; Isaac vero venatorem magis quam pastorem dilexit : Factus est Esau vir gnarus venandi el homo agricola, et Isaac diligebat Esau, eo quod de venationibus illius vesceretur. *? Fuit Esau veluti alter Nembrod magnus venator, unde exivit proverbium : ... Nembrod robustus venator coram Domino. ?? Sed quaenam, quaeso, haec sunt mysteria ? Cur tantopere Isaac diligit venationem ? tam libenter de venatione vescitur, ut magis venatorem diligat quam pastorem ? Sunt duo hominum genera in mundo : iusti et peccatores. Iusti sunt sicut oves et cetera id genus animalia, quae in Scripturis munda dicuntur ; ** peccatores vero sunt sicut ferae silvestres, aptae ad manducandum, et ob id venatione insectantur. Deus autem ferarum carnibus multo libentius vescitur : Gaudium erit in coelo super uno peccatore poenitentiam agente, magis quam supra nonaginta novem iustis, qui non indigent poenitentia. ?5 Hine misit Christum ut venator esset peccatorum et pastor iustorum. Vulg., cf. Biblia Lovaniensis. In posterioribus autem, iussu Clementis VIII recognitis, emendatum fuit: Monsirabo tibl, cic. 14) Cf. Ibid. 4, 37-44. 15) Ct. Ibid. 28, 1 sqq. Rg 17, 31-51. 20) Gn 27, 8-4. Fac mihl inde, etc. 21) Cf. ibid. 25, 21-25. 11, 1 sqq. 23) Lc 15, 7. Venit antem ut venator peccntorum, cum mundus totus silva esset ferarum. Christus etiam pastor est iustorum, sed cum Deus magis gaudent de peccatoribus conversis, ideo praecipue misit eum ut venator horum esset. MM o ——————- Es Vere venator Christus hodie ostenditur in conversione .chananaeae, occidit enim eam peccato et vitio, ut vivificaret virtuti, gratiae et Dco. Mos est divinae providentiae prius mortifí- cnre et dein vivificare, Christus autem ait: Non... veni vocare iuslos, sed peccatores ; Non est opus valentibus medicus, sed male habentibus.?* Hinc ait sacrosanctum hodiernum Evangelium quod Christus egressus est in parles Tyri et Sidonis; Sidon autem venatio interpretatur, Tyrus vero tribulatio, angustia, dolor. Christus igitur egressus est ad venandum. Venatores autem, dum feras insequuntur, multa pati necesse est. IV. Et ecce mulier... a finibus illis egressa. Ecce fera silvestris, ad quam capiendam Dominus hodie, tanquam venator ad venandum, egressus est in partes Tyri et Sidonis ad patiendum et venandum. Hinc Psalmus ille, qui veluti historia passionis Christi est, quem etiam Christus in cruce decantavit dicens: Deus meus, Deus meus, uL quid dereliquisti me??? inscribitur: Pro cerva matutina. Pati enim voluit Christus ad capiendam hanc cervam, ad convertendam animam peccatricem a tenebris ad lucem, sicut fit in aurora, cum nox in diem convertitur, adveniente sole. Captam autem praedam occidit venator. Christus autem occidit et vivificat ; occidit carne, vivificat spiritu ; occidit vitio, vivificat virtuti ; occidit peccato, vivificat gratiae; occidit mundo, vivificat Deo. Ecce Christus quomodo captam hanc feram sagitta tribulationis percussam ac vulneratam mortificat : Non respondit ei verbum... Non sum missus nisi ad oves quae perierunt domus Israel... Non est bonum sumere panem [iliorum el miltere canibus.?9 Sed mortificatam vivificat : O mulier, magna est fides tua, fial libi sicut vis. Sicut Deus simul coelum et terram creavit, et terram quidem creavit tenebris aquisque opertam, inanem et vacuam, sed deinde illuminavit, expulit aquas, fecundam reddidit, *? sic Christus hodie mulierem humiliat et exaltat, vituperat et laudat, mortificat et vivificat, percutit et sanat: Non respondit... Non sum missus... Non est bonum: ecce tenebrae ; O mulier, magna est fides tua, fial tibi sicut vis: [ecce lux]. Hoc videtur proprium esse Dei, post tenebras dare lucem : Factum... est vespere et mane dies unus ; * post tentationem deserti dare terram promissionis ; post paupertatem dare divitias, ut Abrahamo; post sterilitatem dare fecunditatem, ut Sarae,* Rebeccae, 3* Racheli,?* Annae, ?5 Elisabeth, ** Ioseph prius dure cum fratribus suis fuit locutus; deinde implevit saccos eorum Íírumento conviviumque eis magnum paravit. ?*? Angelus, qui luctatus fuit cum Iacob, prius percussit eum et claudum effecit, ac deinde illum benedixit. 3? Booz prius dedit pauperi Ruth panem in aceto intinctum hordeique mensuram, et deinde in uxorem eam accepit.?? David prius fuit humilis pastor, deinde magnus rex Israel; ** sanctus patriarcha Ioseph prius humiliatus, deinde exaltatus; *' Iacob prius pauper, deinde factus ditissimus ; ?* Moyses prius proiectus in aquas, deinde factus filius reginae filiae Pharaonis; ? prius pastor ovium, deinde rector hominum et summus dux populi Dei.*^ Et sicut Deus tentavit Abraham 55 et Iob** ad manifestandam, ad maiorem ipsorum gloriam, virtutem illorum insignem, sic egit hodie Christus cum sancta ista chananaea. Quam quidem dum contemplor, videre mihi videor prudentissimam illam et humillimam Abigail, quae sua modestia, prudentia, verbis et muneribus ad pedes David prostrata adeo illum mitigavit iratum, ut, mortuo Nabal carmelita viro illius, David illam in uxorem elegerit acceperitque consentientem ; *" et Ruth illam moabitidem mulierem magnae virtutis, quae tam prudenter et gratiose sese gessit cum Booz viro ditissimo, ut illam summa paupertate laborantem ditissimus ille in uxorem acceperit. Christus autem hodie mulierem hanc ob magnam virtutem desponsavit sibi in fide. *? V. Ecce mulier... a finibus illis egressa. Hem novam videtur narrare nobis hodie Sacer Evangelista, novam utique et mirabilem: Ecce mulier. Salomon ait: Mulierem fortem quis inveniel 2 * Virum de mille unum reperi, mulierem ex omnibus non inbeni. ** [n universo regno Israelis inventus fuit unus David fortissimo ibid. 30, 1-24. 35) Cf. 1 Rg 1, 1 sqq. 36) Cf. Lc 1, 6-25. 37) Cf. Gn 42, 6-47, 1-12. 38) Cf. ibid. 32, 24-29. 39) Cf. Ruth 2, 4-14; 3, 4-4, 1 sqq. 1, 12-2, 1-8. 47) Ct. 1 Rg 25, 1 sqq. 48) Ct. Os 2, 20. 49) Prv 31, 10. sicut ostenditur in muitis factis et figuris Sacrae Scripturae. Difficile est virum vere fortem !nvenire, difficllius nutem mulierem ; ta!is tamen ostenditur channnnea Christum ipsum quodammodo vincens. Femineus sexus valde honoratus a Deo fuit. animo praeditus, qui non timuerit descendere ad singulare certamen cum terribili illo maximoque gigante philisthaeo ; * mulier autem nulla inventa fuit. Sic vir de mille unus reperitur qui vere forti intrepidoque animo praeditus sit; sed mulier non invenitur, nisi ex miraculo. Chananaea autem ista tanta fortitudine praedita reperitur hodie, ut Christum quodammodo vicerit. Magnum miraculum est quod legimus, Iacob cum Angelo luctatum reportasse palmam vicLoriae et contra Deum, ut inquit Scriptura, fortem fuisse. *? Istud autem multo maius miraculum est, nam Christus non Angelus Dei est, sed verus Deus ; chananaea autem non vir, sed mulier. Hodie tamen Christum vicit: O mulier, magna est fides lua, fial libi sicut vis, cum tamen prius non responderit, dixerit: Non sum missus... non est bonum. Ecce mulier utique fortis, utique magnae virtutis, cum tamen prima mulier adeo debilis fuerit, ut primo certamine, primo ictu vieta a serpente fuerit omniumque malorum, quae in mundo sunt, causa extiterit. 53 Sed si illa dedecus mulierum fuit, haec veluti gloria est. Ecce mulier. Femineus sexus a Deo valde honoratus reperitur. Prima enim mulier manu Dei formata fuit, sicut et primus homo, sed ex nobiliori materia; nam homo ex pulvere, ex limo lerrae formatus fuit, mulier autem ex costa Adami, ex osse et carne; formata in nobiliori loco, nam Adam quidem extra paradisum formatus fuit, sed Eva in paradiso; formata etiam sacratiori tempore, nam Adam quidem sexto die formatus fuit, Eva autem septimo. 5* Ait enim quod septimo die complevit Deus opus creationis ; 55 ergo aliquid septimo die operatus fuit; ultimum autem opus Dei natura humana est, novissimum opus formatio Evae. Et propterea crediderim ego mulierem suapte natura esse corpore quidem otii et quietis valde amicam, anima vero et spiritu adeo devotam et propensam ad pietatem ; et quia cognovit Adam magnum donum Dei esse mulierem, propterea valde dilexit eam ; hinc ait: Hoc nunc os ex ossibus meis el caro de carne mea, haec vocabitur virago, quia de viro sumpla est. jbid. 2, 7. 21-22: Origenes Hom. ! in Gen., (P. G. 12, 158); S. Io. Chrysostomus lom. 10 in Gen., ibid. 53, 86; S. Gregorlus M. Moral., lib. 32, cp. 12, (P. L. 76, 645); S. Thomas S. Theolog., 1*, q. 73, a. 1, ad 3; Ben. Pererlus Comment. in Gen., lb. 1, vol. 1, pag. 173. Propler hoc relinquet. homo paírem el malrem suam et. adhaerebil ] ] 56 ] e Magnum uxori suae, et. erunt duo in carne una. * Magnum donum per est E mulier, si claudit. aures persuasionibus serpentis; si oculos in veest mulier : : : : ET: virtuosa. titum lignum minime conicit, sed inlignum vitae, 5? si diligat Deum non mundum; alioquin magnum est damnum, ignis consumens omnia ; hinc hebraice dicitur : neN, ab UN. 58 quod est ignis. Magnum Dei donum, si sit sicut mulier ista, quam laudat hodie Christus dicens: O mulier, magna esl fides lua, fiat tibi sicut vis. O mundum ter quaterque beatum, si tales essent mulieres qualis mulier haec tantopere laudata a Christo: Magna esl fides lua! VI. Ecce mulier chananaea, geniilis, ut ait Marcus, sive Mulier chana- . naea sancta graeca, ut habet Textus Graecus, syrophoenissa genere, 99 tct est, quia i i i Deci di viti mulier non in sanctitate concepta, nata et educata, ut Sanctissima "nd! vitia reliquit, ideo Virgo Maria Dei Genetrix, sed in peccatis. Sed relictis vitiis atque insdatur peccatis, facta est sancta. A finibus illis egressa, relicta pristina mundana et carnali conversatione, relictis mundanis usibus et moribus; hinc laudata, quia a finibus illis egressa. Hoc primo et summe necessarium est, mundi et carnis vitia relinquere; sic enim mulier chananaea fiet christiana et maledicta fiet benedicta. Noe maledixit chananaeis gentibus ob peccatum Cham patris eorum. 9^ Mulier chananaea. Interpretatur autem chananaea negotiatrix, mercatrix et etiam * humilis sive humi- Mulier haec liata. Et haecquidem mulier vere humillima fuit, unde contempta Kairo s a Christo minime indignata fuit, quoniam suam agnoscebat humi- *P'hhame litatem ; hinc summe placuit Christo et post humiliationem exaltata divinitus fuit. Sic decet humilem esse mulierem, maxime cum viro suo, cui in omnibus humillime semper debet esse subiecta, si vere ei placere vult et cum eo pacem habere. Patientem 9? etiam, sicut Patientia, ista fuit cum Christo, humillima patientia ferens a Christo canem se dici: Non est bonum sumere panem filiorum el millere canibus. Sic decet mulierem patienter viri sui obiurgationes ferre et humiliter 2, 9-17. 58) Cf. Ibid. vrr. 22-23. Ms.: TUN ct: VN. *EAAnVIlC. 60) Cf. Gn 9, 23. 2«& prudentin, verecundia, fide invicta et honestate; tales enim oportel esse mulieres christianas. respondere, nam : ftesponsio mollis frangil iram *! gratiamque conciliat. Sic chananaea respondit : Eliam, Domine, nam el catelli edunt de micis, quae cadunl de mensa dominorum suorum. 9 Sit etiam mulier mercatriz, habens curam domus, sicut. prudens mercator suarum mercium, sed mercatoribus non licet seipsos vendere neque merces suas falsis fucis ornare ut bonae videantur, cum non sint. Sit etiam necesse est syrophoenissa ; vox graeca est, composita a cópc, quod est traho, et goiw£*5 quod rubor est; sit trahens ruborem; verecundiae enim rubor maxime decet mulierem. Significat etiam «olw£ Graecis palmam, arborem. Syria autem hebraice dicitur DAN, 9$ quod est excelsum et sublime: v4 sublimis palma; sic sponsae dicitur in Canticis : Statura lua assimilata est palmae .. . ascendam in palmam et apprehendam fructum eius.*? Sit mulier altissima palma, ut solus vir possit in eam ascendere ad fructum apprehendendum, ad filios procreandos; vincat fides matrimonii maritalisque thori quicquid ei bellum inferre conatur; palma enim signum victoriae est et quo magis quis eam in. unam partem flectere conatur, eo magis in alteram contrariam flectitur. Sic dicitur haec mulier syrophoenissa, excelsa palma. VII. O felix et beata mulier: Ecce mulier chananaea, prudens mercatrix, quae a Christo hodie humilitate precibusque suis mercata sibi est gloriam sempiternam! Sitis, sitis et vos, o sorores meae, mulieres mercatrices, sed huic similes ; negotia vestra tractate cum Deo non cum mundo, cum Christo non cum satana. Dixi vobis quod non licet mercatori vendere seipsum, neque ostendit emptoribus merces, quas nullo pacto vult vendere. Sorores meae, si mala mulier ostendit turpem pulcritudinem suam, nil mirum, quia eam vendere vult cuicunque emere eam velit. Sed vos ut quid hanc mercem ostenditis, imo fucatis ut multo sit oculis gratior, si vendere non vultis ? Dicitis vos id facere ut viris vestris placeatis, mentemque bonam habere. Sed dico: cui magis credendum est: uni homini qui saepe de mendacio convictus [fuit], an pluribus optimae fidei viris? Ah lingua mendax! Sed corporis et ceterae partes, quae oppositum dicunt lasciviamque testantur, mentiri nesciunt. Lingua saepe mendacia componit. Non licet mercatoribus venales merces diebus festis emptoribus, apothecis apertis, ostendere, vendere, mercaturam exercere.97" Vos autem merces has vestras vel maxime diebus festis ostentatis et maxime cum ad Ecclesiam venitis. O sorores, quid est hoc ? Si in Ecclesia agerentur funeialia mortis patris vestri auL mariti, num cum pompa, fastu et gloria quasi ad nuptias invitatae accederetis? In Ecclesia autem semper recolitur memoria passionis Christi, sponsi animarum nostrarum, Patris nostri, Domini et Dei nostri. O sorores, Christus quaesivit salvare animas, vos autem damnatis? Si quis foderil cislernam, inquit Lex, el non operueril eam, el bos aul asinus alicuius inciderit in eam, dominus cislernae solvel prctium eius. ** Mulier autem dicitur cisterna in Divinis Litteris: Bibe aquam de cislerna tua et non bibat ex ea alius tecum. *? Operite, operite, sorores, cisternas facierum vestrarum velo honestatis et verecundiae, ut ostendatis vos pudicitiae summae esse cultrices. Si quis in convivio apponeret venenatas epulas, [reus] esset *? occisorum omnium qui veneno illo moriuntur. Vana pulcritudo venenum est animarum : Si quis viderit mulierem ad concupiscendum eam, iam moechalus es! eam in corde suo, *! iam peccatum in voluntate consummatum est, iam peperit mortem, ? iam damnatus est homo apud Deum. O sorores, vos vultis esse causa damnationis tot animarum Christi ? Vultis esse vulpes diaboli ? Samson ad comburendas segetes Philisthaeorum accepit multas vulpes et alligavit eis ignem ad caudas, sic sparsae per segetes, quae iam prope ad messem erant, omnes illae vulpes omnes segetes universamque messem combusserunt. * Mulieres sunt veluti vulpes, quae non habent boni aliud quam pellem. His vulpibus diabolus ignem alligat ad faciem, ignem utique libidinis et carnalis concupiscentiae. 67*) Constit. S. Pii V, Cum primum. Cf. Magnum Bullarium Rom., t. 2, pag. 192; Labbeus Sacrosancta Conc., t. 15, De Festis, cp. 2, col. 799-800. 68) Ex 21, 33-34. Vulg.: Si quis aperuerit cisternam ei [oderit . .. ceciderilque bos aut asinus in pretium iumentorum. 69) Prv 5, 15-17. Qui niderit, ctc. 72) Cf. Iuc 1, 15. eam. reddet dominus cisternae Gravissime delinquunt quae vanam pulcrítudinem ostentant, quia sic ad lascivinm alios alliciunt etinstrumenta diaboli fiunt ad perdendas animnas. Mulierum enim pulcritudine diabolus utitur ad excitandam concupiscentiam. Chananneam hanc imitari debent mulieres. Matres diligant filias suns non secundum carnem. scd secundum spiritum ensque Christo instanti oratione commendent ; nec extra domum vagentur, filinbus vigilantium subtrauhentes; Ah! sorores, per Deum vos rogo, ne velitis esse vulpes diaboli, sed oves Christi, agnae Christi, similes mulieri huic chananaeae, quae non perdidit sed salvavit animam filiae, non tradidit eam satanae sed Christo, cui eam commendavit instantissime, unde Christus merito matris liberat a diaboli vexatione filiam. VIII. O matres, o matres, diligite filias vestras, sed diligite non tantum secundum carnem, sed etiam secundum spiritum, non tantum secundum corpus, sed etiam secundum animam, secundum Deum, non secundum mundum. O quot matres dantes filiabus vanitatis pomparumque exempla, dant filiarum animas in manu daemonii! Tui muneris est, o mater, bene instituere filiam tum verbis tum exemplis. Quod si vides eam a daemonio vexatam, tentatam a diabolo de vanitatibus mundi, tunc debes tu ad Christum recurrere cum chananaea et perseverare in oratione, donec Christus te exaudiat et liberet filiam tuam a mala vexatione diaboli: Miserere mei, Domine fili David, filia mea male a daemonio vexatur. * Et perseverantia in oratione necessaria est; hinc Christus ait: Petite et accipielis, quaerite el invenielis, pulsate et aperietur vobis. Omnis enim qui petil accipit el qui quaerit invenit et pulsanti aperietur. ** Differt Deus nonnunquam gratiam, quam postulamus, concedere, ut eam multo ampliorem ac copiosiorem concedat, multiplicatis meritis multarum orationum. Sic tandem chananaeae ait: O mulier, magna est fides tua, fiat tibi sicul vis. Sic mater debet universam familiam suam Domino semper in sanctis orationibus commendare. Observandum etiam matribus est quod mulier'ista non fuit egressa e domo, nisi ob necessitatem et propter utilitatem salutemque filiae; et egressa ad Christum venit; non ad magas et ligaturas, non ad vanas superstitiones recurrit. Sic mulieribus extra necessitatem extra domum eundum minime est. Hinc enim multa mala oriuntur, cum filiae domi dimittuntur solae vel cum ancillis, quae saepe corruptae filias corrumpunt atque prostituunt, dum matres per civitatem gyrovagantur ex curiosa vanitate. Dina, filia Iacob, ob curiosam vanitatem corrupta fuit. ** Absque igitur magna necessitate vel utilitate matribus domo egrediendum non est. In necessitatibus autem et tribulationibus recurrendum est non ad vanas perniciosasque superstitiones, sed ad pias orationes, ad Ecclesiam, ad Deum, ad Christum, ad Sanctos et Sanctas eius, ut intercedant pro nobis, sicut hodie Apostoli intercesserunt pro chananaea dicentes: Dimille eam, quia clamat posl! nos. ?** In oratione autem necessaria est fides, spes, humilitas et perseverantia : fides, ut credamus Christum posse in omni tribulatione nostra nobis succurrere; spes, ut fiduciam habeamus eum ex bonitate et misericordia sua velle; humilitas, ut nos omni gratia Dei reputemus indignos; et perseverantia usque ad gratiae consecutionem. O quantum placet Deo talis oratio sic facta cum fide, spe, humilitate et persevcerantia ! Super omnia autem si sit facta cum caritate et magno amore, uti fuit haec oratio chananaeae; non enim dicebat: Miserere filiae meae, vel: Adiuva filiam meam, sed: Miserere mei... Domine, adiuva me. *8 Diligebat enim filiam vere ex corde sicut seipsam. Haec autem oratio placet Deo multo magis quam nobis suavissima harmonia eL. dulcissimus concentus cum omni genere musicorum, cuius suavitate delectati cupimus diu durare sonum tam amabilem, et si musici dono aliquo donandi sunt, differimus mittere donum ut longius sonent. Sic ob id differt Deus postulata concedere. Et etiam quia patientia in tribulationibus, spiritu contribulato et corde contrito nimium delectatur, ?? cum haec non reperiantur in paradiso. Sunt autem 9? bona valde pretiosa; unde, sicut nos pretiosis rebus novisque quae ex India veniunt, cum nunquam similia viderimus, eorum visu magnopere delectamur, sic Deus delectatur virtute patientiae singularis, corde contrito et humiliato spirituque contribulato. Delectabatur spiritu Christus videns hodie hanc mulierem tam bene orantem, sicut nimium delectantur parentes dum infantes, cum loqui incipiunt, bene aliquid proferunt, unde tandem prae cordis teneritudine eos amplexantur. etin necessitalibus ad Deum recurrant cum fide, spe, humilitzte et perseverantia; vnlde enim Dco placct. oratio sancta magno cum amore fucta, cum patientia el humilitate. Christus chananaeam hanc prius mortificat ut postea eam consoletur. In tribulatione ad Deum recurrendum est, sicut fecit chananaen, quae precibus suis Chrlistum flexit ut postulata concederet. IX. O mulier, magna es! fides iua. Iussit Dominus ut si quis alienigenam mulierem bello captam ducere in uxorem voluisset, prius tonderet capillos capitis illius et ungues vestibusque illius exueret, ac deinde illam desponsaret. ?' Sic agit hodie Christus cum chananaea: mortificat eam prius quam consoletur, quoniam vitiis omnibus spolianda anima est antequam Christo desponsetur. Facit hodie Christus chananaeam ex cane ovem Israel, imo filiam Dei, iuxta visionem Divi Petri, qua linteum de coelo vidit demitti plenum serpentibus ac omnibus immundis animalibus dictumque illi est: Surge... occide e! manduca, * quod signum erat conversionis Gentiiium ad fidem Christi, uti fuit conversio Cornelii centurionis. 9 Sed occidenda sunt vitia ut virtutes vivant. Dum tribulamur a Domino vel a diabolo Domini permissu, eundum nobis ad Christum est cum chananaea, faciendum nobis sicut fecit sapiens illa mulier videns obsessam civitatem Abela ab exercitu David, cum tamen Davidis regis esset civitas. ** Fecit hodie chananaea sicut mulier sunamitis : cum unicum filium suum mortuum vidit, abiit ad Eliseum, cuius meritis et virtute filium a Deo acceperat, abiit ad eum et procidit ad pedes eius flens et petens vitam mortuo filio. Quamvis autem miserit Eliseus Giezi servum suum cum baculo suo ad mortuum suscitandum, illa tamen pedes prophetae nunquam dimittere voluit, quousque ipsemet Eliseus abiret ad filium suscitandum. $5 Chananaea autem hodie unicam filiam habebat, non mortuam, sed male vivam, cuius vita erat perpetua mors, imo viva mors et vita peior quam mors. Accedit ad Christi pedes; Christus autem non mittit aliquem Apostolorum cum baculo et virga virtutis suae ad liberandam filiam a daemonio, sed virgam illam accipit, de qua scriptum est: Perculiel lerram virga oris sui, ** et hac virga duris verbis percutit chananaeam, veluti canem a se virga hac abicit; illa tamen nec sic percussa pedes Christi dimittit, sed magis magisque Christi pedes stringit, et tandem Christum precibus flectit ut postulata concedat: O mulier, magna est fides tua, [ial libi sicut vis. El sanaíla est filia eius in illa hora. ?** Sic aquae Mara dulces Rg 20, 14-22. 85) Cf. 4 Rg 4, 8-17. 86) Is 11, 4. 87) Mt 15, 28. factae sunt a Moyse sitienti populo, ?* sic petra virga linguae percussa dat aquas copiosas. ?? X. Miserere mei, Domine [ili David ; filia mea male a daemonio vexalur. Ad eiciendum daemonium a filia sua mulier ista recurrit ad mysticum David, qui sono suae citharae expellebat malum spiritum, quo Saul vexabatur ; ?** hinc ait: Miserere mei, Domine fili David. Et Christus quidem pulsans citharam sacratissimae humanitatis suae, quae spiritu divinitatis plena erat, eiecit hunc daemonem, qui chananaeae filiam vexabat: O mulier, magna est fides tua, fial libi sicul vis. El sanata esl [ilia eius in illa hora; exiit ad occultum Christi imperium malus spiritus, perfidus ille daemon, virtuti enim Christi diabolus resistere minime potest. Sed fide opus est: Magna esl fides lua. Magna est fides quoad obiectum, qui Deus est Christusque Deus et homo ; quoad subiectum : superior animae portio, haec chananaea est, inferior portio autem filia male a daemonio vexata ; tentavit enim serpens Evam non Adam, mulierem non virum. ?' Inferior appetitus servus est centurionis, qui saepe iacel... paralyticus el male lorquelur, ** sed centurio apex est mentis. Superior igitur portio animae magna est ratione divinae imaginis et similitudinis, quia etiam natura coelestis et angelica est, magna ratione actus, credidit enim Christum esse verum Messiam; qui filius David appellatur in Divinis Litteris, ?! credidit eum omni diabolica potestate esse superiorem, eum omnipotentem esse, omnia posse, scire et velle; magna ratione effectus, quia daemonem vicit expulitque a chananitidis filia. Magna res fides est, quae diabolum vincit, nec non et mundum: Ilaec est victoria quae vincit mundum : fides nostra ; * vincit et carnem, nam: Qui... sunt Christi, carnem suam crucifixerunt cum vitiis el concupiscenliis ; 55 hoc est quod mulier est a finibus mundi egressa, nam fines mundi sunt concupiscentia carnis... concupiscentia oculorum el superbia vilae. ?* Vincit fides diabolum, nam ait: Appropinquate Deo S8) Cf. Ex 15, 23-25. 89) Cf. ibid. 17, 5-6: Nm 290, 9-11. 90) Cf. 1 Hz 16, ?3. Lc 1, 26-33. 94) 1 Io 5, 4. 95) Gal 5, 24. 96) 1 Ivo 2, 16. Virtuti Chris! diabolus resisilere nequit, scd nd Christum acccdendum est mngna et viva fide, quae sola mundum et diabolum vinclt. Quia autem talis fides nobis deest, in tentationibus ad Deum non recurrimus. Differt Dcus nudire orntiones nostras ob culpas praeteritas, et ad augendum fidei meritum, ut scientes indignitatem nostram coram ipso humiliemur, el appropinquabil vobis, resistite . . . diabolo et [ugiet a vobis. ** Sed quomodo resistendum diabolo? Divus Petrus ait: Adversarius vester diabolus tanquam leo rugiens circuil quaerens quem devoret, cui resistile fortes in fide.** Et Apostolus ait sumendum scutum fidei, quo possimus omnia tela nequissimi ignea extinguere. 9? Sed cum nos fidem habeamus, quid est quod anima nostra saepe a daemonio male vexatur multis tentationibus malarum cogitationum et desideriorum ardoribusque carnalis concupiscentiae et mundanarum cupiditatum ? Profecto quia fidem habemus, sed non magnam et fortem nec vivam ; hinc non egredimur a mundi finibus, hinc in nostris necessitatibus et adversitatibus minime ad Deum recurrimus, orationi instantes et perseverantes humiliantesque animas nostras Deo. Ubi enim fides reperitur ceterarum virtutum munita praesidiis, omnia vincit tentamenta diaboli: O mulier, magna est fides iua, fial libi sicut vis. El sanata est filia eius in illa hora. Hinc Dominus ait quod omnia possibilia sunl credenti, et Paulus: Omnia possum in eo qui me confortat. t! XI. Sed si sic est, quidnam, quaeso, est quod fides, quamvis magna, non tamen nisi magna cum orationum instantia et perseverantia obtinet a Deo quod desiderat ? Chananaea enim magna cum fide praedita esset, non tamen nisi post multam instantiam et constantiam obtinuit quod volebat. Profecto quia priores culpae anteactae vitae ita merentur; hoc est quod ait: Non est bonum sumere panem filiorum ; et si nos saepe clamores Dei divinasque voces contempsimus, mirandum non est si aliquando differt Dominus audire clamores nostros. Aliquando differt Deus ad probandam fidem augendumque fidei meritum, ut tandem nos maxima repleat consolatione: O mulier, magna esl fides lua, fiat libi sicul vi., Quamvis etiam nonnunquam differt ut nostram cognoscamus humilitatem atque indignitatem sicque magis ac magis coram Deo humiliemur, quo magis ac magis exaltari mereamur ; sic chananaea cum suam — demonstrante Christo qui mentem illuminat, ut homo seipsum cognoscat, — indignitatem cognovisset canemque se esse confessa humiliter esset, a Christo exaltata fuit votique compos facta ; et quia orationis perseverantia nobis est summe utilis ac saepe multo utilior quam ea, quam cupimus ac petimus, gratia ; vel etiam ut cognoscamus gratiae, quam petimus, pretium ac valorem, quo eam acceptam cariorem habeamus ac teneamus. Nam pretiosum valde necesse est esse id quod optimus et liberalissimus mercator nonnisi magno pretio vendere vult. Multas autem gratias Deus Christo unigenito Filio suo carissimo vendidit pretic orationis, nam : Erat pernoctans in oratione Dei. '* Quid mirum igitur Si a nobis quoque requirat Deus perseverantiam orationis ? Sufficit ut tandcm audiamus : O mulier, magna est fides lua, fiat tibi sicul vis. Et si aliquando non exaudit, sicut nec Paulum ter rogantem ut discederet ab eo angelus satanae exaudivit, !??! hoc est quia saepe nescimus quid petamus ef utilius nobis est non consequi gratiam quam petimus. Sic enim Paulo Dominus respondit: Sufficit tibi gratia mea, nam virlus in infirmilalibus perficitur; !'"* duobus autem discipulis primatum in regno Christi petentibus respondit: Nescitis quid pelatis. *5 Si autem bona et utilia petimus, exaudit semper, nam inquit : Si... vos cum sitis mali, nostis bona data dare filiis vestris, quanto magis Paler vester coelestis dabit spiritum bonum petentibus se? ?* O nos felices, si semper spiritum bonum a Deo peteremus! II. ALIA HOMILIA Egressus Iesus secessit in partes Tyri et Sidonis. Et ecce mulier chananaea a [finibus illis cgressa clamabat dicens, ctc. ! I. Sicut Deus tentare voluit Abrahamum in Isaac dilectissimo eius filio ad probandam fidem ipsius eamque mundo manifestandam,* sic Christus probare voluit chananitidem — mulierem in eius perficitur. 103) Mc 10, 35-40. 108) Lc 11, 13. Vulg.: Pater vester dc coelo, etc. Coelestis lect. cod. et pretium ac valorem gratiae pctitae nügnoscamus; snepe ctiam non audit, quia petita utilia non sunt. Christus chananaeam pronat nd declurandam magnitudinem ipsius fidei, Christus pro salute unius filiae Cchananacue iter hodiernum agzressus est, ut ostenderet quod pro salute etiam unius animae passus fuisset, dilectissima filia ad probandam ac declarandam magnitudinem fidei ipsius, sicut etiam tentando Deus Abraham exaltavit — unde hebraice /710J? utrunque significat: et tentare et exaltare,*-— ita Christus tentando syrophoenissam hanc exaltavit. In sacrosancto autem hodierno Evangelio duo nobis videnda sunt : unum est, ostendere quomodo Deus tentat probatque fidelem animam et quomodo cum illa se gerit ; alterum, quomodo se gerere debeat fidelis anima cum a Deo tentatur. II. Quoad primum: Egressus es( Iesus in parles Tyri el Sidonis. Aggressus est hodie Dominus magnum iter, sed ad quid? Nihil aliud in hoc itinere Dominum fecisse legimus, praeter hoc unum tantum opus, quo ad instantiam chananitidis filiam ipsius a daemonum vexatione liberavit. 5 O rem admirabilem ! Pro salute unius tantum animae Christus magnum iter aggreditur. Sic pastor unam quaerit ovem quae perierat, sic mulier unam drachmam quaerit quam perdiderat.* Apostolus ait: In fide vivo Filii Dei, qui dilexit me el tradidit animam suam pro me.? Singulariter loquitur, quia pro salute unius tantum animae passus fuisset Christus; hoc est: Egressus est in partes Tyri, quod tribulatio interpretatur, ef Sidonis, quod est venatio; sicut enim cerva matutina, qui titulus est Psalmi 21, in quo Christi passio ad amussim describitur, * passus est Christus persecutionem a Iudaeis rabidis canibus. IZt sicut homo quilibet nil minus homo est nilque minus corpus et animam habet, nil minus integram naturam humanam, eo quod innumerabiles homines naturam eandem habeant, quam si ipse solus esset homo in mundo, sicut Adam, nec minus illuminatur a sole regiturque a coelo cum innumeris aliis, quam si solus esset, sic nil minus gaudet homo de beneficio passionis Christi eo quod pro omnibus passus sit Christus, quam si passus pro singulis esset. Egressus esl igitur Iesus, aggressus est iter pro salute unius animae, TT YT TT egressus esl ad liberandam a daemone filiam chananaeae; et tamen fingit se longius ire,? cum mulier ad eum clamat: Miserere mei, Domine fili David ... non respondil ei verbum ... Non sum missus nisi ad oves quae perierunt de domo Israel ... Non es! bonum sumere panem filiorum el miltere canibus.!? Hoc videtur esse proprium Dei: prius humiliat, deinde exaltat, prius affligit, deinde consolatur. In mundi creatione, post tenebras creavit lucem, " hominemque extra paradisum creavit et postea in paradisum adduxit. ? In mundo hoc hiems praccedit ver et aestas autumnum et post noctis obscuritatem sol clarum diem affert ; sic Deus prius electis suis dat amarum et postea dulcc. Cum eduxisset synagogam de Aegypto, transito mari Rubro, adduxit eam ad aquas Mara amarissimas ; sed postea aquas illas dulcoravit, !? postea duxit populum ad dulces aquas Elim,!* postea manna eis dedit!5 idemque populus Dei post longam peregrinationem in dcserto pervenit ad terram promissionis lacte et melle fluentem. !$ Iacob prius pugnam passus fuit ab angelo, deinde benedictionem accepit ;!? David post multas tribulationes et persecutiones pervenit ad israelitici regni coronam ;! Christus ipse per passionem crucis pervenit ad gloriam regni sui: Oportuit pali Chrislum et ila intrare in gloriam suam.!? Sic chananaea hodie prius gustat fellis amaritudinem et postea mellis dulcedinem. Samson in ore leonis, quem pugnando occiderat, invenit favum mellis, hinc ait: De forti egressa esl dulcedo.?? Sic vitis prius facit uvam acerbam et postea dulcem, et ficus ante maturitatem insuaves sunt valde, post plenam vero maturitatem dulcissimae sunt. Sic Deus populo suo post ardentissimam sitim de petra durissima eduxit flumen aquarum?! et Samsoni ex maxilla asini, qua mille Philisthaeos occiderat, eduxit aquam ad extinguendum mortalis sitis ardorem.?? Isaias, Dei nuntius, Ezechiae regi prius mortem, deinde vitam nuntiavit ulcusque sanavit. ?3 Paulum Christus prius prostravit et excaecavit, postea illuminavit et erexit?^! in coelumque usque exaltavit.?*5 Deus prius afflixit Iob 16, 13-15. 16) Cf. Ios 4,1 sqq. 17) Cf. Gn 32, 24-29. 18) Cf. 1 Bg 18, 1 sqq.; 2 Rg 3, 1 sqq. 19) Lc 24, 26. 20) Idc 14, 5-14. 21) CI. Ex 17, 5-6; Nm 20, 8-11. 22) Cf. Ide 15, 14 sqq. 23) Cf. 1 Rg 20, 1-7; 1s 38, 1-21. Hoc proprium Dei cst: prius humt!- liare, dcinde exaltare, sicut. cernitur in multis factis Antl- - quae Legis, et hodie In muliere chananaca. Cum tribulatione uliqun angustiamur, videndum nobis est an causam irae Deo dederimus, peccata enim sunt causae polissimae tribulntionum, et postea consolatus fuit ;?$ Moysen prius humiliavit ex magno principe in Pharaonis palatio faciens pastorem ovium in terra Madian, deinde exaltavit faciens eum ex pastore ovium pastorem hominum totiusque israelitici populi ducem principemque constituens.?? Ioseph ile patriarcha sanctissimus prius afflictus mille modis fuit, a fratribus odio habitus venditusque Ismaelitis vilissimo pretio, ?* deinde in Aegypto ob falsascalumnias dominaesuaein carcerem coniectus ; ?9 sed postea super universam Aegyptum gloriosissime exaltatus fuit. 939 Sic Deus electos suos prius humiliat, deinde exaltat, prius affligit, deinde consolatur, prius mortificat, postea vivificat : Secundum numerum dolorum meorum in corde meo consolationes tuae [aetificaverunt animam meam ; ?! Sicul abundant passiones Chrisli in nobis, ila el per Christum... consolatio nosira.3? Sic chananaea, post magnam afflictionem, consolationem accepit a Christo: O mulier, magna est fides lua, fial libi, etc. III. Nunc autem videndum nobis est quomodo anima tentata a Deo se gerere debeat, ut tandem mereatur consequi gratiam divinae consolationis. Chananaea quidem in tribulatione posita, eo quod filia eius male a daemonio vexaretur, audita fama miraculorum Christi, a finibus Tyri et Sidonis egressa venit ad Christum. Oportet egredi a finibus pristinae conversationis et mundanae vitae, ut ad Deum accedamus. Cum tribulatione aliqua angustiamur, videndum nobis est ne causam Deo dederimus indignationis et irae, nam peccata sunt potissimae Lribulationum causae, nam, ut plurimum, « nulla nocet adversitas si nulla dominetur iniquitas ».33 Faciendum nobis est sicut fecit sapiens illa mulier civitatis Abela, quae videns civitatem ab exercitu David circumdatam atque obsessam militesque conantes ad eam oppugnandam et demoliendos muros, mirata valde clamavit ad Ioab ducem generalem exercitus: Quare praecipitas hereditatem Israel? Tu quaeris subvertere civitatem et everlere matrem in Israel. Cui Ioab respondit : Absit, absit hoc a me, non praecipilo multitudinem, etc. 32) 2 Cor 1, 5. 33) Cf. S. Gregorius M. Liber Sacramentorum, (P. L. 78, 57); Missale Ram. Feria Sexla post Cineres, Orat. super populum, neque demolior. Non sic se habel res, sed homo de monte Ephraim, Seba, filius Bochri cognomine, levavil manum suam conira regem | David ; iradile illum solum el recedemus a vobis. ?* (uo audito, sapiens mulier civitati suasit ut inimicus ille regis occideretur caputque illius amputatum per murum civitatis proiceretur ad Ioab; quod mox ut factum fuit, soluta fuit obsidio, abiit exercitus et civitas remansit. salva et libera. ?5 Sic cum nos tribulationum exercitu cingimur, videndum est ne intra nos inimicum Dei receperimus, ne aliquod peccatum commiserimus. Examinemus coram Deo conscientias nostras ; si quid autem reperimus, amputemus caput illius gladio igneo atque versatili 35* cordialis contritionis et proiciamus extra civitatem ad Ioab per sacramentalem Confessionem vitamque nostram emendemus ; quod sic a tribulatione liberi erimus. Hoc est quod chananaea a finibus Tyri et Sidonis, a finibus Chananaeorum egressa fuit. IV. Ecce mulier. Res plane nova ut mulier mundanas consuetudines et vanitates moresque saeculi relinquat : Ecce mulier chananaea a finibus illis egressa, non a fine, sed a finibus, quia omnia vitia et peccata relinquere oportet. Hoc est quod iudaeus prohibetur ne quid immundum comedat aut tangat, ?* nazaraeus ne bibat omne quod inebriare potest, nec quicquam de vite comedat;?" hoc est quod Saul praecipitur omnes Amalecitas cum omnibus rebus suis perdere, 3? et Hebraei prohibiti sunt ne de lericho anathemate quicquam acciperent.?? Sic accedentem ad Christum omnia superioris vitae mundanaeque conversationis vitia relinquere oportet. A finibus illis egressa. Sicut Abigail prudens et sapiens mulier irato Davidi obviam venit eumque verbis et muneribus adeo placavit, ut eius amore captus David eam in uxorem acceperit, *? sic hodie accidit chananaeae; Christo enim per fidem desponsata est postquam eum precibus suis placavit. Nec tantum a /[inibus... egressa est, sed etiam clamavit ad Dominum : Miserere mei, Domine fili David, filia mea male a daemonio vexalur.*! In tribulatione inverso affert hos vrr. 35) Cf. Ibid. vr. 22. 35*) Cf. Gn 3, 24. 36) Ct. Lv 11, 1 sqq.; Dt 14, 3-21. 37) Cf. Nm 6, 1-4. 38) Cf. 1 Rg 15, 2-3. et si aliquod peccntum invenerimus, id per poenitenliam auferre debemus; prius enim relinquenda sunt omnia vitia et peceatn, et postea nd Deum necedendum magna cum fide. posita recurrit non ad idola, ut Ochozias infirmus ad Beelzebub deum Accaron ac si non fuisset Deus in Israel, ut Elias ait, ?? sed ad Deum vivum verumque ; non ad mulierem pythonissam, sicut Saul, *?* non ad malas damnatasque artes, ad magos magasque, ad alligaturas ct imposturas, sed ad Christum recurrit, ad orationis praesidium magna cum fide; Christum enim credebat tanquam verum Messiam divinumque mundi Salvatorem ac verum Deum posse quaecunque vellet. Hinc solum precatur ut misereri velit, divinam misericordiam implorat, sciens nil posse ex meritis a divina iustitia obtinere. Adhuc vero patientia et longanimitate in oratione opus est Inoratlonepa- Inultaque perseverantia. Nam chananaea oravit primo et Christus lienter et hu- . . . . " miter perse. 71071. respondit ci verbum ; oravit secundo et cum obiurgatione repulsa verando. fuit: Non est bonum sumere panem filiorum el miltere canibus ; sed aequo animo perseverans obtinet quicquid vult, Cum tertio orat: Eliam, Domine, nam el catelli edunt de micis, quae cadunl de mensa dominorum suorum, * humilitas chananaeae vicit Christum; hinc hu- ! miliatam exaltat: O mulier, magna est fides lua. Cum igitur a Deo tentamur, his nobis virtutibus opus est: His conditio. emendatione vitae, orationis instantia et perseverantia, patientia et Pus an^ humilitate, his enim virtutibus comitata magna fides est et apud comequitu. Deum omnia potest, et ob has virtutes laudat Christus chananitidis fidem : O mulier, magna est fides tua, fiat tibi sicut vis. *5 V. Sed quidnam, quaeso, est? Modo dixerat Dominus: Non Ostenditetiam. &SÍ bonum sumere panem filiorum el mitlere canibus, et modo concedit hodie Chri- . . : H : : evenisse Cani filiorum panem ? Si non est bonum, quomodo facit Christus id stus se venisse st Gentilis" quod nequam est? Sed venerat Christus ut immundos canes Gengratin sua ad veram fidem. tilium gratia sua converteret in oves Israel et filios Dei ; fides enim converteret, 4 : " » J . , viva hominem Dei filium efficit. Hoc est quod legimus in Actibus Apostolorum *in conversione Cornelii centurionis, qui gentilis erat, quod Petrus dum oraret factus in extasi, vidit aperto coelo descendere linteum plenum serpentibus aliisque immundis animalibus dictumque est ei: Surge, Pelre, occide el manduca ; ** iterumque receptum est vas in coelum. Immunda enim illa animalia Gentiles designabant, qui, suscepta fide, munda sunt facta ex immundis; hinc Petro dicitur: Quod Deus purificavil lu commune ne dizeris.*" Quod autem lege vetitum est, ne immunda animalia comederentur ab Hebraeis, mysterium erat, quod Lex Moysi populusque hebraicus nequaquam conversurus erai paganismum ad cultum Dei, sed quod fidei Christi et Evangelio hoc asservabatur. Chananaea igitur, suscepta Christi fide, facta est ex cane ovis Israel et filia Dei. Et praeterea hoc est quod apud Ezechielem legimus: Etiam si... dixero impio: Morte morieris, et conversus impius ab impietate sua... fecerit iudicium el iusliliam ... vita vivel el non morietur. ** Sic Deus per Isaiam Ezechiae regi dixerat: Dispone domui tuae, quia morieris lu et non vives ; postea tamen, mutata sententia, vitam ei tribuit quindecim annorum.1? Sic hodie ait: Non est bonum, deinde concedit, quia prius non merebatur, postea meruit: O mulier, magna est fides lua, fiat tibi sicul vis. | VI. Egressus est lesus et egressa est mulier, sed prior egressus causa est secundi; sicut nativitas Christi causa est regenerationis, mors Christi causa mortis peccati, resurrectio Christi causa vitae aeternae; sic egressus Christi causa est nostri egressus e mundo ad Deum. Fines autem mundi sunt bona honorabilia, delectabilia et honesta. Ut autem haec relinquamus et ad Deum diligendum super omnia accedamus, Christus in causa est. Ipse enim veluti magnes est, nos ferrum ; trahit magnes ferrum, sic Christus chananaeam traxit. Egressus Yesus et egressa mulier; ut Christus ingressus est in partes Tyri el Sidonis, tunc mulier a [finibus illis egressa 5*9 est. Si Moyses non fuisset ingressus in Aegvptum, nunquam inde egressa fuissel synagoga: Nemo venit ad mc, nisi Pater qui misil me traxeril eum. 9! Venit igitur hodie chananaea ad Christum, sed tracta a Deo, qui trahit funiculis caritatis, ? trahit sicut amatum et desideratum. VI. Non respondit ei verbum, Hodie ablactare videtur Christus chananaeam. Sicut autem Abraham diem festum celebravit mahos vrr. 49) 38, 1-5. 50) Ms.: Egressus. 51) lo 6, 44. Vulg.: Nemo potesi ucnire, ctc. 52) Cf. Os 11, 4. quod Moyses facere non poterat. Per Christum ad Deum nccedimus. In hodierno Evangelio ostenditur etiam admirabilis processus grntinc quae ex nnima infideli ovem Dei facit. Semel nutem nccepta gratin, servanda est bene vivendo, ne rursus nd peccatum revertentes de domo Dei eiclamur. gnumque fecit convivium in die quo Isaac ablactatus fuit, 5 non in die quo natus, sic hodie Christus, cum amaritudine ablactasset chananaeam, postea laetatur: O mulier, magna est fides tua, fial libi sicut vis. Hoc est quod apud Isaiam legimus: Quem docebit scientiam el quem intelligere faciet auditum ? Ablactatos a lacle, avulsos ab uberibus. * Hinc hodie Christus ablactare voluit chananaeam, ut altiora fidei mysteria intelligeret. Infantibus quidem lacte opus est, non solido cibo; perfectorum autem solidus est cibus. Christus autem chananaeam perficere voluit. Despicit primo Christus chananaeam, quasi non esset ovis domus Israel, 55 sed haedus aut capra, quae in die iudicii statuenda esset ad sinistram Christi ; 5* despicit ac si canis esset, non filia Dei: Non est bonum sumere panem filiorum et mittere canibus. Omnes homines vel canes sunt vel filii Dei, vel oves pascuae ** Dei vel caprae gregis satanae. Considerandum igitur nobis est, fratres, ne forte canes simus, non filii Dei ; nam de christiano, qui post acceptam in Baptismo Spiritus Sancti gratiam, male vivit, inquit Divus Petrus: Canis rursus ad .. . vomilum, el : sus lota in volutabro luti. 55 Quandiu autem canes fuerimus ad peccatorum vomitum revertentes, nunquam digni erimus gratia Dei, nam : Non est bonum sumere panem filiorum el miltere canibus. Christianus qui post confessionem rursus ad ea peccata revertitur, quae prius confessus fuerat, canis est ad vomitum rediens. O quot canes, o quot canes in Ecclesia Dei, fratres mei! Sed scriptum est : Foras canes, foras canes. 59" Non vult Deus in paradiso canes, sed filios. Nunc vide, frater, quid esse velis: canis an filius Dei. Est autem canis animal iracundum, invidum, mordax, vorax, nunquam saturum;*?si quid boni habet est quod dominum suum agnoscit, ei servit, ei fidelis est; sus autem minime. Hinc Divus Petrus peccatorem non tantum canem, sed etiam suem appellat: Canis rursus ad... vomitum, eL: sus lola in volulabro luti. Ad quid lavetur sus, si statim ad volutabrum luti revertitur ? Et tu ad quid confiteris, si statim ad eadem peccata reverteris ? etc. 59) Apc 22, 15. Vulg.: Foríst canes. 60) Ms.: Satur. DOMINICAE PBIMAE QUADRAGESIMAE 385 XIII. Et ecce mulier chananaea a finibus illis egressa. Non exigit a nobis Dominus ut temporalia bona omnino relinquamus, diviti enim illi dixit: Si vis perfeclus esse, vade, vende omnia et da pauperibus ; ** sed requirit ne finem nostrum in terrenis bonis statuamus. Aliquis enim statuit finem suum in divitiis, alius in voluptatibus, alius in honoribus ; hi, ut plurimum, sunt mundi fines: Sed a finibus egressa chananaea venit ad Christum. ; Sicut faber ferrarius aquam, quae suapte natura ignem extinguit, aspergendo super ignem magis magisque accendit, sic Christus hodie repulsis quibusdam magis accendit ignem caritatis et magnae fidei in corde chananitidis: Eliam, Domine. Postquam mulier canem se esse confessa est, immundum animal, consecuta est optatissimam gratiam, quia ad Spiritus Sancti gratiam consequendam necessaria est peccati cognitio, odium et confessio : Humilibus ... dal gratiam ; € Qui se humiliat, exaltabitur. ** Fiumiles spiritu salvabuntur ; ** humilem sequitur gloria; ?* oratio humilis a Deo impetrat et obtinet omnia, 6€ I. ALIA HOMILIA Egressus est Iesus... in partes Tyri et Sidonis. E! ecce mulier ... a finibus illis egressa clamabat dicens ...: Miserere mci, ctc. ! I. In sacrosancto isto Evangelio duo nobis videnda sunt : primum quid significet istud egressus est Iesus, et secundum quid el ecce mulier... a finibus illis egressa, hi enim sunt veluti cardines totius hodierni Evangelii. Egressus est Iesus, hoc nobis considerandum prius est. Elias egressus in fines Sidonis a vidua sareptana susceptus fuit hospitio sustentatusque, cuius tandem filium magno miraculo suscitavit.? Sic hodie Christus per fidem hospitio receptus est in Non exigit Deus ut bona mundi omnino relinquantur, sed ne in illis finis ultimus statuatur. Fictis repulsis Christus caritatem, fidem et humilitatem mngis probat ut exaltet. Considerandum est quid significent egressus Christi et egressus chananaeae. Christus in mundum -venit ad nos Ilberandos de potestate diaholi, ideo suscepit mala nostrn pocnae, non culpae, ut gratinm $uam ad saJutem consequendam nobis confcrret. corde huius mulieris: Habitare Chrislum per fidem in cordibus vesiris; 3 O mulier, magna est fides lua, fial tibi sicut vis. * Sic magno miraculo unicam eius filiam liberat a daemonio, a quo male vexabatur. 5 II. Egressus est in parles Tyri et Sidonis. Omnia sunt mysteria : egressus, partes, Tyrus, Sidon. Sidon enim venatio est; Tyrus, hebraice TV. angustia, afflictio, obsessio; venatio autem idem ac piscatio est : Faciam vos fieri piscalores hominum. * Ad hoc egressus est in parles Tyri el Sidonis Christus, ad patiendum pro salute animarum, ad liberandum nos de potestate diaboli, sicut hodie liberavit filiam chananitidis. Egressus est in partes Tyri. Non omnia mala nostra suscepit Christus, sed partes malorum. Sunt mala temporalia et mala aeterna, sunt mala poenae et mala culpae, mala corporalia et mala spiritualia, uti sunt vitia. Suscepit Christus mala corporalia, temporalia, mala poenarum, non culparum, non spiritualia aut aeterna mala. Egressus est non ad suscipienda bona, sed mala nostra, ideo in partes Tyri ; egressus est ad utilitatem non suam, quia bonorum nostrorum non indiget, * est Deus "V. ?* sibi sufficiens, sed ad utilitatem nostram, ad salvandas ores quae perierunt domus Israel,?? ad dandum panem filis; egressus est pro salute electorum Dei: Ut filios Dei, qui eranl dispersi, congregaret in unum ; ? electos enim vocat filios Dei et oves domus Israel, nam: Siatuel ... oves a dextris, 3 seipsum autem vocat pastorem missum ad salvandas oves eripiendasque de faucibus leonis, 4 sicut David agebat, 15 et patrem : Non esl bonum sumere panem filiorum ; !* gratiam vero, per quam veluti per scalam ascendunt electi in coelum, vocat salutem : Non sum missus nisi ad oves quae perieruni domus Israel !? salvandas, et panem : Sumere panem filiorum, ad denotandam eius necessitatem. Panis enim ad vitam summe necessarius est, hinc Christus ait: Beali qui esuriunl el siliunl iustitiam ; 1? iustitia enim cibus et potus est dans vitam aeternam, quae est electorum hereditas finisque divinae praedestinationis, nam : Si... filii, el heredes : heredes quidem Dei, coheredes aulem Chrisli. *? Sed quid est quod Christus prius dicit: Non est bonum sumere panem filiorum el millere canibus,?* et postea dat panem hunc? Profecto hoc est quod per Ezechielem Dominus ait: Etiamsi dixero impio: Morte morieris, conversus autem impius ab impietate sua... fecerit iudicium el iustitiam... vila vivel el non morielur.? Sic enim Deus vult omnes homines salvos fieri ?? et neminem vult perire. ? Hinc Christus cupidus salutis nostrae egressus est in parles Tyri el Sidonis ; egressus est ad multa patiendum et venandum animas. Quis venator non cupit feras invenire et capere ? Quis piscator non multos pisces sagena et retibus comprehendere ? Sic Christus maximo flagrat ardetque desiderio salutis animarum ; hine hodie ad venandum egreditur et praedam capit. III. Egressus est lesus et egressa est mulier. Veluti coelum universum super duos polos et cardines mundi consistit et in gyrum agitur, sic hodierno Evangelio duo haec verba: egressus et egressa, veluti poli et cardines sunt. Ut,fiat matrimonium .necesse est ut egrediatur sponsus de cubili suo el sponsa de lhalamo suo.?* Desponsabo le mihi in fide.?* Sponsa egreditur obviam sponso. Videndum autem nobis est unde.egressus sit Christus, quo sit egressus et ad quid ; similiter unde egressa sit mulier, quo et qua ratione vel causa mota. Sicut autem ad procreandam sobolem necessarius est congressus viri et mulieris, ita tamen ut ille potens sit ad generandum et ista apta ad concipiendum; ita ad iustificandam animam et concipiendum Spiritum Sanctum divinumque amorem, necessarius est iste congressus Christi et animae rationalis. Egressus est. lesus potens et volens, et egressa est mulier apta et disposita ad divinum hunc partum concipiendum. Ut fiat statua artifice opus est et materia: lapis vellignum. Egressus est: ecce artifex, statuarius, sculptor; el ecce mulier ... a finibus... egressa : haec est materia, lignum et lapis, unde iudicium, etc. Ordine inverso affert hos vrr. 22) 1 Tim 2, 4. Vulg.: Omnes homines vult, etc. 23) Cf. 2 Petr 3, 9. 24) loel 2, 16. 25) Os 2, 20. Vulg.: Sponsabo, etc. Ad multa patiendum venit, quia vult omnes salvare. In hoc occursu Christi et chananaeae ostenditur ndmirabills processus gratiae in conversione nnimae. Christus mira arte eflecit vivum Sanctae Ecclesiae simulacrum. Mulier enim haec magna fide praedita Sanctam designat Ecclesiam ex Gentibus conversam. Fit autem ex lapide statua tunsionibus ictibusque, malleo opus est et scalpris; sic Christus hodie dure prius tractare videtur chananitidem hanc. Sed artifex, perfecta statua, laetatur; sic Christus, cum animam mulieris huius virtutibus perfecisset, vitiis omnibus ablatis, laetatus est: O mulier, magna est fides tua, fiat tibi sicut vis. IV. O mulier, magna est fides tua, fial tibi sicut vis. Sicut Deus, cum de ftenebris fecisset lumen splendescere, ** laudavit lucem quam UM fecerat,?? ita hodie Christus, cum post tenebras infidelitatis lucem mulleem — fidei et virtutis creasset in corde mulieris huius, laudat eam, et sic OR Me chananaea post tenebras lucem vidit, post noctem obscuram claris- 1121. — simum diem, post tenebras tribulationis luce fruitur divinae consolationis. Laudat Christus et honorat mulierem hanc, sicut Deus in opere tum creationis tum etiam recreationis femineum sexum magno honore affecit; nam Evam una cum Adamo principem mundi constituit dicens : Dominamini piscibus maris el volatilibus coeli et besliis universaeque lerrae.?* Si ad imaginem et similitudinem Dei creatus fuit vir, similiter mulier ;?? si manu Dei vir, manu Dei muFemineum lier, imo ex nobiliori materia, nobiliori loco et nobiliori tempore. M ummopere Vir formatus fuit ex terra, ex luto, mulier autem ex carne et osse summopere honoravit !n &ostae Adami: Hoc nunc os ex ossibus meis el caro de carne mea ; *? mundi creatione, — pobilior autem materia est caro quam terra. Nobiliori loco, quoniam vir formatus fuit in terra extra paradisum, mulier autem in paradiso, posteaquam tulit... Dominus... hominem el posuit eum in paradiso voluptatis dixitque: Non est bonum hominem esse solum, faciam ei adiulorium simile sibi,?! ita ut alterum se coram se habeat, veluti si seipsum ante se videret in magno speculo. Nobiliori etiam tempore, nam homo, idest vir, sexto die formatus fuit, ? mulier autem septimo creata videtur, cum Divina Scriptura dicat quod septimo vrr. 29) Cf. ibid. vr. 27. 30) Ibid. 2, 23. 31) Ibid. vrr. 15-18. Vulg.: Faciamus el, etc. 32) Cf. ibid. 1, 27. 33) Cf. supra, pau. 368, not. 54 primae homiliae huius Feriae. die complevit Deus opus creationis. ?* Si septimo die complevit, ergo aliquid fecit die septimo, opus aliquod operatus fuit, quod fuerit ultimum opus Dei ; ultimum autem opus Dei mulier est. Septimo ergo die creata est ; septimus autem dies ceteris multo nobilior est, quoniam benedixit Deus diei seplimo el sanclificavil illum. 35 'Sic Deus in mundi creatione femineum sexum magno honore affecit; multo autem maiori in recreatione. Cum enim disposuisset ut unigenitus Filius suus humanaretur et potuisset novum hominem formare sicut creavit primum hominem, noluit tamen, sed voluit ut in muliere incarnaretur, ut filius esset mulieris, ut mulier esset Mater Dei. Summum hunc infinitumque honorem tribuere voluit femineo sexui, ut mulier esset sponsa Dei, regina mundi, domina Angelorum, imperatrix paradisi, princeps gloriosissima totius universi. Sic semper honoravit Deus sexum femineum. Si spiritum propheticum dedit multis viris, dedit etiam multis mulieribus ; si multos sanctificavit et glorificavit in coelo viros, multas etiam sanctificavit et glorificavit mulieres. V. Et profecto magnum Dei donum est mulier, quod illis verbis insinuat Divina Scriptura : Non est bonum hominem esse solum, faciam ei adiulorium simile sibi ; donum utile, quia adiulorium, donum delectabile, quia simile, donum honorabile, quia faciam, opus est manuum Dei et opus valde nobile, unde hebraice dicitur PUN, ?9 v quasi ignea. Ignis enim nobilissimum est elementum, semper ad coelestia tendens et volans; sic mulier veluti ignea creata fuit, ut nobilibus cogitationibus et desideriis flammisque divini amoris semper caelestia peteret expeteretque. Magnum donum est mulier, quoniam ipsa est fons vitae nostrae. Hinc prima mulier vocata fuit Eva, hebraice mn. quod est vifa, eo quod maler essel cunctorum vivenlium ; ** ipsa dat vitam, ipsa conservat, nutrit et fovet ex visceribus suis. Ipsa etiam prima est domus et habitatio hominis ; hinc eius formatio dicitur aedificatio, quod aedificavit... Deus... mulierem, * quoniam mulier prima est domus hominis, in qua per 2, 22-23. Ms.: UN. 37) Ms.: Havah. 38) Gn 3, 20. 39) Ibid. 2, 22. sed multo magis in mundlt recreatione per Verbi incarnationem, Mulier magnum Dci donum est quoad hominis procreatianem et nssistentliam materialem, novem menses habitat. Magnum donum est, quoniam servit homini perpetuo, diu noctuque, sano, infirmo, praesenti, absenti, in oeconomia et cura familiari domus ; servit autem fidelissime et magno cum amore ex toto corde et vix reperiri potest strictior, verior eL fidelior amicitia quam inter virum et mulierem. Quod si magnum donum Dei est quoad corpus, multo maius *t ctiam. est quoad virtutes animi. Potens est mulier apud homines pulcriaiitntiin tudine et gratia corporali, sed multo potentior apud Deum pulcri- "PU": tudine et gratia spirituali. Fuit mulier hodierna potens cum Christo, sicut Iacob potens cum Deo et praevaluit. 19 Sic*! accidit, o homo, ut propter preces uxoris aut matris tuae Deus te a multis periculis liberet animae et corporis, sicut ad preces sororum Lazarum suscitavit; *' saepe domum tuam a tribulatione liberat ob preces mulieris, sicut hodie accidit, sicut etiam Abigail suis precibus et mu- »reibus — neribus ad David universam domum viri sui Nabal ab exterminio tie virtue. liberavit. Preces item sanctae mulieris ad Deum multa cum piemulier virtuo- :a mula bo tate factae pro filiis, multum valent multaque bona filiis impoetrant, na a Deo conedic De. sicut Bethsabee fuit, quae suis precibus Salomoni filio regnum imsdác. petravit, ^ et Rebecca fuit in causa ut Iacob divinam benedictionem, quae tanquam ingens thesaurus omnium bonorum habebatur, a patre acciperet; ipsa enim illum induit vestibus Esau fratris eius maioris, optimis vestibus simillimumque illi pellibus adhibitis effecit. *5 Sic saepe sancta mulier filium sanctis habitibus virtutum oi nat, ut Christo similis factus divinam gratiam mereatur. " Magnum igitur Dei donum est, quod multas maximasque ac Sed magnum ViX explicabiles affert homini utilitates et delectationes. Sed, proh tle etiam po. dolor! magnum hoc Dei donum convertit homo in magnum damnum nm et, cum dederit Deus hunc ignem homini ut eo uteretur pro salutari calore, abutitur ipse in perniciem suam, ut hoc igne comburatur. Mulier facta est ob peccatum ignis, quo totus flagrat ardetque et incenditur mundus ardore libidinis, quoniam suasu antiqui serpentis comedere voluit de vetito ligno... scientiae boni el mali.** Primam mulierem Evam legimus prius sanctam factam a Deo, deinde pecca- 3-34. 44) Cf. 3 Rg 1, 15-50. 45) Cf. Gn 27, 6-29. 46) Cf..ibid. 2, 17; 3, 1 sqq. tricem arte et fraudibus diaboli factam. Hodiernam autem hanc mulierem prius peccatricem chananaeam ex maledicto semine Chanaan, *? postea vero ex Christi gratia sanctam, laude et honore dignam ; prius canis erat, sed mirabili metamorphosi facta est ex cane ovis Israel et filia Dei : O, mulier, magna est fides lua, fiat libi sicut vis. Non dicitur amplius chananaea, sicut prius: Ecce mulier chananaea, sed tantum mulier remanet post iustificationem et sanctificationem, natura, sed sine culpa: Mulier, magna est [ides tua. Omnis mulier, quae in mundo est, in alterutro duorum horum statuum ut inveniatur necesse est: ut vel sit chananaea vel christiana, vel canis vel ovis Israel, vel filia Dei vel filia satanae servaque peccati, vel intra fines Tyri el Sidonis vel a [finibus illis egressa per Christi gratiam, cuius anima vel male a daemonio vexalur ** vel liberata a Christo est factaque ex daemonum domicilio templum Spiritus Sancti. Mulier haec prius reprehensa a Christo fuit tanquam chananaea, postea laudata tanquam christiana ; prius audivit: Non esl bonum sumere panem filiorum et mitlere canibus, deinde: O mulier, magna esl fides lua. Arguitur tanquam chananaea, infelix peccatrix, Chananaea idem est hebraice ac mercatrix vel humilis, idest vilis et confusibilis. Omnis mulier, quae mercatrix est et vilis animo, cogitatione, desiderio, terrena tantum appetens, quae sic vivit quasi gentilis esset, quae syrophoenissa genere est, trahens ruborem?*? et verecundiam, unde confusione et vituperio digna est, in primo statu posita est. VI. O mulier, magna est fides lua. Facta est chananaea hodie sponsa Christi : Desponsabo le mihi in fide, in iuslilia... misericordia el... miseralionibus. 5^ Sed observare voluit in hoc sponsalitio Christus quod in lege Moysi scriptum est, ut si vir hebraeus mulierem bello captam ducere vellet in uxorem eius amore captus, raderet eius caesariem comamque et ungues eius praecideret exueretque vestimentis suis et eam per mensem lugere sineret patrem et matrem suam, ut post luctum veniret ad gaudia nuptiarum. *' Sic Christus prius expoliavit chananaeam habitibus superioris vilae, quam in gentilismo $0) Os 2, 19-20. Vulg.: Sponsabo te, elc. 51) Cf. Dt 21, 11-13. Mulier vere christiana maximo honore digna fit, sicut chananaea post conversionem, Secus autem maximo digna fit vituperio. Chananaea per renovationem vitae facta est sponsa Christi; tales etiam debent — esse mulieres christianae ut Christo Placeant. Multis causis conditio mulierum melior est conditione virorum. Iuvenes multeres magis tentantur a satana, duxerat, superfluasque cogitationes a mente et operationes superfluas vitiosasque a manibus amputavit, et post afflictionem amplissime consolatus fuit. Sic, o mulieres, si qua voluerit vere secundum spiritum sponsa Christi esse, indui necesse est novum hominem, veteri exuto. 5$ Christus non potest non odio habere vitia mundi et carnis. O mulier, magna esl fides tua. Commendat Christus hanc mulierem ob virtutem, nam: Fallax gratia et vana esl pulcritudo ; mulier timens Deam ipsa laudabitur. * Multas gratias habere agereque Deo debent mulieres ob muliebrem sexum. Quidam philosophus gratias agebat Deo co quod natus esset homo non bestia, mas non femina, graecus non barbarus; 54 sed vos gratias debetis agere Deo quod mulieres vos fecit, non viros, nam vos facilius salvari potestis quam viri. Si enim ad salutem fides necessaria est et valde efficax, vos fecit Deus multo magis dispositas ad fidem multoque faciliores ad credendum quam viros, et viri multo maioribus periculis tum animae tum corporis expositi sunt quam vos; nam vos veluti naves estis, quae iugiter manent in portu, viri autem naves alta maria mille periculis plena navigare coguntur. Quare existimo quod multo plures feminae salvantur quam viri, nam etsi a diluvio tot feminae quot viri salvati fuerunt, 55 ab incendio tamen Pentapolis unus salvatus fuit vir, sed mulieres duae, et facile etiam uxor Loth salvata fuisset, sed quoniam retro aspexit, conversa fuit in statuam salis. ** Chananaea autem in sapidissimum sapientiae verae salem conversa est. VII. Miserere mihi, Domine fili David, filia mea male a daemonio veratur. ?* Duae mulieres hic nobis proponuntur: mater et filia ; illa mulier iam grandaevae et maturae aetatis, ista iuvenis et florenti aetate. Vexatur autem a daemonio non mater sed filia, non vetula sed iuvenis: Filia mea male a daemonio vexatur. Iuvenis mulier est quae tentatur a diabolo et vehementer tentatur, quoniam mulier iuvenis aptissimum diaboli instrumentum est ad pertrahendas animas in gehennam ; sic enim: Videntes filii Dei filias hominum quod essenl pulcrae, acceperunl sibi... ex omnibus quas elegerant, *8 sicque Lsctantius Divinae Institut., lib. 3, cp. 19, (P. L. 6, 412-413); Plutarchus Ilinustrium Vitae, Marius, f. 190^. 55) Cf. Gn 7, 7. 56) Cf. ibid. 19, 15-3t. 57) Mt 15, 22. Vulg.: Miserere mei, etc. 58) Gn 6, 2. totus mundus corruptus luxuria et libidine fuit; quare ad talem tantumque ignem extinguendum Deus aquas diluvii immisit, apertis cataractis coeli et fontibus abyssi magnae. 5? Tentatur a diabolo iuvenis mulier ut omne studium omnemque cogitationem suam ponat ad se ornandum, ut omnium oculos ad se convertat et pertrahat. Tentatur ut ad ostendendam pulcritudinem et muliebrem mundum discurrat per civitatem sub specie pietatis vel civicae caritatis; tunc hominum oculos in eam convertit et mille accendit flammas carnalis concupiscentiae qua animas perdit : Qui viderit mulierem ad concupiscendum eam, iam moechatus esl eam in corde suo. ** Hinc mille sequuntur in mundo scandala. VIII. Et ecce mulier a finibus illis egressa clamabat. Egressa est a finibus Tyri et Sidonis, per quae mundus hic designatur ; Tyrus enim, hebraice ^Y, *' ligamen interpretatur, sive angustia et afflictio, Sidon autem venatio. Sic mundus hic nihil aliud est nisi ligamen et vinculum quoddam animorum, quo veluti constringuntur animi ad diligendos consanguineos, affines, amicos, et ad bona, quae in eo videntur, desideranda et amanda magnique facienda, quorum homines sunt tanquam venatores et piscatores. Ad haec enim consequenda homines mille tendunt retia artium et negotiorum. Venatio autem ista absque,multa afilictione esse non potest, hinc coniuncta sunt Tyrus, afflictio, et Sidon, venatio; nam et venatio non sine afflictione est et saepe saepius multo maior est afflictio et labor quam praeda venationis; saepe accidit sicut Petro, qui ait: Domine, per totam noclem laborantes nihil cepimus. * Mundus iste mixtura quaedam est bonorum et malorum, lucis et tenebrarum, diei et noctis, aestatis et hiemis, divitiarum et paupertatis, deliciarum et afflictionum, honorum et confuSionum, sanitatis et infirmitatis, vitae et mortis. Sic mundus hic Tyrus et Sidon est. Sed quomodo egressa est mulier haec a finibus Tyri et Sidonis? Miseriis pressa : Miserere mei, Domine fili David, filia mea male a daemonio vexalur. Multi sunt in mundo sicut Loth in Sodomis, cui praesertim ut vanam pulcritudinem ostendant, qua fiunt multorum malorum causa. In sollicitudine pro bonis mundi comparandis multae ndflictiones inveniuntur, sic Deo disponente ne honi percant, 394 * FERIA QUINTA his uei displicebant quidem vitia Sodomorum, sed non displicebat habitatio j »n 1 z f : LN I2 abhorreant, Clvitatis, quoniam deliciis affluens tanquam paradisus ei videbatur, € diligunt tamen eius bona. versam, Angeli quasi per vim, apprehensa manu eius, una cum uxore et filiabus eduxerunt eum a civitate suaseruntque ut salvaretur in monte.*! Sic multi sunt quibus displicent mundi vitia, sed placet' mundus ob carnis commoda, quare displicet relinquere mundum. Deus autem, ne una cum mundo pereant, eos veluti cogit per Angelos divinarum inspirationum valde vehementium et etiam per externas vel internas tribulationes, nam mala, quae nos hic premunt, ad Deum ire compellunt, 55 quare ait: Compelle intrare, ut. impleatur domus mea. 66 Sic chananitis haec tribulatione veluti compulsa est egredi Duosunt quae à finibus Tyri et Sidonis et venire ad Christum. Duo in causa extieunti. terunt ut mulier haec ad Christum veniret: fides et necessitas. Si Deum ire compellunt: : igi - ; ; " Bdes,quienim C1 non credidisset quod Christus potuisset sanare filiam suam, pedcs non venisset ad eum, et si tribulatione hac pressa non fuisset, minime suis ad Deum venisset ad Christum, quamvis crederet Christum omnia posse. Sic Re barid duo sunt quae nos maxime ad Deum recurrere faciunt : fides et necessitas. Hi sunt duo Angeli, qui eduxerunt Loth a Sodomis et ab incendio salvaverunt. Qui enim non credunt, in necessitatibus suis ad Deum minime recurrunt ; sic generi Loth perierunt in incendio Pentapolis, quoniam minime crediderunt, sed cum diceret eis Loth quod destructurus erat Dominus civitatem, visus esl eis quasi ludens. 9? Sic omnes qui non credunt, cum mundo damnabuntur. Multi vero eredunt quidem, sed ad Deum minime recurrunt et necessitas, quandiu in deliciis sunt, sicut nec Loth egressus fuisset a Sodomis, quia quandiu za 2 » . . : : indeliciisest. nisi ob instantem tribulationem, imo quamvis crederet instantem homo . . . tal ad Deum non destructionem et Angeli egredi eum cogerent, adhuc dissimulabat Teurrit. egressum, ait enim : Cumque essel mane, cogebanl eum Angeli dicenles : Surge... ne el lu pariter pereas cum scelere civilalis. Dissimulante illo, apprehenderunt manum eius ... el eduxerunl eum el posuerunt ita ut, cum vellet Dominus destruere civitatem et Pentapolim unicp. 12-13, (P. L. 75, 358-360); Hom. 36 in Evangclia, ibid. 76, 1270-1272; S. Laurentius a Dr. Quadragesimale Primum, Feria Quinta Dom. Prlmae Quadr., pag. 117. exira civitatem. ** Sic multi credunt quidem divinis praedicationibus et cognoscunt periculum aeternae salutis in mundo, et tamen dissimulant egressum, displicet relinquere mundum ; quare violenta quadam coactione opus est ut, compellente tribulatione, mundum relinquant. IX. Egressus lesus secessit in partes Türi el Sidonis, etc. Quid movit Dominum ut iter hoc hodie aggrederetur ? Quae tanti itineris causa fuit ? Num ex curiositate vel ad solatium animi quaerendum, ad pascendos oculos pulcritudine illarum civitatum et regionum ? Apud Isaiam*$? enim et apud Ezechielem *? legimus quod Tyrus civitas erat pulcherrima, ditissima et delitiosissima, nobilissimum emporium totius mundi, veluti nunc est in nostra Italia civitas Venetiarum ; adeo pulcra et felix civitas erat ut, cum Deus apud Oseam vellet describere felicitatem regni Israelis, quando pietate et religione divini cultus pollebat, Tyro comparaverit dicens : Egrediendo Christus in partes Tyri et Sidonis significat se non venisse ad delicias quaerendas, sed ad patiendum, Ephraim, ul vidi, Tyrus erat fundata in pulcritudine. *! Sed non venit Dominus in mundum hunc ad solatium quaerendum, sed ad patiendum. Num forte quia civitas erat ditissima et totius mundi nobilissimum emporium, quo ex omnibus terrae partibus mercatores in navibus confluebant cum infinita mercium multitudine, Christus quoque eo conferre se voluit tanquam mercator ad aliquid vendendum aut emendum ? Sed non venit Christus ad quaerendas mundi delicias, imo: Cum esset dives, propter nos egenus [actus est. ?? En causa quae Christum movit: Ecce mulier... a finibus illis egressa : abiit ad quaerendam salutem animarum. Abraham peregrinus abiit a domo patris sui ex praecepto Dei: Egredere de terra... el de cognalione lua... et veni in terram quam monsiravero tibi, faciamque te in gentem magnam... erisque benediclus... atque in te benedicentur universae cognationes terrae. ?? Ita Christus hodie a Iudaeis ad Gentiles egreditur, quoniam in Ecclesia Gentilium glorificandus erat; et sicut Isaac misit Iacob filium suum, postquam benedixerat ei filiumque primogenitum instituerat, ut peregrinus in 1-27, 1 sqq. 71) 9, 13. 72) 2 Cor 8, 9. Vulg.: Propter vos egenus factus est, cum esset dives. 73) Gn 12, 1-3. Cf. suprn, hom. prima huius Feriae, not. 13, pag. 364. quia prima cnusa adventus cius in mundum fuit snlus animarum; Haram abiret indeque sibi uxorem acciperet, nam duas uxores ibi praeparaverat Deus: Hachelem et Liam; "'* ita Christus hodie a Patre peregrinus mittitur ad quaerendam sibi sponsam. Sed adhuc alia mihi elucet causa. Temporibus David et Salomonis dE erant Tyrii atque Sidonii amici ac valde familiares Hebraeorum, nam iram in mi-. materia ex Tyro et Sidone c.mportata aedificatum fuit templum, gapieoram. Tyriis et Sidoniis artificibus; *5 erant tunc veluti fratres cum LfÍcbraeis, unde Hiram rex Tyri Salomonem fratrem appellavit. "** Sed postea amicitiae illius ac veluti fraternitatis obliti Iudaeos male tractabant, maxime tempore captivitatis babylonicae, quare ob hane causam in Divinis Litteris saepe Deum Tyriis et Sidoniis iratum legimus multaque mala comminantcm. Nam per Amos prophetam ait: Haec dicil Dominus : Super (ribus sceleribus Tyri quia enim el super quattuor non converíam eum, eo quod concluserint captivitatem belge perfectam in. Idumaea et non sint recordati foederis [ratrum, et miltam esee, ignem in murum Tyri el devorabit aedes eius. ?* Per Ioelem Doi minus iratus loquitur ad Tyrios atque Sidonios: Quid mihi et vobis, natus fuit. Tyrus et Sidon?... Nunquid ullionem vos reddetis mihi 2... Si ulciscimini vos coníra mc, cilo velociter reddam vicissitudinem vobis super caput vestrum. ** Similiter per Zachariam: Tyrus et Sidon assumpserunt . . . sibi sapientiam valde ... Aedificavit Tyrus munitionem suam el coacervavil sibi argenlum quasi lutum et aurum ut. lutum platearum. Ecce Dominus possidebit eam el percutiet in mari forliludinem eius el haec igni devorabitur. *? Loquitur contra gentes has per Isaiam, 9? per Ieremiam,? per Ezechielem. Dominus igitur, ad ostendendum quod mutavit iram in misericordiam et clementiam, pergit hodie ad visitandos Tyrios atque Sidonios. X. Sciendum autem quod, cum Sidon adhuc civitas esset nobiSidon clvitas ]issima et potentissima, totius Phoeniciae caput, et Tyrus Sidonis opulentissima erat, colonia, insula fortunatissima et opulentissima, natura loci et arte munitissima, ita ut inexpugnabilis videretur etiam si totus orbis Rg 9, 13. 71) 1, 9-10. 78) 3, 4. 79) 9, 2-4. Vulg.: Argentum quasi humum, etc. 80) Cf. 23, 1 5qq. 81) Cf. 27, 3 sqq.; 47, 4 sqq. 82) Cf. 26, 1-19; 28, 1-20. ad eam diruendam confíluxisset, ? Isaias tamen multis annorum centuriis longe ante Tyri et Sidonis destructionem praedixit, quod incredibile videbatur, cum tam potens facta esset Tyrus, ut multas deduxerit colonias, quarum caput Carthago extitit aemula Romae; cum ea enim multis annis de imperio vario marte certavit. * Attamen uti a Divinis Vatibus, maxime Isaia et Ezechiele, praedictum fuerat, ita evenit. Nam primo quidem a Nabuchodonosor impugnata: ac pene expugnata fuit, 55 postea vero ab Alexandro a fundamentis eversa ; comportato enim aggere, Alexander continenti eam coniunxit, ut non esset amplius insula, sicque eam impugnavit et expugnavit ad nihilumque redegit. 9$ Praedicens autem ruinam hanc Isaias, ut magis credibilem faceret, argumento usus est a simili, ex destructione Babylonis ac totius imperii Chaldaeorum et Assyriorum vaticinium suum comprobans, ne se omnino inexpugnabilem reputaret expugnatas videns moles multo maiores. $7 Praedixit etiam Isaias quod post septuaginta annos iterum erat reaedificanda et tandem ad Christi fidem convertenda. 88 Sic in Aclis Apostolorum legimus invenisse Paulum in Tyro fideles ibique apud eos septem diebus commoratum fuisse, ubi opera legimus magnae devotionis et cariLatis. 9? Aliud praeterea advertendum est quod, ubi praedicit Vates post?? septuaginta annos reaedificandam Tyrum et ad pristinum statum fere redituram, ut iterum esset mercatus et emporium totius orbis, meretrici eam comparat, ut ostendat quod mercatorum vita quam simillima sit vitae meretriciae, quod mercatorum vita vix sine peccato transigitur ; nam ut mercatores alios ad emendum alliciant, fucis, mendaciis, fraudibus utuntur multisque blandiuntur ut decipiant, avaritia ducti et lucri desiderio illecti. Sic, inquit: Fornicabitur tanquam meretrix cum uninersis regnis. *! Cornelius Nepos Vitae, 22-23, pag. 94-105; Plinius Hist. Nat., lib. 5, cp. 19, png. 45. relus In Ezechielem, !ib. 11, (P. G. 81, 1075-1087); Alph. Tostalus Comment. in Matthaeum, part. 4, cp. 15, q. 55-56, pag. 233; Aug. Cnlmet Dictionarium Historicum, sub his vocibus. Isaias tamen Tyri et Sidonis destructionem lam vaticinatus fuerat, quae evenit multos post nnnos opera Alexnndri Magni; praedixit etiam earundem renedificationem et conversionem nd Christi fidem. Tyrus figura est mercatorum, quorum ars multis peceatis obnoxia est. Agitur in mysteriis hodierni Evnngelli de justificutione nnimnae per Sncramenta.

CHAPTER 10. Feria Sexta Dominicae Primae Quadragesimae

. I. Sicut? duo sunt magna luminaria in coelo : luna illuminans noctem et sol clarificans diem, ita duo magna miracula splendent in sacrosancto hodierno Evangelio: alterum quidem aquarum piscinae, quibus lotus homo post descensum Angeli et motionem illarum sanabatur a quacunque infirmitate; alterum vero quod Christus divina sua virtute curat ab omni infirmitate carnis et spiritus, corporis et animae, hominem qui triginta octo annis infirmus incurabiliter manserat in utriusque substantiae infirmitate, quem Christus ita sanat sicut sol oriens atramque et tenebrosam nubem inveniens, suo illam iubare illustrans ac spiculo radii sui illius tenebras? percutiens, pellit tenebras omnes aureaque lucis veste in ictu oculi illam gloriose induit; sic Christus languidum sanat. Quoniam vero sanitas corporis symbolum est sanctitatis in anima et sanatio corporis sanctificationis et iustificationis animae nostrae, quae quidem per Sacramenta a Christo instituta divinitus sanctificatur et iustificatur, de hac iustificatione per Sacramenta tractabimus. Erat dies festus Iudaeorum, e! ascendit lesus lerosoljjmam. Est aulem Ilerosolymis in probalica piscina, quae cognominatur, etc. 3 IL Contulit Deus coelitus mirabilem virtutem aquis Iordanis, ut eis ad praeceptum Elisei prophetae septies lotus Naaman syrus porum nostrorum cibos potusque providit, panem et nquam, cibos delicatos herbarum, fructuum, carnium, piscium cun; mille condimentis, vina pretiosa diversorum generum; sed ndhuc etiam contra infirmitates mílle medicamina mineralium, lapidum, herbarurm, lígnorum, succorum et aromalum, sic Deus pro salute spirituum providit panem Sacrarum Scripturarum et aquam sapientiae salutaris virtutesque coelestes, quae homini dant vitam aeternam, et tandem Sacramenta lanquam medclos conira vitia et peccata, sicut in hodierna piscina magno cum mysterio videmus ». 2) Ms.: Te: bras. 3) Pericope huius dici Io 5, 1-15. Cf. Missale Tom. In lect. cod. mundaretur a lepra divino miraculo fieretque caro eius sicut caro pueri, unde cum sanitate carnis data illi etiam fuit sanitas spiritus, infusa coelitus fides, ut, dimissa idololatria, in vivum verumque Deum crederet illumque vera religione in spiritu el verilate* coleret et adoraret; 5 sic idem Deus mirabilem virtutem contulit aquis huius evangelicae piscinae, ut post motionem aquae ab Angelo factam primus, qui in ea se lavaret, sanaretur a quacunque delinebatur infirmitate. * Dicunt autem Sacri Doctores piscinam hanc Baptismi sacramentum designare, " quod etiam in aquis Iordanis? et in mari Rubro designatur, sicut Paulus ait: Nolo enim vos ignorare, fratres, quoniam patrcs nostri omnes sub nube fuerunt ei omnes mare transierunt el omnes sub Moyse baplizali sunt in nube et in mari; ? ubi designatur et Sacramentum ipsum in mari et minister Sacramenti in Moyse et causa principaliter operans in Sacramento, Spiritus Sanctus in nube. Mihi autem piscina ista Veteris Legis sacramenta designare videtur, cuius mysterium aperire visus est Paulus sic scribens ad Romanos : Lez... spiritus vitae in Christo Iesu liberavil me a lege peccati el. mortis. Nam quod impossibile erat legi, in quo infirmabalur per carnem, Deus Filium suum mittens in similitudinem carnis peccali, el de peccato damnavil peccatum in carne, ut iuslificatio legis implerelur in nobis, qui non secundum carnem ambulamus, sed secundum spiritum. !? Impossibile, inquit, erat legi iustificare peccatores, nam, ut idem ad Galalas ait : Si enim data esset lex, quae possel vivificare, vere ex lege essel iuslilia; sed si ex lege esset iustitia, gratis Chrisius mortuus? esset, neque nova lege opus fuisset. Deus autem novam promisit legem, Ieremiae 31;?3 sed, inquit Apostolus Hebraeis : Reprobatio ... fit praecedentis mandati propter infirmilatem eius et inutilitatem, nihil enim ad perfectum adduxit lex. Sacramentis, Jib. 2, cp. 2, (P. L. 16, 425); De Spiritu Sancto, lib. 1, cp. 7, ibid. col. 725; Theophylactus Enarrat. in Evang. Ioannis, (P. G. 123, 1258); Euthymius Comnent. in. Ioannem, ibld. 129, 12-17. 8) Cf. S. Ambrosius De Sacramentis, lib. 2, cp. 3, (P. L. 16, 426-427); De XLII Mansionibus Filiorum Israel (inler spuria), ibid. 17, 18; S. Io. Chrysostomus In Dictum Pault : Nolo vos ignorare, etc., (P. G. 51, 247). 9) 1 Cor 10, 1-2. Vulg.: In Moyse baptizati, ctc. 10) 8, 2-4. 11) 3, 21. 12) Ibid. 2, 21. Piscina haec, cuíus aquae infirmitates corporis curabart, figura fuit Baptismi, iuxta Sanctos Doctores; nttamen in ea videre licet etiam figuram legis mosaicae cum suis inutilibus Sacramentis el sacrificiis carnalibus, ad quae perficienda venit Christus. Ab origine mundi semper fuerunt in Ecclesia. Sacramenta ad iustificandum hominem, sed erant sacramenta jmperfecia; so- ]us Christus instituit Sacramentna ex sese hominem 1ustifícantia. ha. .-—pnn SS SS S S Hoc igitur mysterium est piscinae: lex Moysi cum suis inutilibus sacramentis, quae ex opere operato non poterant iuslificare, nisi ex speciali gratia Spiritus Sancti, sicut aquae piscinae non sanabant infirmos, nisi descenderet Angelus ad movendas aquas. Habet haec piscina quinque porticus, !* lex quinque libros;!* in his iacebat mullitudo magna langueniium, ? quia lex ostendebat peccata animarumque infirmitates : Peccatum non cognovi nisi per legum, 18$ sed non auferebat, iustificare non poterat. Erat haec piscina in probaltica, in pecuali: totus fere cultus divinae religionis et pietatis illius legis consistebat in oblatione sacrificiorum ex pecudum carnibus. Hinc venit Christus et abstulit omnem imperfectionem legis, abstulit imperfecta illa sacramenta vetera, inutilia et infirma, novaque instituit validissima et perfectissima. III. Fuerunt semper ab origine mundi in Ecclesia Sacramenta ad iustificandum hominem ; siquidem in primis nostri generis ordimentis legimus quod Abel munera et sacrificia Deo obtulit, quae illi placuerunt: Respexi! Dominus ad Abel et ad munera eius.!? Sed si placuit Abel Deo, fidem habebat ; sine fide enim impossibile est placere Deo. Credere enim oportet accedenlem ad Deum quia est el inquirenlibus se remuneralor sit.?? Sed si iustus erat, igitur iustificatus a peccato, in quo fuerat conceptus : Ecce enim in iniquitalibus conceplus sum el in peccatis concepit me maler mea ; ?! si iustificatus, ergo per gratiam Sacramentorum. Quomodo enim Abel sacrificia Deo obtulisset, nisi a patre edoctus in fide, religione et cultu Dei fuisset ? Sed quomodo Adam docuisset Abel ut Deo sacrificaret muneraque offerret, nisi ipse a Deo mandatum hoc accepisset ? ?1* Sic Deus in Ecclesia ab initio instituit Sacramenta ad iustificandum et sanctificandum hominem, sicut manifestissime in mosaica lege instituit, ?? sed erant sacramenta imperfecta. Venit Christus eL instituit Sacramenta hominem perfecte iustificantia, suapte natura conferentia gratiam sanctificantem et constituentem hominem filium Dei, heredem regni coelestis, dignum gloria paradisi, templum Spiritus 21*) Cf. S. Laurentius a Dr. Ezplanatio in Genesím, pag. 314. 22) Ct. Lv 4, 1 sqq.; 6, 1-18; 16. 1 sqq. Sancti. Quae tria vidimus in baptismo Christi; tunc enim aperti fuerunt coeli, intonuit vox Patris: Hic es! Filius meus dilectus, descendit Spiritus Sanctus sicut columba et mansit super Christum. ^? Sic itaque in hac piscina sacramentali homo sanatur a quacunque detinetur infirmitate; caecus in hac natatoria Siloe illuminatur magno miraculo, ^ iustificatur et sanctificatur homo peccator, hoc est enim sanari infirmum. Causa autem et auctor iustificationis nostrae Christus est, qui ob id dictus est Sol iuslitiae, 5 Rer... iustus el salvalor.?* Sed quatenus Deus principalis est causa, nam Deus est qui iustificat, *? Deus qui creat gratiam, qui creavit lucem ad illuminandas tenebras abys- $1; *8 sed ut homo meruit iustificationem nostram, meruit nobis remissionem omnium peccatorum, meruit gratiam Spiritus Sancti, meruit gloriam paradisi. Ministerialis autem causa sacerdos est legitimus, divinam habens auctoritatem ministrandi ecclesiastica Sacramenta secundum dispositionem iuris tum divini tum humani in sacris conciliis sacrisque canonibus, secundum diversitatem Sacramentorum, nam Baptismi quidem minister potest esse omnis homo, ?? aliorum vero soli Episcopi et sacerdotes. 39 Materialis causa iustificationis est homo languidus, homo peccator, qui a peccato iustificatur et sanctificatur. Formalis est gratia Spiritus Sancti, cum qua ipsemet Spiritus Sanctus descendit, sicut in baplismo Christi, qui designatur hodie per Angelum descendentem de coelo ad movendas aquas piscinae. Finis est gloria paradisi, unde apertum fuit coelum, et hodie designatur per diem sabbati et per paschale festum, ?' in quo Christus gloriose resurrexit transiens a morte ad vitam immortalem et gloriam sempiternam. € Modus autem iustificationis est quia videns Iesus languidum dixit ei: Vis sanus fieri? et tunc imperavit: Surge, tolle grabatum tuum el ambula.?! Requiritur assensus liberi arbitrii; nemo iustiRichter Decretalia, lib. 1, tit. 1, cp. 1; Conc. Flor., in Decreto Eugenii pro Armenis; Conc. "Irid., sess. 7, can. 4. 30) Conc. Trid., sess. 7, can. 10; sess. 14, Cp. 6, can. 10; sess. 22, ep. 2; sess. 23, can. 7. 31) Cf. Io 5, 1-9. 32) Ct. Mt 28, 1-7; Mc 16, 1-7; Lc 24, 1-7; Io 20, 1-17. 33) Io 5, 6-7. Causa et auctor iustificationis Christus est Deus homo, causa ministerialis sacerdos legitimus; causa materialis homo peccator, formalis gratia Spiritus S., finalis gloria paradisi; modus est assensus liberi arbitrii nd iustificationem; effectus. vificatur invitus, non datur in Sacramentis gratia renuentibus eam rlum collatio z E - s| ad bene ponentibusque obicem. E[Tectus iustificationis: tribuit sanitatem et agendum; . . 3:5. . . vires ad bene operandum a dextris et a sinistris, vires ad bene agendum et malum patiendum propter iustitiam, hoc est ambulare et tollere grabatum et ferre onus, tollere crucem, abnegare seipsum, sequi Christum ; 4 tribuit vires surgendi ab omni vitio et concupiscentia carnis et mundi, hinc: Qui... sunt Chrisli carnem suam crucifixerunt cum viliis el concupiscentiis. 35 Sed tandem instrumenta iustificationis sunt Sacramenta, quae causa tandem Sunt veluti sacra haec evangelica piscina, vasa aquae non ibi nascentis, instrumentalis . . . RAS sed de coelo descendentis. Sic Sacramenta vasa sunt gratiae divinae, sunt Sacram-*P'?- quae in bibente fit fons aquae salienlis in vitam aeternam. 95 IV. Et bene dicebatur haec piscina hebraice Belhesda, sive Dustifietio N'3OI1. PD3,?7 domus misericordiae sive pietatis, effectus est Tua id 1»0íius miseriuti sunt hospitalia, in quibus ex pietate recipiuntur pauperes infirmi, "re nam ex sola misericordia et pietate Dei iustificamur, maxime in Baptismo recipientes primam gratiam, hanc enim nullo modo possumus mereri de condigno, nisi forte de congruo. ?? Dicitur autem piscina haec probalica, sive in probatica, idest In sola Eecie- 0 villa, in loco ovium, mpófatov?? enim graece dicitur ovis; EcMofc. clesia autem est Christi ovile: Fiet unum ovile et unus pastor. *? Sacramenta, Sacramenta in Ecclesia sunt, non extra Ecclesiam, hinc in Ierusalem erat ista piscina : Es! autem Ierosolymis probatlica piscina. Synagoga non habet amplius sacramenta, sed sunt modo illius sacramenta sicut cisternae dissipatae, quae aquas continere non valent, 5! sicut cisterna illa vetus in qua positus fuit Ioseph a fratribus. *? Sunt sacramenta synagogae sicut regia privilegia iusta ex causa abrogata, quae post abrogationem nihil penitus valent. Sicut privilegium conquibus cessum filiis Noe comedendi ex omni carne animalium terrestrium, M REIUIE piscium et avium * abrogatum fuit Hebraeis per legem, quae Hesacramenta iri pere braeis multorum animalium carnes prohibuit; ^ sic, inquam, saabrogata fuerunt. cramenta et sacrificia veteris legis modo nihil valent, inutilia sunt, 2. Ms.: Beth hesduh. 38) Cf. S. Thomas S. Theolog., 1^ 225, q. 115, a. 5-6. 39) Ms.: Probaton. 40) Io 10, 16. 41) Cf. Ier 2, 13. 42) Cf. Gn 37, 17-24. imo perniciosa, quoniam a Deo abrogata et deleta sunt. Sola igitur in Ecclesia reperitur piscina haec sacramentalis, quae languentibus omnibus, caecis, claudis, aridis et quacunque infirmitate detentis sanitatem confert. ] Habet piscina haec quinque porlicus, quinque vias et deambulatoria ducentia ad salutarem hanc aquam, nam est Baptismus flaminis, Baptismus fluminis, Baptismus sanguinis, Baptismus poenitentiae duplex: per attritionem et contritionem. His quinque viis pergitur ad salutarem hanc aquam, qua lotus quisque sanatur a quacunque deLineatur infirmitate. Quinque etiam sensus possunt esse viae ducentes ad hanc piscinae huius salutarem aquam. Si videat homo pulcra vel horribilia visu, et contempletur pulcritudinem paradisi et horrorem inferni, si audiat suavissimam musicam vel strepitum plenum horrore, si olfaciat odoratissima aromata vel fetentissima stercora, si gustet dulcissimum mel vel fel amarissimum, si tangat vel lenissimum vel asperrimum corpus, tepidissimum temperatissimumque calorem et frigus, vel ignem et glaciem, et consideret bona omnia in paradiso, mala autem omnia in inferno, quodque peccatum via est securissime ac certissime ducens in infernum, sola autem gratia et virtus ducens in paradisum; profecto curret, sicut cervus ad [onles aquarum ** cum siti maxima aestuat, quisquis in peccatis est ad hanc sacrosanctam piscinam. V. Esi autem Ierosolymis probalica piscina... quinque porticus habens. Haec forte piscina est grandi opere consirucla, 2 Esdrae 3, 46 nam in Ierusalem plurimas legimus piscinas: Isaiae 7? et 4 Regum 18$ legimus piscinam superiorem in via agri fullonis extra civitatem ; piscinam inferiorem quam construxit Ezechias;!? piscinam veterem inter duos muros, 5? piscinam Siloe, 5! quae dicitur nalratoria Siloe, * et tandem piscinam hanc Bethesda. Quod si ista non illa est magno opere constructa, — nam qui Terram Sanctam describunt ? aiunt hanc evangelicam piscinam esse iuxta portam vallis Iosaphat, sive portam gregis, * nam utroque nomine porta illa 20, 20; 2 Par 32, 30. 50) Cf. Is 22, 11. 51) Cf. 2 Esr 3, 15. 52) Io 9, 7. Quinque porticus hujus piscinae significant quinque modos quibus hamo iustificatur. Septem piscinae leguntur in Sacra Scriptura, qune utique septem Ecclesiae Sacramenta figurant. Piscina autem hodierni Evangelii Sacramenta Baptismi et Poenitentiae praecipue significat. dicebatur, piscina autem haec magno opere construcia, non erat iuxta portam gregis, ut ex 2 Esdrae 3 colligimus, — quare sex habebimus piscinas. Sed adhuc piscinam legimus in Hesebon, in porta filiae multitudinis. 55 Quare septem piscinas legimus in Divinis Scripturis, quia utique septem sunt Sanctae Ecclesiae Sacramenta veluti septem planetae sacri huius coeli Sanctae Ecclesiae, quae sunt septem dies creationis mundi, *6 septem agnae Abraham, 5? septem vitulae pingues et spicae plenae septemque anni abundantiae, 59 septem filii Iob, 5? septem filiae sacerdotis Madian, *? septem lucernae candelabri aurei?! septem dies azymorum ad celebrandum pascha, 9? septem tubae sacerdotales, 9 septem aurea candelabra et septem stellae, 9 septem lampades ardentes coram Domino, *^5 septem phialae aureae in manu septem Angelorum, 8$ septem cornua et oculi agni.$? Septem Sacramenta sunt conformiter ad septem virtutes et septem capitalia vitia, ad septem dona Spiritus Sancti et septem praemia heatitudinum evangelicarum. 5? In Baptismo nascitur homo filius Dei, hinc a Paulo dicitur lavacrum regeneralionis el renovationis Spiritus Sancti, 9 et Christus ait, piscinae huius veluti sacrum mysterium aperiens: Nisi quis renatus [uerit ex aqua et Spiritu Sanclo, non potesl introire in regnum Dei ; ?? per Confirmationem roboratur, per Eucharistiam nutritur, per Poenitentiam mortuus etiam vivificatur, per Sanctam Unctionem sanatur, per Sacrum Ordinem instruitur, per Matrimonium generat sibi simile. *** Sed quoniam piscina haec praecipue sacramentum Baptismi et Poenitentiae designat, siquidem Poenitentia est veluti alter Baptismus, quo lavatur homo in fonte lacrimarum, unde HRegius Vates ait: Asperges me, Domine, hyssopo et mundabor, lavabis me el super nivem dealbabor, ** et Ioannes praedicabat baptismum poenitentiae in remissionem peccatorum dicens: Ego... baptizo vos... aqua in poenitentiam ; ?? Et baptizabanlur ab eo... confitentes peccata sua, *? age, de hoc specialiter dicamus ; nam quoad Baptismum 1-29. 59) Cf. lob 42, 13. 60) Cf. Ex 2, 16. 61) Ct. ibid. 25, 37. ibid. 4, 5. 66) Ct. ibid. 15, 7. 67) Cf. ibld. 5, 6. 68) Cf. Mt 5, 3-12. techismus Rom., part. 2, cp. 19-21, pag. 125-126. 71) Ps 50, 9. Domine lect. cod. quidem omnes per gratiam Dei baptizati sumus, nec potest sacramentum Baptismi reiterari, imprimit enim indelebilem characterem, ?4 et qui ab homine genitus est nunquam potest non eius esse filius, vita durante; sacramentum vero Poenitentiae, alter Baptismus, secunda tabula post naufragium est, ?5 reiterari potest toties quoties homo voluerit. VI. Et Baptismi quidem sacramentum gratiam confert iustificantem et sanctificantem talemque gratiam ut, si velit homo, possit toto tempore vitae suae vivere absque peccato mortali; gratiam qua possit non peccare letaliter, si velit, non tamen ut simpliciter peccare non possit; nam neque iustitia originalis id homini praestitit, sed iustus cum esset dignusque gloria paradisi, pe.care tamen potuiL et vere peccavit. Ita homo baptizatus non ficte per gratiam Baptismi constituitur filius Dei, heres regni coelorum, templum Spiritus Sancti, ita tamen ut iterum peccare possit, veluti qui sanatur ab infirmitate, sic tamen ut, si non velit regulate vivere, iterum infirmari morique possit. Hoc est quod Dominus curato languido hodie ait: Noli amplius peccare, ne delerius libi aliquid contingat ; ecce iam sanus factus es. ** Nam: Cum... immundus spiritus exieril ab homine, si reversus inveniat domum vacantem, vadil! el assumit seplem alios spiriius ... nequiores se el ingressi habitant ibi, et fiunt novissima hominis illius peiora prioribus. *" Potest, inquam, homo post acceptam gratiam peccare, sicut potest seipsum in mancipium Turcarum vendere ; potest seipsum ex alto praecipitare, in mare demergere, in ignem se immittere; potest fame sitique perire, si cibum sumere nolit. Sed quis haec hominum facit, nisi desperatus vel dementatus omnino? O homo, o christiane, et tu tam facile peccas ? Non audis Christum dicentem : Ecce iam sanus factus es... noli peccare, nedeterius tibi aliquid contingat ? Mala aeterna in inferno multo deteriora sunt temporalibus quibusvis malis in hoc mundo : Noli peccare, ne deterius tibi ... conlingat. Voluntarie enim peccantibus nobis, post acceptam | nolitiam ve- 84, a. 6. Sic theologi communiter appellant Poenitentiam ex collatione quam Patres Baptismum inter et Pocnitentiam instituunt. Cf. H. Hurter Theologiae Dogmaticae Compendium, t. 3, tract. 2, De Poenitentia, pag. 462. 494. 76) Io 5, 14. Ordine inverso affert hunc vr. Baptismus talem gratiam confert ut homo toto tempore vitae suae absque peccato morLa!i vivere possit; potest. tamen peccare et in deterius praeceps íre. 406 FERIA SFXTA rilatis, iam non relinquitur pro peccatis hoslia, terribilis aulem quaedam ezpeclalio iudicii el ignis aemulatio, quae consumptura esl adversarios. Irritam quis [faciens legem Moysi absque ulla contradictione duobus vel tribus testibus morilur ; quanto magis putatis deleriora mereri supplicia qui Filium Dei conculcaveril el sanguinem testamenti pollutum duxerit, in quo sanclificatus est, el. Spiritui gratiae contumeliam fecerit ? ** Et : Si enim qui per Angelos dictus est sermo factus esl. firmus, el omnis pracparicatio et inobedieniia accepit iustam mercedis retribulionem. quomodo nos e[Jugiemus, si lantam neglexerimus salutem ? *? Sed agite, fratres, si post acceptam sanitatem in Baptismo iterum imt pice: infirmati sumus, cur, quaeso, salutem sanitatemque non quaerimus ? dium sanitatis Mirum magnopere fuisset, fratres, vel unum in universa civitate oeutentias" Ierusalem, imo in universo Iudaeorum regno quis reperisset infirmum, ix am Si aqua piscinae omni tempore omnemque infiimum ab omni infirmitate curasset; sed quia statis tantum temporibus raro et unum tantum curabat — hinc multi reperiebantur infirmi, quoniam curari minime poterant, - desiderium tamen consequendae sanitatis efficiebat ut numerosissima infirmorum turba circa piscinam iaceret, et languidus iste a Christo curatus triginta et octo annos ibi mansit ad consequendam salutem. *? O mirum desiderium! o magna patientia ! Sed quis, o fratres, non miretur nos? Habemus piscinam Lugendum cuius aquae semper omni tempore omnes et ab omni infirmitate aulem maxi- HIE : : fnt . : " "m me est quod facillime curant, et iacet in porticibus, imo in universa civitate, tantum et tam facile salutis remedium non. dori, et reperitur inter nos homo fíriginta et octo annos habens in SYST infirmitate sua? O Deus, o Deus! O Christe, o Christe! Quid est hoc? quid est hoc? Ubi, ubi est salutis nostrae desiderium ? O homo, non vis sanus fieri ? An dices: Hominem non habco ? ?! Scio quod necessarius est minister Sacramenti. Ad scribendum cum tanta minon sufficit charta, atramentarium et penna, necessarius est scriptor, nistrorum copla habeatu, Qui Scribere sciat, alioquin charta foedatur et nihil fit; ad pulsandum organum sive cymbalum aut € quodvis aliud musicum instrumentum, in universo regno multitudo magna languentium ... claudorum et arietc. 79) Ibid. 2, 2-3. 80) Cf. Io 5, 3-5. 81) Ibid. vr. 7. 82) Ms.: At. opus est musico, qui pulsandi arte bene sit praeditus, alioquin fit magna dissonantia, et ad cuiusvis artis exercitium non suíficit bona optimaque habere instrumenta, sed bono opus est artifice. Sic non sufficiunt Sacramenta, opus est apto legitimoque ministro. Praeter bonas medelas medico opus est bono, qui polleat arte medendi ne occidat infirmum. Opus est sacerdote qui discernat inter lepram et : lepram. $5 Sed dico: Nunquid inopia sacerdotum nunc est in Ecclesia Dei ? Nunquid non maxima ministrorum copia est ? An forte sunt sicut sacerdos ille et etiam sequens levita, qui, viso vulnerato a latronibus, eo relicto, transierunt, ut samaritano opus sit qui curam illius egit ? 8t Utique samaritano opus est; sed ecce piissimus samaritanus Christus, qui ait unicuique: Vis sanus fieri? Xtiam per contritionem veramque humiliationem co.dis et animi in spiritu contribulato sanare te vult Christus absque Sacramento in actu, sed in virtute tantum et in proposito dimittit peccata commissa Christus per solam etiam contritionem cordis cum proposito confessionis. O homo, cur igitur non vis sanus fieri, cum etiam absque aquis piscinae sanari possis ? Sanavit Christus hunc languidum absque aquis. VII. Vis sanus fieri ? Salus tua a Deo in tua posita est potestate; Deus enim potest, scit et vult te sanare, sicut Christus hunclanguidum; ate nonnisi bonam voluntatem principaliter requirit, ut velis sanari. Tu modo quid dicis? Vis sanus fieri ? O homo, tu multa velles quae non potes: velles divitias, honores, voluptates, quae habere non potes. Cur non vis habere ea quae tibi Deus offert ? Vis sanus fieri ? Offert tibi salutem, quae infinitus thesaurus est, ubi omnis honor, omnis voluptas, omnes divitiae, et renuis? An forte non potes velle salutem tuam, bonum tuum, vitam tuam, felicitatem tuam ? Vis sanus fieri ? Potes, si vis. Coniunge cum voluntate potentiam et voluntatem cum potentia, nam sic Deus coniuncta haec duo habet; potest et vult adeo ut non sit tibi cum leproso illo de voluntate Christi dubitandum : Domine, si vis, poles me mundare, nam Christus ait : Volo, mundare. 5 Potest et vult simul, sicut in sole, in igne cum luce conet etiam per solam contritionem, cum proposito tamen confessionis, peccatorum remissio obtineri possit. Deus enim semper vult et potest salutem nostram operari, sed requirit ex parte nostra bonam voluntatem, et haec tantum sutficiens erit, quia impossibilia non jubet, sed facilia, imo delectabilia et utilia, quaeobiectum voluntatis sunt. Inexcusabiles ergo sumus si talem tantamque gratiam neglexerimus, iuncta est virtus caloris omnium operatrix. Coniunge, coniunge et tu haec duo: voluntatem cum potestate, non enim aliud a te hodie Christus requirit nisi voluntatem : Vis sanus fieri ?... Noli peccare. Et merito nonnisi voluntatem a nobis Dominus requirit, nam non praecipit nobis Dominus impossibilia, sed possibilia, imo facilia et levia; et homo quidem si quid non agit, vel est quia non potest, vel quia nescit nec discere potest, vel quia non vult. Non requirit a nobis Dominus quae non possumus aut nescimus nec scire aut discere possumus, sed, ut dixi, facilia, levia, omnibus cognita, nam lex Dei emanat a principiis legis naturalis, quae dictat faciendum bonum, fugiendum malum. Hinc merito Christus voluntatem a nobis requirit: Vis sanus fieri?... Noli peccare. Obiectum voluntatis est bonum, utile, honestum, delectabile: non potest velle nisi bonum et nos nolumus nostrum bonum ? Oculus abhorret videre pulcra ? auris concentus suavissimae musicae? olfactus odores suavissimos ? gustus sapores summe delectabiles ? Pater non diliget filium unicum ? mater unicam filiam pulcherrimam et moribus ornatissimam ? dives suas divitias? O fratres, nos suapte natura nonnisi bona volumus atque diligimus. Vir vult habere bonam uxorem, bonos filios, bonos servos, bonam domum, bonam possessionem, bonas vestes, bonas etiam caligas, et si quis quadrantem debet ei, non vult nisi bonum, et si quadrans e manibus labatur in terram, inclinat se et accipit illum. O fratres, etiam quadrantem volumus habere bonum, et non animam ? Quadrantem pluris facimus quam animam ? VIII. Bone Deus, quid in die iudicii dicemus Christo, qui nos redemit magno pretio sanguinis sui ? *6 O christiane, offert tibi Deus salutem animae tuae, et renuis? Vis sanus fieri ? Non aliud requirit a te quam bonam voluntatem, non bona tua, non honorem tuum, non corpus tuum; bonam tantum voluntatem, ut tu salvari velis. Vis sanus fieri? Vis a me ditari, honorari, deliciis aífici, aeterna beatitudine donari? vis? Vis sanus fieri ? Voluit, ef. statim sanus factus est homo ille et tulit grabatum suum el ambulavit. 5* O fratres, videamus ne nobis dicat Christus: Ego volui vos salvare, vos autem noluistis! Ne tibi dicat Christus, o homo, quomodo dixit Ierosolymae: Quoties volui congregare filios tuos, quemadmodum gallina congregat pullos suos sub alis, et noluisti/ 88 Facit nobiscum Deus tanquam pater clementissimus, qui filium habet protervum, contumacem et scelerosum: monet, corripit, minatur, rogat nonnunquam: O fili, quid agis? Non curas bonum tuum, honorem tuum ? Ille tamen semper ad peius. Tandem cogitur pater domo illum eicere 'et hereditate privare. Quod si pater id facit cum filio naturali, quid faceret homo cum filio adoptivo ? Nos autem, fratres, filii Dei per adoptionem sumus. Si salutem, contempto Deo, renuimus, domo nos eiciet, hereditate privabit: Ite, maledicli, in ignem aelernum, 9? Ah! fratres, ah! fratres, salvare, salvare nos vult Christus, modo nos velimus ; hinc Sacramenta salutis instituit ut iustificemur et salvemur, et ad nos sanandos, ad nos iustificandos venit Christus, qui auctor est iustificationis et quatenus Deus auctoritate et quatenus homo merito obedientiae, qua facíus est obediens usque ad morlem ... crucis. *' Hinc ex obedientia hodie ascendit Ierosolymam ad celebrandum pascha, et ad locum infirmitatis venit. Disposita autem materia iustificationis est homo cupidus salutis suae: Vis sanus fieri? Forma est gratia et caritas, quae per sanitatem corporalem designatur; finis gloria designata in die festo, minister sacerdos : HJominem non habeo ; instrumenta Sacramenta, quae operantur virtute Spiritus Sancti, qui designatur per Angelum: E! baplizalo Christo . .., descendit Spiritus Sancius ?! super eum ; effectus iustificationis : Surge, tolle lectum tuum et ambula, ** verusque Dei cultus in spirilu el veritale, ** hinc sanatum hominem Christus in templo invenit ; ?! iustificatio quidem iustificatum hominem omnibus virtutibus praeditum reddit, quo possit peccata vitiaque omnia vincere et bona omnia operari. Tolle grabatum, cic. 93) Ibid. 4, 24. 94) Cf. ibid. 5, 14. imo ingrati et stulti, quia aeterna hereditate privabimur. Christus ergo salvare nos vult, modo nos velimus ) Mirabile exemplum dat hodie Christi caritatis erga Deum et proximum. Magna est II. ALIA HOMILIA Eral dies festus 1udacorum, et ascendit Iesus Ierosolymam. Est aulem Ierosolymis probatica piscina . .. quinque porticus, cic. ! LI. Christus Dominus noster tanquam verus homo tenetur ipse quoque et Deum super omnia toto corde diligere et proximum tanquam . seipsum.?* Et vere ac perfectissime utrunque implevit praeceptum, in cuius figuram in arca Dei erant ambae tabulae legis repositae, 3 et summus sacerdos portabat laminam auream, in qua divinum nomen insculptum erat, supra caput, deinde omnia nomina filiorum Israel sculpta in lapidibus pretiosis, non tantum supra cor in pectore, sed etiam in duobus lapidibus onychinis super utrunque humerum, * quod quidem designat amorem tum affectus tum effectus, diligere, bene agere, et etiam pro salute mala pati. Multi enim diligere se proximum dicunt, quem tamen nihil iuvant; alii autem iuvant quidem verbis, sed non opere ; alii opere quidem, aliqua eleemosyna, aliquo beneficio, sed pro fratre nullum pati volunt incommodum ; alii tandem patientur nonnullum incommodum pro salute fratris, sed corporali potius et mundana quam spirituali et aeterna. Christus autem vere dilexit affectu, effectu, agendo, patiendo usque ad morlem, morlem aulem crucis. 5 Hoc est ipsum venire ad piscinam, ubi iacebat multitudo magna languentium : * Languorces nosíiros ipse iulil et dolores nosiros ipse portavit. * In sacrosancto igitur hodierno Evangelio Christus ostendit opere se et Deum Patrem diligere et proximum fratrem. II. Magnus est Christi erga Patrem amor. Si enim amor oritur ex bonitate et pulcritudine, quae obiectum amoris est, ex similiChristi caritas erga Deum non tantum quatenus tudine, ex amore, quo quis amat quia amatur, ex beneficiis et ex generis coniunctione: Dei summa, infinitaque est bonitas et pulChris De'* eritudo Christo optime cognita; inter ipsum et Patrem summa est similitudo, imo aequalitas, consubstantialitas, identitas ; infinitum

CHAPTER 11. Dominicae Primae Quadragesimae A11

erga eum Dei amor, beneficia immensa, quia quicquid est, a Patre est, e£ summa generis coniunctio, quia Filius est. Sic Christus infinito utique amore et caritate diligit Patrem suum, sed etiam quatenus honon tantum quatenus Deus, sed etiam quatenus homo. Hinc est quod — mo, sicut : : : E . ostendit hodie propter summum in Deum amorem legi voluit esse subiectus ac si rerosolymam ascendens ad simplex homo esset ceteris similis, et ob id, quoniam ex praecepto na cuelegis omnis iudaeus tenebatur ascendere Ierosolymam ad celebrandum — brandum. paschalem solemnitatem Deumque in sacro lerosolymae templo adorandum, * ipse quoque legis mandato voluit obedire, et ob id, cum prope esset dies festus paschalis solemnitatis, ipse a Galilaea ascendit Ierosolymam, pedes magnum conficiens iter multaque incommoda propter Deum patiens. Haec enim signa sunt ardentis erga Deum caritatis: multa propter Deum incommoda pati libenti hilarique animo, non eX necessitate, divina mandata servare ad ipsumque Deum per contemplationem ascendere divinoque cultui operam dare. Verum, quia post primum et maximum legis mandatum : Diliges tem magna Dominum Deum tuum ez lolo corde luo, etc., alterum est huic simile: jeeetaid Diliges proximum tuum sicul teipsum, ? ostendit etiam hodie Christus — s oximum. magnam in proximum caritatem, sicut piissimus ille samaritanus in hominem a latronibus spoliatum ac vulneratum. !! Cum enim Christus Ierosolymam pervenisset, abiit ad visitandum hospitale, nam hoc est proprie Bethesda, domus pietatis, a na. quod est domus, et. NDI1, !" quod est pietas. Erat igitur Ierosolymis hospitale infirmorum incurabilium, nam ait quod in porticibus iacebat mullitudo magna langueniium, caecorum, claudorum, aridorum exvpeclantium aquae molum. ? Visitare autem miserabiles infirmos in hoSpitali degentes opus ulique est magnae caritatis et pietatis, quo enim miserabiliores sunt infirmi, eo maius est misericordiae opus. Potest dicere Christus nobis hodie: Eremplum... dedi vobis, ul, quemadmodum ego feci... ita el vos faciatis. Dat nobis exemplum perfectae caritatis tum in Deum tum in Doa proximum, quoniam caritas ad salutem necessaria est: Pleniiudo passera] enim legis est dileclio ; * In his duobus mandatis universa lez pendel wuecessarin est nd salutem, Lc 10, 25-38. 11) Ms.: Beth et: Hesced. 12) Io 5, 3. .13) Ibid. 13, 15. et ideo, cum Pharisaci nihil ad infirmum hunc adiuvandum fecissent, fecit Christus eum animn et corpore snanando. Piscina haec figura est cordis humani. Duo magna miracula referunturin hodierno Evangello: et Prophelae.!*$ Salus animae in caritate consistit, haec sanitas et vita est spiritus nostri. Divus Augustinus ait quod languidus iste hodiernus ideo languebat, quia caritate carebat. !6 Ostendit autem Dominus hodie se clementem illum esse samaritanum, quem in parabola declaraverat proximum fuisse illi qui incidit in latrones; semivivus autem relictus ex plagis, multa cum caritate adiutus fuit a samaritano, non autem a sacerdote vel levita. 7 Et vere Sacer Evangelista hodie, sicut in illa parabola Christus notavit inhumanitatem sacerdotis et levitae, tacite notat summam inclementiam scribarum, Pharisaeorum, sacerdotum et levitarum, qui in templo ministrabant, quod, cum prope templum esset piscina et miserabilis iste languidus triginta et octo annis ibi mansisset, nunquam misericordia moti providerunt ei hominem qui posset opportuno tempore deferre eum in piscinam ad recipiendam sanitatem. Christus igitur vere se proximum ostendit hodie miserabilis huius hominis; statim enim ut eum vidit, misericordia motus disposuit salutis beneficium ei conferre animaque et corpore sanum facere ; inciderat enim in latrones daemones, quoniam ob peccatum inciderat in tam diuturnum et insanabilem morbum : Noli amplius peccare, ne deterius libi aliquid contingat ; 1$ Christus autem curam eius egit. 1? III. Angelus aulem Domini secundum tempus descendebal, etc. *?o Cor nostrum piscina est, vas aquarum cogitationum atque affectuum; quinque porlicus quinque sunt sensus, nam quilibet sensus via est ad cor ducens, rerum nanque imagines per sensus ad cor hominis deveniunt. Cum autem a Spiritu Sancto per divinam inspirationem aut commotionem internam, dolore et contritione cor conturbatur, tunc sanatur animus a quacunque detinetur infirmitate. ?! IV. Prope erat dies festus Iudaeorum, el ascendit Iesus lerosolymam. Est autem Ierosolymis probalica piscina, etc. Duo magna miracula in sacrosancto hodierno Evangelio continentur: alte- 25-37. 18) Io 5, 14. 19) Le 10, 34. 20) Io 5, 4. Vulg.: Descendebat sccundum tempus. 21) Ibid. rum quidem quod fiebat ab Angelo, alterum vero factum a Christo. Quoad primum erat Ierosolymis in pecuario piscina, sive natatoria; Angelus autem Domini temporis opportunitate descendebat de coelo piscinaeque aquas movebat et conturbabat, ac tunc qui prius descendisset in piscinam posi molionem aquae, magno ac plane divino miraculo sanus fiebat a quacunque detinebatur infirmilate. " Quoad alterum vero hodie Christus magni consilii Angelus?* solo verbo sanat ab incurabili infirmitate hominem triginta et octo annos morbo detentum : Surge, tolle' grabatum tuum el ambula. Ei statim sanus perfecte redditus sustulit grabatum suum?* et abiit. Duplici autem isto miraculo designatur duplex modus quo Deus potest hominem a peccato iustificare: alter quidem de potentia ordinaria per Sacramenta, quae in piscina designantur, alter vero de potentia absoluta per seipsum, absque Sacramentis, sicut sanavit hodie languidum hunc solo verbo virtutis suae, habito tantum consensu et voluntate salutis a languido: Vis sanus fieri? ...?5 Surge, lolle grabatam tuum et ambula. Est autem magnum miraculum iustificare hominem a peccato eumque perfecta spiritus sanitate, hoc est sanctitate, donare. Totum, inquit, hominem sanum feci in sabbato.?9* Sanavit autem in piscina, iuxta templum, sacro loco et sacro tempore, quia ad iustificandum utique hominem a Deo instituta sunt sacra tum loca tum tempora. V. Sed quidnam, quaeso, est quod sanabatur unus? Et unum tantum hominem sanavit hodie Christus, cum tamen in porticibus quinque piscinae iaceret multitudo magna languentium, caecorum, claudorum, aridorum ? Profecto verum est quod in uno isto universum genus humanum designatur, sicut et in uno illo homine, qui descendens ab Ierusalem in Iericho . . . incidit in latrones, ?*: unum enim tantum hominem Deus creavit.?? Sed in hoc etiam designatur quod valde pauci sunt qui salvantur. Sanabatur unus; sanitas illa miraculo conferebatur, miraculum autem ab infinita Dei potentia necesse est ut fiat. Sed quomodo infinita Dei virtus, potens cum sit omnes sa- 8-9, 28) Ibid. vr. 6. 26) Ibid. 7, 23. 27) Lc 10, 30. 28) Ct. Gn 2, 7. unum quod fiebat ab Angelo, alterum factum a Christo ; figurant autem duplicem modum qua Deus hominem iustificat. Iustificatio haminis magnum miraculum est. Quod Christus ex magna multitudine languentium unum tantum sanavit, significat paucos essefqui snlvantur, d quia ad iustificationem rcquiritur non tantum divina £ratin, sed etiam humana voluntas. Vere iustificati dicuntur qui a peccatis surgunt, carnem mortificant et |n virtutibus proficiunt ; 414 $e FERIA SEXTA nare, unum tantum sanabat ? Profecto quia miraculum non est tantum opus potentiae et bonitatis Dei, sed etiam sapientiae; non tantum misericordiae et caritatis, sed etiam iustitiae. Sic et iustificatio: si iustificat, opus est misericordiae et caritatis ; si vero non iustificat, opus iustitiae est in poenam peccatorum, nam ob peccatum languidus hodiernus in morbum incidit : Ecce sanus factus es, ... noli amplius, peccare, ne delerius libi aliquid contingat. ?? Ut autem iustificetur homo requiritur non tantum divina gratia et voluntas, sed etiam humana: Vis sanus fieri? Hinc sanatur tantum unus, idest paucissimi sunt qui salvantur, qui vere salvari volunt et iustificari a peccato, qui volunt peccata dimittere, veterem hominem cum actibus suis exuere novumque induere, qui secundum Deum creatus est in iustitia el sanclilate verilatis. ** Requirit ab homine Deus saltem bonam voluntatem salutisque desiderium ad iustificandum eum: Vis sanus fieri?... Noli amplius peccare. VI. Sanans autem Christus hunc languidum tria dicit ei: Surge, tolle grabatum tuum ei ambula. Haec utique vita est iustificatorum : surge a peccatis et passionibus pravis malisque affectionibus et vitiis vitae superioris, surge animo ab affectione terrenarum rerum ; lolle grabatum tuum, fer onus, fac condignos poenilentiae Íructus, ?! castiga corpus tuum et in servitutem redige.?? T'olle grabatum tuum. Corpus et caro nostra grabatum mnostruni est; corpus autem carnalibus et animalibus hominibus solatium est locusque quietis, sed viris spiritualibus onus est grave corporisque necessitates grave admodum faciunt. ?3 Sic languido huic curato grabatum prius erat locus quietis, postea onus ei factus est: Tolle grabatum luum. Qui autem sunt Christi carnem suam crucifixerunt cum viliis el concupiscentiis, * hoc est grabatum tollere. Si peccatori dicas ut carnem suam ieiuniis, vigiliis, cilicio et disciplina mortificet ac vix ei necessaria ad vitam sustentandam praebeat, dicet se non posse, profecto quia languidus est, paralyticus est, viribus destitutus est, tollere grabatum non potest. At languidus sanus factus, divina virtute praeditus tollit grabatum suum et ambulat per viam salutis proficiens semper in melius de pirtule in virlulem, 35 ambulat?* per viam mandatorum Dei non declinans neque ad dexteram neque ad sinistram. ?? Praecepit haec tria Christus languido et virtutem mox contulit faciendi quae prius facere minime poterat, nam verbum Christi operatorium est:?9 Dizrit...: Fiat lux; el facia est [ux;?? Ipse dixit, el facla sunl ..., mandavil, et creata sunt. ** Est Christus veluti dominus qui servo praecipit ut aliquid emat, et statim dat numismata necessaria ad emendum ; dicit ut equitet, et dat equum ad equitandum. Sic Deus praecipit ut faciamus, et virtutem simul bene operandi praebet. Sic iussit terrae ut germinaret herbam virentem el [acientem semen lignumque pomiferum ** et simul virtutem contulit haec procreandi ; ? iussit aquis ut pisces producerent, etc. *? VII. Advertendum item est ex sacrosancto hodierno Evangelio quod peccata post iustificationem commissa multo sunt graviora, hinc ait Christus languido huic curato, cum eum in templo reperisset: Ecce iam sanus faclus es, .. . noli amplius peccare, ne deterius tibi aliquid contingal. Ubi duo docet Christus: unum est quod peccatum in causa est adversitatum et tribulationum, sic enim Adam ob peccatum fuit eiectus de paradiso terrestri " et angelus lucifer cum sequacibus suis de coelesti, 5$ et per peccatum in mundum introivit mors omneque malorum genus; ** alterum est quod lapsus in peccatum post acceptam Dei gratiam multo maiorem meretur punitionem; hinc ait : Ne deterius libi aliquid contingat. Sic Christus ait de daemoniaco liberato quod, si iterum intrat in eum daemon, intrat cum septem aliis spiritibus multo nequioribus se, et fiunt novissima hominis illius peiora prioribus, *? Ostendit etiam Dominus ad quem miserabilem infelicitatis statum homo per peccatum devenerit, quod plane perspiciet si quis infelicem hunc languidum in piscina conferat cum Adamo innocente ante peccatum in paradiso. Ille erat in loco deliciarum, :? iste in loco 30, 21. 38) Ct. S. Ambrosius De Sacramentis, lib. 4, cp. 4, (P. L. 16, 440). 39) Gn 1, 3. 40) Ps 32, 9. 41) Gn 1, 11. Vulg.: E! lignum pomiferum. 42) Ct. Ibid. vr. 12. 43) Cf. ibid. vr. 20. 44) Ct. ibid. 3, 23-24. 45) Ct. 2 Petr 2, 4; Iud vr. 6. 46) Cf. Gn 3, 6-19; Rom 5, 12. 47) Mt 12, 43-45. 48) Cf. Gn 2, 8. 15. nd haec autem Deus ipse dat gratiam. Peccata post fustificationem commissa multo graviora sunt. Peccatum cnusa est omnium malorum, sicut cernitur in Adamo prius innocente et posten lapso. et in languido hodierni Evangelii; 2b hoc autem miserabili statu homo relevatur per gratiam Christi. Iustificatio Dei donum est 416 FEHIA SEXTA miseriarum, in hospitali incurabilium infirmorum, ubi iacebat mullitudo magna languentium. In paradiso autem ante peccatum nullus erat languor, nulla infirmitas, nullum malum ; ibi ille ditissimus dominus universi, cui omnes creaturae serviebant, iste hic pauperrimus, neminem habens servientem : Hominem non habeo ; *? ille ibi semper felix, iste hic semper infelix: Triginia et octo annos habens in infirmilale sua ; 9? ille ibi conversabatur cum Angelis, iste hic cum bestiis, erat enim piscina in pecuali, hoc enim est in probalica, in loco pecudum. Gaudebat ille ibi immortalitate vitae, 9 iste vivebat hic semper morti vicinus proximusque ; erant ibi aquae, sed vivae: Fluvius egrediebatur de loco voluptatis, *? hic autem aquae, sed mortuae, et, ut uno dicam verbo, ibi reperiebatur omnis felicitas carnis et spiritus, hic omnis infelicitas et corporis et animae; ibi erat Adam tanquam luna plena soli simillima, hic autem tanquam luna eclipsata dissimillima soli; Adam, inquam, ibi Deo simillimus, languidus autem hic ob' peccatum dissimillimus Deo. Sed tamen ibi luna arte et malitia diaboli eclipsata fuit per peccatum, conversa lux in tenebras, hic autem per gratiam Christi eclipsata luna illuminatur et tenebrae convertuntur in lucem ; hodie enim peccator homo iustificatur. Diabolus ibiin serpente perduxit hominem a gratia ad peccatum, a virtute ad vitium, hodie Deus in homine Christo hominem convertit a peccato et vitio ad gratiam et virtutem. Diabolus interrogavit hominem et loquendo seduxit ac perdidit, manens in serpente occultus, Deus autem in homine Christo absconditus interrogavit peccatorem: Vis sanus fieri? Ibi totus homo est infirmatus et perditus, hic totus homo sanatus atque salvatus; ibi diabolus auctor fuit peccati et iniquitatis, hic Christus iustitiae et gratiae salutis. Sic per Christum homo ad imaginem et similitudinem Dei** reformatus ac recreatus est per iustificationem a peccato. VIII. Ut autem clariora fiant iustificationis mysteria in sacrosancto hodierno Evangelio, videndum nobis est quidnam sit iustificatio, quae eius sint causae, qui effectus et quae circumstantiae, haec enim omnia hodiernum Evangelium complecti et continere videtur. Est autem iustificatio coelestis ac supernaturalis gratiae donum sanctificans animam et delens omnia peccata; hoc est quod aquis lotus ab Angelo commotis sanus fiebat a quacunque delinebatur infirmitate, ab omnibus simul, perfectamque consequebatur sanitatem. Sic rex ei qui decem millia talenta debebat omne dimisit debitum, 5 sic Deus omnes Israelitas salvavit in mari Rubro omnesque Aegyptios in aquis illis submersit, ita ut nec unus quidem evaserit. 55 Quoniam enim non potest cum quovis letali peccato gratia et caritas cohabitare, arca Dei cum Dagone, 56 lux cum tenebris, hinc Deus vel omnia dimittit peccata, vel nullum. Sic Christus a Magdalena septem daemonia eiecit ?? et a daemoniaco illo, qui a daemonum legione obsessus erat, omnes simul expulit spiritus malignos, 5 sic, inquit : Totum hominem sanum feci in sabbato. Tota pulcra es, amica mea, el macula non cesí in te. *? Iustificator autem Christus est Iesus, Deus et homo; Deus infinitae potentiae, sapientiae et bonitatis ad creandam gratiam sanctificantem ; hinc. cernimus hodie Christi potentiam, qua solo verbo et voluntatis nutu sanavit infirmum ; sapientiam, qua cognovit quod mullum tempus haberet *9 in infirmitate sua; bonitatem, qua salutem obtulit: Vis sanus fieri ? misericordiam, qua sine meritis salutem confert. Iustificat etiam ut homo ex merito, infinita enim sua caritate in Deum Christus meruit procul dubio gratiam, at non sibi, sed nobis. Hodie autem videmus caritatem Christi erga Patrem, qua ascendit Ierosolymam ad orandum, et erga proximum, qua voluit hospitale incurabilium infirmorum corporaliter visitare. Caritas autem non potest non habere magnum meritum apud Deum; Abraham enim sua in Deum caritate magnam et sibi et posteris meruit a Deo benedictionem. ** At Christi caritas pro se mereri non potuit, quia gratia in Christo non potuit augeri; meruit igitur nobis. Propterea Christus dictus est lesus, idest salvator: Ipse enim, ait Angelus, salyum [aciel populum suum a peccalis eorum, 9? et propterea dicitur iustus Lc 8,2. 58) Cf. Mc 5, 2-15; Lc 8, 27-33. 59) Ct 4, 7. 60) Io 5, 6. sanctificans animam et delens omnia prorsus peccata. Causa efficiens iustificationis Christus est Deus et homo; quia ut homo etiam pro nobis meruit. Subiectum iustificationis homo pecealor est, sed vere salutem volens et quaerens, quia sine praevia dispositione animi justificatio obtineri nequit; causa formalis gratia Spiritus Sancti; finis gloria nelerna; causa ministerialis minister legitimus; el salvator.** Danieli etiam Angelus dixit quod Messias, Sanctus Sanctorum, adducturus erat iustitiam sempiternam. 94 Qui vero iustificatur homo est languidus, incurabili infirmitate affectus, salutis tamen cupidus et faciens quod in se est 'ad eam consequendam. Sic videmus in languido hodierno. Erat eius infirmitas incurabilis, hinc íriginta ... octo annos habebat in infirmitate sua, nec nisi divino miraculo poterat curari. Sic utique peccatum suapte natura languor incurabilis est et a solo Deo curari potest. Sicut enim homo potest seipsum excaecare, non autem illuminare, seipsum in puteum mergere, non autem absque fune desuper immisso exire, seipsum occidere, non autem vivificare; sic peccare quidem potest, sed non iustificare seipsum. Opus est tamen ut faciat quod in se est salutis cupidus ad consequendam peccatorum remissionem atque salutem. Sic languidus fecit quod potuit ut ab infirmitate sua sanaretur. Non accenditur ignis nisi in ligno arido et sicco, non imprimitur sigilli character nisi in cera mollificata. Sic praevia dispositione animi opus est ad consequendam iustificationem : Vis sanus fieri ? Forma autem iustificationis est gratia Spiritus Sancti supernaturalis atque divina, sanctificans animam, hinc designatur in sanitate quam Angelus Domini de coelo afferebat: Angelus aulem Domini descendebat de coelo et movebatur aqua** et sanabatur unus. Finis vero est gloria, quae per diem festum Iudaeorum, hoc est electorum Dei, designatur atque per sabbatum: Tolum hominem sanum feci in sabbalo. Sabbatum autem coelestem beatitudinem designat; hinc prope diem festum hunc sanatus est languidus, ut gaudens atque exultans posset diem festum celebrare in civitate lerusalem, in visione pacis ac felicitatis aeternae. Adhuc autem ad iustificandum peccatorem ministro opus est: Hominem non habeo, nemo enim seipsum baptizare potest, nam et Christus a Ioanne baptizari voluit, 55 quo Baptismi sacramentum institueret, ut qui crediderit el baplizatus fuerit, salvus esset. 9? Sic languidus homine opus babebat, qui mitteret eum in piscinam, qui baptizaret eum et sacro Baptismate sanaret. Opus est instrumento: sicut calamo ad. scribendum, cithara et organo ad harmonicum sonum efficiendum, sic ad iustificandum peccatorem Sacramentis opus est. Sicut aqua piscinae illius arcanam virtutem habebat ad sanandum corpus a quacunque etiam incurabili infirmitate, virtutem autem hanc divinam ab Angelo descendente accipiebat et a sanguine sacrificiorum quae ibi abluebantur, sic aqua Baptismi virtutem habet ad sanandam animam a Spiritu Sancto et a merito passionis Christi. Piscina autem Sacramentorum et maxime Baptismi in sacrosancto hodierno Evangelio hieroglyphicum est. Sicut autem cuiusvis rei imago necesse est ut res aliqua sit et similis ei quam repraesentat, sic tamen similis ut in parte etiam dissimilis sit, alioquin non esset similitudo, sed identitas, uti est imago crucifixi ; Ssic piscina hodierna Baptismi imago est, similis quidem, sed in parte etiam dissimilis Utraque aqua salutem conferebat, sed illa corporalem, ista spiritualem ; illa virtute Angeli, haec virtute Spiritus Sancti; illa secundum lempus, haec semper; illa uni tantum, haec omni creaturae, quoniam imago Sacramenti erat, non verum Sacramentum regenerationis et renovalionis Spirilus Sancli. *8 Efficit autem iustificatio multa: Surge, lolle grabatum tuum el ambula. Et stalim surrexit, tulil grabatum suum et ambulavit. *? Facit hominem pium erga Deum ac religiosum, nam sanatum Christus invenit in templo ; ?? liberat a tribulationibus non tantum aeternis, sed etiam temporalibus : Ecce iam sanus factus es... noli amplius pec- , care, ne deterius libi aliquid contingal ; facit nos Deo obedientes magis quam hominibus, sic enim languidus sanatus Christo magis quam Iudaeis obedire voluit: Qui me sanum fecit ille mihi dixil : Tolle grabatum tuum et ambula. ^! Si, inquit, divina auctoritate me potuit sanare, ergo eadem divina auctoritate potuit praecipere ut grabatum in sabbato portem absque divinae legis transgressione. Praeter haec locus et tempus adhuc ad iustificationem requiri videntur. Locus: in lerusalem, in Bethesda "? sanatus est infirmus. Extra Ecclesiam non sunt Sacramenta gratiae iustificantis et sanctificantis, extra Ecclesiam neminem Christus sanctificat, neminem Feriae, pag. 402. causa instrumentalis Sacramenta, quorum figura, et maxime Baptismi, hacc piscina fuit. Effectus iustificationis sunt n poenis peccatorum liberatlo et virtutis collatio nad bene agendum. Circumstantiae iustificationis: locus Ecclesiu est, in qua sola Sacramenta inveniuntur; NENNEN iios 1 t salvat, non enim est salus extra arcam Noe : ** Unus Deus, una [ides, unum Baplisma. ** Tandem et tempus, nam Angelus... Domini secundum lempus tempus vita. descendebat in piscinam ?*5 et sanabatur unus. Sanabat infirmum aqua praesens est, : 2 5 " quin post mor- 4D Ángelo mota a quacunque detinebatur infirmilale, sed non suscitabat t iu- . H H : . "utes — mortuum. Tempus iustificationis est praesens vita usque ad mortem; potest. post mortem vero nemo iustificatur, sed ubicunque ceciderit lignum, ibi manebit, ?* sive ad austrum sive ad aquilonem. Vae iis, qui in hora mortis iustificati minime inventi fuerint! Accidet enim eis sicut Aegyptiis, qui in medio undarum maris Rubri dum mergerentur, agnoscentes peccata sua dixerunt: Fugiamus Israelem, Dominus enim pugnal pro eis ; *?* sed tarda nimis fuit eorum poenitentia eosque nihil iuvit. Fratres mei, ecce nunc tempus acceptabile, ecce nunc dies salutis. ?8 Quandiu Christus offert nobis salutem : Vis sanus fieri ? accipiamus eam, quia: « Fronte capillata, post haec occasio calva ». ?? Advertendum item est quod ad perfectam iustificationis gratiam oe iustificaconsequendam fervore spiritus opus est animique sollicitudine et onem conse- . H H H H H quendam spivigilantia, hoc est enim quod qui prior descendisset in piscinam post itus ferv B Dc . et animi sai. motionem aquae sanus fiebat ab omni infirmitate. Ad hanc nos Paulus HieitudineoPUs excitavit. quod omnes qui in stadio currunt, omnes quidem currunt, est. sed unus accipit bravium, qui praecucurrit et prior pervenit ad metam; sic currite ut comprehendatis. 9" IX. Vis sanus fieri ? Cupiebat hic quidem sanitatem, sed minime Innaturalibus Consequi poterat; sic saepe multa volumus quae minime possumus multa fo : : et, e contra, multa possumus quae minime volumus. Quamvis enim volumus quae proce facti simus ad imaginem el similitudinem | Dei, non tamen aetualibus mulquantur in nobis operandi potentia atque voluntas sicut in Deo, ta possumus : : am. d " z quae non qui omnia quaecunque voluit .. . fecit in coelo et in terra; *!' potentia volumus, Epist. ad Cyprianum, (P. L. 3, 1168); S. Hieronymus Epist. 15, ibid. 22, 355; S. Augustinus Enarrat. in. Psalmos, Ps. 103, ibld. 37, 1358; De Civitate Dei, lib. 15, cp. 26, ibid. 41, 472; De Unitate Ecclesiae, cp. 5, 1bid. 43, 397; S. Fulgentius De Hemissione Peccatorum, lib. 1, cp. 20, ibid. 65, 543. 74) Eph 4, 5. Vulg.: Unus Dominus, etc. 75) Io 5, 4. Vulg.: Descendebat secundum tempus, etc. 76) Cf. Eccle 11, 3. 17) Ex 14, 25. » Fronte capillata, post est occensio calva ». Carmen De Moribus, vr. 142, sine numerat. pag. 80) 1 Cor 9, 24. 81) Ps 134, G. aequalis est voluntati et voluntas potentiae. Non sic in nobis. Nam in corporalibus quidem et mundanis multa bona volumus, quae consequi minime possumus : honores, divitias, voluptates; in spiritualibus vero multa possumus, favente Deo, *?? qui nemini deest, sicut lux diurna, praesente sole, ea tamen operari nolumus. Vis sanus fieri? Parum valde est quod Christus hodie a languido isto quaesivit ad sanandum eum, desiderium tantummodo sanitatis, quod quidem naturalissimum est. Sic ad conferendam nobis spiritualem sanitatem perpetuamque salutem principaliter Christus nonnisi bonam a nobis voluntatem requirit, ut velimus bonam habere animam, bonam voluntatem. O homo, tu, natura duce, omnia vis habere bona, etiam caligas bonas vis; sed dicas mihi: Non erubescis ? Vis habere bonas caligas et non bonam conscientiam ? Ad salutem tuam, homo, sola iustificatio sufficit, haec sola requiritur, qua dimittuntur omnia peccata et caritas gratiaque Spiritus Sancti infunditur. Potest Deus te iustificare, nec tantum potest, sed etiam vult, imo desiderat; ad hoc venit in mundum, ad hoc homo factus est, ad hoc passus et mortuus in cruce est, sicut ad hoc venit hodie Christus in piscinam ad sanandum hunc languidum, nil veritus quod, si miraculum hoc in sabbato operaretur, graves mortalesque! a Iudaeis persecutiones passus fuisset, nam, ut Evangelista ait: Propterea persequebantur Christum Iudaei, quoniam miracula faciebat in sabbalo ; ** nam in illuminatione caeci nati dixerunt, quoniam sabbato illuminavit illum Christus : Non est hic homo a Deo, qui sabbatum non cuslodil. * &QOstendit igitur Christus quod supra vitam suam desiderabat salutem nostram, cum pro salute nostra vitam suam crudelissimae mortis periculo exposuerit. Ex parte igitur Dei nihil deest quod ad iustificationem salutemque nostram requiratur; adest potestas nec deest voluntas, imo desiderium vehemens, nedum voluntas prompta, ita ut non expectet Christus petitionem salutis, sed per seipsum benignissime offerat : Vis sanus fieri? Potentior Christus estet infinitis gradibus promptior ad iustificandum quam ignis ad calefaciendum, sol ad illuminandum, fons perennis ad effundendam aquam. 82). Ms.: Dei. 83) Io 5, 16. 84) Ibid. 9, 16. sed ad iustificalionem necessaria est bona voluntas, Deus enim vult iustificare, imo vehementer desiderat, et quidem ad hoc venit in mundum, passus et mortuus est; potest etiam, quia infinita potentia pollet; sed ut iustificationis sequatur elfectus requiritur potentia tum ex parte Dei tum ex parte hominis. Sicut enim pictor pingere non potest sine telario, sic Deus iust!- ficare non potest animam non bene dispositam. Quandiu in mundo vivit, omnis peccator iustificari potest, Quod si non sequitur effectus iustificationis et salutis, necesse est ut aliquid, quod ex parte nostra requiritur, desit. Deus potest et vult, ideo dictus est sol iusliliae, 38 ignis consumens, ** fons vivus; *? vult : Haec esl... voluntas Dei, sanctificatio vestra. 88 Sed sicut in naturalibus accidit, ita in spiritualibus: ut ex matrimonio sequatur generatio et procreatio filiorum, requiritur fecunditas et potentia ad generandum simul tum in viro tum in muliere, nam si vir potens sit et fecundus, sicut erat Abraham, mulier autem sterilis, sicut Sara, 8? sicut Rachel, ? sicut Anna mater Samuelis, ?. non sequetur generatio ; ita ad effectum iustificationis requiritur duplex potentia, tum ex parte Dei tum ex parte hominis: ut ille possit iustifica1e, homo autem possit iustificari ; ut possit medicus curare et infirmus curari, ne infirmitas facta sit incurabilis. Damnatus non potest iustificari, quoniam est velut homo mortuus cui nil medicus prodest. Ut fiat imago, non solum requiritur pictor arte excellenti et pingendi potestate ac peritia praeditus, cui nec colores optimi nec penicilli desint, sed etiam requiritur telarium factum ex bona tela; non potest pictor *? [pingere] in reticulata tela vel vetustate consumpta ac veluti aranearum tela. Dum iustificatur homo depingitur in eius anima imago Dei optima et pulcherrima Deoque simillima, nam sicut Deus unus et trinus est, una essentia in tribus Personis, ita gratia Spiritus Sancti una est in tribus theologicis virtutibus ; et sicut Pate1 producit Filium per modum intellectus et cognitionis et Spiritum Sanctum per modum voluntatis et amoris, ita in iustificatione fides viva producit magnam Dei cognitionem in intellectu et magnum amorem in voluntate. Requiritur ergo telarium bene dispositum ut haec fiat imago, anima bene disposita, quae possit et velit iustificari. Et nos quidem possumus, quandiu viatores sumus, a peccato quovis iuslificari. Non sumus sicut daemones et damnati qui amplius iustificari non possunt. Sicut enim ex principis privilegio fiunt in nobili aliqua civitate universales nundinae, ita ut absque vectigalium solutione mercatores omnes per tempus privilegio concessum libere possint omne mercium genus afferre et extrahere; sed cum tempus illud expiraverit, non potest amplius libertate illa et privilegio uti, sed vectigalia solvere necesse est; ita privilegium Dei est ut omnis peccator, quandiu in mundo hoc manserit, iustificari possit, sed in morte expirat tempus huius privilegii una cum ipsamet vita, .«in inferno autem nulla est redemptio», ?! nulla remissio, nulla sanctificatio. Possumus igitur nos iustificari, at non sufficit ista potestas. Ad ignem accendendum non sufficit ut hic quidem sit candela aut lucerna accensa, ibi autem palea, stupa et ligna ; sed ut fiat combustio necesse est ut combustivum admoveatur. Ut domus ista illuminetur a sole non sufficit quod sol possit eam illuminare et ipsa similiter possit illuminari, necesse est ut aperiantur fenestrae per quas ingrediatur lumen. Ita requiritur ex parte nostra dispositio, nam, «qui creavit te sine te, non salvabit te sine te».?* Pater tuus, si philosophus est et de litteris optime merilus, potuit te sine te generare, cum non esses, sed non potest te sine te similem sibi in scientia et litteris facere, nam ex parte tua requiritur studium, ut possis et velis litteris operam dare. Sic «qui creavit te sine te, non salvabit te sine te »; requiritur aliquid ex parte tua. Dices: Quidnam est quod a me Deus pro salute mea requirit? Id tantum quod a languido isto hodie requisivit ad sanandum eum. Quidnam est quod requisivit ? Voluntatem : Vis sanus fieri ? Non requirit a te bona tua, possessiones tuas, dignitates tuas, filios tuos, uxorem tuam, non corpus tuum, non sensus tuos, sed tantum voluntatem tuam, desiderium voluntatis tuae, ut velis salvari; requirit modicum aquae a mari, quid enim est cor humanum nisi mare immensum desideriorum ? X. Vis sanus fieri? Non immerito quaerit hoc Christus a languido; nam etsi cuilibet infirmo naturale desiderium inest sanitatis, multi sunt tamen qui salvari minime volunt, quales sunt pauperes mendici, qui infirmitatum et ulcerum suorum ostensione victum sibi mendicando quaeritant et infirmitas eis pro lucro est, proptere: curari minime volunt, imo nonnunquam seipsos magis exulcerant, quo magis in se hominum oculos convertant ct ad pietalem et miseri- 169, cp. 11, (P. L. 38, 923). sed necessaría est cooperatio ex parte hominis, hacc autem consistit in bona voluntate et in desiderio propriae sululis. Languidus hic exemplar est hominis "vere et sincere iustificntionem volentis; TÉ^— "- qui enim vero iustificationem quaerit desiderium magnum et ardens habere debet, et efficax, ]dest ut mcdia efficacia ad iustificationem consequendam adhibeat; Deus autem gratia sua bonam banc voluntatem adiuvabit. cordiam magis moveant. Hinc igitur quaerit Christus: Vis sanus fieri?. . . Domine, hominem non habeo. Cupio, inquit, et vehementer desidero consequi sanitatem, sed non possum. In languido autem isto non qualecunque cernitur desiderium salutis, sed magnum et mirabile, verum et efficax. Verum quidem, quoniam quaesivit remedium sanitatis, sciens enim quod morbo incurabili laborabat et nonnisi per miraculum poterat curari, abiit in Ierusalem, in piscinam, ad balneum illud mirabile et saluberrimum. Nec tantum verum ostenditur in eo sanitatis desiderium, sed magnum et mirabile, nam multa cum patientia et longanimitate triginta octo annis ibi expectavit, si quo modo tandem gratiam consequi potuisset. Erat in homine isto salutis desiderium, quale est in alchimistis auri et argenti sacra fames :?5 quamvis multorum annorum experientia spe sua frustratos se videant, semper tamen spem suam in futurum alunt quod proximo experimento res bene eis pro voto succedet. Sic, inquam, magnum extitit et mirabile in languido isto desiderium sanitatis. Desiderium igitur salutis, quod in nobis requiritur, opus est ut verum sit desiderium salutis, sicut fames verus est appetitus edendi, sitis bibendi. Hinc ait : Beati qui esuriunt el sitiunt iustitiam, quoniam ipsi salurabuntur. ?6 Non est homo qui non desideret salutem ; sed e[ficax desiderium requiritur et firma animi voluntas. Omnis homo natura scire desiderat, quilibet vellet scientias omnes artesque habere; sed eos qui magno studio laborant ad acquirendas scientias dicimus magnum habere desiderium sciendi et discendi. Desiderium efficax est quod requirit media sufficientia et efficacia perveniendi ad optatum finem, ut alchimistae faciunt, et omnis artifex instrumenta habet arti suae necessaria. Sic firma voluntas aliquid faciendi pro viribus quaerit quae necessaria [sunt] ad consequendum finem. Si via virtutis difficilis videtur, non diffidamus : virtutein benefaciendi dat Dominus ; similis enim est domino qui verbis dicit servo: vade, eme aliquid ; sed manibus poirigit pecuniam necessariam ad emendum et equum ad equitandum. Dixit huic languido : Surge, lolle grabatum tuum et ambula, et virtutem dedit; sicut in mundi creatione dixit: Producat... germinet terra herbas et animalia, producant aquae aves et pisces, et virtutem simul dedit ad haec producenda. ?? XI. Considerandum nobis est qualis erat homo iste ante miraculum et qualis postea. Ante quidem homo erat, sed infirmus incurabili infirmitate, nec tantum carne infirmus, sed etiam spiritu ; corporalis autem infirmitas et poena erat et imago spiritualis. Et quidem licet corpore morbo esset incurabili oppressus, non tamen viribus omnino destitutus erat, ut instar paralytici sese movere nullo modo posset. Poteiat surgere a lecto et ambulare lento gradu, hinc ait: Dum venio... ego, alius anle me descendit ** in piscinam. Sic utique homo spiritu infirmus, sanitate gratiae privatus, non est omnino impotens ad bene operandum, nam peccatum debilitat, non tollit liberum arbitrium, tollit gratiam non naturam. Homo autem suapte natura potest cognoscere bonum et malum, diligere bonum et odisse malum. Sic etiam infidelis naturali lumine rectae rationis potest a nonnullis vitiis abstinere et nonnulla bona opera facere, ut nunc Hebraei faciunt, eleemosynas, orationes, ieiunia atque id genus; alia moralia, quemadmodum ethnici philosophi tradunt et docent moralem philosophiam, multa de virtutibus et vitiis subtiliter et vere tractantes. Sic poterat languidus iste per seipsum descendere in piscinam ; sed frustra, sanitatem enim non consequebatur. Non potest homo liberi arbitrii viribus eo pervenire, ut consequatur peccatorum remisSionem et gratiam salutis aeternae absque divino auxilio et supernaturali Spiritus Sancti dono. Facienti tamen quod in se est ad salutem consequendam Deus non deest, *? sicut hodie in languido isto videmus ; ex naturali enim salutis desiderio faciebat quod poterat, hinc tandem ex Dei misericordia et Christi gratia salutem consecutus est. Post miraculum vero iam sanus a Christo factus, surrexit, tulit grabatum suum et abiit sanus factus et fortis, potens viribus ad ambulandum et portandum grave onus. Sed ita tamen sanus factus est ut iterum posset in morbum incidere; hinc cum eum Christus invenisset in templo ait: Ecce sanus Feria Quinta Cinerum, not. 25, pag. 150. Etiam instatu pecenti potest homo aliqua bona facere, quia peccatum debilitat quilem, sed non tollit naturam, et quamvis nequeat nropriis viribus iustificationein consequi, tamen, si faciat quod in se est, Deus non denegabit suam gratiam. Iustificatio impeccabilltatem non confert, factus es, iam noli amplius peccare, ne delerius libi aliquid contingat. Sed quidnam deterius poterat ei contingere, qui triginta octo annis incurabili morbo gravatus fuerat ? Si in hac vita deterius nil potuisset conlingere, potuisset tamen in futura vita, in futuro saeculo si non in praesenti, in inferno si non in hoc mundo. An non multo deterior ideo languido poena aeterna, infernalis ignis omni temporali poena in praesenti Poo saeculo? Tria documenta dat ei Christus: primum est, ut memor idi dcl sit accepti beneficii : Ecce sanus factus es ; secundum est, ut caveat em dA ne ingratus malum pro bono reddat: lam noli peccare, ubi eliam nam incidat. docet quod peccatum est causa malorum omnium, et ut memor sit etiam se a peccato liberatum esse corpore et spiritu sanatum; tertium est documentum timoris, ne iterum in Dei iram multo maiorem incidat, nam Ahorrendum est incidere in manus Dei vivenlis:!9? Ne delerius tibi aliquid contingat. HI. ALIA HOMILIA Erat dies festus Iudacorum, etc. ! I. Heri habuimus in sacro Evangelio mulierem ex chananaea Evangdum factam chrislianam, ex gentili fidelem iustificatam et sanctificatam Fears t a Christo ;? hodie habemus hominem factum ex iudaeo christianum, leris gentilis, ex infirmo sanum atque ex peccatore sanctum. Et pudere nos viros hodiernum : : : agit de iustioportet quod apud Deum a sexu femineo virtutibus laude et howcademdas, Dore dignis vincimur. Etenim heri mulier non tantum iustificari meruit a Christo, sed etiam laudari: O mulier, magna est fides tua ; 3 homo autem hodie sanctificatus non laudatus a Christo est, sed comminatus: Ecce iam sanus [actus es,... noli amplius peccare, ne delerius tibi aliquid contingat. * Sicut autem heri potuimus comparare chananaeam cum prima etsicutinchamuliere Eva magna cum sympathia et antipathia: sympathia quiea exhi- . " . bita fult figudem, quoniam utraque mulier, utraque creatura Dei, utraque fide rg Evae, vr. 28. 4) Io 5, 1. praedita, utraque salva; antipathia autem, quoniam illa prius sancta, postea diaboli opera facta peccatrix; prius consolata et felix in paradiso, postea infelix et tribulata in hac miseriarum valle; chananaea autem, e contra, prius peccatrix, deinde opera Christi sancta ; prius tribulata, postea consolata; similiter hodie comparationem facere possumus inter primum hominem Adam et hominem hunc evangelicum, et magna reperitur tum sympathia tum antipathia inter utrunque: sympathia, quoniam uterque homo, uterque ad imaginem Dei factus, uterque capax Dei per cognitionem et amorem, per gratiam et gloriam ; antipathia autem, quoniam non tantum differre videtur clarus dies ab obscura nocte et luna lumine plena a seipsa eclipsata totaliter, quantum differre videtur homo iste in piscina a primo homine in paradiso: ille beatus et felix, iste infelix et miser; ille sanctus, iste peccator ; ille omnibus bonis animae et corporis affluens, 5 iste omnibus egens. At vero ille luna plena, sed eclipsata postea, iste prius eclipsata, postea plena; ibi dies conversus fuit in noctem, hic nox in diem ; ille prius sanctus, postea peccator diaboli opera ; iste prius peccator, postea sanctus opera Christi ; ibi homo a gratia et iustitia lapsus fuit in peccatum et iniquitatem, * iste surgit a peccato ad gratiam, ab iniquitate ad iustitiam. Quare in piscina hodie restaurantur damna paradisi et vetus homo renovatur, iustificatur, sanctificatur, paradiso restituitur. II. Quod si nos omnes similes sumus huic hamini in statu languoris, studeamus ut similes etiam eidem simus in statu sanitatis : Sicul porlavimus, inquit Paulus, imaginem terreni hominis, porlemus el imaginem coelestis. * Proponuntur nobis hodie duo exemplaria ad imitandum : alterum Chiistus est perfectissimum exemplar perfectissimae caritatis in Deum et in proximum, alterum homo iste iustificatus et sanctificatus a Christo. Si deficit nobis animus ut imitemur perfectionem caritatis et sanctitatis Christi, saltem imitemur hunc languidum curatum servemusque quae servanda ei a Christo tradita sunt. Habemus etiam nonnullas morales virtutes in languido isto quas Sic in languido isto exhibetur figura Adae tum innocentis tum peccatoris. Christus et languidus proponuntur hodie exemplaria virtutum. Israele imitemur, quae sunt patientia, longanimitas et modestia : Eraí autem ules clucet praecipue in. ibi, inquit, quidam homo. * Hoc est quod movit Christum hodie ut Christocaritas 3... ; : HSR divinum hoc operaretur miraculum : natura humana, quia erat homo hominem, ad imaginem el similitudinem Dei? conditus. Heri Christus motus fuit precibus Apostolorum dicentium : Dimilte illam, quia clamat post nos,!? precibus, lacrimis, afflictione, pietate et virtute magna chananitidis: O mulier, magna est fides lua, fiat libi sicul vis ; * hodie autem nullo horum motus est, sed tantum quia homo hic erat. Sed an forte alii infirmi homines non erant: Mullitudo magna languentium, caecorum, claudorum, aridorum ezpeclantium aquae molum ? €? Homines erant, sed in bestias suis vitiis conversi, ut Nabuchodonosor : !3 Homo, cum in honore essel, non intellexit, comparatus est iumentis, etc.* In languido. Hic autem homo erat, naturalem legem servabat, vivebat secundum Forense dictamen naturalis rationis, pro acquirenda salute, quam summopere vivendi — desiderabat, faciebat quod in se erat. Potest quis, etiam infidelis, moraliter bene vivere, sobrie et temperate quoad se, iuste etiam quoad proximum et pie quoad Deum, nam Deum esse et adorandum colendumque esse, quoniam ab ipso omnia procedunt, ipsamet natura hominem docet. Has autem morales et, ut ita dicam, naturales virtutes non despicit Deus, nec homini sunt omnino vanae et inutiles. Profuit huic languido diuturni temporis patientia et tanti temporis spes et expectatio divinae misericordiae. Hoc igitur omnibus in primis satagendum est, ut quisque studeat homo esse, secundum rationem vivere, nil contra propriam conscientiam et dictamen naturalis rationis agere. Respexit Christus longam patientiam et tollerantiam hominis et patientia. istius et probare etiam voluit, quo nobis innotesceret, quaerendo: [o eer. Vis sanus fieri? Respondit ei languidus : Domine, hominem non habeo. !* eta! Humilis plane et modesta responsio. Non est conquestus de Deo aut de hominibus, non accusavit scribarum et Pharisaeorum impiam inhumanitatem, quod nunquam curarint providere ei hominem, non maledixit diei nativitatis suae ;!6 modestissime etiam Christo insinuat necessitatem, quatenus eum potentem cognoscit ad auxilium sibi praestandum et impendendum, videns eum iuvenem viribus praeditum, qui posset eum in piscinam deferre. Quid fecisset si Deum eum cognovisset, naturae dominum et auctorem bonorumque omnium fontem? III. Erat autem ibi quidam homo... Hunc cum vidissel Iesus. ? Non parva res homo est, cum divino dignus sit aspectu Deique oculos in se convertere possit ipsumque Deum ad pietatem miserationemque movere. Hunc enim cum vidissel hodie Christus, misertus eius beneficium contulit sanitatis perfectaeque salutis: Totum hominem sanum feci in sabbaulo. 19 Erat ibi quidam homo, imago Dei pulcherrima, sed a diabolo labefactata ; sed Christus eam hodie reficit uno momento et ictu oculi. Est enim Christus excellentissimus pictor ipsa natura multo excellentior et potentior. Pictor, quamvis excellentissimus, multo indiget tempore ut imaginem alicuius rei faciat ad naturale; natura autem in speculo uno momento pulcherrimam omnibusque numeris absolutam facit, quoniam multis partibus natura superior est arte. Deus natura infinitis gradibus superior est, ideo in ictu oculi potest formare imagines non tantum corporalium, sed etiam spiritualium rerum, quod natura non potest, et facere permanentes peipetuasque imagines, quod natura minime potest, sed tantum momentaneas facit in speculo, quandiu praesens fuerit homo, qui séipsum in speculo contemplatur. *IV. Est aulem Ierosolymis probatica piscina ... quinque porticus habens. In his iacebat multitudo magna languentium, etc.!9 Elucent in sacrosancto hodierno Evangelio damna peccati Adae et beneficium gratiae Christi Redemptoris et Salvatoris generis nostri. Damna peccati : infirmitas corporalis et spiritualis languor, caecitas, curvitas, ariditas mentis eL corporis, paupertas et miserabihs infelicitas, qualis est hominis deducti ob nimiam paupertatem et miserabilem infirmitatem ad hospitale incurabilium infirmorum ; hoc pelagus est miseriarum : In his iacebat multitudo magna languentium, caecorum, claudorum, aridorum. Beneficium vero gratiae Redemptoris ac Salvatoris : Angelus autem Domini secundum lempus descendebal in Magna res homo est quia imago Del, n diabolo quidem Inbefactnta, sed a Christo refectn. In hoc languido cernuntur etiam damna peccati et beneficium gratiae Christi. Quaeritur cur inter tantas infirmos unum solummodo sanaverit Christus. Sicut Deus creaturarum ministerio regit mundum, piscinam et movebatur aqua, et quicunque prior descendissel in piscinam post molionem aquae, sanus fiebal a quacunque detinebatur infirmilate.?* Christus autem est magni consilii Angelus,?'* hinc sua virtute languidum curavit. Sed quidnam, quaeso, est quod non sanabatur nisi unus ? quod nonnisi unum tantummodo languidum Christus curavit? Divus Paulus ad Romanos docet quod multo maius fuit meritum et gratia Christi, quam demeritum et peccatum Adam ; ait enim : Non sicul deliclum ita el donum ; si enim unius delicto mulli moriui sunl, mulio magis gralia Dei et donum in gralia unius hominis Iesu Chrisli in plures abundavil. El non sicul per unum peccatum ila el donum ; nam iudicium quidem ez uno in condemnalionem, gratia aulem ex multis delictis in iustificationem. Si enim unius delicto mors regnavit per unum, mullo magis abundantiam gratiae et donalionis et iusliliae accipientes, in vila regnabunl per unum Iesum Chrislum. Igilur sicut per unius deliclum in omnes homines in condcmnalionem, sic... per unius iustitiam in omnes homines in iustificationem vitae. Sicul enim per unius hominis inobedientiam peccatores conslituli sunt mulli, ila el per unius obedilionem iusli constlituentur multi.?? Sic enim docet Paulus quod Adam fuit forma futuri, ?* idest imago et figura Christi. Sed quomodo vera est haec doctrina Pauli, quod in plures abundavit gratia Christi quam peccatum Adae, si ex tam multis nonnisi unus curatur ? ^4 V. Esl autem Ierosolymis probalica piscina, hieroglyphicum utique Sacramenti regenerationis et renovationis Spirilus Sancli.?* Nam sicut Deus, quamvis potuerit mundum per seipsum regere et gubernare absque ullius creaturae ministerio, sicut et creaverat, noluit tamen, ut creaturas suas magis magisque honoraret communicatione dignitatis suae, multas earum redegit in ordinem efficientium causarum : Angelos stellasque coelestes, maxime vero septem planetas, quorum virtute atque influxu inferior hic mundus universalisque natura, geTranslat. Septuaginta. 22) 5, 15-19. Vulg.: Sicut enim per inobedientiam unius hominis, etc. 23) Cf. ibid. vr. 14. 24) Quaestio sine solulione relinquitur, quae tamen cadem esse debebat quae supra data fuit, pag. 413-414. 25) Tit 3, 5. nerationis et procreationis mater, regitur et gubernatur ; ita Christus unicus et verus Deaus, mystici mundi Ecclesiae sacrosanctae conditor et fundator: Super hanc pelram aedificabo Ecclesiam meam, ?e licet per seipsum solus potuerit universam fidelium suorum rempublicam administrare, nihilominus sicut regnum naturae septem errantibus sideribus administrat, sic regnum gratiae septem Sacramentis divinitus institutis ad divinae lucis communicationem voluit administrare, ut sicut septem illae erraticae stellae in corporibus varios operantur effectus, nunc enim pluvias nunc serenitatem inducunt, nunc ventos excitant nubesque producunt, nunc diem nunc noctem efficiunt, sic utique septem Sacramenta in animabus varias mirabilesque efficerent operationes ad iustificandos sanctificandosque Christi fideles. In septem planetis tres sunt valde perspicui: sol, luna et Venus, quae solem semper comitatur; sic utique in Sacramentis Eucharistia est veluti sol, Poenitentiá tanquam Venus, Baptismus veluti luna est, quae aquis dicitur dominari?" mirabilesque effectus operatur in aquis, quasi fons vitalis humoris. ?8 Hist. Nat., lib. 2, cp. 97, pag. 17; Lud. Caelius Lect. Antíq., lib. 26, cp. 18, col. 1455, sic Christus gratiam suam Sacramentis administrut in Ecclesia. Sicut parentes summo amore filios diligunt, ita filii summo amore diligere debent pnrentes. Christus ergo Matrem suam maxime diligere et honorare debuit.

CHAPTER 12. Sabbato Post Dominicam Primam Quadragesimae

I. Multus procul dubio est parentum in filios amor, quos tanquam idola colunt, quos cupiunt ad sidera usque attollere, magnos divites, nobiles, illustres cupiunt alto honoris et gloriae dignitatisque gradu positos omnique bono affluentes; faciunt quiequid possunt, nervos omnes extendunt ad filios magnificandos,, nullis laboribus parcunt, maxime vero si filii unici sint summeque dilecti. Sed Christus primogenitus est et unigenitus Filius Dei, unica pupilla oculorum Dei, spiritus et anima et cor Patris Aeterni. Mirum igitur non est si Deus quantum potuit Christum honorare omnique honore et gloria super omnes etiam Angelos et Sanctos suos coronare summeque magnificare voluit, uti ostendit hodierna Christi transfiguratio gloriosa: Transfiguratus est ante eos; et resplenduit facies eius sicul sol, vestimenta aulem eius facta sunt alba sicut nix. ! Cuius quidem transfigurationis veluti causa redditur, cum ex lucida nube a Patre dicitur: Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi bene complacui.? Sed si ius ipsum naturae naturalisque pietas requirit ut filius parentes et diligat et honoret quantum potest, cum multum parentibus debeat a quibus esse accepit, a quibus procreatus educatusque est summo cum honore, diligentia, cura, labore, profecto, cum Christus optimus extiterit Sanctissimae Virginis Filius ipsaque optima Mater ipsius, ratio ipsa utique persuadet ut credamus ipsum Christum Matrem suam honorasse quantum potuit suumque honorem et gloriam ei communicasse sibique similem eam effecisse, gloria et honore in coelo coronatam tanquam dominam mundi, Reginam Angelorum, unicam filiam Dei et Sponsam Spiritus Sancti. Assumpsit lesus Petrum et Iacobum ei Ioannem fratrem eius ef duxit eos in montem ezrcelsum seorsum el transfiguratus est ante eos, ctc. 3 II. Supra sacrosancti huius excelsi montis verticem videre mihi videor hodie paradisi felicitatem et in eo Adam gloria et honore coronatum, ^ uti eum Regius Vates contemplabatur dicens : Quid est homo quod memor es eius? ... Minuisti eum paulo minus ab Angelis, gloria el honore coronasti eum el conslituisli eum super opera manuum luarum ; omnia subiecisti sub pedibus eius. 5 Quem quidem locum Paulus de Christo interpretatur : Omnia subiecta sunt ei sine dubio praeter eum qui subiecit ei omnia ; 5 et: Omnia subiecisti sub pedibus eius : in eo enim quod omnia ... subiecit, nihil dimisil non subiectum ei. * Et merito de Christo interpretatur, nam ait: Minuisli eum paulo minus DN». a Deo; * solus autem homo Christus Deo inferior solo est, homo constitutus super omnia opera Dei, super omnes etiam Angelos. Ecce Christus gloria et honore hodie coronatus: Resplenduit facies eius sicut sol, vestimenta aulem eius facta sunt alba sicul nix... Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi bene complacui : ipsum audite. ? Constituit Deus hodie Christum regem universi praecipiens ut ei tanquam unigenito Filio suo obediant omnia. Sicut David senex Salomonem instituit regem super universum regnum suum, ?? ita Deus hodie Christum dicens : Ipsum audite. Hoc autem simpliciter dicit, quia omnibus dicit. Salomon autem factus rex, matrem suam, cuius causa factus fuit rex, valde honoravit; ait enim Divina Scriptura quod mater ipsius Bethsabee venit ad regem Salomonem ut loqueretur ei..., el surrexit rez in occursum eius adoravilque eam, el sedit super thronum suum positusque est thronus matri regis, quae sedit ad dexteram eius. Sic Christus Matrem suam honorare, ut par est, voluit; imo sicut Deus lunam soli similem creavit Evamque Adamo simillimam, ? sic Deus Sanctissimam Virginem Christo quam simillimam et praeillos, ctc. 4) Cf. Gn 2, 8-17. 5) Ps 8, 5-8. 6) 1 Cor 15, 27. 17) Hebr 2, 8. Christus a Deo constitutus fuit super omnes creaturas, sicut hodie in eius transfiguratione declaratur a Patre; ideo etiam Matrem Christi voluit ili síimillimam in gratia et in uloria. Maria simillima Christo fuit in praedestinatione, quia cum Christus tanquam homo primus sit omnium praedestinatorum, necesse est ut et Mater cius una cum [Ipso praedestinata sit. destinavit ab aeterno et in tempore fecit creando, vocando, iustificando et magnificando sive glorificando, nam: Quos praescivit el praedestinavit conformes fieri imagini Filii sui, ut sit ipse primogenitus in multis fratribus. Quos autem praedestinavit, hos et vocavit; quos autem vocavit, illos et iuslificavit; quos aulem iustificavit, illos et magnificavit.? Similis Maria Christo super omnes alias electas animas in praedestinatione, in vocatione, in iustificatione et in glorificatione. III. In praedestinatione primo. Sicut enim in mundi huius somatici et corporei creatione Adam fuit primus homo, Eva autem ante omnes alios homines mox formata post Adam ei simillima, ita in formatione mundi pneumatici, '^ spiritualis in mente Dei, in aeterna praedestinatione Christus est primus homo, caput omnium praedestinatorum et electorum Dei. Hinc a Paulo dictus est Christus primogenitus omnis crealürae : Qui, inquit, est imago Dei invisibilis, ecce Adam, primogenitus omnis crealurae,!5$ Sic ab aeterno praedestinatus fuit Christus ante omnes alios electos et in Christo et per Christum omnes praedestinati et electi sunt. Sic ait Paulus Ephesiis: Elegil nos in Christo ante mundi conslilutionem, ul essemus sancli el immaculati in conspectu eius in caritate. Qui praedestinavit nos in adoptionem filiorum per lesum Christum in ipsum.!* Hinc item ait quod quos praescivit... praedestinavit conformes fieri imagini Filii sui, quasi Christus exemplar ab aeterno fuerit omnium praedestinatorum. Exemplar autem prius necesse est ut sit aedificio, sive quovis artificiato cuius est exemplar. Sed si praedestinatus est Christus, ut Paulus ait: Qui praedestinatus est Filius Dei in virtute secundum spiritum sanclificationis,!* non utique praedestinatus est ut Deus, sed ut homo, nam ut Deus praedestinator est, non praedestinatus. Si autem ut homo, igitur ut filius Mariae. Quare necesse est ut Maria cum Christo praedestinata sit, et si Christus in praedestinatione primum obtinet locum, Maria obtineat secundum. Sic ex larificavit. Magnificavit pro glori/icavit legitur in Nic. Lyrano Biblia Sacra cum Glossis, h. 1. et in multis codicibus. Cf. Io. De La Haye Biblia Mazima Versionum, t. 15, pag. 165; Biblia Lovaniensis et Eb. Nesile Novum Test., etc., h. 1. 14) Ms.: Pnephmutici. POST DOMINICAM PRIMAM QUADRAGESIMAE 435 tere Adami formatur Eva similis Adamo ;!? Christi gratia praedestinatur Maria talisque praedestinatur ut Christi unigeniti Filii Dei digna esset Mater. Similis etiam fuitin vocatione. Est autem vocatio divinus tractus liberi arbitrii ad Deum. Christus autem in primo instanti conceptionis suae vocatus fuit, tracto et unito eius libero arbitrio cum Deo indissolubili et inseparabili caritate. Primo etiam instanti conceptionis suae Christus iustificatus et sanctificatus fuit, omni gratia plenus: Quem Paler sanctificavit el misit in mundum. !? Sic et Maria primo suae conceptionis instanti vocata, iustificata, sanctificata fuit, formata ut Eva Adamo similis, absque omni macula peccati, plena omni gratia Spiritus Sancti. Hinc Angelus gratia plenam invenit: Ave, gratia plena ;*9 Tota pulcra es, amica mea, el macula non est in (e.?1 Sicut igitur Sanctissima Virgo similis fuit Christo in natura semper et in gratia, ita etiam in gloria in coelo, in paradiso : Astilil regina a dextris tuis in veslitu deauralo circumdata varietate. ?? Hinc sicut Christi facies totumque corpus resplenduit hodie sicut sol, sic et Beatam Virginem legimus sole amiclam : Signum magnum apparuit in coelo : mulier amicía sole et luna sub pedibus eius et in capite eius corona stellarum duodecim. ?* Solari luce amictus visus est hodie Christus, solari luce et Maria, quoniam similis ipsorum gloria est : Mulier amicta sole, idest excellentissima gloria coelestis paradisi ' donata ; et praesertim undecim sermonibus In Conceptionem Immaculatam Beatae Mariae Virginis, nititur S. Auctor privilegium hoc Divinae Matris probare et, uti videtur, eo maiori theologico apparatu quo sub lite tunc erat, semper tamen venerans et expectans supremum Ecciesiae iudicium. In sermone primo ait: « De conceptione aut nativitate Virginis Deiparae níhil penitus Litteris consignatum fuit a Sanctis Evangelistis; hinc lis est apud theologos an Virgo Divina concepta fuerit in originali peccato sicut omnes ceteri filii Adami: Ecce enim in iniquitatibus conceplus sum et in peccato concepit! me mater mea, an ex speciali gratin et privilegio praeservnta fuerit ex ilia labe... Controversum est dogma ac veluti theologicum problema; non est in Sacris Canonicis Scripturis definitum nec in Sacris Conciliis divina sacrosanctae Ecclesiae auctoritate determinatum est...; liberum est dogma ut quisquis pro suo arbitratu sentiat in hac re quid sibi decentius, rationabilius ac verosimilius visum fuerit, quoniam nec Divinarum Scripturarum nec sacrosanctae Ecclesine ad litem hanc dirimendam intercedit auctoritas». Png. 410-411. — Attamen « propendit... Sacrosancta et universalis Ecclesia in hanc sententiam Immnculatae Conceptionis Virginis Matris Dei, quoniam Sacris Litteris conformis et consentanea non minus quam rationi est ». Pag. 414. Quod tamen tempore S. Laurentii discussum erat, nunc dogma fidei est. Cf. Denzinger-Bannwart Enchiridion Symbolorum, n. 1641. 22) Ps 44, 10. 23) Apc 12, 1. Simillimna est in vocatione nd gratiam et in iustificatione, quia sicut Christus in primo instanti conceptionis sanctissimus fuit, sic et Bentissima Virgo; ideo etiam simillima in gloria. in coelo enim hoc sole nil excellentius et illustrius est. Sic Christus et Maria excellentissima gloria paradisi donati sunt; Christus ut Filius Dei, Maria autem ut Mater Dei. O gloria infinita : Mulier amicla sole! Resplenduit facies eius sicul sol. Tali tantaque gloria donatus est Christus a Deo, quia unicus Filius Dei: Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi bene complacui ; et Virgo Maria similiter unica filia Dei est: Quai pulcri sunl gressus lui in calceamentis, filia principis 1? IV. Gloria paradisi datur a Deo iuxta mensuram gratiae et cariMagnitudo tatis, sicut merces datur laboratori iuxta mensuram laboris et meritum gloriae Mnriae z - i. " 2 E Ae d operis. Hoc docuit Christus in parabola vineae patrisfamilias, qui mensuratur a megiudi?* eviif primg mane conducere operarios in vineam suam.?5 Si quis ntine et ritatis; bonis quidem operibus alium excedat, non autem maiori caritate praeditus sit, non utique maiori gloria donabitur. Hinc omnibus operariis data fuit merces aequalis, quia,si non in opere, in voluntate tamen operandi et laborandi omnes fuerunt aequales.?* Qui autem maiori ac perfectiori gratia et caritate donatus fuerit, maiorem utique gloriam consequetur, sicut docuit Dominus in parabola quinque talentorum et decem minarum. ?" Hinc ait : In domo Patris mei mansiones multae sunt.?* Hinc Paulus dicit quod sicut stella... differl a stella in claritale, quod alia est claritas solis, alia claritas lunae el alia claritas stellarum, ?? sic erit in gloria Sanctorum. At Sanctissima Virgo dicitur gralia plena: Ave, gralia plena, Vals dant per excellentiam gratiosa: Invenisti enim gratiam coram Domino ; ?? plenisima — Benedicta iu in mulieribus,?! idest super omnes mulieres. Hoc est EN quod in Canticis legimus : Sexaginta sunt reginae... octoginta concubinae el adolescentularum non esi numerus ; una esl columba mea, una est perfecía mea, una est mairi suae, electa genelrici suae. Viderunt eam filiae et bealam dixerunt reginae et concubinae . .. laudaverunt eam. Quae esi isa quae progredilur quasi aurora consurgens, pulcra ul luna, elecia ut sol, terribilis ut castrorum acies ordinala ? *? 19, 12-26. 28) Io 14, 2. 29) 1 Cor 15, 41. Vulg.: Stella... a stella differt, etc. Ordine inverso affert hune vr. 30) Lc 1, 30. Vulg.: Apud Deum. 31) Ibid. vr. 28. . POST DOMINICAM PRIMAM QUADRAGESIMAE 437 Advertite artificium Spiritus Sancti in laudem Sanctissimae Virginis. Omnes animae electorum sunt quoad gratiam in triplici differentia: vel enim sunt perfectae in caritate, vel proficiunt tenduntque ad perfectionem caritatis, vel incipiunt proficere in caritate. Haec tria Dominus in parabola seminatoris expressit per fructum centesimum, sexagesimum et trigesimum, innuens corda fidelium bona, meliora et optima :*? Qui in corde bono el oplimo audienles verbum relinenl el [ructum afferunt in patientia. * Hoc triplex animarum electarum genus expressit Spiritus Sanctus per reginas, concubinas et adolescentulas. "(Tunc enim apud reges reginae primum tenebant locum, concubinae vero secundum, sed adolescentulae nondum cognitae, sed destinatae ad torum regis, tenebant tertium locum in dignitate, ex quarum numero Esther ab Assuero constituta fuit rcgina tanquam omnium pulcherrima et gratiosissima.?5 Sed, inquit : Una esl columba mea, una est perfecla mea, sicut Salomoni inter innumeras reginas, concubinas et adolescentulas una omnium gratissima fuit filia Pharaonis ; ?9 una esl in matrem electa, in genitricem. Hanc unicam phoenicem ?? omnes electae animae summis laudibus celebrant : Ecce enim ex hoc beatam me dicenl omnes generationes ;?3 Viderunt eam f[iliae, idest contemplatae et admiratae sunt, el reginae beatam dixerunt el concubinae laudaverunt eam, magno utique encomio : Quae est isla, quae progreditur quasi aurora consurgens, sive lucifer, pulcra ul luna, elecía ul sol, terribilis ul castrorum acies ordinata ? Quid significant tria haec luminum hieroglyphica : lucifer, luna et sol? Sunt tria peccata, quae animam nostram commaculant : originale, mortale et veniale.?? Beatissima Virgo fuit immunis ab omni peccato; hinc dicitur columba mea, immaculala mea: Tota pulcra es, amica mea, el macula non esí in le. Immunis a peccato originali, hinc dicitur aurora, sive lucifer, stella, quae nunquam passa est tenebras et nunquam eclipsari ullo modo potest neque per interpositionem terrae, uti eclipsatur luna, neque per interpositionem alterius astri, sicut ceterae stellae eclipsari possunt, quoniam inter ipsam et solem nullum est intermedium astrum; 2 Par 8, 11. 37) Phoenix proverbialiter aliquod rarum significat. Cf. P. Mannuccius Adagia, col. 949. 38) Lc 1, 48. 39) Ms.: Actinaie loco: Veniale. et quidem super omnes electos, quia inter omnes ab omni prorsus peccato praeservata; immunis enim fuit a peccato originali, idco compnaratur aurorae, immunis a peccato mortali et veniali,ideo comparatur etiam Iunao et soli, hinc plenissima etiam gloria. Plenitudo gratiae Mariaeincomprehensibilis est, quia plena fuit omnibus virtutibus, praesertim caritate erga Deum. ipsa est soli proxima et sicut lucida creata fuit a Deo, ita semper mansit. Sic Beatissima Virgo, quia nunquam passa tenebras fuit nec peccati quidem originalis, dicitur lucifer. Hinc in Psalmo 110 aurora dicitur Beatissima Virgo: Ex utero ante luciferum genui te; De matrice cx aurora tibi ros generalionis, sive nativitalis luae. 3?* Ob gratiam igitur qua praeservata fuit ab originali peccato dicitur aurora, ob gratiam vero qua praeservata fuit a mortali dicitur luna plena. Verum, ne putaremus veniale aliquod aliquando admisisse, sicut in luna plena nonnullas maculas videmus, tandem dicitur electa ut sol, in quo nulla penitus macula est. Sic fuit Beatissima Virgo plena gratia super omnes animas electas, sicut sol plenus luce super omnes stellas. Maximae autem huic plenitudini gratiae necesse est ut maxima respondeat gloriae plenitudo, hinc mulier amicta sole. V. Necesse esset intelligere plenitudinem gratiae Mariae, quomodo ipsa montem hunc excelsum conscendit cum tribus hisce optimis Christi sequacibus Petro, Iacobo et Ioanne, voluntate, memoria et intellectu, concupiscibili, irascibili et rationali, per fidem, spem ct caritatem, per exercitia vitae activae, contemplativae et mixtae, si quis intelligere vellet plenitudinem gloriae ipsius; qualis fuerit fides Mariae: Beala quae credidisti ; * qualis eius spes: Exullavil spiritus meus in Deo salulari meo; 5! qualis eius caritas, qualis humilitas, qualis puritas conscientiae, qualis denique omnis virtus mentis ipsius : Ave, gralia plena, plena caritate, in qua consistit omne meritum gloriae, sine qua nihil penitus valent ceterae omnes aliae virtutes: Si caritatem . .. non habuero, nihil sum . . . nihil mihi prodest. *? Caritati autem proprium et principale, imo primum munus est Deum ex toto corde diligere. ? Maria igitur plena gratia, plena caritate, plena dilectione divina; quamvis etiam plenissima fuerit caritate erga proximum, ut ostendit in visitatione Elisabeth * et in nuptiis, cum, deficiente vino, accessit ad Christum dicens: Vinum non habenl ; ** sed super omnia plena fuit divina dilectione. 39») Ps 110 hebr., Vulg. 109, 3. 40) Lc 1, 45. 41) Ibid. vr. 47. 42) 1 Cor 13, 2-3. POST DOMINICAM PRIMAM QUADRAGESIMAE 439 Potest quippiam tripliciter amari : primo quidem, rationali amore, quo res aliqua in magno pretio habetur, plurimi fit, sicut vir nobilis diligit honorem, dives aurum bonaque sua; secundo, amore singularis affectionis affectuque nimium intenso et ferventi, ut est amor parentum erga filios amorque sponsorum, cum in primo est flore ; tertio, amore sensuali appetitus quo delectabilia quaeque sensuum oblectamenta diligimus. Et sancti quidem electique omnes, iusti et probi viri caritate praediti necesse est ut Deum primo diligant amore, Deum super omnia aestimantes et in pretio habentes. Hinc Abraham propter Deum nil veritus fuit proprium filium unicum et dilectissimum propriis occidere manibus ; * hinc Apostoli et Martyres vitam etiam propriam propter Deum prodegerunt. Primus igitur amor necessarius est ad salutem et sine eo nemo salvari potest. Secundus vero non necessitatis est, sed perfectionis : Gustate et videle quoniam suavis est Dominus ; *' hoc praediti sancti viri divinae contemplationi sunt totaliter dediti Deumque ferventissime et intensissime diligunt. Tertio autem amore vel nullus Sanctorum dilexit Deum, quoniam non est Deus obiectum sensibile, nisi Apostoli et carissimi Christi discipuli, qui Christum Deum hominem factum hoc etiam amore diligere potuerunt, sensibili et naturali amore, sicut diligitur amicus gratiosissimus, qui omnes ad sui trahit cogitque amorem. Sanctissimae autem Virgini datum est specialissimum hoc ac singularissimum privilegium, ut non solum primo et secundo amore Deum perfectissime dilexerit, sed etiam tertio intensissimo et ardentissimo, quo mater dulcissimi et amantissimi cordis viscerumque tenerrimorum diligit unicum filium, pulcherrimum, gratiosissimum, omni virtute praeditum, matri obedienlissimum eiusque amantissimum et summe beneficum. Hoc ineffabili amore Virgo Sanctissima Deum dilexit, quoniam Deus factus cst verus ipsius filius. Quis igitur dicere unquam poterit qualis quantaque fuerit caritas Mariae ? eius in Deum amor? Are gratia plena. Summae caritati summa debetur gloria. Maria summa caritate quae omnem tum hominum tum Angelorum caritatem excessit, diTripticiter nliquid ammnri potest: amore ralionali, nffeclivo et sensuali. Amor rationalis erga Deum necessarius est ad salutem; nmor affectivus non necessitatis cst, sed perfectionis; amor sensunlis solis qui Christum viderunt concessus fuit, quia Deus obiectum sensibile non est. Sanctissimn Virgo autem triplici hoc amorc Deum ineffabiliter dilexit, quia eius vera Mater. Atqui si caritas Mariae immensa fuit, ergo ct gloria. Gloria Beatae Virginis omnem paradisum illuminat, ideo omnem Angelorum et Sanctorum splendorem superat. lexit Christum verum Deum hominemque filium eius ; igitur summa ipsius gloria in coelo est super omnem gloriam tum hominum tum Angelorum: Resplenduit facies eius sicut sol ; Mulier amicta sole. Hincait quod luna sub pedibus eius et in capite eius corona stellarum duodecim. Per lunam intelligitur hierarchia ecclesiastica, Ecclesia enim velutiluna est soli iustitiae 1$ Christo comparata ; corona autem stellarum duodecim significat universam angelicam hierarchiam, Angeli enim in coelo sunt astra coelestia ac veluti duodecim signa zodiaci. Sunt autem omnes Angeli in coelo vel assistentes vel ministrantes : Millia millium ministrabant ei el decies millies centena millia assistebanl ei. *? Utraque autem pars perfecta in gloria est; hinc duae hae Angelorum acies designatae sunt per duos Seraphim apud Isaiam, quorum uterque sex alas habebat. 5? Est autem numerus senarius primus perfectorum : 5* ecce numerus duodenarius stellarum facientium coronam Beatae Virgini, idest honorantium eam tanquam reginam et dominam, imo tum luna sub pedibus tum stellae in capite a Beata Virgine omnem suam gloriam hauriunt, sicut astra omnia a sole omne lumen. Hinc dicitur amicta sole, nam a Christo nato ex Maria Virgine glorificantur omnes Angeli et Sancli in coelo. O igitur gloria Sanctissimae Virginis infinita ! Resplenduil facics eius sicul sol. Et omnes iusti fulgebunt in paradiso sicut sol, nam Christus ait: Tunc iusti fulgebunt sicul sol in regno Patris eorum. 9? Quid igitur credendum est de gloria Sanctissimae Virginis, si uniuscuiusque iusti gloria erit splendidissima sicut sol ? Sed tunc erit lux lunae sicul lux solis, sed lux solis... seplempliciter sicut lux septum dierum. 9 Omnis sol gloriae iustorum Beatae Virgini comparatus erit luna. Angelus quilibet, si videri in sua gloria posset, multo utique splendidior sole appareret, multo enim nobilior est Angeli quam solis natura, et empyreum ipsum multo lucidius sole est ; sed Angeli in empyreo illo lucidissimo tanto splendore gloriae sunt praediti, ut sint sicut stellae sole multo lucidiores in coelo illo. Sed Angeli quoque Beatae Virgini comparati nonnisi stellae sunt respectu solis: Resplenduit ... sicut sol. Lect. Antiq., lib. 22, cp. 11, col. 1239-1240. 52) Mt 13, 43. 53) Is 30, 26. Vulg.: Et luz solis, etc. POST DOMINICAM PRIMAM QUADRAGESIMAE 441 VI. Sed cur putatis, fratres, tanta a Christo gloria donatam esse Beatam Virginem ? Num quia carne eum concepit et peperit ? Christus dixit ei: Quid mihi el libi esl, mulier? ** in nuptiis, cum petiit miraculum vini, quoniam operari miracula non humanitatis, sed divinitatis est munus. Christus autem non secundum divinitatem, sed secundum humanitatem filius est Virginis, ita dare gloriam divinitatis est opus. Hinc mulieri dicenti : Beatus venter qui te portavit, respondit : Quinimo beali qui audiunt verbum Dei el custodiunl illud. 5** Similiter cuidam dicenti Christo: Ecce maler iua el fratres lui foris stant quaerentes le, dixit: Quae esi maler mea el qui sunt fratres mei ? .. . Quicunque .. . feceril voluntatem Patris mei, qui ín coelis esl, ipse meus fraler el soror el maler est. 5$ Ob id ergo tali tantaque gloria donata est Sanctissima Virgo Maria, quia voluntatem Dei fecit, quia verbum Dei audivit et custodivit illud, quia summa caritate et gratia praedita fuit. Quod si peccasset et poenitentiam non egisset, ipsa quoque damnata fuisset ; sic Deus peccati inimicus est ! Scitis, fratres, quid Sanctissima Virgo egit ut talem tantamque gloriam consequi mereretur ? Montem hunc excelsum conscendit, imo id quod ait: ?* Assumpsit Iesus Pelrum et Iacobum el Ioannem... el duxit eos in monlem excelsum seorsum. Nos quidem ex nobis operari nil possumus : Sine me nihil poleslis facere ; 5*5 Non sumus sufficienles cogilare aliquid a nobis quasi ex nobis, sed sufficientia noslra ev Deo est ; 9? Deus est qui operalur omnia in omnibus ; ** Omnia ... opera nostra in nobis operatus es, ! Dominc. Id nobis agendum est : ne gratiae Dei resistamus, ne obicem ponamus: Conlemplantes ne quis desit graliae Dei. *? Assumpsil Iesus Petrum el Iacobum el Ioannem. Sunt in anima nostra, praeter quinque sensus externos et quattuor internos, tres animae principes potentiae: voluntas, memoria et intellectus ; voluntas qua diligimus bona, memoria qua reminiscimur praeteritorum, intellectus quo intelligimus et cognoscimus verum. Hi sunt tres isti discipuli: Petrus princeps Apostolorum, voluntas regina animae; a Deo per voluntatem, memoriam ct intellectum, sicut supra dicitur, pag. 4138, ct infra subiungitur. 58) Io 15, 5. 59) 2 Cor 3, 5. Vulg.: Non quod sufficienles simus cogitare, elc. 60) 1 Cor 12, 6. 61) Is 26, 12. Vulg.: Operatus es nobis. 62) Hebr 12, 15. Tanta gloria Beata Virgo coronata fuit, quia volunta- !em Dei fecit et gratiam quam accepit fideliter custodivit. 1d nobis quoque agendum est, idest. voluntate Deum amare, memorin beneficiorum eius recordari, intellectu Mum cognoScere et novissima nostra, passionem^et gloriam Christi meditari. Nos autem suggestione diaboli contrarium Íncimus: temporalia dilizimus, horum tantum recordumur, haec solum cognoscere quaerimus, c1 sic Deum ct omne verum bonum amittimus. Iacobus calcaneum, 5 posterior pars corporis, memoria qua reminiScimur praeteritorum ; intellectus quo verum intelligimus et cognoscimus; Ioannes adeo deditus cognitioni et contemplationi veritatis. Has tres potentias assumit secum lesus * et ducit in rmonlem excelsum. Excelsus mons Deus est. Hoc est quod vult Christus: ut Deum amemus, Dei beneficiorum et donorum recordemur, Deum cognoscamus. Hos tres discipulos specialiter duxit secum Christus ad suscitationem filiae archisynagogi, 5 ad ostendendam eis gloriam transfigurationis suae et ad orationem in horto, ante passionem suam. 9$ Haec vult Deus : ut meditemur novissima nostra, passionem Christi, gloriam Christi. Sic semper Sanclissima Virgo egit. Sed diabolus quoque quaerit potentias has sumere, non tamen ut sursum in montem excelsum, sed ut deorsum ducat ad amanda temporalia, ut horum tantum recordemur, ut haec tantum optime cognoscere satagamus. O fratres, dicite: nos cui magis potentias has animae nostrae tribuimus : Deo an diabolo ? Quid magis satagimus : coelestia, divina, an terrena, mundana amare, meditari, cognoscere? Ah! fratres, opera nostra ostendunt manifesta vitia et peccata nostra, clare manifesteque demonstrant quisnam Petrum hunc voluntatis nostrae, Iacobum memoriae et Ioannem intellectus assumpserit. Heu nos miseros! Et non ingemiscimus ? et non lugemus ? Qui in peccatis vivit, sine Deo est. O fratres mei, Michas plangebat et lamentabatur quoniam viri Dan furati fuerant ei deos suos argenteos; unde interrogatus : Quid libi vis? Quid clamas? ... Respondit : Deos meos .. . lulislis... el dicitis : Quid tibi est 2 ** Nobis autem diabolus daemonesque furati sunt non idola, sed vivum verumque Deum per peccatum ; Deum tanquam benignissimum patrem, clementissimum dominum ac regem, summum benefactorem, magistrum, amicum omneque bonum nostrum amittimus cum peccamus, cum diabolus has potentias sumit deorsumque ducit ad concupiscentias carnis et vitia eius, ad luxurias, ad gulas, ad avaritias, ad superbias et ambitiones, ad quodvis vitium et peccatum. 37 sqq.; Lc 8, 51. 66) Ct. Mt 26, 37; Mc 14, 33. 67) lde 18, 23-24. POST DOMINICAM PRIMAM QUADRAGESIMAE 443 Il. ALIA HOMILIA Trans[iguratus cst ante eos; et resplenduit facies eius sicul sol, vestimenta autem eius facta sunt aiba sícut nix. ! I. Gloriam hic non tantum Christi, sed etiam vestimentorum eius cernimus. Vestis autem Christi Ecclesiae hieroglyphica figura est, nam apud Ísaiam legimus: Omnes isli congregali sunl, venerunt tibi. Vivo ego, dicil Dominus, quia omnibus his veluli ornamento veslieris el circumdabis tibi... sicul sponsa.* Legimus etiam quod, cum Saul scidisset pallium Samuelis, ait Samuel quod sic Dominus scissurus erat regnum ipsius ;? Ahias etiam silonites pallium suum scidit in partes ad designandum quod regnum Israel dividendum erat. * Vestis ergo Christi significat Ecclesiam, quae regnum est Christi. Videmus igitur gloriam Christi et gloriam Ecclesiae in vestibus Christi. Symbolo autem candoris nivalis aut lucis, designatur futura gloria et felicitas, quoniam summa erit, qua maior nec excogitari quidem potest. II. Multis sacris imaginibus designatur nobis gloria paradisi in Divinis Litteris. Eam Christus appellat nunc vilam aelernam, 5 nunc regnum coelorum, * nunc thesaurum absconditum, ? nunc regale convivium in nuptiis filii factum, ? nunc exaltationem: Qui se humiliat exallabitur, ? nunc consolationem : Hic consolatur !* in sinu Abraham, nunc beatitudinem in suis macarismis: Beali pauperes spiritu, quoniam ipsorum est regnum coelorum... ipsi possidebunt terram... ipsi consolabuntur... ipsi misericordiam consequentur . . . ipsi salurabuntur ... Deum videbunt ... filii Dei vocabuntur ... Merces vestra magna cst in coelis ; 9 Habebis thesaurum magnum in coelo, * et mille aliis sacris symbolis. Hodie vero lucis hieroglyphico, quoniam lux imago est totius bonitatis. 5, 3. 10. 20; 7, 21; 8, 11. 7) Cf. Mt 13, 44. 8) Ct. ibid. 22, 2. 9) Cf. ibid. 23, 12; Lc 14, 11; 18, 14. 10) Cf. Lc 16, 22-25. 11) Mt 5, 3-12. Vulg.: Ipsi saturabunlur... misericordiam consequentur ... copiosa est in coelis. 12) Ibid. 19, 21. Vestis Chrisli hicroglyphiíicum Ecciesine est, gloria autem vestimentorum figura est gloriae et felicitatis coelestis. Multis imaginibus designatur in Sacris Litteris gloria paradisi, hodie vero lucis hicroglyphico. Lux Christi splendidior fuit luce Movsi, quia Christus gratiam et gloriam dedit, Moyses vero solnm legem. Divus loannes glorinm paradisi descripsit sub imagine splendidissimae Civitatis, in qua Christus omnem lucem iucundissimam oculis diffundit 44-4 SABBATO Resplenduil facies eius . .. sicul sol, veslimenta autem eius... sicut lux. Resplenduit et facies Moysi,!4 sed non communicavit splendorem suum vestibus ; Moyses enim princeps synagogae legem quidem dare potuit, sed non gratiam aut gloriam ipsi synagogae. At Christus fons est tum gratiae tum gloriae: Lex per Moysen daía esl, gralia el veritas per Iesum Christum facla esi, 15 sicut ipse Verbum caro factum esl... plenum gratiae et veritalis... eli de plenitudine eius nos omnes accepimus ... graliam pro gralia. !5 Divus Ioannes in Apocalypsi describens ploriam paradisi ait se vidisse civitatem sanclam Ierusalem... habenlem claritatem Dei," idest gloriam insignem ac maximam, quoniam ait civitatem totam esse ex auro mundo, !? idest optimo, fundamenla autem et porta ex lapidibus pretiosis, e! lumen, inquit, eius, sive, ut graece est, qao, !? luminare eius simile lapidi pretioso lanquam lapidi iaspidis simile crystallo.?* Luminare coelestis Ierusalem Christus est, sic enim ipse ait quod civitas non egel sole aut luna... nam claritas Dei illuminavit eam et lucerna eius est Agnus, * sicut etiam Isaias ait: Erit tibi Dominus in lucem sempiternam el Deus tuus in gloriam luam.*? Sed quale erit hoc lumen, sive luminare? Simile, inquit, lapidi prelioso, sive, ut graece est, preliosissimo. ?* Lux autem lapidis preliosissimi oculis gratissima ac iucundissima est, quae nihil eos laedit, sicut lux solis; clarissima item lux erit tanquam lapidis iaspidis crystallini, nam crystallum purissimum est ac maxime poellucidum, sed iaspidis fulgorem non habet nec tam gratam iucunditatem. Sic lux emanans a facie Christi iucundissima erit. Nil laesi fuerunt oculi Petri videntes faciem Christi instar solis fulgentem, sed iucundissime recreati, unde ait: Domine, bonum esl nos hic esse. ^ Sicut autem non desiderant oculi maiorem lucem solari, sic nec animus ibi maiorem poterit desiderare felicitatem: Domine, bonum esl nos hic esse. De superna etiam illa civitate ait Ioannes quod longitudo et latitudo et altitudo eius aequalia sunt.?5 Longitudo huius civitatis * 13) Sicut luz legltur ín textu graeco: 'Oc t6 qi. 14) Gf. Ex 34, 29; 2 Cor 3, 7. Neque luna, etc. 22) 60, 19. 23) Textus graecus: Tuicotátg. 24) Mt 17, 4. POST DOMINICAM PRIMAM QUADRAGESIMAE 445 aeternitas est; latitudo aequalis longitudini : infinita bonorum copia, infinita gloriae magnitudo ; altitudo autem ipsa pariter longitudini et latitudini aequalis : consolatio ct gaudium infinitum, omne implens cordis nostri desiderium. III. Duxil eos in monlem excelsum seorsum. In altum Christus ducit discipulos, quoniain in coelo sita est nostra patria, quod ctiam ethnicis philosophis perspectum fuit; nam Anaxagoras, referente Laertio, cum argueretur quod nulla ei patriae cura esset ob studium philosophiae, respondit : « Mihi vero patriae cura et quidem summa est, digitum in coelum intendens ». ** Quod si inferior haec coeli pars tam spectabilis est, ut idem philosophus interrogatus cuius rei causa natus esset, respondit : « Inspiciendi coeli, solis, et lunae » ** causa, qualis censenda est aula coelestis, in qua summus rex Deus cum omnibus Angelis habitat ? Magnitudo excogitari non potest ; quanto enim visibile coelum terra maius est, tanto invisibile empyreum hoc coelo visibili. Imo, quid dico? Tres locos praeparavit Deus pro homine: primum parvum pro spatio novem mensium in utero matris, secundum magnum pro spatio temporalis vitae multorum annorum in hoc mundo, tertium maximum in coelo pro aeternitate ct saeculis infinitis. Quo secundus locus maior est primo, eo tertius maior est secundo. Bone Deus! Quam magna est domus Domini el ingens locus habitationis eius ! Magnus es! el non habel finem ! ?8 IV. De felicitate coelestis patriae verba faciens Divinus Vates [Isaias sic ait : Oblivioni traditae sunt angusliae priores . . . quia abscondilae sunt ab oculis meis. Ecce enim ego creo coelos novos el terram novam el non erunt in memoria priora et non ascendent super cor, sed gaudebitis el exullabilis usque in sempiternum in his quae ego creo, quia ecce ego creo in Ierusalem exultalionem et populum eius gaudium el exullabo in Ierusalem et gaudebo in populo meo el non audietur ultra in eo voz [letus el vox clamoris. Non eril ibi amplius inJans dierum et senex, qui non impleat dies suos, quoniam puer centum et omni gaudio ct felicitate Beatos replet. Immensitas et pulcritudo coelestis patriae describi nequit. De hnc ineffabil! felicitate Isnias loquens dicit eam consistere in absentia cuiusvis mali et in fruitione meterni Bgaudil et exultationis. In hac gt:oriosa (transfiguralione ostenditur? Christi divinitas annorum morielur et peccator centum annorum maledicelur.?9 Felicitas inquit, cum ex omnium consensu in eo consistat ut nullum homo patiatur.malum, sed omni perfruatur bono, primo ibi quidem nullum erit malum, nam omnes angustiae priores, omnia mala praesentis vitae oblivioni traditae erunt, sicut patet in Ioseph ?? et in Domino nostro lesu Christo, qui passionum suarum oblitus dixit discipulis euntibus in Emmaus : Quae? quaenam facta sunt in lerusalem his diebus ? ! Hinc ait quod non erit ibi vox flelus el voz clamoris, nam, ut Ioannes ait: Abstergel Deus omnem lacrimam ab oculis Sanctorum el mors ullra non eril, neque luclus, neque clamor, sed nec ullus dolor, quoniam priora íransierunl ; *. Non esurient neque silienl amplius ; *? postea vero: Creo, inquit, Jerusalem exullationem el populum meum gaudium... exullabilis usque in sempilernum. Erit enim Beatorum vita adeo longaeva, ut si, inquit, mors in beatam patriam posset intrare et aliquis ibi centum annos natus moreretur, diceretur utique quod puer mortuus esset, sicut in prioribus saeculis, cum homines viverent nongentos ac prope mille annos. * Et si quis centenarius moreretur, malediceretur utique tanquam peccator. Hac ratione Divinus Vates vitae aeternitatem in patria describit. Ill. ALIA HOMILIA Assumpsit lesus Peirum ei lacobum et loannem [ratrem eius et duzit illos in montem excelsum seorsum, ctc. L I. In Sacrosanclo hodierno Evangelio septem sunt in summa quae proponuntur nobis: primum iter et conscensus Christi cum tribus Apostolis in montem excelsum; secundum transfiguratio Christi; tertium apparitio Moysi et Eliae ; quartum desiderium Petri: Domine, bonum esi nos hic esse ;* quintum apparitio et praesentia dolor crit ultra, quía prima abierunt. Adducit ex Brevlario Rom. Com. Piurimorum Mm., respons. 1 lect. 33) Ibid. 7, 16. 34) Cf. Gn 5, 1 sqq. A————Msr—— ERREUR POST DOMINICAM PRIMAM QUADRAGESIMAE 447 divinae maiestatis in nube lucida ; sextum quod tremenda valde est divina maiestas: Audientes discipuli ceciderunt in faciem suam et timuerunt valde;? septimum tandem consolatio et instructio discipulorum: Surgile el nolite timere. * Et descendentibus illis... praecepit... : Nemini dixeritis visionem hanc, donec Filius hominis a mortuis resurgat, 5 subindicans quod visionis huius gloria imago quaedam fuit gloriae futurae resurrectionis. Quare praecipuum ac principale mysterium hodierni Evangelii est gloria Christi, ad declarandam ac manifestandam veritatem divinitatis ipsius atque ad confirmandam in Apostolis deitatis Christi fidem. Sic enim coelitus hodie Salvator unigenitus Dei Filius declaratur ostenditurque rex gloriae. Ostenditur nobis imago quaedam paradisi in hodierno Evangelio, cuius gloria donandi sunt omnes Christi fideles evangelicae legis veri observatores: psum audile, " nam haec sola verum est dignumque praemium et corona virtutis. Praemii autem magnitudo vim habet et magnam ad movendum animum ; timor damni et spes lucri calcaria sunt aculissima. Vidit Ioannes in Apocalypsi Christum super equum album equitantem, quem sequebantur omnes coeli exercitus. * Equus albus Ecclesia est ob candorem fidei et innocentiam ac sanctitatem vitae. Equitat hodie Christus super hunc equum atque acutis hisce calcaribus incitat ad currendum : Viam mandatorum iuorum cucurri, cum dilatasli cor meum. * Ut igitur praemii magnitudine Christus nos moveat, propalat hodie spectaculum gloriae paradisi, ostendit coronam ut bene certemus, bravium ut curramus, mercedem ut laboremus ; ostenduntur nobis fructus terrae promissionis, ut eius desiderio capiamur. ?* Botrus uvae Christus est, magnus utique, a. duobus hominibus portatur, Moyse et Elia, sicque Apostolis spectandus proponitur. II. Sed, quaeso, contemplemur hodie divinum hoc spectaculum gloriae paradisi. Resplenduit facies eius sicut sol, vestimenta autem eius facta sunt alba sicul nix. Et ecce apparuerunt, etc. ?* De gloria hac, quae in virtutis praemium statuta a Deo est, quattuor praecipue demonet imago quaedam gloriae futurae reaurrectlonis, ut visio maxtmi huius praemij moveat animum ad fidelem evangelicae legis observationem. Quattuor demonstrantur hodie de hac gloria: . stor strantur in hodierno Evangelio: primum est auctor, Christus Deus oriae para- H , 2 d dis, Christus €t homo, qui proponitur exemplar gloriae; secundum est essentia Deusethomo; ;..: 4 ; . ; ipsius gloriae: Domine, bonum est nos hic esse; tertium est locus: Duzit eos in montem excelsum .. . et ecce nubes lucida obumbravil eos ; quartum est tempus : Post dies sez, '?* septimo ergo die, cui in Divinis Litteris non assignatur vespera, ? non enim dicitur de sabbato sicut de aliis diebus : Faclum est vespere el mane dies ^ septimus, sed sine fine relinquitur veluti perpetuus dies divinae quietis a Deo bencdictus et in perpetuum sanctificatus. Proponitur nobis gloria paradisi sub lucis symbolo, nam lux est essentia — bonitatis imago: Vidit Deus lucem quod essel bona,!5 imo quod figuratur sub . x * " * . lucis symboto, lUX in. mundo veluti fons et thesaurus est omnis bonitatis. Quid esset quae in ; : : : ] mundo fas, Iundus sine luce? Quid boni nasceretur aut reperiretur in mundo ? est E bo Ecce lux : Domine, bonum est nos hic esse, bonum absolutum absque nitatis, ullo malo, lux solaris sine omni macula. Haec est vera felicitas et vera gloria : Bonum es! nos hic esse. Dicite iusto quoniam bene, ait Deus per Isaiam,!$ sive quoniam bonum: 3:075 ps TON, d quoniam bonum, idest omne bonum consequetur, longe ab omni malo: Ego ostendam tibi omne bonum.1? Bonum est vita, bonum sanitas, bonum integritas, bonum pulcritudo, bonum divitiae, bonum honores, bonum deliciae, bonum scientia, bonum virtus: Ostendam libi omne bonum. Sic Petrus ait: Domine, bonum est nos hic esse. Non qualicunque luce designatur gloria paradisi, sed solari qua sed lucis solamaiorem nec excogitare quidem possumus. Sic a Christo descripta datur plea, fuit per convivium regale in nuptiis unici filii,?? sic a Ioanne üdus eiedr in Apocalypsi per civitatem maximam duodecim millium stadiorum, cuius omnes muri et omnia aedificia erant ex auroet pretiosis gemmis.?? Quis gloriosorem civitatem excogitare potest ? Lux est solaris gloria paradisi, locus est mons excelsus, nubes pens vem lucida coelum empyreum super omnes coelos. Sic Ioannes supra figuratur rer montem magnum et altum vidit coelestem civitatem Ierusalem, ?! EN supra montem magnum stantem cum omnibus Angelis et Sanctis suis.?? 23. 31. 15) Ibid. vr. 4. 16) 3, 10. 17) Ms.: Imru hezadik chi thob. 16-21. 21) Ct. Ibid. vr. 10. 22) Cf. Ibid. 14, 1. POST DOMINICAM PRIMAM QUADRAGESIMAE 449 Felicitas vera non reperitur in terra, sed in coelo, non in mundo, sed in Deo; ipse enim thesaurus est verae felicitatis, sicut sol thesaurus est lucis et perpetuae lucis, ubi enim sol est, ibi perpetua lux, perpetuus dies. Hoc est quod ait: Posi dies sex, post tempus praesentis saeculi, post temporalem hanc vitam, in die sabbati qui non habet finem, vita erit sed aeterna, sanitas sed aeterna, felicitas sed aeterna, lux solaris summa et perpetua: Ibunl... iusti... in vitam aelernam ; 5 Percipielis immarcescibilem gloriae coronam. ?* III. Resplenduil facies eius sicut sol. Non est sol corruptibilis substantia, sed perpetua; sic erit omnis beatus: Resplenduit facies eius sicul sol. Lux est naturalis proprietas solis. Totus homo erit veluli sol, omnes eius naturales proprietates erunt perpetuae. Naturalis proprietas corporis est vita, sensus, sanitas: haec erit perpetua lux solaris. Naturalis proprietas animae quoad intellectum est cognitio, scientia, quae est eius perfectio : haec erit lux solaris perpetua, maxima, perfectissima ; naturalis proprietas voluntatis amor, consolatio, caritas, virtus, quae est eius perfectio: haec erit lux solaris. Et ecce apparuerunt illis Moyses el Elias cum eo loquentes,?5 visi in maieslatle, inquit Lucas.?* En mathematica demonstratio humanae glorificationis vitae et gloriae sempiternae in Moyse et Elia, qui homines fuerunt similes nobis mortales, nunc autem videntur immortalitate eL coelesti gloria donati ac divinitus circumdati: Visi in maieslale. In Elia autem et Moyse designatur non tantum lex et Prophetae, quae testificantur Christi gloriam, sed etiam misericordia et iustitia, quibus motus Christus his quidem dabit gloriam suam, his autem negabit, ut hinc quidem speremus, hinc vero timeamus. Haec enim sunt calcaria quibus incitatur equus ad cursum ; nam Deus hodie non tantum placidus ostenditur in nube lucida, sed etiam terribilis in voce, quam audientes discipuli ceciderunl in facicm suam et timuerunt valde. Quare his calcaribus spei et timoris pungit hodie Christus equum suum, fidelem populum: Assumpsit... Petrum et Iacobum el Ioannem... et duxit eos in montem excelsum. ut ostendatur veram gloriam non in terra sed in coelo reperiri; tempus vita futura est sub figura septimi diei designata. In vita aeterna omnis beatus in potentils animae ct in proprietatibus corporis perfectissimus erit. In Moyse et Elia demonstratur fglorí- ficatio humanae vitae in futura resurrectione, designatur etiam misericordia qua Christus iustos ad gloriam vocabit, et iustitia qua reprobos ad poenam damnabit. IV. Ostenditur hodie Christus fons verae felicitatis, sicut sol Me M lucis, quoniam Deus est omnipotens, aeternus, infinitae et aeternae fons verae Caritatis ac bonitatis, potest et vult nos felicitate donare qua fruitur fecistis, ibse, sicut sol communicat omnem lucem quam habet, et semper. Sicut autem sol totum mundum illuminat, sic Christus cupit omnes beatificare. Non tamen omnes salvantur; non ommes discipulos secum duxit Christus ad videndam gloriam regni sui. Hinc timendum nobis est. Hodierno hoc opere ostenditur Christi caritas, dum manifeeius quoque. stantur bona, quae propter nos reliquit, et mala, quae ad patiendum dd eise rms suscepit; quod ad salvandum nos potuit quidem venire in gloria Siraesuscipers €t maiestate, in qua visus est hodie et in qua venturus est ad iudiyoluit et diricandum, ?? Sed si sic venisset, pati nulla mala potuisset: Si enim abscondere; cognovissent, nunquam Dominum gloriae crucifixissent ; ?* quare non potuisset ostendere infinitum divinae caritatis suae erga nos amorem. Magna res est ut unicus filius regis pergat ipse missus a patre ad redimendos captivos; sed si pergat ut regis potentissimi filius magno, 'ut par est, cum comitatu, procul dubio ubique gentium et locorum magno suscipietur cum honore. Sed hoc magnum et inauditum, ut hane autem. pergat solus tanquam persona privata, in habitu hominis ignobilis, Mara ucuri licet sub ignobili illo indumento gestet insignia et vestes regiae comu gloriae, ita ut ad ostendendam caritatem suam captivis, ad quos Dei. redimendos venit ac tale tantumque iter suscepit tanto cum incommodo ac vitae discrimine, ad manifestandum illis seipsum cogatur deponere ignobile illud indumentum et ostendere regias vestes regiaque insignia, divitias et gloriam. Sic utique egit Christus hodie: manifestavit seipsum ostendens gloriam divinitatis suae et manifestatus a Patre est: Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi bene complacui.?? V. Resplenduit facies eius sicut sol. Duo mysteria consideranda Propontur Singulariter nobis veniunt in hodierno Evangelio: unum est gloria hodie nobis . . ommunicata a Christo. Nam consideranda Christi et aliud est gloria nostra nobis c glriaChristi! Fe elesia vestis est Christi; Christus autem vestibus suis communiPOST DOMINICAM PRIMAM QUADRAGESIMAE 451 cavit lucem gloriae suae: Vestimenla aulem eius... sicul nix, sive, ut graece est, sicut luz,?" sicut in sole duplex est lumen: primum quo in seipso lucidus est, et secundum in radiis, quo astra, coelum mundumque illuminat. Videmus ergo hodie et gloriam Christi et gloriam nostram, non tantum in vestibus Christi, sed etiam in Moyse et Elia fidelibus Christi. Primum mysterium spectat ad fidem; cibus est intellectus ut Christum cognoscat : Hic es! Filius meus dilectus ; ut credamus Christum esse verum Filium Dei unigenitum, verum Deum de Deo vero.?! Secundum vero spectat ad spem; cibus est voluntatis ut speremus gloriam, felicitatem perpetuam et sempiternam a Christo beatitudinem ; propterea enim Christus duxit discipulos suos supra montem ezcelsum, ut videntes et contemplantes gloriam regni coelestis, eam desiderarent, sicut duxit Moysen supra montem Abarim, ut inde promissionis terram contemplaretur, cum in eam ingredi non posset, Deo non permittente.?? Assumpsit discipulos suos et duxit in montem excelsum, ubi eis paradisum aperuit, quoniam ob gloriam paradisi creatus est homo ; hinc mox ut conditus fuit, in paradisum adductus fuit.** Sed nonnisi fidelibus et iustis datur gloria paradisi, hinc assumpsit discipulos suos. wart Enchiridion Symbolorum, n. 54. 32) Cf. Nm 27, 12-14. 33) Cf. Gn 2, 8-15. ut credamus eum verum Deum esse, et gloria nostra, ut futuram ct sempiternam cum Christo heatitudinem speremus, ad quam conditi sumus. Hodierna transfiguratlo Christi figura et promissio est aeterni gaudii, quod post vitam praesentem omnibus Christum sequentibus dabitur.

CHAPTER 13. Dominica Secunda Quadragesimae

I. Ut saepe militibus accidit ducem sequentibus ut, post belli labores partasque ab hostibus victorias, magnis ab imperatore praemiis coronisque donentur, et viatoribus contingit nonnunquam ut, confecto magno itinere excelsoque et valde aspero conscenso monte multo cum labore atque sudore per saxeas praeruptasque vias, tandem supra montem prata inveniant virentia floridaque et amoenissima, aquarum viventium ac clarissimarum fontibus rivisque irrigata, arboribus etiam optimorum ac suavissimorum fructuum plenis onustisque consita, ibique amoenitate illa invitati atque retenti vires spiritumque resumant ac recreentur; sic hodie Apostoli Petrus, Iacobus et Ioannes, tanquam milites Christum summum optimumque ducem sequentes, post belli labores, post multas cum Christo tribulationes, tentationes et persecutiones perpessas, hodie a summo imperatore Deo, tanquam praemio et corona coelestis gloriae visione donantur et, monte excelso conscenso, inveniunt amoenissima prata, non terrestris, sed coelestis paradisi, unde Petrus ait : Domine, bonum est nos hic esse. * Sic omnibus Christum sequentibus post labores et tribulationes vitae praesentis dabitur quies et gaudium sempiternum, quod in sacrosancto hodierno Evangelio nobis sub oculis ponitur et aperto coelo, quod gloriam filiorum Dei celat, totius paradisi gloria ostenditur. Assumpsit Iesus Petrum et Iacobum el Ioannem fratrem eius ei duxit illos in montem excelsum scorsum et transfiguratus est ante cos. ? II. Sicut? post coelitus datam praedicatamque legem veluti ostendere volens Dominus mercedem, quam consecuturi erant divinae illius legis observatores, iussit Moysi ut una cum Aaron, Nadab et Abiu montem conscenderet: Ascenderuntque, inquit Divina Scriptura, Moyses et Aaron, Nadab et Abiu... et viderunt Deum Israel... sub pedibus eius quasi opus lapidis sapphirini el. quasi coelum cum serenum €esl,* ibi Moyses tabulas lapideas legis accepit ibique ex consortio divini sermonis facta fuit facies eius splendida, * ifa ut non possent filii Israel in faciem eius intendere* et oculos figere prae nimia claritate; ita hodie Christus summus legislator, dux et princeps populi Dei, (anto melior Moyse effectus quanto differentius prae illo nomen heredilavit " - Moyses semper servus Dei dicitur, * Christus autem Filius Dei, ? — ducit supra montem excelsum Petrum summum Ecclesiae ponLificem, sicut Aaron summus fuit synagogae sacerdos, !? et Iacobum ac loannem fíratres, magnos apostolos, sicut Nadab etl Abiu magni fuerunt synagogae sacerdotes, ! et tribus his gloriam suam ducit. 3) In margine haec adiecta fucrunt: « Iussit Dominus ut arca CTestamenti operiretur auro optimo intrinsecus ct extrinsecus. Sic hodie sacra humanitas Christi, arca divinitatis, in qua inhabitat omnis plenitudo divinitatis corporaliter, cum intrinsecus auro gloriae operta fuerit ab instanti conceptionis, hodie operitur auro extrinsecus per gloriam corporis: AResplenduit facies cius sicitt sol. Posita autem fuit arca inter duos Cherubim aureos; sic hodie Christus inter Moysen et Eliam videtur, tanquam apud Zachariam aureum candelabrum ardens et lucens in medio duarum olivarum, idest, ut Angelus interpretatur, duos filios olei inunctos olco, constitutos principes, assistentes dominatori universae terrae; Moyses nutem et Elias principes sunt Prophetarum. Salomon unctus fuit rex a Sadoch sacerdote summo et Nathan propheta. Sic ad hoc apparuerunt hodie Moyses et Elias, qui etiam sunt duo viri portantes in vecte botrum uvae de terra promissionis, ad ostendendum quod vere esset terra manans et fluens lacte et melle, idest omnibus deliciis affluens. Christus hodie maximus hic est et dulcissimus botrus uvae; ipse etiam mare est aeneum inter duas columnas aenens Iachin et Bohaz in templo Salomonis, cuius aqua nos ab omnibus delictis emundat et nive candidiores efficit: Asperges me, Domine, Ayssopo, et mundabor, lavabis me, ei super nivem dealbabor. Hinc: Vestimenta cius facta sunt alba sicul niz; vestis autem Christi Ecclesia est; facta autem dicit candida, sed nonnisi a Christo ». 4) Ex 24, 9-10. 5) Ct. ibid. 34, 28-30. 6) 2 Cor 3, 7. Vulg.: Non possent! intendere, etc. 7) Hebr 1, 4. 8) Cf. Nm 12, 7-8; Dt 34, 5; Ios 1, 1-2. 7. 13. 15; 2 Esr 10, 29; Ps 104, 26; Bar 1, 20; Apc 15, 3. 9) Cf. Mt S, 29; 14, 33; 16, 16; Lc 1, 32. 35; Io 1, 49; 6, 70; 11, 27. 10) Cf. Ex 28, 1 sqq. Sicut Dcus post latam legem ostendit Moysi gloriam suam, ex qua splendida facta est facies eius, Fidei gloriamque regni sui ostendit : Et transfiguratus es! ante eos; et resplenmaximo — Quit facies eius sicut sol. '?? Facies Moysi resplenduit sicut luna, Christi UN autem facies sicuí sol, multo magis, sicut Paulus ait: Amplioris enim gloriae Christus prae Moyse dignus est habitus quanto ampliorem honoram habel domus qui fabricavit illam. Omnis enim domus [abricatur ab aliquo; qui autem omnia creavit Deus est. El Moyses quidem fidelis erat in tola domo Dei tanquam famulus, Christus autem tanquam filius in... sua. Et idem Paulus conferens hodiernam Christi gloriam cum tanto autem. Moysi gloria, sic ait: Idoneos nos fecil minisiros novi leslamenli, spleudidio — non lillera, sed spiritu, lillera enim occidil, spirilus aulem vivificat. Moyse Chri- $us spParet Ouod si ministratio mortis, lilleris deformata in lapidibus, [uil in gloria, pen) en ita ut non possent filii Israel inlendere in faciem Moysi propler gloriam vultus eius, quae evacuatur ; quanto magis minisiralio spirilus eril in gloria? Nam, si ministratio damnalionis in gloria est, mullo magis abundal ministerium iustitiae in gloria. Nam nec glorificalum est quod claruit in hac parte propter excellentem gloriam. Si enim quod evacualur in gloria est, mullo magis quod manet in gloria est.* et eius lex. Confert. Christum cum Móyse, gloriam Christi cum gloria Moysi, pertosa. ** Novum Testamentum cum Veteri gloriamque huius cum gloria illius. Illud vocat literam, hoc autem spiritum, quia spiritum gratiae confert; illud ministrationem morli., quod peccantem non iustificaret, sed interimeret : Morte moriatur, !$ hoc ministrationem iusliliae, quia homines iustificat et sanctificat ; illud festamentum evacualum, nam per Christum abolita est lex Moysi, istud vero semper permanens et aeternum. Hine gloria illius Testamenti claruit in facie Moysi, huius autem in facie Christi ; et illud quidem nec glorificatum dicit propter eminentem gloriam huius, sicut luna respectu solis clara et lucida minime dicitur. Ostenditur itaque hodie gloria Novi Testamenti, merces et praemium, quod datur servantibus lEvangelium Christi, ascendentibus hunc montem excelsum. vero tanquam [ilius, etc. 14) 2 Cor 3, 6-11. Vulg.: Non possen! intendere... quomodo non magis ministratio . .. quod evacuatur per gloriam ... ministratio damnationis gloria esl, etc. In gloria legitur in veteribus editionibus Vulg. 1n posterioribus aulem iussu Clementis VII recognilis praepositio ín expuncta fuit. 15) Cr. Ex 21, 12-16; Lv 20, 1 sqq. QUADRAGESIMAE 453 III. Mons enim excelsus est lex evangelica vitaque christiana: excelsus ratione fidei, excelsus ratione spei, excelsus ratione caritatis. Excelsum est valde credere Deum Unum et Trinum, Christum simul Deum et hominem ; excelsum est sperare non terrena ac mundana, praesentia et visibilia bona, sed coelestia, divina, invisibilia, futura; excelsum est Deum super omnia diligere ex toto corde, proximum tum amicum tum inimicum sicut seipsum diligere 16 ac seipsum propter Christum odio habere.!? Ante enim haec!* hodierni Evangelii verba apud Matthaeum legimus : Qui vull venire post me, abneget semetipsum el lollat? crucem suam et sequatur me. Qui enim voluerit animam suam salvam facere, perdel eam, qui aulem perdiderit animam suam propter me, inveniel eam.!? Hoc est montem conscendere excelsum valde. Sed ecce gloria transfigurationis: Filius enim hominis venturus esl in gloria Patris sui cum Angelis suis, et lunc reddel unicuique iuxla opera sua :?" ecce Christus in gloria. Et ad hanc gloriam ostendendam Christus transfigurari voluit, ait enim: Sun! quidam de hic slantibus qui non guslabunl morlem, donec videanl Filium hominis ... in regno suo; ?! et tunc subicitur : E! pos! dies sex assumpsit Iesus, etc, Sic etiam apud Marcum, statim post illa verba: Sunt quidam de hic slantibus qui non guslabunt morlem, donec videant regnum Dei veniens in virtute, ?? statim subiungitur transfiguratio, ? et Lucae 9 similiter, ubi cum Marco Lucas regnum Dei videndum dicit. ?4 Ostenditur igitur nobis hodie tum Christi tum eius regni gloria, quae danda est omnibus sectatoribus Christi ; gloria quidem Christi ad confirmandam fidem, quod ipse sit verus Filius Dei verusque Messias, sicut Petrus confessus fuerat dicens: Tu es Christus Filius Dei vivi,?5 paulo antequam diceret Christus: Filius... hominis venturus est in gloria Patris sui cum Angelis suis ;?* et hodie in transfiguratione dicitur : Hic esl Filius meus dileclus, in quo mihi bene complacui.?* Ünde et Petrus in 2 Epislola ad hanc eandem fidem Mons excelSus, supra quem Christus transfiguratur, imago est vitae christianae, quam consequetur gloria in regno Christi, danda omnibus sectatorihus cius. Christus igitur ostendit hodie gloriam suam nd confirmandam fidem nostrum, quod ipse sit verus Filius Dei, et spem in nobis excitandam coclestium bonorum visione gloriae cius, quae imago est futurae gloriae nostrae. Huius gloriae plurimae habentur figurae in Sacra Scriptura, confirmandam dicit: Non... doctas fabulas secuti notam fecimus vobis Domini nostri Iesu Christi pirlutem et praescientiam, sed speculatores facti illius magnitudinis. Accipiens enim a Deo Paire gloriam el honorem, voce delapsa ad eum... a magnifica gloria: Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi complacui : ipsum audite. El hanc vocem nos audivimus de coelo allatam, cum essemus cum ipso in monte sancto. ?8 Eius vero regni gloria ostenditur ad excitandam spem ac desiderium coelestium bonorum. Hinc duo videmus: Christi faciem tanquam sol resplendentem et nubem lucidam, in qua habitat et de cuius medio loquitur Deus. Lux solaris est gloria Christi, nubes autem lucida regnum est Christi, coelum empyreum, paradisus gloriae. Imo in ipsomet Christo duo videmus : et faciem resplendentem et vestimenta candida sicut nix, vel, ut graeca habent, sicut [ux. ?? Vestis autem Christi Ecclesia est, vestis inconsutilis, vestis Christi nuptialis, de qua apud Isaiam legimus: Leva in circuitu oculos luos... omnes isti congregati sunl, venerunt tibi. Vivo ego, dicil Dominus, quia omnibus his velut ornamento veslieris el circumdabis libi eos quasi sponsa.?" Ecclesia autem triumphans regnum est Christi. Imo una cum Christo videmus Moysen et Eliam in gloria : Ecce apparuerunt illis Moyses el Elias,?! pisi in maieslale, inquit Lucas.*' Videmus igitur hodie gloriam tum Christi tum nostram, imo Christum tanquam exemplar gloriae nostrae, nam: Quos praescivit et praedeslinavit conformes fieri imagini Filii sui. 3 Nam si Christus ut sol resplenduit, ipsemet dixit quod omnes iusti fulgebunt sicul sol in regno Patris eorum. ** Christus igitur hodie exemplar est nostrae gloriae, quam consequemur divinam legem ad finem usque servantes. Et haec quidem gloria multis nobis sacris symbolis ac hieroglyphicis ostensa est in mysteriis Divinarum Scripturarum. Hanc enim terrestris paradisus designabat, 35 locus perpetuae felicitalis et immortalitatis; hanc quies, sanctificatio et benedictio septimi dici, cui non nibus Vulg. Cf. Biblia Lovaniensis h. 1. 29) 'Oc 16 qüX«. 30) 49, 18. 31) Mt 17, 3. QUADRAGESIMAE 457 statuitur vespera ?8 in signum aeternae perpetuitatis; in coelesti enim gloria est vita perpetua cum perpetua sanctitate et perpetua felicitate in omnium bonorum affluentia, quam benedictio ipsa significat. Hanc sancta sanctorum, suprema pars divini tabernaculi templique, quod tribus suis partibus?? ipsum universum cum tribus suis partibus terra, coelo et empyreo designabat. Infima enim pars mundum elementalem adumbrabat, erat enim locus communis in quo etiam nundinae fiebant, unde eiecit Dominus homines et iumenta, oves, boves, columbas et alia huiuscemodi ;?? hic erant vasa aquis plena et mare aeneum, hic ignis in altari semper ardens locusque erat omnibus aeris iniuriis expositus, uti est terra. Pars media adumbrabat coelum, ibi enim erat aureum candelabrum cum septem lucernis semper ardentibus in signum septem planetarum, et mensa duodecim panum propositionis in signum duodecim signorum coelestium, et altare incensi supra quod sacerdotes incensum Domino offerebant; solis enim sacerdotibus sacrisque ministris locus iste patebat, 3? sicut coelum solum Angelis patet, qui per hane scalam iugiter ascendunt atque descendunt? ministrantes Deo in salutem electorum Dei. Suprema vero pars figurabat empyreum coelum paradisumque Angelorum, hic enim erant cherubim aurei divinumque propiliatorium et arca auro intrinsecus extrinsecusque vestita cum tabulis legis, * vase mannae*? et virga Dei*? et cum corona desuper aurea.*! Haec autem omnia coelestis beatitudinis sacra mysteria ac divina erant sacramenta. Hanc designabat terra promissionis, quae toties in Divinis Scripturis dicitur ferra bona, lacte et melle manans, *5 idest deliciis omnibus affluens. Hinc Paulus loquens de patribus Veteris Testamenti : Fide, inquit, defuncti sunt omnes iusti, non acceptis repromissionibus, sed a longe eas respicienles et salulantes et confitentes quia peregrini et hospites sunt super terram. Qui enim hoc dicunt significant se patriam inquirere. Et si quidem ipsius meminissent de qua exierunt, habebant utique tempus repertendi ; nunc autem meliorem appetunt, 9, 6. 40) Cf. Gn 28, 12. 41) Cf. Ex 25, 16. 21; Dt 10, 5; Hebr 9, 4. 42) Cf. Ex 16, 33; Hobr 9, 4. 43) Cf. Nm 17, 10; 20, 9; Hebr 9, 4. 44) Cf. Ex 37, 1 sqq. praesertim vero tabernnculum Moysi et templum Salomonis, terra promissionis ides! coelestem. Ideo non confunditur Deus vocari Deus eorum, paravit enim illis civitatem. *6 Hanc tandem et civitas Ierusalem sedes israelitici regni, quae *t civitas. visio pacis interpretatur et Dv ?7 duplicis paIerusalem. T 1 cis; hinc Paulus dicit quod paravit illis civilatem, quoniam : Non ... habemus hic civitatem permanentem, sed [uturam inquirimus ; 48 et de Abrahamo dicit quod expectabat... fundamenta habentem civitatem, cuius condilor el arlifez Deus ; 9 et iterum : Accessistis, inquit, ad Sion monlem et civitatem Dei vivenlis, Ierusalem coelestem, et mulltorum... Angelorum frequentiam ... ecclesiam primitiporum ; 99 et : Illa autem, quae sursum est Ierusalem, libera est, quae est maler nosíra. *! Sed specialiter et singularissime hodie supra excelsum hunc Sedspecialiter Sacrosanctum | montem in gloriosa Christi transfiguratione ostenimet ene "* ditur nobis clare et manifeste coelestis paradisi gloria, quam ante coelestis jsp mundi constitutionem ab aeterno Deus praeparavit electis suis: 5? transtiguratio- D)uzit eos in montem excelsum ... el transfiguralus est ante cos et reFESSHE splenduil facies eius sicul sol, vestimenta autem eius facta sunt alba sicul niz, sive lux. Ponuntur nobis multa. Primo quidem, locus gloriae: In montem excelsum ; secundo, gloria interna in facie: Resplenduif facies eius sicut sol ; tertio, gloria externa vestium, in qua designatur gloria corporis, quod vestis est animae: Vestimenla ... eius facta sunt alba sicul nix et luv ; quarto, societas gloriosa: Apparuerunt illis Moyses el Elias visi in maiesiate ; quinto, visio nubis in qua omnia ]ucidae, quae divinam designabat naturam, Deus enim lucem habitat pit "gione inaccessibilem : 533 El ecce nubes lucida ; sexto, auditur vox de nube o eeenan, dicens : Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi bene complacui, quod summus est honor, hino Petrus: Accipiens, inquit, a Deo honorein et gloriam, voce delapsa ad eum... a magnifica gloria: Hic est Filius, etc. haec dicunt, ctc. 47) Ms.: Ierusalaim. Sanctes Pagnini: * Hebraei hodle dunliler efferunt D?U3Y (Chirlk indicante lod), quod urbs bipertita esset; etsi Cabnlici hoc nd terrestrem Lad d Li el coelestem, duplicem scilicet Ierusalem referant ». Thesaurus Linguae Sanctae, sub radice: pTv. 48) Hebr 13, 14. Vulg.: Manentem civitatem, sed [uturam, ctc. 49) Ibid. 11, 10. Vulg.: Cuius artifex et conditor Deus. $0) Ibid. 12, 22-23. 51) Gal 4, 26. QUADRAGESIMAE 459 IV. Omnia haec nobis consideranda sunt, si coelestis huius gloriae nonnihil degustare spiritu volumus. Christus enim hodie veluti Assuerus rex sumptuosissimam nobis coenam conviviumque magnificentissimum parat; 5! haec illa coena magna evangelica est: Homo quidam fecit coenam magnam ; *5 hae nuptiae a rege factae filio suo, a quibus eiectus fuit non habens vestem nuptialem. 59 Duxzitl eos in montem excelsum. Hic locus est gloriae. hoc sancta sanctorum divini templi, civitas Ierusalem, terra promissionis, paradisus terrestris. Locum huius gloriae describit Divus Ioannes in Apocalypsi civitatem esse in quadro positam, cuius muri, fundamenta et portae sunt? ex lapidibus pretiosissimis, plateae vero civitatis et viae omnes ex auro purissimo, ubi semper est dies, per cuius medium transit fluvius habens ex utraque ripa arbores fructificantes per singulos menses. 5? Sed civitatem hanc describit in coelo, non in terra ; hinc Christus ascendit hodie in monlem excelsum. Ex auro et lapidibus pretiosis constructa dicitur civitas paradisi, quoniam apud nos nil pretiosius reperitur fitque nobiscum sicut cum homine fieret qui natus in subterranea domo ibique semper educatus, nunquam viderit coelum, nunquam solem, sed ibi semper vixerit ad lumen candelae, cui si quis vellet declarare lucem et gloriam solis, diceret ei: sol in coelo est sicut lumen illius candelae aut lampadis illuminans totum mundum, sicut lucerna ista domum hanc totam illuminat, quid, quaeso, ille lucis et solis gloriae et magnitudinis mundi posset intelligere ex lumine unius candelae? Sed quia non habet ibi aliquid illustrius, per illud declarat magnitudinem huius. Sic, quia in mundo isto nil pretiosius est auro et gemmis, ex his civitas paradisi dicitur aedificata, et quia nihil in mundo est gloriosius sole, huic comparatur gloria paradisi: Resplenduit facies eius sicul sol. Duplex gloria splendet in Christo hodie: gloria faciei et gloria vestium. Sic duplex est gloria cuiusvis beati: gloria animae et gloria corporis. Gloria animae designatur per splendorem [aciei et gloria corporis per candorem vestium, corpus enim vestis est animae. Multo a) Per montem excelsum designatur locus gloriae, coelum. b) Per lucem solarem figuratur plenitudo huius gloriae incomprehensibilis; €) persplendorem vestium et faciei duplex gloria Beatorum. Gloria animae in tribus consistit: in intellectu, voluntate et memoria; gloria vero corporis in quattuor: in claritate, impassibilitate, agilitate et subtilitate. d) Per Moysen et Eliam desistnatur socictas Beatorum maior erit gloria animae quam gloria corporis, sicut magis splenduit hodie facies quam vestis Christi: illa ut sol, haec ut luz. Gloria animae consistit in tribus : in clarissima cognitione summae veritatis Dei, in ardentissima dilectione summae bonitatis et in possessione aeternae felicitatis. Hinc designatur per solem, in quo est summa lux, summus calor et perpetua invariabilisque in seipso gloria; non enim ut luna mutatur. In lucidissima cognitione omnis veritatis consistit beatitudo intellectus nostri, in ardentissima dilectione omnis bonitatis fruitioneque ipsius consistit gloria et beatitudo nostrae voluntatis, et in felicissima aeternaque possessione spiritualium thesaurorum, uti scientiarum, virtutum artiumque omnium, consistit beatitudo et felicitas nostrae memoriae. Sic felicissima et beatissima erit anima in seipsa. Gloria vero corporis designatur in luce, et iure quidem optimo ; lux enim suapte natura est clara candidaque, hinc tenebras pellit aeremque illuminat ; est spiritualis et subtilis, hinc radius solis transit per coelum, per aerem, per aquam, per vitrum et solidissimum crystallum ; est impassibilis radius solis: intrans per fenestram in domum pati a nulla re potest, si ense eum velis dividere tanquam lignum, nihil agis; et tandem agilissima est: uno momento radius solis pervenit ab oriente in occidentem. Sic utique erit gloria corporis nostri, ut inquit Paulus: Seminatur corpus in ignobilitate, surget in gloria : ecce claritas; seminatur in corruplione, surgel in incorruptione : ecce impassibilitas ; seminalur in infirmitate, surgel in virtule: ecce agilitas ; seminatur corpus animale, surget corpus spirituale: 9? ecce subtilitas corporis nostri. Erit summa pulcritudo, vita perpetua, sempiterna sanitas, nullus labor, nulla passio sitis, frigoris et caloris; habebit omnia sensuum oblectamenta summa cum iucunditate. Quid amplius desiderari in humano corpore potest? Vesíimenta aulem eius facta sunt alba sicul lux. Adhuc autem consideranda societas est : Apparuerunt illis Moyses el Elias, visi in maieslate. Isti sunt cherubim gloriae in sancta sanctorum, ubi arca quidem auro interius exteriusque induta gloriam hominis designat internam et externam. Societas nobilissima, ubi summa QUADRAGESIMAE 461 est pax, concordia et caritas, hinc cherubim se mutuo respiciebant ; ubi omnis scientia, hinc erant cherubim appellati; summa innocentia et sanctitas, hinc erant in sancta sanctorum. *9 Hi sunt septem filii Job mutua omnes caritate coniuncti ; * sunt etiam ditissimi et nobilissimi, hinc cherubim facti erant ex auro optimo. Quid amplius in amico, in socio desiderari potest ? Hi sunt Moyses et Elias visi in maiestate, viri optimi, sanctissimi, sapientissimi, nobilissimi. O gloria conversari in coelo et amicissime loqui cum omnibus sanctis Angelis, Archangelis, Cherubim et Seraphim, cum Patriarchis et Prophetis, cum Apostolis et Sanctis omnibus, cum Sanctissima Virgine Regina Angelorum et Sanctorum omnium et cum ipsomet Christo Sancto Sanctorum, Rege paradisi! Apparuerunt Moyses el Elias visi in maiesíale, loquentes cum Iesu. O societas! o colloquia! Quinto loco videtur nubes lucida, lucidissima Dei essentia, quia lucem habitat inaccessibilem. Si tale tantumque gaudium affert mortalibus videre faciem huius solis, quod maxima, et merito, infelicitas putatur luce privari, nam eius in mundo praesentia causa est omnium bonorum, quid, quaeso, erit videre faciem Dei? Hinc omnis gloria oritur; sicut enim omnis gloria lunae ab aspectu solis dependet et ob id ei simillima est, quia ipsum facie ad faciem videt, sic utique ex visione Dei oritur omnis paradisi felicitas: Similes ei erimus, quoniam videbimus eum sicuti est. ? Hoc est propitiatorium totum aureum inter cherubim semper manens super arcam gloriae Dei, illud enim propitiatorium divinam essentiam designabat : Beati mundo corde, quoniam ipsi Deum videbunt. 9? Hine Mo yses super omnia id desideravit et petiit a Deo: videre gloriam faciei ipsius : Ostende mihi gloriam tuam... ostende mihi faciem tuam, si inveni gratiam in oculis tuis. ** Tandem auditur a lucida nube vox plena gaudii : Hic est Filius meus dileclus, in quo mihi bene complacui : ipsum audite. Magnum est in hoc mundo filium esse magni regis et filium valde dilectum, in quo rex omnes delicias suas posuerit universoque regno praeceperit ut*5 filio suo principi tanquam ipsimet regi obedirent. Sed quanto ostende, etc. 65) Ms.: Ut his ponitur. cum omnibus Sanctis et Angelis. €) Per nubem lucidam Dei essenlia indicentur, quae fons erit omnis iucunditatis. Patris exprimitur summus Beatorum honor, qui filii Dei vocabuntur. Deus maior esl quovis homine, tanto gloria cuiusvis beati in coelo maior est gloria cuiusvis filii regis in terra, quamvis unicus esset rex et monarcha totius orbis terrarum. Haec gloria est Beatorum in coelo. Omnes sunt filii summi Dei et filii maxime dilecti, in quibus sibiipsi summopere placet Deus, quoniam filii sunt ab ipsomet sccundum voluntatem suam facti et formati tum secundum corpus tum secundum animam. Si homo sic filios suos formare suo modo secundum voluntatem suam, iuxta desiderium cordis sui posset, Sicut pictor aut sculptor, quales, quaeso, illos faceret ? Quomodo in illis sibi complaceret, nihil in ipsis reperiens quod sibi displiceret ? Sic sunt omnes Beati in coelo : filii Dei summe dilecti, facti ab ipsomet Deo secundum voluntatem suam, in quibus nihil quod Deo displiceat reperitur. V. Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi bene complacui: Gloria Beaipsum audite. Hoc est universo regno imperare, ut principi filio t i- . : . . . . it im cepa legis obediant, sicut sol et luna obediverunt voci Iosue. ?* Sic stit in copia omnim quisque beatus in coelo rex est coeli et terrae. Haec est aurea ritum. ae corona super arcam, ? haec virga Moysi in arca,?9 cui terra, henorabilium; Inare, coeli obediebant. Et, ut uno dicam verbo, beatitudo et gloria coelestis paradisi est abundantia (omnium bonorum, absque ullo penitus malo, sicut Isaac in sua benedictione expressit : Ecce odor filii mei sicul odor agri pleni, cui benedixit Dominus. Det tibi Deus de rore coeli et de pinguedine lerrae abundantiam frumenti et vini .. . serviant libi populi et adorent le tribus. ** Vides hic copiam omnium bonorum utilium, delectabilium et honorabilium : Odor agri pleni cui benedixit Dominus, cui dedit Deus maximam copiam fructuum odoratissimorum ; def tibi Deus de rore coeli, etc.: ecce copiam bo- 1 Virga Moysi in arca DN nequaquam! Ex hoc loco ct pluribus aliis videtur Sanctus Auctor opinari virgam Moysi eandem [fuisse quae in manu Aaron floruit et in arca Domin! posita fuit. Ait enim pag. 198: « Posita fult in arca virga divinae virtutis, qua fiebant miracula ». Virga autem tot portentorum operatrix, non illa Aaronis erat quae fronduernt; ntque ad eius rei testimonium reposita De virga haec enim tantum fuerut signum sacerdotii Aaron consignati in aurca Domini; nullibi vero legimus Deum ea usum fuisse ad prodigia patranda. nutem Moysi nescitur quonam devenerit; attamen ex Scríptura certe non constat in arca fuisse repositam. Cf. Aug. Culmet. Dicfionarium Historicum, sub voce: Virga. " gm oun—r—n—————S SS QUADRAGESIMAE 463 norum utilium et delectabilium simul; serviant tibi populi et adorent te tribus; esto Dominus fratrum tuorum : ?? ecce copiam honorabilium bonorum. Sed ut hanc benedictionem assequeretur lacob, opus fuit ut matris iussa impleret, ut pergeret ad gregem et sumeret duos haedos occideretque ut ex eis fieret pulmentum gratum gustui Isaac, ut se indueret vestimentis Esau valde bonis et haedinis pellibus manus veluti chirothecis et etiam colli nuditatem operiret, et tandem cocta conditaque pulmenta ad Isaac patrem deferret. ** Si consequi volumus gloriam regni coelestis, fratres, necesse est ut Sanctae Matris Ecclesiae iussa et monita omnia exequamur, ut carnis appetitus mortificemus, ut habitibus sanctarum virtutum nos induamus, ut Christo unigenito Filio Dei, quem Pater summopere diligit, similes efficiamur * per sanctam humilitatem, nam Christus factus est in similitudinem carnis peccati, absque tamen ullo peccato, haedinasque has carnes igne caritatis assatas et virtutum saporibus conditas, iuxta beneplacitum divinum Deo offeramus ?* in cibum; cordibus enim nostris libenter vescitur Deus : Fili mi, praebe mihi cor tuum. ?5 Hoc autem quod requiritur ad gloriam hanc consequendam, expressit et Regius Vates dicens: Domine, quis habitabit in tabernaculo tuo? aut quis requiescet in monte sancto tuo ? Qui ingreditur sine macula et operatur iustitiam ; ** et alibi: Quis ascendet in montem Domini ? aul quis stabil in loco sancto eius? Innocens manibus el mundo corde, etc. ** Haec requirit a nobis Deus ut det cunctis hanc gloriam, quam ob id hodie ostendit ut eam cunctis largiatur. Gloriam enim Deus vult cunctis dare, non poenam ; hinc nunquam in Divinis Scripturis legimus apertam esse terram a Deo ad ostendendum hominibus infernum, sed bene saepissime coelum ad ostendendum paradisum. VI. Ostendit hodie nobis Dominus gloriam paradisi, ut eius desiderio et amore capiamur. Sicut Iacob, mox ut vidit pulcherrimam Rachelem, eius amore captus fuit, adeo ut septem annorum tempus, Scd ad eam "assequendam necesse est ut virtutibus sí- mlies" Christo efficiamur. Hoc docet etiam Regius Vates. Ostendit nobis hodie Dominus gloriam paradisi, ut eius desiderio capiamur. Gloriam hanc Dominus convivio regali comparavit, quo melius vix excogitari potest, quin vere ineffabiiis cst. durae servitutis graviumque laborum parum ei visum fuerit prae magnitudine amoris et desiderii fruendi ea, "5 sic quisquis vero desiderio tenetur felicitatis aeternae, profecto cum Apostolo ait: Non suni condignae passiones huius lemporis ad futuram gloriam, quae revelabitur in nobis, ** nam: Momenlaneum el leve tribulationis nosirae supra modum... aelernum gloriae pondus operatur in coelis. *? Sic Iacob existimavit minime condignam esse pro Rachele servitutem septem annorum. Saepe Dominus in Evangelio locutus est de regno coelorum, sed quoniam ineffabilis est et verbis ostendi non potest eius magnitudo, voluit hodie ipsam oculis hominum spectandam ostendere. Orator est sicut pictor, lingua sicut penicillus, verba sicut colores, oratio sicut pictura ; sed non potest ars picturae assequi naturam, semper maxima est differentia inter hominem vivum et hominem pictum. Sic quanto homo vivus pictum excedit, tanto gloria paradisi excedit omne quod in Divinis Scripturis de ea dicitur. Si enim Divina Scriptura vix potest exprimere magnitudinem convivii Assueri, quomodo exprimere pro dignitate poterit coeleste convivium ? Plane vix potest humana lingua gloriam exprimere regalis convivii, quod fit in regalibus nuptiis, dicere apparatum palatii, divitias indumentorum regis, reginae, principum, equitum et servorum, copiam et splendorem epularum et quae ante ac post pastum dantur, aurea vasa et argentea mira cum arte facta, musicos concentus, harmonias, choreas, etc. Quis dicere poterit gloriam et magnificientiam paradisi, quam Dominus regali convivio comparavit ? Simile... esl regnum coelorum homini regi, qui fecil nuptias filio suo. *! QUADRAGESIMAE 465 II. ALIA HOMILIA Assumpsit Iesus Petrum et lacoburn et loannem frairem eius et duzit illos in montem ezcelsum seorsum el transfiguratus est, etc. ! I. Laboriosum est homini propter corporis gravitatem excelsum montem ascendere; sic: Regnum coelorum vim palitur et violenti rapiunt illud.? In paradisum per flumen eundum est contra fluminis cursum, adeo ut remis velisque opus sit, in terram promissionis per desertum, in sancta sanctorum per locum sacrificiorum et baptismatum atque per sancta, ubi erat aureum candelabrum cum septem lucernis semper accensis, mensa panum propositionis et altare incensi. ? Dominus noster in sermone, quem habuit in monte, depinxit nobis gloriam paradisi: Ipsorum est regnum coelorum... ipsi possidebunt terram... ipsi consolabuntur... ipsi saturabuntur... ipsi misericordiam consequentur ... Deum videbunt .. . filii Dei vocabuntur. * Quid amplius desiderari potest ? quid ultra? Sed ostendit etiam qua via tendendum sit ad hanc beatitudinem consequendam: Beali pauperes spiritu ... miles... qui lugent... qui esuriunt el sitiunt... misericordes ... mundo corde... pacifici... qui patiuntur persecutionem propler iustitiam, quoniam ipsorum est regnum coelorum. 5 Hic est ascensus in montem excelsum. Arduum est non apponere cor divitiis affluentibus, 5* non vindicare iniurias, de peccatis praeteritis poenitentiam agere, esurire et sitire non temporalia sed aeterna, non carnalia sed spiritualia, eleemosynas pauperibus elargiri et inimicos diligere, habere cor mundum ab omni macula peccati, pacem. cum omnibus habere, pati persecutiones patienter propter iustitiam, pro bonis mala pati. Ardua haec sunt valdeque laboriosa, sed tamen necessaria ad salutem. Agit hodie Christus sicut mercator fidelis qui, aperta apotheca, ostendit emptoribus et pretiosa mercimonia et pretium necess;uium, 1-38, 1-8; 40, 16-31; Nm S, 1-1; 3 Rg 7, 48-49. 4) Mt 5, 3-9. 5) Ibid. vrr. 3-10. Vulg.: Qui persecutionem patiuntur. ctc. 5*) Cf. Ps 61, 11. Ad regnum coelorum magno cum iabore conscenditur, hinc Dominus glorinm paradisi atque nrduam et laboriosam viam virtutis ostendit. Supra montem Christus glorinm suam manifestavit, ut eum sequamur, scd neminem cogit, quin nullius eget. Tres tantum Apostolos Christus secum duxit in montem, significans parvum esse numerum electorum. Tres duxit tres Ecclesiac status signilicantes: incipientium, proficientium et perfectorum; quo vilius dari nullo modo possunt. Ostendit gloriam paradisi : haec sunt mercimonia Christi ; neminem tamen ad emendum cogit, sed: Si quis, inquit, »ull venire post me, abnegel semelipsum el tollat crucem Suam et sequatur me. * Hoc est sequi Christum ascendentem in montem excelsum. Notate verba: Si quis vull : relinquit omnes in libera voluntatis suae potestate, neminem cogit, quia nullius eget; Dei gloria et beatitudo infinita est. Erat Deus nil minus quam modo beatissimus antequam mundum creasset, hinc dicitur "1 ** sibi sufficiens, sicut sol lumine lunae non eget, nec coelum aliquo eorum, quae in terra sunt, opus habet: Bonorum meorum non indiges. * Hinc ait: Si quis vult. Sic non coegit, sed voluntarie assumpsit hodie Petrum... Iacobum et Ioannem... et duxit. Factus est ipse dux noster in huius excelsi montis conscensu: Coepit enim Iesus [acere el docere. * Si poenitentia, si ieiuniis, si paupertate, si patientia, si humilitate, si denique virtute omni opus est, virtutum omnium exempla prae oculis habemus in Christo. II. Sed cur non omnes Apostolos duxit in montem hunc ? Profecto quia non omnes fideles Christi gloriam consequuntur, sed pauci sunt qui salvantur. * Qui enim salvari vult, necesse est ut sit Petrus firmus-:et constans in fide et in obedientia mandatorum Dei, Iacobus supplantator vitiorum carnis, sicut Iacob supplantavit Esau calceaneum ipsius manu tenens," idest mortis meditatione mortificanda caro est, spiritui subicienda, et Ioannes divina gratia plenus: Gratia enim Dei vita aeterna. Sed paucissimi sunt qui hisce virtutibus student, igitur paucissimi sunt qui salvantur. Duxit item hos tres Apostolos Christus ad videndam gloriam paradisi tanquam exploratores. Sicut enim Moyses ex mandato Dei misit duodecim exploratores, ex singulis duodecim tribubus accipiens unum, ad explorandam terram promissionis, uf universo populo existenti in deserto referrent terrae illius felicitatem, !? ita Christus duxit hodie tres hos Apostolos, quoniam tres sunt status Ecclesiae : incipientium, proficientium et perfectorum. Hi omnes in caritate Vulg.: Eges. 8) Act 1, 1. 9) Lc 18, 23. 10) Cf. Gn 25, 24-25; 37, 35-36. Iucobus suppíantator, Ionnnes gratía. 12) Cf. Nm 13, 1-28. QUADRAGESIMAE 467 constituti digni sunt gloria et felicitate paradisi. Et omnes fideles vel superiores sunt vel inferiores; hi autem vel activae vitae dant operam vel contemplativae. Ecce Petrus, Iacobus et Ioannes. Hos tres status Dominus designavit per agrum, per molam et per lectum: Duo eruní in agro: unus ?? assumelur el unus relinquetur ; duae molentes in mola una, ^ duo in lecto uno : unus assumetur el unus relinquelur.15 Ad ostendendum quod etiam qui sanctae vitae dant operam, damnari possunt, nisi satagant oleum habere in vasis suis cum prudentibus virginibus, !5 Dominus ait: Unus assumetur eí unus relinquelur. Ut igitur tres isti Apostolorum optimi fideque dignissimi referrent nobis gloriam patriae coelestis, hanc eis hodie Dominus ostendere voluit omnesque thesauros suos, sicut Ezechias ostendit omnem gloriam domus suae servis regis Babylonis!? et Salomon omnem gloriam suam reginae Saba. !? III. Nunc itaque, fratres mei, caveamus nos ne simus sicut filii Ruben et Gad qui amore capti terrae Galaad respuerunt terram promissionis eligentes sibi habitationem extra felicissimam terram lacte et melle manantem.!? Nam in terra ista vera felicitas reperiri nullatenus potest; quod quidem multis efficacibus rationibus Salomon in suo Ecclesiaste probat dicens quod omnia, quae in mundo reperiuntur, sunt non'vera bona, sed umbrae larvaeque bonorum verorum : Vaniías vanitatum et omnia vanitas... Vanitas el afflictio spirilus, ?? sive pastus venti. Vento utique et aere satiari et pasci est velle in mundo hoc felicitate vera donari: Filii hominum, usquequo gravi corde ? Usquequo gloria mea contemptui, diligetis vanitatem, quaerelis mendacium ??! Usquequo peccabimus in coelum spernendo bona coelestia ? Peccat in. aliquam nobilissimam, pulcherrimam ditissimamque dominam qui eam accipere in uxorem contemnit, quaerens accipere turpissimam quandam aethiopem,illius praestigiis dementatus ac veluti Circe venenis infectus et ex homine in bestiam miserabili metamorphosi commutatus ? tanquam alter Nabuchodonoquetur. 16) Cf. Mt 25, 1-12. 17) Cf. 4 Rg 20, 13; Is 39, 2. 18) Cf. 3 Hg 10, 1-13; 2 Par 9, 1-2. 19) Cf. Nm 32, 1 sqq. 20) 1, 2-14; 12, 8. 21) Ps 4, 3. Ex hebraico. 22) Nata est dc Circe fabula, ex Homero Odyss., lib. 10, vrr. 234-243, quae Ulissis socios In sues mutavit. Cf. etiam Cicero Divin., In Q. Caecilium, vol. 2, col. 71; Ilyginus Fabulae, fnb. 125, pag. 30. et ctiam ut testes nobis ficrent coelestls gloriae. * Caveamus ergo ne terrenarum vanitatum amore veram felicitatem conlemnamus: etsi. enim ]laboriosum sit iter ad hanc consequendam, maxima tamen erit retributio. Sicut Christus quamvis exterius multa pateretur, interius semper beatissimus fuit, sic servi Dei non tantum in futuro, Sed et in praesenti in semetipsis magna felicitate gaudent. sor :*3 Homo, cum in honore essel, non intellexil, comparatus esl iumentis insipientibus el similis factus est illis.?* Contempsit Adam lignum vitae et concupivit lignum scientiae boni et mali suasu antiqui serpentis,?5 ac sic peccavit et ex homine in bestiam veluti conversus fuit. Ne spernamus, fratres mei, gloriam paradisi, quam nobis hodie Christus ostendit, labore territi ascensus montis, sed consideremus quod, post laborem sex dierum, perveniemus ad aeternam sabbati quietem, ad felicitatem aeternam. O homo, o frater, tu laboras in mundo et nimium laboras; sed si potes labore tuo gloriam coelestis regni tibi acquirere bonaque sempiterna, cur non pro his laboras? Cur magis eligis vana fictaque bona quam vera ? lutum polius quam aurum ? fel potius quam mel? Cur vitium magis quam virtutem ? peccatum quam gratiam ? mundum quam Deum? satanam quam Christum ? infernum quam paradisum ? O frater, si potes paradisum habere et in hac praesenti et in futura vita, cur renuis ? Habent servi Dei, o fratres, paradisum intra seipsos : Regnum Dei intra vos est ;?* Beati pauperes spiritu ... beali miles... beali etiam qui paliuntur perseculionem propler iusliliam. Sunt omnes servi Dei sicut Christus, qui interius beatissimus erat, etsi exterius multa patiebatur, unde non fuit miraculum ut ostenderet hodie gloriam suam ; miraculum fuit quod non semper ostendit. Miraculum esset si lumen positum intra crystallinam laternam ex purissimo crystallo factam, non emicaret. Anima Christi lux erat solari multo splendidior, corpus autem veluti laterna ex purissimo crystallo; quare maximum miraculum fuit quod non semper facies eius sic splenduit sicut hodie, semper enim Christus interius beatus fuit, sicut in sanctuario Domini semper erat sancta sanctorum, quod paradisi hieroglyphicum erat. Sie, sic, inquam, veri servi Dei etiam in hoc mundo magna utique intus in anima et corde felicitate gaudent, gustantes quam suavis sit Dominus?' et quam magna est multitudo divinae dulcedinis, quam Deus abscondit timentibus se,?? gustantes manna absconditum, cibati manna in deserto. ?? Hinc Petrus 2, 17. QUADRAGESIMAE 469 hodie ait: Domine, bonum esl nos hic esse, ** bonum simpliciter, quia omne bonum: Ego ostendam libi omne bonum.?* O igitur, fratres mei, si possumus etiam in hoc mundo omni bono frui, Deus enim bonum est quo per caritatem fruimur, cur renuimus ? Cur propter carnes Aegypti renuimus manna coeli ? *? IV. Fratres mei, per mullas procul dubio íribulaliones oporlel Exemplo suo docet Christus nos inlroire in regnum Dei, ?? nam : Oportuil pali Chrislum el ila intribulationes irare in gloriam suam.** Post multum laborem et sudorem, quem gre Li passus fuit in ascensu montis, transfiguratus fuit. Hinc in hodierno Evangelio legimus dixisse Christum Apostolis: Nemini dizerilis visionem, donec Filius hominis a mortuis resurgat.?* Fit mentio mortis et resurrectionis, passionis et felicitalis, poenae et gloriae. Passio et mors est montis ascensus, resurrectio transfiguratio gloriosa. Sed inquit Apostolus quod momentaneum el leve tribulationis nosirae... «uod autem aeternum nobis gloriae pondus operatur in coelis.?* Id quod patimur piura momentaneum est respectu aeternitatis; sicut enim terra respectu "pnm i coeli punctum est, ita omne tempus respectu aeternitatis momeníaternum erit; neum el leve: Iugum enim meum suave est el onus meum leve ; ?? Invenielis requiem animabus vestris ;?? Ego reficiam vos.?? Hinc: Non sunt condignae passiones huius temporis ad [futuram gloriam quae revelabitur in nobis.*" Passio temporalis et momentanea et levis, gloria autem aeterna et infinita. Et si quid patimur in hoc mundo propter Deum, ipse Deus *t dum patimur Deus nobiscum est: Cum ipso sum in [ribulatione, eripiam eum el gloriipse nobiscum ficabo eum ; 5 ipse consolatur nos: Benedictus Deus el Paler Domini M nostri Iesu Christi, Paler misericordiarum el Deus lolius consolalionis, posheude qui consolatur nos in omni tribulatione nostra. * Rubus Moysi ardebat consolatione et non comburebatur, quoniam Deus ibi erat ;** tres pueri nil passi ind fuerunt in fornace, ** Daniel in lacu leonum, ** Moyses proiectus in flumen, 4€ Hebraei in deserto.*? Hinc Petrus ait: Domine, bonum esí 16-29; 14, 27-40. 46) Cf. Ex 2, 1-10. 47) Cf. Dt 29, 5; Ps 104, 37. nos hic esse. Hic, inquit. Ubi, o Petre? In deserto loco, in cacumine montis excelsi, ubi nonnisi asperitas videri solet, ubi nil oculis gratum, nil ad vescendum suave, et tamen inquit: Bonum esl nos hic esse. Sed quia paradisi gloria ibi cum Christo fruebatur, hinc ait simpliciter : Bonum ob maximam spiritus consolationem quam experiebatur. Sed animalis homo non percipit... quae sunl spiritus Dei.*9 Si Sed mundu quis a longe hominem saltantem videret, nec audiret sonum musici Cospeer (ied instrumenti ad cuius consonantiam ille corpus movet et saltat, salspernit, quia ignorat ma- M qun. accedens sonum illum audiret, profecto mutaret sententiam dicetus. retque quod saltatio illa ex arte et peritia oritur. Sic utique si quis tantem illum reputaret insanum ac mente captum ; sed si propius cernat vitam hominis spiritualis, qui carnem suam cum vitiis et concupiscentiis crucifigat, 9 qui mundum fugiat et omnia quae in eo videntur bona, qui non divitiis delectetur sed paupertate, non honoribus sed humilitate, non deliciis sed asperitate, mirabitur utique, existimabit illum insanum, qui mala praeferat bonis. At si quis propius accederet ut scire posset quae operatur Deus in corde et animo viri spiritualis, mutaret sententiam. Hinc Petrus in loco asperrimo et ubi nullum cernebatur bonum, reperiit gloriam paradisi cum Christo et dixit: Domine, bonum esl nos hic esse. V. Et ecce vox de nube dicens: Hic esi Filius meus dilectus, in In hodierna. quo mihi bene complacui: ipsum audile. 9 Ostendit sacrosanctum transfiguratio- : : : . Em : . ne declaratur hodiernum | Evangelium Christum esse unicum Filium Dei. Sicut Christi divinitas, 2Uutem in mundo si quis rex magnus et potenlissimus imperator vinitas; filium haberet, sed occultum, vellet autem eum declarare mundo regnique heredem instituere ' et regem coronare, sicut David rex Salomonem filium suum regem super universum regnum Israel constituit, * illum utique regalibus indumentis indueret aureaque corona coronaret atque praeciperet ut omnes ei fidelitatem iurarent omnesque, maxime vero regni principes, iuramento fidelitatis facto, ei obedirent; sic utique hodie factum est. Erat Christus Filius QUADRAGESIMAE 471 Dei, sed occultus sub forma servi; hodie declarat eum Deus: Hic es Filius meus dilectus; induit regalibus indumentis: Resplenduit [acies eius sicul sol, veslimenta autem eius [acta sunt alba sicul luz ; * praecipit ut omnes obediant ei: Ipsum audite. In sacrosancto autem hodierno Evangelio aperiuntur mysteria, quae rex David Spiritu Sancto afflatus de Christo vaticinatus fuit Psalmo 2: Ego aulem conslilulus sum rez ab eo super Sion monlem sanclum eius, praedicans praeceptum eius. Dominus dixil ad me : Filius meus es lu, ego hodie genui le, 5 sive, ut Hebraica Veritas habet: Ego autem constitui regem meum super Sion montem sanclum meum ; Dominus dixil ad me: Filius meus es lu. Ad hunc enim locum allusit Divus Petrus, dum loquens de Christi transfiguratione [ait] quod ad Christum de nube lucida mirabiliter facta fuit vox : Hic est Filius meus dileclus, in quo mihi bene complacui : ipsum audite. El hanc vocem nos audivimus ... cum essemus cum illo in monte sanclo ; el adhuc habemus firmiorem prophelicum sermonem, cui bene facilis altendentes tanquam lucernae lucenti in catiginoso loco, donec dies illucescat el lucifer oriatur in cordibus vestris. 55 Ad Psalmi, inquam, vaticinium alludit, ubi etiam in fine Psalmi Christus dicitur Füius Dei: Oytss "yas "rr Nm nar] "anipts 13 'oin-»3 NOUN OOBN: Osculamini filium, sive, adorate filium; ** ^3 enim, ut eo in loco dicit Rabbinus Abraham ben Ezra, ?? filium significat; sicut in Proverbiis : uu 53 "37DmmeO: Quid, fili mi, et quid, fili uleri mei ? 8 Et sic superius dictus fuit Christus: Filius meus es lu. Psalmum autem hunc de Christo interpretati sunt magistri Iudaeorum, sicut Rabbinus Salomon in principio Psalmi testatur. 5? Messias igitur futurus erat Filius Dei. Hinc Christus hodie tanquam Filius Dei heres instituitur divinae hereditatis, sicut Isaac unicus fuit appo ascre col hosce bo. 57) Ct. Biblia Rabbinica, h. 1. 58) 31, 2. Ex hebraico. Ms.: Mah bcri umal bar bithni. 59) Cf. Biblia Rabbinica, h. 1. Messias enim futurus erat Filius Dei, sicut David jam vaticinatus fuerat Ps 2, ad quem etiam Divus Petrus alludit, et hebraei doctores inlerpretantur. Abrahami heres, 9? et coronatur rex super universum regnum Dei: Ipsum audite. VI. Dicet quis: unde et quomodo scire potero Filium Dei esse Transtiguratio Christum ? Dico: ex ipsamet transfiguratione; nam in universo mundo Christi t : i; : 2 i monem — transfiguratus est Christus. Ascendit hodie Christus in montem excelSonreen?T spm, ergo valde lassus et fatigatus erat cum ad cacumen montis perimago fuit Eau c venit. Sic autem transfiguratus est: fatigatus, lassus ac valde demundo post. fessus, resplenduitque facies eius sicut sol. O mirabilis transfiguratio ! Psion". Sed si quis Christum considere* in cruce passionis suae tempore, multo mirabiliorem transfigurationem videbit; ibi enim erat non tantum lassus et fatigatus, sed etiam flagellatus et crucifixus, tanquam latro et scelestissimus vir ab omnibus habebatur. 5! Nunc autem ab universo fere inundo non solum tanquam homo sanclissimus, sed Ed xd etiam tanquam verus Deus colitur et adoratur : Transfiguralus esl... delibuset ado- €l. resplenduil facies eius sicul sol, quo nihil est in mundo isto corporeo rus Dus. excellentius e£. Dei symbolum ac hieroglyphicum est. Quomode, quaeso, facta est transfiguratio ista ? Quomodo transfiguratus est ? À quo transfiguratus est et in tantam gloriam devenit ? Non a diabolo, quia Christus regnum diaboli destruxit; non a mundo, quia totis viribus christianos persecutus fuit ; ergo a Deo. Nec tantum facies Christi transfigurata fuit et sicut sol resplenSicut autem. duit, sed etiam vestimenía... facla sunl alba sicul niv, sive lux. eus A Per vestimenta autem Christi designatur Ecclesia et maxime ii qui transfiguanproxime Christo adhaeserunt. Hinc apud Isaiam iusti et fideles tur in mundo, et Wenig dicuntur cingulum Christi : Et erit iustitia cingulum lumborum eius ignobiles ; ; ; im UR " are post mortem ef fides cínclorium renum eius. *? Sic, inquam, Apostoli Christi, cum in mundo : : : res ] . tantopere 1gnobiles ac despecti essent viri, ad summam, in hoc etiam mundo, globonoranu. piam devenerunt, ut a summis etiam regibus eorum reliquiae adorentur et in eorum honorem et gloriam per singulos annos solemnissima festa celebrentur. VII. Deinde Christus Dominus noster quod Filius sit Dei testimonium habet a Moyse et Elia, a lege et Prophetis. Profecto mirum sqq.; Io 18, 12-19, 1 sqq. 62) 11, 5. QUADRAGESIMAE 473 est quod nullum sit vitae Christi mysterium quod a lege et Prophetis non habeat testimonium. Tandem ex ipsis Christi operibus et actibus, quae in sacrosancto hodierno Evangelio sunt: Assumpsil... duxit... in monlem excelsum ... accessit... leligil... dixit atque praecepit. * Haec opera sunt quae divinam plane Christi virtutem testantur. Assumpsit homines, vocando eos a saeculo et saecularibus affectionibus trahendo eos ad se. Abstraherc homines a mundo, elevare a terra, ut non diligat homo terrena, mundana et saecularia bona, ut vitia et peccata relinquat, destruere idololatriam opus est Dei, solius est divinae potestatis auferre a corde hominum amorem saeculi et vitiorum idola in universa terra destruere. Duszit... in montem excelsum, in montem sanctüim, in montem excelsae sanctitatis, altissimae perfectionis vitae. Mons excelsus est Ecclesia ratione fidei, spei et caritatis, quarum virtutum solus Deus in Christo finis est et obiectum. Mons excelsus est religio : Si vis perfeclus esse, vade, vende omnia quae habes el da pauperibus. ** Sic multi, relictis omnihus saecularibus bonis propter Christi amorem, arclissimas ingrediuntur Religiones, ut Deo vacent, in continuis orationibus et contemplationibus vitam caelibem ducentes et in coelis perpetuo conversantes. Et tandem ducere homines ad gloriam paradisi opus est solius divinae potestatis. In signum autem quod Christus homines, qui illum sequuntur, ad coelestem gloriam ducat, electos suos etiam in hac vita quodammodo beatificat. Hinc Petrus ait: Domine, bonum est nos hic esse. Bonum est, paradisum hic reperimus, hic ergo maneamus. f Praeterea accessit ad cor et mentes hominum, ut pura fide crederetur caritateque super omnia diligeretur ac coleretur. T'efigil tactu manus, excitavit. Operatio miraculorum tangit cor admiratione, quae ad fidem animum excitat. Dixi! verba sanctissima ac purissima : coelestis divina doctrina; Christi enim sapientia, humanitus minime acquisita, plane supernaturalis et divina fuit, sicut et sapientia Salomonis, sapientiam enim Salomon non humanitus acquisivit, sed divinitus accepit. 95 Ex ipsis nctibus Christi sIgnificatur hodie eius divinitas: a) assumpsit enim homines vocando eos n sneculo et trahendo ad se; b) duxit cos in montem, mons nutem significat sanctitatem Ecclesiae ct status rcliciosi perfectionem; c) accessit ad cor ct mentem corum fide et caritate; d) tetigit operando miracula; €) dizit manifestando divinam sapientiam; Tandem praecepit. Sunt Chiisti praecepta sanctissima ac perfeQuod. ctissima : Diliges Dominum Deum tuum ez lolo corde luo... el proximundo fidem mum, eic.55 In praeceptis legis Christi nulla est penitus macula, 2i n nullum vitium, nulla imperfectio, sed omnis virtus omnisque perfeuet ctio. Praecepit discipulis suis ut praedicarent mundo hominem crucifixum et mortuum in cruce inter duos latrones scelerosos, tertia die resurrexisse a mortuis, ascendisse in coelum, sedere ad dexteram Dei, esse Filium Dei, regem coeli, imperatorem Angelorum, auctorem omnium bonorum, sicut sol in hoc mundo corporeo, et implere mundum universum hac fide! O miraculum infiniti stuporis! Quomodo non erubuerunt praedicare, imo loqui de homine summa cum infamia et ignominia suspenso cum latronibus in ligno ? Quis est tam verus amicus, imo frater, imo pater etiam amantissimus qui non erubescat loqui de filio tam turpi morte extincto ? Et discipuli Christi non tantum non erubuerunt, sed ausi sunt tanta cum fiducia et animi magnitudine hoc praedicare, ut sanguinem vitamque prodigerent et universo fere mundo hoc persuadere praedicatione et martyriorum constantia vitacque sanctitate et taliter persuadere, ut universus mundus, relictis diis quos ante coluerat antiquissimaque religione, Christum crucifixum tantummodo adorandum colendumque susceperit ! Miraculum profecto tale ac tantum istud est, ut nec Deus ipse N uoc maius miraculum facere posse vix comprehendi possit hac Christi ad fidem — transfiguratione in mundo. Si Deus humana lingua loqueretur, quid gei maius persuadere posset hominibus? quod homo crucifixus tanquam ut vix comfkxl . : : : . . prehendi pos. SCelestissimus latro, sit potentia, sapientia, bonitate, sanctitate, sit A a ud maiestate et gloria aequalis omnipotdhti Deo? Non posset profecto maiu ace posse. Deus maius quid persuadere hominibus, etiam si de coelo locutus fuisset, sicut cum legem dedit in Horeb. $? VIII. Sicut autem duplex est Christi transfiguratio : quaedam pog era in mundo in oculis hominum et altera in paradiso in oculis Angelorum transigura-. et. Sanctorum Dei — nam Christus transfiguratus est in oculis discitio: una in noe mundo, pulorum et in oculis Moysi et Eliae, qui beatam vitam extra hunc altera d Be " . 1n paradis, Inundum ducebant, — transfiguratio in hoc mundo et in Ecclesia est QUADRAGESIMAE 475 per fidem, nam qui prius putabatur homo peccator, nunc creditur sanctus, Deus, et sic adoratur et colitur ab Ecclesia universum per orbem ; transfiguratio autem per gloriam in paradiso est, quia ex mortali et passibili in carne factus est immortalis et impassibilis; sic etiam duplex est hominis transfiguratio : una quidem per gratiam, dum homo iustificatur et fit ex peccatore iustus et sanctus, cum exuit pelerem hominem cum actibus suis 5? et novum induit qui secundum Deum creatus esl in iusliLia el sanclilale; €? altera vero est transfiguratio per gloriam, cum transit homo a terra in coelum, a mundo ad Christum, ab Ecclesia militante ad triumphantem, a deserto in terram promissionis. Pendet autem transfiguratio haec posterior a priori, sicut gloria a gratia, praemium a merito, merces a labore. Hinc Christus prius transfiguratus fuit coram Apostolis, deinde visi fuerunt in maiestate Moyses et Elias et nubes lucida obumbravil eos. *? Ad priorem autem transfigurationem duo vel maxime necessaria sunt : montem excelsum conscendere, contemnendo terrena et aspirando ad coelestia bona, et oralioni operam dare, nam : Dum oraret, inquit, facia esl species... eius allera, * etc. Necesse est autem ut haec transfiguratio incipiat ab interioribus ad exteriora, nam prius, inquit, resplenduil facies eius et postea peslimenta ... facla sunt alba. In sole experimur lumen et calorem. Cum anima fuerit illuminata in intellectu [per fidem] et calida in voluntate per caritatem, hinc morum elegantia oritur et ornamentum externarum virtutum vitaque ?? exemplaris et conspicua. Nos felices si montem hunc conscenderimus et orationi, ut par est, operam demus! Hoc est quod in Canticis legimus: Vadam ad montem myrrhae etl ad collem thuris, et statim sequitur : Toía pulcra es, amica mea, el macula non cst in (e: ?? ecce transfiguratio. Sed unde hoc? Quoniam manebat sponsa in monte myrrhae per carnis mortificationem mundique contemptum, et in colle thuris per orationem. Facta est, dum oraret, etc 72) Ms.: Vitacque. 73) 4, 6-7. sic duplex est etiam transtiguratío hominis: una per fidem in hac vita, altera per gloriam in futura; sed posterior n priori pendet, quam homo consequitur studio orationis et carnis mortificatione. HL ALIA HOMILIA Assumpsit lesus Petrum ct Iacobum ct. Ioannem Íratrem eius et duxit cos in montem excelsum scorsum, etc. ! I. Ostendit hodie Dominus electis suis gloriam regni sui. Sicut In hodierna Ezechias nunciis regis Chaldaeorum ostendit omnes thesauros domus transfigurn- P tione ostendit Suae,? et sicut Assuerus, celebrato factoque splendidissimo ac sopodria lemnissimo convivio, ostendere voluit gloriam domus suae,? et sicut regni sui. peus formatum hominem íulit... et posuit eum in paradiso voluplatis,^ quoniam homo ad imaginem et similitudinem Dei 5 creatus erat ; sic Christus hodie homines sibi similes ducit in paradisum non terrestrem, sed coelestem, ubi $ omnium bonorum copia reperiatur perfectaque felicitas. Ait Petrus: Domine, bonum est nos hic esse ; ? bonum simpliciter, quia nullum ibi deest bonum quod ad perfectam felicitatem requiratur. Hinc per lucidam nubem designatur; lux autem bonitatis hieroglyphicum est, et empyreum coelum vere lucidissimum est. Ostendit Dominus gloriam suam, sed supra montem et montem Transfiguraepcelsum, non in loco imo; hoc vero quia mundus hic est ad instar a. statuae, quam in somnis vidit Nabuchodonosor, 5 et sicut tabernaeee ^ culum Moysi? templumque Salomonis, !? nec non et indumenta magni ianuis iei: sacerdotis, !! semper enim superiora multo nobiliora et pretiosiora dere mundi. erant; sic in mundo superius elementum inferiori nobilius est, coelum 2^" nobilius elementis multoque maius, unde terra coelo comparata punctum est. Sic supra coelum hoc visibile est coelum empyreum, ubi manent Angeli Dei, multo nobilius coelo visibili. In mundo igitur quo substantiae sunt superiores, eo sunt maiores, nobiliores et perfectiores. Sic divina felicitas et gloria maior est sine comparatione omni felicitate et gloria mundana, sicut coelum maius est terra et vita Is 38, 1-2. 3) Cf. Est 1, 1-6. 4) Gn 2, 15. 5) Ibid. 1, 26; 5, 1; 9, 6. 1 sqq. 10) CI. 3 Rg 6, 2-10. 11) Cf, Ex 39, 1 sqq. QUADRAGESIMAE 471 aeterna multo diuturnior vita temporali. Mons igitur excelsus ostendit coelestis gloriae magnitudinem. Triplicem locum Deus homini praeparavit: uterum matris, 'propterea dicit Scriptura Divina quod Deus aedificavit mulierem, * ac si domus futura esset filii nascituri ; manet autem homo in domo hac circa novem menses. Alter locus est mundus iste, qui quidem animo hominis angustus est, sicut prior locus corpori, vix enim totus mundus uni tantum sufficit hemini, si animi magnitudinem spectemus ; hinc Alexander, referente Plutarcho,?!? cum nonnullos disputantes audisset de opinione quorundam philosophorum, qui putaverunt extra hunc mundum innumeros alios esse mundos, suspiravit dicens : Adhuc sunt extra hunc mundum tot mundi alii, et ego adhuc vix unius tantum factus sum dominus! Sic totus mundus animo hominis angustus visus fuit; factus enim dominus universi : Dominetur piscibus maris et volatilibus coeli el bestiis universaeque terrae, * non fuit sua sorte contentus, sed, diabolo suggerente, divinam gloriam appetiit. !5 Adhuc tertius restat locus tanto excedens magnitudinem animi hominis quanto secundus locus excedit magnitudinem corporis. Hinc cum Petrus in montem hunc excelsum !? ascendisset, ait: Domine, bonum esl nos hic esse. Designat etiam gloriae magnitudinem tempus, nam: Posí dies sez, inquit Matthaeus.?!? Post sex autem dies, septimus sabbatum est, quietis dies, cui benedixit Dominus et sanctificavit illum, quia in eo complevit atque perfecit omne opus suum. !? Sed etiam homo opus Dei septimo die perficietur, ut animo hominis nihil omnino desit; divina enim sanctificatio et benedictio copiam infinitam importat omnium bonorum; hinc Petrus: Domine, bonum est nos hic esse. II. Ostendit Dominus gloriam, sed supra montem excelsum, quae nonnisi multis laboribus comparari potest. Quis enim sine labore excelsum montem conscendat? Sed si quis ascenderit, eam consequetur. Saul proposuit praemium percutienti philisthaeum !? et David Cum repetitur. 17) 17, 1. 18) Cf. Gn 2, 1-3. 19) Cf. 1 Rg 17, 25-26. quanto enim mundus excedit magnitudinem corporis et animus magnitudinem mundi, Óianto coclum excedit mnagnitudí- nem animi. 'Transfiguraturinsabbato, ut signilicet gloriam coeli copiam infinitam esse omnium bonorum. Transfiguratur suprn montem, ut ostendat multis laboribus consequendam esse coelestem gloriam. percutienti iebusaeum. ** Sic praemium proponitur conscendenti montem excelsum. Voluit Isaac benedicere filium suum primogenitum, sed post venationem, ?' quae non fit sine labore. Benedictio autem illa gloriam hanc perpetuamque felicitatem significat. Duzit eos in montem excelsum. Vere de hoc monte dicere possumus : Quam terribilis est ...locus iste ! Non est hic aliud nisi domus Dei et porta coeli, *? sicut dixit Iacob cum vidit gloriam Dei in Bethel. Transfiguratus est.*3 Potest et homo transfigurari, ut fiat similis Nos quoque Deo, potest et defigurari, ut fiat similis diabolo. Primum fit ascentransfigurari : . Sed oportet virtudendo in montem excelsum et orando, vivendo secundum spiritum; Qbusutsimus «Iterum descendendo et vivendo secundum carnem. Primum fit acChristo similes, nonautem. quijrendo perfectam gratiam Dei, quae nos coelestes angelos efficit; vitis, ne diaalterum per peccatum quod nos? daemones infernales reddit. Sed pec in Si potes, o homo, transfigurari ut sis Christo similis, sicut luna plena soli, cur vis defigurari ut sis diabolo teterrimo similis ? Bone Deus, quam suapte natura desiderabilis est pulcritudo! Quanta cum diligentia eam emendicant mulieres! Si se possent ad libitum pulcras facere, quaenam mulier non esset pulcherrima ? Et tamen, cum nos possimus animas nostras pulcherrimas virtutibus facere, Angelis et Deo simillimas, eas tamen turpissimas volumus daemonibus diaboloque ipsi quam similes. III. Resplenduit facies eius sicut sol, vestimenta aulem eius facta sunt Puleritudo | Glba sicui niz.** Comparatur hodie facies Christi soli, vestimenta PeloscomP- nivj, Moyses et Elias principibus gloriosis, nam visi sunt in maiestate, ?* locus gloriae monti excelso, locus Dei nubi lucidae. At Deus ipse nulli rei comparatur, imo nec nominatur, sed ait: Ef ecce vox de nube dicens : Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi bene complacui : ipsum audiíe.?* Quid est quod nulli rei Deus comparatur? Nihil invenit Evangelista per quod Dei gloriam veluti in speculo demonstraret. Profecto sic ostendit quod Dei gloria omnino ineffabilis et incomprehensibilis est. Sponsa in Canticis requisita a filiabus Ierusalem ut diceret qualis esset dilectus suus, respondit : Dilectus meus QUADRAGESIMAE 479 candidus el rubicundus.?? Deinde per partes ostendit pulcritudinem ipsius: Caput eius aurum oplimum, comae capitis eius sicul elalae palmarum, nigrae sicul corvus, oculi eius columbarum, ... genae eius areolae ... consitae a pigmentariis, labia eius lilia, sive rosae, ... manus eius tornaliles, sive orbes aurei pleni hyacinthis, venler eius eburneus, distinctus sapphiris, crura illius columnae marmoreae, quae fundatae suni super bases aureas, ... guitur eius suavissimum.?? Sponsum compaet riguris ravit aliquando pomo mali, ?? quia candidus et rubicundus ; aliquando NA monti Libano: Species eius, sive statura eius ul Libanus. electus ut d cedrus ; * caput comparavit auro, capillos corvinis pennis, oculos columbis, genas areolis laudans barbae pulcritudinem, labia rosis, corpus ebori, manus aureis circulis, tibias columnis marmoreis, pedes aureis basibus ; guttur autem nulli rei comparavit, sed dixit : Gullur eius suavissimum el totus ipse desiderabilis, sive: Gutlur ipsius dulcedines el lotus ipse desideria. Hoc dixit quoniam bonitatem sponsi in dietis et factis exprimere non potuit. Veluti si quis in magna aliqua solemnitate, dum magna cum pompa in aliqua Ecclesia festum celebratur, videns Ecclesiae apparatum, Episcopum cum universo clero, sacerdotes paratos audiatque musicam suavissimam dulcissisic divina mumque concentum et harmoniam, si ab amicis petatur de pompa É c eu festivitatis, dicet: maxima fuit; Ecclesia illa videbatur mihi para- P?'** disus, Episcopus cum: universo clero videbatur Deus cum Angelis, sacerdos canens missam cum ministris videbatur Christus cum discipulis. Fuit ibi praedicator qui habuit concionem et videbatur Divus Paulus praedicare. Sed super omnia ob musicam videbatur mihi esse in paradiso. O qualis musica! O qualis musica! Chorus videbatur Angelorum! Nec aliud dicere novit, etiam si millies milliesque interrogetur: qualis fuit illa musica ? Dulcissima, suavissima, stupendissima. Qualis iuit ? Nescit dicere, sed : musica stupendissima, inquit, fuit. Ita divina gloria, quoniam ineffabilis est, nulli rei hodie ab Evangelista comparatur. IV. Ostenditur nobis hodie divina Christi pulcritudo, ut animae —Ostenditur M . 2 , Pese " nabis hodie nostrae ipsius amore capiantur. Amor enim pulcritudinis desideaivina Christi pulcritudo, genae illius .. . manus illius... guttur illius, ctc. el ex hebraico. 30) Cf. ibid. 4, 3; 6, 6. "n rium est. Christus speciosus est forma prae filiis hominum, ** tanquam capiamur, SOlinter astra, Ioseph inter filios Iacob, * Absalom inter filios David. 35 Sed si quis videre vult divinam hanc pulcritudinem et gloriam vultus Christi, necesse est ut valedicat peccato. Vidit Isaias gloriam Dei, hodiernam hanc Christi gloriam, sed post mortem Oziae regis leprosi.?$ Est peccatum rex leprosus, nam: Qui facit peccatum servus esi peccali.3* Nonnisi post mortem regis huius videri potest gloria Domini. Hinc Paulus ad Romanos ait: Non... regnel peccatum in mortali pestro corpore, ut obedialis concupiscentiis eius. 38 Ierusalem, sed eam quae tot saeculis Messiam expectavit, audito quod natus esset, non vide »"" fuit laetata, sed turbata, quoniam in ea regnabat impius Herodes ; 3? poterimus A NIRE propterea Christus fugit in Aegyptum nec, nisi defuncto Herode, peccato. reversus est in terram Israel; *? non enim potest lux cum tenebris simul stare, nec arca Dei cum Dagone.*' Filii Israel post mortem regis Aegypti, a quo gravissime opprimebantur, clamaverunt ad Dominum et exauditi fuerunt, sicut in Exodo legimus, nimium enim, eo vivente, in operibus luti et laterum occupati, vix poterant oculos in coelum attollere et ad Deum suspirare.?* Sic regnante in nobis peccato, nec contemplari quidem gloriam Domini possumus. Qualis autem et quanta sit haec gloria ait : Plena est omnis lerra, Infinita est. idest totus mundus, gloria eius," et minima pars ipsius implere ERU: potest totum hominis animum, qui infinitae capacitatis in bonorum appetitu videtur; hoc est: Ea quae sub ipso erant, fimbriae cius, extrema pars vestimenti ipsius, replebant lemplum, ** sicut minimus solis radius totum oculum nostrum implet. Sic Petrus ait: Domine, bonum est nos hic esse: ecce templum | plenum minima parte gloriae Domini. Sicut autem quamvis oculus noster luminis et splendoris appetenet nulla creatissimus sit, maximum tamen solis splendorem et candidissimam wapani ed lucem ferre non potest, etiamsi aquilinus esset, sic quamvis animus "wa noster boni omnis avidissimus sit, divinae tamen bonitatis magnitudinem in gloria ferre vix poterit. Hoc est quod Moyses videns 5; 2 Par 26, 16-21; Is 6, 1. . 387) Ilo 8, 34. 38) 6, 12. Vulg.: In vestro mortali corpore, eic. 39) Cf. Mt 2, 3. 40) Cf. Ibid. vrr. 13-21. 41) Cf. 1 Rg 5, 1-5. QUADRAGES!IMAE 481 gloriam Domini in rubo ardenti, operuit pallio faciem suam ;** similiter Elias in monte sancto Dei Horeb videns gloriam Domini vultum suum operuit. *6 Imo hoc est quod Seraphim operiebant alis facies suas ante conspectum gloriae Domini,*? veluti ostendentes quod talem ac tantam lucem divinae faciei ferre non poterant ; talis est ac tantus splendor divini huius solis! Visa autem gloria Domini, humiliavit se Isaias indignumque ob sua licet minima peccata confessus est; ait enim: Vae mihi, quia lacui, quia vir pollutus labiis ego sum!** ad ostendendum quod nemo quamvis sanctus, nisi per misericordiam Dei potest hac gloria dignus esse et quod minima etiam peccata vel omissionis, quale est: Quia lacui a divinis laudibus, vel commissionis: Quia pir pollulus labiis ego sum, per verba otiosa, hominem indignum hac gloria reddunt : Non enim iníroibit in eum aliquid coinquinatum ; *? hinc seraphico ministerio purgatus fuit Isaias. 59 Et ad hanc gloriam consequendam humilitas summopere necessaria est. Descendat Rebecca de camelo et humilitatis pallio sese operiat, si dulcissimi sponsi sui Isaac nuptiis frui concupiscit in domo ipsius, * nam: Qui se humiliat exaltabitur. 81* V. Hic esi Filius meus dilectus, in quo mihi bene complacui : ipsum audite. Agitur in sacrosancto hodierno Evangelio de principali articulo nostrae fidei: quod Christus Dominus noster sit vere Filius Dei et tanquam verus Filius Dei hodie in gloriosa transfiguratione declaratur, sicut Divus Petrus, qui divino huic spectaculo praesens adfuit, postea praedicavit dicens: Non enim indoclas [abulas seculi nolam fecimus vobis Domini noslri Iesu Christi viriulem el praesentiam, sed speculatores facli illius magnitudinis. Accipiens enim a Deo Patre honorem el gloriam, voce ad eum delapsa huiuscemodi a magnifica gloria: Hic est Filius meus dileclus, in quo mihi bene complacui : ipsum audite. Et hanc vocem nos audivimus de coelo allatam, cum essemus cum ipso in monte sanclo. El habemus firmiorem propheticum sermonem, cui bene facilis attendenles quasi lucernae [u- Maxima ergo puritate opus est ut ad hanc gloriam perveniri possit, et maxima humilitate. Christus declaratur hodie verus Filius Dei, quod est principalis arliculus fidei nostrae. Idem Divus Petrus testatur - centi in caliginoso loco, donec dies illucescal et lucifer oriatur in cordibus vestris. * Alludit autem Divus Petrus ad vaticinium quod est in alludens ad. Psalmo 2: Dominus dixit ad me: Filius meus es lu, ego hodie genui vaticinium n x . nl : : : David, qui. [6 9 ubi Christus ostenditur Filius Dei, non adoptivus per gratiam, Messi ici : . $3. ca z rude sed verus per naturam, verus Deus. Hinc in fine Psalmi dicitur iuxta rum et natu hebraicum: Adorate filium, ne forte irascatur el amitlatis viam, quoniam, ralem; . . . H . . . cum ezarseril quasi modicum ira eius, beali omnes qui confidunt in eo. 5 De hoc autem Filio Dei tria praecipit fides: ut credamus quod idem Divus sit Patri coaeternus, quod sit coaequalis et quod sit consubstanIoannes PEE . . ; : praedieat. in tialis, unius eiusdemque substantiae alque naturae. Tria haec de initio Evangeo S srouge m :. E in sui deem. €0 docet et praedicat Ioannes in initio Evangelii sui: In prinChristi Dei cipio erat Verbum et Verbum erat apud Deum et Deus erat Verneternitatem, : NM ' " coaequalitabum. 55 In principio erat: aeternitas, ef Verbum erai: coaequaliennt tas, ei Deus erat Verbum: consubstantialitas. Ilaec tria docet "7. paulus ad Hebraeos: Multifarie multisque modis olim Deus loquens patribus in Prophetis, novissime diebus istis loculus est nobis in Filio, quem conslituit heredem universorum, per quem fecit el saecula ; qui cum sit splendor gloriae et figura, sive characler, substantiae eius portansque omnia verbo virtutis suae, purgationem peccatorum faciens, sieut et. sedel ad dexteram maiestatis in excelsis ; lanto melior Angelis effectus, Pss quanto differenlius prae illis nomen hereditavit. Cui enim Angelorum aliquando diclum est : Filius meus es tu, ego hodie genui le ? 5*5 Docet aeternitatem : Qui cum sit splendor gloriae : si aeternus fuisset sol, aeternus fuisset radius; si lux aeterna, et splendor. Docet aequalitatem : Figura, sivecharacter substantiae eius : figura sigilliimpressa in cera aequalis est ipsi sigillo, et imago faciei in speculo optimo aequalis est ipsi faciei, sic tanquam aequalis sedet ad dexleram maieslalis in excelsis ; alibi etiam clarissimis verbis Paulus docuit aequalitatem hanc: Qui cum in forma Dei essel, non rapinam arbiiralus est esse se aequalem Deo. ?* Tandem consubstantialitatem elucescat, ctc. Indoctas legitur in vete-i- Clementis VIII bus editionibus Vulg., cf. Biblia Lovaniensis. 1n posterioribus autem jussu recognitis emendatum fuit: Dorías. 53) Vr. 7. 54) Ibid. vr. 13. Cf. supra, pag. 471. Phil 2, 6. QUADRAGESIMAE 483 docet: Cui enim Angelorum aliquando diclum esl: Filius meus es lu, ego hodie genui te? Ratione horum trium Christi generatio apud Michaeam dicitur plurali numero : Egressus eius, egressiones eius ab inilio, a diebus aelernitalis. 59 In naturalibus enim quaedam est generatio coaeterna generanli, ut generatio radii solaris et generatio splendoris a luce; quaedam coaequalis, ut generatio ignis, aequalis enim caloris et virtutis est ignis genitus cum igne generante; quaedam consubstantialis, ut generatio rivi a fonte, unius enim eiusdemque substantiae atque naturae est aqua fontis et aqua rivi. Sed in nulla rationali generatione simul reperiri possunt omnes hae conditiones: divina et supernaturalis. Propterea sicut in Divinis Scripturis Deus dicitur Domini, 5?* quia in se omnem complectitur dominationis gradum, qui reperiri potest, et Divina Potentia dicitur potenliae : Introibo in polentias Domini, ** quia omnes in se complectitur creatas potentias ; sapientia dicitur sapieniiae 9? et Ihesauri sapienliae el scienliae diviliacque, * quia omnem complectitur scientiam ; aeternitas aeternilales: In perpeluas acternilates, * quia omnes simul complectitur mundi aetates, omnia tempora ; sic generatio ista dicitur generationes, quia omnes complectitur nobilium generationum modos. Sic igitur intelligendum est quod ait : Hic est l'ilius meus dileclus: Filius unicus, Filius naturalis, Filius mihi coaeternus, coaequalis et consubstantialis ; l'ilius meus dilectus infinito amore, quoniam Patri per omnem modum simillimus est eademque simpliciter Patris substantia atque natura; In quo mihi bene complacui : mihi in omnia ac per omnia semper gratissimus, quoniam suapte natura mihi simillimus, unicus pulcherrimus optimusque et mei amantissimus, ita ut in eo omnes sint rationes amoris et complacentiae; ideo: Ipsum audite : ipsi obedientiam omnem, quae mihi debetur, praestate, ipsi fidem iurate; ipsum enim supra universum regnum meum, sicut pum et generatim us de Deo pluraliter dicitur in S. Secigtura cf. Sanctes Pagnint Thesaurus Linguae Sanctae, sub radice: HR. 59) Ps 70, 16. 60) Ct. Prv 1, 20; 9, 1: ninn;: cf. Sanctes Pagnini Thesaurus Linguae Sancíae, sub radice: aan. G1) Cf. Rom 11, 33; Col 2, 3. 62) Dn 13, 3. et Michaeas propheta. Ideo Pater eum declarat Filium suum dilectum regemque et doctorem universi, David Salomonem regem, 55 constituo, ipsi meam omnem confero potestatem, omnem gloriam, omnem honorem meum et maiestatem. Hinc sequitur quod gloria, quae hodie in Christi facie splendet, quia per omtalis et tanta est, qualis et quanta est tota Dei gloria, infinitis d t ud part:bus maior omni gloria paradisi, omni gloria omnium simul Pee A, Angelorum et Sanctorum Dei, sicut lux solis maior est omni simul mue lumine omnium astrorum. ZJpsum audiie, quoniam ipse est Filius videretur. ;neus mihi per omnia aequalis potentia, sapientia, bonitate, aeternitate, gloria, honore et maiestate: Hic. «O magnum mysterium et admirabile sacramentum ! » ** Hic qui vobiscum est, qui nonnisi homo humilis, pauper, passibilis et mortalis videtur, sicut quilibet alius homo, est Filius meus, humanitate veluti larvatus et personatus. Si princeps filius regis et imperatoris larvatus incedat sub persona pauperis, non agnoscetur nisi declaretur. Hic, ait summus Rex, Imperator et Monarcha universi, esf Filius meus dilectus, qui mihi est paradisus deliciarum : In quo mihi bene complacui, in quo sunt omnes thesauri gloriae meae, omnes thesauri deliciarum mearum; Ipsum audite, ipsum Dominum regemque vestrum constituo. VI. Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi bene complacui : Cum Christus ipsum audite. Nullam assignat causam Pater cur Christo praestanda Deus sit, ei c , 3 - H ET s à sit obedientia, quoniam sicut Deus per seipsum diligendus est, ita obedire debemus, S - b Christus per seipsum colendus et adorandus. Praemium autem obedientiae huius gloria paradisi est, nam propterea Moyses et Elias visi sunt in gloria et maiestate una cum Christo, quoniam servi fuerunt Christi. Sed quid est quod postquam in montem excelsum ascendit, transqui, cum Deus figuratus est Christus ? Hoc mysterium est: A summo coelo egressio esset, amore . : . axéos nostri homo €1US eL occursus eius usque ad summum eius ; 95 Exivi a Patre el Diei voluit, peni in mundum, iterum relinquo mundum et vado ad Patrem ; ** Qui ut nos exaltaret, ascendit ipse est et qui descendit... in inferiores partes terrae. ?? Divinam hanc gloriam semper Christus possedit, hinc ait: Clarifica me... Pater... claritate, quam habui priusquam mundus fieret, apud lect. 65) Ps 18, 7. 66) Io 16, 28. QUADRAGESIMAE£ 485 te. $85 Ab aeterno fuit in forma Dei, aequalis Deo in omnibus et per omnia; sed descendens de coelo exinanipit semetipsum formam servi accipiens. $? Ad quid ? Ut assumeret Petrum et Iacobum et Ioannem et duceret eos in montem excelsum, qui paradisum significat. Hinc ibi ostenditur gloria paradisi. Facile reperitur dominus, qui exaltet servum et benefaciat servo, sed non qui se humiliet et mala patiatur multa ad servum exaltandum et beneficiis afficiendum. Assumpsit Iesus Pelrum el Iacobum et Ioannem [fratrem eius et duxil eos, etc. Si post gloriosam hanc transfigurationem Christus iterum assumpsisset hos Apostolos in eundem montem, procul dubio multo libentius montem conscendissent, cum Petrus dixerit: Domine, bonum est nos hic esse. Ideo igitur ostenditur nobis gloria Christi ut libenter eum sequamur eique obediamus. Hi sunt effectus vivae fidei: Christum sequi eique obedire tanquam unigenito Filio Dei. Sed quoniam non omnes fidem hanc habent, ideo non omnes salvantur. Tres tantum Apostolos, quartam partem discipulorum duxit Christus in montem hunc, ad designandum quod vix quarta pars fidelium salvatur ob defectum vivae fidei. Hinc quarta pars seminis fructum fecit, " et quartus tantum fluvius paradisi terrestris, Euphrates frugifer," pervenit ad terram promissionis. ?? nanivit, etc. 70) CI. Mt 13, 3-8; Mc 4, 3-3; Lc S, 5-8. 71) Sic laline interpretantur Euphrates. 72) Cf. Gn 2, 14; 15, 18. Eius gloria hodie nobis ostenditur, ut libentius eumsequanmur cique obediamus; sed quia paucl sunt qui veram fidem habent, pauci* sunt qui salvantur.

CHAPTER 14. Feria Secunda Dominicae Secundae Quadragesimae

I. Sicut sensus et potentiae omnes animae nostrae sua habent Fides, spes et Obiecta : visus colorem, auditus sonum, olfactus odorem, gustus se; Saporem, tactus elementorum qualitates tum primas tum secundas, ined ud tellectus verum, voluntas bonum, appetitus famelicus ac sitibundus virtutibus cjbum'et potum ; omnis etiam scientia habet suum obiectum : phyiru sica, mathematica, metaphysica; sic omnes virtutes gratiae, quae spiritus et vita animaque est animae nostrae: caritas divinam bonitatem, spes aeternam in paradiso felicitatem, fides summam Christi veritatem. Et sicut caecus est qui non videt lucem, surdus qui non audit, insensatus et stupidus qui non sentit, moritur tandem qui convenientem cibum non sumit; ita plane damnationi et morti aeternae est proximus qui Deum non diligit, qui aeternam felicitatem non sperat, qui in Christum non credit: Moriemini in peccato vestro, nisi credideritis quia ego sum ; ! Ego vado, etl quaeretis me el in peccato vestro moriemini. *? Ego vado, el quaeretís me ct in peccato vestro moriemini, ct quo ego vado, vos non polestis venire, etc. 3 II. Est Christus mysticus ille aeneus serpens a Moyse in deserto Ostendit hodie Christus exaltatus, quem cum morsi ab ignitis serpentibus fixis oculis intuecausam salutis se esse Tentur, divina utique virtute a mortis faucibus sanabantur, extincto mnibusinip- , |... : : : : : ; tum credenti. letiferi veneni mortali ardore.* Sic Christus ait: Sicut Moyses exalbus. 21, 6-9. tavil serpentem in deserlo, ita exaltari oportet Filium hominis, ut omnis qui credit in ipsum non pereat, sed habeal vitam aeternam. Sic enim Deus dilexit mundum, ut Filium suum unigenitum daret. 5 Et ad hoc mysterium alludit Christus in sacrosancto hodierno Evangelio dicens : Cum exallaveritis Filium hominis, iunc cognoscelis quia ego sum.* Ubi declarat Christus per sanitatem illam intelligendam esse vitam aeternam, per intuitum illum fidem et per serpentem ipsummet Christum tanquam verum fidei obiectum. Sic hodie Christus fidei obiectum se esse ostendit dicens: Moriemini in peccatis vestris, nisi crediderilis quia ego sum. Sicut autem in homine, quamvis una natura sit, quoniam tamen duplici constat substantia et est veluti universi compendium, multa consideranda sunt in corpore: membra interna et externa, partes homogeneae et heterogeneae, intestina atque sensoria ; in anima tot potentiae et vires: vegetativae, sensitivae, motivae et rationales ; tot actiones: internae et externae; sicut in mundo hoc, quamvis unus sit, multa sunt entium genera : simplicia et composita elementa, coeli, astra, Angeli, homines, animalia, plantae, metalla, lapides et meteora; ita in Christo multa utique credenda sunt. Sunt enim duodecim fidei articuli veluti duodecim signa coeli, duodecim menses anni et duodecim horae diei, veluti duodecim filii patriarchae Iacob, * duodecim tribus Israel, * duodecim lapides pretiosi in Ralionali summi sacerdotis, ? duodecim panes propositionis, !? duodecim lapides extracti ex alveo Iordanis ex quibus aedificatum fuit altare, duodecim vituli leunculi sustentantes mare aeneum,!? duodecim Salomonis, ? duodecim stellae in corona coelestis mulieris ^ et duodecim fundamenta ac portae coelestis civitatis Ieruthroni salem ; 1$ sicin sacrosancto hodierno Evangelio duodecim utique proponuntur de Christo credenda. Primum. quod ipse sit Deus: Nisi credideritis quia ego sum; Tunc cognoscelis quia ego sum ; !* hoc autem proprium Dei est nomen: Ego sum qui sum." Secundum quod sit Filius Dei: Non co- 2 Par 4, 15. 21, 14. Sicut in homine multa sunt consideranda tum in corporetumin anima, ct in natura multa sunt entium genera, sic in Christo multa sunt credenda, quae hodie nd duodecim capita reducta proponuntur: a) quod slt Deus, b) Filius Dei, gnoverunt quia Paírem eis dicebat Deum ; 18 Ego de supernis sum.? Tertium, quod sit Deus omnium rerum creator: Ego principium, €) creator uni- . * . A Versi: qui el loquor vobis.?? Quartum, quod a Patre missus fuit in mundum 9 i5 per incarnationem : Qui me misit veraz est.?' Quintum, quod veniens E onum in mundum non fuit separatus aut divisus a Patre: Qui me misit eus, D sanctiss-. mecum. est. et. non reliquit me solum. ?? Sextum, quod homo factus mus natura, g sanctis. iuit absque ullo peccato, sed sancius, innocens, impollutus, segrepra gatus a peccatoribus : 5 Vos de mundo hoc estis, ego non sum de hoc doctrina ve-. mundo. ^ Septimum, quod eius vita quoad opera fuit sanctissima : rissimna, , " ^ x n Ego quae placita sunt ei facio semper. ?*5 Octavum, quod eius doctrina verissima : Qui me misit verax est el ego quae audivi ab eo, haec loquor in mundo, ** et : A meipso facio nihil, sed sicut docuit me Paler, i) mortuus. haec loquor. ?* Nonum, eius mors : Cum ezaltaveritis Filium hominis ; pro Ss . : : salute mundi, quod mortuus est pro salute mundi in remedium peccati, sicut serpens I) resuscitatus it f it i tid t dt d $ et in cocum 8eneus positus fuit in antidotum contra venenum ; itemque quod eius ascendit — mors voluntaria fuit : Ego vado, et quaeretis me. Decimum, eius resurrem) iudex sit constitutus, ctjo et ascensio in coelum : Quo ego vado, vos non poleslis venire, n)largitor vitae et perdiquia vos de deorsum eslis, ego de supernis sum ; vos de mundo hoc Hon. — (slis, ego non sum de hoc mundo. ** Undecimum, quod iudex est mundi: Multa habeo de vobis loqui el iudicare ; ** et duodecimum, quod largitor est vitae aeternae credentibus, pereuntibus in aeternum non credentibus: Si... non credideritis quia ego sum, moriemini in peccato vestro ; Ul omnis qui credit in ipsum non pereal, sed habeat vitam aeternam. Haec omnia utique credenda sunt de Christo. III. Hi sunt duodecim lapides pretiosi in Rationali summi saHorum — cerdotis et duodecim portae coelestis civitatis lerusalem ac duodecim mysteriorum S 2 . " multaefigurae boves sustentantes mare aeneum. Et duodecim quidem lapides diinveniuntur in ] : : . TM . Sacra Scrip. Stincti erant in quattuor ordines, quorum quilibet continebat tres nura s 2.. gemmas ; 3! similiter duodecim boves sic erant dispositi quod tres mero ode- . nario. respiciebant orientem, tres occidentem, tres aquilonem et tres auribus autem iussu Clementis VIII recoguilis emendatum [uit: Patrem eius, elc. antiph. ad Benediclus. 21) Ibid. vr. 26. 22) Ibid. vr. 29. 23) Hebr 7, 26. vr. 23. 29) Ibid. vr. 26. 30) Ct. IEx 39, 10-14. strum ; ** pari modo duodecim portae civitatis supernae, tres erant ab occidente, tres ab aquilone et tres ab austro ; ? sicut etiam duodecim signa coeli, tria praecipue sunt orientalia, tria occidentalia, tria aquilonaria et tria australia, quemadmodum et duodecim venti, tres spirant ab oriente iuxta triplicem ortum solis in aequinoctio, in solstitio aestivali et in solstitio hiemali, tres item ab occidente iuxta triplicem occasum respondentem triplici ortui, tres item ab aquilone, et tres ab austro ; sicut et duodecim menses in quattuor sunt tempora distinoti, quorum tres sibi vindicat ver, tres aestas, tres autumnus et tres hiems. Sic fides sacraque theologia, quae universa fidei mysteria pertractat, in quattuor est divisa partes. Prima tractat de Deo quatenus Deus unus el trinus; secunda de Deo quatenus auctor naturae et creator mundi; tertia de Deo quatenus Redemptor humani generis et aedificator Ecclesiae militantis; et quarta quatenus ipse Deus glorificator est electorum suorum, quos ab aeterno praedestinavit, et constructor est Ecclesiae triumphantis. Christus vero et Deus est verus, et verus mundi creator, Redemptor et Salvator. Et quoad primum de Christo credenda sunt tria quae illis verbis docuit Ioannes: In principio erat Verbum et Verbum erat apud Deum et Deus erat Verbum. 9 Sunt autem aeternitas et cum Patre coaeternitas, personalis aequalitas et coaequalitas, naturalis substantia et consubstantialitas. Aeternitas: In principio, ante mundi constitutionem, ante creationem coeli et terrae, eral, non factum est, non creavit, sicut : In principio creavit Deus coelum et terram, ** sed eral, fuit semper, sicut semper fuit Deus; personalis subsistentia et coaequalitas: Eral apud Deum, persona Patri aequalis; naturalis substantia : Et Deus erat Verbum. Quoad secundum item tria : infinita potentia, infinita sapientia et infinita bonitas. Sic enim Christus mundi principium est : Omnia per ipsum facta sunt, el sine ipso factum esl nihil, quod faclum est ; 35 et sicut creavit, sic et conservat suaque providentia gubernat regitque omnia: Qui operaiur omnia in omnibus, 79 attingens omnia a fine usque ad finem dulciter suaviterque disponens omnia :?? terrena et coelestia, visibilia et invisibilia. Quoad Sicut theologla universa fidei mysteria pertractans, in quattuor partes dividitur, sic omnia mysteria de Christo credenda ad quattuor capita reducuntur, sinzula nutem tripartita: Patre coaeternitas, coac- «qualitas ct consubstanLialitas; b) cius infinita potentia, sapientia ct bonitas; €) elus incartertium item tria : incarnatio, vita et mors cum praedicatione Evan- M enr. gelii, operatione miraculorum et institutione Sacramentorum, ad UN c Masa instruendam fidem, ad fulciendam spem et ad conferendam caritatem CH Eus ia tribuendamque gratiam. Et quoad quartum similiter tria : resurfinale rectio a mortuis, ascensio in coelum et adventus ad iudicium, ad danUU dam iustis vitam aeternam, improbis vero reprobisque aeterna supplicia, sicut hodie ait: Sí... non crediderilis quia ego sum, moriemini in peccato vestro. IV. Haec igitur omnia credenda sunt nobis de Christo, ut sit Haec omnia anima nostra veluti coelestis illa mulier in coelo supra lunam posita, deqs ium: Sole amicta, duodecim hisce stellis coronata : Signum magnum appade imis? püif in coelo : mulier amicta sole et luna sub pedibus eius et in capile uia hnec fides nt sn eius corona slellarum duodecim. ** Mulier haec anima sancta est tribus theologicis virtutibus ornata : amicta sole, induta caritate, quae inter septem virtutes est sicut sol inter septem planetas ; luna sub pedibus eius, per spem et expectationem coelestium aeternorumque futurorum bonorum spernens terrena, praesentia, temporalia; eí in capite eius corona stellarum duodecim, sertum fidei duodecim habens articulos. Sed fides in capite ponitur, quoniam est salutis initium : Fides est substantia sperandarum rerum, argumenium non apparentium; 9? Beali qui non viderunt el crediderunt. 49 Huic autem fidei Christus proponit hodie praemium vitae aeternae : cui hodie pro- Si... non credideritis quia ego sum, moriemini in peccalo veslro, hoc mium est a contrario sensu : Si credideritis, vivetis in aeternum : Ut omnis praemium hac qui credit in ipsum non pereat, sed habeat vitam aeternam. Reportantes, Nd inquit Divus Petrus, /inem fidei vestrae, salutem animarum vestrarum. * Sic dixit Christus samaritano mundato a lepra: Fides tua le salpum fecit ; ** sic peccatrici sanctificatae : Fides lua le salyam fecit, vade in pace. Non tamen fides sine operibus, nam : Sicut... corpus sine spiritu sicut Christus Iortuum esl, ila ... fides sine operibus mortua est ; 4^ Si habuero omnem ee d fidem fidem, ila ul montes transferam, caritatem aulem non habuero, nihil sum.*5 Dixit Christus samaritano mundato a lepra: Fides tua te salvum fecit ; sed non erat sola fides, siquidem reversus fuit et dedit gloriam Deo: Reversus... cum magna voce magnificans Deum. ** Sic peccatrix sanctificata audivit a Christo: Fides tua te salvam fecit ; sed non erat sola fides: Dimiftuntur ei peccata multa, quoniam dilevi multum ; ** Stans retro secus pedes Domini lacrimis coepit rigare pedes eius el capillis capitis sui tergebat et osculabatur pedes eius el unguento ungebat.**? Sic magnam dixit Christus fidem chananaeae ex magna caritate, perseverantia et humilitate ; *? magnam fidem centurionis ob virtutes consimiles.59 Et mulier coelestis habens in utero clamabat parturiens el cruciabatur ut pareret, sed tandem peperit filium masculum, qui rapíus esl... ad thronum Dei. ** Omnis anima fidelis studens facere voluntatem Dei, fit etiam mater Christi, *? quem divinitus fide coelestibusque inspirationibus conceptum caritate et sanctis desideriis fovens, parere nititur per opera perfectae virtutis. Haec fides viva et purifica qua Deus purificat corda hominum, est salvificus serpentis aenei intuitus ; ubi ostenditur venenum quoddam mortale ac letiferissimum esse peccatum, propter quod et diabolus in forma venenosi serpentis tentavit primos parentes suoque infecit peccati veneno. 9 Christus vero antidotum est contra hoc venenum medelaque saluberrima, remedium potentissimum, efficacissimum et certissimum. Sed fides est sumere hanc medelam, hanc theriacam. Quid enim prodest homini, qui letifero veneno infectus est, praesentaneum habere remedium, nisi illud sumat? Sic Christus non credentibus nihil prodest: Nisi crediderilis quia ego sum, moriemini in peccato vestro. In peccato, inquit, vestro, quia unum tantummodo peccatum mortale sufficit ad damnandum hominem : Si quis... totam legem servaverit, offendat autem in uno, factus est omnium reus. ** Sic ob unum peccatum damnatus fuit angelus, 55 ob unum peccatum homo a paradiso eiectus. 99 Suíficit una tantum veneni potio ad hominem inRemittuntur ci, ctc. 48) Ibid. vr. 38. 49) Cf. Mt 15, 28. 50) Gf. ibid. 8, 10. 3, 1-8. 54) Iac 2, 10. Vulg.: Quicunque ... tolam, etc. 55) Cf. 2 Petr 2, 4; Iud vr. 6. 56) Cf. Gn 3, 6 sqq. leprosi, peccatricis, chananaeae et centurionis, ideo bene figurata per mulierem Apocalypsis. Haec fides viva salvat ct purificat, quia Christus remedium est elficacissimum contra peccatum. Unum tantum peccatum sufficit ad aeternam damnationem, E Tes terimendum. Si igitur venenum a diabolo propinatum sumpsimus, dit peccatum, Sumainus a Deo propositum antidotum, theriacam salutarem, vere credendo in Christum fide quae per dilectionem et caritatem operatur, 5' fide qua credidit Abraham Deo et reputatum est illi ad iustitiam. 5* Credamus et credendo a peccatis abstineamus, et hoc sufficit ad Hiae cernitur salutem nostram ; si enim post acceptam gratiam Baptismi, qua maznum fidei benefiium, Originale peccatum deletum est, nunquam mortaliter peccaverimus, qua post peccatum leer ei, si, sumpto remedio contra venenum, iterum atque iterum resumamus non Angeclu. venena? Procul dubio omne venenum infert mortem : Nisi... crediderilis quia ego sum, etc. Magnum fidei beneficium quod Deus quidem nobis, non Angelis peccantibus fecit! Sicut enim cum duo servi in Pharaonem peccaverint, unum tamen damnavit, alterum vero salvare voluit, 5* sic Deus non angelum sed hominem salvare voluit, hunc autem potione veneni ex iustitia, sed offerens antidotum ex profecto salvi absque omni dubio erimus; alioquin quid prodest misericordia. V. Ego vado, el quaeretis me el in peccato vestro moriemini, et quo Mis verbis ego Dado, vos non poleslis venire. Sicut Philisthaei odio habebant Chrislus . : RT estendit se. Sàmsonem eumque ad mortem quaerebant, ita Iudaei Christum. merit? Sed sicut Samson voluntarie et sua sponte, cum ipse voluit, mori m ene tuus fuit, *? ita etiam Christus : Oblatus est quia ipse voluit, 9! et hoc est quod ait: Ego vado ad mortem mea sponte, sicut sol ad occasum suapte natura. Quaerebant Iudaei Christum interficere, * unde miserunl principes el Pharisaei ministros ut comprehenderent Iesum ; *? quibus ipse ait: Adhuc modicum tempus vobiscum sum el vado ad eum qui misil me. Quaerelis me el non invenietis et ubi ego sum vos non potestis venire. * Sic modo Christus videns Iudaeos volentes et hora a Deo. apprehendere ait: Ego vado. Ante haec verba autem immediate ait prunas Evangelista quod nemo apprehendit eum, quia nondum venerat cis quaesita. poa eius. 5 Volebant quidem apprehendere atque occidere, sed non permittebantur, quia nondum advenerat dies et hora mortis Christi 7, 32. Vulg.: Ut apprehenderent euim. 64) Ibid. vrr. 33-34. Vulg.: Qui mc misit, etc. a Deo praefixa, vanusque semper fuit omnis Iudaeorum conatus, quo ante praefixum a Deo diem Christum voluerunt occidere. Hinc ait Christus: Ego vado ad mortem, ut tunc moriar quando ego ipse voluero; quare vanus est omnis vester conatus, non enim poteritis contra me quicquam facere, nisi quod ego volo et etiam quando volo. Ego vado, quia potestatem habeo ponendi animam meam el... iterum sumendi eam. *6 VI. Ego vado el quaeretis me et in peccato vestro moriemini. Prophetice loquitur Christus et de futuro Iudaeorum interitu tum temporali in Ierosolymorum excidio et perpetua captivitate, tum aeterno, quo filii regni eiciendi erant in tenebras exteriores, vaticinatur. 9? Ego vado, ego qui sum lux mundi 9? et sol iustitiae, ** vado vobisque tenebras ignorantiae et infidelitatis relinquam, sicut sol occidens mundo nostroque huic hemisphaerio discedens tenebras noctemque relinquit. Hinc accidet ut quaeratis me ; qui enim verum Messiam requirit, Christum requirit, quoniam Christus est verus Messias, Hebraei autem verum Messiam expectant et quaerunt : Statim veniet ad templum sanctum suum Dominator, quem vos quaeritis, et Angelus testamenti, quem vos vultis. *? Sed quaerelis, inquit, ime eft non invenietis, sicut qui quaerunt thesaurum, quem cum invenerint non agnoscentes, spretum relictumque non invenient amplius, cum mox alii agnitum thesaurum abstulerint eoque ditati fuerint ; et quia non invenietis me, cum inventus fuero a Gentibus — ait enim : Inventus sum a non quaerentibus me ; palam apparui his qui me non interrogabant, ?* — moriemini in peccato vestro, in peccato, inquam, infidelitatis et perfidiae: Sine fide autem impossibile est placere Deo, ? Iustus enim ex fide vivit. ** Mori autem est aeternam vitam non consequi, nam: Quo ego vado, inquit, vos non potestis venire. Ego enim ascendam in coelum, ^ quo vos ascendere minime potestis, quoniam de deorsum estis et de mundo hoc estis, ego vero de supernis sum, non sum de hoc mundo,??* ideo ego possum in coelum ascendere, vos autem non 3, 1. 71) Bom 10, 20. 72) Hebr 11, 6G. 73) Hab 2, 4; Rom 1, 17; Hebr 190, 38. Vaticinatur etiam Iudaeorum temporalem et acternum interitum, conversionem Gentium ad fidem, et suam f[uluram in coelum ascensionem. potestis, sicut potest flamma ignis sursum ascendere, non autem gleba terrae aut massa plumbi. Duas assignat causas Christus quare non possunt homines in um coelum ascendere : una ex parte naturae, altera ex parte culpae. Ex coelum ascenparte naturae : Vos de deorsum eslis. Primus homo dictus est. Adam, "*? bein idest terrenus: Formavit enim Dominus Deus hominem de limo TO. terrae ; *? ait etiam : Donec revertaris in lerram, de qua sumptus es, quia pulvis es et in pulverem reverteris ; ** Primus homo de lerra terrenus; " non potest autem terra suapte natura sursum in coelum ascendere. Altera ex parte culpae: Vos de mundo hoc estis, de mundo hoc, qui fotus in maligno positus est ; **! de mundo, in quo omne quod reperitur est. concupiscenlia carnis... concupiscentia oculorum el superbia pilae ; * de mundo hoc, qui Deum non cognovit ; * de mundo hoc, de quo Christus Apostolis ait: Si de mundo fuisselis, mundus quod suum eral diligerei, quia vero de mundo non eslis — sicut el ego non sum de mundo, 9 — proplerea odit vos mundus. * De mundo hoc factus fuit Adam, cum peccavit et, relicto spretoque aeterno et incommutabili bono, ad commutabile et corruptibile conversus fuit. Has duasrationesalibi Ioanne s. expresserat: Qui est de terra, E de terra est et de terra loquitur ; 55 de terra est. quoad naturam et natua de lerra loquitur quoad affectum inordinatum terrenorum, nam: Fx Paus e. abundantia... cordis os loquitur. * Per peccatum autem, quod suapte natura gravissimum pondus est, Angeli, qui coelestis erant et non terrenae naturae, . prolapsi sunt in profundum abyssi. Quomodo ergo homo ?? gravissimo hoc onere gravatus ultra gravitatem terreae naturae ascendere poterit in coelum ? Quo ego vado, vos non poleslis venire, quia vos de deorsum estis, Gir ego de supernis sum ; ves de mundo hoc estis, ego non sum de hoc mundo; Secundus homo de coelo coelestis ; *89 Nemo ascendit in coelum, nisi quia homo coelestis, in * ^ "m $e d " . satiünisuetnqui descendit de coelo, Filius hominis, qui est in coelo.** Solus ergo dere Pot" Christus potest suapte natura in coelum ascendere, quoniam de supernis est et non est de hoc mundo, siquidem : Verbum caro factum est... plenum gratiae el veritalis. *? Nos vero, quoniam de plenitudine eius... omnes accepimus ... gratiam pro gralia, quia lex per Moysen data est, gratia et veritas per Iesum Christum jacla est, * supernaturali hac Christi virtute, quam per fidem consequimur, poterimusin coelum si non ascendere, saltem assumi et duci, nam: Ascendens in alium caplivam duxit captivitatem. *? Sic enim et corpus Christi assumptum fuit in coelum : Assumptus est in coelum ct sedel a dextris Dei.* Hinc ait: Dixi ergo vobis quia moriemini in peccatis vestris ; si... non crediderilis quia ego sum, moriemini in peccalo vestro, idest : Vitam aeternam in coelo consequi nullo modo ** sine fide cum possitis, profecto aeterna morte peribitis non credentes, sicut veneno peribant Hebraei omnes in deserto ab ignitis serpentibus morsi, qui in serpentem aeneum non aspiciebant, ?5 et omnes homines perierunt qui in arcam Noe ingressi minime fuerunt, ?8 VII. Vos de deorsum estis, ego de supernis sum ; vos de mundo hoc estis, ego non sum de hoc mundo. Magna est differentia inter coelum et terram, inter solem et lunam, inter aquam et ignem, inter aestatem et hiemem, diem et noctem, lucem et tenebras, paradisum et infernum, Angelos et daemones, Deum et diabolum ; sic inter Christum et mundum hunc impium, qui fotus in maligno positus est, inter Filium Dei et filios diaboli, inter Christum et antichristum ipsiusque membra, impios, inquam, reprobos, peccatores mundi. Divisit ab initio Deus lucem a tenebris et aquas superiores ab inferioribus. Sic enim Moyses in sua cosmopoeia mundanae fabricae opus in tres partes distinxit : in opus creationis, distinctionis et ornatus: In principio creavit Deus coelum et lerram: ?? ecce primum ; Vidit Deus lucem quod essel bona, et divisit lucem a tenebris. ?* Et fecit Deus firmamentum divisitque aquas quae erant sub firmamento ab aquis quae erant supra firmamentum ; ** et iterum : Congregentur aquae, quae sub coelo sunt, in locum unum, et appareat arida : !''? ecce secundum; ct tandem tertia die ornavit terram plantis, !?! quarta mameniuin. 100) [hid. vr. 9. 101) Cf. ihid. vrr. 11-13. sicut in anlma omnes ascendent qui credunt in eum. Sicut magna differentia est inter coelum et terram, sic inter Christum et mundum; ct sicut in creatione mundi Deus maximum servavit ordinem in operum dispositione, coelum astris,!? quinta aquam piscibus et aerem avibus, 9? sexta tandem mundum animalibus et homine. ! Sed praecessit opus distinctionis ornatum mundi, quia ubi nullus ordo, sed perturbata confusio, ibi nullum potest esse ornamentum, sicut in unaquaque substantia tria cum sint : essentia, virtus et operatio, sive esse, posse et operari, virtus praecedit operationem, sicut causa effectum, sicut in homine esse praecedit secundum naturam vivere, vivere autem sentire, sentire vero intelligere ; sic ab hoc ordine et naturali distinctione oritur ornamentum mundi ex varietate rerum. Hine Deus non omnes plantas, herbas, frutices, arbores unius volut t2men generis fecit, non omnia animalia, omnes pisces, omnes aves unius omnes creaturas varleta- Speciei. Sic in terra multos variosque produxit lapides et metalla, yes. tapes in coelo multas stellas et valde differentes, nam : Stella... differt a ferre, stella in claritate: alia est claritas solis, alia claritas lunae el alia claritas stellarum. ** Hinc Deus soli dedit dominium diei, lunae et stellis dominium noctis; 5 et has quidem stellas fecit maiores, illas minores; has altiores, illas inferiores; has splendidiores, illas pallidiores. In Angelis quoque posuit hierarchiarum et ordinum distinctionem; pr ndi sicut et in hominibus diversi sunt hominum status: hi nobiles, illi hierarebias et ignobiles; hi divites, illi pauperes; hi domini, illi servi; et maxima muore quidem differentia est inter summum regem, imperatorem et monarcham universalem et inter viles plebeios vilissimaque mancipia. Sic summa est differentia inter Christum, qui summus est rex, ita summa jmperator et monarcha universi, et inter homines peccati servos ct Vales hrlebnua diaboli mancipia. Hinc ait: Vos de deorsum estis, ego de supernis es sum ; vos de mundo hoc estis, ego non sum de hoc mundo. Ego, inquit, qui nunquam coelestis sum, vos autem terreni; ego divinus, vos autem mundani. phe dia Differt Christus ab impiis peccatoribus multo magis quam coelum a quis tert? terra; coelum quidem semper in motu est, terra vero semper immobilis: Ego vado: ecce motus; vos non potestis venire: ecce immobilitas naturalis; coelum altum, terra ima infimaque: Vos de deorsum eslis, ego de supernis sum; coelum superelementaris ac simplicissima natura, terra elementaris ac impurissima : Vos de mundo hoc estis, S. 'rhomas, S. Theolog., 1*, q. 05, introduct. tvm n ego non sum de hoc mundo immundo et impuro; coelum principium omnis generationis et vitae, terra principium omnis corruptionis et mortis: Ego principium, vos in peccato vestro moriemini. Sicut item coelum pater est diei et fons omnis lucis, terra autem mater noctis et omnium tenebrarum origo, sic Christus fons gratiae, mundus autem fons peccati. Sicut item coelum locus est paradisi, terra autem sedes inferni, sic Christus rex gloriae, mundus vero esca inferni ; Christus lux, mundus tenebrae; Christus templum Dei, mundus delubrum diaboli. Quod si nos non Christi membra, sed mundi, ac saeculi huius, non lucis filii fuerimus, !1?? profecto non poterimus ire quo Christus vadit: Quo ego vado, vos non potestis venire, tum ratione naturae, quia vos de deorsum estis, tum ratione culpae, quae massa est plumbi missa in os amphorae, ut in spiritu vidit Zacharias:!? Vos de mundo hoc estis ; omne autem grave suapte natura deorsum tendit, non sursum. Quo ego vado, vos non poteslis venire. Aliquid impossibile pluribus utique dicitur modis. Primo, ratione naturalis impotentiae, uti non possunt gravia sursum tendere et animal sine alis non potest volare. Secundo, ratione privationis, uti non potest caecus videre, surdus audire, mortuus vivere. Tertio, secundum statum, ut infans unius diei non potest loqui, ambulare, uti ratione et intellectu ; sic pauperes non posse dicuntur facere quae faciunt divites. Quarto, dicitur impossibile ratione magnae difficultatis, ut quod homo crassae Minervae!98* evadat in scientiis et disciplinis perfectus vir. Quinto, dicitur impossibile secundum virtutem legemque iustitiae, aequitatis et decentiae, ut quod iudex non potest damnare innocentem et absolvere reum. Sexto, dicitur impossibile ratione temporis vel loci, ut quod artifex aedificet palatium uno tantum die, aut super aquam in medio maris. Septimo, tandem, impossibile dicitur secundum essentiam, uti quippiam simul esse et non esse. Et sic multa legimus in Divinis Scripturis posse vel non posse fieri, ut docet Gregorius Nazianzenus 4 De Theologia.?* Hoc autem loco intelligitur primo et secundo modo, secundum naturalem impotentiam et privationem: Vos de deorMinerva », quod dicitur de hominibus ingenii rudioris et impolitt. Cf. Horat. Satyrae, lib. 2, satyr. 2, vr. 3; P. Mannuccius Adagia, col. 63. 109) P. G. 36, 113-118. — Ut ergo cum Christo ascendere possimus, eius membra per gratiam oportet nos esse. Duplici ratione igitur peccatores non ascendent ín coelum: secundum naturalem impotentiam, quia natura terreni, et secundum privationem, quia fide et caritate destitutl. sum eslis, haec est naturalis impotentia; vos de mundo hoc estis, idest privati divina gratia et caritate fideque viva, sine qua impossibile est placere Deo. 19 VIII. Dicebant ergo ei : Tu quis es? Dixil eis Iesus: Principium, Christus — qui et loquor vobis. "* Sicut?? patriarcha lacob, postquam luctatus Iudneis no- E zs . : Tm men eiu; iuit cum Angelo, petiit ab eo quodnam esset nomen eius : Dic mihi, tentib -o1 : : " . . : foondet sicac Inquit, quo appellaris nomine ? !3 sic cum Christus disputans altercaDeus Moys! tus fuisset cum Iudaeis, petunt illi: Tu quis es? Et quidem Angelus respondit idem ibi non manifestavit nomen suum lacobo, sed dixit : Quid quaeris quaerenti, " : : * 4 nomen meum ? 5 Sicut Angelus, qui apparuit parentibus Samsonis, interrogatus a Manue de suo nomine dixit: Quid quaeris nomen meum quod est admirabile ?*5 Christus tamen respondet Iudaeis: Ego principium, qui et loquor v»obis. Cum Moyses primo Deum vidit in ardenti rubo sibi !? apparentem, petiit ab eo divinum nomen, cui Dominus : Ego sum qui sum ; ?* Ego ens primum quod est ens unum quia Christus Suapte natura beatum; sic et Christus: Ego, inquit, principium, qui vent" ef loquor vobis. Et in sacrosancto hodierno Evangelio bis Christus alludit ad mysterium Moysi revelatum : Nisi credideritis quia ego sum... Tunc cognoscelis quia ego sum. ?* Et quidem qui apparuit Moysi Christus fuit, qui est Dominus et Angelus Domini : Slatim veniet ad lemplum sancium suum Dominator, quem vos quaerilis, et Angelus testamenti, quem vos vullis. Hinc potest etiam intelligi: Ero qui ero; Filius enim Dei, cum verus esset Deus, futurus erat homo. ideo primum Ego sum qui sum, ait Deus, et: Ego sum principium, ait Christus; iens, aee" et idem est: Ego sum principium, et: Ego sum qui sum. Sicut enim "s NE sol. quia suapte natura lucidus est primumque lucidum, solus dici purissimum, ]ucidus potest, cetera vero illuminata, ut luna, et solus ignis calidus, cetera vero calefacta, sic Deus solus dicitur ens, cetera vero entia cesse est ul omnis domus ac quodvis aedificium ab aliquo architecto et fabricatore constructum sit, omnis enim effectus a sua causa dependet, omne flumen a suo fonte, omnis radius diurnus 2 sole, omnis arbor a sua radice, omnis fructus a. suo arbore, sic magna domus ista, mundus iste universus a Dco creatus esi: In principio creavit Deus coelum et terram, mngna domus cuius pavimentum terra, muri cetera elementa quae and coelum usque pertingunt, tectum coelum, fenestrae luminaria. Omnia autem per Christum facta sunt : Ego principium ». quaeris... quod est mirabile ? 116) Ms.: Subi.* 117) Ex 8, 14. 118) Io 8, 24-28. facta, quia ipse primum est ens. Quod si primum, independens etiam et aeternum infinitumque ac infinitae perfectionis unumque simplicissimum et purissimum. Et necesse quidem est unum ens esse aeternum, quod nunquam coeperit esse, alioquin enim nullum esset ens; si enim nulla causa, nullus poterit esse effectus. Si ergo nullum fuit ens ab aeterno, nullum utique esset ens nunc in tempore. Istud autem ens aeternum Deus est. Hinc ait : Ego sum qui sum, fons totius esse creati, hinc: Ego principium, graece est: Tàw» àp4i» 6 c xai XaAà byiw,M? ubi principium non est in primo? casu nominandi, ut etiam [docet] Divus Augustinus tract. 38 in Ioannem, sed in quarto accusandi, et ipse quidem Augustinus refert ad verbum credendi, ut cum Dominus dixerit: Si ... non credideritis quia ego sum, moriemini in peccalo vestro, ludaei audientes dixerunt: Tu quis es? idest: Quem te aut quid esse credemus ? Tunc Dominus menti eorum respondens ait: Principium, quia loquor vobis. Alii vero putant c?» àpyiv?? adverbium esse, idem valens ac sane, omnino, prorsus; sic Chrysostomus, 3 Theophylactus,"*^ et Euthymius?5 asserentes Christum Iudaeis tanquam indignis responsionem negare declarantem quisnam ipse esset. Nonnus graecus auctor similiter tanquam adverbium interpretatur, ?9 sed ut sitidem ac ab initio, a principio. Sic enim Graecis frequenter usurpatur, et Genesi 43 graece civ àpyiy legimus??? loco adverbii prius, sive primo, ubi hebraice est : nonna , P$ in principio. Sic etiam habent Septuaginta Interpretes Genesi 13, ?? ubi idem est hebraice; et forte hoc verbo usus est Christus, quamvis etiam uti potuerit verbis DUNT" et etiam [3J09NT.!?! Nonni igitur sententia est ut Christus respondeat Iudaeis interrogantibus: Tu quis es? dicens: Ti» &pyiv 6 vt xai AoX& bpiv,!9" idest : Sum quod ab initio vobis dixi. in Evang. Ioannis, ibid. 124. 19. 125) Euthymius Zigabenus Comment. in Ioannem, ibid. 129, 1287. Ms.: Euthychius. 126) Paraphrasis in Ioannem, (P. G. 43, S18). 127) Vr. 18. ut exponunt Sancti Patres verba haec Christi interpretantes. His ergo verbis Christus divinitatem suam declaravit, qua verc principium et auctor est mundi, sicut appeliatur etiam in Apocalppsi et in Isaia, principium utique naturae, gratiae et gloriae, quia ipse est Verbum Dei, per quod omnia creata sunt. Siquidem paulo ante dixerat Christus: Ego sum luz mundi; qui sequitur me non ambulat in tenebris, sed habebit lumen vilae, 3 quasi dixerit : Dixi iam vobis et in praesentiarum etiam dico me lucem mundi esse, viam, veritatem, vitam et salutem mundi. Quid iterum petitis quidnam sim petitisque principium ? Quomodocunque autem intelligatur, sive secundum graecam lectionem sive secundum latinam, quam Hieronymus intactam reliquit !'4 et Ambrosius ubique sic legit 35 aliique Patres Latini, 9 Christus his verbis divinitatem suam ostendit, qua vere principium et auctor est mundi: Ego principium. Hj Sic in Apocalypsi Christus pluries de seipso dixit: Ego sum A et 9, principium el finis; * Ego sum A et Q, initium el finis ; 138 et : Ego sum A et Q, primus el novissimus, principium et finis.!?* Sicut Deus apud Isaiam saepe seipsum dixit principium el finem, primum el novissimum : Ego Dominus, primus el novissimus ego sum; d Ego primus et 'ego novissimus et absque me non est Deus ; * itemque : Ego ipse ego primus el ego novissimus. Manus ... mea fundavit terram el dextera mea mensa est coelos, !*? Deus est principium et prima causa mundi per creationem; Christus autem verus est Deus, ideo ait: Ego principium, principium utique naturae, principium gratiae et principium gloriae. Principium naturae, quoniam : Mundus per ipsum factus est ; 9 Omnia per ipsum facta sunt ; ^ principium gratiae: Ipse est caput corporis Ecclesiae, qui est principium ; ^5 principium gloriae: Sum A et Q, principium el finis ; Qui est principium creaturae Dei.!** Ego principium illud in quo Deus creavit coelum et terram, ** nam: Verbo Domini coeli firmati factique sunt el spirilu oris eius omnis virtus, sive exercitus eorum ; 1^* Dominus in sapientia fundavit terram stabiliens coelos prudeniia ? sua. Sed Christus est Verbum et sapientia Dei: Praedicamus .. . Christum Dei virtutem et Dei sapientiam. 159 In artifice manus 1o., part. 2, ibid. 165, 520; Rupertus Abbas Comment. in Io., ibid. 169, 544-549. 137) 1,8. et oculus sunt principium et causa operum, ars ac scientia est !5i virtus facultasque operandi. Sic Deus quidem mundi est artifex, Christus autem Dei virtus et sapientia et ob id est mundi principium: Omnia per ipsum facta sunt et sine ipso factum esl nihil, quod factum est, 19? sive nec unum quidem quid factum est. Ego principium infinitae potentiae, infinitae sapientiae, infinitae bonitatis, alioquin mundum creare minime potuisset. IX. O siintelligeremus, dilectissimi, quale quantumque sit mundanae creationis beneficium, quod nobis hisce verbis Christus proponit : Ego principium! Nos felices, fratres carissimi, si, ut par est, crederemus Christum principium esse omnis boni naturae, gratiae et gloriae, a quo dependet omne nostrum esse bonum, melius, optimum ; esse enim bonum natura est, esse melius gratia, esse optimum gloria paradisi; Christum esse auctorem creatoremque omnium bonorum, profecto quamvis de deorsum essemus quoad naturam, cum ex terra formati simus, non tamen de hoc mundo essemus quoad culpam, sed essemus sicut Apostoli Christi, quibus ipse ait: De mundo non eslis... ego elegi vos de mundo ! 13 Procul dubio de mundo est qui mundum diligit et ea quae sunt in mundo magis quam Deum, magis quam Christum, Haec enim damnatio nostra est, quia mundum magis quam Deum diligimus, suasu antiqui serpentis de ligno scientiae boni et mali potius quam de ligno vitae comedimus. 154 Sed cur, quaeso, mundum diligimus? Utique quia a mundo bona speramus, divitias, voluptates, honores, gloriam. Quid igitur ? Mundus, non Deus, non Christus bonorum est auctor atque largitor ? Profecto non cognoscimus Deum esse vere auctorem et donatorem omnium bonorum ; recurreremus enim ad Deum, ad Christum, non ad mundum, ad fontem aquae vivae, non ad cisternas dissipatas, quae aquas conlinere non valent.155 Et tamen ad hoc specialiter ostendendum venit Christus in mundum, ad ostendendum, inquam, se esse naturae auctorem et dominum verumque rectorem et creatorem mundi. Hoc Dominus clarissime in omnibus miraculis suis demonstravit. Hinc primum Christi miraculum fuit mirabilis conversio Ideo firmiter tenere et credere debaemus Christum auctorem esse omnium bonorum, ut solum ipsum, non mundum diligamus, et ad ipsum solum, non ad mundum recurramus. Hoc enim ostendit Christus, se esse rectorem mundi, omnibus miraculis patratis vivens et moriens; et hoc etiam Deus in Aegypto ostendit Hebraeis, qui tali fide firmati in desertum perrexerunt ut soli Deo servirent; Deus autem in praemium tantae fidei quadraginta annis illos supernaturaliter aluit. aquarum in optima vina ; !55* hoc ostendit cum caecos illuminavit, 15 mundavit leprosos,!5? sanavit infirmos, !859 mortuos suscitavit ; 5? cum bis paucissimos panes piscesque multiplicavit, 1€? cum supra mare ambulavit, !?! cum imperavit ventis et mari!€ cum et alia quaevis miracula operatus fuit. Hoc Christus ostendit vivens, sed multo magis moriens. Hinc ait : Cum ezallaveritis Filium hominis tunc cognoscetis quia ego sum principium qui el loquor vobis. Moriens enim Christus universam naturam magno miraculo commovit: obscuravit enim solem, lunam, stellas, coelum mundumque universum; terra eo auctore contremuit, petrae montesque scissi fuerunt, monumenta aperta et mortui surrexerunt. !€? Haec autem opera sunt quae nonnisi conditor universi mundique creator et rector operari potest: Cum exaltaveritis Filium hominis, lunc cognoscelis quia ego sum. Sic etiam in Aegypto ostendit Dominus decem illis mirabilibus plagis signisque prodigiosis € se auctorem esse naturae, ut Hebraei servientes Pharaoni impio illi tyranno, videntes et cognoscentes Deum esse mundi rectorem omniumque bonorum auctorem et largitorem, hac 85 fide muniti ex Aegypto egredi et Moysen sequi vellent Deoque vivo et vero pio cultu servire. Sicut et factum fuit; ut enim Deo servirent reliquerunt Aegyptum et omnia quaeibi possidebant: domos, agros, vineas possessionesque omnes, sola fide et spe divinae misericordiae freti et innixi, 166 Hunc fructum peperit illa cognitio habita ex signis atque portentis ostendentibus et!6? demonstrantibus Deum esse mundi tum creatorem tum gubernatorem, qui omnia operatur in mundo, qui omnium bonorum est potentissimus auctor et liberalissimus largitor; atque ad ostendendum quod piis Dei cultoribus nil unquam deficiet eorum quae necessaria sunt ad victum atque vestitum, Deus supernaturali via pavit populum innumerabilem annis quadraginta in deserto squalidissimo et per annos quadraginta taliter conservavit eis vesti- 155*) Cf. Io 2, 2-10. 156) Cf. Mt 9, 27-30; 15, 30-31; Le 18, 35-43; Io 9, 1-7. 13. 15; 15, 21-28. 30-31; Mc 6, 5. 53-56; Lc 4,38-40; 13, 10-17; Io 5, 1-10. — 159) CI. ML 9, 18-25; Lc 7, 11; Io 11, 41-44. 160) Cf. Mt 14, 16-21; Mc 6, 35-44; 8, 1-9. 161) Cf. Mt 8, 26. 162) Io 8, 28. 163) Cf. Mt 27, 45-53. 164) Cf. Ex 7, 14-10, 1 sqq.; 12, 29-30; Ps 104, 27-36. 165) Ms.: Ac. 166) Cf. Ex 12, 40-41. 167) Ms.: E. menta omnia atque calceamenta, quod nihil penitus attrita fuerunt. 108 Et nos, o fratres, timemus defectum bonorum temporalium, si servierimus Deo, et ne ista nobis deficiant, mundo non Deo servire volumus ? Ubi est ergo fides nostra ? Quomodo credimus quod Christus principium et fons est omnium bonorum ? Prope fontem aquarum viventium timemus sitim ? Prope ignem maximum timemus frigus ? Prope solem tenebras ? Invitati ad regium convivium timemus famem ? Apud Deum, qui copia est omnium bonorum, timemus inopiam ? Quis est qui dat mundo abundantiam omnium bonorum? Nonne Deus ? Det tibi Deus de rore coeli et de pinguedine lerrae abundantiam frumenti el vini.1*? Quis est qui facit oriri solem et pluit super terram ? Nonne Deus ? Quis facit germinare terram, fructificare arbores, nasci animalia ? Deus ipse qui ait : Germinet terra herbam virentem et facientem semen lignumque pomiferum aciens fructum ; ?'? producant aquae pisces et aves, !?! producal terra animalia. !? Deus, Deus, o homo, Christus, Christus est, qui omnia operatur : Ego principium, absolute principium, non huius aut illius rei, Sol enim principium est lucis, ignis principium caloris, fons principium fluminis, Christus autem principium est non huius aut illius rei, sed absolute principium, quia rerum omnium, bonorum omnium principium est, corporalium et spiritualium, terrenarum et coelestium, visibilium et invisibilium, mundanarum et divinarum, est enim etiam Spiritus Sancti principium, qui vivus ac verus Deus est: Ego principium. Dicas mihi, homo : quid vis? quid quaeris? quid appetis? Vis divitias ? Christus ditavit Patriarchas, !?? ditavit David, !"* ditavit Salomonem. !"5 Vis honores? Christus fecit Moysen principem !79 et David regem Israelis, !?? cum pastores essent. Vis scientiam rerum ? Christus dedit Salomoni infinitum prope scientiae thesaurum, !7? quoniam ipse principium et fons est copiosissimus omnium bonorum : Ego principium ; Nisi credideritis quia ego sum principium, moriemini in peccato vestro. 8, 1-10. 177) Cf. 1 Rg 16, 11-13. 178) Cf. 3 Rg 3, 12; 2 Par 9, 23. Non ergo timere debenus ne ob servitium Dei nobis necessaria deficiant, quia ipse est fons omnium bonorum in Coelo et in terra, sicut clare ostendit Patriarchis Antiquae Legis. O fratres, ex incredulitate oritur omne malum. Hoc fuit venenum, Ex increduiiquo serpens antiquus patres nostros infecit, suadens ut non crederent tate autem oritur omna malum. Christus principium est per quod incta sunt omnia, hinc multi Patres dictionem Genesis : In principio, interpretantur: In Filio. Deo qui dixerat : In quocunque...die comederitis ez eo, morte moriemini. !?? Ait enim : Nequaquam... moriemini. 19 Ex hac autem incredulitate ortum fuit primum peccatum, ex quo veluti ex radice et fonte omne peccatum emanavit, omne vitium, omne malum, mors ipsa perpetua. X. Nisi credideritis quia ego sum, moriemini in peccato vestro: hoc vobis credendum firmissimeque tenendum est me principium esse, per quod facta sunt omnia. In principio creavit Deus coelum et lerram ; Verbo Domini coeli facti sunt et spiritu oris eius omnis virius eorum ; Dominus in sapientia fundavit terram stabiliens coelos prudenlia sua sive intelligentia sua; Qui fecit coelos in intellectu, idest in intelligentia sua. !t* Ionathas etiam, filius Uzielis, Chaldaeus Paraphrastes,!*? illud in príncipio, interpretatus fuit: In sapientia : ND2w2;' Christus autem Dei est Verbum et sapientia. Hinc multi Patres antiquissimi interpretati sunt : In Filio, !** et D"UsTn3 185 juxta cabalisticos Ziruphim interpretari potest : 23, quod est Filius, et D'UN. quod est p o - nam, sive: Pono Filium, pono Deum creatorem coeli et terrae. Ioannes Picus Mirandulanus, flos ille ingeniorum et phoenix philosophorum sui temporis, in suo JTepíaplo?* ex di- 136), 5. 182) Dicitur etiam Targum Ierosolymitanum, vol Secunda Editio Chaldaica, cuius textus Invenitur in Biblia Rabbinica, de qua cf. S. Laurentius a Br. Ezplanatio in Genesim, Praefatio, pag. XIV; Aug. Calmet Dictionarium Historicum S. Scripturae, sub voce: Ionathas. primae dictionis, idest : In principio : « Dictio illa apud Hebraeos hoc modo scribitur: TU N?2, Bereshit. Ex hac igitur si tertiam litteram primae coniungamus, fit dictio: 1N,idest ab. Si geminatae primae secundam addamus, fit: 223, idest bebar. Si praeter primam omneslegamus, fit: D'UN, idestresit. Si quartam primae et ultimae conectamus fit: I12U, idest sciabat. Si tres primas quo iacent ordine statuamus, fit: N'"|2, idest bara. Si, prima omissa, tres sequentes, fit: VN, ídestrosc. Si, omissis prima et secunda, duas sequentes, fit: UN, idest es. Si, tribus primis omissis, quartam ultimae copulemus, fit: DTYU , idest seth. Rursus si secundam primae, fit: 2), idest rab. Si post tertiam, quintam, tum quartam statuamus, fit: ctione ista, secundum cabalisticos canones eruit nomina: "722 AN 2n n"23 vw 52 nU UN UN)» wo3 D3U DvÜNnT:U Pater in Filio principio et fine creavit caput, ignem, fundamentum magni hominis foedere bono, ubi per magnum hominem intelligitur mundus, sicut per parvum mundum homo, per caput vero, ignem et fundamentum magni huius hominis paradisus Angelorum, coelum astrorum omnium et terra fex elementorum, ubi fit rerum generatio atque corruptio ; quae partes respondent tribus partibus hominis: capiti, quod fons est sensus et intelligentiae, pectori, ubi cor est principium vitae, motus et caloris, sicut sol in coelo, et ventri, ubi sunt generationis et corruptionis organa et instrumenta. Sed quoniam Christus dicit se esse principium, per quod facta sunt omnia visibilia et invisibilia, ego ex iisdem cabalisticis canonibus et Ziruphim 188 videre mihi videor in hoc nomine exactissima quidem U"^N, idest hisc. Si primas duas duabus ultimis coagmentemus, fit: 1*2, idest berith, Si ulimam primae, fit ultima dictio et duodecima, quae est: 3T1, idest fob verso, quod frequentissimum est apud IIebraeos fhau in thet elementum. Videamus autem quid primo haec latino significent: tum quae per ea non ignaris philosophiae de tota natura mysteria revelentur. Ab patrem significat; Bbar in filio et per filium (utrunque enim signilicat beth praepositio); Rescit, principium; Sabath, quietem et finem; Bara, creavit; Itos, caput; Es, ignem; Seth, fundamentum; Rab, magni; Híisc, hominis; Berith, foedere; Tob, bono. Et totam si ordine consequenti orationem texamus, erit huiusmodi: Pater in filio ct per filium principium et finem, sive quietem, creavit caput, ignem et fundamentum magni hominis foedere bono: haec tota oratio ex primae illius dictionis resolutione et compositione dissultat ». Pag. 61-62. 187) Ms.: Ab bar rescith scabath bara ros escel isc rab berith thob. Non omnino concordat cum Heptaplo, hic enim habet: Ab bebar, 33 2B, et: Itab isc, VN 237, non, ut scribit S. Auctor: Bar, et: Isc rab. BRE quod est fundere,et etiam mutare. Ideo: Cabalistici ziruphim, idest regulae uniendi, componendi litteras modo cabalistico, ut mysticae Interpretationes eruantur. Síxtus Senensis, postquam tractavit de duobus sacrarum expositionum Scripturae generibus: historico et mystico, agit de alio genere, quod vocat elementariam expositionem, quae fit duobus modis: ex litteris prout sunt partes syllabarum individuae, vel prout sunt notae numerorum indices. Ideo explanatio haec in duos explanandi modos dividitur. « Primus modus is est, qui ex resolutione elementorum cuiusque dictionis et rursus ex nova diversaque eorundem elementorum connexione multiplices sensus tam historicos quam mysticos ex Scripturis Sanctis deducit. Qui quidem modus secatur in duas partes, hoc est Resolutoriam et Componentein. a) Porro pars prior, in qua singulne litterae singulas significant et singulae per singulas dictiones exponuntur, idcirco Resolutoria appellatur, quia tota in resolutione elementorum versatur; dum lit teras cuiuslibet propositae dictionis alteram ab altera divellit ac separal, et ex unaquaque littera dictiones quasdam extrahit ab eadem littera incipientes, quae mysteria in lota illius dictionis medulla recondita palefaciunt », veluti, e. g., cum S. Cyprianus et S. Augustinus, declarantes etymologiam nominis Adan, putant primum hominem sic appellatum, quia terra illa, ex qua factus est, a Deo sumpta fuit ex quattuor mundi cardinibus, qui quattuor litleris eiusAffertur cabalistica interpretatio ex litteris hebraicis dictlonis IUnx?2 deducta a Pico Mirandulano; ex cadem voce iuxta cabaliSticos canones alia interpretatio deducitur. ratione mysteria personae Christi secundum utranque naturam ex multis nonüinibus quae ex sex litteris nominis huiusce componuntur: Us wm n3 nU 25: U'w m3 muüsxa 73 nm 2N CU Ux )N "3 "ND U^ Nl; n39 Uw^ mw2wN ov DNA 270 U m3 Un" *3U nin "WW UNA 2*N pho Triginta tria sunt? nomina: Pater posuit Filium principium creationis magni hominis, fundamentum legis, producentem ignem, principem fortem, veniet pauper forma, [purus], qui aries erit confractus, rectus, inimicus fetoris, beatus, arca frumenti, heres domus, caput sabbati, est iudex venturus. Quapropter cun Divina Scriptura lignum sit vitae, ut Salomon ait: Lignum vilae est his qui apprehenderint eam, !*! prima ista vox veluti radix est, quae in seipsa continet totius arboris virtutem. Sicigitur ait Christus: Ego principium. XI. Moyses dixit quod: In principio creavit Deus coelum el terram in verbo suo. Sed principii huius non expressit aetatem, non qualidem nominis graece conficti comprehenduntur. Cf. S. Laurentius a Br. Ezplanatio in Gencsim, pag. 192. « b) Posterior, quae compositionem tractat, illa cadem ciusdem dictionis clementa prius dissita ac disiuncta iterum novo ordine transponens et alteram pro altero varinta sedo reponens, convertit; et novas conflat ex eis syllabas, voces, orationis partes et sermonis formulas, quarum auxilio diversorum sensuum intelligentia et secrctissima arcana reserantur ». Et nd hanc refertur duplex interpretatio illius dictionis T]'U7N72 a Pico Mirandulano ct a S. Auctore allata. « Secundus elementariae Explanationis modus, quem arithmeticum dicere possumus, laborat in investigandis significationibus numerorum quos litterae in dictionibus et syllabis positae, repraesentant: qui quidem modus ut apud nos pene incognitus est, itla apud Graccos et apud IIebraeos hac potissimum ratione usítatus est, quod ipsorum litterae singulae numerum nliquem significent. Sunt et apud Hebraeos innumerabiles huiusmodi explanationes ex disciplina cabalistica profectae, per quas multa in sacris dictionibus abdita mystica nperiuntur ». Bibliotheca Sancta, t. 1, lib. 3, pag. 229. 234. Huius expositionis varia exempla inveniuntur in S. Auctore: Manna, Ichovah, cf. S. Laurentius a Br. Quadragesimale Primum, png. 86: David, scel berith bore esc scar abir ros scabath iabo rasc thiar bor ascer taisc scibur iascar oicb beusc ascre thebath sceber ioresc baith iesc ib ba. 190) Dictiones hebraicae quidcm tri;inta tres sunt, sed in versione latina omissa fuit vox bor, 423. Hoc autem significat munditiam, puritatem, seu, ut ait Sanctes Pagnini, nateriam quandam cluendis corporibus idoneam, ut saponem vel nitrum. Thesaurus Linguae Sanctae, sub radice: "23. Hinc Ier 2, 22: Si multiplicaperis tibi borith, 1Y13; et Iob 9, 30: Si mundavero pure, ya manus meas. Ideo putantes versionem huius dictionis per oblivionem omissam fuisse, eam adiecimus: Pauper forma, [purus], etc. 191) Prv 3, 18. tatem, non substantiam. Ioannes similiter exorsus, tria haec de principio isto declarat: In principio erat Verbum: ecce aetas aeterna. el Verbum eral apud Deum : ecce qualitas, persona distincta personali relatione, e! Deus erat Verbum : ecce substantia. Est igitur principium istud Deo coaeternum, coaequale et consubstantiale: Ego principium ; Hoc erat in principio apud Deum. Omnia per ipsum [acla sunt, el sine ipso [actum esl nihil, quod faclum est : 19* "Ey &pyi Tj ó Xóoc, xoi ó Xoóqog Tj» mpóc tbv Üzóv, xai Sebc Tv ó Aóqoc. Obtoc 7j» iv &pyij tpàóc tóy $eóv. mávca BU abtoD Eqéveto, xal «pic abro E(évexo ob8& £y & qéqovev. 9 Nec unum quidem quod factum est, quod genitum est, factum est sine eo, nulla penitus creatura est quae non sit facta a Deo, cuius Christus principium non sit, principium infinitae potentiae quia ex nihilo omnia fecit et in momento temporis, in instanti omnia creavit, quamvis in tempore postea creata distinxit, ordinavit, ornavit. Salomon rex potentissimus et sapientissimus aedificavit Dcmino augustissimum templum, domum magnificentissimam, sed habuit materiam a patre suo David praeparatam, aurum, argentum, aes, ferrum, lapides, ligna, !* et tamen ad perficiendum opus illud expendit septem annorum tempus ;!?5 Christus autem absque ulla materia uno temporis momento universum creavit. Momentum enim temporis principium est, sicut lineae punctum. Principia solent esse parva quidem mole, magna autem virtute, sicul semina ; Christus autem virtute et magnitudine infinitus est uti Deus, sed ut homo parvus est corporea mole: Parvulus... nalus est nobis, sed Deus, fortis, '9* ex nihilo creans omnia. Non dicas mihi, homo: quomodo potuit Deus creare ex nihilo mundum? Natura non potest id facere. Dicas tu mihi: quomodo natura potest facere id quod ars nullo modo facere potest ? Deus autem supra naturam est, sicut natura supra artem. Dicas mihi tu: Sj 1n insula remotissima, ubi neque homines !?? neque animalia ulla reperiuntur, ex uxore filios genuisses, natus autem filius adultusque peteret a te dicens: Pater, quomodo natus sum ego? quomodo in mundum veni? Diceres utique: Fili, tu ex lumbis meis egressus es, Utos in en archi pros ton Theon. Panta di autu cghencto ude en o ghcgonen. 194) Cf. 1 Par 22, 1 sqq. 195) Cf. 3 ng 6, 38. 196) Is 9, 6. 197) Ms.: Homine. Recte hoc interpretatur de Christo conferendo initium Genesis cum initio Evangelii Divi Ioanuis, Christus enim Deus neternus et omnipotens est, qui vere mundum ex nihilo crenvit. Quamvis nutem intelligi nequeat creatio ex nihilo et in tempore, 508 ; FERIA SECUNDA AUN e. natus ex utero matris tuae, ubi per noveni menses mansisti ; ille Deus enim 8Utem non crederet, sed diceret: Quomodo potest hoc esse? quid uec MN ibi manducabam ? quid bibebam ? quomodo respirabam ? quomodo SABE. movebar et ambulabam ? Imo quomodo ex gutta seminis tanta corporis moles formata est? Tot membra, tot organa, tot sensus ? Non potest esse quod dicis. Tu quid diceres ei? Quomodo veritatem 198 generationis et nativitatis probares ? An quia non potest ille capere et credere, non sic natus vere esset ut tu illi dixisti ? Sic, sic de creatione mundi censendum est ; non enim quia nos non possumus capere, ob id non potuit Deus facere. Credendum est Christo dicenti: Ego principium, ipse est enim pater noster. XII. In principio creavit Deus coelum el terrain, non ab aeterno, Mundus sed in tempore, solus enim Deus potest esse aeternus sicut et infinitus, t . . "ens siest ^ et sicut modo non potest facere mundum aeternum, quia non potest non potest, quia qued pmundus ipse aeternus esse, ita nec tunc; non enim minus potens Habpstud nunc Deus est quam tunc. Nec potest quod factum est esse aeternum, ern nam aeternum semper fuit, quod autem semper fuit nunquam fatactum e; Ctum est, fit enim id quod non est, et sicut non dicitur modo domus haec fieri, cum facta sit, sic si semper fuit uti nunc est, nunquam Íacta est. Si semper mundus fuit uti nunc est, nunquam factus est, et si mundus ab aeterno tuisset, praesens dies distaret utique ab omnibus praecedentibus. Tunc vel ab omnibus aequali [distaret] infinitaque distantia, hoc enim aeternitas est, vel a pluribus, vel ab uno, vel a nullo. Si ab omnibus, igitur ab heri distat aeternitate ; si a pluribus aequaliter, igitur simul plures fuerunt dies, quod est impossibile, nec possunt dari plures numeri qui aeque ab aeternitate distent; si ab uno, quid absurdius quam infinitam aeternitatem terminis claudi ? Si a nullo, non datur aeternitas temporis. Et adhuc data aeternitate, praecesserunt ne plures dies et horae, isupe — an plures anni et saecula ? Si plures dies et horae, non sunt anni inNader crum finiti, infinita saecula ; quod enim exceditur finem habet, nec datur rede. infinito infinitius. Quod si tot dies e! horae quot anni et saecula, tempus unius horae aequale erit saeculo et pars minima suo toto, quod maximum est. Et si mundum potuit Deus ab aeterno creare, potuit et unum mortalem, ut Adam, eodem instanti producere; homo autem [si] centesimo mortuus fuerit anno vel die, imo hora centesima, quid igitur ? aeternitas centum claudetur horis ? In principio creavit Deus coelum et terram. Creavit cum voluit, creavit et propter hominem creavit, quem sexto die formavit, 199 maxime autem propter Christum hominem, intuens summam eius infinitamque iustitiam et sanctitatem: Dow TO" pns: 200 Iustus ... [undamentum est mundi,?" sicut et in historia diluvii cernimus. ?? Hinc merito Christus quoad utranque naturam dicit: Ego principium qui el loquor vobis, quia quoad divinam factor est, et quoad humanam veluti fundamentum est. Hinc : Ivy PUN 13: ?9 Filium pono fundamentum. Ego principium. Naturale est rebus quibuscunque principia sua diligere. Lapis diligit terram, quia ex ea factus est, ignis coelum quia inde eius origo est, sol enim ignem accendit suis radiis, pisces diligunt mare aquasque, filii diligunt parentes et ad eos utique in necessitatibus suis recurrunt, et si statua sensum et rationem haberet, videns se parte aliqua imperfectam, utique ad sculptorem recurreret ut eam perficeret, maxime si sculptor ei diceret: ego arte mea te feci. Sic ait Christus hodie: Ego principium. Ego principium.?* Non solum quatenus Deus, sed etiam quatenus homo Christus principium est omnium creaturarum : hic legimus: D?iy "To" p": Iustus... est fundamentum mundi, nam, ut per Ieremiam Deus ait : [9*9 Div *n3 N?"DN Niov-N* (^N O"2U DÜDn:** Nisi pactum meum, diem et *:tT YTT ELO. * noclem, statuta coeli el terrae non posuissem.??* Pactum autem quasi [undamentum sempiternum. Vox enim hebraica ow utrunque significat, tum sacculum T tum mundum. Cf. S. Pagnini sub radice: oby. 202) Cf. Gn 6, 1-7, 1. 203) Ms.: Bar ascit sceth. 204) Quod sequitur postea ndiectum fuil, ut patet ex differentía styli et ntramenti, et repetitur quod paulo ante dictum est. 205) Ms.: Zudik icsod holam. QEx hebrnico. Christus dicitur principium creationis quatenus Deus infinitae potentiae et quatenus homo infinitae sanctiítntis, quia mundus crentus fuit ob praevisn Christi merita, querum — Christus est, ut apud Isaiam legimus: iy n235 TADND $e virtute homo Maven petet Dedi fe in foedus populi.** Non enim creavit Deus mundum nisi propter hominem, hominem vero propter Deum cognoscendum, amandum, colendum et fruendum tandem in paradiso. At praevidens peccatum Adami, per quod universum genus humanum damnatum fuit, nequaquam mundum creasset, nisi Christi merita praevidisset, per quae homo salvari potest et quorum virtute iusti omnes, qui ante Christi incarnationem fuerunt, salvati sunt. Basis igitur et fundamentum mundi Christus est. Hinc moriente Christo terra contremuit et totus commotus est mundus, ?!? nam, commoto fundamento, totum necesse est commoveatur aedificium. . Nil magis praetendisse videtur Christus quam fidem hanc planHane fidem tare in hominum cordibus, quod ipse sit naturae auctor. Hoc enim sesiue jo fecit in omnibus miraculis suis tum corporalibus tum spiritualibus, minum pns. Cum crearet corda munda in pectoribus suorum fidelium. Magdalena tare intendit. ad hoc venit ad Christum. ?! ut crearet in ea cor mundum. ?'? Ipse autem nec expectavit ut peteret, quoniam hoc est quod super omnia Christus desiderat ; nam sicut corpus propter animam fecit, sic omnia miracula corporalia propter spiritualia. IL ALIA HOMILIA E Ego vado, et quaeretis me ct quo ego vado, vos non potestis venire, sed in peccato vestro moriemini. ! Sicut omnes Í. Sicut divisit Deus lucem a tenebris in principio creationis mundi, * erenturae inet jn hoc magnopere moratur Moyses in enarratione operis creater se differunt, tionis, posita enim rerum divina productione, ponit distinctionem ordinemque earum ac deinde ornavit eas tum superiores tum inicriores: divisit lucem a tenebris, divisit aquas superiores ab inferioribus, Lc 23, 45-46. 211) Cf. Lc 7, 36 sqq. divisit inferiores aquas a terra,? et in mirabili rerum diversitate totius naturae mundique universi pulcritudo consistit ; sic Christus hodie discrimen assignat inter seipsum et peccatores mundi: Ego vado, vos in peccalo vesiro moriemini. Quo ego vado vos non potestis venire... Vos de deorsum eslis, ego de supernis sum ; vos de mundo hoc eslis, ego non sum de hoc mundo... Si... non credideritis quia ego sum... principium qui el loquor vobis . .. moriemini in peccatis vestris.* Differt coelum a terra, differt sol a luna, dies a nocte, lux a tenebris, sic Christus a mundo. Christus enim lux est, mundus tenebrae sunt: Lux in tenebris lucet et tenebrae eam non comprehenderunt; * Mundus eum non cognovit ; * Christus est coelum, imo sol, nobilissima pars, princeps astrorum ; mundus autem terra est et lerra... inanis el vacua, ^ terra tenebricosa. Non tantum differt lucidissimus sol a tenebricosissima terra quam Christus a mundo, qui in maligno positus est, * qui peccatis plenus est. Heri Christum vidimus supra montem excelsum, in nube lucida tanquam solem fulgidissime resplendentem, ?' hodie divini huius solis declaratur natura et virtus: Ego vado el quaerelis me. Sicut sol non indiget terra, sed terra mundusque sole, sic Christus nullius indiget : Bonorum meorum non indiges ; ? sed mundus indiget Christo, indiget Deo; hoc est: Quaeretis me, desiderabitis me. Sicut infelix synagoga adhuc Messiam expectat atque desiderat quaeritque ut eam a captivitate liberet in pristinumque statum restituat, et sicut terra sine sole mortua est tenebrisque sepulta, nihil omnino producens sicut homo mortuus, sic inquit: In peccato vestro moriemini. Secunda conditio huius solis est: Quo ego vado vos non potestis venire. Sol suapte natura movetur : Soli posuit tabernaculum in coelis el ipse tanquam sponsus procedens de thalamo suo . .. a summo coelo egressio eius el occursus eius usque ad summum eius ; 1 terra autem suapte natura immobilis. Sic Christus ex seipso et per seipsum potest operari quodlibet, non autem mundus : Sine me nihil potestis facere. ! Tertia conditio : Vos de deorsum estis, ego de supernis sum. Terra vilissima substantia est, sol autem nobilissima. Sic mundus terra est ; Quadragesimnc. 9) Ps 15, 2. Vulg.: Eges. 10) Ps 18 (hebr. 19), 6-7. 11) Io 15, 5. sic Christus a mundo differt magis quam sol n tenebris; diffcrt enim a) nntura, ct sicut sol nullius indiget n terra, sic Christus nullitus eget an mundo; sicut sol sunpte naltura movetur, non autem terra, sic Christus omnia per seipsum operatur; c) nobilitate, sicul sol nobilissima desi ann est, de terra factus est homo, hinc Paulus: Primus honio de terra tcr- 4 autem . B vilissima, sc l'eénus, secundus homo de coelo coelestis. '?? Christus nobilissima subChristus to- : * : : tuscoele;,; Stantia est omnium quae in mundo sunt. Quarta conditio : Vos de mundo hoc estis, ego non sum de hoc d i : nni . ) conditione: mitnds, Terra pars mundi corruptibilis est, ubi regnat mors et corruemer ptio; sol autem pars coeli est, mundi incorruptibilis. Sic omnis homo est, non autem. CTeatura est corruptibilis et mortalis, plena vitiis et peccatis ; Christus mundus, sic B S " ] Christus in-. àutem increatus est Deus, qui solus habet immortalitatem 3 Deusque crentus et im- : . : mortalis es;; !€T Sanctus, ut a Seraphim apud Isaiam praedicatur. 4 Quinta conditio : Nisi crediderilis quia ego sum, moriemini in o) virtute vie. DéCcatis vestris. 1* Nihil est quod vivere potest in terra absque virtute et Bos ed vivifico solis calore radioque. Hinc, discedente a nobis sole in autumno, e soli omuia vivunt, omnia tendunt ad interitum ; revertente autem ad nos in vere, omnia sic virtute S - " Christi omnia Teviviscunt. Solis autem virtus et natura perpetua est, nunquam consistun!i eut erescit aut decrescit. Sic nulla creatura mundi consistere potest absque divina Christi virtute : Portans ... omnia verbo virtutis suae, 1^ ipse autem in aeternum manet. !? Hinc ait: Quia ego sum, alludens ad illud Exodi quod Moysi Deus dixit: Ego sum qui sum. !8 Sexta tandem conditio: Ego principium, qui et loquor vobis. !? f) eausalitate, Sol principium est omnium [quae] natura generantur; omnis natunus li ti lis virtute tanquam ab universali causa dependet prineipium alis generatio a solis virtute tanqua niversali sa dependet. esr 0755 Sie inquit Christus: Ego principium quia omnia per ipsum [acta generationis, sic Christus sup ef sine ipso factum est nihil.?" Hinc Paulus ad Colossenses principium est omnium creaexplicans hoc principium ait: Qui est imago Dei invisibilis, primoDua — genitus ante omnem creaiuram, quoniam in ipso condita sunt universa in coelis et in terra, visibilia et invisibilia, sive "Throni sive Dominaliones sive Principatus sive Potestates, omnia per ipsum el in ipso creata sunt; el ipse est ante omnes et omnia in ipso constant; etl ipse est caput corporis Ecclesiae, qui est principium.?' Sic Christus principium est omnium creaturarum, ita ut nulla penitus sit creatura, quae non sit facta a Christo : Et sine ipso factum est nihil quod —À| C [actum est ; * ipse est artifex omnium, ut pictor aut sculptor vel scul- . non credideritis , . . in peccato vestro. In peccatis vestris lect. cod. 16) Hebr 1, 3. hom., pag. 448. 20) Io 1, 3. 21) 1, 15-18. Vulg.: Primogenitus omnis creaturae, etc. ptorsimulet pictor, uti est in statua depicta, quo ostenditur quam facile Christus mundum creaverit. Est triplex pictura et sculptura : quaedam artis, alia naturae, ?3 tertia Dei. Pictura artis est valde imperfecta et multa requirit : telarium, colores, penicillos, locum et tempus. Pictura naturae multo perfectior et multo minora requirit ac pauciora instrumenta: depingit natura uno momento in speculo hominis aut cuiusvis alterius rei imaginem perfectissimam supra omnem excellentiam artis, nec nisi speculum requirit bonum atque politum. Dei autem pictura perfectissima supra modum est et nihil requirit. Multo facilius Deus mundum formavit quam natura formet imaginem rei in speculo. Sic mirabilis artifex Christus. Nec minus dependet mundus a Christo quam imago in speculo ab homine, qui seipsum ibi contemplatur. Sicut enim facillime mundum creavit ex nihilo, ita in nihilum potest redigere, cum multo facilius sit destruere quam aedificare. Totus autem mundus non est nisi imago quaedam Dei; homo, qui parvus est mundus, parva Dei imago, et mundus, qui magnus est homo, magna Dei imago.*?! lI. Ego vado, ct quaerelis me el in peccato vestro moriemini, et quo ego vado, vos non polestis venire... Vos de deorsum, etc. Ostendit his verbis Dominus quid sit peccatum et quantorum causa malorum. Veluti iusta ira et indignatione commotus atque offensus loquitur Christus : Ego vado, discedo a vobis, vos derelinquo. Sic indicat quidnam sit peccatum; quod sit offensa Dei, crimen laesae maiestatis, culpa in Deum commissa, quae divinam meretur iram : Tibi soli peccavi et malum coram te feci.?5 Manifestissimum est in Divinis Litteris quanto odio Deus peccatum prosequatur. Id indicant innumerae punitiones. Sed?* causa nobis inquirenda est talis tantique odii, quam quidem expressit vel innuit aut subindicavit Christus his verbis: Ego vado, aequare hominem, cum viderent ulrunque constare ex corpore ct rationali nnima, ut permuintis nominibus hominem quidem mundum parvum, mundum vero magnum hominem dicerent ». Quis rerum divinarum heres, t. 1, pag. 433; Macrobius : « Physici mundum magnum hominem et hominem brevem mundum esse dixerunt ». Comment. in Somnium Scipionis, lib. 2, cp. 12, pag. 145. 25) Ps 50, 6. 26) In margine hacc adiecta fuerunt: « Primo EK] nullius adiutorio indigens omnia creando; omnia autem abipso dependent, ita ut, si velit, omniain instanti destruere possit. His verbis ostendit etlam Christus quanto odio Deus peccatum prosequatur. Pecentum est aversio a Deo, idololatria, ndulterium in Deum, et quaerelis me et in peccato vestro moriemini. Ego vado, vos derelinquo. Sed Deus non derelinquit nisi derelictus atque contemptus : Qui... contemnunt me eruní ignobiles ; ?* Non audivit populus meus vocem meam eli Israel non intendit mihi ; et dimisi eos secundum desideria cordis eorum, ibunt in adinventionibus suis,?3 ait Deus per Psalmistam. Azarias etiam propheta dixit ad regem Aza et ad omnem populum [ludaeorum : Dominus vobiscum, quia fuistis cum eo. Si quaesierilis eum, invenietis ; si autem dereliquerilis eum, derelinquet vos. ?? Zacharias etiam filius Ioiadae, magnus sacerdos et martyr, dixit populo colenti idola : Quare... dereliquistis Dominum ut derelinquerel vos ?** Non ergo relinquit nos Deus, nisi prius a nobis relictus atque contemptus. Hoc igitur peccatum est: derelinquere Deum atque contemnere, deficere a Deo ad principem mundi huius, 3: ad cultum idolorum, quare peccatum idololatria est. Quis autem ignorat quam displiceat cuilibet principi suorum defectio ac rebellio ? Hinc peccatores dicuntur in Divinis Litteris rebelles et increduli, * dicuntur ídololatrae : Avaritia est. idolorum servitus ; * Quorum deus venter est; 9* Non potestis Deo servire el mammonae. 35 Adhuc aliud subindicat Dominus esse peccatum dicens : Ego vado, nam significat separationem atque divortium. Anima fidelis per fidem et gratiam Spiritus Sancti facta est sponsa Christi : Desponsabo .te mihi in fide. 8 Quare omne peccatum adulterium est. Hinc peccatores Christus appellavit generationem malam et adulleram ; *?* neque enim nisi ob causam adulterii licet divortium et separationem thori facere.38 Hoc igitur insinuat Christus dicens: Ego vado, separo me a vobis, divortium 3? facio, do libellum repudii 9? ob peccata vestra. Sic enim per Isaiam ait Dominus : Ecce in iniquitatibus vestris venditi estis et in sceleribus vestris dimisi matrem vestram ; quia veni, et non eral vir ; vocavi, el non erat qui audiret. * Adulterium autem cuinam quídem omnium peccatum est inobedientia coelestium mandatorum, divinae legis transgressio. Cui aulem domino aut patri non displicet inobedientin servorum aut filiorum? QCui principi non displicet suarum legum transgressio et vilipensio ? Non displicet subditorum contumncia? » Hebr 2, 4. 33) Eph 5, 5; Col 3, 5. 34) Phil 3, 19. 35) Mt 8, 24; Lc 16, 13. Eugenius IV Decret. pro Armenis cf. Denzinger-Bnnnwart Enchiridium Symb., nr. 702; Conc. Tríd., sess, XXIV, de matrimonio, can. 7. 39) Ms.: Divortio. 40) Ct. Dt 24, 1; Mt 5, 31; 19, 7; Mc 10, 4. 41) 50, 1-2. honesto viro non summopere displicet ? Quis talem tantamque iniuriam aequo animo ferre potest ? Sic nec Deus. Adhuc his verbis aliud innuitur, loquitur enim Christus de sua passione et morte, quam Iudaei, Christum summo odio prosequentes, summopere desiderabant. Quare miserunt principes et Pharisaei ministros, ul comprehenderent eum, quibus ipse ait: Adhuc modicum lempus vobiscum sum el vado ad eum qui misil me: * Ego, inquit, Sponte subibo mortem, quam desideratis inferre. Sic nunc quoque ait: Ego vado mea sponte ad passionem, ad mortem ; ne conemini ut me comprehendatis. Indicatur ergo his verbis odium Iudaeorum contra Christum. Nam non solum non diligebant Iudaei Christum, non solum non credebant in eum, sed contemmnebant, sed odio habebant, sed persequebantur ad mortem. Hoc est quod ait: In peccato vestro moriemini. Quid est peccatum ? Contemptus Dei, odium Dei. An non odit iudicem latro, a quo timet suspendendum se esse? Si haberet in manibus iudicem, a quo sciret se esse infami moite plectendum, quid faceret ei? Diabolus et omnes daemones damnati in inferno unde Deum semper blasphemant, nisi ex odio ob peccatum ? Cum enim quilibet peccator seipsum magis diligat quam Deum, divinaeque voluntati et honori praeferat voluntatem suam, suum honorem, utile, commoda, unde peccat sciens Deum severum iudicem ac punitorem peccati, vel nollet Deum esse qui peccata puniret, vel nescire Deum aut non posse vel velle punire peccata, quod est velle Deum impotentem aut ignorantem vel iniquum, qualis si esset, Deus minime esset. Peccatum igitur perversitas animi summa est. Dei contemptus, vel odium, deicidium. Sic Christus verus Deus occisus a Iudaeis fuit summa crudelitate, quoniam eorum arguebat peccata. Cui autem non displicet se odio haberi ? | Est item genus summae ingratitudinis, qua maior excogitari non potest, benefactori reddere mala pro bonis et suismet beneficiis ipsum laedere, ut si filius in parentes insurgat, Absalom contra David. 5 Peccatum quid est nisi abusus beneficiorum Dei in ipsiusmet Dei offensam ? Bona omnia unde emanant? Christus ait hodie: Ego principium qui et loquor vobis. Ipse est parens noster, pater noster, mater nostra. Totum quod habemus ab ipso habemus. contemptus et odium Dei et verum deicidium, peccator enim volens peccatum suum impunitum, vellet Dcum impotentem vel ignorantem vel iniquum esse, hoc est Deum non esse; est ingratlitudo et abusus heneficlorum Dei contra ipsum Deum, summna deformitas et turpitudo et causan omnium malorum quia indignos nos reddit gratia ct misericordia Det. Peccatum venenum mortiferum animae est, monstrum horrendissimum, Ostendit etiam Dominus quod peccatum summa quaedam est Dei dissimilitudo. Vos, inquit, de deorsum estis, ego de supernis sum; vos de mundo hoc estis, ego non sum de hoc mundo. Hominem Deo reddit dissimillimum, sicut est terra gravis, obscura, opaca, frigida, crassa, immobilis, igni levi, claro, lucido, summo mobili ac calidissimo activissimoque, quia peccatum est Deo summe oppositum. Deus enim ipsamet lux, peccatum tenebrae; Deus ipsa bonitas, peccatum ipsamet malitia; peccatum ipsamet turpitudo, Deus pulcritudo ; Deus vita, peccatum mors; Deus causa omnis boni, peccatum causa et origo omnis mali. Tandem ostendit quod peccatum nobis infinita affert mala, infinita damna, indignos reddit gratia et misericordia Dei: Quaeretis me el non invenietis. ^ Indignos reddit ut orationes nostrae exaudiantur, indignos nos reddit vita et gloria sempiterna : Quo ego vado, vos non polestis venire. Privat enim nos Dei filiatione et regni coelestis hereditate, causa est nobis mortis temporalis, qua privamur bonis omnibus mundi huius, et aeternae, qua perpetuis afliciemur cum daemonibus malis: In peccato vestro moriemini. III. Ego vado, el quaeretis me et in peccato vestro moriemini, et quo ego vado, vos non potestis venire, etc. Ostendit Dominus peccatum esse veluti summe letiferum animarum nostrarum venenum, quod mortem affert omnique bono privat eos qui propinatum biberint, sicut luce clarius cernimus in primis generis nostri parentibus, qui venenum hoc a diabolo propinatum biberunt. ** In peccato vesiro moriemini: ecce thesaurus omnium malorum; Quo ego vado, vos non poteslis venire: ecce privatio omnium bonorum gloriae coelestis paradisi. Peccatum est venenatissimus serpens, draco ille rufus, habens capita septem et cornua decem, quaerens devorare filium coelestis mulieris, $^ monstrum horrendissimum multo peius quovis malo, morte, inferno, diabolo, nam ob peccatum haec sunt; absque peccato nec mors, nec infernus, nec diabolus extitisset. Est .peccatum summum ingratitudinis genus, veluti si homo, accepto beneficio, non solum non referat beneficium, sed nec gratias quidem aut referat aut habeat; imo nec beneficium cognoscat, nec recognoscat benefactorem ; imo ob acceptum beneficium fiat tibi inimicus et pro bonis mala reddat ; imo ipsismet tuis beneficiis persequatur et tuis vellet te armis occidere. Primum ingratitudinis genus malum est non referre, non agere, non habere gratias; secundum peius, nec cognoscere beneficium, nec ipsum benefactorem, sed, accepto beneficio, odio potius prosequi quam aniore; tertium pessimum, mala pro bonis reddere; quartum plus quam pessimum, propriis beneficiis tanquam armis benefactorem insectari, persequi, offendere mille modis. In peccato vestro moriemini, idest propter peccatum vestrum, vel cum peccato vestro per poenitentiam non deleto. Quidam enim moriuntur propter peccatum etsi non cum peccato, veluti qui ob facinora a publica iustitia morte plectuntur, si de peccato commisso poenitentiam egerint, moriuntur quidem propter peccatum, sed non in peccato. Sic Christus propter peccatum Adami mortuus est, non tamen in peccato, quia peccalum non fecil nec inventus est dolus in ore eius. 9? Alii moriuntur in peccato, sed non propter commissa peccata, ut infideles omnes et peccatores, qui naturali morte extinguuntur. Iudaei autem in poenam perfidiae et incredulitatis in Christum et propter peccatum et in peccato mortui sunt in ierosolymitano excidio. Qui autem cum peccato moriuntur non possunt paradisi gloriam consequi, ideo : Quo ego vado, vos non potestis venire ; gravium enim locus non sursum, sed deorsum in centro est. Non solum autem bonis omnibus et naturalibus et supernaturalibus ipsum hominem privat peccatum : naturalibus quia: Moriemini, supernaturalibus quia: Quo ego vado, vos non poteslis venire ; sed etiam subicit hominem tremendo horrendoque Dei iudicio : Multa, inquit, habeo de vobis loqui el iudicare, ** idest : Multa habeo quae contra vos dicam et iudicem. Non iudico autem modo, quia qui me misit verax esl, ** vult promissa servare. Promisit autem mittere Messiam in mundum, non ad iudicandum damnandumque mundum, sed ad salvandum: Non enim misil Deus Filium suum... ul iudicet mundum, sed ut salvelur mundus per ipsum. ** Ideo, inquit, quamvis summum ingratitudinis genus. Aliud est mori propter peccatym, aliud in pcccato. Peccatum privat bonis naturalibus et supcernaturalibus et subicit hominem tremendo iudicio Dei, etiam iudex mundi constitutus sim a Deo, non iudico nec damno vos modo ob peccata vestra. Indicat tamen Dominus quod iudicaturus est ac puniturus peccata 1n finali iudicio, cum dicet omnibus peccatoribus: lie, maledicli, in ignem aeternum. 9" Peccatum igitur homini infinita aeternaque affert mala et damna. Mulla habeo... iudicare, quia in peccalis vestris moriemini. Iuet infinita et. dicaturus autem est omnia peccata: Dizi ergo vobis quia moriemini ate iren, in peccatis vestris, nisi... credideritis quia ego sum." Prius dixit in peccaio, nunc autem dicit in peccatis quia: Abyssus abyssum invocat, ? adulterium David peperit homicidium ; 9 sic peccatum unum, nisi cito per poenitentiam deleatur, multa alia secum trahit, efficit enim hominem sui iuris : Qui facit peccatum servus est peccati. 9 IV. Moriemini in peccatis vestris, nisi... credideritis. Ostendit Fides est. quod fides est antidotum et theriaca contra venenum peccati et quod Noel divina praescientia non imponit nostro libero arbitrio necessitatem. nem Pe*?U Moriemini, inquit; praedictio est divinaeque praescientiae vaticinium. Sed quia ideo praescit Deus futura quia futura sunt, non deo futura sunt quia praescit ea Deus, hinc subiunxit : Nisi credideritis quia ego sum. Hic est 'aspectus in aeneum serpentem. 55 Est fides peccati antidotum, peccati tum commissi tum committendi. Commissi quidem, quia fides proponit infinitam Dei iustitiam tum commissi contra peccatum et infinitam misericordiam erga poenitentes ; quare Daittondi, cogit ad poenitentiam peccatorem qui salutis est cupidus ; salutis autem desiderium naturalissimum est, sicut vitam diligere et fugere mortem. Est etiam antidotum committendi ; si enim mulier contra viri honorem adulterium committat, induci ad hoc potest vel quia putat quod virum latebit secretum opus, vel quia, quamvis scientiam facti vir habiturus est, nihil tamen mali poterit ei facere, vel quia scit non displicere viro, quoniam honoris sui zelum non habet, imo consentit ob lucrum vel ob alias causas. Sed si nulla harum causarum unde *. interveniat, quomodo unquam audebit committere adulterium ? Memisereri?" dicina est praeservativa contra peccatum ostendens severissimam el. credideritis, etc. 52) Ps 41, 8. 53) Cf. 2 Rg 11, 1 sqq. 54) Io S, 34. Dei iustitiam, iram et odium contra ipsum peccatum, maxime in passione et morte Christi. An non manifestum indicium est mortalis odii si quis inimicum persequens et ipsum in manibus habere minime valens, reperta eius imagine aut simulacro, accipiat iraque percitus confringat et mille modis deperdat? In Christo non fuit peccatum, sed imago et similitudo peccati ; venit enim in similitudinem carnis peccati. ** Ob peccati autem similitudinem videmus quomodo tractatus est a divina iustitia in sua passione. In peccato vesiro moriemini. In peccati punitionem inventa est mors, infernus et omne malum. Nil magis molitus est Deus quam peccati destructionem. Ad hoc eiecit homines ex paradiso multis poenis onustos ; 5* maledixit Cainum, 5? subvertit mundum diluvio, 5? pluit ignem de coelo, *? flagellavit Aegyptum, *' fame, peste, bellis ac mille malis mundum afllixit et affligit ; ad hoc legem dedit, instituit sacerdotes, ordinavit sacrificia, misit Prophetas, constituit principes et iudices ad puniendum et destruendum peccatum. Et tamen semper revixit; est sicut granum frumenti, quod cadens in terram corrumpitur quidem, sed corruptum multo magis multiplicatur. 5? Ad hoc tandem misit unigenitum Filium suum, ut eius passio et mors unicum esset antidotum contra peccati venenum. Ad hoc Christus venit in mundum, ad destruendum peccatum, sicut tandem venturus est ad puniendum omnes peccatores: Multa habeo de vobis loqui el iudicare, sed qui me misit veraz est. 104, 28-36. 62) Cf. Io 12, 24-25. Nil magis molitus est Deus quam peccati destructionem. Hodie Christus docet obedientiam erga praelatos Ecclesiae et principes saeculares. Christus se magistrum appellat, nam ad hoc venturus erat Messias, MEN iiU eLL.L[L.1AéAooLiILL à LG L— A SSMEMBSUEERREHEEREN Re li

CHAPTER 15. Feria Tertia Dominicae Secundae Quadragesimae

I. Est gregibus necessarius pastor, exercitui dux, familiae pater, reipublicae princeps, civitati rector, regno rex, navi nauclerus optimus. Sed non minus Ecclesiae Episcopi, praelati, sacerdotes, principes etiam saeculares; illi propter animam, isti propter corpus ; illi propter bona spiritualia, isti propter corporalia ; illi propter felicitatem aeternam, isti propter temporalem ; illi propter Deum, isti propter mundum. Utrisque vult Deus a nobis praestari obedientiam. Sicut rex in suo regno non tantum ipse vult honorari et obediri, sed et proreges, gubernatores, rectores ac iudices a se destinatos ad regimen regni, sic Christus, qui Rez regum est e! Dominus dominantium, ! hodie praecipit ut principibus tum spiritualibus tum temporalibus obedientiam praestemus : Super cathedram Moysi sederunt scribae el Pharisaei : .. . quaecunque dixerint vobis servale el facite, ? obedientiam proponens nobis tanquam salutis viam. Super cathedram Moysi. sederunt. scribae et Pharisaci:... quaecunque dixerint vobis servate ct facite, etc. 3 II. In sacrosancto hodierno Evangelio Dominus semel atque iterum se magistrum appellat: Unus est magister vester Christus ; * nec sine causa, nam ad hoc venturus erat Messias, ut magister esset scientiae salutaris. Sic apud Ioel legimus : Filii Sion, exultate in Domino Deo vesíro et laelamini, quia dedit vobis doclorem iustitiae el descendere faciet super vos imbrem matutinum el serotinum sicut in principio, * idest cum Moysen dedit vobis doctorem iustitiae ac legislatorem, qui aiebat : Descendat ut pluvia doctrina mea, fluat ut ros eloquium meum.* Sic etiam apud Isaiam: Non faciet ultra avolare a te doclorem tuum, el erunt oculi tui videnles praeceplorem 1luum, et aures tuae audient verbum post tergum monenlis : Haec est via, ambulate in ea et non declinetlis neque ad dexteram neque ad sinistram. ? Doctor venturus erat Christus viae salutis, doctor iustitiae, doctor non inanium scientiarum, quae hominem inflant, ? sed doctor moraiis ac divinae philosophiae. Sic etiam apud eundem Isaiam legimus: Venite... ascendamus ad monlem Domini et ad domum Dei Iacob, et docebil nos vias suas el ambulabimus in semitis eius, quia de Sion exibit lex ci verbtum Domini de lerusalem ; ? et: Haec dicil Dominus redemplor (uus, sanclus Israel: Ego Dominus Deus tuus docens te ulilia, gubernans te in via qua ambulas. Ulinam attendisses mandata mea! Facla [uissel sicut flumen pax tua, el iustitia tua sicut gurgites maris.?"? Hanc ob causam Christus in Divinis Litteris appellatur legislator: Constitue, Domine, legislatorem super eos; * Dominus... iudex nosler, Dominus legifer noster, Dominus rez noster, ipse salvabit nos, ?? In sacrosancto autem hodierno Evangelio Christum habemus legislatorem et magistrum iustitiae et scientiae salutaris, ostendentem nobis viam salutis: Haec est via, ambulate in ea. Docet enim iustitiam, ut faciamus bona et declinemus a malis; docet quam maxime obedientiam, innocentiam et humilitatem, quoniam : Qui se humiliat exaltabitur. '?? Epictetus philosophus universam moralem philosophiam ad duo capita reduxit: «Sustine et abstine»;* sustine adversa, abstine a voluptatibus. Sic Christus hodie monet sustinendum iugum obedientiae et abstinendum a vitiis. O vere optimum magistrum ! Plato iamiam moriturus, ut refert Plutarchus tomo 2 Vilarum, in Mario, 5 et Lactantius libro 3 Divinarum Institulionum, 32, 2. Vulg.: Concrescat ut pluvia, ctc. 7) 30, 20-21. Vulg.: Non /aciel avolare a fe ultra, eic. 8) Cf. 1 Cor 8, 1. 9) 2, 3. 10) Ibid. 48, 17-18. 11) Ps 9, 21. pag. 469-470; P. Maunuccius Adagia, col. 952. 13) Iilustrium Vitae, Guarino Veronensi Interprete, f. 190*. ut magister esset scientiae salutaris; praedictus enim fuerat tanquam doctor iustitiae et prophcla; et talem hodie se ostendit docens justitiam et obedientinm. capite 19,19 laudavit fortunam suam, quod natus esset homo non brutus, graecus non barbarus, sed praecipue quod natus fuerit aetate Socratis, qui optimus fuit magister moralis philosophiae. Sic nobis gratiae agendae sunt Deo quod nati sumus fideles non infideles, nati non sub Moyse paedagogo, sed sub optimo et sapientissimo magistro Christo. III. Scala per quam Deus voluit ut homo de terrestri in coeleObedienia Stem piradisum ascenderet, a temporali ad aeternam vitam, obes» 51*9- dientia fuit: praeceptum obedientiae dedit illi, ne comederet de ligno... scientiae boni et mali.!* Et per eandem scalam nos quoque vult ut in coelum ascendamus: Super cathedram | Moysi sederunt scribae et. Pharisaei ; ... quaecunque dixerint vobis servate et facite ; nam et Christus per hanc scalam ascendit in coelum : Humiliavit semetipsum factus obediens usque ad morlem, mortem aulem crucis. !? Requirit autem a nobis duplicem obedientiam : ut obediamus d et scribis el Pharisaeis, principibus et saecularibus et ecclesiasticis, tum saeculari et temporalibus et spiritualibus. Sicut enim posuit duo magna lumiUP ue ^ naria in coelo: solem uf praeesset diei et lunam ut praeessel. nocti, *? sic duplicem posuit in Ecclesia principatum et potestatem : et temporalem et spiritualem ; Christus enim rex est et sacerdos, hinc praefiguratus in Melchisedech, qui erat rez Salem et sacerdos Dei Altissimi.* Hoc est quod super populum suum constituit duo capita: Moysen et Aaron, illum supremum populi principem, ?* hunc autem quia summum sacerdotem et pontificem. ** Hae sunt duae columnae nubis dla s pis eb ignis pro ducatu populi in terram promissionis : * columna lucidae nubis potestas temporalis, quae magna gloria in mundo resplendet ; ex nube autem ros, pluvia, venti, tonitrua, coruscationes, fulgura procedunt; sic utique a temporali potestate; columna autem ignis est potestas spiritualis; ignis enim est purgare, illuminare et calefacere usque ad perfectam introductionem formae ipsiusmet ignis. Isti sunt duo cherubim ex duobus lateribus arcae, ?5 imo duo illi cherubim positi a Deo ad custodiendam viam ligni vitae, tenentes 45, 1-6. 23) Cf. Ex 28, 1 sqq.; Eccli 45, 7-8. 24) Cf. Ex 13, 21. 25) CI. ibid. 25, 18-20. gladium ignemque ; ?* gladius est signum temporalis potestatis, ignis autem spiritualis. Isti sunt duo seraphim habentes alas senas;?? necesse est enim ut principes cognoscant et diligant Deum, seipsos et suos subditos. Ísti sunt duae illae aeneae columnae tam mirabili artificio factae a Salomone a duobus lateribus maris aenei, quarum unam appellavit Jachin, alteram vero Bohaz. Quas quidem columnas summa cum diligentia describit nobis Divina Scriptura: quod erant altitudinis triginta quinque cubitorum ;?? quod stipes columnae altus erat decem et octo cubitis, habens desuper caput quattuor cubitorum et supra caput aliud capitellum quinque cubitorum altitudinis ;?? unde remanet quod basis columnae utriusque octo cubitorum erat. Describit fuisse has columnas rotundas, cubitorum duodecim circulum ambientes; tandem «quod capita columnarum facta erant opere retiaculi, capitella vero opere lilii habebantque capita ordines malogranatorum. Una autem harum columnarum posita fuit a latere dextro, vocata Jachin, altera vero a sinistro latere maris aenei, appellata Bohaz. 9" Haec autem nisi mysteriis plena essent, non utique tanta cum diligentia, Spiritu Sancto dictante, Litteris Sacris demandata essent. Sed quia per columnas principes designantur - sic enim P aulus Petrum, Iacobum et Ioannem columnas Ecclesiae?! vocat; sic Sapiens ait quod Sapientia aedificavit sibi domum, excidit columnas seplem,?*? idest multos principes Ecclesiae, qui eam regunt sicut columnae domum, quibus concussis, corruit domus ; sic enim Samson egit: concussit columnas quibus domus innitebatur et corruit palatium Philisthaeorum, ?* — igitur in columnis istis describitur qualis esse debeat vita principum et praelatorum Ecclesiae: columnae ex aere, columnae stabiles et fortissimae in spiritu. Hinc Christus Petrum constituit caput Ecclesiae, quoniam magna animi fortitudine praeditus erat peframque stabilem appellavit.?! IV. Principes necesse est fortes esse in fide, paratos semper ad Ecclesiae defensionem. Hinc positae fuerunt hae columnae a lateHuius duplicis potestatis multae sunt figurae in Sacra Scriptura; praecipue autem designantur per duas columnas templi Salomonis, in quarum descriplione innuitur qualis esse debeat vita principum et praelatorum Ecclesiae. o a ribus maris aenei, quod Ecclesiam designabat; Ecclesia enim vas eportet aa. quarum sanctarum est propter Sacramenta, quae nos a peecatis EA abluunt, et quoniam aquae multae populi multi, 35 Deinde, columnae istae rotundae sunt, constant perfecta figura, pPerfeetos in. qua. Deus mundum donavit. Necesse est principes esse perfectos in cr — fide'et caritate: Oporlet ... Episcopum irreprehensibilem esse; 39 sint altitudinis decem et octo cubitorum per observantiam decalogi cum octo evangelicis beatitudinibus; habeant caput quattuor cubitorum : mentem quattuor virtutibus cardinalibus praeditam. Sed noverint se Dominum habere in coelis, hoc est capitellum prises , quinque cubitorum, Christum qui constat quaternario humanitatis 3? est. potestatis et unitate divinitatis, factum opere liliato, lilium enim Christi hierocoe glyphicum est: Ego flos campi et lilium convallium.?* Habet lilium truncum viridem, folia candida, semina aurea; sic Christus tribus substantiis in una persona constat. Habebat capitellum duos ordines malogranatorum : unum superiorem et alterum inferiorem, et super utrunque septem retiacula, quia a Christo dependet universalis Ecclesia tum imilitans in. terris tum triumphans in coelis; utraque autem praedita est septem Spiritus Sancti donis. Basis tandem columnarum octo cubitorum ipsemet Christus est: Fundamentum... aliud nemo polest ponere praeter id quod positum esl, quod est Christus Iesus. 99 Huius fides continetur in Libris Legalibus, Historialibus, Sapientialibus et Prophetalibus utriusque Testamenti. Erant hae columnae similes et aequales, ab uno eodemque artiet utraque fice factae. *? Sic utraque potestas a Deo pendet et imperandi podL ocaddl ded testas atque auctoritas aequalis est super omnes subditos, acquale band est debitum obediendi. Sed una harum erat a dextris, altera a sinistris ; una est nobilior altera, spiritualis temporali, sicut anima nobilior est corpore, gratia natura, vita spiritualis et angelica animali. Columna a dextris dicebatur JIachin, quod est firmitas, rectitudo, veritas, spiritualis enim potestas summa fidei firmitate ac iustitiae et aequitatis rectitudine necesse est ut praedita sit. Posita autem essentia, vita, sensu et intellectu, ut dicitur etiam infra, part. 2 huius Quadragesimalis, Feria Sexta Dom. Tertiae Quadr., hom. prima. 38) Ct 2, 1. 39) 1 Cor 3, 11. a sinistris dicebatur Bohaz, quod est potentia et robur, quia temporalis potestas potentia maxime freta nixaque est, ut timorem incutiat; armis et exercitibus principes saeculares opus habent pro conservatione et regimine statuum. Quoniam vero absque obedientia impossibile est gubernari mundum, hinc hodie Christus obedientiam praecipit: Super cathedram Moysi sederunt scribae el Pharisaei : ... quaecunque dixerinl vobis servale el facite. Cathedra Moysi synagogam designat universalemque Ecclesiam, siquidem Moyses totius populi Dei princeps et legislator universalis fuit. * Super cathedram Moysi sederunt — sedere iudicum est, — sederunt, politi sunt auctoritate et potestate iudicandi scribae el Pharisaei, principes temporales et spirituales. Isti sunt duae illae olivae, quas super aureum candelabrum septemque lucernas in spiritu vidit Divus Vates Zacharias, * aureum enim candelabrum Ecclesiam designat; hinc cum Ioannes in Apocalypsi vidisset Christum in medio septem candelabrorum aureorum habentem a dextris septem stellas, interpretatur quod septem stellae septem Angeli sunt et septem candelabra septem Ecclesiae. 9 Candelabrum igitur aureum Ecclesia est, septem autem lucernae omnes fideles, per duas autem olivas, ut ipsemet Vates interpretatur, intelliguntur duo principes populi: Zorobabel princeps saecularis, et lesus sacerdos magnus, pontifex et princeps spiritualis. ^4 Scribae et Pharisaei. Scribae erant iudices populi ordinarii, quia populum secundum legem iudicabant, successores forte septuaginta seniorum, quos Moyses iudices instituit *5 et quos hic Dominus scribas et Pharisaeos dicit; alibi legimus dictos archisgynagogos 6 et principes synagogae; ** hoc enim est super cathedram Moysi sedere, synagogae principatu potiri. V. Super cathedram Moysi sederunt scribae ct Pharisaei. Vidit Ioannes in Apocalypsi circa thronum Christi viginti quattuor seniores amictos stolis albis, aureis coronis coronatos, sedentes super thronos viginti quattuor.*? Potestas spiritualis a Christo designata Quoniam vero inundus gubernarl nequit sine obedientia, hanc hodic Christus praecipit. Scribae et Pharisaei repraesentabant principes temporales et spirituales. Sicut potestas spiritualis extenditur super omnmnes fideles quond spiritualia. fuit per duodecim thronos duodecim Apostolorum, quorum succesSores sunt et locum tenent omnes Episcopi: Vos, qui seculi estis me, in regeneralione, cum sederil Filius hominis in sede maiestatis suae, sedebitis et vos super sedes duodecim iudicantes duodecim tribus Israel, *? idest universalem Ecclesiam. Sed pqtestas temporalis, ut dictum est aequatur potestati spisc M rituali, extenditur super omnes fideles quoad temporalia et corpora, temporalia, Sicut spiritualis quoad spiritualia et animas. Sic igitur sunt viginti quattuor throni, duodecim a dextris et duodecim a sinistris Christi. Sunt autem seniores, nam principes maturo iudicio multaque Principes Sapientia et prudentia oportet praeditos esse ; induti stolis albis prool ledt pter innocentiam, ne sint socii furum ; sunt coronati aureis coronis eee apa. propter honorem dignitatis ; sedent super thronos propter iudiciariam tet: potestatem. Sed surgentes ante thronum Dei, procidebant in facies suas, mittentes coronas ante thronum adorabant, 9' et tenentes citharas et phialas aureas laudabant Deum dicentes : Dignus es, Domine, accipere librum et solvere signacula eius, quoniam occisus es ei redemisti nos Deo in sanguine iuo... el fecisti nos Deo nosiro reges el sacerdoles, et regnabimus super lerram, quia super omnia pietas et religio erga Deum principes decent. Hinc habent citharas ad laudandum Deum, sicut David, gratias agendo Deo de acceptis, et phialas aureas, sive thuribula aurea plena odoramentis, quae sunt, inquit, orationes Sanctorum. 5t O quam necessaria principibus et praelatis oratio est pro recto praesertim regimine | Hinc Moyses vir orationi deditissimus fuit et mittens Iosue Srélicais cum exercitu ad pugnandum contra Amalec, tunc praevalebat Iosue cum Moyses manus in coelum elevatas tenebat : ? tunc bene feliciterque omnia succedunt, cum principes Deo magna cum pietate vacant. Tales autem principes cum sunt, non tantum honorandi sunt Tales et audiendi, verum etiam summopere diligendi, observandi et imifore tandi: Quaecunque dixerint vobis servale el [acite. Si vero vocem honorandi, Bere oia quidem lacob habent, sed manus Esau, ? tunc audire eos Christus docet, non imitari: Secundum opera... eorum nolite facere, * acciregnum et sacerdotes, etc. 52) Cf. Ex 17, 8-13. 53) Cf. Gn 27, 22. piendam esse rosam et relinquendam spinam, accipiendam bonam doctrinam et relinquendam malam vitam. Cogita, inquit Christus, te esse infirmum, cui agendum est quod dicit medicus, non quod agit ; te esse militem, cui ad signum tubaesumenda sunt arma ad certandum, non aspiciendum quid ipse buccinator agat. Cogita te viatorem esse: ignorans viam, si pilastrum vel lapidem videas signo ostendentem quae tua sit via, agendum tibi est id quod pilastrum docet, non id quod facit. Si sitiens ad fontem aquae vivae pervenis, cogita aquam esse claram, bonam, dulcem, optimam, non quod canalis ferreus, non aureus sit. VI. Quaecunque; dixerinl vobis servate el facite, secundum vero opera eorum nolite facere ; dicunt enim et non faciunt, 55 bene credunt, sed male vivunt; bona docent, sed mala agunt; laudant virtutes, sed vitia sequuntur; sunt sicul aes sonans et cymbalum tinniens, 5* sicut candela ceteris lumen praebens et seipsam consumens. Enarrat autem seriose Dominus vitia principum et praelatorum : Dicunt enim et non faciunt, condunt leges, quas ipsi minime observant, sed sicut Moyses primi sunt qui tabulas legis frangunt ; *' Dicunt... el non faciunt, sunt, ad instar monstri, quod habet linguam multo maiorem manibus, imo linguam maximam et manum minimam. Hoc primum vitium est: negligentia in agendis bonis; sunt sicut terra sterilis, sicut arbor foliis tantum induta, sine fructu. Alterum vero: Alligant... onera gravia et importabilia... in humeros hominum, digito autem suo nolunt ea movere, 5? in alios rigidi sunt atque severi, sibi vero omnia indulgent; sunt sicut Cherubim apud Ezechielem habentes faciem hominis et faciem leonis.5? Has enim duas facies debet habere princeps, sed primam erga viros probos virtute praeditos, secundam contra improbos vitiis deditos; amore enim virtutis et odio vitii necesse est ut polleat qui locum iustitiae tenet ; hae enim sunt duae lances bilancis iustitiae. Sed enim principes erga seipsos faciem habent hominis, at cum aliis leonis. In arca erat vas manna plenum una cum virga rigida ; *? 32, 19. 58) Mt 23, 4. 59) CI. 10, 14. 60) Cf. Ex 16, 33; Nm 17, 10; 20, 9; Hebr 89, 4. qui autem tales non sunt, non imitandi sed audiendi sunt. Enarrat Christus vitia principum, quae sunt: a) negligentia in bonis ngendis, b) severitas in nlios et indulgentia erga se, hi sibi manna retinent, virgam autem pro aliis habent. Princeps debet esse sicut columna nubis et ignis, nubis in die, ignis in nocte ; hi secum nubes, cum aliis ignis sunt : Alligant... onera gravia el importabilia : multiplicant leges, statuta, praecepta, poenas censurasque gravissimas, absque ulia vel pietate vel caritate. Tertium : Omnia .. . opera sua faciunt ut videantur ab hominibus, *! «) vanagloria, vana mundi gloria: non Dei, sed mundi gloriam ex bonis operibus quaerunt, non aeternam, sed temporalem. Quartum : Dilatant autem phylacteria sua et magnificant fimbrias, 9? pompa, MESA n vestibus, similibus purpurae et bysso divitis epulonis. 9? Quintum : Amant... primos recubitus in coenis el primas cae) ambitio l!hedras in synagogis el salutationes in foro et vocari ab hominibus yam hono* Poübbi €& vitium utique ambitionis vani honoris, quo cupiunt semper et ubique primatum tenere et tanquam idola coli. Ambiunt primum locum tenere non solum in coenis, sed etiam in synagogis, etiam in ecclesiis et locis Deo sacratis, ubi omni cum humilitate adorandus est Deus. Amant.. salutationes cupientes ab omnibus honorari et revereri, ef vocari ab hominibus rabbi, amplectuntur et ambiunt titulos magnificos et gloriosos. Vae nobis! Meridiana luce clarius videmus ignem hunc ad covlum usque ascendere. Haec vitia docet Christus fugienda principum, sed bona servanda Haee viu, Piandata, ut si princeps vipera est et venenatus serpens, nos ex vebaTercag nenato serpente faciamus nobis antidotum, theriacam contra venenobis fugienda num. Non arguit scribas et Pharisaeos Christus de aliqua carnis imAerend et munditia, quia haec a fidelibus abesse adeo debet, ut nec nominetur fciend?. quidem, Sic Paulus ait: Fornicatio autem el omnis immundilia... nec nominelur in vobis sicut decel sanctus. 95 VII. Magnum profecto est quod a nobis Dominus hodie requirit, Etiam dyscout obediamus hominibus, non lantum bonis ... sed eliam dyscolis, $5 lis obedient . : dum er €t non in una tantum re, sed in omnibus quae non sunt contra legem Dei: Super cathedram Moysi sederunt scribae et Pharisaei... quae- 5, 3. 66) 1 Petr 2, 18. cunque dixerint vobis servate et facile. Homini, dum esset in statu innocentiae, gravis fuit obedientia, quamvis Dei et circa unam tantummodo rem. Hic autem requirit ut obediamus praelatis, non tantum bonis el modeslis, sed eliam dyscolis, et obediamus in omnibus, non tantum levibus, sed etiam gravibus et multis: Imponunt enim onera gravia el imporlabilia... super humeros hominum. Sed Deus ab homine nonnisi obedientiam requirit. Haec enim iustum perfectumque virum constituit; ob hanc enim Noe vir iustus aique perfeclus ** dicitur, quia obedivit Deo in omnibus quae praecepit ei, nec aliud de eo legimus bonum opus. Obedientia igitur hominem facit iustum atque perfectum. Requirit autem [a] nobis Dominus obedientiam non qualemcunque, sed perfectam, sicut requisivit ab Abraham, ut exiret de domo patris sui et de terra ac provincia sua, 5? ut circumcideret seipsum ac filios suos, ** et tandem ut immolaret Isaac dilectissimum filium suum. "^ Homo autem nil magis in mundo diligit quam animi liberam voluntatem, nil homini gratius quam propriam facere voluntatem et ad suum libitum vivere. Dominus autem vult ut hunc nostrum Isaac in holocaustum ei offeramus, nam: Melior est... obedientia quam victimae. ?! Quam grata vero sit obedientia Deo ex multis cognoscimus. Primo quidem, ex odio et punitione inobedientiae. Siquidem omnia quae patimur in mundo mala unius inobedientiae poenae sunt; ? propter inobedientiam uxor Loth divino iudicio conversa fuit in statuam salis; "^ Aclian propter inobedientiam cum universa domo et familia sua fuit combustus ; "^ Saul gratia Dei et regno privatus; *? propheta in Bethel a leone occisus ; "* Moyses privatus ingressu terrae promissionis una cum Aaron, eo quod dixit eis Deus: Loquimini ad pelram ... et illa dabit aquas, ** ipsi autem non locuti fuerunt, sed bis percusserunt ; *? duo filii Aaron coelesti igne consumpti, eo quod contra divinum mandatum adhibuerunt ignem alienum ; ?? Ionas proin omnibus quae non sunt contra legem Det. Obedientia hominem justum constituit, dummodo sit perfecta sicut obedientia Abrahae. Quam grata Deo sit haec obedientia cognoscitur ex poenis quibus Deus inobedientlam punivit. pter inobedientiam proiectus fuit in mare et devoratus a pisce, *? et omne peccatum transgressio est coelestium mandatorum. Deinde, ex praemiis quibus Deus obedientes affecit. Ob hanc et ex praemiis enim salvavit Noe a diluvio ; * ob hanc exaltavit Abraham et multiNEM plicavit semen illius, * et omnes electi ob meritum obedientiae donati obedientiam iffi — sunt gloria paradisi; laudavit etiam Deus Rechabitas propter obedientiam. 9 Cum tale tantumque iugum talis ac tantae obedientiae Dominus ex obedienia hodie super humeros nostros posuerit, veluti rationem reddens, in tene dinE Evangelii hodierni dicit : Quoniam quí se humiliaverit exaltabitur. ** exaltatio 's"^ — [gitur qui se magis humiliaverit magis exaltabitur. Hine Christus glorlosior quanto ila maxime omnium Aumiliavit seipsum factus obediens usque ad morhumilior. " : lem... crucis, et ideo maxime omnium est exaltatus: Propter quod el D:us exaltavit illum et donavit illi nomen quod est super omne nomen. *5 Vult autem nos Christus in coelo summa gloria exaltatos. Et obedientiae maximum est praemium apud Deum, sicut inobedientiae maxima poena. Obedire Deo magnum non est : sed obedire hominibus propter Deum, hominibus autem non tantum bonis el modeslis, sed eliam dyscolis, hoc maximum est et maxima opus est humilitate et caritate in Deum. Quo autem obedientia maiori cum humilitate fuerit coniuncta, eo maius in coelo praemium meretur. Si facio unum opus ad obediendum Deo, unum tantum opus est. Sed si huic obedientiae humilitatem coniungo, est ac si in numeris unitati addatur siphra ** quae nullum valet ; sic enim unitas fit denarius numerus, et si altera addatur fit centenarius; si tertia fit millenarius. Sic est virtutis obedientiae opus cum humilitate. Ideo hodie Christus maximam requirit a nobis humilitatem. VIII. Adhuc vult Dominus ut malis etiam praelatis obediamus, Obediendum n10do bona praecipiant, ut ostendat quod bona opera per se sunt mans pr. deSiderabilia, sicut aurum et lapides pretiosi, etiam si in luto repetis, dum bona. rjantur, colliguntur et accipiuntur. Mali praelati lutum sunt, sed bona praecipiunt, etc. 86) De hac voce, quae in Lexicis nostris non invenitur, cf. Du Cange Glossarium Mediae et Infimae Latinitatis sub vocibus: Cifrae et: Ziffrae. praecepta aurum et lapides pretiosi. Et aurum quidem ac pretiosi lapides nihilo minoris sunt pretii si intra ligneum aut terreum vas reponuntur, quam si intra vas argenteum et ornatissimum. Sic dignitas et potestas sacerdotalis nihilo minor est in malo sacerdote quam in bono; sed thesaurus est in agro absconditus. ?? Sicut Dominus iussit Hebraeis ut ab Aegyptiis acciperent vasa aurea et argentea quaecunque habere possent, 8? sic iubet ut a malis sacerdotibus et doctoribus accipiamus bonam doctrinam: Omnia... quaecunque dizerint vobis servate ei facite, quoniam praecones sunt qui publicant edicta principis, et non obeditur praeconibus, qui ut plurimum, viles personae sunt, sed principi. Ita ait: Qui vos audit me audit, el qui pos spernit me spernit. *? Sed, bone Deus, quam male nos divinum istud mandatum servamus! Christus ait: Facite quae dicunt, non quae faciunt mali religiosi ; diabolus autem, e contra, dicit: Facite quae faciunt, et non quae dicunt. Nos autem cuius iussa servamus ? Christi an satanae? Hinc in infelici hac nostra tempestate tot ortae sunt haereses, quoniam diaboli potius iussa servantur quam Christi. Hoc potissimum intendit satan ad evertendum Christi regnum, ut populi videntes vitia et mala opera sacerdotum ac personarum religiosarum, confundant cathedram cum personis et sic sacerdotium spernant et contemnant una cum mala et scandalosa vita indignorum sacerdotum. Contempto enim sacerdotio, facile contemnitur religio, usus Sacramentorum, praedicatio verbi Dei sacraque doctrina, sacri canones, censurae ecclesiasticae, et sic tota evertitur religio cultusque divinus. Sic multae provinciae Germaniae Galliaeque eo devenerunt, diaboli arte seductae ob scandala et malam vitam sacerdotum, ut sint sine vero Dei cultu, sine sacerdotio, sine Sacramentis, sine fide, sine Christo, sine Deo. Praevidens igitur Christus tale tantumque periculum, separavit distinxitque mores et vitia sacerdotum a dignitate et auctoritate cathedrae dicens: Super cathedram Moysi sederunt scribae el Pharisaei : omnia ergo, etc. Est mundus oculatissimus, veluti Argus centoculus ; *? habet oculos aquilinos, lynceos ad videnda vitia et peccata sacerdotum. lib. 3, eleg. 4, vrr. 19-20; Hyginus Fabulae, tab. 145, pag. 35. quia potestas sacerdotalis eadem est in malo et bono subiecto; ars autem diaboli est cathedram confundere cum personis, ut sacerdotium contemnatur ob scandala ecclesiasticorum. Ab hoc periculo praecavet hodie Christus, quia hoc est cnusa spiritualium ruinarum. Mirum non est sacerdotem peccare, quia et ipse homo est et sncerdotium non muiat nnturam; nttamen obediendum est, quamvis mnmlus sit, quia potestas sacerdotalis a Dco instituta et gradibus distincta fuit. Multa cum maiestate Introducitur sacerdotium in Divinis Litteris. Visis autem facillime scandalizatur et libentissime loquitur, murmurat, invulgat, publicat, diffamat. Videt sacerdotum etiam pilos, trabes autem in oculis suis non considerat. *! Sed considerare debet saecularis quod nullum est animal homini similius sacerdote; de similibus autem idem est iudicium. ** Sacerdos homo est sicut et tu, carne fragili sicut et tu, conceptus et natus sicut et tu, tentatus a carne, a diabolo magis quam tu. Quid mirum ergo si aliquando peccat ? Non enim ob sacerdotium factus est impeccabilis; sacerdotium non mutavit naturam, non convertit hominem in Angelum. Super cathedram Moysi sederunt, etc. Obediendum est praelatis et praepositis Ecclesiarum, etiam si mali sint, propter Deum, qui auctor ipsius cathedrae est; ipse enim eam instituit et distinxit suis gradibus, ordinesque distribuit levitarum, sacerdotum et principum sacerdotum usque ad Summum Pontificem. Nec tantum instituit, sed etiam honoravit multisque titulis ornavit: primo summa auctoritate, iurisdictione et potestate, ita ut dixerit : Omnis qui non obedierit sacerdotis imperio morte moriatur,9 ubi etiam ostenditur sacerdotis auctoritas interpretandi et declarandi divinas leges ; postea vero, sacra unctione, sacris vestibus, sacris ministeriis et functionibus in templo Dei, quae tamen omnia in figura contingebant ** sacerdotii christiani erantque exemplaria verorum. IL. ALIA HOMILIA Super cathedram Moysi sederunt scribae cet Pharisaei :... quaecunque direrin| pobis servate el [acite, etc. ! I. Erat Melchisedech, vir ille admirabilis maxima dignitate fulgens, et rex et sacerdos; sanctissimus tamen patriarcha Abraham magnum ei honorem detulit non tanquam regi, sed tanquam sacerdoti, cum pro Abraham obtulit Deo Altissimo sacrificium panis et vini ipsumque Abraham benedixit atque ab eo decimas accepit ;? phicae ex Aristotele collectae (spuria), (P. L. 90, 990). 93) Ct. Dt 17, 12. 94) 1 Cor 10, 11. qui enim altari deservit de altari vivere debet.* Hunc Melchisedech inquit Paulus Abrahamo ipso multo maiorem; fuisse, cum ei benedixerit: Absque... coniradiclione enim quod minus est a maiore benedicilur.* Sic multa cum maiestate introducitur sacerdotium in Divinis Litteris, dum ostenditur maius et regali et patriarchali dignitate. Magnum est esse regem, magnum esse patriarcham, sed multo maius esse sacerdotem. Quae quidem dignitas inter omnes dignitates est sicut sol inter astra, maxime autem dignitas sacerdotii christiani. IL Triplex enim sacerdotium reperitur iuxta triplicem legem: sacerdotium Melchisedech in lege naturae, sacerdotium Aaron in lege Moysi et sacerdotium Christi in evangelica lege gratiae. Melchisedech obtulit panem et vinum Domino, benedixit Abrahamo et accepit ab eo decimas ; Aaron offerebat sacrificia carnis et sanguinis animalium, offerebat per singulos dies incensum et lucernas concinnabat, 5 et semel in anno intrabat in sancta sanctorum pro expiatione omnium totius populi peccatorum. Christi autem sacerdotium conficit Sacramentum, offert sacrificium et dimittit peccata. Utrunque illud sacrificium, tum Melchisedech tum Aaron, figura fuit sacrificii huius huiusque sacerdotii. * O qualis quantaque est dignitas nostri sacerdotii quoad oblationem sacrificii! Non offertur nunc Deo neque panis et vinum materiale, neque caro et sanguis animalium, nam ait: Sacrificium et oblationem noluisli ; 9 in adventu Christi omnia illa sacrificia abolenda erant. Sed quomodo Christus futurus erat sacerdos secundum ordinem Melchisedech, si non erat oblaturus panem et vinum ? Aut quomodo oblaturus panem et vinum, si Deus nolebat sacrificium et oblationem ? Quomodo sacerdos legalis, si non oblaturus erat carnem et sanguinem ? Et quomodo offerre haec poterat, si Deo displicere sciebat ? Offert Christus carnem et sanguinem Corporis sui, sed sub specie panis et vini, et sic utrunque sacrificium et sacerdotium in unum coniungit. Hinc in Psalmo 110 legimus : Iuravit Dominus el non poenitcbit eum : (P. L. 214, 63); Decretales Gregorli IX, lib. 3, tit. 5, de pracbendis, cp. 16. 4) Hebr 7, 7. Vulg.: Sine nlla... contradictione . .. a ineliore benedicitur. 5) Cf. Ex 30, 7-8; Hebr 8, 6. 6) Cf. Ex 30, 10; Lv 16, 1 sqq.; Hebr 8, 7. 7) Cf. Hebr 7, 1 sqq. . Triplex reperitur saCerdotium: Melchisedech, Aaron et Christi, iuxta triplicem legem et triplex sacrificium; sed sacerdotium Christi longe nobllius est omnibus, quin offerens Corpus suum et Sanguinem, utrunque sacrificium et sacerdotium ln unum couiunxit, Tu es sacerdos in aeternum secundum ordinem Melchisedech.? Ac deinde sieut David exprimens quodnam sacrificium et oblationem Deo allaturus erat, vaticinat " * ERN 1 " mem. ait: ]2 "UD Drywo v1pomna qn ov3 n2 "my qm? bt 10 Tecum oblationes in die virtutis tuae in splendoribus sanclitatis, de maírice ex aurora libi ros generationis luae. Loquitur Christo aitque: Tecum sunt oblationes (uae, 0 Ssacerdos... secundum ordinem Melchisedech ; non es oblaturus Deo aliquid extra te, sicut Melchisedech, sicut Aaron ; sed oblationes tuae tecum sunt, nam sunt ros generationis, sive nativitatis tuae, de matrice aurorae, idest Corpus tuum conceptum et natum ex Maria Virgine, purissima aurora. Ait autem oblationes, nam distincte Christus consecravit Corpus et Sanguinem, uti et nunc sacerdos facit in Missa. Hoc utique sacrificium dignum fuit tanto sacerdote Christo, Sacritiium Sacrificium Corporis et Sanguinis : Per Spiritum Sanctum semetipsum hocinfin'i obtiifit immacnlatum Deo, ?? sacrificium infiniti valoris atque virtutis, valoris est, pce sréb ca quoniam in eo habitat omnis plenitudo divinitatis corporaliter. 93 Sacerdos ristus quotidie — autem idem sacrificium Deo offert quotidie, opus infinitae dignitatis, offertur, qui : Deu est. quod nec Angelis concessum est. Deinde, dum sacerdos conficit, operatur, o res mirabilis! operatur, Transubstaainquam, maius miraculum, quod possit operari Deus. Nunquam dado ash. maius miraculum operatus fuit eo, quod in ultima coena operari roeuum est; voluit, dum divinissimum Sacramentum confecit Corporis et Sanguinis sui. * Primum Christi miraculum fuit conversio aquarum in vina, !5 novissimum conversio panis in Corpus suum et viniin Sanguinem suum. Maius autem miraculum isto Deus operari minime potest; non enim potest Deus facere aliquid maius et supra se, in hoc autem Sacramento totus Deus verus est, verus Christus, Deus et homo. Sacerdos autem celebrans quotidie operatur miraculum istud idem.!$ Remissio item peccatorum opus solius Dei est : Quis potest dimitrime dere peccata, nisi solus Deus?!" Sacerdoti autem data est haec popeccatorum miscechar lecha thal ialduthecha. 11) Ps 109 (hebr. 110), 3. Translatio autem Sanctis Pngninl habet: Populus (uus sponte veniet in die fortitudinis tuae, in pulcritudinibus sanctitatis ex utero ab. aurora fuit, tibi ros nativitatis (uae. 12) Hebr 8, 14. 13) Col 2, 9. Vulg.: In ipso ínhabitat, ctc. 14) Ct. Mt 26, 26-28; Mc 14, 22-24; Lc 22, 17-20; 1 Cor 11, 23-25. testas a Christo: Accipite Spiritum Sanclum : quorum remiserilis peccata remittuntur eis. 1? Magna profecto res est dignitas sacerdotalis, cui hodie Dominus universum subicit orbem, nam ait: Locutus est Iesus ad turbas et ad discipulos suos dicens: Super calhedram Moysi sederunt scribae el Pharisaei : ... quaecunque ergo dixerinl, etc.5* David miratur quod Dominus subiecerit omnia homini ; ? sed hodie Christus ipsum etiam hominem totumque mundum subicit sacerdoti sacro. III. Cathedra autem Moysi ecclesiasticam dignitatem sacrumque principatum designat et pastorale munus, quam nunc dicimus Cathedram Petri. Cathedram autem Moysi dicit, quoniam sicut Moyses populum Dei eduxit de Aegypto, duxit per desertum, perduxit ad terram usque promissionis,?? sic utique tale est sacerdotale munus : animas educere a regno peccati et satanae ad Christum et per viam salutis dirigere, sicut etiam Moyses tabernaculum Deo construxit ubi coleretur Deus, ?' legem Dei praedicavit, ? virga divinae virtutis miracula fecit percutiens Aegyptum, ?! dividens mare Rubrum, ^ educens de petra durissima aquas. ?5 Et sicut Moyses nunc ascendebat in montem ad Deum, ?** nunc descendebat ad populum splendenti facie ex divino consortio, ?* sic utique talis esse debet vita sacerdotis. Sicut etiam Moyses vir fuit sapientissimus et sanctissimus, ?* sic debet esse sacerdos. Hinc ait: Scribae el Pharisaei. Scribae erant legisdoctores, Pharisaei autem viri illius temporis religiosissimi. Sacerdos debet esse plenus omni scientia et cognitione divinae legis omnique virtute divinae gratiae. Sic portabat magnus sacerdos super pectus ovmsn et Dunn, * lumina et perfectiones, lumina scientiae et perfectiones virtutum, ut sic bis possit percutere petram ad educendum aquas ex ea doctrina sana et vita sancta, verbo et exemplo, dictis et factis; ut habeat et vocem et manus Iacob, non vocem quidem Iacob et manus 16 sqq. 25) Ct. ibid. 17, 1-7; Nm 20, 8-11. 26) Cf. Ex 19, 3 sqq. 27) Gt. ibid. 34, 29 sqq. 28) Ct. Eccli 45, 1-5; Act 7, 22. 29) Ct. Ex 28, 30. Ms.: Urim Tumim. opus solius Dei. Hinc apparet quam magna sit dignitas sacerdotalis, cui totus orbis subicitur. Cathedra Moysi Cathedram Petri designat. Moyses exemplar est vitae sacerdotalis, Esau, *' ut sicut sol radio suo illuminat et calefacit et hinc terra germinat et fructificat, sic sacerdos illuminet populum fide et calefaciat caritate. Hoc est quod Dominus ait: Vos estis lux mundi ... vos estis sal Nee lerrae. ** Lux spectat ad oculum, qui in corpore symbolum est intelvere sint luz lectus in anima; sal spectat ad gustum, qui designat voluntatem. puri ag Ad intellectum spectat fides et scientia, ad voluntatem caritas et amor. MR Sacerdotes igitur necesse est ut sint lux mundi scientia et sal terrae caritate. Fides et caritas, cognitio et amor sunt duo cherubim tenentes divinum propitiatorium. ?* Hinc de his duobus laudat Moyses in benedictione tribum leviticam et sacerdotalem: Perfeclio lua et doctrina iua viro sancto iuo, quem probasli in lenlatione et iudicasti ad aquas contradictionis. 9 Apud Malachiam etiam sic legimus de tribu sacerdotali : utdecetetiam. Pactum meum fuit cum Levi vitae el pacis, el dedi ei timorem, et timuit uico me el a facie nominis mei pavebat. Lex veritatis fuil in ore eius el iniquitas non est inventa in labiis eius ; in pace el in aequitate ambulavit mecum et multos averlit ab iniquitate ; labia enim sacerdolis custodient scientiam et legem requirenl ex ore eius, quia angelus Domini exercituum est. ^ Sacerdotem laudat de sanclitate vitae et de scientia et cognitione divinae legis tanquam Angelum Domini. Sed, heu proh dolor! quid sequitur ? Vos autem recessistis de via et scandalizastis plurimos in lege, irritum fecistis pactum Levi, dicit Dominus exerciiuum; propler quod el ego dedi vos contemplibiles el humiles in omnibus populis ;?5 nam alibi ait: Honorantes me glorificabo, qui autem conlemnuni me erunt ignobiles. 36 Voluit Dominus Antiquae Legis sacerdotes nullo corporis vitio et significatur |aborare, nulla macula notatos?? sacrisque vestibus et paramentis UNS et id indutos Domino ministrare, ?? scientia etiam praeditos esse, ut scirent vxiedink "^en. discernere inter lepram et lepram ?? Deique mandata populum docequae Legis. ront. 49 H[aec vita est sacerdotis: vita immaculata et doctrina multa, sed pura, sancta, catholica, divina. Si tales praevidisset Dominus 18-20. 33) Dt 33, 8. 34) 2, 5-7. Vulg.: Pactum meum [uit cum eo, etc. 8; 24, 8. 40) Ct. Lv 10, 11; Eccli 45, 21. futuros sacerdotes suos, nequaquam dixisset: Secundum vero opera eorum nolile facere ; dicunt enim el non faciunt, bene docent et male vivunt, habent vocem lacob, sed manus Esau. IV. Angelus enim Domini exercituum est, Angelus qui in columna nubis per diem et ignis per noctem populum Dei ducebat in terram promissionis. *! Debet enim sacerdos, sicut nubes media est inter coelum et terram, mediator esse inter Deum et populum, * mente semper et animo elevatus a terra et ignis purgans, illuminans atque perficiens peccatorum mentes; et sit sicut Seraph ille qui labia Isaiae purgavit calculo ignito, ?! Seraph sit caritate. Caritas autem semper sex aliis virtutibus est comitata : fide et spe in Deum, temperantia et fortitudine, quibus pedes animae nostrae, affectus animi reguntur in prosperis et in adversis, et prudentia atque iustitia in cavendis malis et faciendis bonis. Duabus hisce alis semper volare debet sacerdos, sed iuxta thronum Dei, in Ecclesia, iuxta sacrosanctum altare. Sic ignito calculo divini verbi purgabit, illuminabit et perficiet peccatores. Angelus Domini exercituum est. Omnis sacerdos vel Angelus est bonus vel daemon malus et daemone forte multo peior. Si enim bonus est, Angelus est, Seraph est igne caritatis incensus et totus ardens. Accedens autem quotidie ad altare caritate et gratia praeditus, adaugetur caritas, devotio mentis et fervor spiritus. Hoc enim proprium est divini Eucharistiae sacramenti, caritatem et gratiam adaugere suapte natura, modo non opponatur obex. Sic quotidie sacerdos ex Angelo fit Archangelus, fit Cherub, fit Seraph. Sed si malus est, angelus est satanae, daemon incarnatus, causa perditionis multarum animarum. Hinc ait: Vos aulem recessislis de via el scandalizastis plurimos. Sed : Vae homini... per quem scandalum venit!** Malus sacerdos multo peior est Iuda, qui Christum inimicis tradidit avaritia corruptus ; 5$ nam ille quidem semel tradidit Christum, sed malus sacerdos quotidie. Si igitur Christus Iudam diabolum appellavit, $ multo magis malus sacerdos diabolus est. Et quidem luce clarius est quod nonnisi scribae et Pharisaei causa fuerunt Sacerdas mediator est inter Deum ct homines, ideo omnibus virtutibus fulgere debet. Bonus sacerdos quotidie sanctior fit gratia Sacramenti eucharistic! crescens caritate; malus autem quotidie peior ct velut alter diabolus causa fit perditionis multorum. ruinarum infelicis synagogae, nam hi propter avaritiam, ambitionem et hypocrisim excaecati Christum cógnoscere noluerunt, nec in eum credere, sed persecuti fuerunt ac tandem extra vineam eiectum occiderunt; sacerdotes enim sunt agricolae vineae patrisfamilias qui occiderunt heredem. *? Sic mali sacerdotes scandalizantes populum destruunt Ecclesiam Dei et Christum iterum crucifigunt. *8 V. Vidit Zacharias propheta sacerdotem magnum stantem Multis coram Domino, indutum sordidis vestibus, et satan stabat a dextris bic dcs eius ad accusandum eum ; sed Angelus Domini satanam increpavit mn dicens : Nunquid non iste torris est erutus de igne ? ** Sic diabolus stat semper a dextris sacerdotum ad observandum vitam eorum atque ad accusandum eos, manifestando populo eorum vitia et peccata. Sed Angelus Domini excusat sacerdotem : Nunquid non iste [orris est erutus de igne? Nunquid sacerdos, quia sacerdos est, non est homo nec mirum fragili carne constans? Torris est lignum combustibile ac semican ustum. Sacerdos homo est qui peccare potest, et ipse quoque in origines eum 5/^^ nali peccato conceptus et natus, ignem habet carnalis concupiscentiae. Mundus autem iste quid est nisi babylonica fornax ardens mille flammis in coelum usque *? carnalis concupiscentiae, avaritiae et ambitionis ? Quid mirum si aliquando sacerdos levia quaedam peccata committat ? Non est sanctificatus in utero ut Ioannes, 5! nec confirhabent tamen Inatus in gratia ut peccare non possit. Miraculum est si non peccat, afit DEI. sicut miraculum fuit Moysi ut rubus arderet et non combureretur ; 9? nuca: miraculum fuit ut tres adolescentes in medio fornacis non consutiam coercere, merentur igne, sed Angelus Domini descendens de coelo flammas coercuit et fecit in medio fornacis ventum flantem, quo reírigerabantur servi Dei in medio fornacis. 5? Sic servi Dei Spiritum Sanctum habent in mundo, qui flammas temperat ignis voracis concupiscentiae et fomitis peccati mundanorumque desideriorum. : Vitia autem sunt sordida vestimenta quibus indutus erat sacerdos. ut ab oma! Vltia autem quae Christus arguit hodie in sacerdotibus sunt avaritia, vitio vita eo- &mpitio et gula : Amant... primos recubitus in coenis.* De luxuria aurum immunis , , Eu evadat; — tem nihil penitus dicit, eo quod vita sacerdotalis ab hoc vitio adeo debet esse immunis ut, sicut ait Apostolus: Fornicalio... el omnis immunditia ... nec nominelur in vobis. 55 Agens autem sic Christus hodie in sacerdotibus malis accusandis, ostendit quibus virtutibus praeditus esse debeat sacerdos: caritate, ut sit pius erga alios et severus in seipsum ; humilitate, hinc ait: Super cathedram Moysi, qui fuit humillimus et principatum a Deo sibi oblatum recusavit 55 omnibusque virtutibus praeditus fuit, quae quidem in vestimentis sacerdotalibus designantur, quibus induti fuerunt sacerdotes in die quo ordinati sacerdotes fuerunt. Sic enim Dominus dans ordinem sacerdotalem dat etiam omnes virtutes necessarias ad ordinem digne exequendum. Hoc est quod, cum ordinantur sacerdotes, induuntur sacerdotalibus vestimentis, quae signa sunt habituum virtutum in anima. VI. Super cathedram Moysi sederunt. Sedere iudicantis est; sacerdotes autem iudices facti sunt mundi in foro conscientiae. Sic sacerdotes constituti fuerunt ad iudicandum inter lepram et lepram; et Moyses quidem iudex fuit populi, 5" similiter septuaginta seniores, quibus Deus dedit de spiritu Moysi, iudices constituti fuerunt ad iudicandum populum. 58 In Levitico legimus divinum decretum ut de victima sacrificii sacerdos pro se acciperet pectus et dextrum brachium. 5? Pectus vero bonam conscientiam significat, brachium vero dextrum virtutem bonorum operum operatricem. Haec duo summe sunt necessaria sacerdoti, quae etiam designantur in indumentis magni sacerdotis per superhumerale et Rationale iudicii, quae Deus volebat esse coniuncta. 9 Rationale iudicii designat bonam conscientiam, sed superhumerale mira constans varietate colorum vitam multis virtutum operibus ornatam, ut sit anima sacerdotis regina stans a dextris Christi in vestitu deaurato circumdata varietate, 9! Super cathedram Moysi. Primatum synagogae Christus sacrumque principatum cathedram Moysi appellat, ad insinuandum quod omnis praelatus debet esse similis Moysi, [qui fuit] vir mitissimus et humilli- 11, 10-30. 59) Cf. 9, 19-21. 60) Cf. Ex 28, 4-28; 39, 18. 61) Ps 44, 10. conferens cnim Deus ordinem sacerdotalem dat etiam omnes -virtutes necessarias ad ordinem digne exequendum. Sacerdotes Ecclesiae iudices sunt animarum, ideo maxime in eis requiritur conscientia bona et opera sancta, Ares EE mus, vir absque ambitione, ?? qui principatum sibi a Deo oblatum semel virtutum — atque iterum recusavit. Talis debet esse omnis Episcopus, omnis praerire M latus, ita ut episcopatus sit potius depositum quam commutatum, ut Si redditurus est tanquam pastor rationem pro animabus et ovibus suae fidei creditis et commissis, $* non teneatur nisi de dolo et lata culpa. * Debet esse sicut Moyses, qui impeditae erat linguae, *5 sed gravis manibus, *€ quod est habere pauca verba et multa facta ; sicut Moyses, qui liber fuit ab omni non solum ambitione, sed etiam avaritia; qui pontificatum et summum sacerdotium, qui tunc veluti Papatus erat, non sibi retinuit, sed dedit Aaroni fratri, non motus affectione carnis, sed divino mandato, *? ad designandum quod inter principes saeculares et praelatos ecclesiasticos debet esse magna pax et concordia, magna animorum unio pro optimo regimine populi. Deinde principatum non filiis suis reliquit, nec filium suum principem populi instituit, sicut David regem constituit Salomonem, $8? scd dedit Iosue, *? qui ex alia tribu erat. "? Sic decet praelatum ab omni carnali affectione liberum esse, ut sit praelatus sicut Moyses, qui maiorem temporis partem in oratione et contemplatione divina transigebat, unde resplendebat facies eius divino splendore ;?' sic in facie sancti praelati, operante Deo, splendor quidam fulgere videtur divinae sanctitatis; sicut Moyses divini honoris ardentissimus zelator. ?? VII. Super cathedram Moysi. Statum praelationis et regiminis Peccatum saspiritualis Dominus cathedram Moysi appellat, ut sciant praelati quod dotis grafol . to. Du SantE eat sicut severe Deus punivit peccatum Moysi, quod commisit ad aquas yop ord contradiclionis, ita ut propter illud privaverit eum ingressu in felicem terram promissionis, ?? sic Deus severissime punit peccata praelatorum. In Levitico, ubi agitur de sacrificio pro peccato, primo loco agitur de peccato pro sacerdote, * secundo de peccato totius populi, *5 tertio ad alium devipiendum tacetur quod est dicendum, vel aperte mendacium dicitur, vel frnudulenter agitur; lata culpa habetur si omittatur illa diligentia quam ctiam incuriosi homines solent adhibere. Cf. los. Ferrari Summa Inslitut. Can., lib. 2, tit. 28, t. 2, pag. 325. 1, 28-48. 69) Cf. Nm 27, 18 sqq.; Dt 34, 9. 70) Idest ex tribu Ephraim. Cf. 1 Par 1, 20-27. 71) Cf. Ex 34, 29 sqq. 72) Cf. ibid. 32, 15 sqq. 73) Cf. Nm 20, 12-24; Dt 32, 48 sqq. 714) Ct. 4, 1-12. 75) Ct. ibid. vrr. 13-21. de peccato principis ?* et quarto de peccato cuiusvis personae populi ; ?* et ostenditur peccatum sacerdotis maius esse peccato saecularis personae, quoniam persona saecularis tenebatur pro peccato capram offerre, sed sacerdos vitulum ; et sacrificium pro peccato singularis personae offerebatur super altare, in tabernaculo aut templo Domini, non autem pro sacerdote, sed extra castra ; et de sanguine sacrificii pro peccato saecularis personae opus erat tantum digito parum accipere et tangere cornua altaris holocausti, sed de sanguine sacrificii pro sacerdote et praelato necesse erat septies aspergere contra divinum propitiatorium et altare etiam incensi sanguine aspergere. Ostendit etiam peccatum sacerdotis et praelati maius esse peccato principis saecularis, qui pro peccato suo tenebatur hircum caprarum offerre et super altare, nec fit mentio de septena sanguinis aspersione. Quare multo plura multoque maiora requirebat Deus in satisfactionem pro peccato sacerdotis. Ostendit peccatum sacerdotis aequale esse apud Deum peccato totius populi; * nam idem omnino sacrificium requirit Deus ob peccatum totius populi, et pluris se facere indicat peccatum sacerdotis quam peccatum totius populi, quoniam prius satisfachonem pro eo requirit. Super cathedram Moysi sedere debet praelatus, similis esse debet Moysi. Si ministris et coadiutoribus opus habet, eligat, sicut Moyses fecit ad consilium Ietro, ?? viros potentes, sapienteset timentes Deum ; qui boni sint nominis et oderint avaritiam; qui possint, sciant et velint, ut par est, sua munera obire; provideant non hominibus officia ad illorum utilitatem, sed officiis homines aptos et idoneos ad populi utilitatem pro communi bono. VII. Super cathedram Moysi sederunt, etc. Magnum profecto et ineffabile beneficium contulit mundo Deus cum sacerdotium instituit, nam sacerdos est sacer dux, qui populum Dei in terram promissionis ducit sicut Moyses et Aaron; est sacra dicens, dum ad Deum orat; est sacra docens, dum populo divinam legem exponit; est sacra dans, dispensator divinorum munerum, *! 18, 16-24. 80) Cf. 1 Cor 4, 1. et príncipis saecularis, imo peccato totius populi. Praelati, si coadiutoribus opus habent, aptos et idoneos eligere debent. Sacerdotium est ineffabile beneficium mundo collatum a Deo, qui claves habet thesaurorum Dei ad eos dispensandos: Tibi dabo claves regni coelorum; * quoniam potest sacrificium gratissimum et in odorem suavissimum Deo offerre, multo gratius sacrificio Melchipropter — Sedech *' et. Abrahami, 9 sacrificium infiniti meriti et valoris; quonltissima mi- .. - 1 nisteria qu. niam potest Deum benedicere, laudare, gratias agere; ad Deum per Pus funt" singulos dies accedere tanquam orator christianae reipublicae apud Deum, sicut orator alicuius reipublicae apud Pontificem, qui possit semper cum libuerit secretam audientiam habere, quod pontifex synagogae semel tantum in anno poterat facere ingressus in sancta sanctorum ; * tandem quia potest populo benedicere, sicut Melchisedech benedixit Abrahamo. ?5 Est autem benedictio haec infiniti valoris, quoniam liberat suapte natura ab aeterna illa maledictione: Ite, maledicti, in ignem aeternum, qui paratus est diabolo el angelis eius, 99 et confert aeternam benedictionem : Venite, benedicti Patris mei, possidete paratum vobis regnum a constitutione mundi. 9?* Potestatem et infinita bohabet claudendi infernum et aperiendi paradisum, potestatem suscinies apes. tandi mortuos ad vitam aeternam, potestatem faciendi hominem ex sat; filio diaboli filium Dei et fratrem Christi, ex daemone Angelum, ex perpetuo titione et carbone inferni aeternam stellam paradisi ; quia potest dare homini bonum quod thesaurus est infinitus, quo nil maius potest dare ipsemet Deus, cum dat sacramentum Corporis Christi, quod thesaurus est omnium bonorum Dei, in quo inhabitat omnis plenitudo divinitatis corporaliter, 8 ita ut qui non intelligit quale quantumque malum sit infernus, quale quantumque bonum sit paradisus, quale quantumque bonum sit ipsemet Deus, vix intelligere possit quale quantumque bonum ac beneficium sit sacerdotium sacrum. Et quidem magnum, imo magnum adeo, ut etiam maximum iure eo magis quoq. &Xistimari debuerit, beneficium extitisset, si Deus dignitatem et posaneti conse. testatem sacerdotalem nonnisi viris sanctissimis, qualis fuit Moyses, SE conferre voluisset; nam sacerdotalis dignitas talis ac tanta est, ut peccatoribus, omnem dignitatem Angelorum, Cherubim, Seraphim excellat. Sed nil minus est quod voluerit indignis etiam peccatoribus talem tantamque dignitatem et potestatem conferre, ut etiam sacerdos, quantumvis pecLv 16, 1 sqq.; Hebr 9, 7. 25. 85) Ct. Gn 14, 19. 86) Mt 25, 41. Vulg.: Discedite a me, maledicti, etc. 87) Ibid. vr. 34. 88) Coal 2, 9. cator, modo legitimus sit, eandem omnino potestatem et auctoritatem ^ dummodo habeat ac sacerdos quivis etiam sanctissimus. Nam, si sacerdos tantum, ecco eat qui vita et morbus sanctus esset et in gratia constitutus, posset administrare Sacramenta, maxime Poenitentiae et Eucharistiae, cum nemo hominum sciat utrum apud Deum odio vel amore dignus sil, 9? nemo, nisi ex divina revelatione, cognoscere posset sacerdotem vere in gratia constitutum. Ob id igitur voluit Deus ut quilibet sacerdos, etiam malus, potestatem haberet administrandi Sacramenta, quamvis malus sacerdos indigne Sacramenta administrando graviter peccet et damnationem sibi acquirat. ?? ; . IX. Patrem nolile vocare vobis super terram, unus esl enim Paler cnristus hodie vesler qui in coelis est. Nec vocemini magistri, quia magister vester unus. arem et maest Christus. * His verbis Dominus seipsum et patrem nostrum ostendit "inem me et magistrum esse. Nam, cum Deum dicat unicum patrem nostrum esse, ostendit; ipse autem verus sit Deus, profecto seipsum patrem nostrum dicit, unicum autem patrem unicumque magistrum. Quid est autem patrem esse, nisi fontem esse vitae ? Et quid magistrum esse, nisi fontem esse scientiae et doctrinae ? Heri Christum vidimus auctorem naturae, creatorem mundi: Ego principium, qui el loquor vobis, * hodie se ostendit esse fontem gratiae; heri Christum vidimus solem s unicum, a quo emanat omnis lux bonitatis et pulcritudinis naturalis, *! hodie solem eum videmus, a quo emanat omnis lux bonitatis et pulcritudinis supernaturalis, unicum solem : Unus est enim Pater vester .. . et magister vester unus esl Christus. Sol suis radiis duo diffundit in terram: lucem et calorem vipatrem ratiotalem, qui plantis et animalibus omnibus vitam communicat. Sic Pe Vi'se spiri tualis quam Christus, Sol iustitiae, * in nos ex alto duo demittit : lucem divinae fovet in nobis, TEAM CE : , MEOS magistrum cognitionis et calorem divini amoris, lucem fidei et calorem caritatis, ratione : : DT rade . . " luminis diviin qua vita gratiae consistit. Hinc se hodie et patrem et magistrum ss. cognitio. . ] : fail fel nel : nis quam appellat : magister est ratione luminis divinae cognitionis, quam per , £^ enu no. fidem infundit in intellectum nostrum ; pater autem ratione vitalis strointundit. vivificique caloris, quem per caritatem accendit in voluntate nostra. YFerin prnec., pag. 498-502. 94) Mni 4, 2. d Nam vita naturalis nonnisi in vitali cordis calore spirituque consistit, quo extincto, vita simul extinguitur; nec aliud mors est quam caloris huius extinctio. Et quidem sicut Christus, quatenus auctor naturae, solus propria Sicut quate-. virtute creavit coelum et terram, mare et omnia quae in eis sunl, ?5 nus est [fons . : n , : naturae — Solus replevit paradisum Angelis, coelum stellis, aerem avibus, mare UR piscibus, terram animalibus, plantis et mineralibus, non tamen solus B ierunt mundum hunc conservare voluit, sed creaturas etiam suas voluit hogit, norare : movere coelum, sed per Angelos ; ** illuminare diem, sed per solem, noctem, sed per lunam et stellas; propagare et multiplicare plantas, animalia, homines, sed per naturalem generationem, usus ministerio secundarum causarum ; ita idem Christus quatenus fons est gratiae potuit per seipsum recreare mysticum sacrumque mundum iy iind sacrosanctae Ecclesiae praedicando Evangelium, instituendo Sacratiae Ecclesism. menta, operando miracula; sed non per seipsum solum voluit spiMe ritualem hunc divinumque mundum conservare et gubernare, sed per "apema ministerium hominum, per sacerdotes et Episcopos, sicut synagogam antiquitus administravit per Moysen et Aaronem, per pontifices et sacerdotes, per reges et iudices; per illos quidem quoad spiritualia, quae spectant ad Deum et animam, per hos vero quoad temporalia, quae ad corpus et mundum spectant. Cum tamen prius, ante Moysi tempora, ab Adam usque ad legisquamvis Jationem veluti per seipsum Deus Ecclesiam gubernavit sola lege pred naturali in hominum cordibus scripta solisque divinis motibus et inEdid spirationibus, aliquando autem etiam apparitionibus et theophaniis, sic, inquam, Christus per seipsum semper potuit universam Ecclesiam administrare; sed ad nos honorandos communicare voluit Ecclesiae suae divinos honores divinasque dignitates suas. Constituit. in Est Christus tanquam verus Melchisedech simul rex et sacerdos, societate chrimperator et pontifex. ?" Constituere voluit in Ecclesia et reges et m sacerdotes, potestatem et saecularem et ecclesiasticam pro servanda et ecclesiastiiustitia tum civili tum christiana, et externa in oculis hominum et ,quiaií . . . . H : . . . est tex et oa. interna in oculis Dei. Sed sicut regia dignitas et potestas potius specerdos. ctat ad Christum quatenus auctor naturae quam fons gratiae, sacerdotalis autem potius quatenus est fons gratiae quam auctor naturae; ita in sacrosancto hodierno Evangelio potius agitur de dignitate et potestate ecclesiastica et sacerdotali quam de temporali et laica. Super cathedram Moysi sederunt scribae el Pharisaei. Erant scribae sapientes Hebraeorum, legisdoctores et interpretes divinam legem populo exponentes, erant theologi, canonistae et iuristae Iudaeorum ; Pharisaei autem viri religiosi, qui sanctioris et cultioris vitae genus profitebantur ; quare ab illis discebat populus doctrinam legis, ab his autem opera et virtutum sanctaeque vitae exempla. Illi erant magistri, isti autem veluti patres populi. Ad hoc positi sunt sacerdotes in Ecclesia, ut sint magistri et pastores patresque populorum fidelium, ut cum Christus hodie fontem se dicat doctrinae et vitae coelestis, sacerdotes sint canales et fistulae huius fontis, per quos derivetur aqua doctrinae in intellectum et aqua virtutis et gratiae in voluntatem. Sicut autem apud Zachariam in aureo candelabro ex magna lampade defluebat oleum in septem lucernas per canales et fistulas aureas, ita quod in quamlibet lucernam per duas fistulas oleum defluebat ;?? sic Christus magna est lampas: Verbum caro factum esL... plenum graliae el veritatis... et de plenitudine eius nos omnes accepimus : *? plenum gratiae quoad voluntatem, ef veritatis quoad intellectum, nam in intellectum infundit cognitionem mysteriorum fidei et in voluntatem gratiam divini amoris et caritatis. Sacerdotes autem sunt veluti canales per quos a Christo fonte gratia in nos devenit. Erant canales illi aurei, tales enim desiderat Christus sacerdotes, ut sint aurei, oplimis virtulibus, maxime vero sapientia et caritate ornati, ut sint similes Moysi, similes Christo, super cuius cathedram sedent. Sed si tales minime sint, si non aurei, sed ferrei aut plumbei vel testacei sint canales, quod spectat ad salutem nostram, nil refert, inquit Christus, nam si dicunt... et non faciunt, peccant ipsi quidem, quoniam divina mandata transgrediuntur, nec esí speciosa laus in ore peccatoris. ?" Multum reputationis amittit sacra doctrina Sacerdotes in Ecclesia positi sunt ut magistri et patres populi christiani; Christus enim est fons gratlae et veritatis, sacerdotes autem veluti canales sunt per quos gratia et verltas a8 Christo derivantur ín populum. Sed ad hoc necesse est ut virtutibus praediti sint, mnxime Scientia et caritate. in ore mali sacerdotis et facile contemnitur, nam « Turpe est doctori cum culpa redarguit ipsum », 1?! et si caritatem non habent, sunt sicut aes sonans et cymbalum linniens. ? Sibi tamen nocent et sibi damnationem acquirunt ; 1? nobis autem, si ab eorum moribus caveamus, nocere non possunt, sed sana doctrina prosunt. IIl ALIA HOMILIA Super cathedram Moysi sederunt seribae et Pharisaei... quaecunque "dixerint vobis servate ct jacite, secundum pero opera, etc. ! I. In sacrosancto hoc Evangelio Christus Dominus noster instruit Dat hodie Ecclesiam suam dans legem obedientiae salutaris. Est Sancta Ecclesia Christus legem "Ur . ; m obedlentiae; Cliristi regnum, imo monarchia : Factus est principatus super humeros eius ;? Regnabit in domo Iacob in aeternum et regni eius non erit finis. 3 Ordinat Christus hodie regimen regni sui; ordinatum enim necesse est ut sit regnum, alioquin erit babylonica confusio. Monarchia Nabuchodonosor designatur apud Danielem per arborem totum fere mundum occupantem, de qua dicitur quod subter eam habitaEcclesia enim bant animalia et bestiae et in ramis eius conversabantur volucres it. ME Mi coeli et ex ea vescebatur omnis caro. * In quibus verbis ordo utique wm" Tegni designatur, quo hi quidem sunt superiores, illi autem inferiores subditi; — et umusquisque manet in gradu suo, nemo defraudatur suo loco. Animalia terrestria erant sub arbore, aves autem coelestes superiori loco in ramis arboris. Sed animadvertit Christus quod invertendus erat ordo iste, quod animales homines sine ullis meritis volaturi erant per aera, sicut Salomon ait: Est malum quod vidi sub sole quasi per errorem egrediens a facie principis : positum stultum in sed sine obedignilale sublimi el diviles sedere deorsum. "Vidi servos in equis et pror up principes ambulantes super lerram quasi servos. 5 Sicut etiam IePERUTEBMMS emias ait: Servi dominati sunl nostri, 5 cum tamen per Isaiam rum eius. 3) Lc 1, 32-33. 4) Ct. 4, 7-9. 5) Eccle 10, 5-7. 6) Thr 5, 8. Dominus dicat: Non vocabitur ultra is qui insipiens est, princeps, neque fraudulentus appellabitur magnus ; stullus enim fatua loquetur et cor eius faciel iniquitalem, ul perficiat simulationem ... princeps pero ea, quae digna sunl principe, cogitabil. ? Quales autem oporteat esse principes Ecclesiae Christi eodem loco adamussim Divinus Vates expressit: Eccein iustilia regnabit ret, el principes in iudicio praeerunl. Et erit vir sicul qui absconditur a vento el celat se a tempestate, sicul rivi aquarum in sili el umbra petrae prominenlis in terra deserla. * Tustitiam et iudicium requirit primo in principibus Deus, deinde ut populo sint praesidium et refugium, ut protegant eum a malis, sint etiam fontes sitientibus et umbracula in aestu. Fecit Salomon in templo decem luteres qui semper essent pleni aqua iuxta mare aeneum, sed in basibus luterum sculpsit leones, boves et cherubim. ? Est una Ecclesia generalis, catholica, universalis, quae per mare aeneum designatur, nam aquae multae populi multi ; 1? multae sunt ecclesiae particulares, sicut sunt multae civitates, multi episcopatus, qui per decem luteres significantur. Bases luterum sunt praelati ; in his reperiri oportet fortitudinem leoninam, constantiam et patientiam bovinam in laboribus perferendis, et tandem cherubicam scientiae plenitudinem. Sed si tales non sint, quid agendum ? Obediendum, modo bona praecipiant. Super cathedram Moysi sederunl scribae et Pharisaei. Principibus eL praelatis necessaria est residentia, ut non tantum praesideant, sed etiam resideant, quoniam pastores sunt gregum Domini, duces exercituum. Si prope fuerint, multorum erunt causa bonorum, luna enim in mundo hoc inferiori niulta operatur non quod potentior sit ceteris astris ad operandum, sed quia multo vicinior nobis est. Sicut autem ignis quo vicinior est eo magis calefacit, sic praesul populi. II. Magister vester unus est Christus. Datus est nobis Christus in optimarum virtutum magistrum, ne quis dicere posset : Quis oslendet nobis bona ? * Nam licet naturalis lex id ostendat, unde ait: Signatum est super nos lumen vultus tui, Domine, dedisti laelitiam in corde meo, '? 2 Par 4, 2-6. 10) Cf. supra, Sahbato post Cineres, not. 64, pag. 166. 11) Ps 4, 6. Praelatum optimis qualitatibus praeditum esSe oportet, si autem talís non sit, obtemperandum el est, modo bona praeciplat. Praesules in medio gregis sui residere debent. Christus verus magister est omnium virtutum, tamen, quia obscuratum erat satis lumen naturalis rationis, datus prius fuit in magistrum Moyses, deinde Christus Moyse maior sicut sol luna. Quoniam vero necesse est ut magister captui discipulorum se Ee dM in accommodet, hinc apud Isaiam legimus: Quem docebit scientiam ? datu, — el quem intelligere faciet auditum ? Ablactalos a lacle, avulsos ab uberibus. Quia manda remanda, manda remanda, expecia reezpecia, expecta reexpecta - ubi hebraice multi interpretantur: Mandatum ad mandatum, mandaium ad mandatum, linea ad lineam, linea ad lineam, 5 - modicum ibi, modicum ibi, quia balbutiente labio et lingua aliena loquetur ad po- "pulum istum. * Docebit nos, inquit, sicut magister docere solet infantes, cum prima tradit elementa primasque litteras docet, paulatim enim et lineatim tradit quae puero sunt addiscenda. Sie Christus nobiscum egit: rogavit Petrum reducere pusillum navim a litore ;1$ Apostolis dixit: Mulla habeo vobis dicere, sed non polestis portare modo ;!5 Nicodemo qui erat magister in Israel, dixit : Tu es magisler in Israel et haec ignoras ? idest non capis ? Si terrena dixi vobis, el non creditis, idest non capere potestis, quomodo, si dixero vobis coelestia, credelis ? 1? Sic labio balbutienti et blaeso linguaque aliena, humana, inquam, et. per ipsius Christus locutus est nobis, parentum instar cum filios infantes balbuema" P* (ire incipientes loqui docent. De Platone eloquentissimo fuit vetus prec] opinio quod, si Deus humana lingua locuturus esset, nonnisi Platonis locutus es. lingua locutus fuisset ;!* sed lingua Christi purissima et sanctissima locutus est, quoniam non vana et fucata eloquentia delectatur Deus, sed pura, simplici et humili. Christus autem humillimus erat : Discite a me, quia milis sum et humilis corde. !? Magister vester unus est Christus. Unus, idest. primus :* Factum... esl vespere el mane dies unus,?! quoniam ipse est magister maradicibus: /11Y el mp: Sanctes Pagnini Thesaurus Linguae Sanctae, sub iisdem radicibus. TT " hebraico, 15) Cf. Lc 5, 3. 16) Io 16, 12. 17) Ibid. 3, 10. 12. 18) Cf. Cicero De Claris Oratoribus, vol. 1, col. 311; Lud. Caelius Lec!. Antiq., lib. 16, cp. 24, col. 885. gistrorum, magister Prophetarum, Apostolorum et omnium Sanctorum Doctorum ; unus est, sicut unus sol in coelo, unus Deus in mundo: magister... unus, sicut ait : Prophetam de medio tui ex fratribus tuis sicut me suscitabit libi Dominus Deus tuus : ipsum audielis, ? III. Super cathedram Moysi sederunt scribae el Pharisaei : omnia ergo quaecunque dixerint vobis servate el facite, etc. In hodierno Evangelio Christus viam salutis nos docet, nam in fine Evangeli huius dicitur : Qui se humiliaverit exaltabitur. ? Statuit autem obedientiam esse viam salutis, obedientiam, inquam, praestitam principibus et magistratibus tum saecularibus et politicis, tum ecclesiasticis et spiritualibus. Super cathedram Moysi. Elegit Deus Moysen constituitque ex pastore ovium pastorem hominum ?* eique tribuit merum et mixtum imperium, principem et monarcham populi instituit, ut iudex esset omnium tum in temporalibus tum in spiritualibus, dedit enim ei tum pontificiam tum imperialem auctoritatem cL potestatem. In cathedra igitur Moysi uterque magistratus intelligitur: et ecclesiasticus et politicus, quos magistratus Deus distinxit postmodum atque divisit tribuens Aaroni fratri Moysi pontificiam dignitatem et potestatem, ?5 ut duo fratres summa caritate uniti, magna cum pace et concordia populum regerent et gubernarent. Super cathedram Moysi sederunt. Hoc proprium iudicantium est, quare de iudicum et principum auctoritate loquitur: Sederunt pro tribunali scribae el Pharisaei, duplex iudicum genus, duo magistratus ; utrique autem omnem obedientiam praestari mandat. Vult autem ut sit obedientia humilis, diligens, magna et discreta, magna cum prudentia comitata. Humilis, quoniam: Qui se humiliaveritl exaltabitur ; diligens : Servate el facite ; magna, quia ait : Omnia quaecunque dixerint; discreta : Secundum opera... eorum nolile facere; ?* quare nec si mala praecipiant audiendi sunt, sed dicendum ut Petrus dixit pontificibus et principibus sacerdotum : Obedire oportet Deo magis quam hominibus. ** Discretam requirit obedientiam, quoniam docet obediendum esse non tantum optimis principibus, sed etiam pessimis, modo iniqua Christus primus est magister omnium in mundo. Christus docet hodic viam salutis obedientiam esse superioribus tum saccularibus tum ecclesiasticis. Obedientia humilis sit et integra, non imperent, sicut. Petrus ait: Obedile praeposilis vesiris, ?* non tantum bonis et modestis, sed eliam dyscolis.?? Sic ipse ait hodie: Secundum opera ... eorum nolite facere, dicunt enim el non [aciunt, 30 linguam habent, sed non manus ad bene operandum, negligentissimi sunt in divino cultu, diligentissimi autem in mundano: Omnia... opera sua faciunt ut videantur ab hominibus : 3! cupidi honoris et gloriae, pleni ambitione, dediti saecularibus pompis, cupientes titulos et honorificas nomenclaturas. IV. Obedientiam statuit Christus viam salutis: Si... vis ad vilam et diserta, ingredi, serva mandata, * nam per obedientiam voluit Deus ut etiam dest tan- . . 5 . 4 e "opumis primus homo transiret a terrestri ad coelestem paradisum. * Haec principibus, sed etiam malis, dummodo Ut autem facilis esset haec via, principes et praelatos voluit sedere opbrento super cathedram Moysi, eos valde honoravit, magna dignitate et potestate donavit; facilius enim obeditur magnis principibus, quam privatis et ignobilibus personis. Super cathedram Moysi, quem Deus tantopere exaltavit, ut veluti alterum deum effecerit in mundo : Constitui te deum Pharaonis. ** Principes autem dii appellantur in Sacris Litteris: Ego dixi: dii estis; *? Deus stetit in synagoga deorum ; in medio aulem deos diiudicat ; 8 Diis non detrahes el principi populi lui non maledices.3? Sic appellantur quoniam Dei vices in mundo gerunt, Dei locum tenent, Deum repraesentant, Dei vicarii sunt: Qui vos audit me audit, et qui vos spernit me spernit. ?? Ut autem facilior esset haec via, Moysen posuit super hanc cathedram, hominem mitissimum ac humanissimum, qui tanquam paterest arca Noe, haec via salutis, haec scala coeli, haec porta paradisi. Ut facilior obedientia reddatur Deus farilias populum regebat ac gubernabat.?? Sic Deus desiderat prinsuperiores magna dignitate Clpes et praelatos humanos, benignos, pios. Hinc arguit hodie Christus *" aeevits ^ indiscretos ac crudeles : Alligant enim onera gravia et importabilia et imponunt super humeros hominum, digito autem suo nolunt ea movere. 4^ Moysen etiam posuit super hanc cathedram ut populo morem gereret, nam cum descendisset Deus in maiestate tremenda ad dandam populo legem de coelo ostendendamque viam salutis, exterrefactus populus ac pene exanimatus dixit Moysi : Loquere tu nobis, el audiemus : non loqualur nobis Dominus, ne forle moriamur. *' Sic igitur voluit dare nobis principes et praelatos homines nostri generis, nostram carnem, nostrum sanguinem, nostros fratres : Omnes enim vos fraítres estis, * ut facilior nobis haec via esset et onus levius: Iugum enim meum suave est et onus meum leve. ;Posuit etiam super hanc cathedram scribas, idest sapientes, legisdoctores, et Pharisaeos, viros religiosos ; haec enim duo quam maxime Deus desiderat in rectoribus: sapientiam et virtutem, ut agnoscant bonum et malum diligantque bonum et odio habeant malum : Fidelis servus el prudens, quem constituit Dominus... super familiam suam. ^ Sic Moysen posuit super cathedram, virum sapientissimum et optimum, ut nonnisi quod iustum et aequum est praecipere posset sumnia cum prudentia, discretione et moderamine. j b Adhuc vero, quoniam, etsi obedientia omnibus laudatur tanquam summe utilis et necessaria pro reipublicae conservatione, principibusque, rectoribus, ducibus, magistris, patribus familiarum summopere placet, subditis tamen, quibus obediendum est et imperata exequendum, gravis quandoque videtur atque difficilis, quoniam suapte natura homo libertatem diligit et pro libito vivere ambitque dominatum, Christus, ut facilem hanc viam ostendat, docet paratam nobis esse a Deo: Unus est enim Paler vester, qui in coelis est.*5 Pater noster dicitur Deus, quia nos creavit et paterno affectu diligit, regit, gubernat paterna cura. Quod autem amantissimus pater dilectissimis filiis praecipit et imponit, non potest esse admodum grave, non enim permittit hoc amor. Et adhuc alia via, quia Christus ipse magister noster declaratur: Unus enim magister vester est. Christus, unigenitus Filius Dei, qui cum in forma Dei esset, non rapinam arbitralus... esse se aequalem Deo... semelipsum exinanivit... faclus obediens usque ad morlem. *e Unde merito dicere potuit: Discile a me quia mitis sum el humilis corde, et : Exemplum... dedi vobis, ut, quemadmodum ego feci... ita vult insuper ut sint vcluti patresfamilias, humanissimi, non indiscreti et crudeles, vult etiam ut sint docti, virtuosi et prudentes. Post haec nutem — ipsemet praecipere vult nobis obedientiam, qui pater noster amantissimus est, cl ideo gravia non praecipit. In hac via Christus ipse suo Hos praecedit exemplo. et vos faciatis. ** Si per hanc obedientiae viam voluit Deus ut unigenitus Filius eius, de quo ait: Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi bene complacui,** incederet nosque praecederet et exemplo suo moveret, non potest non esse bona, imo optima via, quam Deus pro ipsomet Filio suo paravit in coelum. Obedientiam a nobis requirit hodie Christus, quoniam haec summe Haec obedie^- placet Deo : Obedientiam volo et non sacrificium ; *? et nobis est tia maxime Deo placet et summe utilis: Qui se humiliat exaltabitur ; *" Vir obediens loquetur vinobls summe h " . . ; utis est. Clorias. 9 Haec Abrahamo fuit causa summae exaltaLionis, 9? sicut Adamo inobedientia causa fuit tantae humiliationis. 5? V. Omnia... quaecunque dixerint vobis servale el facite. secunOstenditur dum vero opera eorum nolite facere. Inter multa quae de Christo DoMime" mino Isaias propheta, divino spiritu afflatus, vaticinatus fuit, E singulare fuit quod sciret reprobare malum et eligere bonum : Vocabitur dum praecipit nomen eius Emmanuel ; butyrum et mel comedet, ut sciat, sive sciendo Ge FUpsd: reprobare malum el eligere bonum. ** Appetet, inquit, optimos ac de- "D licatissimos suavissimosque cibos, idest optima quaeque, quae animi nostri sunt cibus, cum bonum sit voluntatis et amoris obiectum, quoniam sciet reprobare malum et eligere bonum, quoniam plenus erit spiritu sapientiae et intellectus ; 55 in ipso erunt omnes thesauri sapientiae el scienliae ** Dei. Scire enim bonum et malum solius Dei est: Erilis sicut dii scientes bonum et malum. 5? Talem ostendit se hodie Dominus, dum praecipit ut eligatur bonum et fugiatur malum: Quaecunque dixerint vobis servate el facite, secundum vero opera eorum nolite facere. Est, inquit, in rectoribus auctoritas divina, legum peritia, Dei scientia. Si ex alia parte adsit vitium voluntatis et vita male et fugam acta, colligite rosas,relinquite spinas. 5* Diabolus suadet totum opvitiorum, quae in illis reperiantu. quae faciunt, non faciamus bona quae dicunt. Nos autem cum ob positum : ut eligatur malum et relinquatur bonum, ut imitemur mala naturam peccato depravatam propensiores simus ad malum quam ad bonum, satanae facile morem gerimus. Sed vide, homo, haec via salutis est, qui per eam non incedit peribit. Sic Dominus per Isaiam ait: //aec est via, ambulate in ea el non declinetis neque ad dexteram neque ad sinistram ; 5? et : Erit ibi semita el via, el via sancla vocabilur ; non transibit per eam pollutus ; el haec eril vobis directa via, ita ul slulli non errent per eam. * De hac apud eundem Vatem legimus: Docuit eum semitam iustitiae et erudivit eum scientiam, et viam prudentiae ostendit illi. A Et de impiis ait quod riam pacis nescierunt. € Obedientia scala coeli est habens multos gradus: primus, ut sit pia, obediatur propter Deum, non propter homines, Dei intuitu, obediatur tanquam ministris Dei ; hinc ait: Super cathedram Moysi, qui a Deo institutus fuit princeps populi, ne dicatur nobis quod opera nostra facimus, ut videamur ab hominibus. 9 Secundus, ut sit 1ntegra: Omnia... quaecunque dixerinl vobis, ita ut omni superiori, omni loco et tempore, "jn omnibus licitis et honestis obediatur. Tertius, sit diligens, facta ex ** animo : Servale el facite. Quartus, sit discreta et cauta: Secundum opera ... eorum nolite facere. Quintus, sit hurmlis: Qui se humiliat exaltabitur : valt enim Dominus ut longe simus ab omni ambitione. Tandem sit coniuncta cam fide, spe et caritate: fide in Christum : Quia magister vester unus est Christus, spe et caritate in Deum: Unus est Paler vester qui in coelis est. VI. Patrem nolite vocare vobis super lerram, quia unus est Paler vesler qui in coelis est, et magister vester unus est, Christus. Declarat hodiernum Evangelium praedicatque Deum esse unicum patrem nostrum nosque omnes fratres esse, Dei videlicet filios. Quoniam vero paternae providentiae specialis est cura ut carissimis filiis optimus provideatur magister ad eos imbuendos optimis tum moribus tem doctrinis et disciplinis, sicut David Salomoni Nathan prophetam dedit magistrum, $5 sic Deus optimum nobis providit magistrum : Magister vesler unus esi Chrislus, in quo sunt omnes thesauri sapienliae el scientiae Dei. Non Moysen dedit nobis magistrum, sed paedagogum, 5€ non Prophetas, sed Christum : Mullifarie multisque modis olim Deus loquens patribus in Prophetis, novissime diebus istis locutus est nobis Obedientia scala coeli est habens multos gradus. Ostenditur his verbis infinita Dci bonitas qui talem magistrum nobis dedit, ut doceret nos perfectam justitiam. in Filio. ** Unicum Filium suum dedit nobis magistrum. O singulare beneficium | Vere dici nobis potest id quod Moyses populo universo dixit, post legem ore divino traditam et acceptam : Inlerroga in diebus antiquis, qui fuerunt ante te ex die quo creavit Dominus hominem super terram, a summo coelo usque ad summum cius, si facta est aliquando huiuscemodi res, aut unquam cognitum est, ut audiret populus vocem Domini Dei loquentis de medio ignis, sicut tu audisti. 58 Sic, inquam, modo verus Deus datus est nobis magister, unigenitus Filius Dei, non propheta, non patriarcha, non Angelus, non Seraph. Sicut autem Deus ipse non descendit, nisi ut iustitiam doceret legemque et praecepta iustitiae daret, sic Christus venit magister iustitiae. * In hodierno autem Evangelio nonnisi iustitiam docet. Scimus tripartitam esse absolutae iustitiae rationem, cuius prima pars Deo, secunda nobis, tertia proximis quod aequum et iustum est tribuit. Docet iustitiam quoad Deum, ut eum patrem agnoscamus ; quoad proximos, ut tanquam íratres vivamus : Omnes... vos fratres estis, ut superioribus promptam et humilem obedientiam praestemus ; quoad nos, ut a vitiis abstineamus et humilem vitam ducamus, quoniam humilitas via salutis est, qua ad gloriam paratur iter: Qui se humiliat exaltabitur. quo creavit Deus, etc. 69) Cf. Ioei 2, 23.

CHAPTER 16. Feria Quarta Dominicae Secundae Quadragesimae

I. Non adeo naturale est sitienti desiderare potum, esurienti panem, frigore magno algenti ignem, caeco lumen, infirmo sanitatem, sicut naturalissimum homini est desiderare felicitatem bonorumque omnium perpetuam affluentiam, in qua beatitudo videtur consistere. ! Hinc filii Zebedaei hodie dexteram et sinistram petunt in regno Christi.? Sed quia saepe fictis deludimur imaginibus rerum fictisque larvis, temporalem potius et terrenam magis quam coelestem et aeternam felicitatem appetimus, non vera, sed vana atque fallacia bona, sub quibus latent sempiterna mala, veluti sub herba viridi venenosus anguis, sub ? melle fel, sub cibo dulcissimo venenum mortalissimum, sub larva amicitiae et amoris mortale odium et inimicitia ; hinc Christus ait: Nescilis quid pelatis;* sed cor, aniinum nostrum dirigit ad veram beatitudinem appetendam media docens quibus eam vere consequi possimus, non enim ignota via perveniri potest ad terminum. Ecce ascendimus Ierosolymam, et Filius hominis iradetur principibus sacerdotum et scribis, el condemnabunt eum morte, etc. * II. Ostendit * Deus sancto patriarchae Iacob et coelum apertum cum universa gloria paradisi et scalam per quam Angeli ascendebant ' 1) Cf. Boethius De Consolatione Philosophiae, lib. 3, (P. L. 63, 724). 2) Ct. Mt 20, 21. sale Rom. 6) In margine haec adiecta fuerunt: * Vidit Zacharias aureum candelabrum cum septem lucernis in medio duarum olivarum. Deinde declarans ei Angelus quidnam Sint duae olivae stantes una dextris et altera a sinistris candelabri dixit: Isti sunt duo [ilii olei, qui assistunt! Dominatori universae l1errae. Ub| declarat quid sit candelaHodic Christus docet media, quibus veram beatitudinem consequi possimus. Deus hominem crenvit nd aliquem finem, s" E pede in coelum ; * ostendit ei finem propter quem erat creatus, ut eo tena uictem omnium — deret per amorem. Sed quia non diligitur nec desideratur quod non desideriorum s . B : T ] reperiredebet; COEnoscitur, sicut non quaeritur in agro thesaurus absconditus, si ignoratur, hinc coelum aperuit paradisumque ei ostendit. Non est dubium, fratres, quod ad aliquem finem Deus creavit hominem, sicut propter hominem mundum creavit. Finis autem id proprium est, quod quies in eo reperitur, sicut lapis quiescit in centro, navis in portu, viator, itinere peracto, in domo sua. Certissimum autem est quod finis, propter quem creatus est ie Ei homo, non potest esse in hoc mundo, in terra. Nos enim triplex desinon invenitur, derium in pectoribus nostris experimur: desiderium vitae perpetuae en bes ae. €t aeternae immortalitatis, desiderium possidendi omne bonum, nr in quo felicitas consistit, et desiderium sciendi omnia. Haec tria moritu; serpens parentibus nostris promisit : Nequaquam... moriemini . . . eritis sicut dii scientes bonum et malum. * Sed primum desiderium adimpleri in hac vita non potest, manifestissimum est, omnes enim miorimur. Neque secundum, quis enim est qui possit mundi totius dominus V dom esse ? Et si totius mundi dominus esset, necdum esset quietus. De Mademinum gno Álexandro refert Plutarchus quod quadam die audiens Au Rus philosophos quosdam disputantes de opinione Democriti et Epicuri, impoti^l^ quod extra hunc mundum sint alii innumeri mundi, sicut in immensa planitie arbores innumerae, exclamavit dicens: Tot alii mundi sunt extra hunc, et ego adhuc non sum totius huius unius solius dominus!? Nabuchodonosor totius orientis imperator et monarcha, post humanos honores voluit etiam divinos, !! unde illum Deus ex homine convertit in bestiam. * Adam factus a Deo totius mundi dominus, ?* non quievit, altius adhuc voluit ascendere.?? Angelus in coelo conbrum: Dominator universae terrae; seplem autem lucernae in capite candelabri: In capite eius diademala mulla, inquit Ioannes; duo autem filii olei, idest uncti, facti principes, Zorobabelem siinificabant principem populi et Iesum filium Iosedech, sacerdotem magnum. Principatum enim populi sui Deus in duas partes divisit: in tempornlem et spiritualem, instituens dignitutem regiam ct sucerdolalem. Cuin enim Deus ipse volueril summus esse princeps populi, duos tamen instituit qui vices ipsius gererenl in terra: Hi sunt duo [ilii olei. Sic hodie filii Zcbedaci, cum cognovissent Christum essc hoc (ms.: /tunc) aureum candelabrum, nam ait: Cum sederit Filius hominis in sede maiestatis suae, cupiunt. hunc primatum regni, ambiunt principatum, petunt. ut sint hi duo filii olei, hae duae olivae a dextris et a sinistris candelabri ». pag. 477. 10) Cf. Dn 3, 1-8. 11) Cf. ibid. 4, 22-30. 12) Cf. Gn 1, 26-30. stitutus a Deo dominus et princeps paradisi, non quievit, altius adhuc ascendere voluit: Similis ero Altissimo. * Sic non potest impleri secundum istud desiderium. Nec minus tertium, quod est desiderium sciendi omnia, nam: Cunctae res difficiles, 5 mundus non scientia, sed quaestionibus et opinionibus plenus est. Si scientia habetur per demonstrationem potissimam, dicat mihi philosophus: quaenam in universa naturali philosophia Platonis vel Aristotelis potissima demonstratio reperitur ? Quidnam est quod vere sit demonstratum et scitum ? Quod si naturalia et sensata, quae oculis videmus et manibus tangimus, ignorannus, non cognoscimus vere, nescimus, quomodo supernaturalia, insensilia, invisibilia, divina sciemus ? Non possunt igitur in hoc mundo desideria ista nostra impleri. Quid igitur ? Frustra natura haec nobis desideria contulit ? Dedit appetitum comedendi sine cibo, appetitum bibendi sine potu ? Creavit visum sine lumine, potentiam quamvis absque suo obiecto ? Necesse est igitur ut in universo reperiatur aliquod bonum, quod plenissime possit desideriis hisce nostris satisfacere, quod sit finis propter quem creatus sit homo. Bonum autem istud difficillimum — fuit invenire. Apud veteres philosophos quaestio de finibus difficillima fuit. Divus Augustinus in suo opere De Civitale Dei refe t quod Marcus Varro, romanus philosophus, recensuit plures centurias opinionum veterum philosophorum de fine hominis, in quo vera eius consistat felicitas, et omnes a scopo toto coelo aberrarunt.!5 Imo, quid de philosophis dico ? nec Moyses ipse, nec alius quivis Prophetarum aperuit bonum, in quo finis veraque felicitas consistit, quod omnibus desideriis nostris plenissime satisfaciat. Nunquam enim in universis libris Veteris Testamenti legimus vitam aeternam, nusquam gloriam paradisi, regnum coelorum, felicitatem sanctarum animarum post mortem. Christus Dominus noster omnis sapientiae fons, primus fuit qui mundo thesaurum istum absconditum aperuit; et hoc quidem in prima periodo praedicationis suae, ubi et finem et media necessaria desidernt omnia cognoscere, sed in hoc mundo ni] vere demonstratum et certe scitum existit. Scd cum frustra desiderin naturae non sint, necesse est ut alicubi bonum illud inveniatur quod sit finis hominis. Difficillimum tuit bonum hoc reperire, quod nec Divina Scriptura ante Christum patefecerat. Solus Christus finem ultimum cesse in futura vita indicavit et simu] media ad tlium assequendum ostendit. Hoc declaratur etiam in hodierno Evangelio figurate et aperte. ad finem consequendum ostendit : Poenitentiam agite, appropinquavit enim regnum coelorum, ? regnum Dei: ecce simul finis et media. In sermone autem, quem habuit in monte, multo apertius et explicatius de utroque multis disseruit finem describens: Ipsorum est, inquit, regnum coelorum ... ipsi possidebunt lerram... ipsi consolabuniur... ipsi saturabuntur . . . ipsi misericordiam consequentur . . . ipsi Deum videbunt . . . ipsi filii Dei vocabuntur : ... ipsorum esl regnum coelorum ... merces vesira multa est in coelis. 9 Media vero: Beati pauperes spiritu... qui lugent... qui esuriunt et sitiunt... misericordes... mundo corde... pacifici... qui patiuntur perseculionem propter iustitiam. !* III. Utrunque autem horum in sacrosancto hodierno Evangelio mirifice declaratur. Primo quidem figurate : Ecce ascendimus Ierosolymam. In Divinis autem Litteris Ierusalem, quae erat in corde felicissimae Lerrae promissionis, symbolum, hieroglyphicum est patriae coelestis. ?? Est autem lerusalem visio pacis et duplicis pacis e Dou duali numero dicitur Hebraeis, — pax animae et pax zar corporis, pax interna et pax externa, perfecta quies animi, cordis, spiritus, sensus et carnis. Sed neque animus quiescit cum aliquod bonum ei deest, neque sensus carnis, sed valde conqueritur quaerens quod sibi deest. Ígitur, si ibi duplex pax, ibi omne bonum, omne igitur desideri m ibi plene satisfactum. Ecce igitur finis noster, ubi animus noster omni quiete fruitur. Sed absque labore non pervenitur ad hanc quietem : Ecce ascendimus Ierosolymam. Conscenso monte excelso, Christus transfiguratus fuit ef resplenduit facies eius sicut sol ;?? Ecce ascendimus Ierosolymam, cuius fundamenta sunt in montibus;?* mons autem altus sine magno labore et sudore non ascenditur. Adhuc Christus veluti hanc figuram mysteriunique ascensus huius in lerusalem aperiens ait: Filius hominis tradetur principibus sacerdotum el scribis, el condemnabunt eum morte, el tradent eum gentibus Vulg.: Qui persecutionem patiuntur, eic. 20) Cf. Ps 47, 1 sqq.; Apc 21, 1 sqq. ad illudendum et flagellandum et crucifigendum, el die tertia resurget : ?* ecce finis: Die tertia resurgel. Resurrexit autem Christus ad vitam immortalem et gloriam sempiternam, beatus et gloriosus, sicut in transfiguratione apparuit. Sed via qua ad hunc finem pervenit, passio fuit: Tradelur... ad illudendum et flagellandum et crucifigendum. Et mirum quidem videtur quod, cum media debeant fini esse conformia, sicut medelae sanitati et calefactio fit calidi admotione, frigefactio frigido adhibito, illuminatio lumine non tenebris adhibitis, neque aliquid dulce admixtione amari; media tamen haec fini videntur esse contraria. Felicitas enim procul dubio in omnium bonorum affluentia consistit ; omnia autem bona vel sunt intra hominem vel extra. Intra hominem sunt pax et perfecta quies mentis et corporis, gaudium et voluptas, utriusque hominis vita felix ; extra hominem sunt cetera bona mundi utilia, delectabilia, honorabilia quae sunt felicitatis veluti fundamentum et basis, esca et ligna in quibus ignis hic ardet. Sic felicitas paradisi in duobus hisce bonorum generibus consistit : in internis, hinc dicitur o'2Ur. duplex pax, perpetua fruitio perfectae pacis atque quietis carnis et spiritus; et in bonis externis, hinc dicitur regnum coelorum, ?** thesaurus magnus in coelo. ?$ Christus autem ad hanc perfectam et numeris omnibus absolutam felicitatem per media utique contraria : ad vitam per mortem, ad gaudia per passiones, ad gloriam per ignominiam : Tradetur . .. illudetur ... flagellabitur,?" crucifigetur, per duplicem poenam et malorum perpessionem pervenit ad omnium bonorum utriusque generis consecutionem. Nudus Christus fuit flagellatus et crucifixus: ecce privatio omnium bonorum exteriorum ; flagellatus, crucifixus et mortuus fuit: ?5 ecce privatio omnium bonorum interiorum ; sed dertia die resurget : ecce vita beata, omnia bona interna; Sedeant hi duo filii méi unus ad dexleram luam el unus ad sinistram in regno iuo : ?* ecce omnia bona externa. Pro consequendis duobus hisce omnium bonorum generibus Dominus duo etiam a nobis requirit: Polestis bibere calicem, quem ego bibiturus sum? ** calicem passionis et martyrii. Patientia malorum necessaria est, hoc medium est ad consequenda bona interna : 23, 34; Io 19, 23. 28) Mt 20, 21. 30) Ibid. vr. 22. . Finis ultimus consistit in fruitlone omnium bonorum tum internorum tum externorum, sed duplex haec felicitas In paradiso invenitur. Media ad hunc finem fpervenlendi sunt passiones et tribulationes. Qui se humiliaveril exaltabitur, ?t utique in honore et gloria regni coelorum ; hoc medium est ad consequenda bona externa, magnum thesaurum in coelo, ipsummet regnum coelor um. Sic ad beatum hunc finem nostrum per media contraria dedudie am cendi sumus, sicut per noctem pervenitur ad diem, per hiemem ad per labores aestatem, per certamen ad victoriam, per laborem ad quietem. Sic SUR n bellorum finis pax est et regni tranquilla possessio ; ita per desertum cn nobis tendendum in terram promissionis est, per labores praesentis vitae ad aeternam quietem futurae, ut in coelesti regno Christi sedeamus perpetuo ad dexteram ipsius. lic finis est noster: sedere ad dexteram Christi in regno ipsius, similes esse Christo, similes esse Deo in gloria ipsius. Deus semper sedet, semper quiescit. Quiescens innixus scalae Sedere. Deus visus est Iacob ;?? sedens visus est Moysi, Aaron, Nadab, Abiu et peoedad septuaginta senioribus Israel; * sedens visus est Isaiae, * Michaeae, 35 wMMetam ^ Ezechieli,** Danieli.5* Est enim Deus suapte natura immutabilis et Ap USE omnino immobilis : Ego... Deus el non mutor. 3? Non potest Deus loco gmetipso. beamoveri, quia infinitus est, omnia implens. Nec Deus esset si infinitus USDPUNT non esset. Et si alteratione aliqua mutatur utique vel in bonum vel in malum, vel acquirendo aliquam perfectionem, quam non habet, vel perdendo quam habet. Sed si quam posset acquirere perfectionem, utique imperfectus esset; ergo Deus infinitae perfectionis non esset. Et si perdere aliquam perfectionem potest, ergo imperfectus cst, deest enim ei summa perfectio, secura omnium bonorum, absque quovis metu, possessio essetque passibilis, quod est contra naturam deitatis. Est igitur Deus omnino immutabilis, quia aeterna et irfinita omnis bonitatis affluentia in semetipso gaudet. Haec est autem aeterna quies electorum in coelo : gaudere infinita Noo nd aeternaque omnium bonorum affluentia in Deo, absque ullo penitus felietas — bonitatis defectu. Hoc est coelum apertum quod sancto patriarchae aque Mo ostenditur, sed simul cum scala ad ascendendum ; ostenditur finis, defectu. ; sed cum mediis necessariis ad finem consequendum. Vulg.: Ego ... Dominus, etc. det en dj zie * peg dar ic ee aul pus ier € d € VASE , MESS 2 »" Dn " e eda Lo d eg ad der ei fint * I haed]vatmto ahead fent, e; raped qiia, T diis - g-A* E Be ; P nd Qu. Mage be faro lora "P 4 : At «by t€ orrmaro ebore tt iners io cncrilde MM dios dosi i.d : t dd irm rtr JA Af a: p F6 brehaey y a " » pi : Fat Riot fei Macy Lent xA illl e 7^ aee rh Ww Fit yog " ' c) ose, qr tpe ie bitte. forfe 0t nulent ac qe uy ferm eo on re. laete ier ede Lan D feet PETS "€ dre add Mae eo tll ah BATA EAS X fos purs ensis ^1 di ; : EE ) «t 1 / ' Di sip rd rta pnaentes. qp Lee pna i d PEMP 24 . ; prt "97 RE Cra sucer Mit rey v oki drha ab tive sapi sca frg fehl Maine sima t polis ay pot). e Le fis et E Faft P^ Miss: dm Ie rag aplLarbà, taetitis d as ts ical io ime HiFi na Er pese [tm "E er 26d re Be ^t wal fen tn Ie * e i ——À LL. PETSEC TN Pise. n ce Int Lie n, fab ttm LEE Emm Ar. 62 Ja Spica qeu acp falce) weh feat. at oi w Agro o Pe rh n P NP pae Mende dat pdt MV PFHOIIE ; Jte pua aj 44^P tasche eoim boni unte La d Leap 2e ds obo Ia a ntt petet, 8b ety] ry Are Zn 4f fag sop. Peeranry 703 79 m A pant , 5k; ^ ; ied 4 fslbintft eris tS, Lag 3A ll ne 1 e pré o rag Jf fetioer nd A ape Pte iln esr pegalaiisy ar eate huc , 24 £e piso p € A rie depen hid 4F ar Me II adl) act Reed y^ 4 NS Í pote, Kio dome antro fel entj. b riae ig, oerte feb at ursi ds Acai "e E * J inier vl OPERE S EM IIS AUISA (eut £ y rap qi scs "rag Cobtpg Jud Mi dod huh gata, ra ms ; quei CIC AUK va iie d irr: premi bere taba pow ha p var] alg i fa deees qe Br ad^ nt foe cie aul A L6 bey IC alere ypMnTiet. 1 P PARI, 12 a Mossitiral aste d 5s iePUTA- p fe E A TETTE ta lares tn] tie Leroye. cr n fan t. d E AY 3o ede a Manca anh. pcenb. fige ng al ant a Pk E promis eq qe el pen E: fion es hang bna gl potter Aufer. tbt rale f gro. fs pii iiy aere oh ie A NM an Ss e de aam! egeo 0^ jelnta puer fed, iex je z: Me fie. ftaA mt ipAg. (m à I nieely c8 LP un vei o 16 E Uc: MR Al cqer fiut do di ^ tial et ut o 4n ris Lo el fimt (HAM inn Ad oie plo ioo c facel.. (c jet venient tfo IUS Rn Abano Uf peine OF ffo Mailaa. f gel nel p $5 Lao dicen ipto de. bito Ik qu ug qure feet ll, ep rino nre que Pipes Fon cui a, queda ideplerr rax huy 6r f ifinty rbd e itenim " E v eed, vtl im bt al i» m eL eal aaqrerul Hes guid qe rd 6h nal phare t fed. inq prie 1n tbt sap) ie AH Cer 27r " Wo " Le Li " pm à ce ilg ir Af ey inpune fester o doe n pula: he ftti " p 3 ure 7 evt. e£ frt pt) gato Peas obe adu, quet ith geste n peel af er fra RA ipee fup oa fermi gps atr 0h infin, PL lenti ap amb iom Ircariie elt nri "AN T Lt Sog nine Mrd Fee Coreg app anh m fto adet die putniet lerra afta - "he 47 uo pns P ; i. 4. : » a 2 p tersuesit od. fiar d ad gras dag "iem ad oar peer fit atstmnd: axo Es Pep M pi 2) ad ero vir rt e m iet ageeplr: t bine. oi qeleler P ». £52 A, vt sub pi Urnue fie fie Ato I "^ Pa ": " " Pelion 2 ntn T j ^ An aub [4 pado p m E. v wed — in €. p PAM) tr entr fp tana. t Md qon ey ^ ges Lors fttge- ^7 fe Lari br gini 24 5 Ma AP iata fore maar 7 S us —" nue cmranterebesqe nost 2 P SUE eani apes pe pid Foto Vefiaber Fe etna, i 4 xc Spei val pseoros 19d er 1o art en hg LOW MY sotwipr papier NE T "RON: Jh ju hA 4 UpPRG- Y. q^ I OIheop "n f er n 7 Last Por fL ie idm NI Pb P ei dx T: een Vigo os) A sped ior "e nin la AU Entire : un 4b prn 6 AR rp ecrs ÁL S) » ph anb. hr a Are xt. AU Alu in m p ie Lia lema Fe a ere api pot qnam ponet or i i abi e.t aet ie rt plrir oin d »"- Jf mr mre, [ege RÀ itt opi e apap! cest. sons ag oA Nah) p^ pen vere 5 j p p hg atr ^4 oikd perma cob] fitam A iini Az up tc A HL Smet. He PAR D PT 4c FACSIMILE SCRIPTURAE S. LAURENTII TERTIA PARTE DIMINUTAE IV. Sed multi volunt sine scala in coelum ascendere cum hisce filiis Zebedaei: Dic ut sedeanl hi duo filii mei unus ad dexleram .. . el unus ad sinistram in regno luo. Christus autem : Poteslis, inquit, bibere calicem, quem ego bibiturus sum, *? el baptismo, quo ego baptizor, baptizari ? ** Scala, inquit, per quam ego ad gloriam coelestis regni mei ascensurus sum, crux est; potestis et vos per hanc scalam ascendere, crucem ferre, crucem pati ? Bibere amarissimum calicem martyrii, baptizari baptismo sanguinis ? Calicem quidem meum bibelis ; sedere aulem ad dexleram meam vel ad sinistram non esi. meum dare... nisi quibus paralum est a Patre meo.*. Constituit imperator praemia certantibus iis, qui ip stadio currunt, vel equites vel pedites ad bravium consequendum ; similiter iis, qui in agone contendunt, *? proposuit coronas deditque in manu filii, ut eas victoribus largiatur. Non potest filius pro libito largiri praemia et coronas, sed iis, qui ea merentur iuxta imperatoris dispositionem. Ita Christus ait: Sedere... ad dexteram meam vel ad sinistram non est meum dare... nisi quibus paratum esl a Patre meo. Vere Dominus in altum hodie spiritu magis quam corpore ascendit, tanquam aquila enim in altissimum coelum se levavit in contemplatione mysterii divinae praedestinationis. Quibus, inquit, paratum esl a. Paire meo ; Venile, benedicli Palris mei, possidele paratum vobis regnum a conslitulione mundi. ** Paravit autem Deus omnibus, qui necessaria et convenientia media ad beatitudinis finem consequendum iuxta consilium voluntatis suae disposita non rer'erint : Esurivi enim el dedistis mihi manducare ; silivi et dedistis mihi bibere, ^ etc.; praeparavit omnibus iustis, qui divinam legem servaverint. Nunc igitur, o fratres, contendendum nobis est, ut hisce mediis satagamus finem hunc nostrum consequi una cum Christo, ne putemus posse nos sine mediis hisce a Christo propositis, $$ coronam absque certamine, bravium abqsue cursu [accipere] ; non potest quis sine navi navigare, [sine] equo equitare, *55' non potesi avis volare sine pennis, animal sine pedibus gradi, homo sine oculis viquibus, ctc. 42) Cf. 1 Cor 9, 24-25. 43) Mt 25, 34. 44) Ibid. vr. 35. Sed mediis utendum est ut ad finem hunc altissimum perveniatur, non enim datur praemium et corona nist merentibus, merebuntur autem qui legem Dei inviolate servaverint. Haec sunt media nobis ndhibenda: poenitentia et humilitas. Hoc fecerunt martyres et ipse Christus qui pro gloria Dei et salute nostra turpissimam mortem subiit. Hoe mobis agendum est, s! consequi beatitudinem cupimus. Si pro vana mund! gloria tantum laboramus, multo magis laborare debemus pro acquirenda aeterna gloria. dere, viator absque itinere in patriam pervenire. Si salvari volumus, duo haec necessaria sunt: Polestis bibere calicem, quem ego bibilurus sum? Qui se humiliaverit exaltabitur. Duo vel maxime diligit homo in hac vita super omnia : vitam et honorem. Si quis autem aeternam vitam gloriamque perpetuam in coelo vult consequi, necesse est ut, si opus fuerit, propter iustitiam virtutemque servandam tum vitam tum honorem prodigat, sicut fecit sancta mulier Susanna : vitam potius honoremque amittere voluit, quam peccatum committere. *9 Sic omnes Christi martyres fecerunt propter fidem et Evangelium Christi ; nam et ipse Christus pro gloria Dei et salute nostra tum vitam tum honorem exposuit, prodegit, amisit patiens turpissimam mortem summa cum ignominia: Polteslis bibere calicem, quem ego bibiturus sum ? Humiliavit semetipsum factus obediens usque ad mortem, morlem autem crucis. *? Haec est via salutis, fratres mei: poenitentia, afflictio carnis cum humilitate spiritus, fugere vanitates mundi, crucifigere carnem cum vitiis et concupiscentiis ** suis, fugere superbiam vitae, humiliari sub polenti manu Dei.*? Haec, inquam, nobis agenda sunt, si consequi beatitudinem volumus; alioquin petere quidem poterimus, non tamen obtinere; desiderare, non tamen consequi. Moyses, post peccatum ad aquas contradiclionis,5" petiit a Domino gratiam ingrediendi in terram promissionis, sed minime obtinuit. 9 Ascendendum nobis est in lerusalem per montem : Oporluit pati Christum et ita intrare in gloriam suam ; *. Per multas tribulationes oportet nos intrare in regnum Dei. 98 V. O fratres, quisanitatis est cupidus gravi morbo laborans, quid agit, quid patitur ad eam consequendam ? Nos autem consecuturi sumus aeternam immortalitatem, vitam perpetuam, sanitatem sempiternam, sed: Potestis bibere calicem, quem ego bibiturus sum ? Pro sanitate acquirenda multae et amarissimae et diuturnae sumuntur potiones : Potestis bibere calicem, quem ego bibiturus sum ? Et pro modica obtinenda a principe dignitate,'dicas mihi, quae non agit homo? Quibus non mediis utitur ? Ambitione stimulante, nullum non movet lapidem. Sumus natura ambitiosi, sed cur non veram gloriam verumque honorem ambimus? Apostoli isti non ambierunt gloriam regni Christi, nam iam audierant: Cum sederit Filius hominis in sede maiestatis suae, sedebitis el vos super sedes duodecim iudicantes duodecim tribus Israel, * sed ambierunt primatum huius gloriae, volentes esse primi et supremi principes regni ceteris omnibus antelati atque praepositi. Hoc naturale est desiderium velle superesse ad instar olei quod omnibus liquoribus supernatat. Sed, bone Deus, in omnibus volumus hanc ambitionem habere, praeterquam in virtute, in iustitia, in sanctitate, in gratia Dei, in caritate! O sancta ambitio, cur pectora nostra non imples ? O felices qui sancta hac superbia pleni sunt! Hi enim etiam in hoc mundo vere felices et beati sunt, Deo enim etiam in hoc mundo per gratiam fruuntur. Sicut enim acus in pyxide et in parvulis horologiis solaribus, quae gestari solent ad cognoscendum quota sit hora diei, quoniam magnete attemperata est, nunquam quiescit nisi cum versus stellam polarem respicit, eo autem respiciens quiescit immobilis sive dies sit sive nox, sive in mari tranquillitas sit sive tempestas, sive navis in alto maris sit sive in portu, sic cor nostrum, quia veluti magnete attemperatum est desiderio verae beatitudinis, perfectae felicitatis, nunquam quiescit nisi cum fruitur Deo. Nam solus Deus est qui potest nos beatos efficere, solus Deus est finis noster beatificus : « Fecisti nos, Domine, ad te, et inquietum est cor nostrum donec requiescat in te ». 55 Hinc in Divinis Scripturis soli iusti, qui Deo per gratiam fruuntur, beati dicuntur, et in tribulationibus positi: Beati qui patiuntur persecutionem propter iustitiam. 5$ Et Christus etiam in passione crucis beatus fuit animo, nil minus ac nunc est in coelo. Nos autem conditi sumus ut Christo similes simus : Quos praescivil et praedestinavit conformes fieri imagini Filii sui, 5* ut simus nos quoque filii et heredes Dei, fratres et coheredes Christi per gratiam adoptionis. 5? Sicut igitur Christus etiam in hoc mundo beatus fuit, ita nos quoque beati esse possumus, si velimus. Fuit autem Christus in hoc Filii sil. 58) Ct. ibid. vr. 17. Virtus etiam in hoc mundo felices nos reddit, quia in Deo quiescere nos facit qui salus finls — noster beatiflcus est; ideo soll iusti beati dicuntur, quia etlam in passionibus Deo per gratiam fruuntur. Animi beatitudo non in mundana felicitate quaerenda est, quam hodie Christus Apostolis petentibus negavi; hane enim nec pro se elegit, ut agnoSceret mundus vanitatem temporalis felicltatis. Christus in hoc mundo gloriosus et felix apparere noluit, ut ostenderet mundanam felicitatem vanam esse et mendacem. mundo felix quidem et beatus, sed animo, non corpore. Ita animi felicitas in hoc mundo quaerenda nobis [est] spiritusque beatitudo, non carnis; carnis enim voluptas et mundana felicitas non vera felicitas est, non verum bonum est. Hinc 5? Christus, bonorum omnium perennis et copiosissimus fons, unde egreditur fluvius ad irrigandum paradisum, 9? negat hanc hodie Apostolis et dilectissimis discipulis suis, quam multis peccatoribus et infidelibus inimicis suis concedit. Neque negavit hoc eis Christus ex benevolentiae defectu, sicut Salomon negavit Abisag Adoniae fratri, neque in peccati alicuius poenam, sicut Deus negavit Moysi gratiam quam petiit ille, ut in terram promissionis ingrederetur, non ex impotentia quod non posset mundanam hanc felicitatem eis concedere, sicut Salomoni concessit, * sed quia felicitas est vana non vera: Vanitas vanitatum et omnia vanitas, 93 Hinc Christus nec pro se quidem, cum posset ad libitum, mundanam hanc felicitatem elegit, et Deus, qui Salomoni summam dedit felicitatem, Christo, qui eius dilectissimus Filius est, dare minime voluit. Cur, quaeso, et quam ob causam ? Ut agnosceret mundus vanitatem temporalis felicitatis. Ideo Christus, qui seipsum in mundo ad suum libitum facere potuit ut magis libebat, vel divitem vel pauperem, vel dominum vel servum, vel beatum vel miserum, renuit mundi gloriam, nam quod altum est apud homines abominatio est apud Deum. ** VI. O frater, tu, qui mundanam gloriam tantopere curas et quaeris, dic mihi, quaeso: Quid putas de Christo ? Num forte quod non potuit felix esse et gloriosus mundo apparere, sicut in transfiguratione ? 55 An ex ignorantia et insipientia putavit malum esse quod bonum est, accipiens pro auro aurichaleum et pro argento plumbum ? Dicendum igitur quod noluit ; nam si quis aliquid non agit, hoc est vel quia non potest vel quia nescit vel quia non vult. Christus potuit et novit, quia virtus et sapientia Dei est; * ergo noluit, iudicans mundanam felicitatem vanam esse, mendacem et fallacem. Mundus vero est qui aliter sentit. Tu, o frater, quam vis sequi 8, 11-18; Eccle 2, 4-10. 83) Eccle 1, 2; 12, 8. 1-5; Mc 9, 2-7; Lc 9, 28-35. 66) Cf. 1 Cor 1, 24. sententiam ? Si magno pretio velles pretiosissimam emere margaritam, inventa autem una apud mercatorem aliquem, eam velles emere, quoniam optima tibi videtur et mercator optimam esse diceret, at superveniens aliquis amicus luus amantissimus et earum dignoscendarum peritissimus dicat tibi: Vide ne feceris, quoniam margarita haec adulterina et falsa est, non vera, sed arte conficta ; dicas mihi : Cui magis crederes ? Mendaci et fallaci mercatori, an sapienti et veraci amico ? Nunc autem tu cui magis credis: Christo an mundo ? Cuius sententiam sequeris ? Si mundi sequaris sententiam, sub ficta felicitatis larva veram patieris infelicitatem perpetuumque infernum sustinebis etiam in hac vita; sed si sequaris Christi sententiam, etiam in hoc mundo paradiso frueris. Quid igitur faciendum est ut in hoc mundo cum Christo animi felicitate donemur ? Ascendendum nobis est hodie cum Christo ; siquidem hodie Christus ab lericho in Ierusalem ascendit, Iericho autem mundum istum designat. De Iericho scriptum est: Habitatio lerrae huius oplima est... sed aquae pessimae sunt et terra sterilis, 9? optima habitatio secundum apparentiam, sed pessima secundum existentiam ; et Iericho interpretatur luna, quae opposita est solis imago, sicut nox diei. Videturluna luminosa,sed tantum superficietenus luminosa est, e£ nunquam in eodem statu permanet, 585 nunc enim crescit, nunc decrescit, et cum plena est, tum maxime a sole distans pati solet eclipsim luminisque deliquium. Sic est mundana felicitas. Ut igitur cum Christo mente beati simus, ascendendum nobis est ab Iericho, egrediendum ex Aegypto ;5? si volumus coelesti manna cibari, in desertum nobis contendendum est; *? qui enim non diligit temporalia bona, ob haec nullum pati potest animi incommodum mentisque perturbationem. Temporalia enim bona spinae sunt, sicut Dominus ait in parabola seminatoris;" spinae autem non pungunt si eas minime tangas nec manu stringas. Omnis autem animi perturbatio oritur ex amore et. affectione; amor mensura doloris est : ?? qui multum amat, multum timet et dolet; qui parum amat, parum timet 17-18. 70) Cf. ibid. 16, 13 sqq. 71) CI. Mt 13, 2-22; Mc 4, 3-19; Lc 8,7 5-14. mensura cst doloris sicut ct gaudii, quia ex amore gaudium et tristitia contrario modo procedunt. Christum ergo non mundum sequi debemus, quia cum Christo eliam in hoc mundo fpnaradiso fruemur. Sed ut cum Christo hac felicitate donemur, mundum relinquere et temporalia bona contemnere debemus, quae causa sunt omnium perturbationum spiritus; aut dolet ; qui vero nihil amat, nihil timet nihilque dolet. Si quis igitur nil mundum diligat, sed tantum Deum ac coelestia bona, is nullam unquam pateretur animi angustiam et tribulationem. Quare, sicut tinea oritur ex ipsomet panno et vermiculus ex ligno, sic ex nobis ipsis oritur omnis internae pacis perturbatio, quoniam amor passionum harum causa et origo est. Spernenda sunt igitur ex alto temporalia bona nihilque faciendum, sed ad coelestia obtinenda contendendum. VIT. Alterum nobis faciendum est: ut temporalia mala pati desiimo tempora. deremus potius quam abhorreamus. Hoc facit hodie Christus: Ecce, lia mala de- ., z ] T NE ] siderare, quae inquit, ascendimus Ierosolymam et Filius hominis tradetur prins patienter f^. cipibirs sacerdotum... ad illudendum et flagellandum et crucifigendum. rantur, in coelesti — Abiecit Christus temporalia bona et elegit temporalia mala, et haec patria inerces sunt infini multo libentius dat Deus electis suis, ut luce clarius in sacrosancto v3IÜ- hodierno Evangelio constat. Petunt Apostoli hi duo a Christo temporalia bona, et ipse negat haec eis et promittit temporalia mala : Calicem quidem meum bibelis. Hoc autem quia infirmis et valetudinariis multo utiliores sunt amarae potiones quam dulce mel ; mala etiam temporalia, si patienter ferantur, in coelesti patria apud Deum sunt infiniti valoris; bonorum enim omnium in coelo infinita est copia, malorum vero infinita inopia. Hinc passiones in coelo sunt veluti merces infiniti pretii atque Ideo his tan- Valoris, ideo Christus navim humanitatis suae passionibus tantum Christus d Onustissimam duxit in coelum. Haec enim est sapientis mercatoris ficii udE industria : res emere ubi vilissimo pretio venduntur et ubi maxima est et haec libenabundantia, transferre vero et vendere ubi ob summam caritatem e earum rerum carissini0 pretio eas vendere possit ac sic ditari. Sic Christus mercator sapientissimus egit, et haec est causa cur electis suis adversitates et tribulationes libenter immittit, ut his thesauris eos in coelo ditissimos faciat. Si autem homo in mundo his delectetur, non poterit non feliquia vera felicissimus esse nullaque unquam poterit affici infelicitate, quoniam ea pu^ Prespers quae mundo solent tristitiam afferre, huic gaudium afferunt. Sicut bus prosperis mund! hu" antem sanitas in amaris potionibus, non in dulci melle et lacte quaesed in adversis quaerenda est, renda est, sic et felicitas vera animi non in prosperis, sed in adversis, non in bonis huius mundi, sed in malis quaerenda est. Quamvis enim suapte natura felicitas in bonis consistat, non in malis, Deus quidem, ut ostendat quod non in bonis creatis, sed in bonis increatis, non mundanis, sed divinis consistit vera felicitas, efficit ut homo potius in malis huius mundi quam in bonis reperiat animi quietem, potius in paupertate quam in divitiis, in humilitate quam in dignitatibus, in poenitentia quam in voluptatibus. Haec autem privationes sunt temporalium bonorum. Tandem, ut animi felicitate in hac vita potiri possimus, necesse est ut in omnibus conformemus voluntaten: nostram cum voluntate Dei, ut una sit nostra cum diviiia voluntate. Sic enim nihil poterit nobis contra voluntatem nostram accidere, quoniam omnia a divina voluntate dependent. IL. ALIA HOMILIA Accessit ad Iesum mater filiorum Zebedaci... adorans et peteins aliquid ab eo... Dic ut scdeant hi duo filii mel unus ad dezteram, ctc. ! I. Cum locutus fuisset Dominus de gloria regni sui et quod in eo multi novissimi erunt primi,? duo hi Apostoli filii Zebedaei, existimantes Christi regnum fore temporale e£ mundanum in terra, non aeternum et divinum in coelo ambientesque primatum, mittunt matrem ad Christum, ut pro ipsis ad Christum accederet ad gratiam istam impetrandam gloriae singularis et primatus honoris: Uf sedeant... unus ad dexteram... et unus ad sinistram in regno (uo.3 Gloriam petunt temporalem, non aeternam, sicut filii Ruben et Gad petierunt a Moyse terram Galaad, non terram promissionis; * et sicut Adonias captus amore Abisag reginae 'petiit eam a Salomone per Bethsabee matrem ipsius Salomonis, * sic hodie isti a Christo mundanam gloriam petunt per matrem. Et Adonias quidem vere nescivit quid peteret, nam Abisag sibi causa mortis extitit; Salomon enim indignatus ob talem petitionem illum morte damnavit. 5 Sic Christus his hodie ait : Nescitis quid pelatis. "* Temporalis et mundana felicitas 32, 1-5. 5) Ct. 3 Rg 2, 17-21. 8) Ct. ibid. vrr. 22-25. 7) Mt 20, 22. et In contformitnte voluntatis nostrae cum voluntate Del. Apostoli gloriam petunt temporalem, putantes Christi regnum temporale fare; nt temporalis felicitas causa est perditionis; utique [est] veluti illa Abisag pulcherrima mulier — pulcra res est oculis gloria huius mundi; — interpretatur autem patris mei error, huius enim felicitatis et gloriae promissio : Nequaquam... moriemini . . . erilis sicut dii scientes bonum et malum, * decepit primos parentes nostros, et quia homo hanc Abisag concupivit, * illum Deus morte damnavit, !! sicut Salomon Adoniam. II. Nescitis quid petatis : latet sub melle venenum. Mundana febona enim, ;, liCltaS in tribus bonorum generibus videtur consistere : in copia et epe al affluentia delectabilium, honorabilium et utilium, voluptatum, difallaoia sunt. gnitatum, facultatum, [in] deliciis, honoribus et divitiis. Sed : Nescitis E bri quid pelalis. Sub primo enim melle latet venenum luxuriae, quod inmaler"^ fecit Davidem?! et Salomonem ; ? sub secundo venenum superbiae, quod infecit Adam in terra et angelum in coelo; 3 sub tertio latet venenum avaritiae, quod infecit et occidit Saul 4 et est simulacrorum et idolorum servitus. !5 Hinc merito Christus ait: Nescitis quid pelalis, quoniam temporalia bona causa sunt aeternorum malorum, temporales voluptates aeternarum poenarum, temporales honores aeternae ignominiae, temporales divitiae aeternae paupertatis. Sed praeter mala aeterna sunt etiam causa malorum temporaetetiam marolium, nam deliciae et voluptates trahunt hominem ad gulam atque rum tempo". luxuriam. Si his indulgeas, gula causa est mille infirmitatum relium, nam gula et usuris plens corpus humoribus indigestis; hinc podagrae, chiragrae, hinc generant; mille infirmitatum genera; luxuria autem causa potissima est brevitatis vitae, salacia enim animalia vitae brevissimae sunt. !$ Honores etiam temporales onera potius sunt quant honores ; honores hinc Hebraeis gloria dicitur 1333,!* quod est gravitas. temporales * NE Nam si dominus est quispiam provinciae vel regni, necesse est ut opprimunt; statum vel bene gubernet et regat, vel male. Si bene, multa opus est cura, multa sollicitudine, multo labore ; hinc Moyses vehementer cum Deo conquestus fuit quod maximum pondus imposuerat super humeros eius.!? Quare magna est infelicitas munus regendi populos; pag. 442. 16*) Ms.: 122, kabod. 17) Cf. Nm 11, 11-15. * hinc, uti in libro Iudicum legimus in parabola lIoatham, neque oliva neque ficus neque vitis acceptare voluerunt regimen silvae lignorum. 1? Viri sapientes fugiunt renuuntque rerumpublicarum regimina et principatus; sic Moyses recusavit et restitit quantum potuit ne illum Deus principem populi constitueret. !? Quod si male regat, ecce populorum tumultus, ecce clamores, odia, seditiones, insidiae ; unde necesse est principem infeliciter vivere, semper cum timore, semper cum mille suspicionibus. Divitiae tandem magnum sunt pondus; sitis enim avaritiae inexplebilis est, sicut ignis qui nunquam dicil : sufficit. ?? Et divitiae quidem «magno acquiruntur cum labore, possidentur cum timore et amittuntur cum dolore ». ? Dives, si multas divitias habeat, necesse est ut satagat eas conservare, vel etiam augere, alioquin divitiae in fumum abeunt, sicut aqua vitis, nisi vas summa sit cum diligentia obturatum. Sed si conservationi studet, ecce animi infelicitas, ecce curae et sollicitudines animum tanquam spinae pungentes et exulcerantes. III. Nescitis quid petatis. Mundana felicitas est ad instar picturae, quae a longe quidem pulcherrima videtur, sed a prope turpissima est, ut prioris pulcritudinis nihil discernas. Est sicut arundo foris aurea et intus vacua : Vanitas vanilatum el omnia vanitas ; * Filii hominuin usquequo gravi corde? nao» "1122 nay :*? Usquequo | gloria mea conlemplui ? V*N7*33:* Filii viri hominis honorabilis 'el. gloriosi, usquequo gloriam meam contemnelis, diligelis vanitatem, diligelis inane, quaerelis mendacium ? ** Usquequo eligetis potius falsa "numismata quam vera ? larvam felicitatis quam veram felicitatem? Nescilis quid petatis. Auditis, auditis, fratres, quod Christus ait, quod qui temporalia bona quaerunt nesciant quid agant. O homo, si tu in bivio positus pergens in patriam tuam, viator ignorans quaenam viarum illarum -18) Ct. 9, 7-13. 19) Cf. Ex 3, 10-4, 1-13. 20) Prv 30, 16. - 21) S. Prosperus De Vita Contemplativa, lib. 2, cp. 13, (P. L. 59, 457). 22) Eccle 1, 2; 12, 8. 23) Ms.: Ad chebodi lichlimah. Prout in Textu Hebraico habetur pericopen hanc transcripsimus; in ms. deest mah. 21) Ms.: Beni isc. 25) Ps 4, 3. Ex Lbebrnico. divitiae quoque magnum pondus sunt et tanquam spinae nnimum exulcerant. Mundana felicitas vanitas est, ideo Christus dux noster fieri voluit ut viam verae felicitatis nobis ostenderet. bona sit, sed videns alteram quidem viam latam et spatiosam floridamque, alteram vero arctam valdeque strictam et senticosam, tu profecto latam illam eligeres. Sed si vir optimus et fide dignissimus occurrens tibi dicat quod illa via bona non est, sed alia accipienda est diceretque: Veni mecum, ego quoque in eandem civitatem eo, tu utique illum sequereris, si vere velles in tuam patriam ire, et illi viro crederes, nisi forte putares illum deceptorem esse ac latronem quendam, qui in illam vellet te ducere, ut omnibus bonis tuis te spoliaret. O frater, igitur tu dicis quod vis salvari et dicis te credere Christo; quomodo ergo non audis eum dicentem hodie: Nescitis quid petalis? quod via paradisi non est temporalis felicitas, sed poenitentia, non superbia,?8 avaritia, maxime cum ipsum Christum videas hac arcta via incedentem, non lata illa ? Putas Christum deceptorem atque latronem ? Ah christiane, ah frater, quid igitur agis ? cur non audis? cur Eum ergo senon sequeris Christum ? cur non conformas voluntatem tuam cum d alvart vo. Voluntate Christi ? Mirum est hoc, quam diversa sit nostra voluntas mmu. — s voluntate Christi. Non tam diversa est terra a coelo, luna eclipsata a sole, aqua frigidissima ab igne. O fratres, Christus voluit poenas, nos voluptates ; Christus humilitatem, nos superbiam mundi; Christus paupertatem, nos divitias saeculi; Christus dicit : Nescilis quid pelatis, et nos id satagimus. IV. Accessit ad eum mater filiorum Zebedaei adorans el petens Parentes. pro aliquid ab eo. O parentes, nimium providi nimiumque solliciti ut filiis petere — c... . ] S opi : : : debent non liliis vestris temporalia bona thesaurizetis, cumuletis, relinquatis, temporalia (uui haec illis sunrmopere desideratis, procuratis, quaeritis, petitis bona. sed spiritudlia; etiam a Deo, satagite ut spiritualibus bonis principaliter filios vestros ditetis; haec eis thesaurizate ; haec postulate eis a Christo; haec prima sint studia, haec princeps cura. Bethsabee postulavit a David rege pro Salomone filio suo regnum [Israelis et obtinuit. ?" Sic parentes a Deo pro filiis suis postulare debent regnum paradisi, hoc enim a Deo obtinere facillimum est, quamvis res maxima sit, summi et infiniti momenti atque valoris. Abraham a Deo vitam petiit pro Ismaele filio suo ;?* parentes vitam aeternam pro filiis petant. Quaerite, quaerite, o parentes, filiis vestris primum regnum Dei el iusliliam eius, el haec omnia adicientur?? eis; providete eis Deum, non mundum. Bone Deus, quaenam haec nostra est infelicitas, ut parentes filis nonnisi temporalia, terrena carnaliaque bona quaerant, quae causa sunt ruinarum perditionisque et damnationis animarum ? Hi quidem filiis ?? provident artes, illi officia et dignitates, alii militiam, alii studia, alii ecclesiastica beneficia; nemo providet Deum regnumque coelorum. Quid, quaeso ? Nunquid corpus tantum habent filii vestri, non animam ? Carnem tantum, non spiritum ? Pro temporali tantum vita nati sunt, non pro aeterna ? Pro mundo, non pro Deo ? Quaerit autem haec mater pro filiis tria: otium, dignitates primas et regales divitias: Dic ut sedeant: ecce primum, unus ad dexteram ... el unus ad sinistram : ecce secundum, in regno luo: ecce tertium, quoniam in his tribus videtur consistere humana felicitas: in voluptatibus, honoribus et dignitatibus. Sed: Nescitis, inquit, quid petatis. Cur, quaeso ? Nunquid haec bona non sunt ? Non sunt Dei dona, opera Dei ? Nonne haec Salomoni Deus contulit ? 3 V. Nescilis quid petalis, profecto quia felicitatis natura requirit cumulum omnium bonorum, ita ut, si unum desit, destruat universa, Est enim felicitas velut. convivium lautissimum et regale : adsint epulae splendidissimae et pretiosissima vina, desit autem tantum sal, quod epularum omnium condimentum est, universa fastidio sunt et nauseam gignunt. Petit mater filiis convivium, sed sine sale sapientiae, ut Salomon ; * ideo ait: Nescitis quid pelalis, Est felicitas *! veluti musicalis concentus: si qua desit vox aut discordet, unica ila dissonantia et defectus universam harmoniam dissolvit. Est sicut sanitas corporis, cuius si vel minima pars infirmetur, si unius dentis dolore afficiatur homo, de reliqua totius corporis sanitate nihil laetatur. Sic utique felicitas requirit universa bona; si unum desit reliqua nihil valent. Haec autem mater pro filiis quaerit bona tantuni corporalia non sed multi sunt qui sicut mater Apostolorum nonnisi terrena bonn quaerunt, idest voluptates, honores, divitias. Vera felicitas requirit cumulum omnium bonorum; si unum desit, reliqua nihil valent. e us Spiritualia, terrena non coelestia, mundana non divina. Si enim in quaeruntur, hisce tantum bonis integra reperiretur felicitas, reges et principes aera mai" mundi felicissimi essent, quoniam bonis hisce affluentissime abunSicenda sunt, dant, Sed ad perturbandam homini mentem sufficit una tantum cogitatio vel minima suspicio, quae in principum domibus regnare quam maxime solet ; semper enim cum magna suspicione vivunt ne veneno inficiantur, ne qua eis fiat proditio, ne thesauri diripiantur, ne bona et facultates eorum dilapidentur. Sic multis suspicionibus punguntur. Deinde, vitia animi infelicem hominem reddunt infernumque caua enim in humano pectore constituunt : avaritia, cupiditas inexplebilis sunt multa- : n ET fne ye E . fDncal s . . rum affico- Dàmesque insatiabilis; ambitio, sitis inextinguibilis et ignis qui num quae /^ seniper magis magisque accenditur ; amor insanus mille sagittis acu- T tissimis transfigit cor infelicis amantis ; gula morborum origo, luxuria vitam abbreviat, invidia daemon est infernalis, ira ignis inferni semper urens et nunquam comburens. Una enim tantum animi passio Aman felicissimum principem ad summam infelicitatem perduxit, quod Mardochaeus eum non revereretur. * Hinc ergo ait: Nescilis quid pelalis, quia bona tantum externa, non interna quaerebant. Homo autem ad imaginem el simililudinem Dei ?* conditus est; his igitur necesse est ut delectetur bonis quibus Deus ; at Deus, cum spiritus sit, spiritualibus delectatur bonis; sic et homo. VI. Nescilis quid pelatis. Petebant enim terrestrem potius paSH radisum quam coelestem, lutum praeferebant auro, lateres lapidibus coeiestis elicitas est, non. pretiosis. Nos igitur, o fratres, cum ad imaginem Dei conditi simus terrena; in - PEN v : : . : coelo ergo si- Ghristo similes, 3$ si una cum Christo volumus etiam in hac vita geben paradisum habere, necesse est ut non carnibus Aegypti delectemur, et sicut ad sed manna deserti ;?? necesse est ut Christum, qui in maximis etiam stus in tribulationbus tribulationibus crucis et mortis beatus fuit, imitemur atque seLAE quamur ascendentem ab Iericho in lerusalem ; ut thesaurus noster non sit in terra, sed in coelo, ubi nullae sunt tribulationes, nam: Ubi ... est thesaurus tuus, ibi est et cor tuum ; *? si igitur cor nostrum fuerit in coelo, beati semper erimus; ut sequamur Christum, qui a Br. Ezplanatio in Genesim, pag. 198. non bona mundi huius elegit, sed mala : Ad illudendum et flagellandum, el crucifigendum, ** Christus enim passus est nobis relinquens exemplum ut sequamur vestigia eius; 9? ut sequamur Christum, qui omnem felicitatem suam habuit intra se, non extra se, sic enim ait: Regnum Dei intra vos est. *! Qui autem extra se quaerit felicitatem in bonis corporalibus, quaerit pisces in saltu piscari et feras venari in medio maris. ?? Felicitas nostra, o fratres, in cruce Christi quaerenda est, quoniam de cruce dixit Christus latroni : Hodie mecum eris in paradiso ; * crux enim domus Dei est el porta coeli ** clavisque paradisi. III. ALIA HOMIL IA Dic ut sedeant hl duo [illi mei unus ad dexteram fuam et unus ad sinistram in regno tuo. Iesus autem dizit eis, etc. ! I. Mirabile dictu ! Hodie sol negat radios lucis coelestibus astris, mare aquas fluminibus, Christus negat Apostolis quod petunt. Apostoli hodie non reperiunt in sole lucem, in mari aquas, siccatum reperiunt mare divinae misericordiae. Christus quidem fons est omnium bonorum, naturae, gratiae et gloriae. Et hodie non tantum non concedit Apostolis gratiam quam quaerunt, sed etiam eos tanquam ignorantes redarguit: Nescitis quid petatis, * sicut Moyses redarguit Rubenitas et Gaditas petentes pro sua habitatione regionem Galaad extra terram promissionis, ? et sicut Deus redarguit ipsum Moysen petentem ingressum terrae promissionis. * Quid hoc, quaeso, est: Nescilis quid pelatis ? Abite, ignorantes! Christus autem mare est aeneum in templo Domini * et mare magnum : Congregationes ... aquarum appellavit maria, * in Christo autem omnes gratiae Dei colPlauto deductum: * Iubens una opera me piscari in aere, Venar! autem iaculo npros in medio mmnri ». Asinaria, nct. 1, sc. 1, vrr. 31-32. 43) Lc 23, 43. 44) Gn 28, 17. 32, 1-19. 4) Ct. Dt 3, 23-26. 5) Ct. 3 Rg 7, 23-26. 6) Gn 1, 10. In cruce Christi beatitudo no stra consistit. Christus fons omnium bonorum non concedit Apostolis gratiam petitam, imo eos redarguit, quia mundana petebant, cum ipse docuerit coelestia quaerenda esse. Homo crentus est propter felicitatem, quae non in mundo, sed in coelo quaerenda est. Qui praemium virtutis in mundana felicitate quaerit stultus est et infelix. lectae sunt tum creatae tum increatae ; thesaurus est Christus omnium bonorum Dei. Sed mirabile etiam est quod in Apostolis Christi reperiretur ambitio saecularium dignitatum et mundanae potius gloriae desiderium quam divinae, cum Christus dictis et factis, fugiendo in montem cum eum facere voluerunt regem, ? eos humilitatem et contemptum mundi docuerit. Hinc merito arguit eos, nec petita concedit : Pelilis e non accipitis, eo quod male petatis. 3 Petendum enim est: Sanclificetur nomen iuum, adveniat regnum tuum, fiat voluntas tua. ? Praeferunt hodie Apostoli hi felicitatem paradisi terrestris coelesti, praeferunt terram coelo, lunam soli, mundum Deo, ideo: Nescitis quid pelatis. II. Certum est quod plantavit Deus paradisum voluptalis a principio, et propterea, statim ut formavit hominem, tulit... eum et posuit in paradiso voluptatis, !? ut ostenderet quod propter felicitatem creatus est homo. Sed sicut ignoratur ubinam sit terrestris paradisus, ita ignorat mundus in quonam bono sita sit humana felicitas. Hodie Apostoli hi existimarunt sitam esse in voluptatibus, honoribus et divitiis; ideo haec petunt a Christo. Sed Christus dicit falsam esse hanc eorum opinionem: Nescilis quid pelatis. Omne autem bonum vel creatum est vel increatum, vel mundus vel Deus. Si humana felicitas non potest reperiri in mundo et creatis bonis, quaerenda igitur in Deo est. Hic est ascensus in Ierusalem, ?! hoc est: Terília die resurget. ? Quaerenda est felicitas in coelo non in terra, non in hac vita, in qua sumus in via, sed in futura vita, [in] qua erimus in patria, in coelesti Ierusalem non in lericho. Nescilis quid pelatis. Pro sequacibus Christi in praemium virtutis non creavit Deus mundanam felicitatem in terra, sed divinam, aeternam in coelo. Si quis eligeret monetam falsam potius quam veram, nesciret quid ageret. Sic Christus ait: Nescitis quid petatis. Gloriam mundi quaerunt extra se qui non habent gloriam et consolationem Dei intra se. Hoc est quod designatur per parabolam lignorum volentium constituere regem super se. Renuit regiam po- P : 12) Ibid. vr. 19. eum, etc. 11) Cf. Mt 20, 17. testatem vitis, renuit ficus, renuit oliva; sed rhamnus acceptavit, arbor infructuosa et inutilis, nec tantum acceptavit, sed etiam tyrannice exercuit.?? Qui thesaurum in agro absconditum ?* invenit coelestis consolationis in corde, non quaerit externam consolationem, nec oblatum quidem regnum acceptat: Nunquid possum deserere dulcedinem meam fructusque suavissimos ... ul inter... ligna promovear ? ^ In regimine enim populorum magnus requiritur labor, magna vigilantia, sicut ad pascendas multas oves; ubi autem multus est labor, ibi nulla quies. Statim ut audierunt Apostoli Christum dicentem : Nescitis quid petalis, quievere, nec amplius replicavere, profecto quia crediderunt Christo. Et Dominus in sacrosancto hodierno Evangelio ostendit quod dignitates et regimina non sunt quaerenda, quia ita disposuit Deus et ordinavit mundi rectores Ecclesiaeque pastores: Sedere...ad dezxteram meam vel sinistram non est meum dare vobis, nisi quibus paratuin est a Patre meo. 15 Sicut bravia iudex non dat cui magis libet, sed ei qui in stadio praecurrens prior venit ad metam, et coronae victoribus dantur qui in agone legitime certarunt victoriamque de antigonista reportarunt, !* sic ait : Non esi meum dare vobis, nisi quibus paratum est a. Paíre meo. III. Potestis bibere calicem, quem ego bibiturus sum? et bapltismo, quo ego baplizor, baplizari ?!* Quid, quaeso, est hoc ? Apostoli quaerunt felicitatem, et Christus offert eis passionem, crucem suam. Ah, fratres, scitis quid est hoc? Passio via est felicitatis : Oportuit pati Christum el ita intrare in gloriam suam.!* Sed adhuc ostendit Dominus quod animi nostri felicitas potius in malis huius mundi quam in bonis consistit, in passionibus quam in voluptatibus. Considerandum enim est quod sicut ad sensus satisfactionem non semper pretiosiora requiruntur — est libra auri pretiosior libra panis, sed ad satisfaciendum fami non aurum sed panis aptus est ; pretiosius est oleum balsamumque quam aqua, sed ab bibendum melior est aqua quam oleum ; lapis quiescit in terra, non in aere, quia, quamvis elementum aeris nobilius sit quam elementum terrae, lapis tamen Vulg.: Sed quibus paratum est, etc. 16) Cf. 2 Tim 2, 5. 17) Mt 20, 22; Mc 10, 38. Non petentibus, sed merentibus praemium datur. Felicitas animi nostri potius in mnlis quam in bonis huius mundi consistit, quia passio via est felicitntis. EEENEMEEEEE———— À———————— d «- LT TTE suapte natura in terra quiescit, non in aere aut aqua; et piscis in aqua vivit, non in aere, avis autem [in] aere, non in aqua, — sic utique uniuscuiusque natura rei consideranda est, ut videamus quid ei convenientius sit. Non enim omnia omnibus conveniunt: equus delectatur herbis et leo carnibus ad comedendum ; sic diversorum animalium diversus est cibus, quo unumquodque secundum suam naturam delectatur. Ad comedendum aptus est panis, non lapis, quamvis pretiosissimus, aut aurum optimum ; ad bibendum vinum, non oleum, aqua dulcis fluminum et fontium, non salsa maris. Sic consideranda est hominis natura. Haec autem non tota corDeus solus Doralis est, sed princeps pars est spiritualis, anima ad imaginem et Somos que Similitudinem Dei? condita. Quod si anima spiritualis est, quomodo Pusinir ed corporalibus rebus unquam poterit saturari ? Omnia mundi bona non potest, COrporalia sunt, non igitur conformia gustui et appetitui animae, quae spiritualis et divina est. Anima suapte natura spiritualibus delectatur; Deus igitur solus cibus est anmae. Nam cibus quidem intellectus est veritas, Deus autem summa est veritas ; cibus voluntatis est bonitas, Deus vero summa et infinita est bonitas. Sic quicunque aliud quidpiam quaerit praeter Deum, nescit quid agat. Corporalia autem bona impedimento sunt animo quo per contemplationem et amorem perfruatur Deo, quae summa est animi felicitas. Merito igitur ait Christus: Nescilis quid pelatis, et : Poltestis bibere calicem ? etc., quia in privatione temporalium bonorum reperitur Deus, qui solam et nudam quaerit animam in secreto, sicut sponsus sponsam sic quaerit: Ducam eam in solitudinem et loquar ad cor 1mo bae impeeius, ?? idest consolabor eam. Hoc .est manna in deserto, in solidimento sunt H : quomins tudine.??" Hinc Paulus praefert caelibatum castamque et virginnima . : : : . : : percontem. Dalem continentiam matrimonio, quoniam caelibatus maiorem dat Pisone" t! facultatem fruendi Deo in oratione et contemplatione divina, ut soamorem Deo perífrustu.. ]um Deum pura mente et libero corde quaeramus, absque ulla sollicitudine saecularium rerum.?! Anima enim nostra suapte natura veluti aquila est sursum volans in coelum ad contemplandum solem. Sed saecularia bona sunt veluti grave pondus ad eius pedes, qui sunt animi affectus, alligatum quo minus sursum volare nequaquam Cor 7, 7-8, 32 sqq. possit ut vellet: Quis dabit mihi pennas sicut columbae, et volabo el requiescam ? * Sed liberam necesse est esse avem ad volandum. IV. Nescilis quid pelatis. Magnum vobis videtur esse quod petitis, temporalem gloriam petentes, sed minimum quid est. Sicut si filius regis adhuc puer petet a patre ut mitteret eum gubernatorem alicuius civitatis, aut ducem cohortis centum militum in exercitu, magnum quid petere videretur, sed puerilis esset petitio meritoque diceret ei pater: Nescis quid petas; sic Christus dicit : Nescitis quid petalis, quoniam gloria mundi respectu gloriae paradisi nihil est; sicut unius civitatis principatus respectu totius imperii et monarchiae totius mundi est, et terra universa coelo comparata nihil est, minimum punctum, sic totus mundus respectu Dei: finiti ad infinitum nulla est proportio.? Mundus iste est sicut Laban, qui post multos labores promittit Iacob pulceram Rachelem, sed postea dat turpem Liam : ?^^ promittit optatissimam felicitatem et non dat nisi veram infelicitatem. Potestis bibere calicem, quem ego bibiturus sum ? Populum electum de Aegypto eductum Deus prius duxit ad amarissimas aquas Mara, deinde ad dulcissimas aquas Elim ;?5 et postquam defecit farina Aegypti, pluit eis manna de coelo ;?5 et cum transissent Iordanem, circumcidi eos voluit antequam daret eis possessionem terrae promissionis.?" In Lege haliaeetus, avis marina quae simul volat per aera et natat in mari ad capiendos pisces, immunda est ; ?? sic apud Deum immundus est quicunque quaerit consolationes coelestes et mergi etiam in aquis carnalium consolationum. Arca Dei noluit in uno eodemque templo simul cum Dagone, idolo Philisthaeorum, manere.?? Non potest homo simul respicere sursum et deorsum, ante et retro, ad dexteram et sinistram : Nemo potest duobus dominis servire; ? Deo et Pharaoni simul servire non potuerunt Hebraei; Non potestis Deo servire ei mammonae ; * non potest homo simul vivere spiritu et carne: Non... videbit me homo el vivet * secundum ad 2. 24) Cf. Gn 29, 6-30. 25) Cf. Ex 15, 22 sqq. 28) Cf. ibid. 16,1 sqq. Er Bona totius mundi nihil sunt respectu aeternae felicitatis, nec possibile est terrenis consolationibus simul et coelestibus gaudere. o4 dun Add carnem. Moyses fuit quadraginta diebus cum Deo, sed non manducans neque bibens aut dormiens; 3 non vixit secundum carnem. Nou ppbaies Filii Israel, qui elegerunt sibi possessionem in Galaad et terra les terrena. Amorrhaeorum, non habuerunt partem in terra promissionis, ^ et illi TAEEUDUN quidem cum terram illam in possessionem petierunt a Moyse, acri et gravi reprehensione correpti fuerunt, quamvis postea concesserit eis Moyses quod volebant videns obfirmatam eorum voluntatem. 35 Christus vero hodie et arguit hos discipulos et quod petunt minime conEd PS cedit : Nescitis quid petalis. Sed quid est quod illis quidem concesiamentodaditur postulatio, istis autem minime ? Quoniam hoc est discrimen inter uM Vetus et Novum Testamentum : illis Deus dabat pro mercede bona vir! terrena, corporalia, temporalia, illis mundana haec visibilia conferebat; hinc ex Aegypto eduxit onustos opibus Aegyptiorum ; 36 per medium maris licuit eis ambulare in luto aquarum multarum, 3? sordidatis affectuum pedibus amore terrenarum rerum ; licuit eis cum sd dm aw"? patre eorum altero pede claudicare.?* Sed in Novo Testamento celeia..— nop dantur nisi bona spiritualia, coelestia, aeterna, divina. Discipulos voluit Christus nudos, ut, relictis omnibus, ipsum sequerentur, ?*' ut cum Christo vel iuxta vel supra mare ambularemus. ?? V. Nescilis quid pelatis. Opus hoc Christi extraneum valde et co denmv* , nimis alienum videtur ab eo; in sole meridiano non reperire lucem, "i fanae ** in igne maximo non reperire calorem. Sol negat lucem, ignis calorem, pPropensissfons perennis flumen, mare prohibet aquas. Christus sol est, paler ' vostaldtà luminum : Omne datum optimum et omne donum perfectum desursum crm esl, descendens a Patre luminum ; ** Sol ei scutum Dominus Deus, gratiam el gloriam dabit Dominus; non privabit bonis eos qui ambulant in innocentia; Domine virlutum, bealus homo qui speral in le.* Fons est qui irrigat universam terram, *? flumen paradisi, *? mare omnium bonorum, ignis maximus et sphaera ignis maior universo coelo, et hodie negat discipulis suis minimam quam maxima cum instantia et modestia petunt gratiam ? In templo Dei iuxta 12, 35-36; Ps 104, 37. 37) Ct. Ex 14, 22. 38) Cf. Gn 32, 31 sqq. 38*) Cf. Le 14, 33. 39) Cf. Mt 4, 18; 14, 25; Mc 1, 16; 6, 48-49. 40) Iac 1, 17. 41) Ps 83 (hebr. 84), 12-13. 42) Ct. Gn 2, 6. 43) Cf. ibid. vr. 10. altare incensi erat mensa panum propositionis,4 ut.insinuaretur quod gratia mox sequitur petitionem : Aperi os tuum et implebo illud ; ** Posiula a me et dabo libi ; 5 Petite el accipielis, quaerite el invenielis, pulsate et aperietur vobis. ** Sic ipse dixit mulieri samaritidi : Tu forsitan petisses, et dedissel libi aquam vivam. *?* Regius Vates aiebat : Cum invocarem ezaudivil me Deus iustiliae meae, in tribulatione dilatasti mihi, *? cor et animum per magnam consolationem : quotiescunque invocavi te, Domine, exaudisti me; quotiescunque dixi te invocando : Miserere mei el exaudi orationem meam. 9*9 tu me audisti et exaudisti. Quid ergo est quod hodie Christus, fons omnis gratiae et bonitatis, negat aquas gratiae discipulis suis ? Sed non mirum si negat Dominus Apostolis quod petunt, nam etiam Deus Moysi negavit quod petiit. Duo enim legimus petiisse Moysen a Deo et minime obtinuisse. Petiit ut videret faciem et gloriam Dei * et ut ingrederetur terram promissionis, transito Iordane; ? et primum Deus negavit dicens: Faciem meam videre non poteris, non enim videbit me homo et vivel ; * ad secundum vero quod petiit: Transibo... el videbo terram hanc optimam trans Iordanem, Dominus iratus respondit: Sufficit tibi, nequaquam ultra loquarís de hac re ad me. * Quae enim impossibilia sunt vel contra divinam voluntatem petere non debemus, ut si quis peteret a Deo gratiam ut vivus in paradisum cum Elia igneo curru raperetur, 55 vel aliquid simile. Cum ergo aliquid impossibile petitur vel contra iustitiam, non exaudit Deus, licet quod petitur bonum videatur. Sed quod hodie petunt Apostoli nec impossibile videtur Christo, qui omnia potest, nec contra iustitiam aut rationem. Cur ergo negat Christus quod petunt ? Sed utique impertinens esset si quis a sole vellet abstrahere radium et apud se servare ad illuminandum nocte domicilium suum ; itemque si ab igne vellet flammam accipere et secum ferre quasi titionem ad sese domi calefaciendum ; si a fonte requireret aquas salsas, si a flumine aquas sulphureas et minerales balneorum, si a 24; Mt 7, 7. 48) Io 4, 10. 49) Ps 4,2. 50) Ibid. 51) Cf. Ex 33, 18. : negat tamen Apostolis gratiam quam petunt, non quasi sit Christo impossibilis, vel contra iustitiam, scd quia impertinens petitio est et insnnus uppetitus. mari aquas dulces et potabiles fontium et fluminum. Vani essent et insani huiusmodi appetitus. Sic ait Christus: Nescitis quid petalis. Hoc est quod Regius Vates in Psalmo illo subiungit : Filii rs emm hominum, usquequo gravi corde ? Ut quid diligitis vanitalem el quaeritis vana sunt et 7endacium ? 55 Hebraice : Filii piri. Vir autem dicitur hebraice ho- "aues: * mo nobilis, illustris et gloria conspicuus : Filii' viri, usquequo NR oupt gloria mea contemptui ? 5* Usquequo spernetis et contemnetis gloriam fallacia — meam, diligelis inanem vanitatem, inane et vacuum, uti est arundo, qu"*' guaerelis mendacium ? Mundana bona Regius Vates appellat vana, inania, mendacia fallaciaque. Stultitia est verum aurum, argentum et lapides pretiosos spernere et adulterina eligere specie decepti. Picturae excellentes saepe decipiunt simplicium oculos; res enim verae non fictae apparent, sed fallaces sunt. Insipiens esset qui cupiens ducere uxorem, cum possit accipere virginem pulcherrimam, nobilissimam, ditissimam et optimis moribus ornatam, vellet accipere infamem meretricem, turpissimam et pauperrimam, eo quod videat eam pulcram habere larvam, et mendaci illa pulcritudine decipitur. Hinc Christus fallaces divitias appellavit. 58 Deinde Regius Vates a divino iudicio probavit mundana quod probatur haec fallacia bona esse. Scifofe quoniam mirificavit Dominus sanctum fcis Eos suum, separavit Dominus sanctum suum. *? Christus est sanctus Dei ; *0 SN separatum autem Christum videmus ab omnibus bonis huius mundi, divitiis, honoribus et voluptatibus. Separavil, inquit, quasi ab immunditiis, quoniam mundana haec immundam faciunt animam. Abraham separavit filium suum Isaac a filiis concubinarum, quibus munera dedit, sed extra domum suam, Isaac vero heredem totius domus instituit. 9! Si quis igitur affectum habeat separatumab istis bonis, semper Utergooratio exauditur a Deo cum bona spiritualia petit ab eo. Hinc sequitur: exaudintur afr à " fectumabom- Dominus exaudiet me cum clamavero ad eum. * Quod si vos quoque, nibus terrenis inquit, exaudiri vultis, irascimini, sive contremiscite et ne' peccetis, bonis separatum habere dicife in cordibus vestris, super cubili vestro, el silete ; sacrificale saoportet, : " : crificium iustitiae el sperate in Domino ; * nam in templo prius reperiebatur altare sacrificiorum quam incensi. * Quod si mulli dicunt : Quis ostendit nobis bona, quae vere appetenda sunt? respondet Regius Vates quod ipsemet Deus: Signatum est, sive exaltatum est super nos lumen ullus tui, Domine, ** quod illuminat mentes sicut sol illuminat oculos; et sicut sol laetificat etiam oculos eosque pascit, cum lumen cibus sit oculorum, sic, inquit, dedisti laetiliam in corde meo. 99 Dicetis: A Ífruciu frumenti el vini ... multiplicati sunl, magni facti sunt multi propter copiam divitiarum ; ad me, inquit, nihil spectat : In pace in idipsum simul dormiam et requiescam, quoniam tu, Domine, singulariter in spe conslituisli me.9? Sufficit, inquit, mihi solus Deus, temporalia bona nil curo, sicut qui dormit nil cogitat aut desiderat. VI. Nescitis quid pelalis, sicut Loth nesciens quod futurum erat, elegit regionem Pentapolis, quoniam sicut paradisus videbatur. 5? Si scivisset quod post paucos dies civitas Sodomae capienda ab hostibus erat et diripienda omnisque populus in captivitatem ducendus, 5? si scivisset. quod non multo post igne de coelo comburenda erat Pentapolis universa, *? non elegisset eam. Cras videbimus Pentapolim igne combustam, cum dives cruciabitur in flamma omni gloria privatus.'^ Mundana ista felicitas videtur mihi sicut mulier illa in Apocalypsi, quae induta regalibus vestimentis, purpura, auro et lapidibus pretiosis, portabat in manu vas aureum plenum abominabili immunditia et equitabat super besliam coccineam ... habentem capita seplem el cornua decem ; mulier autem vocabatur Babylon, ?! quod est confusio, ubi primo regnari coeptum fuit. ** Mundana felicitas, superbia, avaritia et luxuria confundit omnia, nonnisi confusio est; equitat super bestiam: cui innititur gloria mundana nisi carni? Quid caro haec nostra nisi bestia ? Habet capila septem, a sensu enim carnali oriuntur septem capitalia peccata, el cornua decem, vis impugnandi decem mandata Dei. Bestia haec caro est vitaque carnalis, concupiscenlia carnis; vestitus tanta cum pompa superbia 70*) Cf. Missale Rom., Feria Quinta Dom. Secundae Quadr. 71) 17, 3-5, et soli Deo fdhaerentem. Mundana felicilns nonnisi vitiis innititur et causa cst peccatorum ; vilae; vas aureum concupiscentia oculorum, *? copia opum. Plenum est vas istud omni immunditia abominabili: pecunia causa est omnium malorum; hinc furta et latrocinia, hinc luxuriae, hinc pompae, hinc crapulae, hinc omne malorum genus, quia pecuniae obediunt omnia, ** pecunia regina rerum. ?5 Nescitis quid pelatis. Repulsam patitur a Christo Apostolorum pntat anl supplicatio, eo quod esset carnalis, terrena, ambitiosa et ignorantiae repusam — plena, veluti si paupercula mulier a filiis instigata ad Papam acLrigudct rst cederet postulans ut filios suos faceret Cardinales, nec tantum Car- —Ü dinales, sed supremos Cardinales, ut alter esset Decanus, summus Poenitentiarius et Vicarius Papae; alter vero esset summus Inquisitor, Cancellarius, Camerlingus, caput Consultae et Datarius, ut ipsi soli universam Ecclesiam administrarent, alter quidem quoad spiritualia, alter vero quoad temporalia. Hoc est quod hodie piscatores hi desiderant VII. Nescitis quid petalis. Exaudit Christus non orationem, sed Honorem — intentionem, sicut Salomon, etsi matris orationem non exaudivit, din geisha cum ad instantiam Adoniae petiit illa a rege Abisag reginam in uxoimorames Tem ipsi Adoniae, "* exaudivit tamen intentionem. Si sciretis, inriesen ni quit, quod id quod petitis gravissimum potius onus est quam honos, onde minime peteretis. In libro Judicum optima quaeque arbor, ficus, praeditum — Oliva, vitis, renuit principatum super ligna silvarum, ne bona sua ese cpi amitteret, ?? sed rhamnus libenter acceptavit. * Apud Isaiam vir requisitus ut esset princeps, respondet : Non sum medicus, et in domo mea non est panis neque vestimentum ; nolite constituere me principem super vos. "? Principem enim oportet medicum esse animarum tum physicum tum chirurgum, ad vitia extirpanda et malis omnibus remedia pro viribus adhibenda ; habere panem verbi Dei, ut sit pastor et doctor; habere multa vestimentorum mutatoria, ut divites solent et sicut de Naaman syro legimus, * habere virtutum exemplarium copiosam supellectilem, ut ostendat nunc mansuetudinem nunc severitatem, nunc se agnum nunc leonem, nunc vitulum nunc aquilam, J ut erat sacrum illud animalapud Ezechielem.*' Hinc Paulus Episcopum requirit virtutibus omnibus ornatum et vere sanctum, doctum et pium : Oporlet enim Episcopum, etc. €? Sicut umbra fugit sequentem et fugientem sequitur, sic est honor. Coegit Deus renuentem Moysen ut principatum acceptaret, 95 et. Christus hodie Apostolis hunc negat dicens dandum quibus a Deo paratum est, sicut Moyses non filiis suis reliquit principatum, sed Iosue iuxta divinam ordinationem. *! Sicut autem amantissimus pater, si medicus sit, infirmo filio libentius dat amaram potionem quam dulcia pocula, quoniam haec filio possunt esse causa mortis, illa autem sanitatis, sic Christus electis suis in hoc mundo libentius dat mala temporalia, quae carnem affligunt, quam bona. Hinc hodie petentibus bona promittit mala: Calicem... meum bibelis, $5 et offert : Poleslis bibere calicem, elc. Ubi ostendit quod felicitas potius consistit in calice amaro passionis quam in dulci consolationis, et quod in hoc mundo mala potius sunt desideranda quam bona, ne pereamus in sepuleris concupiscentiae, * quoniam in malis huius mundi Deus semper nobiscum est. Et sicut oculus plus videt ubi non est, quam ubi est, ita Deus plus consolatur in malis in quibus non est, quam in bonis in quibus est. Oculus non videt palpebras quibus clauditur, sic mundanae consolationes impediunt divinas. Qui desiderat mala mundi huius, nihil est quod ei possit afferre molestiam ; beatus ergo erit. Haec ergo felicitas est: non bona, sed mala desiderare. IV. ALIA HOMILIA I. Ecce ascendimus Ierosolymam, etc.! In scala Iacob Angeli motus oppositos faciebant: hi enim sursum ascendebant ad Deum, illi vero deorsum descendebant in terram.? Sic in hodierno Evangelio videmus Christi et Apostolorum diversas cogitationes et opposita S81) Cf. 10, 14. 82) 1 'TIm 3, 2 sqq. S3) Cf. Ex 3, 10-4, 1-19. 84) Ct. Nm 27, 16 sqq.; Dt 31, 7-8. 85) Mt 20, 23. 86) Ct. Nm 11, 33 sqq. Joco autem temporalis gloriae Christus cis proponit temporalia mala, quia vera fclicitas potius consistit in calice amaro passionis quam [n dulci consolationis. Videmus in hodierno Evangelio opposita desideria et diversas cogitationes Christi et Apostolorum: desideria. Satagit autem Christus facere desideria Apostolorum suis Similia. Prima pars hodierni Evangelii ostendit desideria Christi, secunda vero ostendit desideria Apostolorum. Quoad primum dicit : Assumpsit duodecim discipulos suos,? sicut Iacob duodecim filios synagrgae patriarchas,* sicut Moyses duodecim principes et capita tribuum Israel, 5 sicut Aaron duodecim lapides pretiosos in Rationali, * sicut Iosue duodecim lapides de medio Iordanis * et duodecim vitulos maris aenei. ? Hi sunt duodecim stellae in capite coelestis mulieris * et duodecim divini solis signa. Assumpsit autem ex Iericho ut duceret in Ierusalem ; lericho autem mundum hunc designat, qui lofus in maligno positus est. 1? II. Ecce ascendimus Ierosoldmam. Divus Marcus dicit Christus — quod Christus praecedebat Apostolos, ipsi autem siupebant el sequentes M timebant, Sed cur, quaeso, timebant ? Quoniam ibat Christus IeroRi MUN solymam, ubi quaerebant eum [Iudaei interficere ;? hoc enim iter greca: A fuit postquam Dominus Lazarum suscitavit, quando iam determivivre — naverant Iudaei ut Christum interficerent.?? Ideo timebant Apostoli cUPPP'. ne ipsi quoque interficerentur. Christus autem nil timet, sed intrepidus, imo cupidus mortis, hinc ex desiderio patiendi et moriendi accelerans iter, discipulos praecedebat. Illi vero stupebant, mirabantur hoc Christi desiderium animumque et sibi timebant. Christus Nec tantum cupiebat mori, Apostoli vero timebant mortem et vivere cupiebant. hiciyc etin Hic enim naturalis est appetitus. Christus autem mortem desiderat, "e medi! Dec tantum mortem, sed etiam quaevis alia mundi mala: Filius 735; ^ hominis tradelur principibus sacerdotum el scribis et condemnabunt euin moríe... ad illudendum el flagellandum et crucifigendum. M In Christi passione omnia mundi mala concurrere. Mundi enim «Ea Beet bona sunt deliciae, dignitates et divitiae; in Christi autem passione per quam in poenae acerbissimae, ignominiae et confusiones infinitae et paupertas cies extrema, nam nudus fuit crucifixus, bonis omnibus expoliatus. !5 ascendit. Scala igitur per quam Christus ascendit Ierosolymam coelestem hos 39, 8-14. 7) Cf. Ios 4, 3-9. 8) Cf. 3 Rg 7, 44. 9) Ct. Apc 12, 1. habet gradus: desiderium paupertatis, desiderium humilitatis et ignominiae, desiderium passionis et poenarum ac tandem desiderium mortis, quoniam bona his malis opposita Christus non in terra cupiebat, sed in coelo, non temporalia in mundo, sed aeterna in paradiso : Et die tertia resurgel. !* Iaec est gloria Dei qui scalae innitebatur. !? Apostoli autem stupebant haec quidem in Christo, sed in seipsis timebant, non cupiebant, sed fugere et evitare desiderabant. Sic saepe laudamus virtutes. opera et exempla Sanctorum, miramur vitam eorum, sed nonnisi secundum carnem vivere volumus. Stupebant Apostoli et timebant, nec tantum timebant, sed etiam desiderabant bona mundanis hisce malis opposita : Ut sedeant... unus ad dezleram... el unus ad sinistram in regno tuo. !* Tria desiderant : sedere: quietem, otium, voluptates; derteram et sinistram: primatum honoris et dignitatum ; in regno luo possessionem divitiarum et facultatum. Timebant mori, ergo vivere cupiebant. Christi igitur cogitationes et desideria ascendebant sursum, Apostolorum vero descendebant deorsum. Christus est sicut sol oriens, Apostoli sicut luna occidens; Christus sicut ignis tendens sursum, Apostoli sicut aqua deorsum. Sunt oppositum toreumatis, sive imaginis in denario sculptae: Christus totus plenus devotione, Apostoli ambitione. Videtur hodie Christus totus incumbere et satagere ad curandum ambitionis morbum pestilentissimum, qui angelos in paradiso infecit!? et homines in statu innocentiae ;?? quare ambitio serpens est venenatissimus, qui solo flatu et aspectu inficit veneno atque occidit, sicut basiliscus.?' Hic ignis est alienus Nadab et Abiu sacerdotum filiorum Aaron, unde concitatus ira Deus igne eos consumpsit ; ?? haec coma Absalom, qua suspensus in quercu occisus fuit,?? nam ambitio in causa mortis illi fuit;?* ob hanc item Adonias mortuus est?5 et ob hanc Core, Dathan et Abiron perierunt devorati a terra, ?? : III. Conceperant hi duo Apostoli spem regni ex verbis Christi : In regeneralione, cum sederit Filius hominis in sede maiestatis suae, pag. 84. 22) Ct. Lv 10, 1-2. 23) Cf. 2 Ry 18, 9-15. 24) Ct. ibid. 15, 1-10. Sed quod Apostoll mirabantur in Christo, in scipsis timebant ct evitare desiderabant, quia mundana quaerebant. Sic dum Christi desideria et cogitationes nd coelum tendunt, Apostoli gloriam terrenam ambiunt. Ab hac ambitione Christus eos curare satagit dictis et factis. Ambitio est appetitus immoderatus honoris ; nrlificiosissima est, impudens, temeraria, imprudens sedebitis el vos, etc.?? Videns autem Christus eos pestilentissimo hoc morbo et veneno infectos esse, ad eos curandos multa utitur diligentia : separat eos a turba, a populari tumultu, ut eos opportunius curare possit; deinde tangit humorem piscantem, plagam occultam. Novit ipse peritissimus medicus latens virus. Ecce ascendimus Ierosolymam, etc. Ostendit Christus actis et dictis se non ambire nec quaerere mundi gloriam. Tactu autem hoc aperitur vulnus: Accessit. . mater filiorum Zebedaei ... adorans, etc.?* Christus autem, ut vulnus magis aperiatur: Quid vis,?? inquit, faciam tibi? At illa: Dic ut sedeant, etc. : ecce vulnus apertum et dilatatum : Ut sedeant hi duo filii, etc. Haec est ambitionis natura, haec essentia: appetitus immoderatus honoris, maxime cum coniunctus est cum utilitate et voluptate ; tria enim hi ambiunt. Est autem ambitio similis caritati, de qua ait Apostolus quod omnia credit, omnia sufferl, omnia speral, omnia sustinet. ? Sic ambitio implet cor magna fide et spe in principibus multaque sufferentia et sustinentia ut eis placeant; serviunt, sequuntur, adorant, frequentant curiam, fiunt curiales, nullum non movent lapidem, subornant et instigant amicos, quos aptos iudicant ad intercedendum et obtinendum. Cum autem cuiusvis peccati et vitii naturalis conditio sit pudor ob deformitatem, nam: Qui male agit, odit lucem! — hinc Adam post peccatum abscondit se*" et Cain fugit a facie Domini, ** — sola ambitio parum habet pudoris et frontis, sed ad instar turris Babel? sursum ascendit. Apud Marcum legimus quod ipsi Apostoli dixerunt Christo : Magister, volumus ut quodcunque petierimus facias nobis. 35 Nec locum aut tempus opportunum servat, nam Christus erat in via, in itinere et loquebatur de mysterio passionis et resurrectionis. Ambitio autem interrumpit sermonem et Christum ex parte trahit. Quaenam haec importunitas ? Sic tractatur cum Summo Pontifice ? cum rege ? cum imperatore ? Sed ne praevenirentur timebant, ne Christus regni sui primatum aliis promitteret, propterea sunt sic importuni. Petunt et nullam causam petitionis assignant ad movenOmnia sujferi, omnia credit, etc. 31) Io 3, 20. 32) Gn 3, 6-8. 33) Ibid. 4, 8-16. dum Christum , ut solent oratores apud principes facere, quoniam simpliciter dignos se existimabant ac si deberetur eis de iure quod petebant. Cum autem rem maximam peiant, primatum regni Christi, parum videtur eis esse quod petunt, ideo ait: Adorans el petens aliquid. ?* Sicut Bethsabee dixit Salomoni: Hem unam parvulam ego pelo a le, ?" et tamen reginam petebat, sic inquit aliquid, quasi rem parvi momenti. Sicut enim homini in altissima turri constituto homines in platea, etiamsi gigantes essent, pygmaei viderentur, sic ambitiosis magna quaeque parva videntur suis meritis comparata. IV. Quoniam vero ex carnali affectu oritur omnis didbillto: hinc maler accedit et petit. Eva decepta a serpente desiderat vetitum fructum. ??* Dominus autem ostendit quod non tantum ab affectu carnali, qui nonnisi praesentem ac visibilem gloriam appetit, ortum habet, sed etiam ab ignorantia: Nescitis quid pelatis. * Hoc autem Dominus inferius declarat dicens quod regnum ipsius non est sicut regnum mundi huius: Principes gentium dominantur eorum et qui maiores suni poleslalem exercenl in eos.*? Quoniam, inquit, scitis experientia docti quod principes mundi suo principatu, honore et dignitate potiuntur, dominantur gentibus suo arbitratu et pro libito exercent potestatem suam, ideo vos primatum regni mei desideratis, quoniam principatus videtur esse mundanae felicitatis sedes et thesaurus bonorum omnium desiderabilium. At, inquit, regnum meum. non erit sic : Non sic erit inter vos; sed qui voluerit inler vos maior fieri, eril vester minister, et qui voluerit... primus esse, erit vester servus, sicut Filius hominis, etc.* Primatus, inquit, regni mei non est dominium, sed servitus, sed ministerium, opus laboriosum, sicut qui pastor est servus est ovium et gregum. Hoc est: In primatu regni mei non sunt quaerenda ea quae in mundano principatu quaeruntur, sed potius opposita ; sicut ego non quaero in mundo divitias sed paupertatem, non delicias sed poenas, non dignitates sed humilitatem, non dominari sed servire, non vitam sed mortem, Non ita erit inter vos ; sed quicunque voluerit .. . sit vester servus, ctc. Jj ct arrogans. Ad morbum hunc curandum Dominus prius causam detcgit. Ambitio Apostolorum oriebatur ex falsa opinione quam habebant de natura regni Christi, et de munertsicut. pastor bonus animam suam dat pro ovibus suis.*? Veni ut bi- E ua berem calicem passionis, ut baptizer baptismo sanguinis mei.*? Poleslis bibere calicem, etc. Sicut, inquit, militum duces, qui exercitum ducunt contra inimicos, necesse est paratos esse ad certamina et ! ad mortem ipsam subeundam, sic omnes qui volunt ecclesiasticum primatum, necesse est ut parati sint animo ad labores, ad persecutiones, ad martyria etiam sustinenda pro gregibus. V. Possumus. ?' Oritur etiam ambitio ex temeritate et praeOriebatu; SUmptione magna, sibi enim omnia posse promittunt ; multa sibi ge ee iid pollicetur caro. Sed reluctante conscientia promittunt, nam timentes ptione, Christum sequebantur, timentes pericula mortis, etiam tamen paratos se dicunt mori cum Christo. Sicut Petrus dixit: Tecum paratus, etc., 15 sed postea facillime negavit ; $6 ita Apostoli hi quoque fugerunt et Christum solum reliquerunt.4^? Sed forte non intellexerunt quid Dominus dixerit aut per calicem et baptismum intellexerit. Imprudenter ergo et non advertentes quid promitterent respondeimprudenter TUnt: Possumus. Veluti si princeps piscatori dicat petenti aliquid "n^ Pre" ab ipso: Potes tu facere quod ego facturus sum ? et ille dicat: lebant, quia de se nimis Possum, domine; imprudentissima esset responsio. Sic Apostoli imEco prudenter et temere responderunt: Possumus. Si piscator petatur: Potes facere quod facit pictor, sculptor, sutor, faber, doctor? dicet: Minime. At si petatur: Potes esse rector civitatis et provinciae? Possum, respondebit. O possum omnium causa malorum! Praelationem, quae «ars artium est», *?'* omnes possunt. Onus angelicis humeris formidandum possunt omnes. Gemunt sub mole gigantes, et pygmaei se posse praesumunt cum Atlante coelum humeris sustinere.1? Viri sanctissimi Basilius, Chrysostomus, Augustinus, Ambrosius, Gregorius Magnus refugiebant onera, nunc autem nemo est qui non possit. Tandem oritur ambitio ex incredulitate divinae providentiae. Oriebaturtan- Hanc causam tangit Christus: Sedere aulem ad dexteram ... el sinidehuvaime" siram non esi meum dare... sed quibus paratum es a Patre meo. *? torum Dei, 47*) S. Gregorius M. Regulae Past., liber 1, cp. 1, (P. L. 77, 14). 48) Cf. Hyginus Pabulae, fab. 150, pag. 36; Phurnutus De Natura Dcorum, pag. 163. 49) Mt 20, 23. Vulg.: Vel sinistram, étc. Sic Deus elegit Moysen, 5 Aaron, 5! Saul, * David, 5? Gedeon, 5 Samson, 55 et alios. 5* Deus est qui dat coronas et mitras quibus magis libet, secundum consilium voluntatis suae. 5* Nec potest quis fieri ex cuniculo leo. Novit Deus vias et modos exaltandi suos, sicut exaltavit Ioseph. 5? Quia igitur divinae providentiae rationes nom cognoscimus, hinc ambimus honores et dignitates. Virga Moysi et Aaron sub divino propitiatorio posita fuit 55 cum urna mannae* et tabulis Legis, 5! quia Deus est qui dat vitam, iustitiam et potestatem regendi et gubernandi. Merito igitur ait Christus: Nescitis quid pelatis ; istud enim nescitis, ista ignorantia causa est ambitionis praecipua, quia homo non cognoscit seipsum, propriam impotentiam, ignorantiam et indignitatem ; non cognoscit quodnam verum sit bonum et quod fictum et vanum; non cognoscit mysteria divinae praedestinationis et providentiae. Hinc ambit, hinc accenditur ignis rhammi, qui significat ambitionem Abimelech, cui ambitio causa fuit infelicissimae mortis, *? sicut et impio Aman. $3 Nec tantum oritur ambitio ex ignorantia sed etiam ipsa, cum cor occupaverit, ipsum magis excaecat ut non intelligat divina mysteria, nam non intellexerunt Apostoli mysterium passionis Christi : Erat enim cor eorum obcaecatum, ** et non intelligebant quae dicebantur.95 Sicut autem Eliae, qui mortem desideravit et petiit, * Deus vitam dedit perpetuam usque in finem," ita, e contra, iis qui bona mundi huius desiderant et petunt, mala immittit. Sic hodie ait his qui bona petunt : Calicem ... meum bibetis. (uod si Hebraeis in deserto petentibus carnem concessit, in malum eorum concessit, 58 Deus enim «multa negat propitius quae concedit iratus ». €? Negat his Christus quod petunt, sicut pater negat vinum et aquam filio febricitanti. Felices ergo qui mala potius mundi huius desiderant quam bona. Haec est enim felicitas vera. Est 4, 1 sqq.; 1 Mach 2, 1 sqq. 57) Eph 1, 1t. 58) Ct. Gn 41, 1-46. 9, 4. 62) Cf. Idc 9, 1 sqq. 63) Cf. Est 5, 9 sqq.; 7, 8 sqq. 64) Mc 8, 52. qui non pro amb!- tione sed pro meritis dat. Haec autem ignorantia exenecat cor ut non intelligat divinae providentiae mysteria, quae ex misericorda mala immittit iis qui bona mundi huius petunt. | INDEX SYNTHETICO - ANALYTICUS INDEX SYNTHETICO-ANALYTICUS QUADRAGESIMALIS SECUNDI DIES S. MATHIAE APOSTOLI I. S. Mathias in duodecimum apostolum divinitus olectus fuit. — II. Duodenarius numerus ccleberrimus est in S. Scripturis. — III. S. Mathias figuratur duodecimo fundamento coelestis Jerusalem. — IV. In Epistola ponitur electio S. Mathiae divinitus facta, in Evangelio autem causa eiusdem electionis. — V. Causa electionis est merum beneplacitum divinae voluntatis. — VI. Causa reprobationis est mala voluntas humana. — VII. Ponuntur tamen qualitates electi et modus electionis. — VIII. Proponitur nlius modus electionis, — IX. quo patet Mathiam electum fuisse tum ab hominibus tum a Deo . . * i : . Pag. 1-12 . . . . . . . . . Il. ALIA HOMILIA I. Hodiernum Evangclium dogmaticum est, quia docet credenda, — II. est etiam paraeneticum, quia docet facienda s . . . . . Pag. 12-15 III. ALIA HOMILIA I. Referuntur multa. merita S. Mathiac, propter quac electus fuit in apostolum. — II. Nequit Ecclesia Christi esse sine veris Episcopis legitime ordinatis " . . m . . . . Pag. 15-16

CHAPTER 17. Dominica Sexta Epiphaniae

I. In hodierno Evangelio sub parabolis grani sinapis ct fermenti Christus figuratur, — II. quin utraque mirabilem Christi virtutem ct sapientiam significat, — III. eiusque humilitatem ct caritatem. — IV. Docetur etiam alia esse studia virorum, alia mulicrum. Praeter fermentum Christi est ctiam fermentum diaboli P . . e * P * « . . . . . . Pag. 17-22 II. ALIA HOMILIA I. Sub his parabolis ostendit Christus magnam virtutem verbi Dei et fidei. — II. Nullus fructus sperari potest a praedicatoribus qui ore tantum ct non opcre praedicant. Virtus divini verbi cum vitae sanctitate ecfficacissima est " 5 : $ " . z " ^ " z " . Pag. 22-24 DOMINICA SEPTUAGESIMAE I. Deus semper operatur, ideo vult etiam hominem operari; hodie vero eum vocat ad duplicem laborem: nd malum vitandum et ad bonum faciendum. — II. Multa et magna mysteria sub hac parabola proponuntur, — III. praesertim magna merces voluntarine paupertatis. — IV. Haec pnrabola figurat Religionem seu statum perfectionis, ad quem omnes invitantur, tum pauperes tum divites. — V. Deus non censum sed affectum considerant, ideo multi ultima hora vocati in regno coelorum ceteris praeferuntur. — VI. Deus pro benignitate sua de beatitudine aeterna disponit, quia haec non operibus debetur sed gratiae. — "VII. Hac parabola Christus docet Deum remunerare etiam solam bonam voluntatem; — VIII. docet etiam prnedestinationem a dispositione divini consilii pendere. — IX. Deus magis respicit bonam voluntatem quam bona opern; — X. sed haec etiam requirit et his perseveranter incumbendum est, quia merces non datur nisi perscverantibus. — XI. Ipsum opus bonum, licet in voto tantum et non effectu, apud Deum mulia meretur. — XII. Deus vult ut virtutibus operam demus, ideo multos vocat a saeculo ad Religionem . Pag. 25-42 II, ALIA HOMILIA I. Homo semper operari debet sicut Deus semper operatur, — II. et semper ad perfectiora procedere. — III. Opera vitae aclivae duplicis generis sunt: alia quae spectant ad cultum Dci, alia ad proximi utilitatem. — IV. Homo operibus iustitiae incumbere debet, quae impossibilia non sunt. — V. Merces promissa infinita erit et absolute perfecta. — VI. IIodierna pnrabola summa est totius Evangelii A . . s " . . . . . é E : " . . . Pag. 42-47 DOMINICA SEXAGESIMAE I. Praedicatio divini verbi necessaria est ad spiritualem vitam instituendam. — II. Sub imagine seminatoris Christus figuratur, qui semen verbi in cordibus seminavit. — III. Verbum Dei tritico compnratur quod fecundissimum est, seminalor designat etiam praedicalorem. — IV. Verbum Dei dicitur semen bonum et multis imaginibus in S. Scriptura designatur quia vere est thesaurus omnium bonorum. — V. Christus summus est praedicalor, — VI. sed verbum eius fruclum non affert ex malo corde hominis. — VII. TrlIplex causa sterilitatis huius seminis: ignorantia crassa, instiabilitas cordis, cura superflua terrenorum. — VIII. Semen cadens in cor bonum semper optimos fructus affert . . . . . . . . . E ; . . . ; . . . Pag. 48-57 II. ALIA HOMILIA I. Multa mysteria in hodierna parabola continentur. — II. Tria praecipue proponuntur: dignitas verbi Dei, difficultas et utilitas. — 1II. Semen figurat verbum Dei quo nil excellentius, sapientius ct ulilius, — IV. Deus non excaecat mentes, sed excaecari permittit ob nequitiam animi. — V. Utilitas verbi Dei infinita est, ideo multis imaginibus designatur, sed ut Íructificet, in lerra bona seminandum est. — VI. Hac parabola docet Chrislus paucos esse qui salvantur. — VII. Tria praecipue impedimenta salutis: primum incurla circa animae salutem; — VIII. secundum instabilitas mentis et voluntatis; — IX. tertium cura superílua terrenorum. — X. Quia cura terrenorum liberi sunt facllius ad spiritualia diriguntur. — XI. Hac parabola Christus describit ciiam triplicem statum fidelium in Ecclesia: imperfectorum, proficientium et perfectorum. — XII. Verbum Dci libenti animo audiendum est et executioni mandandum. — XIII. Semen cadens secus viam veCordes significat, quod supra petram instabiles, quod inter spinas vitiis infectos, — XIV. quod in terram bonam bene dispositos . . T . . . . . . . N . Pag. 58-73 DOMINICA QUINQUAGESIMAE 1. Tria mysteria proponuntur in hodierno Evangelio quibus Christus ostenditur verus homo, sanctus propheta et verus D2us. — II. Primum est iter Christi ab Icricho in Ierusalem, in quo consideranda sunt mvsterium el historia. — III. Secundum est praedictio Christi de sua passione, morte et futura resurrectione, — IV. quas saepe praedixerat, ut significaret horum memoriam thesaurum infinitum esse omnium bonorum et voluntarie sc ad passionem ire, — V. qua peccatum in deliciis commissum deleri oportebat. — VI. Tertium mysterium est illuminatio caeci, qua ostenditur Christi divinitas et magna virtus fidei. — VII. Caecitas ignorantiam divinorum significat, quae est causa perditionis . " . £ " * " e . s » - . ^ . Pag. 74-84

CHAPTER 18. Feria Quarta Cinerum

I. Agit hodiernum EÉvangclium de ieiunio corporali ct spirituali. — II. Duplicem thesaurum Christus hodie proponit: terrenum a quo revocat, ct coclestem ad quem invitat, — III. Maxima dementia est aeternam vitam credere ct bona terrena quaerere. — IV. Terrena bonanimia sollicitudine quaerenda non sunt, — V. sed incumbendum ut bona opera potius augeantur , . Pag. 85-89 I. Fideles e mundo egredi oportet et virtutibus cet poenitentiae operibus incumbere. — 1I. Christus dat hodie normam formamque ieiunii, ut sacrificium Deo dignum sit. — III. Vult autem ut omnis concupiscentia mala compescatur. —- IV. Triplex concupiscentia fons et origo est omnium vitiorum, ideo destruenda est ut ieiunium sacrificium Dco gratum sit. — V. Opera bona, quae ex caritate non fiunt, nullam merentur gratiam; et hoc est discrimen inter iustos et hypocritas. — VT. Dura videtur sensui poenitentia, sed meditatione passionis Christi dulcescit . Pag. 89-94 I. Hodie mittit Deus praedicatores ad fugandas tenebras peccatorum et fideles poenitentia renovandos. I. Ut — If. Hodie Christus docet thesaurizare non in terra sed in coelo, ieiunando tum ab escis tum a vitiis ex vera caritate. — III. Caritas quattuor virtutibus cardinalibus praedita esse debet, — IV. Sine his virtutibus caritas consistere nequit. — V. Docet etiam Christus ieiunium cum mentis humilitate et eleemosyna coniungendum; — VI. et nvocnt nb avaritia ostendens mala divitiarum. — VII. Virtutes christianae possibiles sunt, — "VIII. pretiosissimae et nobilissimne et gratin Spiritus Sancti ctiam faciles. — IX. Ad bene agendum Christus hodie nos impellit excitando timorem et spem, dolorem ct gaudium; Ecclesia autem proponit hodie mortis memoriam ad extin- &uendam in nobis carnalem cupiditatem . * : . . . " . . . Pag. 95-108 IV. ALIA HOMILIA ieiunium sanctum sit, cum virtutibus theologicis et cardinalibus coniungi debet, sic enim erit Scala coli. — II. Primus gradus huius scalae est abstinere a cibo, quia abstinentia comprimit vitia, virtutes largitur, peccata redimit, tentationes diaboli vincit; — III. secundus, coniungere ieiunium cum vera iustitia interna et externa; — IV. tertius, ieiunare cum sancta hilaritate animi; — VW. qunrtus, iciunare cum vera fide soli Deo placere studendo; — VÍ. quintus, ieiunando ab amore divitiarum cor avertere; — "VII. sextus, ad amorem coelestium animum excitnre; — VIII. septimus, vera erga Deum caritate cor accendere, — IX. Absque his virtutibus ieiunium Deo gratum esse nequit . s . * . . s * ; . . . . . Pag. 108-118 MM —M— —— XC ( í]r m 7" UE V. ALIA HOMILIA I. Signa veri christiani sunt mortificatio carnis et spiritus et contemptus terrenorum. — II. Ut ieiunium salutare sit, ex vera enritate erga Deum fieri debet et cum recla intentione, — III. vacando bonis operibus ct contra vitia pugnando. — IV. Duplex genus bonorum hodie Christus proponit: terrenorum et coclestium; illa contemnere docct, haec autem cligerc. — V. Eleemosyna et oratio ieiunium Deo gratum reddunt. — VI. Stulti sunt qui terrenos thesauros quaerunt, coclestibus contemptis . . S . 2 . n E : . ; * 5 * . Pag. 118-126 VI. ALIA HOMILIA I. Christus docet hodie ieiunium, quia necessarium est ad salutem, — Il. Plurima beneficia ieiunium confert. — III. Cum ieiunio coniungenda sunt bona opcra ct vera fides, quia nil prodest externa sanctitas sineinterna. — IV. Caritas erga Deum discipulis Christi facile reddit ieiunium. Pag. 126-131

CHAPTER 19. Feria Quinta Cinerum

I. Ostenditur hodie mirabilis fides centurionis eiusque praemium. — II. Sanitas pucri centurionis magnum fuit miraculum, quo resplendet Christi benignitas et misericordia. — III. Sub hac sanalione multa mysteria meditanda proponuntur. — IV. Quattuor sunt naturae humanae sintus: innocentiae originalis, miseriae culpae, gratiae redemptionis ct gloriae coeli. — V. Ad statum miseriae reparandum necessnrin est gratia et fides Christi. — VI. Fides donum divinum est. — VII, Mcrito eam Christus in centurione miratur, quia auctrix est omnium bonorum, — VIII. cognoscere facit divina et humana, — IX. et omnia a Deo obtinere polest. — X. Ad salulem fides cum operibus caritatis coniungenda est. — XI. Hanc fidem dinbolus maxime persequitur, sed hanc Christus n nobis exigit E s . n " . E . . . . . . . . Pang. 132-147 Il. ALIA HOMILIA I. Mirabilis virtus fidei hodie ostenditur obiecto, subiecto, effectibus. — II. Omnes qui eandem fide centurionis praediti erunt, aeternum praemium consequentur; — III. sed ad hoc necesse est elongari a mundo, Deum orare, humiliari, pocnitentiae et misericordiae operibus incumbere. — IV. Harum virtutum centurio exemplar absolutum fuit. — V. Praecipue vero exemplar est virtutum patrisIamilias. — VÍ. Fugiendum est peccatum, causa omnium malorum temporalium et acternorum. — VII. Describit hodie Christus gloriam paradisi, poenas inferni, viam salutis ostendit et viam perditionis. — VIII. Sola fides non salvat nisi sit operosa et cum caritate coniuncta, sicut fides centurionis. — IX. Centurio iste contra christianos surget in die iudicii et fide sua eos condemnabit. — X. Tantopere centurio laudatur a Christo, quia, cum gentilis esset, secundum naturalem iustitiam vivebat M * - » . E rgsw . . . : " i E . Pag. 147-161 III. ALIA HOMILIA I. In centurione evangelico proponitur typus christiani. — II. Ostenditur centurio hic multis naturalibus virtutibus praeditus, — III. sed specialiter maxima fide supernaturali, adeo ut ipse Christus cam miretur. — IV. Omnes centurioni huic similes esse oportet, — V. fides enim causa est omnium bonorum spiritualium E * . . . . . . . . . " x . Pag. 161-166

CHAPTER 20. Feria Sexta Cinerum

I. QuiaDeus totus caritas est, legem dedit amoris et caritatis plenam. — II. Semper caritatem erga inimicos Deus praecepit, falsa autem Pharisacorum doctrina putabatur odium praecepisse. — III. Legem Moysi imperfectam hodle Christus perficit. — IV. Inimicus dlligendus est affectu ct effectu, quia vere proximus nosler et imago Dci. — V. Regulae dantur pro reconciliatione et remissione iniuriarum. — "VI. Christus requirit veram caritatem, quae omnia odia superat et bona pro malis reddit. — VII. Quattuor rationes exponuntur quibus inimicus diligendus est. — VIII. Ex hodierno Evangclio sex aliae rationes nfferuntur huius praecepti: a) quia inimicus proximus est ratione naturae; b) quia hoc est gravissimum praeceptum Christi; c) quia maxima praemia servaltoribus promittuntur;,d) quia fideles ethnicis meliores esse debent; e) quia filios patrem decet imitari qui inimicis benefacit; f) quia impossibile non est nec indignum . s " N . Pag. 166-182 Il. ALIA HOMILIA I. Christus hodie caritatem praecipit, quae est forma legis cvangelicac et origo omnium virtutum. — II. Sex rationes adducuntur pro caritate erga inimicos. — III. Hinc apparet perfectio legis Christi supra legem Moysi, quae bona et sancta erat, sed multis imperfectionibus inquinata. — IV. Lex Christi perfeclissima est in praeceplis, virtutibus et praemiis, in rhaleria, forma et fine, — V. adco ut nec ipsemet Deus perfectiorem statuere possit. — VI. Sub lege ergo sanctissima vir- 1utes perfectissimae esse dcbent, praesertim caritas erga Dcum et proximum . . Pag. 183-192 III. Ar:A HOMILIA I. Novem rationes afferuntur pro dilectione inimicorum. — II. Ex hac caritate multa bona oriuntur, ex odio autem milita mala. — III. Praeceptum hoc impossibile non est, imo facile et sacrificium Deo gratissimum. — IV. Veri inimici maximo odio prosequendi sunt: diabolus, mun dus et mala nostra voluntas. — V. Opera bona facienda sunt coram Deo ut illi soli placeamus, non coram mundo. — VI. Exemplo David docemur quid nobis agendum sit cum persecutione aliqua premimur, et quinque regulae tunc observandae exhibentur . : : : s : . Pag. 193-205 SABBATUM POST CINERES . I. Tribulatio virtutem probant et gaudium parat, sicut cernitur in Beatissima Virgine. — 1I. Navis Salomonis figura est Deatissimae Virginis; — III. sicut 'enim navis illa facta fuit in litore orientali maris Rubri, sic Virgo formata fuit generatione naturali, sed conceptione immaculata, — IV. omni gratia repleta et omnibus virtutibus; — V. et tamen multis tribulationibus exagitata, sed tandem glorificata. — VI. Perfectissima fuit in omnibus virtutibus et potentiis animae, sed tribulationibus afflicta ut ditior fieret meritorum thesauris . . » . . . . . . Pag. 206-213 Il. ALIA HOMILIA I. Navis haec evangelica Ecclesiam electorum significat fluctibus agilatam. — II. Deus tribulationes permittit ad salutem iustorum. — III. Triplex est tentationum genus, quae nos exagitant: carnis, mundi et satannae, contra quas maximn vigilantia opus est et magno labore . 5 Pag. 213-216

CHAPTER 21. Dominica Prima Quadragesimae

I. Exhibstur hodie victoriosum certamen Christi cum diabolo. — II. Adam in paradiso a serpente tentatur et vincitur, Christus in deserto tentatur, sed diabolum vincit. — III. Tres victorias satanas de homine reportaverat, totidem Christus de satana reportat et triumphat,sicut Samson de Philisthaeis, David de gigante, Moyses de Pharaonc. —. IV. Variis nominibus appellatur daemon Christum tentans iuxta varios tentaudi modos. — V. Prima tentatione quaerit ut Christus dubitet de paterna Dci erga ipsum providentia, de qua Christus triumphavit sapientissima responsione. — VI. Facillimum est in angus tiis de divina providentia dubitare; Christus autem hanc fidom maxime studuit cordibus nostris inserere, nos esse filios Dei, et hanc satanas conatur evellere. — VII. Secunda tentatione quaerit ad oppositum Christum impellere, idest ad temernriam praesumptionem; sed Christus docet quod si sperundum in Deo sit, pariter etiam Deus timendus est. — VIII. Christus tentatur ut homo, ut in omnibus exemplar hominum esset. — IX. Tentatur dum ornat et iciunnt, ut ostenderet multas esse tentntiones in servitio Dei . H s $ - " . Pag. 217-229 II. ALIA HOMILIA I. Ostendit hodiernum Evangelium certamen inter Christum et diabolum. — II. Multis nominibus appellatur in S. Scriptura diabolus, sed hodie tentator dicitur, quia eius ars est quaerere ut animas perdat. — III. Specialiter tentat membra Christi ubique et omnibus modis et astutissime. — IV. Tentat ut hominem ad peccatum inducat et perdat, — "V. non cogendo voluntatem, sed sollicitando persuasionibus. — VI. Deus permittit nos tentari a satana ad virtutis exercitium, perfectionem et coronam e $ s : . : s * : . . . . $ . Pag. 229-236 III. ALIA HOMILIA I. Sicut dinbolus Adam in paradiso tentavit invidens eius gloriae, sic tentat hodie Christum; scd Adam vinci potuit quia homo, non autem Christus quia Filius Dei. — II. Hodie proponitur Christus exemplar hominis christiani. — III. Christianus nobilissimus est a) orlgine, b) anima, c) forma, d) fine, e) gratia, /) divinis operibus. — IV. Ab hac maxima nobilitate conatur satanas hominem deicere per peccatum eum tentando de sollicitudine temporalium bonorum. — "V. Tinis tentationis est hominem ex filio Dei filium diaboli efficere. — VI. Christus ieiunio et oratione quadraginta dierum nos docet vitam ducere non secundum carnem sed secundum spiritum. — VII. Ut ab hac vita hominem avertat diabolus tentat ctiam fallacis gloriae promissionibus, — "VIII. quae tentatio potentissima est. — IX. Tentatio utilis est ad probandam et perficiendam virtutem. — X. Multis modis satanas tentat, occulte et manifeste . : " : ; . . Pag. 236-249 IV. ALIA HOMILIA I. Proponuntur hodie pugna, victoria atque corona Christi, qui tentatur continuis quadraginta diebus omnibusque artibus. — II. Tres praecipue tentationes hodie referuntur: diffidentiae, praesumptionis et ambitionis. — III. Multis de causis satanas hominem tentat, et Deus permittit filios suos tentari ut coronam accipiant. — IV. Diabolo fortiter resistendum est. — V. Adam in paradiso victus fuit et genus humanum perdidit, Christus in deserto vicit et genus humanum salvavit. — VI. Tribus nominibus appellatur hodie daemon Christum tentans iuxta triplex tentationum genus. — VII. Tentatio timenda et fugienda cst. — VIII. Praecipue diabolus tentat de sollicitudine temporalium rerum P " L z . " i & à : . Pag. 249-255

CHAPTER 22. Feria Secunda Dominicae Primae Quadragesimae

I. Terribilis est reo humani iudicii apparatus, sed terrjbilior valde erit reprobis apparatus divini iudicii. — EH. Duobus generlbus poenarum Deus peccata punit: temporali et aeterno, et de hoc agitur in hodierno Evangelio. — III. Multa signa praecedent divinum hoc iudicium. — IV. Certissimum est divinum iudicium, tempus vero incertum. — V. Iudex erit Christus, homo Deus, qui habet plenitudinem potestatis a Patre. — VI. Veniet cum maiestate ad rudicandum qui venit cum humilitate ad salvandum. —- VII. Iudex dicitur hodie Filius hominis, pastor et rez ad designandam eius caritatem, scientiam et potestatem. — VIII. Veniet maxima gloria circumdatus, sicut cum vidit Ioannes in Apocalypsi, plenus etiam benignitate et iustitia. — IX. Ad hoc iudicium omnes convenient, facta universali resurrectione, sed oves, idest electi, separabuntur ab haedls, idest a reprobis. — X. Ostendit hodie Dominus ad salutem non sufficere solam fidem, sed necessariam esse etiam caritatem ct opera misericordiae. — XI. Ex hoc patet triplicem esse causam damnationis quam maxime timendae, quia post iudicium aeternum erit supplicium . . Pag. 256-273 Il. ArL1A HOMILIA I. Maiestas Christi in divino iudicio revelata iam fuit Isaiae. — II. In fine mundi Deus maximam faciet bonitatis et iustitiae demonstrationem. — III. Poena erit duplex: privatio omnium bonorum et passio omnium mnalorum, specialiter ignis intensissimi. — IV. Multo plures erunt reprobi damnandi quam electi salvandi, et tamen terribile hoc iudicium non timetur. — V. Cavendum cest a peccatis et operibus caritatis incumbendum à N 2 . z 2 v * E E . Pag. 274-281 III. ALIA HOMILIA I. Circa divinum iudicium finale considerandum est primum, persona iudicis, — II. secundum, convocatio iudicandorum corumque discrimen, — III. tertium, sententia iudicis, in qua ostenditur principium, medium et finem praedestinationis et reprobationis. — IV. Omnes ad tribunal Christi congregabuntur, sed non omnes iudicabuntur. — V. Quattuor nominibus iudex appellatur: Filius hoininis, rez, pastor et frater noster, ad significandas causas salutis et damnationis. — "VI. Regius quoque Vates Ps. 49 et 96 describit tudicis maiestatem, iustorum exultationem et reproborum confusionem . 3 . 2 . s . $ . " . S . . s Pag. 281-292

CHAPTER 23. Feria Tertia Dominicae Primae Quadragesimae

I. Hodie Christus manifestando seipsum, qui suprema veritas est, satisfacit naturali hominis desiderio coznoscendl veritatem. — II. Tria sunt mirabilia in universo: Deus, mundus et homo, sed Christus in se tria haec complectitur. — III. Christus, cum Deus sit, imperfecte cognosci a nobis potest, sed cognitio haec, quamvis imperfecta, vera vita est. — IV. Ierusalem miratur videns Christum pauperem et tanquam regem ncclamatum. — V. Talis Christus esse voluit ut ostenderet amorem divitiarum ad intoritum, earum autem contemptum ad salutem ducere " z . Pag. 293-300 Il. AL!A HOMILIA I. Proponuntur hodie tria mirabilia: ingressus Christi, opus misericordiae et opus iustitiae. — II. Mirabilis ostenditur hodie Christus pauper et rex ingrediens civitntem et eam commovens, quia Deus est qui omnia commovit in nativitate et in morte sua. — III. Commovit enim mundum, synagogam, paradisum, commovet etiam animas fideles. — IV. Christus futurus erat rex, propheta et Salvator. — V. Mirabilis etiam ostenditur in operibus misericordiae sanans infirmos, iustitiae eiciens mercatores de templo. — VI. Eicit mercatores ut templum a pollutione purgaret et cultum Dei a cultu terrenorum, quae maxima sunt fomenta vitiorum et causa perditionis. — VII. Bona temporalia contra voluntatem et iustitiam diligenda non sunt, nam salvari nequit qui bona sua magis quam Deum et proximum diligit. — VIII. Hinc apparet quam difficile sit mercatores salvari. — IX. Non prohibetur mercaturae operam dare, sed mercatores prudentes et iustos esse oportet. — X. Commotio Ierusalem significat commotionem mundo a Christo allatam qui renovavit populos dans omnibus fidem et legem, cultum mutans illum de carnali in spiritualem, templum (faciens illud vere domum orationis. — XI. Oratio necessaria est ad salutem, utilis, delectabilis et efficax $ . * D ; . T . Pag. 300-316 III. ALIA IOMILIA I. Quem principes non noverant, noverunt turbae Christum verum prophetam. — II. In cognitione Christi invenitur vera quies animae, quia thesaurus est omnium bonorum Dei. — III. Sicut in Canticis quattuor praecipue commendantur de Deo: sapientia, potentin, caritas et bonitas, bacc eliam de Christo praedicantur hodie. — IV. Haec ergo nobis cognoscenda sunt de Christo. — V. Gloriose ingrediens Ierusalem super nsinam sedens Christus ostenditur dominus universi, rex potentissimus, sapientissimus, optimus et iustissimus. — VI. Ingreditur Ierusalem post resurrectionem Lazari, ut significet adventum suum gloriosissimum in finali iudicio revelans maiesl!atem, iustitiam et misericordiam. — "VII. Habentur etiam hodie figurae electorum et reproborum el insinuantur causae electionis et reprobationis . " " v » : " . Pag. 317-326 IV. AL1A HOMILIA I. De Deo quattuor praecipue cognoscenda sunt: bonitas, sapientia, sanctitas ct potenlia, sed primo cagnoscendus est ut Salvator qu! omnia bona confert. — II. Summm ergo ingratitudo et temeritas est peccatum. — III. Turbae Christum acclamantes figurabant populos Gentium ad fidem convertendos . . à * (i $ * * D . * * . . . 3 . Pag. 326-329

CHAPTER 24. Feria Quarta Dominicae Primae Quadragesimae

I. Christus Pharisacos arroganter signa petentes acriter arguit ct repellit. — II. Synagoga reprobnta fuit non ex defectu gratiae ex parte Dei, qui ad eam salvandam ipsum Filium suum misit, qui super omnes est. — III. Causa perditionis synagogae sua ipsius pravitas fuit, quac semper incredulitatis vitiolaboravit. Christus miracula hodie negat, quia ad salutem necessaria non sunt, — IV. Sex causae Incredulitatis Iudaeorum exponuntur, quibus synagoga reprobata fuit et eius loco Ecclesia Gentium electa. — V. Timendum nobis est ne lisdem causis in eandem ruinam incidamus. — VI. Conversio ad horam mortis differenda non est, quod esset a Dco petere miraculum non nccessarium. — VII. Alla causa reprobationis synagogae fuit amor terrenorum qui mentem excaccat et causa fit omnium malorum. — VIII. Christus maiorem se dicit Salomone ct Iona, quia mnior est omnibus creaturis, rex simul et summus propheta. — IX. Talem praedicatorem poenitentiae Deus nobis misit, qula haec est nostra veran salus . . 3 * " E . « Pag. 330-345 IIl. ALIA HOMILIA I. Christus ostendit hodie se esse maximum Prophetarum operatione miraculorum, — II. coelesti sapientia, revelatione arcanorum Dei et vitae sanctitatc. — III. Si ergo talem vere credimus eum, imitari et audire debemus, — IV. Loquitur hodie Christus de dupliciiudicio synagogae: in hoc saeculo et in futuro, et de duplicicausa eiusdem reprobationis; — V. ex quattuor autem causis iustificat condemnationis sententíam. — VI. Caveamus ne in nobis quoque hae causae damnationis reporiantur. Pag. 345-352 III. ALIA HOMILIA I. Voluntas humana est causa perditionis, voluntas autem divina est causa salutis. — II. Mala voluntas omnium malorum origo est et ad extremas ruinas perducit; — III. bona autem voluntas omnium bonorum et virtutum fons est. Cognoscere ergo oportet effectus pessimos malae voluntatis ct optimos voluntatis bonae. — IV. Diversi sunt gradus malae voluntatis: pessima, peior et mnla. — V. Ad salutem necessaria est bona voluntas quae Deum super omnia diligere studet, et cavendum maxime a mala voluntate . : . n * * . " . . " » , Pag. 352-362

CHAPTER 25. Feria Quinta Dominicae Primae Quadragesimae

I. Hodie Christus venatorem agit animarum. — II. Christus fluvius divinus est qui a. Patre exiens irrigat Ecclesiam triumphantem gloria et militantem gratia. — III. In mundum venit ut eicerct diabolum et venator esset peccatorum, pastor autem iustorum. — IV. Venator hodie ostenditur chananaeae. — V. Difficile virum vere fortem invenire, difficilius mulierem, tamen talis ostenditur hodie chananaea. — VI. Mulier haec exemplar est mulieris christianae. — VII. Gravissime peccant mulieres vanam pulcritudinem ostentantes. — "VIII. Matres diligere debent filias secundum spiritum, pro eis orare, eas custodia vigilanti prosequi et in necessitatibus ad Deum recurrere. — IX. Christus chananaeam prius mortificat ut posten cam consoletur precibus eius exorntus. — X. Ad Christum accedendum est magna fide, quae mundum et diabolum vincit. — XI. Differt Deus audire preces nostras ad augendum fidei meritum et ut pretium gratiae agnoscamus. Pag. 363-377 II. ArrA HOMILIA I. Christus chananaeam probat ad declarandam magnuitudinem ipsius fidei. — II. Pro salute unius iter hodiernum aggressus est, ut ostenderet quod pro salute etiam unius animae passus fuisset. Mos Dei est prius humiliare et postea exaltare. — III. In tribulatione causata a peccato, hoc prius per poenitentiam auferendum est, — V. et postea ad Deum cum fide accedendum et In oratione perseverandum. — V. Ostendit hodie Christus se venisse ad Gentiles convertendos. — VI. Per Christum ad Deum accedimus. — VII. Admirabilis processus gratiae in conversione animae ostenditur, sed semel accepta gratia servanda est bene vivendo. — VIII. Fictis repulsis Christus. virtutem probat ut magis exaltet s . " ] . . . . . . a . . Pag. 377-385 III. AL1A HOMILIA I. Egressus Christi et egressus chananaeae mysteria sunt. — II. Christus in mundum venit ad nos liberandos de potestate diaboli et ideo ad multa patiendum. — III. In occursu Christi et chananaeac ostenditur admirabile processus gratiae in conversione animae. — IV. Femineum sexum Deus valde honoravit in creatione mundi, sed multo magis in recreatione. — V. Mulier magnum Dei donum est homini factum; sed fieri potest etiam magnum malum. — VI. Chananaea exemplar est mulieris christianae, cuius conditio multis de causis melior est conditione viri. — VII. Iuvenes mulieres magis tentantur a sntana, praesertim vanae pulcritudinis ostensione. — "VIII. Bona terrena Deus multis afflictionibus sepivit ne boni pereant. — IX. Significat hodie Christus se non venisse ad delicias quaerendas, sed ad patiendum pro salute animarum, mutans iram in misericordiam. — X. Isaias vaticinntus fucrat destructionem, reaedificationem et conversionem Sidonis. 'Tyrus figura est mercatorum .. . . . . . . . . . Pag. 385-397

CHAPTER 26. Feria Sexta Dominicae Primae Quadragesimae

I. Agitur in hodierno Evangelio de iustificatione animae per Sacramenta. — II. Piscina evangellca figura fuit Baptismi, et eliam legis mosaicae. — III. Ab origine mundi semper fucrunt sacramenta in Ecclesia, sed imperfectn, solus Christus instituit Sacramenta perfecta, qui est auctor iustificationis. — IV. In sola Ecclesia reperiuntur vera Sacrnmenta. — V. Septem piscinae leguntur in Sacra Seriptura, figurae septem Sacramentorum; hodlerna Daptismum et Poenitentiam significat. — VI. Baptismum aufert peccatum, sed Impeccnbilitatem non confert, ideo praeter Baptismum necessarla est Poonitontin. — VII. Dous vult salutem nostram operari, sed requirit ex parte nostra bonam voluntatem. — VIII. Inexeusablles ergo et ingrati sumus si tantam gratiam neglexerimus . . . . , . . " . . . . . . . . - Pag. 398-409 IIl. ALIA HOMILIA I. Mirabile exemplum caritatis dat hodie Christus erga Deum et proximum. — I. Magna erat caritas Ghristi erga Patrem, magna quoque ostenditur eius caritas erga proximum; tnlis autem caritatis exemplum dedit quia haec necessaria est ad salutem. — III. Piscina haec figura est cordis humani. — IV. Duo miracula referuntur hodie quibus figuratur duplex modus iustificationis, quac est magnum miraculum. — V. Unum tantum ex tot infirmis sanat Christus; signiflcat autem pau- €os esse qui salvantur. — VI. Vero iustificati sunt qui a peccatis surgunt et virtutibus incumhunt. — VII. Peccata post iustificationem commissa graviora sunt, pecentum vero causa est omnium mnalorum, sicut cernitur in Adamo, a quo miserabili statu relevatur homo per gratiam Christi. — VIII. Iustilicatio Dei donum est. Exponuntur causae, effectus et subiectum, circumstantiae et finis iustificationis. — IX. Deus vult et potest iustificare, imo vehementer desiderat, sed ut iustificatio sequatur requiritur cooperatio ex parte hominis, — X. Languidus evangelicus exemplar est hominis vere et sincere iustificationem volentis. — XI. Itstiam in statu peccati potest homo aliqua bona facere et ad iustificationem se disponere . " : . Pag. 410-426 III. Ar1A HOMILIA I. Heri iustificata fuit mulier gentilis, figura Evae, hodie iustificatur homo iudaeus, figura Adae. — II. In Christo et in languido hodierno proponuntur hodie duo exemplaria virtutum. — IIIL Magna res est homo quia imago Dei, a diabolo quidem labefactata sed a Christo refecta. — IV. In languldo cernuntur damna peccati et beneficium gratiae Christi. — V. Sicut Deus creaturarum ministerio mundum regit, sic Christus gratiam suam Sacramentis administrat $ ; . Pag. 426-431 SABBATUM POST DOMINICAM PRIMAM QUADRAGESIMAE I. Sicut summus est amor parentum erga filios, talis etiam debet esse filiorum erga parentes, ideo Christus Matrem suam summe diligere et amare debuit. — II. Deus, qui Christum constiluit super omnes creaturas, illi simillimam voluit etiam eius Matrem. — III. Maria simillima Christo fuit in praedestinatione, vocatione, iustificatione et gloria. — IV. Magnitudo glorine Beatae Virginis nequat magnitudinem incomprehensihilem eius gratiae, qua ab omni prorsus peccato immunis fuit, — V. et omnihus virtutibus praedita praesertim caritate erga Deum, quem omni amore rntionali, affectivo et sensuali ineffabiliter dilexit; ideo etiam gloria eius incomprehensibilis est, quae omnem paradisumilluminat. — VI. Tanta gloria Beata Virgo coronata fuit, quia gratiam ncceptam fideliter custodivit. — VII. Christus vult ut Deum amemus, beneficiorum eius recordemur, illum cognoscamus, novissima nostra passionemque eius meditemur . d " » . Pag. 432-442 II. ArLrA HOMILIA I. Gloria vestimentorum Christi figura est gloriae coelestis. — II. Multis imaginibus designatur in Scripturis gloria paradisi; hodie significatur hieroglyphico lucis Christi. — III. Immensitas et pulcritudo coelestis gloriae describi nequit. — IV. Consistit autem in absentia cuiusvis mali et in fruitione neterni gaudii . . . . . . . . . . . . . . . Pag. 443-446 III. ALIA HOMILIA I. Hac gloriosa transfiguratione Christus ostendit imaginem gloriae futurae nostrae resurrectionis ad movendos animos. — II. Quattuor demonstrantur hodie: huius gloriae auctor, essentin, locus et tempus. — III. Movses et Elias figurant glorificationem humanitatis nostrae in futura resurrectione. — IV. Ostenditur hodie Christus fons verae felicitatis eiusque caritas, qua mala nostra susclpere voluit. — V. Proponitur nobis consideranda gloria Christi ut Deum verum eum agnoscamus, gloria nostra ut illam speremus . . . . e " . . . . Pag. 446-451

CHAPTER 27. Dominica Secunda Quadragesimae

I. IIodierna transfiguratio Christi figura et promissio est aeterni gaudii electorum, — II. Tanto splendidior Moyse Christus apparuit quanto illo maior et sua lex perfectior. — III. Mons excelsus transfigurationis 1mago est vitae christianae, ad quam Christus nos provocat vislone gloriae, in qua omnia mysteria futurae gloriae nostrae proponuntur consideranda; — IV. designatur enim locus huius gloriae, plenitudo tum animae tum corporis, societas Beatorum, origo eorum iíucunditatis, et summus honor. — V. Ad hanc gloriam assequendam Christi virtutes imitari oportet. — VI. Gloria paradisi ineffabilis est . : E s * : 3 . T . . Pag. 452-464 II. ALIA HOMILIA I. Ostendit hodie Dominus gloriam paradisi atque arduam viam virtutis ut eum sequamur. — II. '"fres Apostolos duxit secum Dominus significans parvum esse numerum electorum et ut testes flerent gloriae paradisi. — III. Pro contemptu terrenorum maxima retributio dabitur etiam in hoc saeculo. — IV. Exemplo suo docet Christus tribulationes viam esse ad coelum. — V. Declaratur hodie Christi divinitas, de qua David vaticinatus fuerat. — VI. Gloria hodierna Christi figura est gloriae quam in mundo consecutus est post passionem suam. — "VII. Ipsis actibus Christus hodie ostendit divinam virtutem suam. — VIII. Duylex est transfigurntio hominis: una per fidem in hac vita, altera per gloriam in futura . ^ D E : . 5 ; " : . Pag. 465-475 III. ArIA HOMILIA I. Ostendit hodic Dominus gloriam regni sui, quae excedit omnem magnitudinem animi. — II. Sed multis laboribus eam consequi oportet. — III. Pulcritudo Dei incomparabilis est, sic eius gloria. — V. Ostenditur nobis hodie divina Christi pulcritudo et infinita gloria, ut illius amore capiamur; sed maxima puritate opus est ad eam assequendam. — V. Declaratur hodie Christus Filius Dei, qui est principalis articulus fidei. — VI. Cum Christus Deus sit, ei obedire debemus; ideo cius gloria nobis ostenditur . . » v * . . . * 3 n 5 " . Pag. 470-485

CHAPTER 28. Feria Secunda Dominicae Secundae Quadragesimae

I. Mortuus est qui destituitur fide, spe et caritate, quae vita sunt animae. — II. Christus causa est salutis omnibus in ipsum credentibus, quae autem de eo credenda sunt duodecim proponuntur ex hodierno Evangelio; — III. quae omnia ad tria capita reducuntur, singula tripartita. — IV. Haec fides de Christo salutis est initium, cui praemium aeternum promittitur dummodo sit cum operibus coniuncta. — V. Vaticinatur hodie Christus mortem suam, quam subiturus est sponte non coacte. — VI. Vaticinatur etiam Iudaeorum interitum, conversionem Gentium, suam et omnium in ipsum credentium in coelos ascensionem. — VII. Summn differentia est inter Christum et homines peccatores, qui nunquam in coelum ascendent quia fide et caritate destituti. — VIII. Iudaeis nomen eius petentibus Christus respondet sicut Deus Moysi, quia Christus etiam verus Deus est, primum ens, independens, infinitum, unum et purissimum, Verbum Dei per quod omnia creata sunt. — IX. Christus ergo auctor est omnium bonorum et rector mundi, quod ostendit omnibus miraculis patratis vivens et moriens. Non ergo timere debemus ne 1n eius servitio necessaria nobis deficiant. — X. Christus principium est creationis. Affertur duplex cabalistica interpretatio dictionis hebraicae libri Genesis : T UN'"3, — XI. quae mire concordat cum initio Evangelii D. Ioanrior nis, Christus enim Deis aeternus ct omnipotens est, qui vere mundum ex nihilo creavit. — XII. Mundus aeternus esse nequit. Christus est principium creationis etlam quatenus homo, quia mundus creatus fuit ob praevisa merita Christi . . » v 5 à . Pag. 486-510 Il. ALIA HOMILIA I. Sicut sol differt a terra, sic Christus differt a mundo. — II. Ostendit hodie Christus quidnam sit peccatum, quod Deus maximo odio prosequitur. — III. Nil horribilius peccato, quod bonis omnibus ho:ninemspoliat malisque omnibus tremendoque iudicio Dei et ncternae morii exponit. — IV. Contra venenum peccati antidotum fides est; et nil magis molitus es! Deus quam peccati destructionem. Pag. 510-519

CHAPTER 29. Feria Tertia Dominicae Secundae Quadragesimae

I. Hodie Christus docet obedientiam praestandam praelatis Ecclesine ct principibus saecularibus, — II. Messias venturus erat ut magister essct scientiae salutaris, doctor iustitiae ct propheta, et talom se hodie ostendit. — III. Obediendum est potestati tum saeculari tum ecclesiasticae, quia utraque 2 Deo constituta, et designatur per duas columnas templi Salomonis. — IV. Christus fundamentum est potestatis temporalis ct spiritualis, sed haec nobilior est illa. Mundus gubernnri nequit sine obcdientia, ideo hanc hodie Christus praecipit. — V. Principes sapientia, prudentia et pietate praeditos esso oportet ; qui autem tales non sunt, non imitandi sed audiendi sunt. — VI. Enarrat hodie Christus vilia principum, quae fugere debemus. — VII. Etiam malis principibus obediendum est, dummodo mala non praecipiant. Perfecta obedientia hominem iustum reddit et Dco gratissima est. — VIII. Confundi non debet cathedra cum personis, quin potestas sacerdotalis eadem cst tam in bono quam in malo praelato et mirum non est sacerdotem peccare; potestas sacerdotalis 2 Deo instituta fuit . : . E . . . S » . . . . Pag. 520-532 II. ALIA HOMILIA I. Multa cum maiestate introducitur sacerdotium in Divinis Litteris. — II. Triplex reperitur sacerdotium: Melchisedech, Aaron, Christi, sed hoc longe nobilius est omnibus, quia eius sacrificium infiniti valoris est. Talis est etiam dl!gnitas sacerdotalis in Ecclesia. — III. Moyses exemplar est sacerdotum, qui doctrina et exemplis viam salutis ostendere debent. — IV. Sacerdos mediator est intcr Deum et hominem, ideo debet omnibus virtutibus fulgere et quotidie sanctior evadere. — V. Multis tenlationibus diabolus sacerdotes impetit, habent tamen auxilium gratiae Dei qua valeant Ordinem sancte exequi. — VI. Sacerdotes iudices sunt animarum et magna sanctitas ab eis rcquiritur, — VII. Peccatum sacerdolis valde gravius est peccato cuiusque personae populi, imo totius populi. — VIII. Sacerdotium magnum beneficium est a Deo mundo collatum, co magis quod non solis sanctis sed ctiam peccatoribus conceditur. — IX. Christus hodie patrem et magistrum nostrum seipsum ostendit, qui vult Ecclesiam gubernare ministerio hominum, — X. Sacerdotes item posili sunt in Ecclesia ut magistri et patres populi christiani, ideo pracditi esse debent scientia et caritate . " . . . . . . . . " . " s . . Pag. 532-546 III. ArtA HoMILIA I. Dat hodic Christus legem obedientiae, quia Ecclesia monarchia est quae sine obedientia regi nequit. Praelatum optimis qualitatibus praeditum esse oportet et in medio gregis residere. — IT. Christus verus magister est omnium virtutum et quidem magister magistrorum. — III. Docet hodie viam salutis obedientiam esse, dummodo humilis sit, integra et discreta. — IV. Quo facilior evadat obedientia, magna disnitate superiores donavit, vult eos etiam virtutibus fulgere, et ipsemct exemplo suo obedientiam docet. — V. Praecipit tamen fugam vitiorum, si quae in superiore reperiantur. Hacc obedientia scala coeli est habens multos gradus. — VI. Ostenditur Dei infinita bonitas qui talem magistrum perfectae iustitiae nobis dedit T »" . . . . * . . Pag. 546-554

CHAPTER 30. Feria Quarta Dominicae Secundae Quadragesimae

I. Hodie Christus indicat media, quibus veram beatitudinem consequi possimus. — II. Finis ultimus, ad quem homo creatus fuit, non reperitur in hoc mundo sed in futuro; hoc docuit Christus iam initio praedicationis suae, et hodie etiam declaratur. — III. Finis ultimus consistit in fruitione omnium bonorum internorum et externorum, media autem ad illum assequendum sunt passiones et tribulationes. — IV. IIis mediis ergo utendum est; ad hoc movet Christus ipse verbis et exemplis. — V. Non ergo in vana mun li gloria quaerenda est felicitas animi, sed in solo Deo, qui etiam in hoc mundo iustos bentificat. — VI. Christus exemplo suo ostendit mundanam felicitatem vanam et mendacem esse; ergo contemnenda est, — VII. imo ipsa temporalia mala desideranda, quibus onustus Christus ad zloriam ingredi voluit .. F : » d . " - . Pag. 555-567 I[. ALIA HOMILIA I. Apostoli felicitatem temporalem quaerunt, quam Christus illis negat, quia ipsa est causa perditionis — II. Bona enim, in quibus videtur consistere, fallacia sunt et cnusa aeternorum malorum. — III. Christus dux noster fieri voluit ut viam veraefelicitatis ostenderet. — IV. Parentes pro filiis petere debent non temporalia bona sed spiritualia. — V. Stulte quacritur mundana felicitns quae hominen vere infelicem reddit. — VI. Finis noster aeterna felicitas est, quam tribulationibus consequimur . . . . . . . . . " . . i : . Pag. 567-573 III. ALIA HOMILIA I. Christus Apostolos redarguit mundana quaerentes. — II. Fclicitas hominis non in mundo scd in coelo quaerenda est, quae est merces virtutis, — III. Felicitatis via passio est. — IV. Bona terrena nihil sunt respectu aeternae felicitatis, hinc Christus arguit Apostolos illa petentes, — "V. quina vana sunt et mendacia. — VI. Mundana felicitas nonnisi vitiis innititur et causa est peccatorum. — VII. Qui praelaturam exercet multis virtutibus praeditum esse oportet . $ . Pag. 573-583 IV. ALIA HOMILIA I. Videmus hodic opposita desideria Christi et Apostolorum. — II. Christus passionem et mortem desiderat, hi autem vivere cupiebant quia mundana quaerebant. — III. Amhitio est appetitus immoderatus honoris. — IV. Haec in Apostolis oriebatur ex falsa opinione quam habebant de regno Christi, — VW. et ex magna praesumptione et jgnorantia decretorum Dei Pag. 583-589 Pag. 116 Linea CORRIGENDA loco 1 (marg.) » mmundas — immundas aeternun — aeternum mensibu — mensibus doptionis — adoptionis multidudo — multitudo desideria — desidia ponitentiae — poeniténtiae abgsue — absque piscantem (ms.) — peccantem