Quadragesimale quartum

CHAPTER 1. Feria Quarta Cinerum

Cum ieiunatis, nolite flerl sicut hypocritae tristes, exterminant enim facies suas ut, etc. ! I. Praescribitur in hodierno Evangelio modus ieiunandi, datur Hodle : ] : [ocn Christus viam regula recte sancteque vivendi. Sicut autem ab initio Deus, ut jiu indicat hominem per viam salutis dirigeret, qua eum a terrestri ad pape m caclestem paradisum perduceret, duo praecepta et canones vitae vivendi. instituit: Ex omni ligno paradisi comede; de ligno autem scientiae boni et mali ne comedas: ?* unum praeceptum erat, ut perpetuo vivere posset, alterum ne unquam moriturus, sic lex illa et regula vitae data fuit homini tanquam via salutis et scala caeli, veluti pons divinitus fabricatus, quo homo transiret a terrestri ad caelestem paradisum. Ita plane hodie Dominus, ut transferat nos a paradiso carnalium voluptatum ad paradisum caelestium deliciarum, a paradiso Epicuri, Cereris, Bacchi, Veneris, ad paradisum Dei et sanctorum Angelorum, viam instruxit dans salutaria consilia et praecepta vitae. II. Dantur in hodierno Evangelio plures regulae et canones vi- Plures sunt regulae vitae tae sanctae ac vere spiritualis. Paratur via salutis fidelibus et scala ^^ 4t, caeli. Legimus in Sacris Litteris viam salutis et viam perditionis, viam iustorum et viam peccalorum: Quoniam novit Dominus viam iustorum et iter impiorum peribit. * Sed quaenam est via iustorum? Beatus vir qui non abiit in consilio impiorum... sed in lege Domini 1 - Quadragesimale Quartum - Codex Vindobonensis prima omnium fugere a malo et facere bonum. Lex Domini facilis et delectabilis est. voluntas eius et in lege eius meditabitur die ac nocte. * Lex Domini est quam Paulus dixit legem mentis, via autem peccatorum lex membrorum est atque peccati: Sentio aliam legem in membris meis repugnantem legi mentis meae et captivantem me sub lege peccati." Lex autem Domini duo tantum praecipit: Diverte a malo et fac bonum.* Sic Dominus hodie praecipit ut fugiamus hypocrisin: Nolite fieri sicut hypocritae;* ut fugiamus avaritiam: Nolite thesaurizare in lerra,* hoc est declinare a malo. Praecipit etiam ut faciamus bonum: Tu autem cum ieiunas unge caput tuum et faciem tuam lava;* Thesaurizate vobis thesauros in caelo." In via peregrini tria vel maxime desiderare solent: ut sit recta, nam quo rectior eo brevior est citiusque institutum iter perficitur; ut sit plana, nam alpestris semper multo laboriosior est; tandem ut sit expedita, absque impedimentis saxorum, luti, arenarum, spinarum. Desiderant, ut brevius dicam, ut via sit facilis, certa et secura; facilis, non multum laboriosa, nec perplexa, ut facile aberrari possit ab imperitis viarum; secura autem a periculis latronum, ferarum, praecipitiorum. Quod si praeter haec amoena etiam fuerit.via, non est quod amplius desiderari possit. Lex autem Domini facilis est, hinc ait: Jugum meum suave est et onus meum leve." Amoena etiam est: Tollite iugum meum super vos.. et invenietis requiem animabus vestris; Venite ad me omnes qui laboratis... et ego reficiam vos. ? De via hac per Isaiam Dominus ait: Haec est via, ambulate in ea, et non declinabilis neque ad dexteram neque ad sinistram; " et iterum alibi: Erit ibi semita el via, et via sancta vocabitur. Erit vobis direcla via, ita ut stulli non errent per eam; Non erit ibi leo et mala bestia non ascendet per eam nec invenietur ibi et ambulabunt qui liberati fuerint et redempti a Domino."* Sic facilis est via haec et a periculis secura, via regia est. Ad hoc venit Christus in mundum, ad docendum viam salulis, hinc Isaias ait: Venite, ascendamus in montem Domini el ad vrr. 28-29. Afferi ordine inverso. 13) 30, 21. Vulg.: Non declinetis, ctc. 14) Ibid. 35, 8 sqq. CINERUM 3 domum Dei Iacob, et docebit nos vias suas, et ambulabimus in semilis eius, quia de Sion exibit lex et verbum Domini de lerusalem. * Quoniam vero reperitur via fallax, ut Sapiens ait: Est via quae videlur homini recta, et novissima illius ducunt ad mortem," hinc praecipit Dominus ut evitemus viam hypocritarum. Quoniam vero per hanc viam facile incidere possumus in latrones, sicut homo ille qui descendit ab Ierusalem in Ierico," nam Gregorius in homilia de Thesauro abscondito ait: « Maligni spiritus iter nostrum quasi quidam latrunculi obsident; depraedari ergo desiderat qui thesaurum publice portat in via »,'* hinc iubet Dominus ne bona opera nostra cum hypocritis ostentemus, nam quia Ezechias rex ostendit Chaldaeis thesauros suos, obiurgatus fuit ab Isaia;'* sed praecipit ut potius abscondamus, ut Deo tantum nota sint; sic enim tabulae legis in arca fuerunt reconditae atque absconditae,^ el sancta animalia apud Ezechielem manus habebant sub alis absconditas: * Hinc etiam monet ut in caelo apud Deum, non in terra apud homines thesaurizemus, nam in terra, inquit, fures effodiunl et furantur. ^ Ut igitur certum sit iter, iubet ut hypocrisin fugiamus; ut autem facile, securum et expeditum, ne in terra thesaurizemus. Haec enim oneri sunt, impedimento sunt, magno periculo semper exposita sunt. IH. Non solum autem via salutis, verum etiam scala caeli posita nobis est in hodierno Evangelio, per quam spiritus noster in caclum ascendat, ut nostra conversatio in caelis sit. ^ Vult ut thesaurizemus in caelo, ut cor nostrum in caelo sit, nam ait: Ubi est thesaurus tuus, ibi esl et cor tuum.** Constat autem scala haec septem gradibus virtutum: fide: Ne videaris hominibus ieiunans, sed Patri tuo qui est in abscondilo; spe: Paler tuus qui videt in abscondilo reddet libi;* temperantia: Cum ieiunalis nolile fieri sicut hypocritae, nolite thesaurizare in lerra, temperandum a cupiditatibus rerum mundanarum; fortitudine, quae nobilitas et magnitudo animi est, vilia 25, 16. 21; 40, 18; Dt 10, 5; Hebr 9, 4. 21) Cf. 1, 8. 22) Mt 6, 19. 23) Cf. Phil 3, 20. 24) Mt 6, 21. 25) Ibid. vr. 18. Christus venit ad docendam viam salutis, viam veram non falsam, iubens ut ab hypocrisi maxime caveamus. Praeter vilam salutis ostenditur etiam hodie scala caeli; docet Chrístus ut in caelo thesaurizemus, operando secundum veras, fictas virtutes. Per hanc viam iter instituere oportet. Dat hodie Dominus regulas ieiunii. non contemnens, ad sublimia semper aspirans: Nolite thesaurizare... in terra, thesaurizate autem... in caelo; prudentia, quae discernit bona a malis et praefert meliora bonis, pericula fugit, securitatem quaerit, discernit veram virtutem a fallaci hypocrisi, utilem mercedem expectandam a Deo fallaci praefert gloriae mundi et humanae laudi; sic caelestes divitias terrenis, nam terrenae divitiae corruptibiles et amissibiles sunt, caelestes autem minime, sicut Petrus ait: Regeneravit nos in spem vivam... in hereditatem incorruptibilem et incontaminatam et immarcescibilem conservatam in caelis in vobis, qui in virtute Dei custodimini per fidem in salutem, paratam revelari in tempore novissimo.** Gradus etiam scalae huius iustitia est, constans et perpetua voluntas ius suum unicuique tribuens. Haec iubet ne cum hypocritis falsa virtutis specie homines decipiamus, nam laus et honor praemium est verae ac solidae virtutis; ut pro peccatis nostris carnem ieiuniis maceremus; ut si quid gloriac est in operibus nostris, Deo tribuamus: Non nobis Domine, non nobis, sed nomini tuo da gloriam, ut in operibus bonis rectam sanctamque intentionem habeamus, sine qua inanis et vanus est omnis labor virtutis: Amen dico vobis, receperunt mercedem suam.*?* Iustilia autem rectitudo animi est constans, solida atque perpetua. Tandem supremus scalae huius gradus caritas est: Thesaurizate... in caelo; ubi thesaurus tuus est, ibi et cor tuum. Cum igitur in hodierno Evangelio parata nobis a Domino sit via salutis et scala caeli, necesse est, fratres, ut sj qua salutis nostrae cura langimur, si quo desiderio detinemur, per viam hanc iter instituamus et ad scalae huius conscensum nos ipsos accingamus. II. ALIA HOMILIA I. Sicut in Veteri Testamento divinus legislator Moyses praescripsit canones sacrificiorum quibus Deus colendus honorandusque erat et placandus, populus autem a peccatis expiandus et divinis CINERUM 5 beneficiis cumulandus,' ita hodie Dominus dat canones regulasque sancti ieiunii; nam iciunium spirituale sacrificium est, ut Paulus ad Romanos ait: Obsecro vos... per misericordiam Dei ut exhibeatis corpora vestra hosliam viventem, sanctam, Deo placentem, rationabile obsequium vestrum et nolite conformari huic saeculo, sed reformamini in novitate sensus vestri: ut probetis quae sit voluntas Dei bona et beneplacens et perfecta.? Multas circumstantias requirit Paulus in ieiunio, sicut Moyses in sacrificio. Ex praescripto legis non poterat offerri sacrificium, nisi a sacerdote Domini et in loco sacro, super altare sacrificiorum, nec nisi de mundis animalibus.? Si autem deerat aliqua huiuscemodi circumstantiarum, abominabile erat Deo sacrificium; hinc peccavit Saul offerens sacrificium Domino contra legis praescriptum. * Sic non omne ieiunium gratum Deo est, sed rite factum. Gratum fuit Domino ieiunium Ninivitarum, * non autem ieiunium Iudaeorum, qui apud Isaiam conqueruntur: Quare... ieiunavimus et non aspezisti, humiliavimus animas nostras et nescisti? Quibus Dominus: Ecce in die ieiunii vestri requiritur voluntas vestra... ecce ad lites et contentiones ieiunatis et percutitis pugno 'impie. Nolile ieiunare sicut usque ad hanc diem... Nunquid tale est ieiunium quod elegi? * Ut igitur ieiunium Deo acceptum sit, obsecrat Paulus ut exhibeamus corpora nostra hostiam sanctam, idest mundam, absque immunditiis et inquinamentis luxuriae aliorumque vitiorum. Corpus cum castitatis munditie hostia est, mundum animal. Deinde ait: Nolite conformari huic saeculo. Non vult ut in saeculo, extra locum sacrum, offeramus ieiunii nostri sacrificium; in loco sacro sacrificandum erat. Si ieiunium in peccato fiat, in loco immundo fit, Deo non placet: Si (radidero corpus meum, ita ut ardeam, caritatem autem non habuero, nihil mihi prodest.' Ieiunium factum in peccato satanae minime displicet; hínc Pharao Hebraeis dixit: sacrificate in terra; quid opus, inquit, est in desertum abire ut sacrificetis Deo vestro? Non potestis in terra Aegypti sacrificare Deo? Illi autem: Ibimus iter trium dierum in desertum, ut sacrificemus Deo nostro. ' Elongari 13, 9-13. b) Cf. Ion 3, b sqq. 60) 58, 3-5. 7) 1 Cor 13, 3. 8B) Cf. (Ex 3. 18); 8, 25-27. Solum ieiunium rite factum Deo placet. Docet D. Paulus quale sit ieiunium Deo vere gratum. * Iei e unandum st pura intentione, cum vitae puritate et vera caritate. Iciunandum est propter Deum, oportet nos a regno satanae operc, ore, corde, ut nunquam amplius in peccatum redire velimus. Tandem quia sacerdote ministro Domini opus cst ad sacrificium offerendum, ait Paulus: Reformamini in novitate sensus vestri. Sacerdos est novus sensus, novus homo, qui secundum Deum creatus esl in iuslilia et sanctilale verilalis." Haec tria in ieiunio Dominus requirit a nobis: puram animi intentionem: Nolite fieri sicut hypocritae, exterminant enim facies ut pareant hominibus, ctc." Hic purus animi spiritus sacerdos est. Secundo, requirit abstinentiam a vitiis, a supcrbia et vanae gloriae appctentia, idemque ab avaritia: Nolite [hesaurizare in terra; requirit munditiam: Unge caput luum et faciem tuam lava; sic mundam requirit hostiam ex mundo animali. Tertio locum sacrum requirit: Nolite thesaurizare in terra, sed thesaurizate in caelo; Ubi enim thesaurus tuus est, ibi est et cor tuum." In dic iciunii nostri vult ut cor nosirum in caelo sit, apud Deum sit, vult ut ieiunium ex caritate et in caritate fiat; sic offertur sacrificium ieiunii in loco sacro, in templo Domini. Non poterat offerri sacrificium Domino, nisi in igne sacro, qui de caclo descendit. Filii Aaron, Nadab ct Abiu, igne divinitus conflagrarunt, quoniam alienum ignem adhibuerc.'? Sacer autem ignis est caelestis gloriae desiderium; profanus autem vanac gloriae appetitus, cuius causa ieiunant hypocritae. II. Ex divinae legis praescripto ad sacrificium adhibendum erat sal, non mel." Ionathas, regis Saulis filius, periculum mortis subiit, quia in die proelii contra patris edictum modicum mellis comedit. '* Nullum autem homini dulcius mel est honore et laude, scd: Soli Deo, honor et gloria; " Non nobis Domine, non nobis, sed nomini tuo da gloriam.?* Ita ut sicut Deus principium est omnium bonorum operum ita etiam finis sit, nam ipse est À et Q ; sicut autem prima est rerum omnium causa, ita ultimus finis propter quem omnia. Sal autem adhiberi [in] sacrificio nostro iussit Apostolus cum ait: Rationabile obsequium vestrum. 2, 11-13. 14) Cf. 1 hg 14, 24-45. 15) 1 Tim 1, 17. 16) Ps 113, 1. CINERUM 7 Vult Dominus ut ieiunium nostrum sit sicut oblatio Abel, ad quam respexit Dominus, non sicut oblatio Cain, quam contempsit, nam sacrificia impiorum abominatur Dominus; respexit autem Doininus ad Abel, et ad munera eius," grata fuere munera, quoniam gratus munerator; sic sacrificium Noe Dco gratissimum fuit, '* quoniam ipse iustus erat atque perfectus et invenerat gratiam in oculis Domini." Vult ut ieiunium nostrum sit sicut sacrificium Abrahami, quod nocte Deo obtulit, a cuius carnibus nocturnas aves abigebal. Nec merito nec mysterio vacare credendum est, quod iussus fuit offerre Domino iuvencam trium annorum, capram similiter et arietem trium annorum, postea vero turturem et columbam.?" Haec enim tantum animalia apta erant sacrificio et nullius alius speciei. Iuvenca autem nata ad iugum terendum obedientiae et humilitatis symbolum est, quam perpetuo servare debemus cum superioribus, aequalibus et inferioribus; capra autem symbolum poenitentiae, quae in contritione, confessione, salisfactione consistit; aries symbolum fortitudinis contra salanam, et carnem ad perferenda adversa omnia omnesque offensas contra bona, vitam, honorem propter Deum. Tandem adsit huic sacrificio turtur castitatis et columba fecunditatis operum bonorum. Vult Dominus ut ieiunium nostrum sit sicut oblatio Magorum, qui, stella duce, ad Christum adorandum perducti fuere et, apertis thesauris suis, aurum, thus et myrrham Domino obtulere.^ Exigit a nobis aurum carilatis, ut thesaurizemus in caelo, ita ut cor nostrum semper in caelo sit; incensum piae devotionis erga Deum, ut Dei causa ieiunemus, recta in Deum intentione et caelestis gloriae desiderio, ut Deo non hominibus placeamus; myrrham ctiam mortificationis carnis et cupiditatum, nam qui Chrisli sunt, carnem suam crucificerunl cum viliis."? Eiicienda est ancilla cum filio, sicut Abrahae iussum fuit.? Haec myrrha est mortificationis et abnegationis propriae: Qui vult venire post me, abneget semetipsum, et tollat crucem, etc. "* 15, 9-12. 21) Cf. Mt 2, 1-11. 22) Gal 5, 24. 23) Cf. Gn 21, 10. 24) Mt 16, 24. Vulg.: Si quis vult, clc. cum animi puritate, el spiritu mortiflcationis, humilitatis ac poenitentiae. quae significantur in donis a Magis Christo Infanti oblatis. Duplex est ieiunium; corpornle et spirituale. Refutantur haeret!ci ieiunium omnino negantes. Rcquirit Dominus iciunlum IH. Cum ieiunatis, nolite fieri sicut hypocritae tristes, tetrici. Requirit a nobis Dominus duplex ieiunium: corporale et spirituale, quod est a vitiis et peccatis abstinere: Nolite fieri sicut hypocritae; Nolite thesaurizare in terra. Primo quidem ieiunium corporale, nam quod ante omnia Deus ab homine requisivit ab orbe condito abstinentia fuit." Non praecipit hodie Dominus corporale ieiunium, sed lantum regulat, tradit canones modumque ieiunandi, ut ieiunium nostrum Deo sit gratum, nobis autem utile et salulare, dignum retributione divina. Insanos haereticos, psychicos sarcophagos, qui ieiunium omnino negant! Si ieiunandum omnino non est, ad quid Christus dat ieiunii regulas? Non praecepit Christus ieiunium. Age, quid inde? Neque Ninivitis praeceptum fuit ieiunium; num proplerea non placuit Deo ieiunium absumptum in poenitentiam peccatorum? Nec Ioanni praecepta fuit vita tam aspera in deserto; num propterea Christo non placuit? Et quid est quod de Apostolis legimus: leiunanlibus autem illis et orantibus,?' si ieiunandum non est? Quid quod Dominus ait: Auferetur ab eis sponsus et tunc ieiunabunt??' Quid quod daemones non eiiciuntur, nisi in oratione et ieiunio??* In re autem tam necessaria saluti quid praecepto opus erat? Vides ignem in domo tua accensum, et praeceptum expectas ut aquam ad extinguendum adhibeas? Nosti te veneno infectum, habes pracsentaneum remedium, et medici praeceptum expectas? Invadit te armatus inimicus, et praeceptum requiris ut arma sumas defensionis necessaria? Fame sitique conficeris, et praecipiendum tibi est ut necessarium cibum et potum accipias? O insanas hominum mentes! o pectora caeca! Et ad quid ieiunavit Christus, nisi ut suo nos urgerct exemplo ad domandum sensum carnis, ad castigandum corpus ct in servitutem redigendum? Excremplum... dedi vobis, Christus passus est pro nobis, vobis relinquens exemplum ut sequamini vestigia eius.*" Sed non nudum ieiunium, quale erat pharisaicum, hypocrititium, requirit a nobis Dominus, sed virtutibus ornatum: Cum 'eiunas, unge caput tuum, et faciem tuam lava.?* Requirit spiritualem CINERUM 9 laetitiam: Non ez tristitia aut ex necessitate, hilarem enim datorem diligit Deus.?' Requirit virtutes purgatorias: Nolite fieri sicut hypocritae; Nolite thesaurizare in terra. Sicut autem dixit quod Pater agricola omnem palmitem ferentem fructum purgat, ut fructum plus afferat,? ita purgandus nobis animus est. Dum Gedcon purgaret triticum, laudatus ab Angelo fuit.^ Paulus ait: Erpurgate velus fermentum, ut sitis nova conspersio.? Nec tantum purgatorias virtutes requirit, vcrum etiam purgati animi. Hoc enim est: Thesaurizate in caelo, quod purissimum cst ab omni perturbatione et impressione metheorica. Virtutes etiam exemplares, ut sit perpetuo cor nostrum in caelo apud Deum, ubi ' thesaurus nosler repositus est; nam alioqui nudum praestare ieiunium est, ut Gregorius ait, cum Simone Cyrenaeo crucem portare,?* ille enim non nisi angariatus crucem portavit." Hoc agit quicumque bonum opus sine bona voluntate operatur. Vult Dominus ut vitam Nazaraeorum vivamus, quibus Dominus vinum omnino interdixit et Juctum sacrorumque crinium attonsionem.?* Abstinere nos monuit ab affectibus voluptuariis et turbidis, et ut menlis nostrae dicatas Deo cogitaliones perpetuo illibatas servemus, ut caelestia semper cogitemus, caput mentis nostrae cum caclesti muliere inter sidera teneamus.?* Sic Dominus a Nazaracis puram sanctamque ct omnino illibatam abstinentiam requirendo, quid veris Nazaraeis facto opus erat sub mysterio ostendebat. Cum ieiunatis, nolite fieri tristes. Cum laetitia vult Dominus ut ieiunemus, unde etiam addit: Cum ieiunas, unge caput tuum et faciem tuam lava, quae Palestinis signa erant laetitiae, * et Hebraei magna cum laetitia ingressi fuerunt sacrum desertum cantantes et laudantes Dominum. * Magnum bonum ieiunium est, hinc ieiunium hodie Dominus cum thesauris coniungit, thesaurus est caelestium divitiarum. Sic legimus quod Daniel et socii magna cum laetitia a cibis Gentilium abstinebant Dei causa, ne cibis illorum pollueren- 15, 21. 38) Cf. Nm 6, 1-21. 39) Cf. Apc 12, 1-3. 40) Theophylactus: « Prisci in gnudii signum habebant, oleo ungi post lotionem ». Enarr. in Evang. Matthaei, (P. G. 123, 206); S. Hieronymus: «luxta ritum Pnlestinae loquitur, ubi dicbus festis solent ungere capita ». Comment. in Matt., Mb, 1, (P. L. 20, 44). 41) Cf. Ex 15, 1-21. virtutibus ornatum, ut cor nostrum in caelo semper sit, ubi ieiunando thesauros divitiarum congerimus. Ieiunium, nisi bene flat, Deo non placet; rite factum vero, ingens est eius utilitas. Corporale ieiunium sine spirituali hypocrisis cst. tur. * Ieiunium nanque spiritui splendidum convivium est, horridumque desertum spiritui paradisus est caclestium deliciarum. IV. Dantur a Domino in hodierno Evangelio utilia valde ac longe salularia documenta. Et primum quidem, quod ieiunium, licet suapte natura bonum sit, nisi benc fiat, Deo non placet nec utile nobis est. Hinc ait: Juste quod iustum est evequeris; ? bona intentione et voluntate opus est in bonis operibus, sicut ad iaculandum et collimandum scopum diligenter inspiciendus prius esl scopus, ct antequam intorqueatur arcus, recta ad illum dirigenda sagitta cst. Hinc David praecepit ut docerent filios Iuda arcum,** et de viris Beniamin legimus in libro Iudicum quod fundis lapides ita ad certum iaciebant, ut etiam capillum possent percutere." 'Tantum valet peritia usu comparata! Nam multo difficilius est funda quam arcu aut fistula aenea scopum collimare. In manu autem hypocritarum arcus dolosus est, Oscae 7.** Alterum documentum est quod, si ieiunium rite fiat, longe utilissimum est, ingens eius utilitas, thesaurus est, nam purgat cor nostrum, mentem illuminat, perficit animum ac, sicut canit Ecclesia, « vitia comprimit, mentem elevat, virtutem largitur et praemia ». * Sacrificium pro peccato est hostia pacifica, gratissimum Dei holocaustum, sicut sacrificium Abrahae, quod ingentem meruit bcenedictionem. ** Nolite fieri sicut hypocritae, ne alienas personas assumatis, sicut elapsis diebus baccanalium, nam larva atque persona hominem ostendit alium quam est. Nobilis aliquando personam sustinet agricolae aut baiuli, vir personam assumit mulieris, iuvenis personam senis; al, si verum fateri licet, non baccanalium tempus, sed praesens larvarum tempus mihi esse videtur. Nam si larva ostendit hominem alium quam vere est, non baccanale tempus, sed praesens hos personatos ostendit; nam baccanale tempus mundanos homines carnales ostendit, animales secundum carnem viventes; et quidem vere tales sunt; quadragesimale autem tempus spirituales ostendit CINERUM 11 verosque fideles Christi, cum tamen, ut plurimum, tales non sint. Hoc igitur tempus hypocritarum, tempus larvarum est, quae Christo non placent. Nolite fieri sicut hypocritae, quales sunt qui corporale tantum ieiunium exhibent, non spirituale; cum tamen Deus homini non tantum corpus, verum etiam ct animam dedit, iciunium utrumque a nobis requirit. Qui etiam corpore tantum in ecclesiam veniunt, cor autem corum longe a Deo est, hypocritae sunt, Dco non placent. Vita baccanalis, diaboli inventum et opus, via perditionis fuit, scala gehennae, porta inferni. Age nunc, fratres: Sicut exhibuislis membra vesira servire immundiliae, et iniquitati ad iniquitatem, nunc ethibele membra vestra servire iustitiae in sanctificationem... Quem fructum habuistis in illis in quibus nunc erubescitis? * Vita spiritualis via salutis est; ieiunium christianum thesaurus est, quo regnum caelorum a Deo nobis comparare possumus. Fratres mei, ecce nunc tempus acceptabile, ecce nunc dies salulis. "^ Bene ieiunantibus regnum caelorum promittitur. V. Cum ieiunatis... thesaurizate vobis thesauros in caelo. Coniungit Dominus ieiunium et thesauros caclestes, quoniam ieiunium pium et sanctum, quale Dcus requirit, vere thesaurus est absconditus in agro," thesaurus in vasis fictilibus; hinc cum laetitia et gaudio spirituali. Ait autem non solum: thesaurizate aut thesaurizale thesaurum, sed thesauros, quod quidem principum et regum est. Talem animi magnitudinem a nobis requirit: Spiritu principali, spiritu principum, confirma me.* Bonis autem operibus thesaurizamus in caelo, sicut malis operibus thesaurizamus in inferno: Thesaurizas tibi iram in die irae.** Magnitudinem animi in operibus bonis requirit a nobis, ut multa et magna merita rutilantesque coronas acquiramus ín caclo, sicut iuveni illi Dominus dixit: Habebis thesaurum magnum in caelo. Prius loquitur Dominus de iciunio, postea de caelestibus thesauris, sicut Petrus ait posteriores glorias.** Prius Beniamin appellatus fuit filius doloris, Benoni, postea filius dexteBene leiunantibus caelum promittitur. Ieiunium sanctum thesaurus caclestis est. Vita spiritualis iubet vitía extirpare, mala patienter tolerare, Christum imitari. Sic hodie consiruitur scala caeli. rae;" prius pater ipsius Iacob, idest luctator, postea Israel, idest princeps Dei,' sive princeps potens. Sic per desertum itur in terram promissionis; post amaritudinem aquarum Marath, pluit Deus electis suis in deserto manna de caelo. ' Spiritualis vita in tribus vel maxime consistit, quae Dominus paucis verbis complexus fuit dicens: Qui vult venire post me, abneget semetipsum et tollat crucem suam et sequatur me.*' Illud autem abneget semetipsum, Paulus interpretatus fuit dicens: Ut abnegantes impietatem et saecularia desideria; "* Petrus vero dixit carnalia desideria quae militant adversus animam; * hoc est quod Christus hodie ait: Nolite fieri sicut hypocritae; nolite thesaurizare in terra. Primo omnium vitia sunt extirpanda, hinc missus fuit Iercmias ut evelleret atque destrueret, postea vero aedificaret atque plantaret, " nam, ut Paulus ait: Dei agricultura estis, Dei aedificatio estis." Nisi vitia radicitus extirpata sint, virtutes plantari non possunt. Alterum vero quod Dominus ait est: Tollat crucem suam, idest quae carni molesta sunt palienter libenterque perferat. Displicet carni ieiunium, sed tamen Dei et virtutis causa ieiunandum est. Tandem ait: Sequatur me. Petrus ait: Ut sequamini vesligia eius, vobis relinquens exemplum." Christi virtutes nos imitari oportet, nam electos suos Deus praedestinavit conformes fieri imagini Filii sui.** Hoc autem est thesaurizare in caelo. Sic in hodierno Evangelio spiritualis vitae iaciuntur fundamenta. Nolite thesaurizare vobis thesauros in terra, nam, ut Paulus ait, radix omnium malorum est cupiditas; " hanc autem cum suppresserimus, facile poterimus thesaurizare in caelo, ut cor nostrum scmper sit in caelo. Nam, ut Eusebius Emissenus ait sermone de Ascensione Domini," «vitia nostra sublimabunt nos, si fuerint infra nos; de nostris vitiis scalam nobis facimus, si vitia Vulg.: Si quis vult post me, elc. 61) Tit 2, 12. 62) 1 Petr 2, 11. 63) Cf. Ier 1, 10. 64) 1 Cor 3, 9. 65) 1 Petr 2, 21. Affert ordinc inverso. 66) Rom 8, 29. Vulg.: Imaginis. 67) 1 Tim 6, 10. 68) Sermo iste invenitur in anliquis editionibus Eusebii Emyssenli, cf. Opera Divi Eusebii Emysseni, hom. 1, In Ascensione Domini, pnyu. 285, Parisiis, apud Hier. de Marnef, sub Pelicano, 1575. Postea amandatus fuit inter supposititia S. Augustini et S. Caesario Arelatensi tribuitur. Cf. Appendix 2, Scrmones de Tempore, serm. 176, In Ascensione Domini, (P. L. 39, 2082). CINERUM 13 nostra calcamus ». Sic in hodierno Evangelio a Christo constructa nobis scala est, per quam nobis caelestia scandere datur. Sed per scalam illam nonnisi Angeli ascendebant,'" per hanc nonnisi spirituales homines, qui angeli sunt in carne, non autem carnales et animales, quorum, utinam mentiar, inter christianos etiam infinitus est numerus. Hinc Dominus ait, quod arcía est via quae ducit ad vitam et valde pauci sunt qui inveniunt eam."? Sic pauci admodum sunt qui salvantur. VI. Nolite fieri sicut hypocritae tristes. Duo requirit a nobis Dominus: alterum est quale oporteat esse ieiunium, alterum quales oporteat esse ieiunantes. Ieiunium requirit purum, voluntarium, factum cum laetitia cordis, hoc enim est: Nolite fieri... tristes, et: Tu cum ieiunas, unge caput tuum et faciem tuam lava, haec enim signa erant laetitiae in Palaestina. Apostolus autem ait: Hilarem enim datorem diligit Deus, ideo non ez tristitia aut ex necessitate. * Tres igitur conditiones requirit in ieiunio: prima est ut sit voluntarium; secunda ut sit purum ac sanctum, absque peccato factum, puro corde ac sancta intentione; terlia ut sit factum cum laetitia cordis et hilaritate. Nec tantum ostenditur in hodierno Evangelio quale oporteat esse ieiunium, verum etiam quales oporleat esse ieiunantes, nam: Respexit Dominus ad Abel et ad munera eius," quia enim placebat Deo Abel, placuere munera eius. ÁÀ ieiunantibus ergo requirit Dominus ne sint hypocritae, ne sint homines personali, ne sint ficti, sed veri christiani. Verus autem christianus est qui habet spiritum Christi, nam: Qui non habet spiritum Christi, hic non est eius; '* qui autem sunt Christi, carnem suam crucifixerunt, etc.,"* quoniam spíirilus concupiscit adversus carnem; * hinc: Si spiritu facta carnis mortificaverilis, vivetis. " Ut autem specialius dicamus, ut homo verus christianus sit, opus est fide, spe, caritate, ceterisque virtutibus, hinc agitur hic de fide, spe, caritate et aliis. Sed ab affectibus ostendit Dominus quisnam niramento valde clariori exarata sunt. 72) 2 Cor 9, 7. Affert ordine inverso. Docet Christus quale debet esse ieiunium et quales ieiunantes. Verus christianus magis Deo quam mundo placere studet. Ostenditur hodie via salutis et vita spiritualis, quae multas partes habet; sit verus christianus, nempe qui Deo potius placere vult quam hominibus, et in oculis Dei bonus, iustus esse magis quam hominum; vel saltem qui talis vult apud Dcum haberi qualis apud homines; praefert tamen gloriam Dei vanae mundi gloriae humanaeque laudis; qui non thesaurizat in terra, sed in caelo praefcrique caelestes divitias terrenis, ac tandem qui cor habet in caelo, ubi thesaurum suum reposuit. III. ALIA HOMILIA Cum ieinnatis, nolite fleri sicut. hypocritae tristes, I. Ostenditur nobis in hodierno Evangelio via salutis, sicut Hebraeis Deus ex Aegyplo eductis viam ostendit, quam per desertum tenerent in terram promissionis.? Via autem salutis est vita spiritualis, nam, ut Paulus ad Romanos ait: Debitores sumus non carni, ut secundum carnem vivamus, si enim secundum carnem virerilis moriemini; si autem spiritu facta carnis mortificaveritis vivelis; qui enim spiritu Dei aguntur, hi sunt [filii Dei.* Vita autem spiritualis multas habet partes. Moyses in Decalogo decem veluti parles assignavit; * Dominus in Evangelio octo partes: Beati pauperes spiritu, qui lugent, mites, qui esuriunt et sitiunt iustitiam, misericordes, mundo corde, pacifici et qui patiuntur persecutiones. Petrus similiter: Subministrate in fide vestra virtutem, ín virtute aulem scientiam, in scientia autem abstinentiam, in abstinentia autem palientiam, in patientia autem pietatem, in pietate autem amorem fraternitatis et in amore fraternitatis caritatem.* Isaias septem parles assignavit: Requiescet super eum Spiritus Domini, Spiritus sapientiae, eic." Sic universa theologia assignat septem virtutes: tres theologicas et quattuor cardinales, in quibus spiritualis vereque christiana vita consistit. Paulus reducit in tres partes: Sobrie et iuste et pie vivamus in hoc saeculo;* sicut etiam Michaeas Propheta: Ostendam libi, homo, quid bonum sit et ritu Dei aguntur, etc. 4) Cf. Ex 20, 1-17. 5) Mt 5, 3-10. 6) 2 Petr 1, 65-7. Vulg.: Ministrate, etc. 7) 11, 2-3. 8) Tit 2, 12. CINERUM 15 quid Dominus requirat a te: facere iudicium, diligere misericordiam et solliciilum ambulare cum Deo luo.! Regius Vates reducit in duas: Quis est homo qui vult vitam, diligit dies videre bonos?... Diverle a malo et fac bonum " sic sacpissime in Divinis Litteris facere iudicium et iustitiam; et Paulus spiritualem vitam cursum et pugnam appellavit: Ego sic curro, non quasi in incertum, sic pugno non quasi aerem verberans;" et alibi: Bonum certamen certavi, cursum consummauvi.'? Sic in hodierno Evangelio Dominus christianam vitam ad duo capita reducit, dum a nobis requirit ut bene ieiunemus et ut thesaurizemus in caclo, ita ut cor nostrum semper sit in caclo. Ieiunium requirit, sed sanctum, ex caritate propter Deum, non ex appetitu gloriae et laudis humanae; eleemosynam itcm ex carilate Dei. Primo, inquam, rcquirit ieiunium, scd sanctum, cum corporale tum eliam spirituale, quod est a vitiis et peccatis abstinere. Scd cum primis Dominus de ieiunio corporali. loquitur, sicut et Ioel: Converlimini ad me in lolo corde vestro, in ieiunio et flelu el planciu,"? de quo item Ecclesia hodie: « Qui corporali ieiunio vitia comprimis, mentem elevas, virtutem largiris et praemia ». '* II. Quod tamen mirum in modum displicet novatoribus nostris; dicunt enim non esse ieiunandum, quia nullibi in Divinis Litteris reperitur praeceptum ieiunii. Sed ubi ipsi repererunt praeceptum comedendi carnes, unde facti sunt supra modum sarcophagi? Non requirit Dcus ieiunium. Quid igitur est quod praecipitur Levitici 16 " et 23, '^ ac Numerorum 29: Affligetis animas vestras '* el omnis anima quae afflicla non fuerit eradicabitur? ' Quid quod apud Ioelem ait: Convertimini ad me in toto corde vesiro, in "ieiunio? Et iterum: Sanclificate ieiunium?" Quid apud Isaiam 58: Nunquid tale esl ieiunium quod elegi?" Quid apud Ieremiam 14: Etiam cum ieiunaverint non exaudiam?" Quid apud Zachariam 7: Nunquid ieiunium ieiunaslis mihi, dicit Dominus? * Quid quod inribit. 17) loel 1, 14; 2, 15. 18) Vr. 5. 19) Vr. 12, 20) Vr. 5. sed hodie Christus ad duo cnpita eam reducit. nRefutantur novatores ieiunium reprobantes. Ieiunium valde commendatur in Scripturis et ab ipso Christo, qui hodie dat regulas ieiunandi et crapulam damnnt. Ieiunium servatum fuit in Lege Veteri et in primitiva Ecclesia ; terrogatus Dominus quare discipuli sui non ieiunarent sicut discipuli Ioannis et Pharisaeorum, non respondit, quia non est bonum, utile, acceptum Deo, superstitiosum autem et ingratum Deo est, sed ait: Cum ablatus fuerit ab eis sponsus, tunc teiunabunt?? Quomodo institutum fuit matrimonium, nisi unico verbo: Adhaerebit uxori suae," at vero ita hic loquitur: iunc ieiunabunt. Quid quod ait: Beati qui esuriunt et sitiunt iustitiam, quoniam ipsi saturabuntur? Lucas habet: Beati qui nunc esuritis, quoniam saturabimini ; ? et: Vae vobis qui saturati estis?** Quid quod in hodierno Evangelio dat regulas ieiunandi, sicut paulo ante dederat regulas orandi et eleemosynas faciendi? Si ieiunandum non est, ad quid tradit ieiunii regulas? Quid quod ait: Tu autem cum ieiunas, unge caput tuum... ne videaris hominibus ieiunans, sed Patri tuo... et Pater tuus, qui videt in abscondito, reddet tibi?" Loquitur de mercede, sicut dixerat: Receperunt mercedem suam.** Si superstitio est ieiunare, quomodo Deus remunerat ieiunium? Num superstitionis remunerator est? Quomodo ieiunaverunt Apostoli? Quomodo Christus ipse? Ioannes? Prophetae? Sancti omnes ieiunium maxime coluerunt. Mirum profecto est: Apostoli Sanctique omnes crapulas semper damnarunt, ieiunium autem miris laudibus extulerunt; Christus ipse et verbis et factis damnavit crapulam, laudavit ieiunium. Boni isti viri, novi evangelistae, non crapulam, sed ieiunium laudis loco supra modum vituperant. Aiunt Ecclesiam non potuisse instituere et praecipere ieiunia. Cur non? Potuit Ionadab praecipere filiis suis ut perpetuo abstinerent a vino, ut legimus Ieremiae 35, et placuit Deo institutum illud," non poterit Ecclesia praecipere fidelibus suis ut ieiunent? Potuit antiqua synagoga praecipere ieiunium quarti, quinti, septimi et decimi mensium, ut apud Zachariam legimus capite 8,?* et ieiunium Esther, de quo Esther 4/* quae non erant praecepta in lege; potuit primitiva Ecclesia praecipere ut conversi ex Gentibus abstinerent ab esu carnium, sanguinis, et Paulus praedicabat ut servarentur praecepta Apostolorum, Aciuum 15;?' cur postea non potuit ieiunia fidelibus indicere atque praecipere? Qui vos audit Mi [CÉÉEESEBIEENEEENENINISNEEEENEIIELIUSBPILLSIILEKLLLL, LUULUUUÁLECOIELUILLEELLLILATELILEÁILLRLLLLLULKLLLEALG,4UKREIIMEONEEEED CINERUM 17 me audit et qui vos spernit me spernit.?'* Scitis quae praecepta dederim vobis, inquit Paulus 1 Thessalonicensibus 4, et post pauca: Qui haec contemnit, non hominem contemnit, sed Deum, qui dedit Spiritum Sanclum ín nobis. Aiunt delectum ciborum sapere haeresim Ebionistarum, Tatianistarum, Manichaeorum, Marcionistarum esseque contra Divinam Scripturam, nam Christus ait: Non quod intrat per os." Quid ergo? crapula et ebrietas non est mala? Non peccavit Adam gustando vetitum cibum? ** Aiunt a Paulo damnatum delectum, Colossensibus 2? et 1 Timotheo 4.?* At si ita est, cur Paulus praedicabat Actuum 15"! et 16?" servari praecepta Apostolorum, ut abstinerent fideles a suffocato et sanguine??' Fuere haeretici qui docuere malas esse creaturas suapte natura, ita ut nihilo magis liceret carnes edere quam fornicari et adulterare. Contra hos loquitur Apostolus." Aiunt ad rationem ieiunii spectare tantum unam comestionem, nec esse de ratione ieiunii abstinere a carne et lacticiniis, nam melius ieiunat qui modico sive carnis, aut sicci casei utitur, quam qui piscibus optime conditis multisque lautitiis usus splendide epulatur. Forte ipsi cum suis hac moderatione utuntur et nesciunt condire ipsi carnes magna in copia multisque cum ]lautitiis, sicut alii pisces. Sed cur Daniel tempore ieiunii non admittebat panem desiderabilem, idest delicatum, nec carnem, nec vinum? Danielis 10. * Sed, quaeso, nebulones hos dimittamus. III. Ex Divinis Litteris manifesta est ieiunii summa utilitas ad carnem edomandam, hinc Paulus: Castigo corpus meum et in servilulem redigo; * ad bene orandum: sic Moyses ieiunavit, Exodi 34, * sic Elias, 3 Regum 19, * sic Daniel, 10 capite; ** ad Deum bene colendum: sic Anna Prophetissa ieiuniis et orationibus nocte et die Domino serviebat; * sic Paulus ait Romanis 12: Obsecro vos per 3, 6-19. 35) Cf. vr. 16. 36) Cf. vr. 3. | 37) Cf. vr. 20. 41. 373) Cf. vr. 4. 38) Cf. ibid. 21, 21-25. 39) De hac et sequentibus haercticorum sententiis contra ieiunlum cf. S. DBellarminus Controversiae, t. 4, De Bonis Operibus, lib. 2, cp. 3-7, col. 1073-1083; S. Laurentius n0 Br. IHypolyposis, pnrl. 1, pag. 227. 40) Vr. 3. 41) 1 Cor 9, 27. 2 - Quadragesimale Quartum - Codex Vindobonensis delectus ciborum praeceptus ab Apostolis fuit. Manifesta est ex Divinis Litteris Jeiunil utilitas, si tamen rite flat, Idest virtutibus ornatum sit. Caritas est quae ieiunium gratum Deo facit, misericordiam Dei ut exhibeatis corpora vestra hostiam viventem, sanctam, Deo placentem, rationabile obsequium vestrum," ubi graece pro obsequium est latria. Utile ad placandum Deum, sic Ninivitae, " sic Achab ieiunio Deum magna ex parte placavit, 3 Regum 21,*' sic Iudaei in persecutione impii Aman, Esther 4;** sic Ioel 2 ad placandum Deum iubentur Iudaei ieiunare. *^ Utile ad impetranda divina beneficia, sicut mater Samsonis ieiunare iussa est" et Anna mater Samuelis ieiunans et orans filium impetravit. Utile ad superandum satanam: Hoc genus non eiicitur, nisi in oratione et ieiunio; " ad acquirendam vitam aeternam: Pater tuus, qui videt in abscondito, reddet tibi. Si tamen ieiunium rite sit factum, si purum sit sanctumque, non hypocrititium, sed vere christianum, multis virtutibus ornatum. Sicut enim vita corporalis, licet in coniunctione animae et corporis consistat, anima tamen multis potentiis ornata est, nam vegetaliva habet plures vires, similiter sensitiva; ita plane vita spiritualis multa requirit, licet in spiritu tantum consistere videatur. Requirit mortificationem carnis: Si spiritu facta carnis mortificaveritis; * Abneget semetipsum; * Qui sunt Chrisli, carnem suam crucifixerunt, sed cum vitiis.** Hinc agitur in hodierno Evangelio etiam de fide, spe, caritate, aliisque virtutibus. Ieiunium requirit Dominus, sed non tantum corporale, verum etiam spirituale, sicut homo ex corpore et anima constat, ut sit factum ex caritate, ex amore Dei. Hoc enim est quod cum primis a nobis requirit Dominus, sicut etiam in fine hodierni Evangelii iubet nos thesaurizare in caelo, ut ibi iugiter sit cor nostrum." Caritas igitur est quae iciunium Deo gratum facit; haec nanque est forma virtutum omnium. Caritas carnis inimica est; hinc Paulus ait quod caro concupiscit adversus spirilum et, e contra, spiritus adversus carnem; haec enim sibi invicem adversantur." Quoniam. autem caritas carnis inimica est, hinc qui sunt Chrisli, idest qui spiritum Christi habent, - nam qui non habet spiritum Christi, hic non est eius, "* - carnem suam crucifixerunt cum viliis. Amoris proCINERUM 19 prium est cum primis studium obsequendi ac placendi in omnibus dilecto, itemque persequendi et odio habendi quae displicent, ita enim natura compertum est; sic natura affecti sumus. Cum autem virtutes omnes quam maxime placeant Deo et vitia displiceant, cumque caro nostra sit vitiorum omnium seminarium fomesque peccati, propterea eam exagitat spiritus, sicut athleta suum antagonistam in agone; hinc Paulus corporis castigationem certamini in agone comparavit. " Qui autem cum hoste in arenam descendit, illum omni studio in terram prostrare contendit, non contentus sese ab illo defendere. Sic itaque mortificatur caro cum vitiis et concupiscentiis, ut vita sit omnino pura et immaculata sitque homo, ut Regius Vates ait, innocens manibus et mundo corde." Sed adhuc thesaurizandum in caclo est, idest bonis operibus pro nostra virili incumbendum. Paulus ait: Bene agere, bonis operibus divites fieri.. thesaurizare sibi fundamentum bonum... ut aprehendant vitam aeternam. * IV. Vita spiritualis, ut uno dicam verbo, in vera solidaque virtute consistit, quae propter Deum operatur et caelestia non terrena quaerit. Hinc ait: Nolite fieri sicut hypocritae, qui speciem quidem pietatis habent, virtutem autem eius abnegant, * qui, sicut sophistae sapientes, ita ipsi iusti videri volunt cupiuntque, non esse. Hypocrita nanque theatralis persona est in scena, in comoediis aut tragoediis, histrionem proprie significat, qui cum alia persona sit, aliam agit, simulat, fingit, sicut Iacob simulavit se esse Esau** et uxor Ieroboam regis simulavit se aliam esse, '" sicut etiam de Gabaonitis legimus. ** Vera autem solidaque virtus, non mundana et terrena bona, sed Deum tantum ct caelestia quaerit, fide, spe, caritate munita; nam alioqui, ut legimus, declinantes in obligationes adducet Dominus cum operantibus iniquitatem," hebraice obligationes, hakalkaloth, tortuositates, versutias, periphrasis est hypocritarum, qui intus mali cum sint, foris boni videri volunt, sicut uxor Putiphare, ut in Genesi legimus." Hos, inquit, adducet Dominus cum bonis operibus... veram vilam, ctc. 63) Cf. 2 Tim 3, 5 64) Cf. Gn 27, 18-24. Deus enim quam maxime virtutibus delectatur et vitià abominatur. Vita spiritualis in vera ac solida virtute consistit, idest quae sola caelestia quaerit; ideo iubet Dominus ut cor nostrum semper in caclo sit. Omnes sancti ad orationem ieiunium semper adhibuerunt. operantibus iniquitatem, idest damnabit cum iis qui aperte mali fuerint; sic Matthaei 24: Partem eius cum hypocritis ponet; ibi erit fletus, etc. ** Nolite fieri sicut hypocritae. Levitici 2 capite respuit Dominus a sacrificio fermentum omne et mel, requirit autem omnino sal, quod ibi appellatur foederis Domini.'* Haec autem omnia requirit a nobis hodie Dominus, ut a sacrificio ieiunii abiiciamus fermentum hypocrisis, mel suave humanae laudis et gloriae, in Dei honorem et laudem ieiunando, ac tandem sal requirit verae sapientiae, quae terrena contemnit et caelestia tantum appetit: Nolite thesaurizare in terra, thesaurizate in caelo. In omnibus sacrificiis Deus singulariter interiora requirebat, sanguinem, adipem, renes;" nam interiora nostra requirit Deus, hinc iubet hodie ut thesaurizemus in caelo, ut cor nostrum in caelo sit. Non omne sacrificium erat gratum Deo, sed illud tantum quod secundum legem offerebatur ex mundis animalibus, cum debitis circumstantiis temporis, loci, ministri et ritus, nam alius erat ritus holocausti, alius hostiae pacificae, alius victimae pro peccato. " Ieiunium potest esse holocaustum, cum ieiunatur ad honorem Dei ex divina caritate, ut Deo magis magisque placeamus. Potest etiam esse hostia pacifica, quae offerebatur tum pro acceptis tum etiam pro accipiendis beneficiis. Sed specialiter victima pro peccato est; opus est meritorium, si ex caritate fit ab homine in Dei gratia constituto. Sic enim unum ieiunium dignum est vita aeterna. Opus item impetratorium cum oratione coniunctum, sic enim Sancti vel semper ad oralionem ieiunia adhibuere. Sed praecipue opus est.satisfactorium, ad punienda praeterita peccata et praecavenda futura, opus scilicet poenitentiae, sicut patet in Ninivitis. ^ Debilitatur ieiunio caro, spiritus autem roboratur ad superandas satanae tentationes; hinc Christus cum ieiunasset, tentationes satanae superavit. '* Sicut autem non placebat Deo sacrificium, nisi rite fiebat, ita nec ieiunium; quare hoc satagendum, ut rite ieiunemus, quo nostra ieiunia Deo placeant et nobis salutaria sint. '* feriam sequentem. aMM——À————————— —————————————————ÉÓO M ÁÓÉÓOÓ€———— 24 G6é .€4———2nÁ—À—T"ÓÁ

CHAPTER 2. Feria Quinta Post Diem Cinerum-

Audiens autem lesus miratus est et sequentibus se dizit: Non inueni tantam fidem. 1 I. Mirabile plane opus quod summus arlifex et laudat et mira- Homo tur mox ut illud aspexerit. Omnia opera Dei mirabilia sunt: Qui SUE DEL LEE [acit mirabilia solus;? Mirabilia opera tua.? Sed inter omnia opera Dei sapientibus homo ipse visus est magnum ac vere stupendum miraculum, nam hominis causa creata sunt omnia. Mundus autem hic videtur esse excellentissimi pictoris magna tabula, mirabili arte elaborata, in qua multae sunt circumcirca imagines, descriptiones regionum, marium, fluminum, animalium, piscium, avium, ornatus etiam caeli. Sed principalis pictura, cuius causa facta sunt omnia, Princeps mundi, imago principis est ad vivum, ad naturale; sic est homo in mundo. Hinc non tantum a Trismegisto dictus est mundi miraculum, * scd multo antea Beatissimo Iob, sapientissimo philosopho simul et theologo: Quid est homo quia magnificas eum? aut quid apponis erga eum cor tuum?? Sic etiam Regius Vates: Quid est homo quod memor es eius?... Minuisti eum, etc.* Alibi etiam idipsum replicat: Quid est homo quia innotuisti ei, aut filius hominis quia reputas eum?" Horizon est caeli et terrae, nexus aeternitapxcoanan lis et temporis, centaurus ex Angelo et animali constans, anacephalaeosis,' compendium universi, summa rerum omnium, veluti in libris rationum, mundi dominus, interpres naturae, imago Dei, simia divinitatis, statua animata, arbor sensibus praedita, animal andum et honorandum». 5) 7,17. 6) Ps 8, 5-6. 7) Ps 143, 3. 7a) Ms.: Anachephalaeosis. sed ut christianus miraculum est supra naturam ob virtutem fidei. Recensentur multi fructus fidei in christiano; gelio intellectu. . donatum, scala caclestis, mente caelo superior, mundus parvus, sed maiore mundo tanto virtute praestantior, quanto mole inferior. At vero si homo, ut homo, miraculum naturae est, homo, ut christianus, miraculum est supra naturam, miraculum gratiae, miraculum virtutis. Miratur hodie Christus in centurione non naturam, sed virtutem supernaturalem, superhumanam: Miratius est... non inveni tantam fidem in Israel.* Cuidam Sancto tria videbantur, et merito, magna miracula: « Deus et homo, Virgo et Mater, fides et cor humanum » ' nam suapte natura homo est, sicut Thomas, incredulus: Nisi videro... non credam," aliquando vix suis oculis credit, peccati causa factus est animalis, non percipiens quae sunt spiritus Dei;" Sensus et cogilatio cordis humani ad malum prona sunt ab adolescentia sua." Virtus in homine mirabilis quaedam insitio est optimae arboris in mala, quae non poterat fructus bonos facere, veluti olivae in olivastro: Suscipite insitum verbum, quod polest salvare animas vestras." Hinc fides est veluti arbor vitae, sed arbor semper fructibus onusta, faciens fructus singulis mensibus, sicut in A pocaly psi legimus; '* mensa est panum propositionis nunquam vacua.'* Arbor vitae est fides sancta quam Deus plantavit, nam Dei donum est et quidem donum perfectum, datum optimum, ut Divus Iacobus ait: Omne datum optimum et omne donum perfectum desursum est, descendens a Patre luminum." II. Et quidem in Sacris Litteris legimus duodecim fructus huius arboris. Nam primo quidem purificat cor nostrum: Fide purificans corda eorum;"' secundo iustificat animas nostras: Credidit Abraham Deo et reputatum est illi ad iustitiam; * Iustificati ex fide; '* tertio efficit nos templum Dei: Habitare Christum per fidem in cordibus vestris,?" trahit Deum ad nos sicut magnes ferrum, hinc, aedificato templo Salomonis, descendit Deus in igne et nebula et implevit illud; quarto armat nos contra satanam: Sumentes scutum fi- 17. Vulg.: Christum habitare, ctc. 21) Cf. 3 hg 8, 10-12; 2 Par 5, 13 sqq. POST DIEM CINERUM 23 dei, in quo possilis omnia tela nequissimi ignea extinguere; Cui resistite forles in fide;^? quinto vincit mundum, qui totus ín maligno positus est;?* Haec est victoria quae vincit mundum, fides nostra; " sexto dat nobis spem et confert meritum salutis, hinc saepe legimus dictum a Domino: Fides tua te salvum fecit,?^* te salvam fecit; Reportantes finem fidei vestrae salutem animarum" vestrarum; septimo constituit nos filios Dei: Quotquot autem receperunt eum, dedit eis potestatem filios Dei fieri, his qui credunt in nomine eius;?' octavo dat nobis Spiritum Sanctum: Qui credit 'íin me, flumina de ventre eius fluent aquae vivae; hoc autem dixit de Spiritu quem accepturi erant credentes in eum," hinc dum baptizaretur Christus, descendit Spiritus Sanctus super eum ?' et Baptismus dictus est lavacrum regenerationis et renovationis Spiritus Sancti; nono ferax est bonorum operum: Fides per caritatem operalur," nam fides sine operibus mortua est, sicut corpus sine spiritu;?* decimo replet corda nostra gaudio, hinc ad Romanos Paulus: Deus autem spei repleat vos omni gaudio et pace in credendo;?' et ad Philippenses memorat gaudium fidei,?^* hinc Magdalenae Dominus ?" jdest felix et laeta, et Petrus: Credentes autem exultalis laetitia inenarrabili et gloait: Fides tua te salvam fecit, vade in pace, rificala reporlantes, etc.;?^* undecimo in causa est ut orationes nostrae exaudiantur a Deo: Quidquid orantes petitis, credite quia accipielis,?' hoc est petere in nomine Christi, fide viva petere; sic ait: Magna est fides tua, fiat libi sicut vis; ^ sic hodie: Sicut credidisti fiat libi; " tandem nos fides veluti deificat, nam participes facit divinae naturae: Magna et pretiosa nobis dona donavit, ut per haec efficiamini divinae consortes naturae." Omnipotentia propria Dei est: Non erit impossibile apud Deum omne verbum, possibilia sunt credenti; * Omnia possum in eo qui me confortat. * et tamen: Omnia Mc 1, 10; Lc 3, 21-22. 32) Tit 3, 5. 33) Gal 5, 6. 34) Iac 2, 20. 26. Affert ordine inverso. 35) 15, 13. 36) 1, 25. 37) Lc 7, 50. sterioribus autem, iussu Clementis VIII recognitis, emendatum fult: Ezrulltabitis. 39) Mc 11, 24. Vulg.: Evenient vobis. 40) Mt 15, 28. 41) Ibid. 8, 13. 42) 2 Pctr 1, 4. Vulg.: Marima et pretiosa nobis promissa, etc. 43) Le 1, 37. 44) Mc 9, 22. eed maximus est, quod hominem deiflcat. Centurio iste perfecta imago est hominis christiani. Ut homo, ipse naturalem legem vita et moribus servabat. Operatio miraculorum propria Dco est, et tamen: Qui credit in me et haec faciet et maiora horum faciet. ** Sic fideles non solum filii Dei appellantur, ut Paulus ad Galatas: Filii Dei estis per fidem," verum etiam dii: Ego dixi: dii eslis et filii Excelsi omnes." O magnum miraculum deificatum hominem videre! Aurum sive ferrum ignitum, lunam soli consimilem, terram factam caelo similem, sicut in argento et gemmis, similem stellis uti in auro! Transfert fides homines in caelum: Multi... venient et recumbent cum Abraham, Isaac et Iacob in regno caelorum. *' Sic scala caeli est, per quam Angeli ascendunt, scala duodecim graduum, sicut thronus Salomonis scalam habebat sex graduum.*? Fides autem scala duodecim graduum est zodiacus," corona, ? Rationale. ** III. Audiens autem Iesus miratus est. Centurio hic imago et perfectum veluti exemplum est hominis christiani. Saepe tum in humanis litteris a philosophis, tum etiam a theologis in divinis quaeritur: quid est homo? Hodie autem quaerendum nobis est quidnam sit christianus homo. Ad componendum physicum hominem requiritur corpus et anima, sic enim ab initio Deus formavit hominem. Christianus autem homo theologicus est. Ad compositionem ipsius requiritur perfecta natura et supernaturalis gratia. Homo physicus a Moyse dictus est creatura Dei, imago et similitudo Dei; ** homo autem theologicus a Paulo nova creatura, " novus homo, qui secundum Deum creatus est 'ín iustitia et sanctitate veritatis. ' Sed contemplemus imaginem hanc in centurione. Is quidem homo dicitur, nam: Et ego homo sum sub potestate constitutus; * homo est, non Angelus natura, neque brutuni; habet rationalem animam Dei capacem per cognitionem et amorem; homo autem non tantum natura, verum etiam moribus, non enim sensu carnis ducitur, ut bruta animalia, sed mente et ratione regitur. Multi sub humana figura bruta animalia sunt, unde philosophus ille in magna mulieris cum duodecim stellis, de qua cf. Apc 12, 1. 54) Cum nominibus duodecim ifribuum Israel, dc quo cf. Ex 28, 15-21; 39,.8-14. 55) Cf. Gn2, 7. 56) Cf. ibid. 1, 26-27. 57) 2 Cor 5, 17; Gul 6, 15. 58) Eph 4, 24. 59) Mt 8, 9. POST DIEM CINERUM 25 populi frequentia hominem, accenso lumine, per diem quaerebat, *" et Ieremias ait, quod non videbat hominem in terra. * Deus eliam, videns in diebus Noe, quod multa malitia hominum essel in terra," ait: Non habitabit spiritus meus in homine, quia caro est. "^ Centurio autem ratione vivebat, inferioribus dominabatur et superioribus obediebat: Sub potestate constitutus habens sub me milites, et dico huic, etc.,*" rationalem legem moribus et vila servabat. Sed ad constituendum hominem theologicum non sufficit natura et naturalis lex, requiritur gratia supernaturalis, fides vera et viva: Non inveni tantam fidem ín Israel. "* Fides christiano est sicut forma materiae, anima corpori, sicut Verbum carni in Christo. Sicut autem in generatione hominis anima rationalis a solo Deo creatur et infunditur, ita etiam in hominis regeneratione fides. Hinc Baptismus, in quo nascitur homo christianus, dicitur lavacrum regenerationis et renovalionis Spiritus Sancti; et Dominus ait: Nisi quis renalus fuerit ex aqua et Spiritu Sancto, non potest introire in regnum Dei. '* Sicut autem ex corpore ct anima resultat naturalis homo, mirabile plane opus Dei, ita ex natura humana et fide, quam Paulus novam dicit creaturam, resultat christianus, opus Spiritus Sancti multo mirabilius, magnum plane miraculum: Audiens miratus est. IV. Oritur admiratio aliquando ex rei magnitudine, sicut apud ethnicos legimus septem orbis miracula, " et sicut de sole ait Iesus Sirach; Vas admirabile, opus Excelsi; " aliquando etiam ex pa- '€604) Mt 8, 9. 65) lbid. vr. 10. 66) Io 3, 5. 67) Cf. supra, not. 57. magnificentiae toto orbe cclebrntissima. Primo oco sunt muri Babylonis, de quibus Plinius Hist. lib. 6, cp. 26, pag. 94; secundo lovis Olympii simulacrum, opus Phidiae ex ebore ct auro, quo nullum, inquit Valerius Maximus Diíctorum factorumque, lib. 3, cp. 7, n. 4, extern, praestantius aut admirabilius humanae fabricatae sunt manus, Plinius op. cit., lib. 34, cp. 8, pag. 600; tertio templum Dianac Ephesinc, de quo Plinius lib. 36, cp. 14, png. 642; quarto Pyrnmides Aegyptiae, de quibus Plinius op. clt, lb. 36, cp. 12, png. 640; quinto sepulerum Mausoli, de quo Plinius ibid., cp. 5, pag. 635-636; sexto aeneus Colossus solis in Rhodo insula, de quo Plinius lib. 34, cp. 7, png. 599; septimo regin Cyri domus, in qua lapides non ferro, sed auro illigatos fuisse tradunt, dc qua Cassiodorus Variarum. lib. 7, formula XV, (P. L. 69, 719). 69) Eccli 13, 2. Sed ad constituendum christianum requiritur gratia supernaturalis. Christianus magnum miraculum est, per gratiam etenim lemplum Dei constituitur. imo filius Dei, heres regni caelestis. Soiam virtutem Christus in centurione laudat et admiratur. radoxis et novitate rei, sicut miratus fuit Moyses videns rubum qui ardebat et non comburebatur: /bo, inquit, et videbo visionem hanc magnam, quare non comburatur rubus; '* mirabatur intra se dicens: si flamma haec ignis est, quomodo non comburit? et si ignis non est, quomodo ardet? Ita plane christianus magnum miraculum est tum pro rei magnitudine, tum etiam quia magnum videtur paradoxum simile rubo ardenti. Pro rei magnitudine, nam christianus templum est Spiritus Sancti, filius Dei, heres regni caelestis, propterea cum Dominus baptizatus fuit, caeli aperti fuerunt super eum, descendit Spiritus Sanctus et vox Patris intonuit: Hic est Filius meus dilectus." Hinc hodie ait: Multi venient, etc. filii autem regni, etc." Sic Stephanus, primus christianus, qui post Christum mortuus fuit, vidit caelos apertos. ? - O plane divinam christiani hominis dignitatem! Videte qualem caritatem dedit nobis Pater, ut filii Dei nominemur et simus! '* Quotquot autem receperunt eum, dedit eis potestatem filios Dei fieri,'* et Petrus ait: Divinae consortes naturae. Hinc electi etiam dii sunt appellati: Ego dixi: dii estis et filii excelsi omnes. Qui ex utroque parente nobili natus est, nobilis reputatur; christianus autem filius est Dei et Sanctae Ecclesiae, quae mulier est in Apocalypsi amicta sole et stellis coronata. '* Hinc in hodierno Evangelio fideles filii regni appellantur, idest principes, heredes regni caelestis cum sanctissimis Patriarchis Abraham, Isaac et Iacob. Tandem centurio hic a Christo non solum sua praesentia, gralia et favore dignus est habitus: Ego veniam et curabo eum;" Sanatus est puer in illa hora; "" verum etiam honore et laude eximia, honeslissimo enconiio, cum admiratione laudata a Christo est virtus ipsius: Audiens miratus est; Non inveni tantam fidem. Alios eliam viros laudatos a Deo legimus: Noe, * Abrahamum, " Iobum, Moysen, " sed non cum admiratione; quod enim cum admiratione laudatur, ostenditur tantae esse excellentiae, ut verbis pro dignitate satis laudari non possit. Sic saepe cum admiratione laudamus mu- 10 sqq.; Eccl 45, 1-6. POST DIEM CINERUM 27 lieris singularissimam pulcritudinem, militis fortitudinem, rethoris eloquentiam; cum verba deficiunt, addimus ex ipsa natura admirationem; sic sponsa in Cantícis cum admiratione laudatur ob divinam pulcritudinem. * V. Quod autem ad paradoxa spectat, in eo reperiri videntur amoris paradoxa in Platonis Symposiaco; '" sic, inquam, verus christianus magnus et parvus est, dives et pauper, sublimis et humilis, fortis et debilis, prudens et simplex; homo mundanus et totus divinus est, videtur in terra et supra coelum est: Nostra... conversatio in caelis est;" videtur caro et spiritus est, angelus in carne est, pulcherrima et mirabilis Christi imago, qui homo videbatur et Deus erat; parvus est in oculis suis, nihil sibi esse videtur et magnus est in oculis Dei, sicut de Ioanne legimus: Erit enim magnus coram Domino. '* Quam parvus Centurio in oculis suis! Domine, non sum dignus." Quam magnus in oculis Christi! Non inveni tantam fidem in Israel; Magna est fides tua. Magnus animo, cui totus hic mundus parvus est, nihil est: Omnia detrimentum feci et arbitror ut stercora; " pauper est mundo, dives Deo: Nihil habentes et omnia possidentes; " invenit thesaurum absconditum in agro: " Habemus thesaurum in vasis fictilibus; " Divitiae salutis sapientia et scientia; timor Domini ipse est thesaurus eius." Debilis in seipso: Sine me nihil potestis facere; " fortis in Deo: Omnia possum in eo qui me confortat; * debilis carne, nam caro infirma est, fortissimus spiritu: Quis nos separabit a caritate Christi? tribulatio? an angustia? an fames? an nuditas? an persecutio? an gladius?... Certus sum * quia nulla creatura, sive corporalis sive spiritualis.. Simplex est atque imprudens, pene stultus in mundanis, prudentissimus in divinis: Abscondisti haec a sapientibus et prudentibus et revelasti ea parvulis.** Fides enim magnus et incomparabilis thesaurus est sapientiae: Vobis datum est nosse mysterium regni Dei." Hinc thesaurum eam Christianus márabijlis complexus paradoxorum est. Fides incomparabilis thesaurus est. sapientiae, dat enim cognitionem Dei et hominis, mundi huius et futuri, virlutum et vitiorum; 8icut hodic cernitur in centurionc. appellavit Christus," Paulus divinum quoddam speculum, in quo videntur omnia: Deus, mundus, Ecclesia, paradisus, infernus: Videmus nunc per speculum in aenigmate." Liber est quod hieroglyphicorum et mysteriorum esse videtur, hinc dicitur mysterium regni Dei, et liber clausus, sed tamen mirabili plenus est philosophia, multiplici rerum scitu dignissimarum cognitione; dat enim homini cognitionem Dei et suiipsius, cognitionem mundi huius et futuri, cognitionem paradisi et inferni: Venient ab oriente et ab occidente et aquilone et austro et recumbent, etc., filii autem regni, elc.; sic centurio Christum cognovit et seipsum. Dat cognitionem totius moralis philosophiae, virtutum et vitiorum omnium, sicut cognovit centurio desperatam infirmitatem servi: Domine, puer meus iacet in domo paralyticus et male torquetur.'" Quam facile homo infirmatur in Capharnaum, in villa voluptatis! nam etiam filius Reguli hic infirmabatur. In regno voluptatis vix est virtutis locus; ''* et tamen repertus est hic centurio, sicut Iob in civitate Hus, '* sicut Loth in pessima regione Pentapolis, '** sicut Noe, etc. Centurioni Capharnaum, quod aliis villa erat consolationis, non erat nisi villa poenitentiae, nam in regno voluptatis abstinere a voluptatibus genus martyrii est. Non enim voluptati, sed pietati operam dabal, sicut alter ille centurio laudatissimus, Cornelius, qui monitu Angeli a Petro baptizatus fuit. ''* iig Centurio miles erat, militari disciplina instructus, dux militum: Sub potestale constitutus, habens sub me milites. Non inquit: in potestate, sed sub potestate, tanquam prudens enim sciebat quod honor potestatis onus est potius quam honor. Hinc verus christianus facile contemnit mundana. Miles erat: et christianum hominem militem Christi oportet esse, nam: Non coronabitur nisi qui legitime certaverit.'** Hinc Paulus ad Ephesios providet militi christiano arma necessaria: gladium, scutum, thoracem, galeam, cingulum etiam militare et genus omne armorum. '" esse,. neque omnino in voluplatis rcgno virtutem — posse consistere ». De — Senectute. n. 12, 103) Cf. Iob 1, 1. 104) Cf. Gn 19, 1-22. 105) Cf. Act 10, 1 sqq. 106) 2 Tim 2,5. Vulg.: Non coronatur, cic. 107) Cf. 6, 11-17. POST DIEM CINERUM 29 Praefertur hodie centurio Israelitis: Non inveni tantam: fidem in Israel. Sic apud Deum christianus praelatus est Iudaeis, qui prius erant populus electus, hinc filii regni appellantur: Mulli, inquit, venient et recumbent cum Abraham in regno caelorum, filii autem regni, etc.; sic Esther successit loco Vasthi. '** Centurionis huius una tantum actio in hodierno Evangelio refertur, actus religionis et pietatis, sancta et pia oratio: Accessit ad eum centurio rogans eum et dicens: Domine, etc. ' Christiani hominis hoc singulare opus est, hinc Dominus ait: Oportet semper orare et nunquam deficere "'* ab oratione. ; De filiis Cain in Sacra Genesi multa opera legimus, inventores fuerunt multarum artium;'" de filiis autem Seth unum tantum: Isle coepit invocare nomen Domini," et quod Enoch ambulavit cum Deo.'? Sanctae autem huius orationis hodie legimus meritum, commendationem et effectum: fuit Christo gratissima, sicut incensum odoris suavissimi, nam secum habuit fidem magnam, humilitatem profundam: Non sum dignus; carilatem ardentem: Puer meus iacet in domo paralylicus; orat pro servo, sicut pro filio Regulus oravit, "* et praeterea multa cum prudentia et sapientia oravit, apud Dominum commendans divinam potentiam, sumpto argumento a minori. VI. Ostenditur in hodierno Evangelio mirabilis apud Deum christiani hominis dignitas. De centurione nanque legimus: Dignus est ut hoc illi praestes." Dictu mirabile ut homo dignus sit apud Deum omni favore et gratia! Multa a philosophis dicta sunt de dignitate hominis in rerum natura; sed christianus homo ceteris hominibus "* dignitate tanto superior est quanto homo natura ceteris animantibus praestat. Vidit Ezechiel in spiritu hominem in caelo quattuor facies habentem. Apud ethnicos Ianus bifrons celebratur cum duabus faciebus; "" sed caelestis homo apud Ezechielem quattuor habet Pletas in Deum singulare opus est christiani; haec tantopere hodie in centurione commendatur: Ostenditur etiam in centurione christianl hominis dignitas; christianus etenim similis Christo est, praesertím in virtutibus, unde pluribus modis haec diguítas in S. Scriptura significatur. facies: hominis, bovis, leonis et aquilae. Nec tantum quattuor facies, verum etiam quattuor alas et quattuor manus habebat totusque flamma ignis aut lampas ardens videbatur. ''* Mirabile spectaculum! Hoc autem quia totus similis Christo est, in quo vel maxime quattuor mysteria celebrantur: nativitas, mors, resurrectio et ascensio, et quattuor status humanae naturae, quatluor etiam virtutes in eo exemplares atque divinae. Sed specialiter faciem habet hominis, insigni praeditus humanitate et benignitate, ul patet in centurione erga servum, quem tractabat ut filium; faciem bovis propter constantiam in perferendis laboribus atque oneribus, insignem etiam mansuetudinem et humilitatem, nam non cognoscit bos fortitudinem viresque suas: en centurio bos sub iugo: /Jomo sum sub potestale conslitutus; insignis bumilitas: Domine, non sum dignus ut intres sub teclum meum; faciem leonis propter inviclam animi fortitudinem et cordis magnanimitatem ad resistendum satanae, mundo, carni: en centurio miles, dux militum fortissimus; tandem faciem aquilae propter singularem prudentiam et animi perspicaciam ad contemplanda caelestia et divina. Ad designandam christiani hominis dignitatem in Sacris Litteris appellatur nunc quidem spiritualis homo, qui iudicat omnia et a nemine iudicalur,"* idest homo divino spiritu praeditus, cuius afflatu iudicat de omni doctrina; animalis autem homo non percipit quae sunt spiritus Dei... neque enim potest [intelligere], quia spiritualiter examinatur,"* idest ad ea diiudicanda Spiritu Sancto ac supernaturali Jumine opus [est]. Aliquando dicitur novus homo, qui secundum Deum creatus est in iustitia et sanctitate veritatis; '* similiter nova creatura; aliquando homo caelestis: Secundus homo de caelo caelestis... Portemus imaginem caelestis; ? Noslra conversalio in caelis est;'^ aliquando filius Dei et frater Christi, '* heres regni, '"* ad cuius custodiam deputati sunt Angeli. "* POST DIEM CINERUM 31 VII. De naturali homine a philosophis tria traduntur et pertractantur: primo quidem substantia sive essentia, quatenus ex rationali anima et corpore physice constat, aut ex genere et differentia metaphysice, diciturque animal rationale; secundo vero multiplex virtus naturalis, ut sunt potentiae animae vegetativae, sensitivae et rationalis; tandem multiplex operatio, nam quaelibet potentia et virtus naturalis suas habet operationes. Similiter de christiano homine in sacra theologia tria haec pertractantur: ipsius essenlia, constat ex natura et gratia supernaturali: Qui spiritu Dei aguntur, hi filii Dei sunt." Virtules autem spiritualis hominis sunt fides, spes, caritas cum aliis virtutibus, quas cardinales appellant. Actiones autem sunt opera bona erga Deum et proximum. Sic de centurione legimus: Diligit gentem nostram et synagogam ipse aedificavit. '^* In hodierno autem Evangelio una tantum actio ipsius exprimitur: Accessit ad eum rogans et dicens: Domine, etc. '?** In oratione enim omnis exercetur virtus: fides, spes, caritas, religio, humilitas, ipsa nanque sacrum thymiama est, quod ex multis confectum erat odoratissimis aromatibus, ut soli Deo super altare incensi offerretur."?^ Sic ad orationem sanctam et Deo placentem multarum virtutum actus concurrunt, ut patet in oratione centurionis. ? IL ALIA HOMILIA I. In hodierno Evangelio multa sunt salutaria documenta, et primum quidem, quod verae solidaeque virlutis magni est apud Deum et homines meritum, dignitas, auctoritas. Heri a nobis Dominus veram solidamque virtutem requisivit, non fictam et simulatam hypocritarum;' hodie virtutis meritum demonstratur. Placet virtus Deo, laudatur ab hominibus. De centurione hoc dicunt ad Christum seniores Iudaeorum: Dignus est ut hoc illi praestes, diliTria de naturali homine tradit philosophla, tría etiam de christiano tradit theologia. Valde commendatur hodie virtutis meritum, dignitas et nuctoritas. Ostenditur etiam virtutem git enim gentem, etc.* Christus autem virtutem hodie multis favoribus cumulavit. Et quidem semper Deus ab initio virtutem multis favoribus prosecutus est, sicut vitium severis punitionibus. Favores autem quibus Deus virtutem exornat sunt et temporales in hoc mundo et aeterni in caelo: Venient et recumbent cum Abraham... in regno caelorum.? Temporales autem favores sunt qui in centurione elucent, dignitatis et auctoritatis honor. Sic enim hominem ab initio virtute praeditum, summa dignitate et auctoritate decoravit, cum eum mundi principem constituit: Gloria et honore coronasli * sic postea Ioseph, Moysen, Aaronem, Iosue, Samuelem, Davidem, Petrum, innumeros alios, quos virtutis ergo sublimavilt. - Praeterea honor commendationis et laudis: Miíratus est.. Non inpeni laniam fidem in Israel. 5 Sic Deus laudavit Noe, * Abrahamum,' Iobum,* Moysen,* Davidem; sic Christus Ioannem Baptistam, "' eum; Petrum, '* chananaeam, " Magdalenam ?* et alios. - Tertio singularibus gratiis: Voluntatem timentium se faciet et. deprecationem eorum exaudiet et salvos faciet eos." Saepe enim Deus iustorum meritis motus etiam peccatoribus beneficia praestat, sicut hodic: :'Vade et sicut credidisti fiat tibi. Et sanatus est puer in illa hora.'* Sic legimus quod generatio iustorum benedicetur,"* idest aetas hominum, qua iusti florent in mundo, divinis beneficiis cumulabitur. Sic orante Moyse multa beneficia contulit Hebraeis in deserto; sic legimus: Dixit ut disperderet eos, si non Moyses electus eius stelissek in confractione in conspectu eius,'* hebraice in ruptione muri, exemplum sumptum est a re bellica, cum obsessa civitas est et impugnata factaque est hostium irruptio in aliquam partem, eo accurrit qui defensor et propugnator est civitatis, ibi hostium conatibus magno etiam suo periculo obsistit. Sic Elias dictus fuit currus Israel et auriga,"* sive eques, idest exercitus et potentia Israel. IIl. Aliud praeterea documentum in hodierno Evangelio est, quod virtus, etiam magna atque perfecta, heroica, exemplaris, non 13, 14; Eccli 47, 2-13. 11) Cf. Mt 11, 7-14; Lc 7, 24-28. 12) Cf. Mt 10, 17-20. POST DIEM CINERUM 33 est homini impossibilis. Nam centurio homo erat: Nam et ego homo sum,?^ et homo saecularis vivens in saeculo, in mundo hoc pleno vanitatum et voluptatum, ita ut in regno voluptatis etiam sit virtuti locus, sicut enituit virtus Iob in civitate Hus,?' virtus Loth in Sodoma," virtus Noe in saeculo corruptissimo, ? virtus Ioseph. in Aegypto. Tandem homo erat militiae deditus, cumque de militibus dixerit ille: ! «Nulla fides pietasque viris qui castra sequuntur » ? hic tamen, miles cum esset, homo erat virtute praeditus, pietate, religione, sanctitate insignis, sicut de Cornelio centurione legimus, quod erat religiosus et timens Deum... faciens eleemosynas multas plebi et deprecans Deum semper.*?* Quare licet miles et gentilis esset, Dco tamen gratus erat, unde Petrus, hoc cognito, ait: In veritate comperi quod non est personarum acceptor Deus, sed in omni gente qui limel eum et operatur iustitiam, acceptus est illi." Sic cum multi sint status in mundo: divitum, pauperum, nobilium, ignobilium, principum et popularium, saecularium et Religiosarum, in omni statu homo salvari potest, divinam legem servare, secundum virtutem vivere. Adhuc autem quod, sicut non reperitur status adeo periculosus in quo homo salvari non possit, ita, e contra, nec status adeo sccurus in quo non possit homo damnari. Hinc ait: Filii autem regni eilicientur in tenebras exteriores,** hoc est quod alibi Dominus ait: Duo erunt in lecto uno: unus assumetur, etc., duae molentes in mola: una... duo in agro: unus, etc.^* III. Audiens miratus est." Regius Vates in Psalmo 138 miratur vehementer divinam sapientiam in formatione corporis humani: Quoniam (u formasti me et posuisti super me manum tuam. Mirabilis facta est scientia, idest ars et industria qua me formasti, confortata est et non potero ad eam, sublimis valde est ad cam pertingere eamque capere et intelligere; deinde ait: Confitebor tibi quia terribiliter magnificatlus es, mirabilia opera tua, he- S - Quadragesimale Quarttim - Codex Vindobonensis homini! impossibilem non esse, in quocumque statu reperiatur. Homo complexus miraculorum est, eo magis christianus. Sola virtus vera et viva efficit christianum, qualis fult fides centurionis, braice, quia miraculo mirabilis effectus sum." Nam homo multa simul miracula est: miraculum manus, instrumentum omnium instrumentorum ad opera omnium artium; miraculum facies, theairum sensuum omnium, platea in qua explicantur insignia omnium passionum animi; miraculum oculus, miraculum lingua, miraculum ingenium, iudicium, memoria; sed christianus homo miraculum est multo maius naturali, quam caelum terra, sol luna, Angelus animali. Oritur admiratio a magnitudine rei. Sic miramur caelum, quod hebraice samaim D" dicitur, a samam,? quod est admirari, sic sunt miracula orbis; deinde a novitate, veluti si nascatur homo cum duobus capitibus aut quattuor oculis, auribus, manibus. Sic homo christianus magnum miraculum est a magnitudine rei, si considerentur quattuor causae ipsius: materialis est perfecta natura; formalis gratia, participatio naturae divinae, sicut ferrum ignitum, sicut luna plena; efficiens, Deus et Ecclesia; finalis, regnum caelorum: Recumbent cum Abraham in regno caelorum. Magnum miraculum a novitate, nam homo est apud Ezechielem cum quattuor faciebus, brachiis manibusque, alis, totus similis flammae ignis et cum pedibus rectis. *^ ; Non inveni tantam fidem. Fides vera vivaque est quae hominem efficit vere christianum. Fides autem inter scientiam et opinionem media est, scientia nanque cognitio est clara et certa, opinio autem cognitio dubia et obscura. Fides autem cum scientia habet certitudinem, cum opinione obscuritatem; ab opinione differt certitudine, a scientia obscuritate. Fides autem certior scientia est ac sensuum cognitione. Isaac visu et tactu deceptus fuit, non autem auditu: ? Habemus firmiorem propheticum sermonem, ait Petrus,?* cum tamen vidisset gloriam Christi. Ille verus est christianus qui mul-. to firmius certiusque credit mysteria fidei, quam si ea oculis videret. Talis fuit centurio. Hinc tanta cum certitudine orat: Tantum dic verbo et sanabitur puer meus.^* ' Accessit ad eum centurio. Accessit et illuminatus fuit, divino favore et gratia illustratus, hoc enim est: Et illuminamini,? idest -— POST DIEM CINERUM 35 radio lucis divini favoris et gratiae illustrabimini: Emitte lucem tuam,?* favorem tuum; illumina vultum tuum super nos,?* serenum vultum nobis ostende, tranquillum, placidum, plenum gratia et favore ad nos consolandos et laetificandos. ** IV. Miratus esl et sequentibus se dixit: Non inveni tantam fidem in Israel. Commendatur fides centurionis in Evangelio, sicut fides Abrahae in lege: Credidit Abraham Deo et reputatum est illi ad iustitiam.* Fides autem Abrahae triplici ex capite commendatur: ratione obiecti, idest divini promissi, quod credidit, ratione modi credendi, et tertio ratione virtutum quae fidem ipsius concomitabantur, ornabant. Hinc Paulus Romanis 4 de fide Abrahae ait: In promissione Dei non haesitavit diffidentia, sed conforlatus est fide, dans gloriam Deo, plenissime sciens quia quaecumque promisit, polens est el facere. * Obiectum ponit promissionem Dei, quod possit Deus promissa omnia implere, licet quod promittebatur esset omnium opinione incredibile et natura impossibile. Non consideravit, inquit, emortuum corpus suum, cum iam centum fere esset annorum, nec emorluam vulvam Sarae.* Quoad modum vero ait: Confortatus est fide plenissime sciens, non haesitavit fide, sicut Zacharias pater Ioannis,** sicut Moyses et Aaron ad aquas contradictionis, "* nec signum petiit sicut Gedeon. ** Tandem, quoad tertium, dans, inquit, gloriam Deo: fides ipsius coniuncta fuit magna cum pietate et religione erga Deum. Ita fides centurionis ex tribus hisce capitibus hodie quamplurimum commendatur: ab obiecto, quod creditu erat quam difficile: Ego veniam et curabo eum, cum iaceret paralyticus et male torqueretur, immo, ut Lucas ait, cum ageret animam.* Secundo ex modo: Tantum dic verbo el sanabitur puer meus, nam et ego homo sum, etc.; ** ita, inquit, certo certius ac firmissime scio posse te praecipere morbo ut abscedat, sanitati ut veniat, servo meo ut statim sanus surgat, sicut ego servis meis praecipio huic ut vadat, alii ut clariori atramento exarata sunt. 41) Gn 15, 6; Rom 4, 3; Gal 3, 6. 42) Vrr. 20-21. Vulg.: In repromissione Dei, clc. 43) Ibid, vr. 19. Vulg.: Cum iam fere centum esset annorum, elc. 44) Cf. Lc 1, 18. 45) Cf. Nm 20, 9-10. 46) Cf. ldc 6, 17-23. Sicut fides Abrahae triplici ex capite commendatur, ita ex tribus commendatur fldes centurionis. Ostenditur centurio vere christianus. Multae hnbentur in SerlIpturis imagines veri christiani, sed pulcherrima est hodierna. veniat, alicui ut aliquid faciat. Quare sicut Abraham plenissime sciebat posse Deum omnia promissa praestare, ita centurio divinam Christi omnipotentiam agnoscebat. Tertio est concomitantia virtutum ab humilitate et modestia: Domine, non sum dignus ut intres sub teclum meum; a pietate erga Deum et dilectione erga proximos: Diligit enim gentem noslram et synagogam ipse nobis aedificavit. III. ALIA HOMILIA Non inveni tantam fldem in Israel. Y I. Ostenditur centurio hic homo excellenti fide praeditus, homo vere christianus imo exemplar et veluti forma archetypa verorum christianorum. Legimus in Sacris Litteris hominem conditum ad imaginem Dei;* sed christianus homo est ad imaginem Christi: Quos praescivit et praedestinavit conformes fieri imagini Filii sui.? Reperimus in Scripturis Sanctis imagines Christi, imagines multas Ecclesiae, multas etiam imagines verorum christianorum. . liorum fuere imagines animalia munda in arca Noe,* greges Iacob separali a gregibus Laban, Israelitae in deserto post egressum ex Aegypto.* Imago hominis vere christiani fuit Abel gratus Deo,* Enoch totus Deo dicatus, '* Sem et Iapheth pii erga patrem,* Isaac dilectus, ^ Iacob electus," Moyses sumptus ex aquis, " David homo secundum cor Dei, ? Naaman syrus in Iordane lepra divinitus mundatus.'* In Novo etiam Testamento Magi Christi adoratores, '" caecus ad aquas Siloe illuminatus '* et alii; sed praecipue centurio hic hodie a Christo tantopere laudatus. In Veteri Testamento imagines christianorum erant etiam cherubim gloriae in Sancto Sanctorum, ' Seraphim Deo astantes apud Isaiam, '"' animalia currum Dei trahentia apud Ezechielem,"* Rechabitae a Deo laudati apud 21-24. 9) Cf. Ibid. 9, 22-27. 10) Cf. ibid. 21, 2-10. 11) Cf. ibid. 25, 23-25; Mal 1, 2; Rom 9, 13. 12) Cf. Ex 2, 2-9. 13) Cf. 1 Rg 13, 14. 14) Cf. 4 ng 5, 1-15. POST DIEM CINERUM 37 Ieremiam, ? Nazaraci secundum legem.?' Sed libet hodiernam hanc imaginem tantummodo contemplari. IIl. Tria nobis videnda sunt. Primum est veritas hominis christiani, secundum eius dignitas et meritum, tertium ipsius tandem gloria et praemium. Veritas cuiuscumque rei consistit in forma, quae dat esse rei; a formis enim distinguuntur plantae, animalia, homines, lapides ipsi et metalla. Sic forma plantae est vita, forma animalis sensus, forma hominis anima rationalis. Sic in moralibus forma hominis nobilis est honor, sive honoris professio; forma principis dignitas cum auctoritate imperandi. Ita plane videndum quaenam sit forma hominis vere christiani. Forma ab operationibus cognoscitur, nam principium est omnium operationum. Forma hominis non est anima tantum vegetativa, quia habet operationes etiam sensitivas; nec tantum sensitiva, quia habet operationes etiam rationales, in qua continentur vegetativa et sensitiva, ut ille ait, sicut trigonum in tetragono. * Potest definiri homo vere christianus ut dicatur homo secundum cor Dei, sicut de David dictum est, aut vere israelita in quo dolus non est, sicut Christus de Nathanaele dixit, ? aut vas electio- .nis,*' sicut de Paulo. Potest dici verus adorator, adorans Patrem in spiritu et veritate, aut homo novus, qui secundum Deum creatus est in iustitia et sanctitate veritatis.?* Sed in hodierno Evangelio fides videtur poni tanquam vera forma hominis christiani, nam fidem Christus laudat. At vero videmus in centurione multa opera quae non sunt fidei; videmus opus religionis, dum orat Christumque magna cum pietate et humilitate adorat; opus caritatis erga servum itemque erga gentem judaeam: Diligit gentem nostram; opus item eximiae religionis et pietatis, dum in honorem Dei synagogam Iudaeis aedificat, sicut aiunt legati ipsius: Synagogam ipse aedificavit nobis." Haec autem opera sunt non fidei, nisi vivae, quae per caritatem operatur,?" vel potius religionis, quae et fidem et spem et caritatem in Deum complectitur, Apud S. Thomam Sum. Theol. 1, 1, q. 76, a. 3, c. 23) Io 1, 47. 24) Act 9, 15. Ostenditur hodie quaenam ít forma christíanl. Forma ab operationibus cognoscitur: hodie fldes ponitur ut forma veri christiani, dest vera religio ex flde, spe el caritate in Dcum. Imago veri christiani ostenditur in centurione. Ponitur etiam dignitas et meritum boni christiani; quare vera religio in spiritu et veritate adorat. Sic Magi, qui primi fuerunt Christi cultores, primogeniti christianorum, summa cum religione Christum adorarunt;*?' sic caecus illuminatus: Credo, Domine. Et procidens adoravit eum. Verus igitur christianus homo est vera religione praeditus. Forma hominis vere christiani vera religio est ex fide, spe et caritate in Deum. Talis plane ostenditur hodiernus iste centurio, homo valde religiosus et pius, unde a Domino Israelitis praefertur, qui soli tunc veram religionem habere videbantur. Nec solum vera religione, sed perfecta praeditus ostenditur. Perfecta autem religio hominem reddit mirabilis virtutis et sanctitatis, hinc audiens miratus est et... dixil: Non inveni tantam fidem in Israel.^ Hinc comparat eum sanctissimis Patriarchis Abrahamo, Isaac et Iacob, qui religiosissimi sanctissimique fuerunt, ita ut Deus dictus sit eorum Deus. "! Ut autem sciamus quod omnis homo potest esse, opitulante Deo, verus perfectusque christianus, ostenditur hodie imago perfecti christiani in homine mundano, saeculari, milite ac militum duce, qualis etiam fuit David, non in propheta aliquo, puta Moyse aut Elia, non in eremita, qualis fuit Ioannes Baptista. Videmus autem in hoc homine opera verae religionis et internae et externae, qua Christum adorat et in honorem Dei synagogam aedificat. Sicut enim vera fides et Deum corde intrinsecus credit et ore extrinsecus confitetur, ita etiam vera religio intrinsecus Deum ex animo colit ex toto corde diligens et extrinsecus etiam honorat et laudat. Ita David religiosissimus voluit templum Domini aedificare, ita Abraham Deo ubique altaria erigebat." Cum enim Deus et corporis et animae conditor sit, et corpore et anima colendus est; sic bonus Centurio agit hodie, ita omnes veri bonique christiani. III. Verum non tantum veritas boni christiani ponitur in hodierno Evangelio, sed etiam dignitas meritumque: Dignus est ut hoc illi praestes, diligit enim gentem nostram et synagogam ipse aedifiPOST DIEM CINERUM 39 cavit nobis. Hinc Dominus non tantum pro voto satisfacit petitaque concedit, verum etiam virtutem ctiam cum admiratione laudat. Magnum enim revera cst meritum hominis vere christiani apud Deum, sicut ctiam Dominus ostendit in chananaea dicens: O mulier, magna est fides tua, fial libi sicut vis;^* hinc Regius Vates ait: Voluntatem timentium se faciel et deprecationem eorum exaudiet et salvos faciet eos, nam beneplacitum est Domino super timentes eum el in eis qui sperant super, etc.?* Tandem praemium ostenditur hominis vere christiani: Venient et recumbent cum Abraham in regno caelorum. ** Hinc, baptizato Domino, aperti sunt caeli,?' hinc veri christiani dicti sunt filii Dei et heredes, coheredes autem Chrisli,?' a qua tamen hereditate excluduntur mali christiani, qui fidem sine operibus habent: Filii autem regni eiicientur in Lenebras exteriores, ibi erit fletus et stridor dentium;^' filii autem regni dicuntur filii Ecclesiae, quibus promissa est hereditas regni caelestis, modo boni sint filii. Intelliguntur autem hic filii regni Iudaei, qui tunc temporis soli verum Dei cultum habebant; sed cum fidem haberent, opera habere noluerunt, unde etiam ipsam fidem amittere postea meruerunt. IV. Ostenditur in hodierno Evangelio illustre miraculum, opus divinae in Christo potentiae et maiestatis, factum ad preces, ad intercessionem et merita centurionis, ob insignem in eo fidem. Unde lucet quanti apud Christum valeant merita et intercessiones Sanctorum. Nam propter merita et intercessionem sancti huius viri concessit Dominus salutem homini, qui iam iam erat moriturus, qui iam animam agebat. Ubi etiam ostenditur quod fide aliena potest homo [ad] salutem iuvari, sicut Dominus ad preces chananaeae curavit filiam, ** ad preces Iairi suscitavit ipsius puellam, ** ad preces Reguli suscitavit filium. ** Sic Dominus ad preces Sanctorum multis peccatoribus dat gratiam salutis. In bodierno Evangelio circa miraculum hoc consideranda sunt Mc 1, 10; Lc 3, 21. 38) Rom 8, 17. 39) Mt 8, 12. 40) Cf. ibid. 15, 22-28. tandem ostenditur praemium. Ex hodlerno Evangelio elucet quant npud Deum valeat intercessio Sanctorum. Deus a nobis requirit internam et externam pietatem. Sola virtus gratissima Dco est, nobis utilis et facilis. cum historia tum etiam mysterium iustificationis omnis peccatoris ex Dei misericordia ad preces et merita Sanctorum. V. Ostenditur * in centurione pietas interna in fide et caritate et externa religio, qua synagogam aedificavit. Ita enim revera requiTil a nobis Deus et internam pietatem, ut ex toto corde eum diligamus et in spiritu et veritate adoremus, et externam in bonis operibus: Videant opera vestra bona.** Sic animalia Ezechielis erant sicut corbones ardentes et sicut aspectus lampadarum: intrinsecus.calebant et extrinsecus splendebant. ** Sic de Ioanne Baptista Dominus ait quod erat lucerna ardens et lucens.* Hinc legimus quod arca Dei deaurata erat intrinsecus et extrinsecus, *" quod tabulae legis scriptae erant ex utraque parte. '** Sic: Aslitit regina in veslitu deaurato, sed omnis gloría eius ab intus. '* Magnis favoribus hodie Christus centurionem hunc affecit ornavitque solius virtutis ergo. Hinc manifestum est quod virtus Deo gratissima est ac propterea homini summae ulilitalis, iucunditatis et honoris, qualis existimatur in mundo gratia et amicitia favorque intimus magnorum principum. Deus autem summus est princeps, Optimus Maximusque, sed qui non nisi virtute delectatur, ita ut qui maiori virtute sit praestantiorique donatus, is sit ei semper gratior intimiorque. Praeter haec autem virtus est non usque adeo difficilis, hinc reperitur hodie et quidem perfecta, mirabilis omnique laude digna in homine saeculari et milite, sicut etiam in Actis legimus insignem pietatem Cornelii centurionis. *? pagina scquenti alba relicta, transit ad Ferlam Sextam post Cineres.

CHAPTER 3. Feria Sexta Post Diem Cinerum

Ego autem dico vobis: diligite inimicos vestros, benefacite his qui oderunt vos et orate pro persequentibus, etc. ! I. Magna cum auctoritate et maiestate loquitur in hodierno Evangelio Dominus tanquam divinus legislator, nam ad hoc venit in mundum, ut novam divinissimamque legem ferret, sicut Moyses descendit de monte divino splendore refulgens cum tabulis legis.? Hinc in Deuteronomio Christus dictus est propheta similis Moysi;? hinc Isaias, de Messiae adventu vaticinatus, ait: Docebit nos vias suas et ambulabimus in semilis eius, quia de Sion exibit lex et verbum Domini de lerusalem;* et alibi: Dominus legifer noster, Dominus rez noster, ipse salvabit nos.' Talis in transfiguratione medius inter Moysen et Eliam solis fulgore curruscans declaratus fuit a Patre: Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi bene complacui, ipsum audile;* talis etiam a Ioanne in Apocalypsi, capite 10, demonstratur, ait enim: Vidi Angelum fortem, descendentem de caelo, amictum nube et iris in capite eius et facies eius erat ut sol... et habebat in manu sua libellum apertum;' quem quidem librum Ioannes, capite 14, appellat Evangelium aeternum.* Hic enim est liber sedentis supra thronum gloriae ad dexteram positus;" sicut etiam Moyses de Deo dixit: In dextera eius ignea lex.'* Sic igitur Christus hodie tanquam legislator divinus loquitur divina cum auctoritate: Ego autem dico vobis. Non solum autem legislator divinus ostenditur hodie Salvator, Christus ostenditur hodie divinus legislator. Ostenditur etiam ipsius legis divina perfectio, requirit cnim internam et externam sanctitatem ; est etiam servatu facilis. De lege Domini multa philosophatur R. Vates. verum etiam legis ipsius divina perfectio. Traditur hic evangclicae legis materia, quac in praeceptis consislit: Diligite, benefacite, orate; traditur finis, praemium, merces: Ut sitis filii Patris vestri, qui in caelis est; " traditur scopus: Estote perfecti sicut et Pater vester caelestis perfeclus est; traditur forma, quae in iustitia et sanctitate consistit: Attendite ne iustitiam vestram faciatis coram hominibus ut videamini ab eis." Lex cnim Christi adeo sancta est, ut non solum externam morum et operum sanclitatem a nobis requiral, verum etiam inlernam cordis, spiritus, animi, intentionis, cogitalionum, desideriorum, affectuum, summam et puritatem et 'sanclitatem in oculis Dci, in secreto conscientiarum nostrarum, in occultis cordium penetralibus. Hinc ligios'* suos vere sanctos efficit, ab ethnicis, a publicanis, ab hypocritis lato discrimine differentes. Ab ethnicis quidem ratione fidei, qua illi carent; a publicanis aulem ratione operum bonorum, quibus illi destituti sunt; ab hypocritis vero rationc verae solidaeque virtutis et sanctitatis; hi enim cum speciem quidem pietatis habeant, virtutem tamen ipsius vere abnegant;* sepulcra dealbata,'* lupi sub ovinis pellibus," statuae foris deauratae intus ligneae. Hinc iubet hodiernum Evangelium ne simus sicut ethnici, sicut publicani, sicut hypocritae; sed vera solidaque sanctitate praediti, Deo quam similes. Cum summa autem sanctitate coniunctam habet summam facilitatem. Hinc Dominus ait: Tollite iugum meum super vos... el invenielis requiem animabus vestris, iugum enim meum suave est et onus meum leve."'* Hinc dicitur lex ignea, non lapidea; ignis autem elementum levissimum est; lex amoris et caritatis est. IIL. Regius Vates in Psalmo 18 de lcge Domini multa philosophatur: Ler Domini immaculata, convertens animam, testimonium Domini fidele, eic.," hebraice: lex Domini perfecta, reducens sive recreans animam; sicul alibi aiebat: Restilue animam meam a malignitate eorum.?* Perfecta est, inquit, lex Domini ad converlatinitatis. Cf. Forcellini-De Vit Glossarium, in fine t. 6. 15) Cf. 2 Tim 3, 5. POST DIEM CINERUM 43 tendam ad se tranquillandamque animam rationalem. Qua de causa? Quia, cum rationalis anima inicllectu et voluntate constet, intellectus quidem veritatem quaerit doctrinaque clara et facili delectatur, voluntas vero hones!a, utilia, dulcia sequitur. Lex autem Domini omnia haec abunde continet, nam quoad intellectum, festlimonium Domini fidele, idest verax, certum, fide dignum, sapientiam praestans parvulis; praeceptum Domini lucidum, illuminans oculos. Quoad voluntatem vero, !imor Domini sanclus, aghios sive agnos, caslus, hebraice purus, permanens in saeculum saeculi, iuslitiae Domini rectae, laelificantes corda. Quoad utrumque autem: Judicia Domini vera, iuslificata in semelipsa, iachdau, simul pariter, idest omnia et singula vera ei iusta sunt, desiderabilia super aurum et lapidem preliosum multum et dulciora super mel et favum,?' sicut ille ait; «Omne tulit punctum qui miscuit utile dulci »; ^ elenim servus (uus custodi! ea, illuminatur, splendescit in eis, ín custodiendis illis relributio multa." Sic perfecta est ad perficiendum hominem. Hoc aulem de lege Christi vaticinatus fuit. Nam lex Moysi, ut Paulus ait, neminem ad perfectum adduxit,?* siquidem Moyses paedagogus fuit noster in Christo, ? fidei et pietatis rudimenta tradidit ac prima elementa. Nam quoniam imperfecta erat lex Moysi, Christus in mundum veniens novam legem attulit, sicut creatus fuit sol quoniam prima lux diem agebat imperfectum. Hínc Christus Soi iustitiae ?* est appellatus. Lex autem a Salomone lux dicta est: Lex lux et mandatum lucerna." Hinc Dominus ait: Non veni solvere legem... sed adimplere,?' idest non veni ad destruendam, sed ad perficiendam legem; sic quae legi deerant ad perfectionem in multis praeceptis supplevit, ut in praeceptis de homicidio et adulterio fugiendis et aliis. Ita perfecit praeceptum dileclionis: Audistis quia dicíum est: diliges proximum tuum et odio habebis inimicum Lex Christt perfectior est lege Moysi. Praeceptum diligendi inimicos non est supra humanas vires, gratia enim Dei adiuvat ut servetur. Dat hodic Christus legem perfectae caritatis, tuum. *?' Loquitur de inimicis legalibus, de alienigenis, qui non erant de populo Dei. Sed quomodo facilis lex Christi, cum hoc praeceptum videatur impossibile, potius quam difficile, supra vires humanae naturae, supra virtutem? Diligite inimicos vestros, benefacite, orate. Aliquando Deus videtur difficilia praecipere ac impossibilia, sicut Moysi praecepit ut de petra aquam educeret, sicut Christus languido in piscina: Surge, tolle lectum tuum.? Verum haec ipse praestat qui praccipit. Ezechieli mandavit: Fili hominis, sia super pedes tuos. Et statim, inquit, ingressus est super me spiritus... et statuit me supra pedes meos." Ita per eumdem ait 18: Facite vobis cor novum et spiritum novum; " et per ipsummet ait 36: Dabo vobis cor novum et spirilum novum ponam in medio vesiri,?^ sicut ab initio praecepit terrae ut germinaret herbas, ut produceret animalia, aquis ut pisces et aves procrearent.?" Sed ipsemet qui praecepit praestitit, ipse qui operatur omnia in omnibus;?^' omnia etiam opera nostra operatur in nobis;?' Non est impossibile apud Deum omne verbum;** Omnia possum in eo qui me conforíat.?* Sic ubi gratia Dei adest et Spiritus Sanctus, facilia sunt omnia praecepta Dei: lugum meum suave est et onus leve. II. Diligite inimicos vestros. Datur in hodierno Evangelio lex perfectae caritatis, hinc ait: Ut sitis filii Patris vestri, similes: Estote perfecti sicut et Pater vester caelestis perfectus est. Lex evangelica a Iacobo Apostolo dicta est lex perfectae libertatis: Qui autem perspexerit in legem perfectae libertatis; * perfectam autem libertatem dicit perfectam sanctitatem, quae libertas perfecta et integra est ab omni servitute peccati; perfecla autem sanctitas consistit in perfecta observantia divinae legis; sed: Plenitudo legis est dilectio. *' Ego autem dico vobis: Diligite, benefacite, orate. Scribit hodie Refert ex Mt 9, 6. 32) Ez 2, 1-2. Vulg.: In me, ctc. 33) Vr. 31. 34) Vr. 26. 35) Cf. Gn 1, 20-25. 36) 1 Cor 12, 6. 37) Cf. Is 26, 12. 38) Lc 1, 37. 39) Phll 4, 13. ribus autem, iussu Clementis VIII recognitis, emendatum fuit: Perfectam libertatis. POST DIEM CINERUM 45 Dominus legem suam in cordibus electorum suorum, sicut per Ie- «uam seribit remiam de lege nova ait: Dabo legem meam in visceribus eorum diu dm et in corde eorum scribam eam.* Lex Domini ter scripta fuit: pri- "'?""^* mo quidem a Deo in primis tabulis, quas Moyses fregit, * postea in secundis, quae in arca testamenti repositae fuerunt,** tandem a Iosue, transmisso Iordane, in terra promissionis, in monte Hebal, super altare lapideum, cuius lapides dicti sunt integri, abanim scelamoth, * lapides * perfectionum. Christi autem fideles a Petro dicti sunt lapides vivi." Iosue autem etiam nomine retulit Christi salvatoris imaginem. Scriptura autem haec insigne opus fuit Iosue, ad designandum quod Christus Dominus noster insignis futurus erat conditor et scriptor divinae legis ** in cordibus fidelium suorum. Miratus sum aliquando antiquas Dei leges. Dat legem Adamo Coran dc in paradiso et nonnisi corporalia praecipit, ut edat de ligno vitae, erant, ut non edat de ligno scientiae; * dat legem Noe et solum praecipit ne carnem edat cum sanguine; * dat legem Moysi et praecipit ne animalia immunda aut sanguinem Hebraei comedant," ut carnalia sacrificia Deo offerant. " Cum tamen Deus spiritus sit; rationalis anima ad imaginem peers Dei condita spiritus similiter sit, cur non spiritualem legem dedit? est. Dedit quidem spiritualem, sed sub mysterio spiritum legis operuit, sicut spiritum hominis sub carne. Christus autem adveniens divinus legislator, legem dedit spiritualem, sine mysteriorum velaminibus. Lez spiritus vitae in Christo Iesu, ait Paulus. Hoc est comedere de ligno vitae, non autem de ligno scientiae boni et mali, legem sequi mentis et spiritus, non autem legem sensus atque membrorum; hoc est carnem cum sanguine non comedere, caritatis legem, non truculentae crudelitatis, servare trucesque feras carnivoras imitari, manus innoxias a sanguine servare: Qui autem odit [ralrem suum homicida est;** iam occidit eum in corde suo. Lex vetus permittebat, jmo praecipiebat odisse inimicos, Christus vero praecipit omnino inimicos diligere; quod etiam Sancti Antiqui Testamenti egerunt, IV. Audistis quia dictum est antiquis: Diliges proximum tuum, etc. Duo praecepta hic dantur: alterum quidem antiquae legis, quod est diligere proximum, diligere amicum; alterum vero novae legis evangelicae christianae, ut etiam inimicus diligatur et beneficiis afficiatur: Ego autem dico vobis: Diligile inimicos vestros. Loquitur hic Dominus non de privatis inimicis, sed de publicis atque legalibus, sicut ipsemet declaravit: Si diligilis... fratres vestros tanilum," nam Iudaei omnes fratres dicebantur. Lex autem Moysi Iudaeis data praecipiebat diligere proximum, idest iudaeum fratrem, qui vel erat vel esse debebat amicus tanquam Iudaeus, membrum eiusdem corporis; exteros autem Chananaeos, non tantum odisse, verum etiam hostili animo delere omnino praecipiebat. '* Christus autem nullum penitus hominem odisse permittit aut privala auctoritate delere, sed declaravit in parabola Samaritani omnem hominem proximum esse. *' Privata autem odia nec lex Moysis permittebat. Legimus enim: Non oderis fratrem (uum in corde tuo, ** et: Si occurreris bovi inimici tui aut asino erranti, reduc eum, el si videris asinum odientis te [iacere] sub onere, non praeteribis, sed sublevabis eum cum eo." At per legem non omnis homo proximus erat, verum tantummodo Iudaeus; per Evangelium autem omnis homo proximus est. Omnes debemus diligere, pro omnibus orare, salutem omnium desiderare, ut salutem consequantur aeternam cum electis Dei in caelo. Ego aulem dico vobis: Diligite inimicos veslros. Non est praeceptum servatu impossibile. Nam sub Evangelio servatum est a Stephano, qui pro lapidantibus oravit; * servata lex dilectionis a Paulo, qui cupiebat anathema esse, idest mortem obire, pro salute Iudaeorum, * a quibus passus fuerat gravissimas persecutiones. Sub lege etiam ante Evangelium servata a Davide, " a Samuele; ante legem etiam a Ioseph, "* a Iacobo erga Esau," ab Isaac erga Abimelech regem Philisthaeorum, * Iob etiam hanc servavit legem, ait enim 31: Si gavisus sum ad ruinam eius, qui me oderat, et exultavi POST DIEM CINERUM 47 quod invenisset eum malum." Salomon ait Proverbiis 25: Si esurit inimicus tuus, ciba illum.** Vindicta autem de inimicis sumpta perpetuo magnum cordi scrupulum ingerit; quare hac ratione prudens Abigail avertit Davidem ne se ulcisceretur de Nabal, neque illatam iniuriam retaliaret, sed cogitaret quod stulte ille egisset. *" Socrates apud Platonem in Gorgia ait longe turpius esse idemque facere quam pati iniuriam et optare se potius pali iniuriam quam rre ias facere; '* quod etiam praestitit, ut de eo Basilius refert Homiegecunt lia 24 ad Adolescenles, quomodo ex doctrinis Gentilium proficiant; nam cum ab impudente quodam colaphum in facie accepisset, non restitit, sed ultro caedendum se obtulit." Idem etiam Socrates in Platonis Crilone docet nullo modo iniuriandum esse nec ulciscendam iniuriam, ut vulgus putat. ^ Marcus Tullius in Oralione pro Quinto Ligario? et in Oralione pro Marco Marcello '* Caesarem a clementia quam maxime laudat, quod suas non ulciscebatur iniurias. Augustinus libro 3 De Civitale Dei, capile «t docuerunt. 30, "* et in epistolis '* hanc laudat Ciceronis sententiam. Quare divina haec Iex conformis est rationi naturali, nam et Plutarchus philosophus libellum elegantissimum scripsit De Utilitate Capienda ex Inimicis" et Seneca in libro De Palientia multa praeclare docet de tolerantia iniuriarum." Conformis etiam naturali legi: Quaecumque vultis ut faciant vobis homines, et vos facite illis.** Nemo enim est qui velit odio haberi, qui velit laedi, qui diligi nolit. Si ergo natura placet tibi ut ab inimico diligaris et beneficiis afficiaris, cum maxime in necessitale fueris constitutus, praesta etiam tu hoc ipsum inimico. Sic enim mirabili quodam arte ex inimico amicum reddes, odium in amorem, inimicitiam in amicitiam, malevolentiam convertes in benevolentiam, tenebras in lucem. Datur hodie a Domino lex holocausti. Iubet autem Dominus Praeceptum holocausti hostiam tum die tum nocte sacro igne cremari. " Cum olcddrum, Dominus de dilectione proximi locutus fuisset, ait quidam: Bene, magister, in veritate dixisti, quia... diligere proximum sicut seipsum tibus non cadit iniuria », png. 355-362. 79) Mt 7, 12. 80) Cf. Lv 6, 9. quo probatur verus christianus. Lex evangelica perfecta est, quia a Deo, quia continet praecepta spiritualía et aperta, Li Crematur holocaustum in die dum diligitur amicus in Deo, in nocte autem dum diligitur inimaius est omnibus holocautomatibus. micus propter Deum; sic columna Dei die ac nocte beneficia sua praestabat Hebraeis. " Hodie Dominus tentat fideles suos sicut olim Deus tentavit Abrahamum praecipiens ut in holocaustum offerret filium suum Isaac, quo nihil carius habebat in mundo. "* Hominibus huius saeculi nihil esse solet honore antiquius. Hic probandus homo christianus an Deum vere super omnia diligat, si propter Deum mundi honorem contemnens, inimico parcat et iniurias acceptas remittat ex animo: Nisi dimiseritis unusquisque de corde suo." V. Evangelicae legis, ut summatim multa colligamus, tres sunt speciales conditiones: una est quod perfecta est, altera quod facilis est, tertia quod supra modum utilis est. Prima, inquam, quod perfecta est, quia a Deo est, Dei autem perfecta sunt opera." Etiam lex Moysi a Deo fuit, sed tamen populus legem universam non a Deo, sed a Moyse accepit; hinc saepe in Divinis Litteris lex Moysi dicitur: Legem mandavit nobis Moyses; '* Mementote legis Moysi; " Lex per Moysen data est;" Nonne Moyses dedit vobis legem? '* Lex autem evangelica a Christo, vero Filio Dei veroque Deo ct data et praedicata est, Christus autem tanto maior est Moyse, quanto Creator creatura, Deus homine. Perfecta quoad praecepta, non enim continet carnalia et figuralia praecepta, sed spiritualia apertaque: Diligite, benefacite, orate; data est ad perfectionem cordis, oris et manus. Lex Moysi manum principaliter instruebat, non animum; lex Christi principaliter animum, hinc a corde incipit: Diligite. Lex Moysi dicta est lex iustitiae," lex autem Christi lex caritatis;* multo autem latius patet caritas quam iustitia. Nam iustitia quidem praecipit ut nemini fiat malum, nemo gravetur iniuria, ut unicuique detur quod suum est; caritas autem non solum nemini nocet, verum etiam omnibus pro viribus prodesse cupit corde, ore, opere: Diligite, orate, benefacite. POST DIEM CINERUM 49 Iustitia necessaria est in defectu caritatis, nam ubi caritas regnat, omnis lex iustiliae supervacanea est: Lex iusto non est posita, sed iniustis." Pater amantissimus ad regendam gubernandamque ífamiliam suam non opus habet iustitiae legibus, quibus animus aut manus ipsius coerceatur ne familiae suae noceat aut iniuriam faciat; amor enim obesse nescit dilectis, sed tantum prodesse; ideo fidelibus suis Dominus legem dedit amoris et caritatis, quae diffusa est in cordibus nostris per Spiritum Sanctum qui datus est nobis. ? Ubi amor abest, ibi iustitia opus est, veluti cum inter fratres oritur dissensio, extincta est caritas, iusto iudice opus est pro divisione bonorum. Perfecta etiam quoad sanctitatem, quae forma legis est; hinc enim dicimus leges iustas atque iniustas, sanctas et iniquas. Exigit nanque ab homine non solum externam, verum etiam internam sanctitatem, cor purum, animum candidum, sincerum, sanctum, intentionem in Deum rectam in operibus bonis. Tandem perfecta quoad finem et scopum; non enim promittit temporalem felicitatem, ut lex Moysi: Si volueritis et audieritis, bona terrae comedetis; ** sed aeternam: Ut sitis filii Patris vestri, qui in caelis est; et quoad scopum: Estote perfecti sicut et Paler vester caelestis perfectus est. Etiam lex Moysi hunc scopum habere videbatur: Sancti eritis, quoniam ego sanctus sum Dominus Deus vester; " sed cum Deum proponeret exemplar virtutum et sanclitatis, proponebat quidem exemplar perfectissimum, sed minime perspectum: Deum nemo vidit unquam; " Evangelium autem proponit Deum visibilem, humanatum, factum hominem. VI. Altera autem conditio, uti diximus, legis huius facilitas est: Jugum suave et onus leve. Lex Moysi, ut Petrus ait, onus erat grave et importabile. " Et quidem omnis lex homini iugum et onus est, cum homo sit libertatis amantissimus; sed tamen onus hoc homini leve est, sicut avibus onus pennarum. Multis autem grave onus videtur, maxime inimicorum dilectio; sed sicut homini quidem loqui 4 - Quadragesimale Quartum - Coder Vindobonensis quia docet veram sanctitatem, quia promittit praemía neterna. Lex ' evangelica est ctiam facilis, et supramodum utilis, eius observatio nos Deo similes efficit, Proponit enim nobis ipsam perfectionem Dei ad imitandam, facillimum est, brutis autem impossibile vel difficillimum, nam psittacus edoctus pronunciat humanas voces, ita perfectae virtutis opus homini spirituali iucundum et suave est, homini autem carnali et animali iniucundum et impossibile videtur, cum tamen longe facilius sit remittere quam ulcisci iniurias, nam ad remissionem animus tantum accomodandus est; praeterea nihil requiritur, sed ad ultionem multis opus est, multa etiam sunt subeunda pericula. Tandem supra modum utilis est: Ut sitis filii Patris vestri, qui in caelis esl, idest Dei omnipotentis, Optimi Maximi. Haec merces est evangelicae legis, divina filiatio, quam et hereditas consequitur et paternus amor et paterna providentia. Bone Deus! quo maiori munere rex aliquem ex servis suis facinoris alicuius causa aut laboris pro rege suscepli remunerare posset, quam eum in filium adoptare et heredem suum constituere? Qui solem suum oriri facil... et pluit." Haec sunt duo singularia instrumenta divinae providentiae in gubernatione mundi huius inferioris ad procreanda quae in terra et mari natura generantur. Quare Deus, qui in mundo causa universalis est bonorum omnium ct omnium hominum Pater, Christi fidelium, qui divinam hanc legem servant, Pater est particularis et amantissimus, providentissimus. Et praeterea divinae huius legis observatio nos Deo similes efficit, ad cuius imaginem et similitudinem conditi sumus. Nam hoc etiam significat: Ut sitis filii Patris vestri, idest veri filii, veri imitatores, vere ei similes, sicut Paulus ait: Imitatores Dei estote sicut filii carissimi et ambulate in dileclione, sicut et Christus dilexit nos." Sic nos divina haec lex veluti deificat, dum filios Dei efficit. Quod olim Deus ab Abrahamo requisivit dicens: Ambula coram me et esto perfectus, '"" hoc a nobis hodie requirit Dominus dicens: Estote perfecli sicut et Pater vester caelestis perfeclus est; nam et de Noe legimus, quod vir fuit iustus atque perfectus." Cum autem Dei omnipotentis perfectio tanquam exemplar proponatur nobis ad imitandum, ralioni consentaneum videretur ut pro virili nostra ex Sacris Litteris nonnihil de divina perfectione dicePOST DIEM CINERUM 51 remus. Sed scitum est Deum esse infinitum thesaurum omnis perfectionis, cum sit infinitae potentiae, sapientiae et bonitatis. Sed non loquitur Christus de perfectione Dei in genere, sed de perfectione sanclitatis, alludens ad illud quod in Levitico Deus ipse dixit: Sancti eritis, quoniam ego sanclus sum Dominus Deus vester; loquitur de perfectione pietatis et clementiae, hinc Lucas habet: Estote misericordes, sicut et Pater vester caelestis misericors est; de perfectione caritatis, nam: Deus caritas est;'" Apparuit benignitas et humanitas Salvatoris nostri Dei;'" hanc ut imitemur proponit, hinc ait: Diligite inimicos vestros... ut sitis filii Patris vestri, qui in caelis est, qui solem suum, etc., idest qui diligit-et beneficiis afficit in mundo tum bonos tum malos, tum iustos tum iniustos, tum fideles tum infideles. Deum igitur statuit exemplar et ideam perfectissimae caritatis. Quoniam ergo ad imaginem et similitudinem Dei conditi sumus, requirit ut Deum imitemur, sicut et Paulus: Imitatores Dei estote sicut filii carissimi et ambulate in dileclione, nam in caritate. vult Christus ut Deum quam maxime imitemur. Est autem divina caritas sicut fluvius, qui de paradiso egrediebatur in quattuor capita divisus ad irrigandam terram, "* maxime vero infidelium, qui inimici fuerunt divinae Religionis, quales fuerunt Aethiopes, Madianitae, Assyrii, Babylonii. Sic ait hodie quod solem suum oriri facit, etc. Requirit a nobis Dominus caritatem, sed perfectam, sed divinae caritati similem. Hinc ait: Diligite... ut silis filii Patris vestri, qui in caelis est, et: Estote perfecti, sicut Pater vester caelestis perfectus est, utique in caritate, pietate, misericordia erga omnes homines, bonos et malos. ad cuius similitudinem conditi sumus. Christus requirit a nobis perfectam caritatem. Agitur hodie de praecepto dilectionis fraternae, specialiter vero de eius necessitate et utilitate. ALIA HOMILIA 1 Diliges proximum tuum. I. Agitur in hodierno Evangelio de praecepto dilectionis. Cupit nos Dominus fraterna caritate vere praeditos esse. Cum autem de caritate in Divinis Litteris multa dicantur, nunc quidem de eius exemplari: Deus caritas est, etc.;? nunc de ipsius origine: Caritas Dei diffusa est in cordibus nostris per Spiritum, eic.;* nunc [de] ipsius virtute et potentia: Fortis est ut mors dilectio, dura sicut infernus aemulatio, lampades eius, etc.;* Quis nos separabit a caritate Chrisli? * nunc de ornatu et comitatu ipsius, hanc enim veluti reginam comitantur omnes virtutes: Caritas paliens est, benigna est;' hinc etiam: Plenitudo legis est dilectio; * nunc de ipsius excellentia: Nunc autem manent fides, spes, caritas; maior autem horum est caritas," hinc etiam dicitur finis praecepti, ev corde puro et conscienlía bona," nam finis habet rationem optimi; nunc de ipsius necessitate nam: Si linguis hominum loquar et Angelorum... si habuero prophetiam... omnem scientiam... omnem fidem, etc.;" tandem de ipsius utilitate: Faciens misericordiam in millibus his qui diligunt me; Qui diligunt te, sicut sol in ortu suo splendet, ita rulilent;'* in hodierno Evangelio agitur de necessitate et de utilitate ipsius. De necessitate, quoniam praeceptum Domini est: Ego autem dico vobis: Diligite,'* et quoniam sine ea non potest consequi mercedem gloriae caelestis: Sí diligitis eos qui vos diligunt, quam mercedem habebitis? '* Utilitas autem ipsius a Domino proponitur cum ait: Ut sitis filii Patris vestri, qui in caelis est;'* Quod si filii, et heredes," utique regni caelestis toliusque hereditatis divinae. II. Sicut autem ad custodiendam viam ligni vitae, ne ad illud posset homo post peccatum accedere ut perpetuo viveret, posita fuePOST DIEM CINERUM 53 re Cherubim, flamma ignis et gladius versatilis,'* ita ad impediendum iter salutis per viam caritatis, quam Paulus viam excellentiorem appellavit,'* tria posita sunt a satana obstacula: primum est corruptum rationis iudicium; ubi tantum videtur esse scientiae plenitudo; secundum est cupiditas honoris mundani; tertium ira humani cordis et impotentia animi. Tria enim haec in homine, rationalis, concupiscibilis et irascibilis, saepe contra virtutem militant, maxime in hoc praecepto dilectionis inimicorum. Dominus autem in hodierno Evangelio contra tria haec odii fundamenta statuit tria fundamenta caritatis: primum est rationis, nam rationibus persuadet Dominus hodic hanc dilectionem; secundum cupiditas mercedis: Quam mercedem habebilis; merces autem est: Ut sitis filii Patris vesiri, qui in caelis est; tertium excitatio indignationis in animo, ut pudeat nos velle similes esse ethnicis. Ego *' autem dico vobis: Diligite nimicos vestros. Ostendit sc Dominus in hodierno Evangelio divinum legislatorem datque praecepta christianae perfeclionis. Dederat Moyses, divina auctoritate fultus, legem bonam quidem, iustam, sanctam, sed non undequaque perfectam, nam, ut Paulus ait: Lex paedagogus noster fuit in Christo.? Paedagogus autem prima tantum elementa ac rudimenta docet humanarum litterarum, non perfectam scientiam, philosophiam, theologiam; licet qui paedagogum agit possit esse homo undequaque doctissimus, non potest tamen docere et tradere perfectam scientiam et disciplinam, quia non sunt capaces pueri quos docet; sufficit ut bonus perfectusque sit paedagogus. Ita plane lex, ita legislator Moyses praebuit tantummodo prima veluti elementa fidci, religionis et virtutis, quibus Hebraeos in officio contineret. Venit post Moysen Christus tanquam perfectus absolutusque omnis scientiae et disciplinae magister, et tradidit perfectam absolutamque doctrinam. Sicut autem doctor scientiarum non destruit, sed perficit doctrinam pacdagogi, ita Christus ait: Non veni legem solvere, sed adimplere,?? idest perficere, ita ut mullo maiorem perfectionem requirat a chrislianis, quam requisierit Moyses ab HeTres rationes proponit nobls Christus ad servandum hoc praeceptum. Hodie Christus legislatorem agit et perfectum magistrum perfectae doctrinae. Lex vetus requirebat caritatem tantum erga amicos, Christus vero erga omnes. quia magnam requirit a fidelibus suís perfectionem. braeis. Hinc ait: Nisi abundaverit iustitia vestra plus quam scribarum et Pharisaeorum, non intrabitis in regnum caelorum; nisi abundaverit, idest maior fuerit iustifía vestra, idest legis divinae observatio, haec enim in Sacris Litteris iudicium et iustitia appellatur,?' plus quam scribarum et Pharisaeorum, qui legis mosaicae vigilantissimi * erant observalores, non intrabitis in regnum caelorum, non poteritis salvari. Hinc sequitur: Audistis quia dictum est antiquis: Non occides, qui autem occiderit reus erit iudicio. Ego autem dico vobis, quia omnis qui irascitur fratri suo:?* prohibet omnem immoderatam iram animi. Itemque: Audistis quia dictum est...: Non moechaberis. Ego autem dico vobis, quia omnis qui viderit mulierem ad concupiscendum eam, iam, etc.; item: Audistis quia dictum est antiquis: Non periurabis, reddes autem Domino iuramenta tua - alludit ad illud: Non assumes nomen Dei tui in vanum.?' - Ego autem dico vobis, non iurare omnino.?' Ita sequitur: Audistis quia dictum est antiquis: Diliges provimum tuum et odio habebis inimicum tuum. Ego autem dico vobis: Diligite inimicos vestros.?' Requirebat lex caritatem ab Hebraeis, sed coarctatam erga amicum tantummodo: Diliges proximum tuum, idest amicum tuum.^ Amicus autem dicitur non solum qui est, verum etiam qui esse debet. Videtur lex Exodi 23 praecipere dilectionem inimici, " sed qui eo loco inimicus dicitur, Deuteronomii 22 frater appellatur, ?* quare caritatem ad Hebraeos tantum extendebat. Christus autem ad omnes, etiam infideles, etiam legales inimicos, quos lex praecipiebat omnino delere et perdere;? secundum legem proximus est tantum homo iudaeus, secundum Evangelium omnis homo, etiam inimicus et persecutor. : Magnam a fidelibus suis virtutis perfectionem Christus hodie requirit: Diligite inimicos vestros... ut sitis filii Patris, idest imitatores Patris vestri; Estote perfecti, sicut Pater vester caelestis perfectus est.?* Sicut civitatem Ierusalem in altis montibus fundatam legimus?* et sicut Dei ordinatione Salomon supra altum montem jn veteribus editionibus Vulg. In posterioribus autem, iussu Clementis VIII recognitis, antiquis expunctum fuit. 30) Lv 19, 18. 31) Cf. vrr. 4-5. 32) Cf. vrr. 1-4. POST DIEM CINERUM 55 templum aedificavit,** ita Christus supra montem perfectionis fundavit Ecclesiam; hinc Isaias ait: Erit in novissimis diebus praeparaius mons domus Domini in vertice montium.?' Mons fuit perfectio legis naturalis, qua perfectus fuit Abel, Enoch, Noe, Abraham cum ceteris Patriarchis; mons perfectio legis mosaicae, qua Prophetae omnes perfecti fuere; sed perfectio evangelica, qua omnes Apostoli et apostolici viri perfecti extitere, mons est in vertice montium, supra omnem perfeclionem legis naturalis et mosaicae; magna nanque est altitudo et sublimitas fidei, spei et caritatis christianae. III. Agit hodie nobiscum Christus sicut egit Iacob cum filiis suis. Eos enim a Sichimis assumens divina ordinatione duxit in Bethel, ^* ubi Deum viderat, aperto caelo, scalamque caelestem, per quam Angeli ascendebant et descendebant, ubi Deus cum Angelis visus est habitare, hinc enim locus ille appellatus est Bethel, idest domus Dei." re inimicos, vindicantes se de Sichimitis ob illatam iniuriam violationis Dinae; * illinc eos duxit in domum Dei supra montem, nam In Sichimis filii Iacob dilexere amicos et odio habueChristi Ecclesia domus Dei est, ut Paulus ad Timotheum ait, * sed supra montem est; fideles omnes angeli ascendentes per amorem Dei, descendentes per amorem proximi. Haec vita verorum fidelium est. Est autem valde difficile excelsum montem conscendere; sed supra montem excelsum valde Apostoli a Christo ducti paradisum repererunt. * Valde difficile videtur servare hoc praeceptum, sed nonnisi in Bethel, supra montem, visa est scala caeli. Absque caritate vera, ut Paulus docet, * non est aditus ad salutem. Oritur autem difficultas ex tribus: ex depravata in nobis rationali, concupiscibili et irascibili. Ex depravata rationali, qua non cognoscimus vera bona et mala, aeterna, inquam, atque divina, sed tantum mundana et temporalia; ex depravata concupiscibili, qua non appetimus vera bona, et irascibili, qua non persequimur vera mala. Si intelligeremus quid est: Ego autem dico vobis! quid: Ut sitis filii Dei! 28, 11-19. 40) Cf. ibid. 34, 1 sqq. 41) Cf. 1 Tim 3, 15. 42) Cf. Mt 17, 1-5; Me 9, 1-6; Lc 9, 28-35. 43) Cf. 1 Cor 13, 1-3. Ecclesia mystica domus Dei est, fideles Angeli esse debent Difficile admodum videtur hoc praeceptum, sed gratia Dei facile illud reddit. Vult Christus ut fideles unit sint animis, et Deo similes in caritate. quid: Si filii et heredes! quid similes esse Deo: Estote perfecti, sicut et Pater vester perfectus est! non videretur nobis difficile, sicut nec sanctis difficile visum est, cum homines essent similes nobis, in utroque Testamento. Nam licet naturae utcumque difficile est, non tamen gratiae: Omnia possum in eo qui me conforíat; ** non caritati, nam caritas patiens est, ila ut omnia sufferat, omnia sustineat; Patientia autem opus perfectum habet, ut sitis perfecti et integri in nullo deficientes. ** Sic enim caritas vinculum perfectionis est,' perfectissime nos iungens Deo: Qui adhaeret Deo unus spiritus est " cum eo, ita ut dicat: Quis nos separabit a caritate Christi? Tribulatio? etc. ** IV. Scriptum legimus quod salvus erit omnis qui inventus fuerit scriptus in libro vitae in Ierusalem, ** nonnisi qui civis lerusalem fuerit salvus esse poterit. Ierusalem autem pax intepretatur et Regius Vates ait: lerusalem, quae aedificatur ut civitas, cuius participatio, idest societas, habitatio, in idipsum," idest unitissima est, concors, unanimis; nam: Multitudinis credentium erat cor unum et anima una,*"' hinc hebraice est: coniuncta est, sibi pariter concordissima est, summa fruitur unione animorum. Quisquis salvari voluerit necesse est ut civitatis huius, quae civitas Dei est, sit conscriptus. Sic in Bethel ascendendum est, ubi domus Dei est et porta scalaque caeli. In Veteri Testamento soli Abrahamo dictum legimus: Ambula coram me et esto perfectus; * in Novo autem dicitur omnibus: Estote perfecti sicut Pater vester caelestis perfectus est." Loquitur autem de similitudine, non de aequalitate. Rogavit Christus Patrem dicens: Rogo, Pater, ut sint unum, sicut et nos unum sumus,** sicut homo factus dicitur ad imaginem et similitudinem Dei, sicut luna soli est similis. Deus caritas est," hoc exigit a nobis ut caritate quam maxime praediti simus. Non requirit a nobis Dominus ut perfecti simus, sicut Deus in potentia aut sapientia, in maiestate aut magnitudine, nam quia hoc appetivit Lucifer, peccavit; sed in bonitate, POST DIEM CINERUM 57 in caritate, hinc apud Lucam legimus: Estote misericordes, sicut Pater vester;" hinc legimus: Sancti eritis, quoniam sanctus ego sum Dominus Deus vester." Non esse impossibilem homini perfectionem virtutis, ut haeretici garriunt, manifestum est non solum ex divinis mandatis, cum Deus princeps sit clementissimus et pater amantissimus, non crudelis tyrannus, qui impossibilia mandat, ut Pharao Hoebracis. ** Lcgimus autem primum et maximum praeceptum esse: Diliges Dominum Deum tuum ex tolo corde tuo,?' idest perfecte; et quod ad Abraham dixit: Ambula coram me et esto perfectus; verum etiam de Noe manifestissime legimus, quod fuit iustus atque perfectus quodque cum Deo ambulavit. " Ezechias de seipso coram Deo ait: Obsecro, Domine, memento quomodo ambulaverim coram te... in corde perfecto el quod iustum esl in oculis tuis fecerim, * probavitque Deus orationem ipsius. De David Deus ipse ait 3 Regum 14: Servus meus David cuslodivil mandata mea et seculus est me in loto corde suo, faciens quod placitum esset in conspectu meo; et ipse de seipso ait: In toto corde meo ezquisivi te. * Et de Iosia rege dicitur 4 Regum 23, quod reversus sit ad Dominum in loto corde suo et in tola anima sua et in universa virtute sua, ** ubi ponuntur omnia quae in praecepto dilectionis iussa sunt Deuteronomii 6. Sic ctiam de Zacharia et Elisabeth ait Lucas quod erant ambo iusti ante Dominum, incedentes in ommnibus... iustificationibus Domini sine querela." Et tamen praeceptum de dilectione privati inimici, si hebraeus erat, habetur etiam in lege Moysi Exodi 23*'* et Deuteronomii 22. Opus dilectionis erga inimicos appellatur in Divinis Litteris misericordia Dci, sicut legimus 2 Regum 9 interrogasse Davidem, postquam regno potitus fuit, num remansisset aliquis de domo Saul, ut faceret cum eo miscricordiam Dci, quod etiam praestitit, invento Miphiboseth filio Ionathae. * Hoc est quod ait hodie Dominus: Ut silis filii Patris vestri, qui in caelis est, idest filii Dei Optimi Maximi, Quod bonum cest in oculis, clc. 62) Vr. 8. 63) Ps 118, 10. 641) Vr. 25. Vulg.: In omni corde, cíic. 05) 1, 6. Vulg.: Ante Deum. 66) Cf. vrr. 4-5. 07) Cf. vrr. 1-4. Perfecta virtus homini impossibilis non est, ut patet in plurimis viris vere sanctis Antiquae Legis. Dilectio erga inimicos appellatur misericordia Dei In S. Scriptura. qui solem suum oriri facit super bonos et malos," idest qui bene agit et amicis et inimicis suis. Vult Dominus ut simus omnes cives Ierusalem illius, de qua dicitur: lerusalem quae aedificatur ut civitas, cuius participatio, societas, in idipsum, summe unita est; Multitudinis credentium erat cor unum et anima una. Diligit inter christianos animorum unionem, caritatem, pacem, concordiam, quoniam res optima est: Ecce quam bonum et quam iucundum habitare fratres in unum. Bonum, idest utile, iucundum, dulce, iucundum sicut unguentum suavissimum bonum et utile sicut ros Hermon, qui terram reddebat feracissimam, quoniam illic mandavit Dominus benedictionem et vitam usque in saeculum."* Nihil est homini aut esse potest utilius iucundiusque vera caritate. " inscriptio: Sabbato post Cineres; scd qunttuor alia folia nlba item relinquunlur ct transit ad Dominicam sequentem. T MEER , - unsaaoi] "y O10. gana ourpnuus ttu uuoinrT[ CS ouinjdrros OD[rutrsSav p nanimgq unsaaod] "V Oloud á | oae osi, VXisNa 499 oct. eam aqact co pente 16 4T enr (wd vat sd nme y^ tror pom vd ren c LE d Z vressa] enifetetetdd pO fev 4t f vh Memor e TEM d ud 0 Ant 412 pdutono 4M) 19 J071 070 4-7 Tumny -1 Fá eIeR0r LE P AEELY d faphipr dud oem fette HMM ug 17791 nd fei vepray «cuoi d og 1e M MUI) MIS bí Yet ar oiv nip ye, e ió Ad wr Acte nnl Y p bep Apnd wf MY n p LA | ! cg (79 Horav Aver cam Deed eqs idbry ie YetW reor Mid 211) vuvy 4? b - cMepHrov pet ts 4i Cm ENIVSANSE Ds den faerat ege fpe? $59 nd det pov? «22d. rp i rst] Been! onycened omg patat cerunt n py yet iM aM? ie Moy AMyrervd x*2 ^ 2j DIMNGH V aom 7 Tp » petrvpihilcteoi T sy dtu Cid Lid QMfspHet9d | VAM PN Hey y 7 iiio-d 44 5121*Y ng 1017077 dt Per AsP id Ped tl LIT qo yero; Aa ^» Ll ridet" À Mr ia pent PII rte ib rte etd iy s Lf Anti] 0) i. $41 0 apt Pai Ad ri di ii 2 eniin T! ume 4M) f Ks» msi) y-dr D "Myron? o ymo T) MM Pp IAVOTYy 47 dente ay ubl Me Mp foy mtd 42/4411 ^d M M Yun vare Summe pee 2 pev x? 4 dd V gx or aded -Ipy yf otro] reat —rMOTSPOÁ pol €i vt Tp Ati deri Miet HMM. ty] nu 2 oy v DE I4 Aet es UI aep wet oon o fegeienaa4 HAUTS S MAS 2 LS PET, ego HI Pf. itm AMA IS a 13 tn my nwrE Mt "pans $4 3550 1D br nda Lad 199» Hi vt an ad — tener Po opi yo Pea 3 7 uo Meteo) Vie n $j$ pudo iA ay Seti ya 2 tà vj. MI gut oe in de Vo Dur Hep on " nf Atem P dpsy qua ios VatFcpe ME er de udecs-k Aree] day: gal adiit oct ATE Beste NS mf vol [Mts vd vint m DIM e P naequpo wi Oros HOO Un DNE ad MPH venden ey vpn cob en copi]! 4071 Ferd IP X7 epi vn da 3 dm vd et RH ens ote va dug A vol Céuitdiich i À bt] av foa terrd eM cof cem) mH T7 19 Vl (0 0194070 yv DEuMeÜm * A bait d n 1 oer uU - »y - xis ragt 770 0 Depp v ACA aH quss ci TEY AU nni i2 eumd » 200 P QE apo voiuiwen. D * : CB —m———M—————— ——— ————À—————————————————————ÀÀ' PD"/ÜJ)ee€— Áo

CHAPTER 4. Dominica Prima Quadragesimae

' Ductus est lesus in descrtum a Spiritu ut tentaretur a diabolo. Et cum ieiunasset, etc. 1 I. Qua de causa Christus ductus cst in desertum ad ieiunandum, Adam peccando ad esuriem et famem sustinendam, Adam vero in paradisum deliparadisum ciarum?? An forte Dominus Adam magis quam Christum diligebat? p diei, Sed quando dictum fuit Adamo in paradiso, quod Christo in Iordamiseriarum; ne: Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi bene complacui?? Nam si amor similitudinem sequitur, unde Adam vehementer amavit mulierem sibi similem, et parenles propterea filios quam maxime diligunt, fuit quidem Adam Deo similis, unde dicitur ad imaginem Dei conditus,* sed tamen non erat adeo similis, ut esset aequalis, eiusdem substantiae atque naturae; Christus non solum Deo similis est, unde ímago dicitur Dei,* splendor gloriae et figura substantiae eius, * verum etiam aequalis eiusdemque naturae: Qui cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est esse se aequalem Deo.' Adam servus et minister erat Dei, constitutus praefectus et procurator provinciae a summo imperatore; Christus autem unigenitus Filius Dei. Qua de causa igitur Adam, servus, ductus fuit in paradisum deliciarum, Christus autem, Filius Dei, in desertum miseriarum? . cnristus Profecto quia Adam mundum hunc peccato suo ex paradiso in de- Rossi sertum convertit: Maledicta terra in opere tuo... spinas et tribulos n germinabit tibi;' Christus autem venit ut desertum hoc iterum in paradisum paradisum converteret. Sic apud Isaiam legimus 32: Erit de- "clerum: $8) Gn 3, 17-18. sic paradisus homini via fuit perditionis, desertum autem fit viu salutis. Habemus hodie opera Spiritus S. el spiritus maligni. sertum in Charmel et Charmel in sallum reputabilur;* et itcrum 51: Consolabitur Dominus Sion... et ponet desertum eius quasi delicias et solitudinem eius quasi horlum Domini.'* Sic per Christum conversum est desertum in paradisum spiritualium deliciarum. Hoc enim est quod in deserto pluit manna de caelo," hinc hodie, superata omni tentatione? accesserunt Angeli et ministrabant ei.? Adam victus a tentatore fecit ex paradiso desertum; Christus, victo tentatore, desertum in paradisum converlit, nam Paradisus Angelorum habitatio est; Adam peccando amisit sibi et nobis paradisum meruitque et acquisivit desertum tribulationum; Christus vincendo auctorem omnis peccali et destruendo peccatum, ieiunii praemia meruit et acquisivit nobis paradisum caelestium deliciarum: Accesserunt Angeli. Ductus est in desertum, quia paradisus deliciarum homini via fuit perditionis opera maligni spiritus, hodie deserlum a Spiritu Sancto via fit aeternae salutis. Sic enim populus Dei per desertum a Deo ductus fuit in felicissimam terram promissionis, ubi fame sitique vexatus, multas difficultates superavit. Ductus est in desertum, ut suo nos moveret exemplo: Christus passus est pro nobis, vobis relinquens exemplum, ut sequamini vestigia eius. " Exempla nanquc magnatum et principum populares quam maxime movent, exempla ducum et imperatorum milites urgent. Si rex ipse ad bellum pergit, omnes principes et proceres regni, nobiles ignobilesque sequuntur eum. II. Habemus in hodierno Evangelio opera Spiritus Sancti in Christo, nam in baptismo descendit Spirilus Sanctus sicul columba et mansit super eum."* Habemus eliam opera spiritus maligni contra Christum. Prima Spiritus Sancti actio in Christo: Ducius est in deserlum a Spiritu; Lucas habet: Agebatur a Spiritu in desertum;" Marcus autem: Ezpulit eum Spiritus in desertum,* sicut ventus vehemens validissime navim in mari impellit. Spiritus Sanctus praefert desertum mundo, eligit, contempto mundo, descretc. 12) Mt 4, 11. Vulg.: Angeli accesserunt, etc. 13) 1 Petr 2, 2t. 14) Lc 3, 22; Io 1,32. QUADRAGESIMAE 61 tum asperum, squalidum, solitudinem, quia mundus totus in maligno positus est," quia regnum est satanae: Venit princeps mundi huius; Nunc princeps mundi huius eiicietur foras;'* quia omne quod est in mundo, etc. ^? Accedens tentator dixit ei.? 'Tentatio haec hodierna videtur singulare certamen inter Christum et satanam, quale fuit inter Davidem et Goliam in valle terebinthi;* quare videndum est quidnam sit tentatio, qui tentatur et qualis sit tentator. Tentatio pugna est ad perdendum, ad occidendum, impugnatio virtutis est in animo hominis, inductio et persuasio est ad peccatum. Sic satanas hodie impugnat fidem et veritatem caelestis oraculi: Hic est Filius meus dilectus; spem etiam divinae providentiae: S? Filius Dei es, dic, etc.;^ sic suasit Christum praecipitium: Mitle te deorsum; ** sic idololatriam: Si cadens adoraveris me.?^* Sic Adam tentatione prostratus fuit et in peccatum velut impulsus cecidit: ^* Impulsus eversus sum ul caderem et Dominus, etc.? Qui autem tentatur Christus est, Filius Dci, caelesti oraculo in baptismo laudatus, Spiritu Sancto plenus et Paradisi, caelestis, inquam, regni, heres declaratus: Hic est Filius meus dilectus, in quo, etc. Satanas tunc vel maxime Iob acerrimis tentalionibus adorsus fuit, cum eum a Deo magnis laudibus ornatum audivit: Nunquid considerasti seruum meum Iob, quod non sit ei similis? etc. ?* Videns Adam, patrem nostrum, in paradiso gloria et honore a Deo coronatum, invidia stimulatus, tentatione aggressus fuil. Sicut autem tentatus fuit Adam in paradiso paulo post quam eo divinitus adductus fuit, ita et Christus in deserto paulo post baptismum. Initio vitae spiritualis satanas vel maxime tentat. Populus Dei in deserto, paucis diebus postquam ex Aegypto egressus fuit et mare Rubrum pertransiit, satanae opera ad vitulum aureum adorandum impulsus fuit. ** Sicut enim recens planta, quae nondum firmas radices egit in solo, facile evellitur, et novus miles a veterano facile superatur, ita accidit spiritualibus plantis et militibus. Pharao infantes Hebraeorum Quid est tentatio? Est pugna sainanae ad perdendum hominem. Quis tentatur? Christus Filius Dei. Satanas quam maxime tentat initio vitae spiritualis, cupiens nobis surriperc thesauros gratiae et meritorum. Quis tentntor? Diabolus, potentissimus, malignissimus, tudacissimus, sagacissimus, necari mandavit'^ et Herodes Christum recens natum perdere voluit;?' ita satanas novum Dei spiritum in nobis extinguere satagit. Hoc etiam in Apocalypsi indicatum nobis est. Nam stabat draco paratus, ut cum mulier sole amicta peperisset, filium eius subito devoraret;?? sic eliam inimicus homo statim, seminato tritico, superseminavit zizania." Tentatur Christus, Dei FiBus, Spiritu Sancto plenus. Sicut enim piratae navibus onustis pretiosis mercibus, fures domibus divitum et latrones iter agentibus, quos multam pecuniam secum ferre norunt, maxime insidiantur, ita. daemones thesaurum gratiae, virtutum et meritorum nobis surripere student. Sed quis et qualis tentator? Diabolus, satanas, princeps tenebrarum, pater mendacii, qui magna tum potentia, tum arte nocendi pollet. Hinc in Divinis Litteris nunc leo, nunc serpens appellatur: serpens à Moyse,?^* leo a Petro: Adversarius vester diabolus, eic.;? hinc Paulus: Non est nobis colluctatio adversus carnem el sanguinem, sed adversus principes et potestates, contra spirituales nequilias.^* Daemones hostes nostros appellat principes et poleslates, propter eorum naturales vires et potentiam; spirituales autem nequitias, propter astutiam et insidias, quibus magis nocent quam potentia: Z7pse conteret caput tuum et tu insidiaberis calcaneo." Videmus hodie potentiam, quia tulit Dominum et statuit supra templum iterumque adduxit eum supra montem excelsum; ?* insidias vero in tentationibus. Est autem hic tentator primo quidem malignissimus, perditionis nostrae avidissimus, propter acerrimum odium in Deum, qui de caelo pulsum in barathrum inferni deiecit. Est item audacissimus: noverat Christum Spiritu Sancto plenum, et tamen praesumpsit eum aggredi, sperans de eo victoriam, quam de Adam reportavit. Si Christum, qui gigas est fortissimus, adoriri et ad pugnam provocare praesumpsit, quem hominum formidabit? Praeterea sagacissimus et perspicacissimus est ad penetranda quae latent in nobis; sic novit Christi esuriem. . Vigilantissimus item est et oculatissimus, ut nullam occasionem QUADRAGESIMAE 63 tentandi praetermittat; sic nactus occasionem esuriei, Christum ad tentandum aggressus est. Praeterea expertissimus et exercitatissimus est in arte tentandi; omnes novit modos, omnes vias et artes tentandi, ut miles veteranus strategemata, auceps, venator, piscator capiendi artes. Est etiam omni armorum genere instructissimus; ulitur hodie ad tentandum lapidibus, templo, Scripturis; utitur altitudine montis, utitur ostensione regnorum et gloriae mundi; innumera habet tentationum instrumenta. Praeterea importunissimus est: tentat semel, iterum et tertio, pluribus in locis, in deserto, in templo, in monte; tentat variis modis, nunc territando, nunc persuadendo, nunc promittendo. Egit hodie cum Christo sicut Balac rex Moabitarum cum Balaamo, quem nunc quidem ad hunc, nunc ad illum ducebat locum, ut contra Dei iussa populo malediceret. ?* Est etiam astutissimus; inermes nos cupit, arma nostra praeripere satagit, sicut olim Philisthaei diligentissime caverant ne Hebraei arma ad pugnandum haberent. ** Sic hodie: Si Filius Dei es, dic ut lapides isti panes fiant. Fidem caelestium oraculorum spemque divinae providentiae et sacrum ieiunium perdere prima tentatione voluit. Tandem mendacissimus est, sed tamen artificiosissime componit mendacia sub veritatis pulcra et eleganti imagine: Transfigurat se in angelum lucis. * Hinc Christum ducit in templum, Scripturis utitur, omnia regna mundi falso promittit, quoniam, inquit, mea sunt omnia et cui volo do illa. ** Sicut autem piscator pisces capere studet hamo sub esca abscondito, ita satanas mendaciis usus animas capere satagit. III. Multi satanae tentationes omnino ignorant, sed quia nec virtutis viam omnino norunt. Similes sunt avibus laqueo captis, sed quae detinentur esca, dum autem volare sursum volunt, tunc laqueum sentiunt. Pergant hi cum Christo in desertum, fugiant mundum, mortificare incipiant carnem, abstinere a voluptatibus, Deo oculatissimus, expertissimus, omnibus armis instructisSimus, importunissimus, astutissImus, mendacissimus et artificiosissimus. Satanas non mundanos, sed spirituales tentat, utitur autem operibus et armis mundi, et nostris cupiditatibus. Multis modis figuratur in Scripturis tenintor íste. Tentavit Christum quaerens fldem, «pem et caritatem evertere, operam dare, et tunc dicant mihi an sentiant satanae tentamenta. Hodie Dominus armis spiritus pugnans vincit omnes salutis nostrae inimicos: mundum quidem in solitudinem fugiens, carnem vero ieiunio et inedia eam extenuans, satanam vero Divinarum Scripturarum veritate: Scriptum est, scriptum est, scriptum est. Impugnat virtutem mundus perversis consiliis, malis exemplis, pestilentibus irrisionibus, unde Regius Vates: Beatus vir qui non abiit in consilio impiorum et in via peccatorum non stetit, elc., sed in lege Domini voluntas eius, etc.'** Caro autem contra spiritum decertat vitiis et concupiscentiis, unde Paulus: Qui autem sunt Christi, carnem suam, etc. * Satanas vero pugnat usus opera carnis et mundi aliisque innumeris dolis et artibus in perniciem virtutis aelernamque damnationem nostram. Dic ut lapides isti. Lapidibus armatus Christum satanas aggressus fuit sicut olim David Goliam, ** sed non successit. Tentator hic dictus fuit a Domino fortis armatus,* potens natura et arte, sicut Golias, sed pro armis utitur omnibus fere creaturis mundi, nostris etiam membris et cupiditatibus; postea, inquit, esuriit.* Esuries appetitus est. IV. Accedens tentator. Multis modis in Divinis Litteris figuratus est tentator iste: nunc ut serpens in. Genesi, nunc ut draco in Àpocalypsi, " nunc ut leo apud Petrum; in Evangcelio nunc ut avis *'' nunc ut comedens sementem,** nunc ut seminator zizaniorum, miles fortis et armatus, nunc ut cribrator. Sicut David Goliam lapide percussit in fronte eumque prostravit, ita satanas agere tentat cum Christo dum ait: Si Filius Dei es. Cum enim ex esurie Christum hominem existimaret, sed Spiritu Dei plenum, hac tentatione quaesivit fidem, spem et caritatem evertere: fidem caelestis oraculi, spem divinae providentiae, caritatem in Deum tanquam in amantissimum Patrem: Si Filius Dei es, dic ut lapides isti, etc. QUADRAGESIMAE 65 Tulit eum in sancíam civitalem et statuit eum," etc. Cum inimicus sit omnis pietatis omnisque virtutis, Christum ducit in templum, sed ut inde seipsum praecipitaret. Duxit eum ad extremam partem templi. Cum viderit homines impense, ad pietatem propensos, addit calcaria ut supra vires pielati et cultui virtutis dent operam, sciens quod nullum violentum perpetuum. Extrema semper sequitur, sciens quod virtus consislit in medio. ** Laban oves elegit extremorum colorum, vel totas albas vel totas nigras, Iacob autem oves diversicolores. * Ita Deus media quaerit, satanas extrema. Suadet hominibus nunc desperationem ex vehementi consideratione severitatis divinae iustitiae, nunc autem vanam praesumplionem ex nimia fiducia divinae misericordiae. Sic ducit supra pinnaculum templi, ad extremam partem, ut inde se homo praecipitem det. Accedens tentator. Tentare aliquando est periculum facere, experiri velle ut aliquid certo certius cognoscatur; aliquando provocare ad iram, ut: Non tentabis Dominum Deum tuum; aliqduando vero incitare ac sollicitare ad malum, animum ad peccandum irritare, persuasionibus commovere. Sic satanas tentat incitando ad peccatum, sollicitando ad malum. Tentat autem multis modis. Hinc dicilur seminator zizaniorum tentator hic, certator, venator, auceps, piscator, leo, serpens etc. Dicitur tentator velut artifex, quia omnes novit rationes tlentandi, omnia artificia, innumera instrumenta. Praecipue tamen in hodierno Evangelio diabolus et satanas appellatur,'* ad indicandas causas quibus motus homines tentat et modos etiam quibus tenlat. Diabolus idem est ac detractor, calumniator; satan autem adversarius, inimicus. Tentat odio motus et invidia, quoniam capitalis est inimicus Dei, humani generis acerrimus hostis, sic enim invidia diaboli mors intravit in mundum; " urit eum hoc: Si Filius Dei es;?* Hic est Filius meus dilectus. Tentat aulem mendaciis fretus, calumniando apud homines Deum et divina studiumque virtutis, sicut ab initio fecit, et sua tamquam meliora et utiliora hominibus proponendo: Haec omnia tibi dabo; sic promisit: Erilis sicut dii.** Gn 30, 32-35. 56) Cf. Mt 4, 5. 10. 57) Sup 2, 24. 58) Mt 4, 3. 6. 59) Gn 3, 5. 5 - Quadragesimale Quartum - Coder Vindobonensis Iimpellens nunc ad desperationem, nunc nd vanam praesumptionem. Tentat incitando ad malum, invidia et odio motus contra Deum et homines. Proponitur Christus imago perfecta vitae christianae. Summa vilae christianae est Spiritui S. obedire, et spiritui maligno resistere. II. ALIA HOMILIA Ductus est lesus in desertum a Spiritu ut tentaretur a diabolo. I. Proponitur nobis in hodierno Evangelio christianae vitae pulcherrima imago, quam imitemur, nam vitae christianae exemplar perfectissimum et numeris omnibus absolutum Christus est: Inspice el fac secundum eremplar, quod libi in monte monstratum esl;? Exemplum dedi vobis;? Vobis relinquens exemplum; * Discite a me;* Conformes fieri imagini Filii sui.* Proponitur autem tanquam navis in mari inter duas auras ventosque vehementes, quorum hic quidem secundus ad puppim, hic aulem adversus contrarius ad proram. Sic videmus Christum hodie inter duos spiritus constitutum: inter Spiritum Sanctum et spiritum malignum tentatorem, satanam, diabolum: Ductus esl in deserlum a Spiritu, qui in columbae specie descendit super ipsum in Iordane dum baptizaretur a Ioanne; nam statim post baptismum contigit hoc quod nunc dicitur: Ductus est, nam ait: Tunc Iesus duclus est in desertum a Spirilu. Ylic ventus optatus est, aura secunda. Sed ecce ventus contrarius navim hanc in medio maris impetit: Ut tentaretur a diabolo; Accedens tenlator;' Tunc assumpsit eum diabolus;* sicut aurora est inter diem et noctem, lucem et tenebras. Consistit autem totius vitae christianae summa in duobus: alterum est ut homo christianus Spiritui Sancto totum se regendum committat, nam: Spirilus tuus bonus deducet me in terram reclam,? sicut columna nubis ct ignis, in qua erat Angelus Domini, ducebat populum in terram optatam: '* Qui Spiritu Dei aguntur, hi sunl filii Dei." Sic Christus ductus est a Spiritu Sancto. Allerum vero ut resistat spiritui maligno, sicut Iacobus Apostolus ait: Appropinquate Deo el appropinquabil vobis; resistite diabolo et fugiet a vobis; " sic et Petrus: Adversarius vesler diabolus... cui reQUADRAGESIMAE 67 sislite forles in fide," et Paulus: Sumentes scutum fidei, in quo possilis omnia tela nequissimi ignea exlinguere.'* Sic habemus in hodierno Evangelio opera Spiritus Sancti procurantis salutem hominis, et opera spiritus maligni procurantis perditionem hominis baptizali, christiani. II. Christus Dominus Spiritus Sancti opera fugit mundum, desertum petit, carnem macerat longo ieiunio, diabolum vincit. Hi enim tres sunt salutis nostrae hosles acerrimi et capitales inimici. Nam mundus, qui /olus in maligno posilus est," Divini Spiritus virtutem impugnat pravis consiliis, malis exemplis et scandalis ac landem pessimis derisionibus. Hinc Regius Vates ait: Beatus vir qui non abiit in consilio impiorum et in pia peccalorum non stelil el in cathedra peslilenliae non sedit, sive in habitatione irrisorum non habitavit, sed in lege Domini voluntas eius el in lege eius meditabilur die ac nocle.'* A malis hominibus avocari nos ait, ne divinam legem, in qua salus nostra sita est, observemus, impiis consiliis, perversis moribus et pestiferis derisionibus. Caro etiam spiritui Dei inimicatur, nam: Caro concupiscit adversus spiritum, spirilus aulem adversus carnem;"' hinc: Si spirilu facta carnis mortificaverilis, vivelis;''* hinc: Qui in carne sunt, Deo placere non possunt; "* hinc: Qui sunt Chrisli, carnem suam crucifiverunt cum viltiis.? Tandem inimicus salutis nostrae satanas est: Inimicus homo hoc fecit. ? Spiritus autem Sanctus efficit in homine pio ut mundum contemnat et spernat. Hinc Christus hodie virlulis causa contemnit omnia regna mundi cum gloria eorum, quae salanas ei offerebat; hinc, relicto mundo, abit in desertum ibique commoratur, ut soli Deo vacet. Sic Spiritus Sancti opera totus pendet a divina providentia: Non in solo pane vivit homo, sed in omni verbo;? Deum reveretur ut patrem filius: Non tenlabis Dominum Deum luum;? Deum adorat et colit: Dominum Deum tuum adorabis et illi soli Tres sunt inimici vitae christianae: mundus, caro, satanas. Spiritus S. nvertit ab amore mundi, et impellit nd amorem Dci; salanas, e contra, avocat n spiritualibus nd corporalia c1 n cultu Dei averlit. Omnia opera salanae uno verbo indicantur: tenintor. Terribilis plane fuit hodierna tentatio, 68 DOMINICA PHRIMÁ servics.^* Haec, inquam, sunt opera Spiritus Sancti in christiano; tota nanque spiritualis vita a Spiritu Sancto pendet omnino, sicut naturalis in homine ab anima, a qua pendent omnes sensuum et totius corporis operationes. Satanae autem opera sunt avocare homines a spiritualibus ad corporalia, iniiciens menti scrupulos in articulis et mysteriis fidci: Si Filius Dei es, dic ut panes fiant lapides isli.? Corporales necessitates semper ante oculos ponit, quasi Deus nulla tangeretur cura de nobis; divinae providentiae fidem cum primis impugnat. Dcinde ad praecipitia hominem ducit: Tulit eum et slatuit supra pinnaculum templi et dixil ei... mitte te deorsum; ** suadet praecipitia et perniciosam praesumplionem de divina misericordia. Abducit hominem a deserto in civitalem, a solitudine ad mundanam conversalionem, a Deo ad mundum, saepe sub specie piclatis, cum se (ransfigurat in angelum lucis." Tandem satagit perducere hominem a religione et cultu Dei ad idololatriam: Ostendit ei omnia regna mundi et gloriam eorum... Haec omnia libi dabo, si cadens adoraveris me.*?* III. Sacer autem Evangelista uno verbo comprehendit omnia fere satanae opera, dum ait: Ut tentaretur a diabolo; Et accedens lenlalor dixil. Tentare autem est ad malum allicere, persuadere. Tentat autem dictis et factis, nam primo dixit ei: Dic ul lapides isti panes fiant; sed postea tulit eum in civitalem, statuit supra pinnaculum templi; tulit eum in montem excelsum et ostendit ei omnia regna mundi et gloriam eorum. Ad tentandum utitur quibuscumque instrumentis, utitur lapidibus, utitur regnis mundi et monte excelso, usus est templo, usus Divinis Scripturis. Terribilis plane fuit hodierna tentatio, multiplex, varia, similis terrificae illi statuae, quam Nabuchodonosor rex vidit in somnis, quae mundana imperia et quattuor monarchias designabat.?* In hoc differt, quod illa quattuor partibus constabat, haec autem tribus; illa dormienti praesentata, haec autem vigilanti. Sed sicut illa ad nihilum redacta fuit ad pedes percussa lapide, qui de monte excelso QUADRAGESIMAE 69 sponte sua avulsus fuil, ita hacc verbo Dci dissolvitur. Constabat 'slatua illa mullis partibus, variis partibus, ordinalis parlibus; ila et hodierna tenlatio: habet caput aureum: Ostendit omnia regna mundi; pectus argenteum: tentatio in templo cum testimonio sacri cloquii: Eloquia Domini autcm eloquia casta, argentum igne examinatum;?* habet et venirem, dum tentat de panibus. Sed verbo Domini tentalio tota dissolvitur. IV. Ductus est Iesus in deserlum a Spiritu. Omnis homo ab aliquo spiritu ducitur, vel a bono vel a malo spiritu. Sicut legimus de rege Saul, quod prius a spiritu Dei bono ducebatur,?' postea vero reliquit eum spiritus Dei bonus et invasit eum spiritus malus, a quo agitabatur.? Regius Vates ait: Spiritus tuus bonus deducet me; hinc orabat: Spiritum Sanctum luum ne auferas a me.? Est autem Spiritus Sancli vis in homine magna et vehemens. Hinc ait quod ductus est a Spirilu, quod evpulil eum Spiritus,?* sicut ventus navim in mari, nam in die Pentecostes factus fuit de caelo sonus tanquam advenientis spirilus vehementis.^ Descendit autem in igne, cuius magna vis est ad agendum. Nobis aulem satagendum esl, fratres, ut videamus a quonam spiritu ducamur: Qui Spiritu Dei aguntur, ii filii Dei sunt. Sed quinam isti? Non qui secundum carnem vivunt, sed qui spiritu facla carnis morlificant,? ut secundum Deum in spiritu vivant. Spiritu Dei homo ducitur ut mundum fugiat, ut carnem maceret, ut diabolo resistet, ut soli Deo serviat, ut Deum in spiritu et verilate adoret," ut vitam caelestem, angelicam ducat in terra, unde Paulus: Nostra autem conversalio in caelis est.^* Spiritu autem satanae ducitur ad carnis opera, ad mundanam conversalionem, ad praccipitia, ad cupiditales saecularium bonorum, ad idololatriam, ut principi mundi huius serviamus: Sí cadens adoraveris me. Quoniam igitur a fructibus cognoscitur arbor ct manifesta sunt opera tum carnis tum spiritus, ab effeclibus causa quaerenda nobis est. sed verbo Domini tota dissolvitur. Quisquis ab aliquo spirilu ducitur, vel bono vel malo; a bono ducitur ud opera spiritus, a malo ad opcra carnis ct mundi. Quisque a Deo hnbet spiritum bonum, a sninna spiritum malum, illum in salutem, istum in perditionem. Et quidem nostra maximi refert ut sciat quisque a quonam spiritu ducatur, nam: Qui spiritu Dei aguntur, ii filii Dei sunt; Si autem filii, et heredes;?' Spirilus tuus bonus deducel me in terram rectam, sicut Ángelus Domini in columna populum duxit in terram optatissimam. Hinc hodie ductus fuit Christus [in desertum], ubi, superata omni tentatione, accesserunt Angeli et ministrabant ei. Hino Lazarus mendicus, bono Dei spiritu ductus, cum mortuus fuit, Angelorum manibus portatus in sinum Abrahae fuit, * iuxta promissum Domini: Angelis suis mandavit de te, ut custodíant te... in manibus portabunt te; * sed epulo, spiritu malo ductus, quonam devenit? Mortuus est dives et sepultus est in inferno. * Dominus hodie inter Spiritum Sanctum et satanam - ductus a Spiritu, ut tentaretur a díabolo - praefiguratus fuit per Iesum sacerdotem magnum, cui, ut in Zacharia legimus, astabat satanas, ut adversaretur ei, et Angelus Domini ad defendendum eum, *? Est etiam antiquissima traditio quod omnis homo Angelum habeat bonum a Deo in salutem et malum a diabolo in perditionem, ut habet Origines in Levitico, Homilia 10, ** et libro 3 Periarcon. capite2;* Cassianus Collationum libri, collatione 8, capitc 17, ** et collatione 13, capite 12;" Beda ex Actis Apostolorum capite 12;* Gregorius Nyssenus in Vita Moysi, * quod etiam Hebraei agnoscunt, ut Rabbinus Moyses libro 3 More, capite 25. ^ fl. In capite a S. Auctore citato agitur dc Voluntate ct Sapientia Dei, de Angelis nihil dicitur. Sententia Rab. Moysi expresse invenitur in capite 24 eiusdem libri, De tentatione, pag. 408-109, et alibi etiam, v. g. ubl agit De Natura Angelorum, part. 1, cp. 49, pag. 73-75; item ubi De Angelorum nomine, officio et influxu, part. 2, cp. 6-7, pag. 199-204. Reliqua pars paginae alba relinquitur. Quae nutem scquuntur atramento clariorl exarnta sunt. QUADRAGESIMAE 71 IIl. ALIA BREVIS HOMILIA Ductus est [lesus in desertum a Spiritu ut tentaretur. 1 I. Habemus in hodierno Evangelio vitam solitariam, eremiticonsiderantur cam, monasticam; habemus quadragesimale ieiunium, habemus ten- Traci as tationum victoriam. In hac autem historia tria mihi consideranda "Ysterium. occurrunt: factum ipsum, finis facti et mysterium. Factum est solitudo ex divino afflatu, nam: Ducius est in desertum a Spiritu; ieiunium quadragesimale: Cum ieiunasset quadraginta diebus;? vicloria tentationum: Superata omni tentatione;? finis autem huius facti is esse videlur, ut divino cultui et orationi operam darct. Nam saepe alias ad orandum secedebat in desertum,* et ipse hodie ait salanae quod scriptum est: Dominum Deum tuum adorabis et illi soli servies;* solitudo autem et ieiunium orationi et contemplationi divinae maxime conferunt. Sed polissimus finis esse videtur, quoniam praedicaturus erat eee Mea Ivangelium, sicut mox, finita quadragesima, praedicare coepit disecessit auia cens: Poenilentiam agile, appropinquavit enim regnum caelorum.* Lips Ad hoc enim missus ipse fuit, sicut apud Isaiam, 61, legimus: Evangelium. Spiritus Domini super me, eo quod unxit me, evangelizare pauperibus misil me;" et ipse: Oporlet me evangelizare.* Divus Paulus totius Evangelii summam paucis verbis ideo prius expressit dicens, quod apparuit gratia Dei Salvatoris nostri omnibus Mc hominibus erudiens nos, ut abnegantes impielatem et saecularia devostea verbis. sideria, sobrie et iusle et pie vivamus in hoc saeculo.* Praedicaturus Christus crat sobrietatem: prius ieiunavit; iustiliam, idest sanclitatem vitae omnemque innocentiam et puritatem: hanc prius in deserto coluit; praedicaturus pietatem erga Deum: hoc cgit in deserlo; praedicaturus fugam saecularium desideriorum omnisque impietatis sive improbilatis: hoc agit hodie fugiens mundum, abiens in desertum, renuens oblata mundi regna omnemque gloriam ——m Ostenditur hodie Christus exemplar vilae christianae et institutor vitae monasticae. Iciunavit Christus ut nos idipsum faciamus, eorum." Sic, inquam, factis voluit prius Evangclium praedicare, postea verbis; sicut Ioannes Baptista factis potius quam vcrbis poenitentiam praedicavit, sic Elias," sic Moyses, priusquam legem darel, quadraginta dicbus iciunans cum Dco conversatus fuit. Hinc Lucas in Actis de Christo ait, quod coepit Iesus facere et docere, * ut animos hominum ad virtutem urgeret. Àn ita novi evangelistae, Lutherus et Calvinus, Christi Evangelium praedicarint, ipsi viderint. II. Mysterium autem cst, quod Christus in hodierno Evangelio hominem agit divino cultui dedicatum, archelypum, exemplar pracslat veri servi Dei, hominis vere christiani, veri cultoris Dei. In vita et in actionibus eius elucent actiones et vita veri christiani, veri servi Dei, quem oportet divinis Spiritus Sancti motibus et internis inspirationibus afflatibusque obtemperare, mundum fugcre, carnem mortüificare, diabolo resistere, Deum ex animo colere, nunquam tentare, semper ab eius provideniia pendere. Sed quoad fructum, instituit Dominus hodie vitam monasticam, eremiticam, solitariam, quam coluerat Ioannes, quam Elias, Eliscus et filii Prophetarum, quam postea multi viri sanctissimi pro viribus culturi erant: Paulus, Antonius, Hilarion, Macharius aliique innumeri, quam summis laudibus celebrarunt semper omnes Sancti Patres: Athanasius, Basilius "^ Gregorius Nazianzenus,'* Hieronymus," Augustinus," maxime vero Chrysostomus tribus integris libris." Haeretici vero nostri temporis, sicut olim Ariani, quam maxime vituperant ac tanquam summam superstitionem damnant. *?" Ieiunavit etiam Christus et facto ieiunium quadragesimale inslituit, ut nos ipsius imitaremur actionem. Nam: Exemplum dedi vobis ut, etc.;" Christus passus est pro nobis, vobis relinquens exemplum, Epist. 22, ibid. 32, 291-294. 16) Carmina Moralía, ibid, 37, 783-784. ratores, lib. 1-3, (P. G. 47, 319-555). 20) Lutherus ct Calvinus. Cf. S. Luurcntius n Br. Hypotyposis, purt. 1, pag. 278; S. Bellarminus Controversiae, t. 2, De Monachis, lib. 2, cp. 39, col. 434. 21) Io 13, 15. — c-—————————————————————————————————————————M T] M P ——— QUADRAGESIMAE 73 elc.* Sic ab initio Sancti Apostoli per universam Ecclesiam quadragesimale ieiunium instituerunt. Damnant autem nostri evangelistae hoc ieiunium tamquam superstilionem, propter determinatum numerum dierum; ianquam quid prohibitum, quoniam non mandatum, nam ipsis quaccumque mandata non sunt, ? prohibita sunt; tamquam quid temerarium velle Christum imitari. Sed quoad primum, si superstitiosum illis est ieiunare quadraginta diebus, ieiunent quinquaginta, nemo opinor prohibebit. Si quia [non] expresse mandatum, non est servandum, ut quid diem dominicum servant? Et si temerarium est Christum imitari, cur Christus ait: Estole perfecti sicut etc.;^* Estote misericordes, eic.,^ et Paulus: Imiltalores Dei estote, sicut filii carissimi el ambulate, etc.? ** Tandem restitit Christus tentatori, idest incitatori ad malum, ad peccatum: Milte te deorsum; Si cadens adoraveris me," nam propterea salan tentator appellatur; qua ratione Deus intentator malorum dicitur, ?' cum alias tentasse lcgimus Abrahamum et alios; ? ibi enim tentare est periculum facere, per antropopathiam, ut iusli virtus conspicua sit, sicut alibi tentare est provocare ad iram, sicut: Non lenlabis Dominum Deum luum.?' Restitit Christus tentatori, sicut Petrus ait: Cui resislile forles in fide. Sed novi evangelistae docent Deum nos urgere ac incitare ad malum, ad peccandum, ita ut sicut fidem in haeresim, religionem in atheismum, ita Deum in verum diabolum tentatorem malorum, imo etiam coactorem converterunt.?^ Haec divina eorum theologia est! Infernalis, diabolica. III. Ductus ? est Iesus in deserlum a Spiritu. Cum Christus sit forma archetypa et exemplar primum omnium electorum, in hodierno Evangelio splendet veluti imago vivis coloribus divinitus depart. 1, pag. 227; S. Bellarminus op. cit, t. 4, De Bonis Operibus, lib. 2, cp. 3, col. 1074; cp. 6, col. 1081. 24) Mt 4, 48. 25) Lc 0, 36. 26) Eph 5, 2. a Dr. op. cil, parl. 1, pag. 225. 228; S. Bcllarminus op. cit, t. 4, De Amissione Gratiae, lib. 3, cp. 3-4, col. 100-105. 33) Quae continentur in hoc fragmento alio stylo ct calamo clariori exarata sunt. contra hnacreticos ieiunium reprobantes. Satanas tentator appcllatur, quia incitat nd malum. In christiano tria considerantur: dignitas, "vita ct finis. Dignitas, quia ducilur a Spiritu Dei, vita, quia alienatur a mundo, flnis, quia cum Deo conversalur. Christianus spiritualis miles est. picta hominis christiani. Ubi tria considero: primo quidem dignitatem hominis christiani: Tunc ductus est; tunc, post baptismum, ubi Christus declaratus fuit Filius Dci, heres paradisi, templum Spiritus Sancti; secundo vita hominis christiani: Cum ieiunasset, ceic.; tcrtio finis hominis christiani: Superala omni tentalione, accesserunt Angeli et ministrabant ei. Dignitas declaratur maxime a ductore: Ductus est a Spiritu; Qui Spiritu Dei aguntur, hi sunt filii Dei; a ministris: Angelis suis mandavit de te, etc. Quoad vitam, debct esse vita hominis christiani vita eremitae, nam ductus est in desertum; sic enim Deus Jsraelitas in mari Rubro baptizatos, non per terram Philisthaeorum, sed per desertum ducere voluit in terram promissionis; * ut sit homo christianus alienus a mundo, contemplor mundanarum vanitatum, sicut Christus, qui mundana omnia hodie nihil fecit. Cum enim dixisset satanas: Haec omnia tibi, eic., ait: Vade, satana. Sic Paulus, verus christianus: Omnia detrimentum feci et arbilror ut stercora.?* Requiritur ut vita christiani sit vita hominis religiosi, servi Dci: Dominum Deum tuum adorabis et illi soli servies.?^ Vita autem viri religiosi consistit in mortificatione carnis et oratione quam maxime, ut cum Deo, non cum mundo, conversetur: Nosíira conversalio in caelis est." Sic Christus in deserto ieiunabat et orabat. Tandem requiritur ut vita hominis christiani sit vita spiritualis militis: Non est nobis colluctatio adversus carnem el sanguinem, sed, ctc. Pugnandum est conira inimicos spirituales, contra mundum, carnem et satanam, nam: Non coronabilur nisi qui legilime cerlaverit.?^' Sic, superaila omni lenlalione, accesserunt Angeli et ministrabant ei, quod est finis, etc.?" 2, 5. Vulg: Non coronatur, eic. 39) Duobus foliis albis reliclis, transit ad diem scquentem.

CHAPTER 5. Feria Secunda Infra Hebdomadam

PRIMAM QUADRAGESIMAE Cum venerit Filius | hominis in maiestate sua et omnes Angeli eius cum ceo, lunc sedebit super sedem. 1 I. Proponitur in hodierno Evangelio mysterium universalis iudicii, quod speclaculum erit simul iucundum maxime et formidabile, laetissimum aique mocstissimum. Cum rex filium principem hercdem regni declarat regemque constituit, ut David cum Salomonc cgit,? aut cum nuptias filio suo? facit, iucundissimum spectaculum esl. Cum, lata sententia publico loco, multos et quidem principes viros scelerum causa morti addicil, magnum quidem spectaculum est, sed moeslissimum, quoniam de suppliciis, de morte agitur; nam tragoedia est, multi vere necantur. Spectaculum autem universalis iudicii simul et laetissimum et tristissimum erit, sicut columna Dei, * sicut sol in Acgyplo,* sicut mare Rubrum Hebracis, Dei electis, causa salutis, Aegyptiis inimicis causa perditionis: * Arescenlibus hominibus prae timore; Levate capila vestra.' II. Proponuntur autem in hodierno Evangelio multa ad divinum hoc iudicium spectantia: persona iudicis: Cum venerit Filius hominis in maiestate sua; tota caelestis curia: Omnes Angeli cius cum 14, 24-25. 7) Lc 21, 26. 28. Proponitur mystcrium universalis iudicii iucundum ct formidabile. Multa considerantur circa hoc mysterium. Primo: persona iudicis, qui inflnita praeditus cest ncquitate ct bonitate, sapientia et auctoritate. eo; tribunal iudicii: Sedebit super thronum maieslalis suae; rei iudicandi: Congregabuniur anle eum omnes genles;* varii processus, merita atque demerita corum qui iudicandi sunl; variac sententiae, absolutionis et condemnationis, ac tandem exceculio sententiarum: Ibunt hi in supplicium aelernum, iusti aulem in vilam, elc.? Iudex tribus nominibus appellatur: Filius hominis, paslor et rex: Cum venerit Filius hominis... separabit eos ab invicem, sicut pastor segregat oves ab haedis;"* Tunc dicet rex his qui a dextris sunt; tunc dicel rex his qui a sinistris." In iudice nanque tria rcquiruntur: aequitas, caritas, ut non iudicet ex odio et malevolentia, sed pio animo, ex iustitia et aequitate; secundo sapientia, ut sciat iudicare, ut perpendat causarum merita, nc damnet innocentem ct absolvat reum, male iudicans ex ignorantia; ac tandem aucloritas ad iudicandum, ad pronunciandum, et polestas, ut sententia exccutioni mandetur. Alioquin ad quid iudicare? supervacaneum erit omne iudicium. Christus autem, qui a Deo constitutus est iudex totius gencris humani, omnibus hisce qualitatibus abunde praeditus est. Hinc dicitur Filius hominis, pastor et rex. Ad designandum animi ipsius intcegrí- tatem, aequitatem, caritatem, Filius hominis appellatur. Christus fraler noster est amantissimus; venit in hunc mundum pro salute hominum, pro salute humani generis; multa passus est, crucem subiit, sanguinem fudit, mortem sustinuit acerbissimam atque turpissimam. Vult Deus ut homines iudicentur non ab Angelo, sed ab homine, sed a fratre amantissimo, ad ostendendam iudicii acquitalem. ,Pastor autem dictus est pro certissima et infallibili cognitione meritorum, neque enim fallitur pastor in cognitione ovium et haedorum, ut ovem pro haedo aut haedum pro ove accipiat. Tandem rex, pro summa auctoritate, ita ut lata sententia sit inappellabilis, lata a supremo iudice, a supremo tribunali, a Rege regum et Domino dominantium. '* Praecessit figura hodierni iudicii cum Iosue, transmisso lordaINFRA HEBDOMADAM PRIMAM QUADRAGESIMAE 77 ne, populum in duas partes divisit, positaque arca in medio, his quidem pro legis observatione data fuit benedictio, illis autem maledictio pro transgressione. " Christus Iosue et arca est, in qua erat urna mannae, lex Dei in tabulis descripta et virga ipsius Dei,'* ad designanda tria quae diximus. Sic dividet Christus omnem popu- . lum statuens oves a dextris, haedos autem a sinistris. De iudice hoc Regius Vates loquitur dicens: 7T/ironus (luus, Deus, in saeculum saeculi, virga aequilalis virga regni (ui. Dilexisli iustitiam et odisti iniquitatem: propterea unxit le Deus Deus luus oleo laetitiae prae consorlibus (uis,"* idest regem et iudicem te constituit, propter summam animi tui integritatem divinamque sanctitatem. IIl. Divus Paulus 2 Thessalonicensibus 1 luculentis verbis de universali iudicio loquitur dicens: Sí iusium est Deo relribuere lribulalionem his qui nos tribulant, et vobis, qui tribulamini, requiem nobiscum in revelalione Domini lesu de caelo cum Angelis virtutis eius, in flamma ignis dantis vindictam iis qui non noverunt Deum et qui non obediunt Evangelio Domini nostri Iesu Christi, qui poenas dabunt in interitu aelernas a facie Domini et a gloria virtulis eius, cum venerit glorificari in sanclis suis et admirabilis fieri in omnibus qui crediderunt.'* Ubi Paulus ad tria capita redegit mysteria omnia divini iudicii. Nam verba facit de iudice, de reis et de sentenlia pro causarum mceritis; sicut alibi: Secundum duriliam (uam et impoenilens cor thesaurizas libi iram in die irae et revelalionis iusli iudicii Dei, qui reddel unicuique secundum opera sua." Iudex erit Dominus Iesus de caelo cum Angelis virtutis, cum venerit glorificari et admirabilis fieri; rei, singulariter qui non noverunt Deum et non obediunt: Evangelio; sententia iudicii dantis vindictam in igne: Qui poenas dabunt in interitu aeternas. Alludit Paulus ad hodicrnam sententiam: /le maledicli in ignem aeternum;"* Ibunt hi in supplicium aelernum."* Tria hacc igitur cum Paulo diligenter nobis consideranda sunt, haec enim scire maximi refert. 9, 4. .15) Ps 44, 7-8. Ex Hebr 1, 8-t.. 16) Vrr. 6-10. Vulg.: Apud Deum retribuere, etc. D. Paulus ad tria redegit omnia mysteria divinl iudicii, loquens de iudice, de reis et de sententia. Christus iudex in die iudicii in medio erit electorum et reproborum. Universale iudicium frequentissime inculcatur in S. Scripturis; de eo vaticinati sunt Patriarchae et Prophetae. et Christus saepe illud descripsit. IV. Christus Dominus in die iudicii in medio electorum et reproborum erit sicut Angelus Domini in columna in medio duorum populorum, iudicavit enim Aegyptios, salvavit Hebraeos in mari Rubro. Ioannes autem in Apocalypsi vidit mare, sive stagnum ignis et sulphuris, ** sic in mari ignis peribunt reprobi in die iudicii. Erit tunc Dominus sicut arca in medio tribuum Israel, transmisso Iordane, tunc enim arca veluti iudicavit populum;?' erat autem arca induta auro: Cum veneri( ín maieslale sua; in medio Cherubim: Omnes Angeli eius cum eo; aurea corona redimita: Tunc dicet rex. Universale iudicium in Divinis Litteris frequentissime inculcatur. In Veteri Testamento multis figuris praesignatum, multis vaticiniis praedictum; in Testamento Novo multis parabolis a Domino descriptum, quoniam mysterium fidci est scitu supra modum necessarium. Quale iudicium fecit Deus in primo die omnium saeculorum de Angelis bonis el malis, cum divisit lucem a tenebris, ? tale facturus est in novissimo die de hominibus electis et reprobis. Nam ait: 7te maledicli in ignem aelernum, qui paratus est diabolo et angelis eius," cacodaemonibus, spiritibus malis. Punitiones omnes, quas legimus in Veteri Testamento, umbrae ac figurae quaedam fuerunt divini huius iudicii imaginem referentes, sicut Dominus manifeste ait de diluvio et de incendio Pentapolis, quod sicut accidit in diebus Noe et in diebus Loth, ita erit in die iudicii. ?* De universali iudicio omnes Prophetae vaticinati sunt: Ezechiel, Ieremias, Isaias, Moyses. Abraham Deum appellavit iudicem universae terrae.** Enoch etiam de iudicio prophelavit dicens: Ecce venit Dominus cum sanctis millibus suis facere iudicium et arguere impios de omnibus operibus impielatis, quibus impie egerunt.?^" Christus autem ad praedicandum iudicium singulariter venit in mundum. Hinc apud Isaiam ait, quod etiam in synagoga in Nazareth interpretari ipse voluit: Spiritus Domini super me, eo quod misit me evangelizare pauperibus... praedicare INFRA HEBDOMADAM PRIMAM QUADRAGESIMAE 79 annum Domini acceplum et diem ullionis Deo nostro." Hinc Dominus multis parabolis divinum iudicium descripsit. ?' V. In divino iudicio tria consideranda sunt: persona iudicis, processus, idest merita atque demerita reorum, ac tandem sententia, iustorum praemia et peccatorum poenac, gloria paradisi, poena inferni. EL quidem horum trium consideratione iudicium iustis est summe desiderabile, sed peccatoribus summe formidabile. Primo quidem ex persona iudicis. In quo tria considerantur: primo animus inlegerrimus atque sanclissimus, virlutis omnis verae et solidae amanlissimus, viliorum aulem osor acerrimus, summus persecutor. Hinc iustos hodie laetissimo vultu aspicit dicens: Venile benedicti Palris mei, possidele paralum vobis regnum; peccalores aulem vultu terribili tanquam leo rugiens: Ite maledicti in ignem aeternum. Ipse enim Cherub est habens faciem hominis et leonis: ?* erga iustos, faciem habet hominis, contra peccatores autem faciem leonis, terribilem et formidabilem. Nec tantum animus integerrimus atque sanclissimus, verum eliam summa iudicis sapientia indicatur, qua ita certa et infallibili scientia cognoscit secreta conscientiarum omnium hominum, ut sciat quinam vere iusti et quinam peccatores sint viliisque corde contaminali, sicut pastor cognoscit oves et hacedos. Hinc oritur in iustis causa laetitiae, in peccatoribus ?* autem causa timoris, quoniam certissime novit omnia cordium secrcta; et maximus cum sit virtutum amator et viliorum osor, qui bona sunt conscientia laetantur, qui autem mala timent. Novit certissime qui Deum vere ex animo diligunt et in spiritu adorant, et eos qui voluptatum amatores magis quam Dei, qui seipsos diligunt magis quam Deum. Refert aulem maximi ut princeps optimus cognoscat bonos et malos, servorumque suorum merita alque demerita, virtutes el vilia, opera bona et mala. Sic Christus discernit bonos a malis, oves ab haedis, Circa iudicium tria consideranda sunt: personae Iudicis integritas et sanctitas divina, sapientia inünita, summa auctoritas et potentia, hinc Jaetabuntur iusti, peccalores vero formidabunt, et statuit oves quidem a dextris, haedos autem a sirüistris," illos diligens, hos autem odio habens. Tandem ostenditur de iudice summa auctoritas: Cum venerit in maieslale; Tunc dicel rex. Non appellatur rex buius aut illius regionis, sed simpliciter rex, quoniam Rex est regum et Dominus dominaniium,?^ Rex universae creaturae,? qui ait: Data est mihi omnis potestas in caelo et in tlerra;?^* Gloria et honore coronasti eum... omnia subiecisti sub pedibus eius;?^' Rex infinitae maiestatis atque potentiae: Cum venerit in maiestale sua et omnes Angeli eius cum eo. Quanta unius Angeli vis est et potentia! Unus Angelus natura potentior est omnibus simul hominibus, omnes homines posset perimere, sicut exercitum Sennacherib.?* Quanta igitur erit omnium Angelorum potentia? Quanta igitur potentia ipsius Christi, qui infinitis partibus potentior est Angelis omnibus caelestibusque excrcitibus, quam Angeli hominibus? Summa auctoritas facit ut sententia ab eo lata sit omnino inappellabilis; summa vero potestas ut executioni mandetur: Ibunt hi in supplicium aeternum, iusli aulem in vilam aeternam. Quare cum infinita praeditus sit polestate atque virtute, potest virtutes omnes dignis praemiis coronare, vilia autem pro meritis punire. Quoniam igitur in iudice tria haec reperiuntur: posse, scire et velle praemiare virtutes et punire vitia, hinc iudicium hoc iustis quidem desiderabile est, peccatoribus autem supra quam dici potest formidabile. Timuit Adam audiens quod Dominus veniret, quoniam peccaverat,?^' nam alioqui ipsa etiam Dei maiestas magnum timorem incutit. Hinc cum Dominus in maiestate descendit ad dandam legem, Hebraei prae nimio timore pene exanimati fuerunt; ?* Apostoli etiam, audita Dei voce in transfiguratione Christi, prae timore ceci- * Isaias eliam timuit, visa gloria Domini. ** Quid igitur tunc facient peccatores? Arescenlibus hominibus prae timore. Audiens Iacob quod Esau armatus derunt in faciem suam et timuerunt valde;? magna militum manu veniebat contra eum, timuit vehementer. *' INFRA HEBDOMADAM PRIMAM QUADRAGESIMAE 81 Cum venerit... in maiestate, ut ab omnibus agnoscatur: Cognoscetur Dominus iudicia faciens. * Tremens ac stupens Saulus, Christi inimicus et persecutor, Christum agnovit sibi de caelo dicentem: Saule, Saule, quid me persequeris? Ea autem voce exterritus atque prostratus in terram, tremens ac stupens dixit: Quis es Domine? * Sic accidet peccatoribus omnibus in die iudicii, cognita atque perspecta Christi maiestate: terrore, tremore, stupore, supra quam credi potest conculientur omnes: Arescenlibus prae timore hominibus. VI. Quod autem spectat ad processus et merita reorum qui iudicandi sunt: Judicium sedit, inquit Daniel, et libri aperti sunt. Ioannes etiam in Apocalypsi vidit libros apertos in iudicio; loquitur autem de libris processuum, nam ait: Vidi thronum magnum candidum et sedenlem super eum... Et vidi mortuos magnos et pusillos stantes in conspectu throni, et libri aperli sunt; et alius liber apertus est, qui est vitae: et iudicati sunt mortui ex iis quae scripta erant in libris secundum opera ipsorum, et iudicatum est de singulis secundum opera ipsorum... Et infernus et mors missi sunt in stagnum ignis. Haec est mors secunda. Et qui non inventus est in libro vitae scriplus, missus est in stagnum ignis. * Pro meritis igitur causarum, prout in processu constabit, quisque iudicandus est. Sed quid est quod, cum prius dixerit apertos esse libros, postea subiungit apertum esse alium librum, qui est vitae? Librum vitae appellat librum bonorum operum, de quibus hodie Dominus ail: Esurivi et dedistis mihi manducare, sitivi et dedislis mihi bibere; ** quicumque non invenietur scriptus in hoc libro bonorum, mittetur in stagnum ignis. Libros igitur priores malorum operum esse indicavit, innuens quod multo plura sunt mala opera quam bona, quod multo plures sunt peccatores quam iusti, quod multo plures erunt haedi ad sinistram Christi quam oves ad dexteram, multo plures damnabuntur quam salvabuntur. ludicati sunt mortui el ex. his quae scripla erant in libris. 6 - Quadragesimale Quartum - Codex Vindobonensis pp—— -"Q gu ylauAuaAaAu-ai- M et supramodum terrore concutientur. cognita Christi maiestatc. Quisque iudicandus erit pro meritis. hinc iudicium nppellatur redditio rationum, Considerandum pondus sententíae, agitur enim de vita vel morle aeterna. Appellatur aliquando iudicium redditio rationum: Voluit rationem ponere cum servis suis; * Redde rationem villicationis tuae. ** Afferendi sunt libri exitus et introitus, debitorum et creditorum, videndi sunt omnes libri rationum summa cum diligentia: Beati quorum remissae sunt iniquitates et quorum tecta sunt peccata; ^" quorum rationes in libro debitorum deletae invenientur, debitis iam solutis aut remissis: Omne debitum dimisi tibi quoniam rogasti me;*' Non habentibus illis unde redderent, donavit utrisque; * Remittuntur ei peccata multa." Sed, o quot invenientur qui debebunt regi decem millia talenta, qui mittentur in carcerem, donec solvant universum debitum! '* VII. Tandem sententia iudicis consideranda est pro iustis et contra peccatores: Venite benedicti Patris mei, possidete paratum vobis regnum; Ite maledicti in ignem aeternum, qui paratus est, etc.; una cum executione sententiae: Ibunt hi in supplicium aeternum, iusti autem in vitam aeternam. Sententiae huius magnitudo et pondus intelligi non potest, nisi sciatur quidnam sit paradisus, quid infernus, quid vita aeterna cum perpetua felicitate et gloria et quid perpetua mors cum aeterno cruciatu. In. mundo hoc multa reperiuntur bona et multa mala, bona quibus Deus saepe usus est ad praemiandam virtutem, mala adhibita ad vitia punienda. Sed bona haec aut mala illis comparata? nihil sunt, umbrae sunt, somnia sunt, imo somnia umbrarum. Sed si omnia mundi huius bona simul uniantur, referent tenuem quandam imaginem summi illius boni, quo in die iudicii coronanda virtus est; et similiter si omnia mala omnesque punitiones vitiorum, quas in Sacris Litteris legimus, redigantur in fascem, vix sempiterni et infiniti mali, quod per sententiam hanc infertur iniquis, umbram referent. Continentur in duabus hisce sententiis duo veluti magni et infiniti thesauri, bonorum et malorum: Habebis thesaurum magnum in caelo;** Thesaurizas tibi iram in die irae et revelationis iusti iudicii Dei. Mc 10, 24; Lc 18, 22. 57) Hom 2, 5. INFRA HEBDOMADAM PRIMAM QUADRAGESIMAE . 83 In hoc iudicio nulla fit mentio actoris, accusatoris, testium, nam cum reus reperitur in flagranti aut, cum delinquens notorius et manifestus est, haec opus non sunt. Non tamen deerit accusator, daemon: Proiectus esl accusalor fratrum nosírorum."' Testes erunt Angeli in custodiam delegati; testes ipsaemet conscientiae, nam dici solet: «conscientia mille testes.» * Serpentem Deus in flagranti repertum iusta damnavit sententia: Maledictus eris, etc. ; VIII. Cum venerit Filius hominis. Iudex hic Filius hominis dicitur, quia totus suapte natura humanus. Hinc apud Isaiam legimus: 7n monte divisionum slabit Dominus: sicut in valle ( quae est in] Gabaon, irascetur: ul faciat opus suum, alienum opus eius... peregrinum opus eius ab eo." Hodie Dominus fideli populo adhibet ad virtutem et opera bona calcaria et frenum a vitiis. Ipse enim est qui in Apocalypsi album equum inequitat. * Ad equitandum autem equiti freno et calcaribus opus est. Calcaria sunt magna praemia promissa virtutibus, frenum autem severissima vitiorum ac peccatorum punitio a Deo in die iudicii: Discedite a me maledicti, etc. Sic ab initio Dominus in virtutis praemium posuit vitam perpetuam, in poenam autem peccali mortem: 7n quocumque die comederis de eo, morte morieris. ^ Cum venerit Filius hominis. Iudex sanctissimus, de quo per Prophetam dicitur: Mundi sunt oculi tui, Domine, ut non videant malum et respicere ad iniquitatem non poteris.** Hinc oculos dicitur habere igneos; * ignis autem, suapte natura lucidus, nullam penitus contrahit maculam. Veniet autem ad iudicandum maxima diligentia usus. Hinc per Sophoniam ait: Scrutabor Ierusalem in lucernis, et visitabo super viros defivos in faecibus suis. ** Non potest longe esse dies iudicii. Apud Danielem legimus in visione statuae illius mirabilis, quod cum ad pedes ferreos fictilesque ventum fuit, descendit lapis de monte statuamque contrivit et ad nihilum redegit. " Statua autem illa mundum designat, lapis Mannuccius Adagia, col. 014. 60) Gn 3, 14. Vulg.: Maledictus es. Non deerunt in iudicio ficcusatores et testes. Iudex dicitur Filius hominis, quia humanissimus, sanctissimus etiam nc Ssapientissimus in sententia ferenda. Danie] refert visionem iudicii, describit personam ludicis autem Christum, pedes autem fictiles mundi statum pessimum; nam coepit ab auro et per argentum, aes ferrumque, tandem ventum est ad lutum. Sic mundus semper in peius abiit; nunc autem pessimus est. Ostenditur in hodierno Evangelio iudicium Dei de operibus bonis atque malis, quanti faciat Deus opera bona atque mala, virtutes et vitia. Ostenduntur praemia virtutum et vitiorum poenae. Iudex autem operum bonorum atque malorum proponitur Christus, rex infinitae maiestatis et sapientissimus, infinitis partibus Salomone sapientior. Fert autem sententiam atque pronunciat, dicens opera bona digna esse vita et gloria sempiterna cum Angelis in caelo, mala autem opera aeternas poenas mereri cum daemonibus in inferno: Discedite a me maledicti in ignem aeternum. In hodierno Evangelio sunt duo iudicia: alterum spectans ad futurum tempus de electis et reprobis, alterum vero ad praesens de operibus bonis et malis, quanti ponderis et momenti sint apud Deum. Magnum erit iudicium illud, sed istud nil minus, nam utriusque idem est iudex. Magnum iudicium a iudice optimo, maximo, a rege sapientissimo. Magnum a forma iudicii, quoniam ab omnibus Angelis, coram quibus fit, approbatur; iudicium factum in rota Angelorum, in supremo consistorio, in generali consessu magnoque Angelorum concilio, omnium calculis comprobatum; quod bona opera maximi sunt meriti et valoris, quod vitam merentur et gloriam sempiternam in caelo cum Deo et Angelis eius, etc. IX. Daniel 7 capite suarum Revelationum refert visionem universalis iudicii illiusque formam et apparatum describit. Et primo quidem tribunal sive tribunalia, secundo personam iudicis, tertio assistentes et quarto processus: Judicium sedil et libri aperti sunl." Ita in hodierno Evangelio haec quattuor describuntur, sed cum pronunciatione et executione sententiae. Cum venerit Filius hominis in maiesíale sua, haec est persona judicis, quem Daniel dixit Antiquum dierum, ornatum veste candida et canis capillis, * quoniam revera aeternus Deus est qui INFRA HEBDOMADAM PRIMAM QUADRAGESIMAE 85 iudicat, licct etiam verus homo, sicut etiam Daniel vidit in nubibus caeli quasi filium hominis. *** Et omnes Angeli eius cum eo, hi sunt assistentes: Millia millium, dixit Daniel. "* Tunc sedebit super thronum, sive sedem maleslatis suae; "^ Daniel descripsit: Thronus eius flammae ignis, rotae eius ignis accensus. ^ Supra modum formidabile tribunal. Sed non solum; hinc Daniel: Aspiciebam donec throni positi sunt," nam loannes post Dei tribunal vidit alia viginti quattuor tribunalia seniorum: ** Sedebitis et vos super sedes iudicantes, etc. ^ Tandem apud Danielem afferentur et aperiuntur libri. Sic in hodierno Evangelio leguntur ab ipsomet Christo processus. Cum venerit Filius hominis in maiestate sua. Assignatur praecipua causa universalis iudicii: ut universo humano generi conspicua sit gloria Christi. Sic enim 2 Thessalonicensibus 1 docet Pau- ]us: Cum venerit glorificari in sanctis suis et mirabilis fieri. Ubi ctiam Paulus alteram"* paulo ante assignat causam, iustitiam idest ultricem malorum et remuneratricem bonorum: Si tamen iustum est apud Deum, etc. Sedebit super sedem maieslalis suae, ete. Regius Vates Psalmo 88 ostendit thronum Dei super quattuor bases columnasque innixum dicens: lusiitia et iudicium praeparalio sedis tuae. Misericordía et veritas praecedent faciem tuam." Praeparatio hebraice est basis, firmitas; iudicium, quia nemini facit iniuriam; íustitia, quia dat unicuique quod suum est pro meritis operum, luet, puniet citra condignum; veritas quoad promissa praemia; misericordia quoad superabundantiam gloriae qua supra condignum remunerat. Sacpe in Sacris Litteris '* agitur de finali iudicio, ubique autem docetur quod cum primis ad hoc veniet iudex divinus, ut remuneret opera hominum. Sic Regius Vates Psalmo 61: Semel loculus est Deus, duo haec audivi, hebraice: unum locutus est, duo audivi, pro semel et iterum, hoc est saepe, quia potestas Dei est, et tibi, Domine, misericordia: quia tu reddes unicuique secundum opera sua.'* et formidabile tribunal. - Causa praecipua ludicii finalis: gloria Christi, ultio malorum, remuneratio bonorum; fiet autem iudicium ad remunerandu opera hominum. Opera bona necessaria sunt ad salutem, Sic Isaias 40: Ecce Dominus in fortitudine veniet... et merces eius cum e0; " et 62: Ecce Salvator tuus veniel: ecce merces eius cum eo." Ita Dominus in Evangelio: Filius enim hominis venturus est in gloria Patris sui, cum Angelis suis, dare unicuique secundum opera sua;" et in Apocalypsi 22: Ecce venio cito et merces mea mecum est, dare unicuique secundum opera sua;" ita Paulus ad Romanos 2: Thesaurizas tibi iram in die irae et revelationis iusti iudicii Dei, qui reddet unicuique secundum opera sua.'* Sed clarissime in hodierno Evangelio: lbunt hi in supplicium aeternum, iusti autem in vitam aelernam. Veniet daturus poenas et sumpturus supplicia. Agitur hic de praemiis et coronis bonorum operum, de suppliciis et poenis malorum. Ostenditur luce clarius quam necessaria sint opera bona ad salutem: Ite, inquit, maledicti, in ignem aelernum. Quare? Esurivi enim et non dedistis mihi manducare, sitivi et non dedistis mihi bibere. Nullam aliam assignat causam, nisi defectum bonorum operum; non defectum fidei, nam multi, inquit, dicent mihi in illa die: Domine, nonne in nomine tuo prophetavimus et in nomine tuo daemonia eiecimus et... virtutes mullas fecimus? '5 Quibus dicam: Non novi vos: discedite a me omnes operarii iniquitatis. "" Sic omnis arbor, quae non facit fructum bonum, excidetur et in ignem mittetur." X. Quid hic Lutherus, quid Calvinus dicent? Quomodo non sunt opera ad salutem necessaria, si propter defectum bonorum operum impii damnandi dicuntur?" Et tamen etiam hinc dicunt constare non dari vitam aeternam propter opera, quia ait: Venite benedicti Patris mei, possidete, graece est hereditate possidete. Sed! si hereditas est, inquiunt, merces non est, nam hereditas filiorum est eisque competit, etiamsi nihil operati sint, non enim meritis, sed naturae debetur; merces vero servis datur. At vero saepe in Divinis Litteris vita aeterna merces appellatur: Voca operarios et redde illis mercedem " suam; Dignus est operasecundum Opera eius. 83) Vr. 12. Vulg. Reddere unicuique 84) Vrr. 5-6. Vulg.: opera eius. 85) Mt 7, 22. 86) Lc 13, 27. — 87) Mt 3, 10. 88) Lutherus in Comment. Epist. ad | Galatas, cp. 2; Calvinus lib. 3 Institut., cp. 19, 8 2. 4 ct 7. Apud S. Bellarminum Conlroversiac, t. 4, De lustiflcatione, lib. 3, cp. 1, col. 886-889. 89) Mt 20, &. INFRA HEBDOMADAM PRIMAM QUADRAGESIMAE 87 rius mercede sua;** Ego proteclor tuus sum et merces tua magna nimis; " Unusquisque mercedem recipiet secundum suum laborem; Merces mea mecum est." Bene, inquiunt, sed merces improprie, metaphorice dicitur. At unde hoc scimus vitam aeternam proprie hereditatem, improprie mercedem dici? Iustis** inquit hodie Dominus dandam esse vitam aeternam. Iusti autem in Sacris Litteris saepe quidem appellantur filii Dei, multo vero saepius servi Dei. Quaenam appellatio magis propria, filiorum an servorum? Suntne iusti magis proprie filii an servi Dei? Solus Christus proprie Filius Dei est, quia natura; adoptivus quis nescit quod non est proprie filius? Nos per adoptionem filii Dei sumus, non natura; ergo non proprie filii, sed propriissime scrvi. Cum igitur hereditas filiis, merces servis debeatur, vita aeterna magis proprie merces quam hereditas appellatur. Utroque autem modo appellatur; hereditas quidem, quia nonnisi filiis datur, merces vero quia nonnisi bonis filiis obedientibus servientibusque Patri ex caritate, veris Dei imitatoribus, nam imitatores Dei filii appellantur. * Sed hi de Deo uti hominem sentiunt. XI. Cum venerit Filius hominis. Magnum et mirabile spectacuIum, quo nunquam aut maius aut mirabilius visum est, aut videri vel excogitari potest. Nam in hoc spectaculo, in theatro, ubi iudicium hoc celebrandum erit, videbuntur omnes Angeli paradisi, omnes homines mundi huius, omnes, inquam, omnium saeculorum: Congregabuntur ante eum omnes gentles,"* et item omnes daemones inferni. Nec tantum videbuntur omnes homines, verum etiam corda omnium hominum, sicut Paulus ait: Nolite ante tempus iudicare, quoadusque veniat Dominus, qui et illuminabit abscondita tenebrarum et manifestabit consilia cordium, et tunc laus erit unicuique a Deo." Sic: € Cuncta cunctorum cunctis patebunt ». '* Vulg.: Propriam mercedem accipiet, etc. 93) Apc 22, 12. 94) Ms.: lusti. «Iudicium facict gestorum quisque suorum, Cunctaque cunctorum cunctis arcana patebunt ». Apud S. Bernardum De cognitione humanae conditionis, cp. 2, (P. L. 184, 488). homines enim Dei servi sunt, quibus merces datur pro servilio. Iudicium magnum spectaculum erit, iucundissimum simul et formidabilissimum. In particulari iudicio posl moriem anima iudicatur, in universali totus homo; in priori iudicantur singuli, in altero totum genus humanum; prius erit occultum, posterius manifestum, Erit autem spectaculum hoc simul cet iucundissimum ]aetissimumque et formidabilissimum. Iucundissimum, quia patebit paradisi gloria omnibusque conspicua erit; videbitur apertus paradisus; formidabilissimum, quia videbitur etiam apertus infernus. Iucundissimum, quia videbuntur omnes Angeli; formidabilissimum, quia videbuntur omnes daemones. Iucunditas erit videre omnes electos fulgentes sicut sol, horror videre omnes reprobos horrendissime tetros; iucunditas videre Christum in sua gloria, horror videre satanam in sua poena; summa iucunditas videre faciem Christi clementissimam erga electos, cum eis aperiet infinitum thesaurum. Cum venerit Filius hominis in maiestate sua. Universalis iudicii assignandae sunt causae et effectus. Causae sunt: efficiens, Christus Deus et homo; materialis, totum genus humanum: Congregabuntur ante eum omnes gentes; formalis, ordo, modus et forma procedendi in hoc iudicio; finalis tandem: ad quid celebrandum erit, cum omnis homo iudicetur in morte? Sed iudicium quod fit in morte cuiusque hominis, partiale est, non totale; iudicatur ibi anima tantum, non corpus, pars hominis, non totus homo, qui corpore et anima constat. In hoc totus homo iudicabitur, sive ad gloriam sive ad poenam; hinc fiet post universalem resurrectionem mortuorum. Sic electi anima et corpore in paradisum, reprobi anima item et corpore in infernum transferrentur. Deinde iudicium in morte particulare est singularum personarum; hoc generale erit totius humani generis, ita ut sicut primo die fuit generale iudicium omnium Angelorum, ita novissimo sit futurum universale iudicium omnium hominum. Iudicabitur tunc magnus homo, totum genus humanum, quod in duas partes dividitur, sicut homo animam habens et corpus, spiritum et carnem, interiorem hominem et exteriorem. Sicut autem in morte hominis, in particulari iudicio corpus traditur sepulturae, spiritus autem ad Deum vadit, sic tunc carnales homines omnes sepelientur in inferno, spirituales vero ad Deum ibunt in caelum. Tandem in particulari iudicio secretum et occultum est, quod fit nemo novit, iudicium secretum est; generale occultum non erit, publicum, manifestum erit; fiet in conspectu omnium Angelorum, INFRA HEBDOMADAM PRIMAM QUADRAGESIMAE 89 hominum, daemonum; fiet ad declarandam divinam iustitiam atque ad ostendendas iuslissimas sapientissimasque rationes divinae in mundi " regimine providentiae, quae ab hominibus saepe saepius accusatur, quoniam saepe Deus malos bene, bonos autem male tractare videtur, adeo ut multi eo deveniunt, ut crediderint mundum casu, non divina providentia regi et gubernari. Ibi Deus causam suam iustificaturus est et oslensurus se iuste et sapienter omnia operatum esse, ostensis rationibus et causis. Tandem ad Christi gloriam, ut divina Christi gloria sit universo mundo conspicua et manifesta, ut ab omnibus videatur, agnoscatur, adoretur, ut Paulus ait: In nomine eius omne genu flectatur caelestium, terrestrium et infernorum, et omnis lingua confiteatur quia Dominus noster in gloria est Dei Patris.'*" Sic ad Thessalonicenses ait quod veniet glorificari et mirabilis fieri. Yta hodie ipse ait: Cum venerit Filius hominis in maiestate sua. Yn primo adventu se humiliavit, in secundo exaltabitur, verus Deus agnoscetur. XII. Effectus huius judicii designantur a Domino cum ait: Ibunt hi in supplicium aeternum, iusti autem in vitam aelernam. Duo erunt effectus: alter corona virtutum, praemium bonorum operum, alter vero poena vitiorum, supplicium et punitio condigna malorum operum, sicut in duas partes totum genus humanum separat alteramque statuit ad dexteram suam, alteram ad sinistram, illam pro virtutum bonorumque operum meritis benedicturus et in aeternum cum Angelis in paradisum ducturus ac beatificaturus, hanc vero maledicturus et in aeternum cum daemonibus in infernum missurus. Lata autem sententia, statim executioni mandabitur: Ibunt hi in supplicium aeternum, iusti autem in vitam aeternam. Semel atque iterum qui salvandi sunt in hodierno Evangelio iusti appellantur, cum prius dicti sint oves: Tunc respondebunt iusti; Ibunt iusti, quoniam non ob aliam causam salvandi sunt, nisi propter iustitiam: et flet ad Christi gloriam manifestandam. Effectus iudicii: corona virtutum ac punitio vitiorum. Lata sententía, etatim executioni mandabitur. In iudicio nonnisi virtus prodesse poterit. In reliquo reposita est milii corona iustitiae, quam reddet mihi Dominus in illum diem iuslus iudex."" Damnandi nullo hic nomine sunt notati, tantum haedi sunt dicti, alias: T'unc dicet hís qui a sinistris eius erunt; Respondebunt el ipsi.'* Ibunt hi in supplicium. Hi, quinam? Quicumque non fuerint iusti. Unde Petrus: Iustus vix salvabitur, impius autem et peccator ubi parebunt? '* Nonnisi iustitia tunc homini prodesse poterit ad salutem; non divitiae, non voluptates, non honores et dignitates, non bona mundi totius. Iudex non poterit corrumpi muneribus, non flecti precibus aut favoribus, non Sanctorum meritis aut precibus vel Ipsius etiam Matris, nec passionis mortisque suae contemplatione poterit tunc iudex de rigore severitatis vel minimum quid minuere aut ad pietatem clementiamque moveri, nam tunc non misericordiae, sed iustitiae tempus erit. Cum igitur nonnisi virtus veraque iustitia, quae in caritate consistit, causae nostrae in die iudicii prodesse poterit, huic danda est pro nostra virili opera. Non enim nisi iusti ibunt in vitam aeternam, iustos autem dicit eos, quibus paulo ante dixerat: Venite benedicti Patris mei, idest electi atque dilecti, Patri meo cari: Esurivi enim et dedistis mihi manducare, nam bonis operibus iustificamur: Qui iustus est iustificetur adhuc et qui sanctus est sanctificetur adhuc. '** Qui facit iustitiam, bene agit, iustus est, sicut et ille, idest Deus, iustus est. '** Iustitia igitur, cum summopere necessaria sit ad salutem, haec nobis summo studio colenda est. '** XII. Regius Vates Psalmo 109 ostendit Christum regem summae maiesiatis, sacerdotem ac pontificem summae dignitatis et potestatis, iudicem summae auctoritatis et severitatis: Dixit Dominus Domino meo: sede a dextris meis, donec ponam, etc.; virgam virtutis tuae, hebraice sceptrum potentiae tuae, dominare in medio inimicorum tuorum.'" Deinde sacerdotem ostendit: lIuravit DomiINFRA HEBDOMADAM PRIMAM QUADRAGESIMAE 91 nus et non poenitebit eum: Tu es sacerdos in aeternum, etc.; tandem: Dominus a dezlris tuis, confregit in die irae suae reges. Iudicabit in nationibus, hoc est nationes, implebit ruinas.'"* Quibus verbis ostendit Christum divina praeditum potentia et virtute ad iudicandum et reges et nationes, hoc est universum hominum genus. Ut autem sciamus iudicis huius summam esse auctoritatem et potestatem ad iudicandum, praemisit in eo cum regiam et imperialem, tum etiam sacerdotalem et pontificiam auctoritatem quoad utrumque forum, sicut utramque potestatem habuit Melchisedech, '* habuit Moyses etiam ''* et alii," sed super omnes Christus. Summus iudex constitutus a Deo est super universum orbem; sed non iudicabit judicio condemnationis, nisi inimicos suos rebellesque, fideles autem servos et populares suos exaltabit. XIV. Finalis causa iudicii erit gloria Christi, sicut Paulus 2 Thessalonicensibus 1 docet: Cum venerit glorificari... et mirabilis fieri; tunc enim ín nomine Iesu omne genu flectetur et omnis lingua confitebitur, quoniam Dominus Iesus, etc. Sic cognoscetur Dominus iudicia faciens.'"? Itemque ut iustificetur Deus et appareat iustus in omnibus viis suis et sanctus in omnibus operibus suis.'? Nunc ab hominibus accusatur in multis divina providentia, quod mali in mundo fruuntur bonis, boni autem mala patiantur; tunc, cum orietur sol iustitiae, clare videbitur quid intersit inter servientem Domino et non servientem ei,"* sicut apud Malachiam ]legimus, reddet enim unicuique secundum opera sua. Venient cum Christo non solum omnes Angeli, verum ctiam omnes Sancti. Deuteronomii 33: Dominus de Sinai veniet... et cum eo sanctorum millia; Zachariae 14: Veniet Dominus Deus et omnes sancti eius cum eo."* Hoc autem ne ulla possit esse reprobis excusatio, quod propter carnis fragilitatem non potuerint bona praestare divinamque legem servare, nam omnes Sancti homines fragiles fuerunt, non Angeli. Vulg.: Venit. Causa finalis iudicii erit gloría Christi. Sicut ultimum opus in mundi creatione fuit compendium et anacephalaeosis "" omnium operum, unde homo dictus est parvus mundus, ita ultimum mysterium, quod nostra fides credendum nobis proponit, nempe mysterium finalis et universalis iudicii, est veluti peroratio et recapitulatio omnium mysteriorum fidei nostrae. ''*

CHAPTER 6. Feria Tertia Infra Hebdomadam

PRIMAM QUADRAGESIMAE Cum introisset Iesus Ierosolymam commota est universa civillas dicens: Quis est hic? etc. 1 I. Magno desiderio ardet hodie civitas sancta Ierusalem cogno- Magna res scendi Christum, sicut olim populus in deserto ut sciret quidnam "rens esset manna, hinc dicebant: Man hu! Man hu! viso manna: Quid est hoc? quid est hoc?? Ita hodie: Quis est hic? Et quidem magna res est cognoscere Christum. Paulus ad Ephesios ait: Flecto genua mea ad Patrem Domini nostri Iesu Christi, ut del vobis virtutem ut possitis comprehendere cum omnibus sanctis, quae sit latitudo, longitudo, sublimitas et profundum, scire eliam supereminentem scientiae caritalem Christi, ut impleamini in omnem plenitudinem Dei.* Cupit ut cognoscamus magnitudinem Christi, hoc enim est latitudo, longitudo, sublimitas et profundum, sic enim mensuratur magnitudo palatii aut templi; Christus autem Dei templum est, in quo inhabilat omnis plenitudo diviritatis: * Solvite templum hoc;* Dominus Deus templum illius esl el Agnus.* De Christo testiflcantur Deus, Prophetae. Ecclesia universalis. Ostenditur hodie Christus homo mirabilis. II. In Sacris Litteris habemus longitudinem, latitudinem et altitudinem arcae Noe,' tabernaculi Moysi,' templi Salomonis;* iia vult Paulus ut Christum exacte cognoscamus, nam haec gloria Sanctorum est, Christum cognoscere: Ut possitis comprehendere cum omnibus sanctis; haec est vita aeterna: ut cognoscant te solum verum Deum et quem misisti Iesum Christum. Huic autem quaesito: Quis est hic? respondet aliquando Deus, dicens: Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi bene complacui;" ita ad quaesitum hoc per Regium Vatem: Quis est iste rex gloriae? Dominus fortis et potens, Dominus potens in proelio; Dominus virtutum ipse est rex gloriae. Aliquando respondet ipse Christus, ut apud Isaiam: Quis est iste qui venit de Edom?... Ego qui loquor iustitiam et propugnator sum ad salvandum, " idest ego Salvator mundi; sic Iudaeis quaerentibus: T'u quis es? Ego principium qui et loquor vobis; '* sic: Ego sum lux mundi;'" Ego sum via, veritas et vita.'* Aliquando Spiritus Sanctus per Prophetas, aliquando universalis Ecclesia: Dilectus meus candidus et rubicundus, electus ex millibus; " Hic est lesus propheta a Nazareth Galilaeae;"* sic etiam | Zacharias Propheta respondet dicens: Ecce rez tuus venit tibi iustius et salvalor, ipse pauper. "* III. Quis est hic? Hic est lesus propheta a Nazareth, imo hic Deus est factus homo. Hinc venit in templum iuxta illud: Slatim veniet ad templum suum Dominalor, quem vos quaerilis.^* Ostenditur hodie Christus homo mirabilis. Infidelibus indignum divina maiestate videtur quod [Deus] factus sit homo, hinc Paulus ait Christum Judaeis esse scandalum, Gentibus autem stullitiam;*?' sed hi naturam humanam nudam considerant, humilem et abiectam. Veluti indignum reputatur ut princeps uxorem ducat mulierem humili loco natam: et tamen duxit Assuerus Esther, sed mundo muliebri regioque ornatu instructam;?' habitavit Deus in templo, sed Vulg.: Veniet. 20) Mal 3, 1. 21) 1 Cor 1, 23. 22) Cf. Est 2,8-18. INFRA HEBDOMADAM PRIMAM QUADRAGESIMAE 95 ex lapidibus pretiosis constructo auroque ornato; ? sic arca Domini ex lignis erat, sed intrinsecus et extrinsecus auro tecta.?* Sacra humanitas Christi erat sicut velum operiens sanctum sanctorum, mira varietate ornatum, sicut Rationale summi pontificis auro gemmisque ornatum et instructum. ** Egit Deus cum humanitate Christi in incarnatione quod egit cum corpore Christi in transfiguratione, quando resplenduit facies eius sicut sol.** Hinc saepe Divinae Litterae loquuntur de mirabilibus ac divinis humanitatis Christi ornamentis. Hinc Isaias: Parvulus natus est nobis el filius datus est nobis, et factus est principatus super humerum eius, el vocabitur nomen, eic.;?' sic alibi: Requiescet super eum Spiritus Domini, Spiritus sapientiae et intellectus, etc.;? sic Jeremias: Suscitabo David germen iustum et regnabit rex et sapiens erit et faciet iudicium et iustitiam in Lerra; ? sic Ioannes: Verbum caró factum est et habitavit in nobis, et vidimus gloriam eius gloriam quasi unigeniti a Patre, plenum gratiae el veritatis. ^ Sic semper Christus homo mirabilis ostenditur in incarnatione, quia opera Spiritus Sancti in Virgine concipitur, ab Angelo nuntiatus Virgini: Ecce virgo concipiet et pariet filium; ?' mirabilis in nalivitate: natus, pannis involutus reponitur in praesepio, sed adoratur ab Angelis, a pastoribus," a Magis, principibus et sapientibus viris, adoralur et muneratur;? mirabilis in baptismo, nam declaratur Filius Dei, repletur Spiritu Sancto, caeli aperiuntur super eum;* mirabilis in deserto, nam ieiunat quadraginta diebus, sicut Moyses?' et Elias,?' superat diabolum, ministratur ab Angelis; *' mirabilis in vita, sanclitale divina, doctrina caelesti, miraculis supernaturalibus; mirabilis in passione, nam totum commovit universum: caeleslia, terrestria et infernalia;?' tandem mirabilis in resurreclione, in ascensione; ?? mirabilis supra modum in caelo, sedens ad dexteram Dei, super omnes choros angelicos exaltatus. Sic sacra 20-23; Is 7, 14. 32) Cf. Lc 2, 13-18. 33) Cf. Mt 2, 1-11. 34) Cf. ibid. 3, 13 sqq.: Me 1, 9-12; Lc 3, 21-22. 35) Cf. Ex 24, 18; Dt 9, 9. 36) Cf. 3 Hg 19. 8. Saepe Divinae Litterae loquuntur de divinis humanitatis Christi ornamentis. Semper Christus mirabilis esl: in vita, passione, resurrectione et nscensione; hodie mirabilis ostenditur maiestate, virtute, operibus, ideo appellatur rex et propheta. Duplici vía Deus cognoscitur: Christi humanitas caelestibus divinisque ornamentis mirabiliter exornata fuit, ut digna esset unione Divini Verbi. Mirabilis hodie Christus ostenditur maiestate, virtute, operibus. Maiestate, quoniam cum homo esset privatus et de plebe, tamen tanquam rex triumphans ingreditur Ierosolymam; virtute, quia solus ipse omnes eiecit de templo; operibus, quia multa operatur miracula: videntes mirabilia quae fecit, accesserunt caeci et claudi et curavit eos. Hodie Christus a Zacharia Rez dictus est, a populis autem Propheta, nam rex simul et propheta fuit, sicut Moyses, sicut David, sicut Salomon, ut ipsius doctrina summae auctoritatis esset apud omnes. Ostenditur mirabilis homo et verus Deus, talem enim se declarat, non tantum miraculis, verum etiam Scripturae testimoniis: Nunquam legistis: Ex ore infantium et lactentium perfecisti laudem? " Summi autem momenti est Christum agnoscere regem, ut ait Zacharias, et prophetam, ut dicunt populi, nam Prophetae etiam occulta cordium videbant, sicut Elseus novit occulta Giezi. * Rex Christus est potentissimus, sapientissimus, optimus, fortunatissimus, propheta autem sanctissimus Divinoque Spiritu plenissimus, princeps Prophetarum. IV. Quis est hic? Magnum miraculum Christus est, quoniam Deus et homo est, Deus verus, homo perfectus, Deus humanatus, homo deificatus, Deo factus aequalis. Non potest vere cognosci Christus quis et qualis sit, nisi vere cognoscatur Deus, sicut non vere cognosci potest quid sit homo, nisi vere prius cognoscatur quis sit anima rationalis, qua homo est homo. Deus autem duplici cognoscitur via: altera quidem naturali, altera vero supernaturali, ex natura divinitus condita et ex Scriptura caelitus revelata. Sic. Regius Vates in Psalmo 18 duplicem hanc viam insinuavit, primo naturalem: Caeli enarrant gloriam Dei et opera manuum eius annuntlial. firmamentum; * postea supernaturalem: Lex Domini immaculata convertens animas, tesiimonium Domini fidele, sapientiam praestans INFRA HEBDOMADAM PRIMAM QUADRAGESIMAE 97 parvulis." Cognosci potest Deus per philosophiam et per theologiam. Multi philosophi Deum agnoverunt ex contemplatione naturae, nam, ut Paulus ait, invisibilia Dei a creatura mundi per ea quae facta sunt intellecta conspiciuntur, sempiterna quoque eius virtus el divinitas. * Sic ex motu devenerunt in cognitionem primi motoris, primae omnium causae et principii, a quo caelum et natura dependent. Indicat autem Regius Vates naturales nonnullas rationes, quibus demonstratur Deum esse mundi huius auctorem et moderatorem. Primo quidem a mirabili magnitudine caeli: Caeli enarrant gloriam Dei, sicut opus laudat artificem. Sunt autem caeli magnitudine et altitudine sua supra modum mirabiles, hinc hebraice dicuntur samaim a samam, quod stuporem significat. * Itemque a pulcritudine et ornatu firmamenti; firmamentum nanque mirabili ornatu stellarum praedicat se esse opus manuum Dei, artificis omnipotentis, sapientissimi, optimi, palatium summi Dei, non casu factum, sed summa Dei sapientia et arte fabricatum. Quam stultus esset qui regale palatium, maximum, ordinatissimum, pulcherrimum, ornatissimum, quale fuit palatium Salomonis pro deliciis in Salem fabricatum, casu factum esse praerupto monte, aut instar arboris natum exortumque de terra [putaret]! Alteram adhuc rationem adhibet ab ordinatissima temporum serie et dispositione: Dies diei eructat verbum et nox nocti indicat scientiam.* Dies diei succedens, ordo temporum perpetuus, series et dispositio dierum ac noctium, dant cognitionem Dei, indicant mundum hunc opus Dei esse, sicut ordinatissimum horologium non potest non sapientissimi arlificis opus esse, hinc totus fere mundus a caelo edoctus est philosophiam hanc divinae cognitionis. Non sunt loquelae neque sermones, quorum non audiantur voces eorum, hoc est non ita loquuntur caeli, dum praedicant gloriam Dei, ut audiri et intelligi non possint, hinc: /n omnem terram ezivit sonus eorum et in fines orbis terrae verba eorum.** Sic omne hominum genus pag. 34, not. 32. 47) Ps 18, 3. 48) Ibid. vrr. 4-5. 7. - Quadragesimale Quartum - Codex Vindobonensis náaturali, quod ostendit n. Vntes a magnitudine caeli, n firmamenti pulcritudine, n temporum ordinatissitna serie, a sole, cui tribuere videtur motum veluti rationalem et generationem naturalem; unde dare necesse est universalem rationem omnia dísponentem, ubique Deum agnoscit, confitetur, adorat in caelo, ita ut sicut naturalis homo patrem reveretur et amat, ita omnis homo Deum, ut ait Tertullianus Apologetico, ostendens Deum esse testimonio « animae, inquit, naturaliter christianae », ** quoniam naturali inSstinctu homo ad Deum fertur, Deum confitetur in caelo, Deum invocat, Deum supplex adorat. Praeterea aliam adducit rationem a sole sumptam: In sole posuit tabernaculum suum, hebraice: Soli posuit tabernaculum in eis, idest caelis, et ipse tanquam sponsus procedens de thalamo suo; exultavit ut gigas ad currendam viam... nec est qui se abscondat a calore eius." Appellat solem habitatorem caeli, quod caelum sit veluti palatium solis; ipsum etiam dicit sponsum naturae et gigantem fortem, indefessum, infatigabilem; tribuit soli motum veluti rationalem, tribuit et generationem naturalem. Dictu plane mirabile est! Naturalia quaeque ita operaliones suas exequuntur ac si ralione praedita essent; sol ita motum suum moderatur tum diurnum tum accessus et recessus ac si ratione praeditus sciret atque cognosceret universalis creaturae ad rerum procreationem et conservationem ita expedire, ut sint in mundo dies et nox, aestas et hiems miraque temporum varietas. Sic etiam videmus bruta animalia exequi operationes suas quoad vitae conservationem et filiorum educationem, ac si ratione praedita essent. Necesse est ergo dare universalem rationem omnia disponentem, nam si puer recitat elegantissimam orationem latinis graecisque et hebraicis sententiis, prosa et versu ornatissimam, statim intelligimus doctum habere praeceptorem, qui orationem illam composuit, cum puerulo illi per aetatem non liceat; et si organum aut quodvis aliud musicum instrumentum audimus sonum edere maxime harmonicum mira proportione constantem longeque suavissimum, statim intelligimus musicum artificem soni illius causam; ita plane operationes rerum naturalium ostendunt Deum omnium sapientissimum auctorem. Praeterea, cum sponsum naturae appellat, ex ipsa naturalium INFRA HEBDOMADAM PRIMAM QUADRAGESIMAE 99 rerum generatione vult ut Deum cognoscamus. Manifestum est quod ars imitatur naturam, sed aequare non potest. Quid est autem ars, puc nisi opus ralionis, intellectus, mentis? Bruta nanque animalia artes ^ humanus discere non valenl, ut possint scribere, pingere aut quodvis opus pus cuiusvis arlis operari. Opera ergo naturae opera sunt multo allioris 9?Per2 naturae intellectus et mentis, quam opera artis. Quisnam est hic intellectus? quaenam haec mens, cuius opera humanus intellectus vix imitari possit, vix capere et verbis explicare? Quis ex semente in terra plantam pulcherrimam, arborem maximam format et creat? Quis ex modico semine in utero mulieris format mirabilem machinam corporis humani lanta arte constantem? Si naturam dicis, explica quidnam sit haec natura tanta potenlia et sapientia praeditam, ne nos ignoto hoc nomine illudas, ut certissimos effeclus ac maxime notos tribuas incertae et ignotae causae. Nalura ista quidnam est? terra? aqua? aer? ignis? caelum? sol? luna? Quidnam est quae tam potenter, tam sapienter talia et tanta universum per orbem, terra marique agit el operatur? Natura haec invisibilis est, magna est, ubique esl, quia ubique operatur, polenlissima et sapientissima est. Ergo Deus est. Cur ergo naturam dicis? Cur non manifeste Deum dicis, cum praeter Deum ignores quid dicas cum naturam dicis? Sic mens humana per artem divinam mentem artemque imitatur. V. His igitur rationibus, ex naturae ipsius promptuariis et na- Sed clarius Deus turalis philosophiae fontibus manifeste desumptis, Regius Vates cognoscitur via optime philosophatus Deum demonstrat. Postea a philosophia naisnt, turali ad supernaturalem transit theologiam: Ler Domini immaculata *' est. Sed non est animus rationes indicare, quibus Deus ex Divinis Sm. Scripturis cognoscitur longe clarius quam ex naturae operibus. Co- «qum ex gnoscitur nanque Deus ex natura, sicut pictor ex tabula, sicut artifex Reed omnis ex suis operibus, sicut rex condita civitate, arce, palatio, templo quam magnificentissimo; sed ex Scriptura cognoscitur sicut Ratio Aristotelis falso nititur fundamento; rationes nutem R. Vntis verissimae sunt. Ex vera Dei cognitione oriuntur omría bona, 100 FERÍA TERTIA princeps ex verissima et absolutissima historia. Cupiens autem Deus a nobis perfecte cognosci, quoniam ad hoc non sufficiebat natura, adhibita est divinitus revelata Scriptura, quae multo clarius docet divina et naturales etiam divinitatis demonstrationes tradit, multo firmiores rationibus philosophorum Platonis atque Aristotclis. Nam ratio Aristotelis sumpta a motu ad indagandum primum motorem infinitae virtutis, Deum, falso nititur fundamento, quod omne quod movetur, ab alio movetur. " Hoc enim verum est in motu violento, non in motu naturali, nam quod naturali motu movetur, a principio intrinseco suapte natura et virtute movetur. Rationes autem Regii Vatis, quas explicavimus, verissimae sunt. Et prima quidem axioma verissimum supponit, quod omnis effectus a causa est, magnus effectus a magna causa, sicut lumen a luminari. Cum igitur mundus hic magnum sit opus, ergo maximam habet causam, omnipotentem Deum. Secunda autem ratio praesupponit quod ordo et dispositio rerum pendet a ratione, ab intellectu, a mente; sic ordo reipublicae, civitatis, exercitus, ordo et dispositio familiae a rectoris prudentia. Cum igitur in mundo magnus sit ordo, maxime vero ordinatissima series et dispositio temporum a motu ordinatissimo alque perpetua caelestium luminarium, manifestum est ordinem hunc ab aliqua ratione et mente altissima pendere. VI. Deum vere cognoscere maximi refert, nam sicut lux prima omnium operationum divinarum fuit in mundi creatione, sic Dei cognitio basis et fundamentum est totius vitae christianae; hinc fides, qua Deum cognoscimus, dicta est a Paulo substantia sperandarum rerum, argumentum non apparentium.? Ignotum enim bonum, licet magnum et maxime desiderabile et amabile, non tamen amatur, ut in thesauro occulto et ignoto, sed qui eum invenit homo gaudet et maximi facit. Sicut autem in arbore omnis virtus pendet a radice, aucta autem radice, tota arbor crescit atque fructificat, ita $2) Physicorum, lib. 6, text. 32, 88; lib. 7, text. 3, 10; lib. 8, text. 27-40; Metaphysicorum, lib. 12, text. 30. 53) Hebr 11, 1. Vulg.: SPerandarum substantia rerum, etc. INFRA HEBDOMADAM PRIMAM QUADRAGESIMAE 101 accidit in cognitione Dei. Ex ignorantia autem Dei et rerum divinarum infinita oriuntur mala: quia non est scienlia Dei in terra, malediclum et mendacium... et adulterium et furlum inundaverunt el sanguis sanguinem teligit; * Dixit insipiens in corde suo: Non est Deus. Corrupli sunt et abominabiles facli sunt... non est qui faciat bonum; ** qui Deum vere non norunt, nec vere colunt, sed confilentur se nosse Deum, factis autem negant.** Clarum est in hodierno Evangelio. Venit Christus in templum, invenit in templo Iudaeos, qui fideles habebantur et Deum se nosse dicebant: Notus in Iudaea Deus, in Israel magnum nomen eius." Sed quid faciebant in templo Iudaei? sacrificabant? orabant? adorabant Deum? audiebant verbum Dei? assistebant divinis laudibus? Minime! Negotiis, mercaturae, avariliae, fraudibus operam dabant: Invenit in templo vendentes et emenies et omnes eiecit de templo dicens: Scriptum est: Domus mea domus oralionis vocabilur, vos autem fecistis illam speluncam latronum.** Sic Deum ignorantes, temporalia lucra, pecuniam, Deo praeferebant, acquirendae et cumulandae pecuniae per fas et nefas operam dabant: Fecistis speluncam latronum. Qui autem Christum agnoscebant, sequebantur, laudabant, honorabant acclamationibus, palmis, vestibus, hinc et caeci et claudi agnoscentes Christi virtutem et potenliam, accesserunt ad eum... et curavit eos." O beatos qui Christum vere agnoscunt et ad eum accedunt! JI ALIA HOMILIA Quis est hic? 1 I. Christi contemplatione hodie oculi sanctae civitatis Ierusalem plurimum pascebantur. Ipse enim est mons Domini ad pascendos greges fidelium optimus atque pinguissimus,? hinc in Canticis ex elus vero ignorantia omnia mala, sicut vidimus in Iudaeis, qui Deum ignorantes, sola mundana quaerebant. Proponitur hodie Christl contemplatio. Pluribus modis Deus ngnoscitur ex Scripturis Sacris; ita et Christus. legimus sponsae dictum: Caput tuum sicut Carmelus,? caput autem Ecclesiae Christus; Carmelus autem mons erat amoenissimus et feracissimus, praebens gregibus optimum pabulum. Deus in Sacris Litteris agnoscitur pluribus modis, sed praecipue ab operibus creationis et providentiae, deinde a sacris imaginibus et hieroglyphicis, sic dicitur ignis, lux, fons aquarum viventium, sic pluribus modis apparuit Patriarchis atque Prophetis; aliquando a divinis laudibus, cum laudatur divina maiestas, potentia, sapientia, bonitas, caritas, etc.; aliquando rationibus mysticae theologiae, quae ostendit quidnam non sit Deus: Non est Deus ut muteiur, neque filius hominis ut mentiatur;* Ego Deus et non homo; 5 aliquando modis theologiae symbolicae, quae ex perfectionibus creaturarum :colligit divinarum operationum thesaurum, nunc usa similitudinibus, cum Deum dicit regem, patrem, sponsum, pastorem, solem, fontem, etc, nunc comparalionibus, collatione facta creaturae ad creatorem, mundi ad Deum, quem caelum et caeli caelorum capere non possunt;* sic Isaias ait omnem creaturam Dei comparalione veluti nihil esse. " Ita omnibus hisce modis cognoscitur Christus. Ab operibus: Videntes... mirabilia quae fecit,* purgavit templum, illuminavit caecos, rectificavit claudos, etc.; a sacris imaginibus, nam templum imago Christi erat: Solvite templum hoc; de templo corporis sui;? a laudibus populorum: Hic est lesus propheta; " puerorum: Hosanna Filio David, benedictus qui venit in nomine Domini; " Ex ore infantium perfecisti laudem; ab oraculo Prophetae: Ecce rex tuus venit tibi iusius et salvator; a rationibus theologiae mysticae et symbolicae: magno myslerio Christus super asinum sedens ingreditur Ierosolymam, et solus ipse super asinum sedens,'* qui sedet supra Cherubim."* Utinam hoc vel maxime de Christo agnoscamus! Asinus enim hic totum mundum significat, universum ipsum designal, angelicam etiam naturam. Talis et tanta est divina Christi hominis, ut mutetur. 5) Os 11, 9. Vulg.: Deus ego, ctc. Vulg.: Veniet. 14) Cf. Mt 21, 7. 15) Ps 98, 1. INFRA HEBDOMADAM PRIMAM QUADRAGESIMAE 103 maiestas, ut illius comparatione angelica natura, nobilissima, polentissima, sapientissima, sanctissima, animal sit humile, debile, unde secundum legem immundum. Dei nanque infinita est nobilitas, potentia, sapienlia; sanctitas Angelorum finita, finiti autem ad infinitum quae comparatio? quae proportio? Ostenditur Christus solus mundi monarcha, sed infinitae maiestatis, potentiae, sapientiae, bonitatis. Utinam hoc vere cognoscamus, Christum principem esse et solum principem, mundi monarcham, et talem principem maximum, ubique regnantem in caelo, in terra, in inferno, qui in aeternum regnabit: Polestas eius polestas aeterna quae non auferetur; ?* Regnabit in domo lacob in aeternum et regni eius non erit finis; " lapis ille apud Danielem, qui, statua illa mirabili ad nihilum redacta, totum implevit orbem, factus mons maximus et aeternus; '* Principem tandem sapientissimum: Omnia nuda et aperta sunt oculis eius; ? ac tandem animi optimi, integerrimi, incorruptissimi, qui patratis hodie operibus ostendit simul et severilatem et clementiam suam una cum divina potentia: severitalem quidem qua omnes vendentes et ementes ciecit de templo severe obiurgatos: Scriptum est: Domus mea domus oralionis esl, vos autem, eic.; ^ clementiam vero qua sanavit caecos et claudos, qui accesscrunt ad eum. ?! : Dulcis et rectus Dominus: ?? dulcem se et rectum operibus ostendit, quoniam princeps hic noster religiosissimus est, ingressus in civitalem venit in templum; princeps honoris divini zelantissimus, sicut Moyses, hinc ait: Zelus domus luae comedit me.? Quanli refert reipublicae ut princeps pius sit et religiosus, ardens zelo divini honoris, cum Dei minister sit! II. Cum agalur in hodierno Evangelio de cognitione Christi, sciendum quod princeps aliquis quattuor fere modis cognosci potest. Primo ab aspectu, a conversatione; secundo ab operibus ipsius, puta ab aedificiis, a machinis; tertio ab imaginibus ipsum ad amusMagnitudo Christi inflnite excedit magnitudinem Angelorum, est enim Monarcha ubique regnans in aeternum, sapientissimus et optimus, severus et clementissimus. Christus princeps est, et talis cognoscitur hodie ab operibus, oraculis Scripturae et fide populorum. sim referentibus; quarto ab historia, quae ipsius vitam, mores et gesla pro veritate narrat, sive a fama. Ita Deus. Sed primo modo nonnisi in caelo, alioquin: Non videbit me homo et vivet;?* aliis modis cognosci etiam in hac vita potest ex contemplatione universi, ex homine, qui ipsius imago est, ex Scriptura, quae divina historia est. Similiter Christus ab Ecclesia, ab homine vere christiano, qui ipsius imago est, et ab Evangelio, quod vitam, mores et gesta ipsius verissime narrat. Christus autem hodie tanquam princeps nobis repraesentatur. Principis autem huius ostenditur primo quidem maiestas atque potestas superhumana, vere divina; deinde pietas in Deum zelusque divini honoris; insuper severitas punitionis et tandem clementia et viscera pietatis erga miseros, dum accesserunt ad eum caeci el claudi et curavit eos. ** Cognoscendum autem se pracbuit manifesta exhibitione praesentiae suae operibus editis, oraculis Scripturarum: Nunquam legistis: Ex ore infantium et lactentium per[ecisti laudem? et fide ac confessione fidelium populorum, qui dicebant: Hic est lesus propheta, eic. IIL. ALIA HOMILIA ! i I. Habemus in hodierno Evangelio novum insolitumque in perTria habemus sona Christi spectaculum, quod totam civitatem admiratione replet: hodie de Christo : Commota est universa civitas dicens: Quis est hic?* Habemus divinas laudes ipsius: Populi dicebant: Hic est Iesus ille propheta a Nazareth Galilaeae;? pueri clamabant: Hosanna, benedictus qui venit in nomine Domini;* et ipse ait: Ex ore infanlium et lactenlium perfecisti laudem; * quo ostendit divinas prorsus has esse laudes, non humanas, quoniam earum Deus ct auctor et finis fuit, a Deo erant et ad ipsius gloriam, ad confusionem autem inimicorum INFRA HEBDOMADAM PRIMAM QUADRAGESIMAE 105 ipsius. Practer aulem mirabilem ingressum et mirabiles laudes, habemus etiam mirabilia opera: Videntes, inquit, mirabilia quae faciebal,* idest miracula, nam accesserunl ad eum caeci et claudi et curavit eos." Sed facinus supra modum illustre et mirabile est divini templi purgatio. Mirabilis ingressus, quia cum privata tunc esset persona et pauper, ita ut nonnisi humili asello et quidem alieno veheretur, suscipitur tamen tanquam rex, rex non solum novus, verum etiam triumphator, cum faustis acclamationibus: Hosanna, quasi: vivat Rex; benedictus qui venit: prosper, felix et faustus sit adventus; rex Israel; Benediclum quod venit regnum patris nostri David, hosanna,* pax in caelo et gloria in excelsis! * Precantur novo regi a Deo salutem, pacem, idest omnem felicitatem et gloriam, a Dco, inquam, qui in caelis habitat, ut caclitus divinitusque fortunaretur. Mirabiles laudes, nam agnoscitur et praedicatur verus Messias divinitus. missus, hoc enim est: Benedictus qui venit in nomine Domini; hoc est: hosanna Filio David, idest vero Messiae, sic enim Messiam appellare solent Iudaei; hoc est quod aiunt: Rex Israel et regnum David. Eo autem mirabiliores sunt laudes hae quo nonnisi a Deo sunt: Ez ore infantium et lactentium per[ecisti laudem, * hebraice: fundasli virtutem; sed virlulem, quia laudis obiectum est, laudem dixit; fundasti autem, idest optime fundatam, stabilem perpetuamque virtutis laudem tibi comparasti, ut cessare faceres inimicum. Mirabilia opera, quia multa sunt hic miracula, sed, ut Hieronymus ait, maximum omnium eiectio multitudinis de templo: '? Omnes vendentes et ementes, etc. !' II. Egit hic Christus Ecclesiae reformatorem, ubi tria consideranda sunt: reformator Christus, reformatum templum et reformalionis modus. Quoad primum, ad reformandam Ecclesiam suam Deus, quotiescumque vidit primam sanctitatis formam labefactatam, mirabilem ingressum cius in Icrusalcm, mirabiles populi laudes, mirabilia opera. Egit hodie Christus reformatorem, in eo enim repcritur summn vitac sanctitas, summa auctoritas et miraculorum virtus; semper misit viros sanclissimos divina auctoritate pracdilos, sic misit Moysen, sic Samuelem, sic Eliam, sic Eliseum, sic tandem Christum. Moysen misit summa vitae sanctitate zcloque religionis et pietatis divinae, summa auctoritate donatum, ita ut doctrina tum vitae sanctitate, tum miraculorum virtute comprobaretur divinaque crederetur. Sic promisit se missurum Prophetas Moysi similes ad verbum Dei praedicandum, vita sanctos et miraculis insignes. ? Sic hodie Reformator noster Propheta dicitur: Hic est Iesus propheta a Nazareth. Sic alibi dicitur: Propheta magnus surrexit in nobis, '* et: Hic est Prophela, qui venturus est in mundum; '* Qui fuit vir propheta, potens in opere et sermone; 5 Omnes sicut prophetam eum habebant, !'5 hoc est virum sanctissimum, sicut de Ioanne dicitur quod fuerit propheta et plusquam propheta; " Prophetae enim viri sanctissimi habebantur. Sed praeter vitae sanctitatem in reformatore requiritur etiam auctoritas, hinc dicunt Christo: In qua potestate haec facis? aut quis dedit tibi hanc potestatem? '* Nemo, inquiunt, privata auctorilale potest Ecclesiam reformare, absque auctoritate publica fieri non potest. Si tu, cum privatus homo sis, non princeps, rex aut pontifex, nullam habes auctoritatem, quomodo hoc facis? Si habes, a quo habes? A pontifice? ab imperatore? a Deo? A quo habes? Sic alias, cum primum purgavit templum, dixerunt ei: Quod signum ostendis nobis quia haec facis? '* Respondit nunc Dominus ut dicerent ipsi prius qua auctoritate baptizaret Ioannes, divina an humana??? insinuans quod sicut divina auctoritate Ioannes baptizabat, ita ipse templum reformabat, ita auctoritatem divinam miraculis, sicut Moyses, confirmabat. Ut igitur Dominus Ecclesiam reformaret, voluit prius agnosci verus propheta, vita sanctus el miraculorum operatione insignis, sicut Elias, Eliseus et alii, doctrinamque suam, praeter vitae sanctitatem, miraculis et Divinarum Scripturarum testimoniis confirmabat. Imo non solum propheta agnosci voluit, sed etiam verus MesINFRA HEBDOMADAM PRIMAM QUADRAGESIMAE 107 sias, de quo scriptum est: Veniet ad templum suum Dominalor, quem vos quaerilis, et Angelus testamenli, quem vos vultis... Ipse quasi ignis conf[lans... et sedebit conflans et emundans argentum et purgabit filios Levi.*' Venturus erat Messias ad purgandum Dei cultum, ad reformandam Ecclesiam. Sic hodie confitentur eum Messiam dum aiunt: Hosanna filio David, benedictus qui venit in nomine Domini, rex Israel. Nam ad reformandum requiritur publica auctoritas [quae] ad principem spectat. Hinc simplex propheta, licet a Deo missus, praedicare poterat, reformare non poterat. Ieremias missus fuit ad praedicandum, ?? non ad reformandum, hinc nullam sibi arrogavit, nullam usurpavit auctoritatem; Ioannes Baptista similiter, licet a Deo missus esset, nullam tamen usurpavit sibi in populum auctoritatem, nisi arguendo vitia.? Moyses reformavit quia princeps, Eliseus quia princeps; ita Christus hodie, agnitus, acceptatus princeps, reformat Ecclesiam, licet etiam sine hoc tanquam verus Filius Dei verusque dominus templi - Veniet ad templum suum, - facere potuisset. III. Nunc dicant novi evangelistae in qua potestate haec faciunt. Quis dedit eis hanc potestatem reformandi Ecclesiam, hoc est reducendi eam in primam formam, quam habebat, priusquam in Christum crederet, in ethnicismum, in atheismum? Dicunt se a Deo extraordinarie missos; sed hoc dicunt omnes haeretici, hoc etiam Mahumetes. ^ Num simpliciter credendum omnibus? Ad reformandam Ecclesiam Deus providit semper Sanctissimos Pontifices, Episcopos, Pastores et Doctores, Sacra Concilia, quorum auctoritate saepe reformata est ecclesiaslica disciplina vitaque fidelium depravata. Ipsi quinam sunt? unde venerunt? Quis dedit illis potestatem hanc censoriam, reformairicem? Aiunt se missos sicut Ioannes, absque miraculis. ** Bene, Ioannes quidem miraculum nullum fecit, ** sed totus miraculum fuit: miraculo conceptus, miraculo natus, miraculo eduLc 3, 2-18; Io 1, 19-36. 24) Cf. Bart. Edessenus Confutatio Mahumetis, (P. G. 104, 1447- 1458); Io. Cantacuzenus Contra sectam Mahumeticam Apologiae, ibid. 154, 371 sqq.; Contra Mahometem Orationes ibld. col. 583 sqq. 25) Ita. de se sentiebat Lutherus. Cf. S. Laurentius a Dr. JIypotgposis, part. 1, pag. 02-76; part. 3, pag. 42. 26) Cf. lo 10, 41. imo hodie ostenditur non solum propheta, sed etiam verus Messias. Has notas exhibere nequeunt novatores. qui non .reformatores, sed ceversores sunt religionis. Ostenditur etiam modus quo Christus reformatorem agit. catus, miraculo in deserto tot annis divinitus potius quam humanitus servatus, Ioannes vaticiniis illustratus. Horum autem novorum evangelistarum nullum legimus vaticinium, nisi quod futuri erant haeretici. Deinde loannes nullam sibi arrogavit auctoritatem, ncc populum ab obedientia principum et sacerdotum avocavit, non novam Ecclesiam novamque fidem invexit. Reformavit autem Christus Ecclesiam, purgavit templum, non autem destruxit aut funditus evertit, non usum abstulit, sed abusum damnavit, nam: Veniet, inquit, ad templum suum... et purgabit filios Levi, ut purgati offerrent Domino sacrificia in iustitia et placerent Domino sacrificia, etc. Sic non civitatem, sed templum purgare et reformare voluit, nam, optime purgato stomacho, totum corpus purgatur et saluti restituitur. Non evertit tunc Christus altare, non damnavit sacrificia, non abstulit sacerdotium, non redegit in nihilum Dei cultum, sed tantum voluit ut pie Deus et pure coleretur: Scriptum est: Quia domus mea domus orationis vocabilur cunctis gentibus, vos autem fecislis illam speluncam latronum.?' Novi autem evangelistae novique reformalores omnia funditus evertunt, sicut Chaldaei cum templo egerunt; ?* ministri sunt regis Babylonis, non Christi, non Dei, ministri satanae transfigurati, etc. Modus item reformationis ostenditur in hodierno Evangelio, nam zelo plenus Christus, non verbo tantum, verum etiam manibus utitur una cum lingua, sicque gravi correptione perculsos eiicit de templo nihilque penitus veretur inimicos suos principes, scribas, Pharisaeos, licet potentissimos; ubi pietatis et violatae religionis causa intercedit, praefert divinum honorem quibusvis propriis commodis ac ipsi etiam vitae, sicut olim Sancti Prophetae faciebant. An autem hac methodo novi evangelistae reformationem Ecclesiae procurarint, ipsi viderint; a fructibus cognoscitur arbor; ita Dominus ait: A fructibus eorum cognoscelis eos; nam non potest arbor bona fructus malos facere.** Eorum doctrina multos, imo pesINFRA HEBDOMADAM PRIMAM QUADRAGESIMAE 109 simos fructus fecit; non ergo bona, non a Dco esse potuit, cum non ad aedificalionem, sed ad destructionem Ecclesiae et rcligionis profecerit nil minus quam doctrina Mahumetis, nedum Simonis Magi aut Arii. IV. Ad nostram aulem instruclionem sciendum est quod Dominus pietatem quidem et religionem a nobis requirit, sed puram, non sordibus vitiorum infectam et maculatam. Non placet Deo religio, nisi munda et immaculata fucrit, aliena pro viribus ab omni vitio et peccalo, sicut etiam Deus ipse apud Isaiam 1 capite docet manifeste.?? Hoc item est quod Dominus ait: Nemo potest duobus dominis servire, nullum regnum duos reges contrarios habere, nulla mulier duos viros, duos maritos. Paulus ait: Si quis lemplum Dei violaverit, disperdet illum Deus.? Cavendum ne templum Dei in nobis violemus, ne nos Deus disperdat. Agit hodie Dominus cum Iudaeis quod docuit in parabola de ficu infructuosa, Lucae 13,? et quod egit etiam cum ficu, quam sine fructu reperit, Matthaei 21; illam enim sine fructu reperlam omnino perdidit suaque maledictione arefecit ac radicitus evulsit."* Sic, inquam, Iudaeos eradicat de templo, ac tunc accesserunt ad eum ?** caeci el claudi et curavit eos; sicut post pauca, proposita vineae parabola, dixit: Auferetur a vobis regnum Dei et dabitur genli facienli fruclus eius.?* Aiunt iurisperitli quod qui abutitur privilegio indignus est privilegio; * sic qui abutitur religione, quae summum est privilegium, summa Dei erga nos gratia, indignus est religione, servitio et famulatu Dei. Cum princeps a sua aula ministros aliquos aulicosque eiicit ob sua demerila, magno profecto illi damno, magno dedecore afficiuntur; ita hodie Dominus Deus Christum visus est summa nonicum Univ., t. 4, lib. 5, tit. 33, 8 7, pag. 297. Dominus n nobis requirit pietatem puram, non vitiis infectam, quorum causa Iudaei de templo eiecti fuerunt üc indigni declarati famulatu Deli. auctoritate donatum visitatorem instituisse ac veluti commissarium suum effecisse ad ministrandam aulam suam totamque curiam, ut ministros malos amoveat bonosque sufficiat. Ita egit hodie Dominus, eiiciens omnes vendentes et ementes de templo, nam: Non po. lestis Deo servire et mammonae. ** MEL. EE E RRERRME EE

CHAPTER 7. Feria Quarta Infra Hebdomadam

PRIMAM QUADRAGESIMAE Accesserunt ad Iesum scribae et Pharisaei dicentes: Magister, volumus a te signum videre. 1 I. Sicut Hebraei in Aegypto nonnisi visis magnis et mirabilibus ^d probanda signis Moysi crediderunt eumque tanquam verc missum a Deo su- Prio sceperunl in prophetam, legislatorem, ducem et principem,? ita M o "hodie increduli et perfidi Iudaei signa et miracula de caelo petunt à Christo, quibus manifeste probaret se verum esse Messiam a Deo promissum et missum. Difficile erat creditu quod Moyses, pauper et humilis pastor, infinitae ac sempiternae maiestatis Dei nuncius et legatus esset; sed multo difficilius quod Christus, pauper et humilis, ut putabatur fabri filius,? verus esset Filius Dei verusque Deus. Ad probanda autem et confirmanda quae creditu difficilia sunt, adhibita sunt caelitus divina miracula. Cum Samuel dixisset Sauli asinario, quod futurus erat rex Israel, ideo Christus quoniam electus erat a Deo, quoniam Sauli incredibile videbatur, pci. ad veritatem hanc confirmandam tria signa adhibuit, sicut in 7 Re- X vrobavit . ] : . . : 5 divinitatem gum legimus, impletis autem signis, confirmatus fuit Saul in fide suam, prophetiae.* Gedeon etiam, signis divinitus acceptis, confirmatus fuit, quod ipse populum salvaturus erat de manu Madianitarum. 5 Hac de causa Christus in mundum venit, sed cum signis ad confirmandam fidem divinitatis suae, multo enim plura multoque maiora miracula operatus esl, quam operali fuerint Moyses et Prophetae. et tamen multi adhuc dubitant. Demonstratur veritas christianae fidei ex Veteri Testamento. Messine promissus fuit Hebraeis et signa data fucrunt huius adventus, ut patet in vaticiniis Incob, Et tamen adhuc multi similes sunt Hebraeis in deserto, qui cum multa vidissent signa et miracula in Aegypto, in mari Rubro, in deserlo, non tamen crediderunt, sed adhuc dubitantes et tentantes Deum, novum signum petierunt; sic multi fidem Christi adhuc in dubium revocant. Dubitant an Christus Dominus noster sit verus Messias, an vera sit fides Christi, vera christiana Religio: Volumus a te signum videre, quibus merito dici posset ac forte etiam deberet: Generalio mala et adullera signum quaeril, el signum non dabilur ei.* Sed tamen, ut penitus nullam habeant excusationem, volo ut, Deo favente, signa veri Messiae ex Sacris Lilteris videamus. Sicul autem heri demonstravimus Christi divinitatem divinamque veritatem, quod sit Deus in mundo, non ex promptuariis sacrae theologiae, sed ex archiviis naturalis philosophiae, ita hodie chrislianae fidei veritas demonstranda nobis est ex Scripturis, non christianorum, sed Iudaeorum, qui christiani nominis hostes sunt acerrimi et infensissimi. II. Promissus fuit Hebraeis Messias et adventus ipsius. Multa praedicta fuere dataque signa a Divinis Valibus, sicut proniissa fuit Abrahamo terra Chanaan post' quadringentos [annos], liberato populo de captivitate Aegypti. Promisit Deus Abrahamo tria: primo quidem numerosissimam posteritatem descendentium, innumerabiJem populum; secundo terram Chanaan in hereditatem et possessionem perpetuam, et terio adventum Messiae in mundum pro communi salute totius generis humani: In semine íuo benediceniur omnes genles.* Adimpleta fuil prima et secunda promissio, praesignatis temporibus adimplenda erat tertia, de adventu Messiae tempore suo: Cum venit plenitudo lemporis.* Signa aulem adventus Messiae in mundum mulla in Sacris Litteris legimus. Non est autem animus omnia afferre, sed tantum praeclariora et illustriora, quorum primum sit vaticinium Iacob patriarchae in Sacra Genesi: Non auferetur sceptrum de Iuda et dux de femore eius, donec veniat qui mittendus est."* Loquitur de duplici INFRA HEBDOMADAM PRIMAM QUADRAGESIMAE 113 principatu, saeculari et sacro, qui a Moyse et Aaron coepere in populo. Haec autem quis non videat penitus defecisse in populo Iudaeorum? Quis non videt impletum Oseae vaticinium: Diebus multis sedebunt filii Israel sine rege, sine principe, sine sacrificio? " Quomodo ergo non venit Messias a Deo promissus in mundum? - Alterum signum est apud Aggaeum, quod Messias venturus erat tempore secundi templi: Magna erit gloria domus istius novissimae magis quam primae. '? Templum autem illud, ad quod Dominus venturus erat, sicut etiam Malachias ait: Veniet ad templum suum Dominator, quem vos quaerilis el Angelus testamenti, quem vos vullis, " iam ante mille quingentos annos destructum et solo aequatum esl. - Tertium, quod sacrificia legis desitura erant: Sacrificium el oblationem noluisti... tunc dixi: Ecce venio; * Non est mihi voluntas in vobis... et munus non suscipiam de manu vestra. Ab orlu enim solis usque ad occasum magnum est nomen meum in genlibus.'* - Quartum signum vaticinium sepluaginta hebdomadarum Danielis, quod ante elapsas septuaginta hebdomadas annorum venturus erat Messias, occidendus erat el postea destruenda civitas cum templo. '* Quis non videt hic clarissimam lucem veritatis? - Quintum signum est apud eumdem Danielem, quod Messias subiugaturus erat sibi romanum imperium. Quis non videt Romam Christo subiectam? - Praeterea sextum signum, quod in diebus Messiae gentes, relicta impietate idololatriae, convertendae erant ad religionem et cultum veri Dei. Hoc etiam quis non videt impletum? - Septimum tandem, quod erigenda erat nova Ecclesia cum nova lege, in qua sacer principatus, dignitas ecclesiastica supremum locum super omnes alias dignitates mundi possessura erat. Sic enim Isaias vaticinatur dicens: Erit in novissimis diebus praeparalus mons domus Domini in vertice montium... et confluent ad eum omnes gentes et ibunt populi multi dicentes: Venite, ascendamus ad monlem Domini et ad domum Dei lacob, et docebit nos vias suas et ambulabimus in semilis eius, quia de Sion exibit lev et verbum Domini de 8 - Quadragesimale Quartum - Codex Vindobonensis Oscae, Aggacl, Mulachiae, Danielis, Isniae et Michuaene, quae iam impleta sunt unde clarissimum ostendunt veritutem fldei nostrae. Extant etiam signa generalia, quae in Christo verissime reperta sunt. lerusalem." Eadem autem iisdem verbis vatüicinatus fuit Michaeas.? ] Nunc autem haec omnia quis non videt impleta? Quis non videt novam Ecclesiam, novam legem, sublimem gradum ecclesiasticae dignitatis supra omnes alias dignitates in populo christiano? In antiqua enim synagoga non erat; sic Aaron pontifex inferior erat Moyse principe, sacerdos inferior, sacerdotum princeps et hierarcha regi inferior. Nunc autem non sic. Quis ergo ex tot tantisque signis tam manifestis, tam evidentibus non perspiciet veritatem? Samuel tria tantum signa dedit Sauli ad confirmandam veritatem, quod ex humili pastore constituendus erat rex serenissimus tolius regni Israel, quod rationi humanac videri poterat incredibile. Signa autem fuere primum quidem, quod in itinere iuxta sepulcrum Rachelis obviam habiturus erat duos viros, qui nunciaturi erant ei de patre suo Cis, quod, inventis asinis, sollicitus erat de eo; alterum, quod inde progressus iuxta quercum Thabor inventurus erat tres viros euntes ad sacrificandum in Bethcl, quorum unus portaret tres haedos, alter tres tortas panis, tertius amphoram vini, quodque daturi erant ei duos panes; postremum, quod ubi pervenisset ad collem Dei, ubi erat statio Philisthaeorum, obviam habiturus erat gregem prophetarum descendenltium de excelso cum musicis instrumentis et prophetantium quodque Divino Spiritu afflatus et in virum alterum mutatus prophetaturus erat cum eis. Cum autem haec omnia Sauli evenissent ad unguem, uti Samuel praedixerat, certissimus redditus fuit de veritate. !* At nos signa habemus multo maiora, clariora, evidentiora, et adhuc dubitabimus de divina fidei nostrae veritate? Praeter haec autem adducam generalia signa, quae in Deuteronomio dedit Deus ad dignoscendum verum prophetam a falso, prophetam vere missum a Deo a propheta misso a salana. Signa autem: vera religio, si propheta Dei cultum praedicat, non autem cultum idolorum; alterum autem signum est veritas praedictionum, vera futurorum cognilio, divinalio, prognosticum verum, alioquin si mendax reperiretur, sicut prophetae Achab, mendaci spiritu pleni, INFRA HEBDOMADAM PRIMAM QUADRAGESIMAE 115 haberetur propheta falsus. ^" Verus igitur cultus Dei et vera futurorum praediclio signa sunt data a Deo ad cognoscendum prophetam verum, qui a Deo vere missus erat, sicut Moyses, cui per omnia credendum erat sicut Moysi, sicut ipsi Deo. Duo autem signa haec in Christo verissime reperta sunt ac mullo certius, quam in aliis prophetis, hinc ait hodie: Ecce plus quam Ionas hic; ecce plus quam Salomon hic.?' Verissimus ergo propheta. III. Magister, volumus a te signum videre de caelo, idest signum quod certo cerlius a Deo esse cognoscatur, ita ut in illud nullum cadat dubium. Nam cum veritatem miraculorum Christi negare non possent, non tamen credebant de caelo esse, a Deo esse, satanae ea itribuebant, sicut dicebant: In Beelzebub principe daemoniorum eiicil daemonia.?* At vero nunc multi dubitant de veritate miraculorum Christi, an vera sint miracula quae leguntur in Evangelio. Sed dico: si falsa sunt, quomodo credidit mundus tam opera mendacia tanta cum simplicitate narrata? Moyses veris et multis et magnis miraculis vix potuit Hebraeos ad verum Dei cultum convertere, et Christus sine miraculis ab idololatria innumeros populos ad veram religionem reduxerit? Hoc plane maximum divinissimumque miraculum! Sed non potest esse verus effecius ex fictis causis, ut ignis pictus vere ardeat uratque, arbor picta veros fruclus producat. Hebraei nonnisi veris miraculis moti Moysi crediderunt el vix crediderunt; ita Christus miraculis mundum ad se traxit. Generalio mala et adultera signum quaeril.?" Ostendit Dominus causam incredulitatis esse malitiam voluntatis, hinc alibi ait: Si quis volueril voluntatem eius facere, qui misit me, hic cognoscet, de docirina mea utrum ex Deo sil.^' De amicis facile credimus bona, de inimicis mala pro voluntatis affectu. Quoniam fides Christi vitam requirit spiritualem, carni contrariam, sanctam, virtutibus omnibus ornatam, unde praedicat divinam providentiam, immortalitatem animae, divinum iudicium, gloriam paradisi, poenam inferni post hanc vitam, qui perverso animo ac vitiis depravato corruptoque iudicio secundum carnem vivere volunt, ut in vitiis voluptuosis vivant, absque ullo metu divini iudicii aut conscientiae reMulti dubitant de veritate miraculorum Christi, ob malam voluntatem, quae causa est incredulitatis. Agitur hodie de incredulitate Pharisaeorum et fide Apostolorum, et ostenduntur fructus cum Incredulitatis tum fldei. morsu, divina fidei nostrae mysteria credere nolunt, quia pro ingenti carnis libidine nec Deum esse vellent in mundo, ne metu Divini Numinis a vitiis arceantur. IV. Agitur in hodierno Evangelio de incredulitate et fide: de incredulitate scribarum et Pharisaeorum: Volumus a le signum videre; de fide Apostolorum: Extendens manum in discipulos suos dixit: Ecce mater mea et fratres mei; quicumque fecerit voluntatem Patris mel; ** Qui verbum Dei audiunt et faciunt.?* Hi sunt duo populi in Scripturis Sanctis, electorum et reproborum: Populus populum superabit et maior serviet minori;?* hi duo regna, Israelilarum et Aegyptiorum; duae civitates, Ierusalem et Babylonia; duo greges ovium, Iacob et Laban, grex ovium quae statuendae sunt a dextris Christi in die iudicii, et grex haedorum qui collocandi sunt a sinistris; ^ qui cum Ninivitis et regina Austri in die iudicii salvandi sunt et cum perfidis Iudaeis damnandi.?* Hinc ait Habacuc Propheta paucis verbis hodierni Evangelii mysteria complexus: Qui incredulus est, non erit anima eius recta in eo; iustus autem ex fide vivit;?* ubi ostendit fidem esse arborem bonam, veluti arbor vitae, nam lignum vitae est iis qui apprehenderint eam;?" incredulitatem autem arborem malam, sicut arbor scientiae quae homini fuit arbor mortis.?^' Hinc hodie Dominus incredulis comminatur perpetuam damnationem, quae mors secunda est, in die iudicii. Ostenduntur etiam fructus cum incredulitatis tum etiam fidei quamplurimi. Incredulitas arbor mala est, arbor mortis, cuius radix est mala voluntas: Volumus a le signum videre, sed mala utique voluntate: Generatio mala et adultera; Sic fiet generationi huic pessimae.?? Truncus autem perniciosa curiositas est: Volumus videre; Nisi videro... non credam,?? ait Thomas, cui dictum fuit: Noli esse incredulus, sed fidelis.** Rami vero sublimes animi superbaeque cogitationes: Volumus a te signum videre de caelo miraculum magnum, nobis utique dignum, non humile et plebeium. Hae sunt tres partes principales malae huius arboris: perversa voluntas, curiositas atque superbia. Fructus autem? Sicut de vinea Sodomorum ait jhid. 12, 41-42. 29) 2, 4. Vulg.: Recta anima eius in semelipso, ctc. 30) Prv 3, 18. INFRA HEBDOMADAM PRIMAM QUADRAGESIMAE 117 Moyses: Uva eorum uva fellis et botrus amarissimus; fel draconum vinum eorum et venenum aspidum insanabile.?^* Plantatam videmus arborem hanc in solo petricoso, in duro corde scribarum et Pharisaeorum hodie; contemplemur fructus in eis. Oritur ex incredulitate vita perversa et scelerosa, vitiis omnibus contaminata: Generalio mala et adultera; oritur indignitas consequendae misericordiae a Deo: Signum petit et signum non dabitur ei; oritur impoenitentia: Viri Ninivitae surgent in iudicio contra generationem hanc, quia poenitentiam egerunl;?* oritur divinorum contemptus: Regina Austri surget... quia venit a finibus terrae audire sapientiam Salomonis.?* Hinc incredulis lectio Sanctarum Scripturarum insipidissima est, stomachum movet; lectio autem gentilium philosophorum, oratorum, poetarum, historicorum, plena mendaciis, iucundissima illis est propter splendorem eloquentiae et orationis ornatum, non enim veritatem, sed vanitatem et oblectationem quaerunt. Tandem [incredulitas] constituit hominem domum et habitalionem daemonum: Cum immundus spiritus exierit ab homine - per fidei sacramentum - radit et assumit septem alios spiritus nequiores se, et ingressi habitant ibi, et fiunt novissima hominis illius peiora prioribus. ?* Fides autem arbor est faciens fructus longe saluberrimos: Quicumque fecerit voluntatem Patris mei, qui in caelis est; Qui verbum Dei audiunt et faciunt; * dat homini puritatem et sanclitatem vitae, quoniam purificat cor: Fide purificans corda** Deus. Ex fide ergo oritur vitae sanctitas, ex fide poenitentia, nam viri Ninivitae ad praedicationem Ionae poenitentiam egerunt, quia praedicanti Ionae crediderunt; *' ex fide oritur caelestis sapientiae desiderium: Regina Austri, audita fama sapientiae Salomonis, venit ad audiendam eam, sapientiam praetulit regno. ** Fides a nobis satanam expellit: Cum immundus spiritus exierit ab homine; Revertar in domum meam unde exivi; efficit hominem dignam Spiritus Sancti habitationem, scopis mundatam et ornatam, * nam sacramentum fidei mundat hominem a peccatis et confert Spiritum Sanctum; hinc Paulo dictum Incredulitas reddit hominem perversum, indignum misericordia Dei, divinorum contemptorem. habitationem daemonum; fides hominem efnicit sanctum et vere sapientem, habitaculum Spiritus Sancti, filium Dei, fratrem et cohercdem Christi. Synagoga Christum tenint contemnens ilius divinum miraculum, fuil: ut baptizeris et implearis Spiritu Sancto; ** hinc in baptismo Christi descendit Spiritus Sanctus; 5 hinc Paulus ait: Per lavacrum regenerationis et renovalionis Spiritus Sancli.* "Tandem constituit hominem fratrem Christi, filium Dei, heredem Dei et coheredem Christi: Quicumque fecerit voluntatem Patris mei... meus frater et soror et mater est; Extendens manum in discipulos suos, qui credebant in eum, dicit: Ecce mater mea et fratres mei.*' Sic opponitur in hodierno Evangelio lux fidei contra tenebras incredulitatis, caelum contra terram, paradisus contra infernum, Spiritus Sanctus contra satanam, via salutis contra viam perditionis et damnationis aeternae. Utinam ergo, fratres, nos vere fideles simus et non increduli! Nam: Beati qui non viderunt et crediderunt; ** Qui crediderit... salvus erit, ** qui credit in eum non condemnatur. *? V. Accesserunt ad Iesum ab lIerosolymis, etc. Venit hodie synagoga ad tentandum Christum, sicut olim regina Saba ad tentandam sapientiam Salomonis:' Ecce plus quam Salomon hic; sed illa sapientiam tentavit, synagoga autem potentiam, an Christus posset in caelo miracula facere, sicul Moyses, Iosue, Samuel, Elias. Sed non pro voto successit hodie synagogae, sicut olim reginae illi; nam illa accessit ad Salomonem ex ardenti desiderio sapientiae audiendae, synagoga autem hodie accedit ad Christum ex odio, perverso et iniquo animo, spiritu satanae ducta, non ad honorandum Christum muneribus, sicut regina Saba Salomonem, *'! sed ad contemnendum et dehonestandum Christum. Nam cum Dominus hominem caecum, surdum et mutum a daemonio liberasset divinoque miraculo visu, auditu et loquela donasset, visoque tam ingenti ac stupendo miraculo, turbae divinam in Christo potentiam mirarentur, tunc accesserunt ad eum scribae et Pharisaei signum de caelo pelentes, quasi miraculum illud contemnendum esset et pro nihilo habendum, quia non manifeste erat de caelo, poterat esse factum virtute Beelzebub principis daemoniorum. Sic contemnebant patratum miraculum, quod turbis, ut vere erat, ingens et divinum videbatur; accesserunt INFRA HEBDOMADAM PRIMAM QUADRAGESIMAE 119 ut Christo auctoritatem et conceptam apud populum magnam opinionem et fidem vel penitus adimerent, vel saltem minuerent. Hinc homines cum essent magni nominis multaeque apud populum auctoritatis ob professionem religionis et sapientiae, palam coram omnibus postulata haec Christo offerunt, ut viderent turbae se non tanti facere nec tanti faciendum esse miraculum illud, quanti ipsae turbae faciebant, ut propterea existimarent Christum esse filium David, verum Messiam; nam, patrato miraculo, ait Matthaeus, omnes turbae stupebant et dicebant: Nunquid hic est filius David? Pharisaei autem dicebant: Hic non eiicit daemones nisi in Beelzebub príncipe daemoniorum.*? Hoc igitur spiritu ducti veniunt ad Christum petentes signum de caelo coram turbis, ut ostenderet multo maiora signa, nempe caelestia et divina, quae a solo Deo fieri possunt, requiri ad ostendendam personam confirmandamque fidem veri Messiae. VI. Ecce plus quam Ionas hic; Ecce plus quam Salomon hic. Per Ilonam et Salomonem praefiguratus fuit Christus, non solum propler sanctitatem et sapientiam supernaturalem, verum etiam quia sicut Ionas conversurus erat gentiles ad cognitionem Dei, ad veram poenitentiam, sicut Salomon aedificaturus erat Deo novum templum, novam Ecclesiam, - convertit Ionas Ninivem non ad legem Moysi, ad circumcisionem, sed ad cultum Dei et veram religionem, quae lege Moysi multo antiquior est, nam ante legem floruere Patriarchae sanctissimi, homines piissimi et religiosissimi, acceptissimi Deo, - sic et Christus in mundum venit ad convertendas gentes non ad legem Moysi, sed ad verum Dei cultum ab idololatria, ut novam Ecclesiam aedificaret, lata nova lege. Non enim Salomon reparavit tabernaculum Moysi antiquatum, sed novum aedificavit templum, tabernaculo illo antiquo longe maius, augustius, gloriosius; sic Christus Ecclesiam synagoga Moysi multo gloriosiorem instituit. Magister, volumus a te signum videre. Multi sunt qui longe clariorem cognitionem requirunt in divinis quam in humanis, in theoquasi insufficiens nd probandum eum esse verum Messiam Christus venit ut gentes converteret ad verum Dei cultum el novam | Ecclesiam aedificaret. In supernaturalibus non requiritur evidentia, quae saepe neque in naturalibus haberi polest. ludaeis Christus petita negat ncriter cos obiurgans, quia malc petebant, logia quam in philosophia, in fide quam in scientia naturali. In his quae fidei sunt, in supernaturalibus et divinis requirunt evidentiam: Volumus signum videre. Cur sic? cur sic? An non longe noliora debent esse nobis naturalia quam supernaturalia? humana quam divina? In philosophia quaenam clara certaque cognitio habetur de naturalibus, quaenam scientia? Si scientia secundum Platonem habetur per definitionem, ** cuiusnam rei naturalis habetur definitio? Et si secundum Aristotelem scientia habetur per demonstrationem, ubinam in philosophia sunt demonstrationes? Et tamen cum non habeat mundus claram certamque notitiam de naturalibus, de sensibilibus, corporalibus, terrenis, vult eam habere de spiritualibus, supercaelestibus, supernaturalibus, divinis; utique opera satanae, qui fidei semper insidiatur: Venit malus et tollit verbum de corde eorum, ne credentes salvi fiant. ** Sed qui talem claritatem in rebus fidei quaerunt, forte nihil credunt, nonnisi et sub sensum cadunl, credunt; in Deum, quem non vident, minime credunt, et forie nec animam habere se credunt, quia non vident. O perniciosissimam curiositatem! o incredulitatem pestiferissimam, mortiferissimam! quae vident VII. Magister, volumus a te signum videre. Iusta videtur petitio, nam ad supernaturalia confirmanda miracula necessaria sunt, sicut sigilli ad confirmandas litteras principum, ut eis fides adhibeatur. Hinc Moyses Hebraeis etiam populo non petenti signa dedit in Aegyplo. Deus non tantum Abrahamo petenti?*' et Gedeoni petenti signa dedit, ** verum etiam Noe non petenti dedit, *? et Achaz regi etiam recusanli obtulit. * Cur igitur Dominus hodie Iudaeis iusta petentibus petita negat et tam acriler obiurgat et increpat? Generalio mala et adullera signum quaerit et signum non dabitur ei, profecto quia, ut Iacobus Apostolus ait: Pelilis et non accipitis, eo quod male petalis. * Volumus... signum videre. Sic ne supplicantur principes? reges? pontifices? Volumus videre! Deindc quia petunt tentantes, veluti irpag. 133-146. $5) Poster. Analyt., lib. 1, cp. 2, 11. 56) Lc 8, 12. INFRA HEDDOMADAM PRIMAM QUADRAGESIMAE 121 ridentes, non ex animo. An non viderunt signa in caelo et in tcrra Christo moriente? Num propterea crediderunt? Multo obstinatiores et duriores in sua incredulitate et perfidia manserunt. Ad quid igitur data opera seminare in arena, ad littus maris? Ad quid lavare aethiopem? oleum et operam perdere? ** Signum non dabitur ei, nisi signum Ionae prophetae, signum omnino magnum et mirabile. Magnum signum fuit Ionas Ninivitis: Sicul fuit lonas in ventre ceti... ila erit Filius hominis in corde terrae, idest in sepulcro, tribus diebus et tribus noclibus," idest tribus naturalibus diebus. Hebraei enim ad differentiam diei naturalis ab usuali atque civili, cum diem naturalem dicere volunt, noctem adiungunt, sicut: Factum est vespere et mane dies unus; ** mansit autem in sepulcro Dominus tribus naturalibus diebus per synecdochen. VIII. In *5 hodierno Evangelio Dominus semel et iterum universalis iudicii meminit et ostenditur quis sit iudex: Ecce plus Ionas hic... ecce plus quam Salomon hic, supremae auctoritatis, sapientiae et sanclitatis iudex; quinam sint iudicandi, qui salvandi, qui damnandi: Ninivitae cum generalione isla; quae causa salulis et damnationis: salutis, quia poenitentiam egerunt, quia venit a finibus terrae audire sapientiam Salomonis; Quicumque fecerit volunlalem Patris mei, etc.; damnalionis: Generatio mala et adultera, quia poenitentiam non egerunt, quia Christi doctinam contempserunt, quia voluntatem Dei non fecerunt. ALIA HOMILIA Magister, volumus a te signum videre. 1 IL Habemus in hodierno Evaugelio evidentia signa magnaque indicia odii Christi in improbos reprobosque improbitatis et vitiorum ergo; e conlra, vero, benevolentiae et caritatis erga probos virtutceclariori ct stylo latiori exarata sunt. tentantes nc veluti irridentes. Meminit etiam Christus hodie universalis Iudicii. Ostenditur hodie Christi odium in malos et amor erga bonos, de hoc ctiam Scriptura utriusque Testamenti multa habet. Non datur Iudacis signum ad credendum, sed dabitur ad condemnandum; increduli et perfidi erant, que praeditos. Ipse enim Dominus Cherub est apud Ezechielem habens faciem hominis et faciem leonis;? nubes illa media inter duos exercitus, Hebraeorum et Aegvptiorum, illis quidem clara, his autem obscura; sol in Aegypto Hebraeis splendidissimus, Aegyptiis obscurissimus; * Angelus Domini in Aegypto et in mari Rubro, perdens Aegyptios et salvans Hebraeos; * virga Moysi divinitus dala in favorem Hebraeorum contra Aegyptum;* Iosue salvans Hebraeos et perdens Chananaeos. ' Hoc argumentum est quod in omnibus ferme Sanctis Scripturis utriusque Testamenti tractatur, amoris Dei erga bonos, odii contra malos: Visitans iniquitatem patrum in filios in tertiam et quartam generationem his qui oderunt me el faciens misericordiam in millibus, etc.* Hoc ostendit Deus ab ipso mundi primordio cum Angelis, hoc cum hominibus in paradiso, hoc ostendit cum Abel et Cain, hoc in diluvio, hoc in Pentapoli, hoc in Aegypto, hoc in mari Rubro, hoc in deserto, hoc in acquisitione terrae promissionis; hoc est quod ait: Jacob dilexi, Esau autem odio habui.* Ita videmus hodie qualem se ostendat Dominus et qualiter cum scribis et Pharisaeis se gerat: denegat gratiam, acriter corripit, minatur interitum in finali iudicio, praedicit obsessionem a diabolo multaque mala comminatur. At non ita cum discipulis: Extendens enim manum ín discipulos dixit: Ecce mater mea et fratres mei. Quicumque enim fecerit voluntatem Patris mei, eic. '? Signum non dabitur ei, nisi signum Ionae, etc. Signum non dabitur quale petunt, ad persuadendum ut credant, non dabitur ad eorum preces eorumque intuitu et contemplatione, cum male petant, nam tentantes signum de caelo pelebant; sed tamen dabitur signum si non ad credendum, efficax tamen ad condemnandum, hinc: Viri Ninivitae surgenl ín iudicio, etc. '? Cum immundus spirilus exierit ab homine, etc. '? Ostendit hic Dominus Iudaeos incredulitatis et perfidiae ergo multo peiores esse quam si nunquam legem Dei suscepissent, sed fuissent sicut Gentiles Vulg.: Eorum qui oderunt me... in millia. 9) Rom 9, 13. 10) Mti 12, 49 sq. INFRA HEBDOMADAM PRIMAM QUADRAGESIMAE 123 absque lege et vero Dei cultu, nam corruptio optimi pessima. ?* Ita de haereticis docet Petrus 2 Epistola, capite 2,5 ita Paulus ad Hebraeos: Impossibile esl eos, qui semel sunt 'illuminati, [etc.] '* ita Augustinus Epistola 137 De monachis apostalis, qui a monasteriis defecerunt. " Fiunt, inquit Dominus, novissima hominis illius peiora prioribus,'* quia prius unum tantum habebat daemonem, nunc multos et multo peiores, qui multo libentius multoque commodius habitant in domo mundata atque ornata. In his enim cognitio et scientia Divinarum Scripturarum et mysteriorum fidei, ingenium, eruditio et huiuscemodi alia, quae Spiritus Sancti habitationem ornabant, diabolo serviunt, ut in Hebraeis et haereticis videmus. Haec enim omnia adhibent ad suam perfidiam tutandam suntque haec illis arma contra veritatem. Volumus a te signum videre, idest cupimus, vellemus; sed ait: Signum non dabitur ei. Mirum videtur in perenni fonte, cuius inexiccabilis et copiosa valde vena est, imo in mari ipso aquas non invenire, aut in sole ipso lumen. Sed nil mirum, nam etiam Saul 1 Regum 28 petiit, et obtinere non potuit, quoniam recesserat Dominus ab eo;?? petiit Esau etiam cum lacrimis benedictionem a patre, et obtinere non potuit,?" eo quod vilissimo pretio vendiderat primogenituram suam impiusque et inimicus Deo evaserat: ?' Pelitis et non accipitis, inquit Iacobus Apostolus, eo quod male petatis.?^ Hi autem petebant tentantes eum. Libellum supplicem offerre videntur Christo summo principi: Ecce plus quam Salomon hic;?* sed continet libellus hic petitionem valde impertinentem et multa cum arrogantia: Volumus a te signum de caelo videre: petinus caeleste miraculum, veluti si quis, oblato supplici libello, petat a principe maximum beneficium cum contemptu praeteritorum beneficiorum, quasi indigna illa fuerint, et magna cum arrogantia: Volumus a te signum videre. Profecto libellus ille supplex supra modum moveret stomachum principis et ad indignationem provocaret. Sic ait: Generatio mala et adullera signum quaerit et signum non dabitur ei.** tentantes et nrrogantes signum petebant ad credendum, quasi non sufficcrent multa iam patrata. Hodte agitur de quattuor mysteriis principalibus Christi. et etiam de finali iudicio. Ostendit Christus ee noscere secreta cordium, II. Salvator noster in hodierno Evangelio videtur mihi veluti sacrum illud animal cacleste supramodum mirabile apud Ezechielem, habens quattuor facies, nempe hominis, leonis, bovis et aquilae,?* quae quidem designant quattuor principalia pietatis nostrae mysteria, nempe incarnationis, passionis, resurrectionis et ascensionis. Et quidem agitur de his mysteriis in hodierno Evange-. lio: de mysterio incarnationis, passionis et resurrectionis in signo Ionae; de mysterio autem ascensionis, dum ait: Ecce plus quam Ionas hic; Ecce plus quam Salomon híc.?** De Salomone autem legimus quod sedit supra solium Domini,?' nec nisi postquam coronatus fuit rex in Ierusalem, venit ad eum regina Austri. ?* Sed ego alia ratione video hic quattuor in Christo facies hodie: faciem video leonis formidabilem atque terribilem, dum loquitur de finali iudicio: Viri Ninivitae surgent in iudicio; Regina Austri surget in iudicio; surgent tanquam actores, accusatores, ef condemnabunt,?* idest convincent, adeo ut propterea damnandi sint; itemque dum ait: Generatio mala et adultera signum quaerit; dum minatur: Fiunt novissima hominis illius peiora prioribus; Sic erit generationi huic pessimae; faciem hominis clementissimam, dum extendens manum in discipulos suos ait: Ecce maler mea et fratres mei. Quicumque fecerit voluntatem Palris mei, etc.; faciem leonis, dum loquitur de mysterio passionis et mortis suae; ac tandem faciem aquilae, dum de divina excellentia suae personae verba facit: Ecce plus quam Ionas; Ecce plus quam Salomon. III. Sicut aquila avium regina est, super omnes alias aves allissime volat, talis est Christi excellentia super omnes creaturas totius universi, tum in mundo hoc tum etiam in caelo. Item aquila visus est acutissimi ac perspicacissimi, longissime videt. Est autem intellectus in anima sicut in corpore oculus. Ita Christus hodie divina mentis perspicacia aquilam se esse ostendit, videt enim secreta cordium. Accesserant ad eum hodie scribae et Pharisaei sub specie pietatis, simulantes se tactos cura et desiderio salutis, cupere tandem veritatem cognoscere an revera ipse Messias esset, ut in ipsum, INFRA HEBDOMADAM PRIMAM QUADRAGESIMAE 125 uti par erat, crederent, agnita veritate; praeterea insigni aliquo miraculo, de quo nullatenus dubitari posset, cupere certos se fieri veritatis huius. Hinc blande loquuntur: Magister, ita honoris causa eum appellant, volumus a (e signum videre. At Christus, cognita perspectaque eorum nequitia - sicut alibi: Quid me tentatis hypocritae? ^" - hodie ait: Generalio haec mala et adultera signum quaerit. Aquilam etiam se ostendit Dominus, dum a longe videt et vaticinatur de rebus, quae longe post cventura erant, maxime de miseranda Iudaeorum perditione et Gentium conversione ad fidem. Signum non dabitur ei, nisi signum Ionae prophetae. Sicut enim Ionas, etc. Lucas habet: Sicut enim Ionas signum fuit Ninivilis, ita erit Filius hominis generalioni huic.?* Hoc loco agit Dominus de signo ad convincendum, elsi non ad persuadendum ad credendum. Nam potest homo convinci et non persuaderi; sicut, e contra, potest persuaderi et non convinci, prout animo benc vel male affectus est circa obiectum. Fuit autem evidens signum quod Ionas divinitus missus erat ad praedicandum Ninivitis id quod accidit, ut proiectus in mare devorareretur a celo et post triduum vivus redderetur, sanus et incolumis, ita ut praedicare posset Ninivitis poenitentiam. Evidens enim fuit divinae potestalis miraculum, nam multis spectantibus proiectus fuit in mare et devoratus a pisce. Hoc autem factum fuit, ut inde agnoscerent Ninivitae ipsum vere missum esse a Deo ad praedicandum ipsis poenitentiam.?? Sic Christus in oculis multorum crucifixus est, mortuus est, sepultus est, iacuit triduo in sepulcro; postea vero, sicut Ionas e ventre ceti, ita ipse e sepulcro vivus egreditur et ad veram religionem gentium multitudinem convertit. Sicut igitur opus illud evidens et irrefragabile signum fuit quod Ionas missus esset a Deo, ita Christi resurrectio. Nam morluum excitare solius divinae est potestatis; mortuus enim seipsum excitare non potest. Cum igitur divinitus excitatus sit, manifestum est quod nonnisi divinitus missus est, sicut Ionas, ad Evangelium praedicandum. novit enim nequitíam ct hypocrisin Pharisaeorum, et etiam prophetam agit. Morte et resurrectione sua Christus divinam suum missionem probavit. In hnc petitione considerntur quid et quomodo petitur. Phnrisnel petunt miruculum vitiosum, sed fldes donum Dei est, non effectus miraculi, nec miracula necessaria sunt ad fidem nec sufflciunt; IV. Magisler, volumus a te signum videre. Licita videtur et honesta petitio, nam rem petunt honestam et, ut apparet, necessariam ad credendum, quod Christus Dominus noster verus esset Messias verusque el naturalis Filius Dei, consubstantialis, coaeternus et coaequalis, verus Deus. Videntur etiam bene petere, cum. reverentia et honoris exhibitione, dum magistrum eum appellant; quare vel iniusta, vel non satis honesta videri potest Christi tam acris et tam severa duraque responsio: Generalio mala et adultera. Et tamen non ita est, sed iusta et summa cum ratione eis Christus ita respondit, si consideremus quid petierint, quomodo petierint et? personas ipsas orantes et supplicantes. Petunt signum, idest miraculum, non qualecumque, sed de caelo, hoc est illustrissimum, maximum, indubitabile; non utile ad salulem, sed vitiosum, ad pascendos oculos, a quo genere miraculorum Christus, abstinere voluit, ne videretur hisce velle admirationem sibi excitare gloriamque apud homines comparare; semper autem ea miracula operari voluit quae simul et miracula et magna beneficia erant. Deinde existimabant, viso caelesti miraculo, se credituros, quasi fides non esset donum Dei, sed opus effeclusque miraculorum; cum tamen Pharao, tot visis miraculis, non crediderit, innumeri etiam Aegyptiorum, ?* Philisthaei etiam miracula viderunt, cum arcam Dei apud se detinerent, nec tamen crediderunt; ?* Iudaei viderunt innumera Christi miracula, eliam caelestia, in morte ipsius, non tamen crediderunt; Iudas, tot visis miraculis Christi, illum prodidit vendiditque. Praeterea existimabant miracula esse omnino necessaria ad fidem, cum tamen Ninivitae crediderint absque miraculis, Samaritani etiam crediderunt in Christum absque miraculis: Ipsí enim audivimus el scimus, quoniain hic est vere, eic.?* Utilia quidem sunt miracula, non iamen suapte natura vel sufficientia vel necessaria. Quare nec honestum quod petunt est, cum nec ulile aul bonum, sed curiosum, vanum, inane; nec sufficiens aut necessarium: patere poterat calumniae, nam dixissent etiam magos talia quandoque opeINFRA HEBDOMADAM PRIMAM QUADRAGESIMAE 127 rari; praeterquam quod hac petitione cetera Christi miracula contemnebant, quasi parva viliaque fuerint, non superhumana et divina. Christum etiam accusabant quod, si miracula fide digna fecissel, iam dudum in ipsum credidissent. Finis eliam imperlinens quoad modum. Nam: Volumus, inquiunt, a £e signum videre, ac si cum homine de infima plebe loquerentur, aut cum suo famulo. Itane cum principibus agitur? cum fastu et arrogantia petuntur a principibus beneficia?Volumus a te! Quis ita loqueretur cum Papa, cum imperalore, cum rege, cum quovis principe? Tandem quoad personas. Nam erant inimici Christi, calumniabantur ipsius cum vitam et doctrinam tum miracula et tamen accedunt ad eum sub specie et habitu amicorum, sicut Iudas cum Christum osculatus fuit el amice salutavit eum dicens: Ave Rabbi. ** Veluti si mulier adultera existimans latere virum adulteria patrata, illum accedat fingens se honeslissimam mulierem virique amantissimam et propterea ab eo eliam cum fastu et arrogantia magna quid pelat. An non merito viri stomachum movebit? Ita Christus hodie: Generatio mala et adultera signum quaerit. Christo enim summopere displicet simulata sanctitas, quoniam revera duplex est iniquitas. ?* Praeterea veluti irridentes hoc petunt a Chrislo, cum certo cerlius tenerent ipsi non posse eum caelestia signa praestare; hoc est quod Lucas ait: Tentantes signum de caelo quaerebant ab eo.?? Irrisores autem omnes quidem honesti viri, scd maxime principes, vix ferre possunt, nam principem irridere crimen est laesae maiestatis. Hinc Dominus cum stomacho respondit, Deus enim non irridetur. *? | V. Fuere autem hodierni hi scribae et Pharisaei veluti naturales imagines nostrorum haerelicorum. Requirebant illi magna miracula, evidentissima, indubitabilia, alioquin credere nolebant. Ita hi nisi evidentissima habeant Scripturarum testimonia, credere repetunt cum impertinentia cet hypocrisi, ideo Christus petita negat eosque obiurgat et increpat. Pharisaei et scribae imaginem referunt haercticorum. qui, sicut illi, a Deo reprobantur. Maxime cavendum est ab impoenitentin. Sacra Scriptura ndco clara non est ut expositione non egent. 128 rERIA QUARTA INFRA HEBDOMADAM PRIMAM JQUADRAGESIMAE nuunt et quae evidentissima eliam sunt, veluti: Hoc est corpus meum, *' perturbant et calumniantur, sicut illi miracula Christi. In hodierno Evangelio agit Dominus cum Pharisaeis et discipulis suis quod egit Isaac, personam Dei gerens, cum Esau et lacob, huic enim copiosissimam dedit benedictionem, illi nullam, quoniam reprobatus a Deo erat. Pharisaei hodie, veluti de semine Esau, obtinere nil possunt; discipulis bona omnia promittuntur, quoniam sunt de semine Iacob dilecti. Ostendit Dominus hodie faciem hominis, non solum iustis, verum etiam peccatoribus poenitentibus. Agens de Ninivitis: Surgent, inquit, in iudicio, quia poenitentiam egerunt in praedicatione Ionae. Cavendum igitur ab impoenitentia, nam: Secundum duritiam tuam et impoenitens cor, thesaurizas tibi iram in die irae el revelationis iusti iudicii Dei. * Sic in die iudicii electis iustisque Dominus faciem hominis ostendet, reprobis autem et peccatoribus impoenitentibus faciem leonis terribilem ei supra modum formidabilem. VI. Erit Filius hominis in corde terrae tribus diebus et tribus noclibus. * Aiunt haeretici Scripturam claram esse, facilem intellectu, non opus esse expositionibus, intelligendam uti iacet.** Sed si ita est, falsum hodie Christus dixit, nam non mansit in sepulchro tribus diebus et tribus noclibus, sed vix horis quadraginta, a sero Parasceve sabbati usque ad mane primi sabbati; dicendum erit cum Helvidio Matrem Christi non fuisse perpetuam virginem, quoniam hic Christus fratres habere dicitur; 5 dicendum cum Manichaeis non verum sumpsisse corpus, ^ quoniam hic ait: Quae est mater mea? *' sicut alibi: Quid mihi el tibi est mulier? ** Quid igitur? Ita sentiendum est Christum fuisse mentitum? non habuisse matrem? aut non perpetuam virginem? Minime! Ergo expositione opus est. Non igitur adeo clara est Divina Scriptura ut expositione non egeat. ** larminus Controversiae, 1. 1. De Verbi Dei Interpretatione, llb. 3, cp. 1, col. 127. 43) Cf. S. H:eronymus Adversus Ielvidium, (P. L. 23, 193-1941). 16) Cf. S. Epiphanius Adversus Jlaereses, haeres. 66, (P. G. 42, 624); S. Augustinus Emarrat. in Psalmos, ps. 37, (D. L. 30, 411); ps. 93, ibid. col. 1208; Sermo 12, cp. 9, ibid. 38, 104; Sermo 75, cp. 7, ibid. col. 477. Feriam sequentem.

CHAPTER 8. Feria Quinta Infra Hebdomadam

PRIMAM QUADRAGESIMAE Miserere mei Domine fllii David, filia mea male a daemonio vexatur. Qui non respondit ei verbum, ! I. Loqui videtur hodie chananitis ad petram, sicut Dominus dixit Moysi et Aaron: Loquimini ad petram... et illa dabit aquam;*? ad petram duram et insensatam loqui videtur hodie chananitis, nam Dominus non respondit ei verbum, durum se exhibet: Non sum missus, non est bonum.? Sed tandem petra haec dat aquas largissimas: O mulier, magna est fides (ua: fiat tibi sicut vis.* Sicut synagoga, ex Aegypto Dei opera egressa, per asperum iter landem ad felicissimam et optalissimam terram promissionis Dei munere pervenit, cum multis modis in deserto tentata fuissel, ita hodie mulier haec chananitis, quae Sanctae Ecclesiae imago quaedam est, a finibus suis egressa, per asperum iter tentationum a Christo probata, tandem optatissimam graliam consecuta est: O mulier, magna est fides iua: fiat tibi sicul vis. Facta est velut navis in mari procellis agitata, sed tandem in optatissimum portum secura perveniens; facta est, ait Salomon de forti muliere, sicut navis institoris, de longe portans panem suum,*? sicut navis Salomonis divitiis multis onusta. In chananitide hac hodie proponitur nobis imago et veluti exemplar animae vere christianae et piae, in qua veluli in nitidissimo speculo elucent virtutes omnes christianae perfectionis: fides, spes, caritas, religio, pietas, humilitas, patientia, perseverantia et aliae. 9 - Quadragesimale Quartum - Codex Vindobonensis Durum se ostendit Christus erga chananaeam nad probandam cius virtutem. Chananaea haec imago est animae christianae, quae prius a Deo probatur, deinde consolatur. Videndus esi. modus huius conversionis : ex partc Dei curitas cst, ex parle nnimaec piclas et religio, Deus fldeles suos prlus tentat, Elucet hic modus quo se gerit Deus cum fideli anima et item quomodo fidelis anima sc gerit cum Dco. Qualtuor [modis] Deus se gessit cum synagoga ct synagoga cum Dco, usque ad terram promissionis. Synagogam Deus in primis per viam affliclionis ad se vocavit et traxit, sicut et chanitidem hanc, urgente enim tribulatione, venit ad Christum. II. In hodierno Evangelio duo sunt verba mysteriis plena: egressus est Iesus et egressa est mulier; Christus tanquam pastor ad oves: Non sum missus nisi ad oves... domus Israel, el tanquam pater ad filios: Non es! bonum sumere panem filiorum;* chananitis autem ad Christum egressa est tanquam ovis ad pastorem et tanquam filia ad patrem. Mirabile dictu! non pastor ovem quacrit errantem, sed ovis pastorem. Modus quo Deus cum anima fideli procedit caritas est, sed saepe lecta sub larva durae cuiusdam severitatis, quod Ioseph cum fratribus in Aegypto egit.* Sanctis suis Deus nec tribulationes nec iucunditates sinit habere perpetuas, ut Chrysostomus ait, sed ium ex adversis tum ex prosperis eorum vita mira quadam varietate contexit.* Patet in Abrahamo, Iacob, Ioseph, David, in ipsa svnagoga per desertum. Saepe autem Deus cum suis contrarja insistil via, quam mundus cum suis. Nam, ut ille ait: Omnis homo primum bonum vinum ponil, deinde id quod delerius est; Deus autem non sic: Servasli bonum vinum usque adhuc;? tristibus initiis dat Deus laetissimos fines, sicut natura post labores dat fructus terrae, messem atque vindemiam. Modus autem quo fidelis anima cum Deo procedit, pietas et religio est: O mulier, magna est fides tua, magna tua devotio, absque ulla superstitione aut fictione, qualis est hypocritarum devotio. Aurum igne probatum extitit mulieris huius devotio et pietas. Tentat Deus clectos suos, sicut tentavit Abraham et Iob; tentatos autem atque probatos commendat: Beatus vir qui suffert tentalionem, quoniam cum probatus fueril accipiel coronam vitae.?? Sic Patientia, (P. G. 49, 63); 1n Matthaeum, hom. 53, ibid. 58, 350. 9) Io 2, 10. INFRA HEBDOMADAM PRIMAM QUADRAGESIMAE 131 cum probasset Abraham dixit: Nunc cognovi quod limeas Dominum; '' sic post tentalionem commendat mulierem hanc: O mulier, magna est fides tua: [iat libi sicul vis. Sine probatione virtus omnis suspecta est. Hinc cum Deus virtutem Iob commendasset: Nunquid considerasli seruum meum Iob, quod non sil ei similis in lerra, vir simplex et rectus corde et timens Deum et recedens a malo? '? Satan autem calumniatus fuit sanctitatem Iob, eo quod nondum fuerat tribulatione probatus, sed cuncta ei succedebant pro voto, secunda aura semper navigaverat." Qui autem sui causa bonus est, bonus censendus non est, sed polius malus, nam, ut etiam Cicero sensit, qui non virtutis amore, non ipso honesto movetur ut bonus sit, sed utilitate aliqua aut fructu, callidus est repulandus quam bonus. '* Talem satan Iob existimavit et propterea, ut vera solidaque sancti viri pielas virtusque nota esset, eam Deus tanquam aurum in tribulationis igne probavit ac tunc maxime commendavit. Videmus hodie mulierem hanc prius quidem afflictam et postea consolatione repletam. Deus synagogae in deserto pluit manna de caelo '5 in Marah, quod est amaritudo, ubi populus sitiens aquas reperit amarissimas. '* Mundus hic est sicut Aegyptus, ubi prius fuit septem annorum magna abundantia, sed postea secuta est maxima penuria, sicut duabus visionibus Pharaoni praemonstratum fuit. '* Dat mundus prius, ut ita dicam, paradisum, sed poslea infernum, sicut patet in epulone; Deus autem e contra, ut in Lazaro, "* post afflictiones dat consolationes, post afflictiones temporales consolationes aeternas. III. In chananitide hac hodie veluti in tabula a Spiritu Sancto depicta est imago pulcherrima animae sanctae et vere chrislianae: O mulier, magna est fides tua. Pinguntur aliquando imagines in tela, sive in aere, aut in lapide lydio, aut alia pretiosiori tabula; Spiritus aulem Sanctus ad pingendam imaginem verae virtutis et sanctitatis mulierem accepit. O mulier, ecce tabula, magna est fides tua, ecce imago perfecta et numeris omnibus absoluta. Officiis, lib. 1, 19. 15) Cf. Ex 106, 13 sqq. 16) Cf. ibid. 15, 23-25. deinde probatos commendat; Mundus, € contra, prius consolationes dat, postea nfflictiones. In hac muliere cernitur vera fides. Feminini et masculini sexus cadem est nohllitas, quia eadem est ac perfecta natura. Multae virtutes elucent in chunanaea. Muliebris sexus magna nobilitas est. Mulier, sicut vir, divina manu et arte formata fuit, sicut vir ad imaginem et similitudinem Dei, rationali anima praedita, sicut vir mundi domina creata: Dominamini piscibus maris et volatilibus caeli et bestiis universaeque terrae; ?? sicut vir ut ligno vitae et paradisi deliciis perpetuo frueretur, ut tandem sicut vir a terrestri in caelestem paradisum transferretur. Adam formatus fuit ut esset veluti rex mundi, Eva tanquam regina; Adam Dei opus, similiter et Eva, Dei autem perfecta sunt opera.** Quare non bene sensit Aristoteles cum dixit quod mulier est «mas occasionatus», ?' quasi non arte divina, sed casu, praeter intentionem naturae facta sit mulier. Non est verum! Divina arte facta et fabricata est sicut vir, simillima viro, alioquin viri felicitas in paradiso perfecta non fuisset. Hinc ait: Non est bonum hominem esse solum: faciamus ei adiutorium. simile sibi,? quasi coram eo, adeo simile quasi seipsum videat coram se positum. Cum igitur magna sit naturae humanae dignitas atque nobilitas perfectaque sit in muliere humanae naturae ratio, - nam ait quod Deus vocavit nomen eorum, idest viri et mulieris, Adam, ? nomen, quod naturam humanam significat, utrique sexui commune fecit, sicut utrique sexui communis natura est, - Spiritus Sanctus ad depingendam perfectae virtutis et sanctitatis imaginem, tabulam elegit pretiosam, nobilem, dignissimam. Imago haec hodierna sacra est, non profana. In sacris autem imaginibus supra modum laudari solet, non solum ars et diligentia pictoris, verum etiam devotio ac naturalis aliquis gestus pietatis ad vivum. Haec autem imago singulari arte Spiritus Sancti, vere mirabili, videtur multos gestus naturalissimos agere: primo quidem religionis, devotissimae orationis: Mulier chananaea a finibus Tyri egressa clamabat dicens: Miserere mei, Domine fili David;?* et iterum: Venil et adorabat eum dicens: Domine, adiuva me; ?* gestum patientiae et constantis animi, nam contempta et obiurgata a Christo, patienter tulit; actum humilitatis, qua se catellam appellat:. Quo sensu vero accipienda sit haec Arlstolelis sententia, vide apud S. Thomam 7n Sentent., Jib. 2, d. 2, q. 2, art. 1, ad 1; item S. Bonaventura /n Sentent., lib. 2, dist. XX,art. un,, q. 6. INFRA HEBDOMADAM PRIMAM QUADRAGESIMAE 133 Etiam, Domine, nam et catelli edunt de micis quae cadunt de mensa dominorum suorum;*?* tandem gestum perfectae virtutis: O mulier, magna est fides tua. IV. Multis nominibus laudatas mulieres legimus in Divinis Litteris: aliquando pulcritudinis, sicut Sara, ?' Rebecca,?* Rachel, *? Bethsabee, ?? Esther; ?' aliquando religionis, nam, ut Salomon ait: Fallax gratia et vana est pulcritudo, mulier timens Dominum ipsa laudabitur,?? sic Anna, mater Samuelis laudatur ? aliaeque sanctae et religiosae mulieres; aliquando prudentiae et sapientiae, ut mulier Thecuitis,?* ut Abigail?* et aliae; aliquando valoris et praestantis virtutis, ut Ruth Moabitis,?* sic Salomon multis nominibus laudat mulierem fortem;?' aliquando honestatis et pudicitiae, ut Susanna,?* Iudith?* et aliae; tandem aliquando spiritus prophetiae, ut Maria soror Moysi, ** Debora *' et aliae. Invenimus etiam mulierem a generis nobilitate laudatam, ut Elisabeth mater Ioannis, quae dicitur de filiabus Aaron.* Christus autem hodie mulierem hanc laudat, non a pulcritudine, qua plurimum delectantur mulieres, nam « Delectant etiam castas praeconia formae », * non a nobilitate, sed tantum a virtute, a magnitudine fidei: O mulier, magna est fides tua. Vera autem virtus sicut aurum optimum est, quod sive in terra sit sive in aqua aut igne, semper idem est. Sicut autem aurum in fornace probatur, ita Deus probat virtutem. Sic tentavit Deus Abraham, tentavit Iob, tentavit mulierem hanc; sicut etiam synagogam multis modis tentavit in deserto, sicut etiam Iosephum tentavit in Aegypto, Davidem etiam multis tribulationibus probavit, cum tamen vere esset homo secundum cor Dei. ** Sic Deus virtutem probat ad ostendendum quam vera, solida et magna sit: O mulier, magna est fides tua: fiat tibi sicut vis; Beatus vir qui suffert tentationem, quoniam cum probatus fuerit, accipiet coronam vitae, quam repromisit Deus diligentibus se. Post aquas Marah populus cibatus Multis nominibus laudantur mulieres in Sacra Scriptura, hanc Christus laudat tantum. ex virtute. Dcus virtutem probat ad ostendendum quam vera et solida sit; sed post tribulationem confert consolntionem. fuit manna de caelo, post peregrinationem deserti accepit possessionem felicissimae terrae promissionis, Abraham post tentationem accepit a Deo copiosissimam benedictionem, 5 sic Iacob luctatus cum Angelo et victor existens, corona victoriae donatus fuit, ** sic Ioseph, *' sic David, sic etiam Dominus noster tentatus in deserto fuit, sed, superata omni tentatione, accesserunt Angeli et ministrabant ei.** Regius Vates in persona electorum ait: Quoniam probasti nos, Deus, igne nos evaminasti sicut examinatur argentum; transivimus per ignem et aquam el eduzisti nos in refrigerium.** Sed sicut Iob ait: Rursus post tenebras spero lucem, et Regius Vates: Ád vesperum demorabitur fletus et ad matutinum laetilia, * sic semper Deus post afflictiones dat electis suis magnas consolationes: Sicut abundant passiones Christi in nobis, ita et per Christum... consolalio nostra; * Secundum numerum dolorum meorum in corde meo consolationes tuae laetificaverunt animam meam; ? et alibi: In convertendo Dominus captivitatem Sion, facti sumus sicut consolati,** somniantes prae laetitia, mirantes prae gaudio, sicut Petrus existimabat se visum vedere;** sicut Livius libro 33 ait de Graecis, cum nunciata fuit eis beneficio populi Romani praeconis voce libertas, ut possent suis legibus vivere, tanta fuit eorum laetitia, ut somniare viderentur, vix sibi ipsis crederent. 5* Ita Deus magna laetitia suos afficit: Repletum est gaudio os nosirum el lingua nostra exullalione; Facti sumus laetantes; Converte, Domine, idest recrea, captivitatem nostram, gentem a captivitate redeuntem, sícut lorrens recreat australem regionem aridam et siticulosam: Qui seminant in lacrimis, in exultatione metent; euntes ibant et flebant mittentes semina sua, sicut pauperes agricolae, cum cara est annona; sed venientes venient cum exultatione portantes manipulos suos;?' sic Petrus dixit posteriores glorias. ** Sicut cum sensisset Isaac fragrantiam vestimentorum Iacob, benedixit ei, ?? ita hodie Dominus, cognitis virtutibus chananaeae: O mulier, magna est fides tua: fiat tibi sicul vis, suavis virlutum odor. Vulg.: Secundum multitudinum, etc. 54) Ps 125, 1. 55) Act 12, 9. 56) Cf. Annales, cp. 32, pag. 79-80. 57) Ps 125, 2 sqq. 58) 1 Petr 1, 11. 59) Cf. Gn 27, 27-29. INFRA HEBDOMADAM PRIMAM QUADRAGESIMAE 135 Sicut columba, cum non invenisset ubi requiesceret pes cius, venit ad Noe in arcam afferens ore ramusculum olivae virentibus foliis, ** ita hodie chananitis ad Christum, nam ipse est verus Noe, consolalor: Venite ad me... et invenielis requiem animabus vestris... ego reficiam vos. " Venit ad eum haec pura columba, quoniam non inveniebat ubi requiesceret in mundo. Hinc suis Dominus ait: In mundo pressuram habebitis, * in me autem pacem. Noe autem misit manum et accepit columbam in arcam, in locum quietis; Dominus aulem hodie columbam hanc videtur abiicere, nolle eam recipere: Non sum missus; non respondit; non est bonum; sed tandem dulcissime eam consolatus fuit: O mulier, magna esl fides lua. Cum ramusculo olivae in ore venit columba ad Noe, haec autem ad Christum misericordiam petens: Miserere mei Domine fili David, miserere mei; Secundum iudicium diligenlium nomen tuum, fac mecum secundum multitudinem misericordiae tuae. Venit ad fontem misericordiae, ad thronum gratiae, ut misericordiam inveniret. V. Elucet in chananitide imago animae sanctae, quoniam mulier haec tota pia et vere christiana est; sed in tribus quae de ea legimus: egressa de finibus clamabat, accessit et adorabat, ac tandem: O mulier, magna est fides tua, elucet imago triplicis status vilae spiritualis: incipientium, proficientium et perfectorum, iuxta tres partcs templi Domini, ** imo tres partes principales mundi buius: terram, caelum et empyreum, tres status synagogae: in mari Rubro, in deserto et in terra promissionis; in anima hominis tres potentias, imo in ipso homine tria vitae genera: vivit enim primum vitam plantae, poslea animalis, tandem Angeli per usum intellectus. De virga Aaron tria legimus: primum quod germinavit, postca quod fronduit floruitque, tandem quod fruclus edidit maturos atque perfeclos. ** Hae sunt tres partes vitae spiritualis: Justorum semita sicut lux splendel, procedit et crescit usque ad perfectam diem, aàit Salomon; * hoc quod sponsa dicitur aurora consurgens, pulcra ut luna, elecla ut sol. *' Hae sunt igitur tres chananitidis actiones. Christus verus consolator est animae fidelis. In chananilide clucet triplex status vilae spiritualis. Vita spiritualis maxime in oratione consistit. Oratio Deo gratissima est, homáínibus autem summe utilis. Sicut naturalis vita ab aclionibus dignoscitur, non enim potest absque ulla penitus operatione manere anima in corpore, percipitur semper aliqua ipsius actio, saltem palpitatio cordis aut respiratio, sic eliam in vila spirituali non potest Spiritus Sanctus in homine otiosus manere, nihil operans, quoniam ignis est natura maxime nobilis, activus, vivax. Vita autem spiritualis maxime in oratione consistit; haec est enim vita Angelorum in caelo: Beati qui habitant in domo tua, Domine, in saecula saeculorum laudabunt te;** haec vita sanctorum in Ecclesia, hinc hodie etiam Apostoli orant, rogaverunt illum pro ea: Dimitte illam, quia clamat post nos. ? Est autem oratio Deo quidem gratissima, hominibus autem summe utilis et iucunda, quoniam magna est vis piae orationis apud Deum. Quod quidem manifeste docet Divina Scriptura in multis, sed singulariter in prima omnium oratione, quam fusam ad Deum legimus ab Eliezer servo Abrahami, iunc enim primum legimus preces ad Deum fusas et supplicationes pro gratia aliqua consequenda, non ante; legimus autem simul orationem et statim statim exauditionem, ita ut oratio prius exaudita fuerit quam finita.'* Sic eliam oratio leprosi illius, quem Dominus primo curavit: Domine, si vis, poles me mundare; et ait Dominus: Volo, mundare, mundus esto. "" Sic inquam oratio Deo gratissima, incensum ex mullis aromatibus confectum, quod super altare sacerdos offerebat, odoris suavissimi Domino. * Hominibus autem summe utilis: Fíat tibi sicut vis. Et sanata est filia eius ex illa hora. ^ Magna res est oratio, veluti omnium secundarum causarum vice est, nam sola oralionis virtute, absque exorcista aut exorcismo aliquo, liberata est a daemonio filia chananaeae. Sic virtute orationis Moysi Dominus mare Rubrum divisit ut populus transiret: '* ad mare illud transeundum opus fuisset multis, multisque navibus aut triremibus: sola suffecit oratio; sola virtute orationis pluit Deus Hebraeis manna de caelo pro cibo: * ad providendum taníae '* multitudini commeatum ac sufficientem annonam quantis rebus opus fuisset? Sola suffecit oratio. Sitiebat poLc 5, 12-13. 72) Cf. Ex 30, 23-20. 73) Mt 15, 28. 74) Cf. Ex 14, 21 sqq. INFRA HEBDOMADAM PRIMAM QUADRAGESIMAE 137 pulus: aqua de petra effluxit virtute orationis," sic aeneum serpentem providit. '* VI. Sunt in hodierno Evangelio duae mulieres, quarum una lau- Habemus in datur a Christo, non altera; una plena Spiritu Sancto, virtute et grabscded tia: Magna est fides tua, altera plena spiritu maligno: Filia mea duas male a daemonio vexatur; una est idea et exemplar animae sanctae, SOUMSS altera vero animae peccatricis; una, ut ita dicam, mulier tota caelestis, altera tota terrena, sicut Ioannes in Apocalypsi vidit caelestem mulierem sole amictam, "? quae idea erat animae sanctae, et item mulierem sedentem super bestiam, quae a bestia horribili et monstruosa ferebatur et vocabatur Babylon, meretrix magna, ** idea animae peccatricis; nam et Zacharias propheta impietatem se vidisse refert, sed specie mulieris intra amphoram, quae massa plumbi premebatur et a daemonibus per aera in terram Sennaar ferebatur. !! Imaginem animae sanctae hodie Spiritus Sanctus depingit in "na imago est muliere aetate grandaeva, in qua fervor sanguinis et carnis ardor d ncia: iam deferbuerat atque tepuerat; imaginem vero animae peccatricis vecti in muliere adolescente, iuvene, sensu carnis et sanguinis fervore maxime vigente, quoniam sanctitas in caritate et carnis mortificatione consistit, peccatum vero in cupiditate, quae radix est omnium malorum: *? Filia mea male a daemonio vexatur. Haec non est laudata a Christo, sed merito matris beneficio liberationis donata. Hinc matri dixit: Fiat! libi sicut vis. Et sanata est filia eius in illa hora. Ostenditur in hodierno Evangelio quod oratio opus proprium Oratio opus . . . " proprium est est animae sanctae. Oratio autem hic appellatur clamor: Mulier a anlinue finibus illis egressa clamabat dicens: miserere mei, Domine. Cla- '"""e mor autem appellatur fervens oratio. Sic Moyses etiam tacens clamabat ad Dominum, ** sic Anna mater Samuelis.** Hinc Regius Vates: Clamavi in toto corde, evaudi me Domine.** Placet autem valde Deo fervens oralio facta ex animo, maxime in tempore tribuIn oratione requiritur ardens desiderium et pia perseverantia ; huius orationis magna est apud Deum efficacia, ut patet in multis S. Scripturae exemplis. lationis, hinc ait: Ad Dominum cum tribularer clamavi et exaudivit me. *7 Requiritur in oratione ardens vivumque desiderium, nam ex vivo desiderio salutis et liberationis filiae a tali tantaque vexatione - male a daemonio vexatur - clamabat haec mulier. Nam mater amantissima erat, salutis filiae magno desiderio flagrabat. Hinc etiam oritur perseveranlia, qua vel maxime opus est in oratione ad consequendam divinam misericordiam; sic enim mulier haec, quae misericordiam Domini ardenter desiderabat, pluries etiam repulsam passa, in oratione perseveravit. Placet admodum Deo etiam importunitas in oratione. Importuna videbatur mulier Apostolis. Hinc rogaverunt Dominum: Dimitte illam, quia clamat post nos; sed non importuna visa est Domino. Dominus enim pia oralione el perseverantia orationis plurimum delectatur, quoniam pia oratio suavissimus concentus est auribus Domini: Sonet vox tua in auribus meis, vox enim tua dulcis; ** el tandem importuna omnino Deum vincit: Magna est fides tua: fiat tibi sicut vis. Ostenditur quod apud Deum magna est vis et efficacia piae et perseverantis orationis, quae a Deo non solum optalam graliam impetrat, sed etiam laudem el honorem meretur: O mulier, magna est fides tua, fiat tibi sicut vis. Accessit ad Christum humilis, afflicta, angustiata, merito etiam piae orationis discessit consolata, laudata, exaltata a Christo, nam: Qui se humiliat exaltabitur. *? Sunt orationis effectus mirabiles supra modum. Dum Moyses oraret in monte, divinum splendorem concepit in facie; * dum oraret Christus in Iordane baptizatus, aperti sunt super eum caeli, dcscendit Spiritus Sanctus, vox Patris intonuit; * dum orarct, transfiguratus fuit; dum oraret in horto, confortatus ab Angelo. " Haec autem scripta sunl ad indicandos mirabiles in nobis orationis effectus. Mulier a finibus Tyri et Sidonis egressa, clamabat ad Dominum. Synagoga non in Aegypto, sed egressa inde in deserto aedificavit Domino sanctuarium, domum orationis; altare incensi positum fuit 28-29. 93) Cf. Lc 22, 40-43. INFRA HEBDOMADAM PRIMAM QUADRAGESIMAE 139 post altare sacrificii; "* sacerdos prius offerebat sacrificium ad expianda peccata, poslea incensum, ** hoc est quod a /inibus egressa clamabat: Miserere mei fili David. Ostendit?* hodiernum Evangelium quod placcat Deo id quod displicere solet hominibus. Nemo est cui improba importunitas non incommodet et molestiam afferat. Domino tamen placuit hodie chananilidis in petendo improbitas; hinc eam tandem laudavit: O mulier, magna est fides tua, fiat tibi sicut vis. Magna est apud Deum vis improbae orationis, nihil non obtinet ab omnipotente bonitate. Beatus homo qui in humili et pia oralione magna cum fide perseveral, nam quo tardius, eo cumulatius exauditur. In hodierna autem chananilide ostenditur qualis debeat esse oratio ut exaudiri mereatur; ostenditur enim quae et qualis sit oratrix, quid oret et quomodo oret. ALIA HOMILIA Et ecce mulier chananaea a finibus illis, ctc. 1 Y. In hodierno Evangelio duo sunt consideranda, nempe historia et mysterium. Nam in chananitide bac veluti in tabula quadam a Spiritu Sancto, pictore excellentissimo, virtutum coloribus, diligenti penicillo artis et sapientiae suae depicta est imago animae sanctae, vere fidelis, vere christianae, ex animo ad Christum conversae. Ostenduntur autem sanctae animae cum virtutes tum etiam actiones eius cum Christo: actiones etiam et animus Christi erga fidclem animam, quomodo illam occulte trahit: In funiculis Adam... in funibus caritatis;? quomodo illam probat tentatque, contemptum ac veluti odium dissimulando, ac tandem quomodo illam consolatur et post aquas Marath, deducit ad suavissimas optimasque aquas Elim * niramento clariori et stylo latior] exarata sunt. 1y Mt 15, 22. 2) Os 11, 4. Vulg.: In vinculis caritatis, 3) Cf. Ex 15, 23 sqq. In oratione aportet quam maxime perseverare. In hodierno Evangelio consideranda est historia et mysierium. Quoad historiam agitur de efficacia orationis, quae tamen sit multis virtutibus ornaia. Orntio est petitio divini auxilii; et post defectum cibi farinaeque aegypliae, dat ei manna de caelo, * post sitim etiam dat aquam de petra. * Sed quoad historiam tria consideranda occurrunt: primum est virtus et efficacia sanctae orationis: Miserere mei Domine fili David; * secundum est intercessio Sanctorum, nam accedentes discipuli eius, rogabant eum dicentes: Dimitte eam, quia clamat post nos;"' tertium est salus et liberatio filiae a vexalione daemonis, divinitus facta ad preces et merita matris: Propter hunc sermonem, inquit Marcus, vade, exiit daemonium a filia tua; * Sanata est filia eius in illa hora.* His autem etiam quartum addi potest: laus et encomium fidei: O mulier, magna est fides tua: fiat libi sicut vis. '* Et sanata est filia eius. Laudat autem Dominus non nudam fidem, ut nugantur haeretici, sed magnam fidem, fidem veram, vivam, multis virtutibus ornatam; laudat probatam virtutem, sicut in Abraham. '! Ostenditur autem virtus probata esse instar auri optimi, quod ubicumque tandem positum sit, honesto loco aut vili, etiam in terra sepultum, eiusdem pretii et valoris est. Possumus autem hic dicere, quod Petrus etiam cum admiratione dixit, cognila perspectaque virtute Cornelii centurionis: In veritate comperi, quod non est personarum acceptor Deus, sed ín omni gente qui timet eum et operatur iustitiam, acceptus est ei."* Ita, inquam, hodie, quamvis dixerit Dominus: Non sum missus, nisi ad oves quae perierunt domus Israel, ad oves Iacob, non ad oves Laban, itemque: Non est bonum sumere panem filiorum et mittere canibus, ? nam gentilis erat haec mulier, ut Marcus manifeste dicit,'* gentiles autem canes immundi a Iudaeis habebantur, tamen vera mulieris huius virtute hodie plurimum delectatur: O mulier, magna est fides tua. II. At vero, quoniam de oratione chananitidis potissimum agitur in hodierno Évangoelio, de ea sermonem instituendum censui. Ostenditur autem quid proprie sit oratio, nempe imploratio divinae misericordiae, petitio divini auxilii cum pietate et religione: Miserere mei Domine fili David; Adorabat eum dicens: Domine, adiuva vr. 23. 8) 7, 29. 9) ML 15, 28, Vulg.: Ex illa hora. 10) Ibid. 11) Cf. Gn 15, 6; Iac 2, 21-23. 12) Act 10, 34-35, 13) Mt 15, 24. 26. 14) Cf. 7, 20. INFRA HEBDOMADAM PRIMAM QUADRAGESIMAE 141 me. 5 Ostenditur etiam quis orat: Mulier chananaea a finibus illis egressa, '* facta iam christiana. Oratio opus est hominis et Angeli, hominis in Ecclesia, Angeli in paradiso. Non possunt orare inanimata, insensilia, irrationalia, quoniam non habent imaginem Dei, mentem ad cognoscendum, voluntatem ad amandum et colendum. Oratio autem actus est religionis et pietatis, quae fidem, spem et caritatem complectitur. Nec Deus potest orare, ut stulte tradit Talmud ludaeorum et Mahumetis Alcoranus."' Nam oratio supplicatio est inferioris ad superiorem, pauperis ad divitem, servi ad Dominum, subditi ad principem. Deus autem non habet superiorem, ditiorem, digniorem se, nec rei ullius eget. Actus itaque est tantummodo earum creaturarum, quae divina origine insignitae, capaces sunt Dei per cognitionem et amorem. Orat itaque hodie mulier gentilis, sed ad Christum conversa. Omnis homo potest pias preces ad Deum fundere, maxime vero fidelis christianus, homo vera fide et religione praeditus. Orat autem Christum, non enim nisi ad Deum Optimum Maximum fundendae sunt preces. Sic enim Dominus orare nos docuit: Pater noster, qui es in caelis, '* hoc est: Deus infinitae bonitatis caritatisque, tanquam Pater clementissimus noster, qui infinita item praeditus potestate es: Omnia quaecumque voluit Dominus fecil in caelo et in terra. '* Rogamus pie et religiose Sanctos, sed ut ipsi nostras preces Deo offerant, ut pro nobis intercedant, sicut centurio per seniores Iudaeorum Christum pro salute servi rogavit, indignum se arbitratus Chrisli praesentia et maiestate. ?? Sic ilaque chananitis hodie ad Christum tanquam Deum Optimum Maximum oralionem suam direxit dicens: Miserere mei Domine [ili David, idest rex, Messias, qui vere es Dominus potens et clemens. Simpliciter Dominum appellat tanquam omnipotentem Deum, et misericordiam implorat tanquam Patrem misericordiarum et Deum totius consolationis, qui consolatur nos in omni tribulatione nostra. ?! ord. 1, tract. 1, d. 1. Apud S. Rob. Dellarminum Controversiae Christ. Fidei, t. 4, De bonis operibus, lib. 1, cp. 7, col. 1027. 18) Mt 5, 9. 19) Ps 134, 6. 20) Cf. Lc 7,2-8. est opus solius creaturae intellectualis. Solus Deus proprie rogatur; Sancti rogantur tantum ut pro nobis intercedant. Sic egit chananaea apud Christum. Res a Dco petenda honesta esse debet et necessnria. Orandum est cum magna fide, puritate et caritate, cum humilitate ct perseverantia. Plurimi sunt effectus orntionis, III. Ostenditur quid orandum, quid in oratione petendum, nempe, ut in oratione Dominica petimus: Panem nostrum quotidianum da nobis hodie.?* Hinc agitur hic de pane, nam gratiam quam petebat chananitis, Christus panem appellavit dicens: Non est bonum sumere panem filiorum et millere canibus.? Petiit autem graliam Dei: Miserere mihi, Domine, divinum auxilium: Domine, adiuva me. Res petenda a Deo est, licita, honesta, utilis, necessaria instar panis ad salutem utriusque substantiae, ne dicatur nobis: Nescitís quid petalis. ?* Ostenditur quomodo orandum, nempe cum magna fide: Magna est fides tua; Si quis indiget sapientia, postulet a Deo, qui dat omnibus affluenter et non improperat... poslulet autem in fide nihil haesitans. ** Orandum cum purilate animi et conscientiae, hinc Paulus ait: Levanles puras manus; ** hinc mulier a finibus illis egressa oravit; sic sacerdos accessurus ad altare incensi, lustrali aqua seipsum purificabat manusque et pedes lavabat.?'" Orandum cum caritate: Miserere mei, adiuva me, cum tamen pro salute filiae orabat, quoniam filiam tamquam seipsam diligebat. Hoc est quod apud Isaiam 58 legimus: Frange esurienti panem tuum, nam (unc invocabis et Dominus exaudiet, clamabis et dicet: Ecce adsum.?* Orandum humiliter; nam mulier haec, ut Marcus habet, cecidit ad pedes Christi; ^" Deus nanque superbis resistit, humilibus autem dat graliam.?^* Orandum patienter, perseveranter: sic egit hodierna oratrix, quousque audivit: O mulier, magna est fides tua: fiat tibi, eic. Effectus etiam orationis indicantur in hodierno Evangelio, praecipue tres: salus filiae: Sanata est filia eius ex illa hora; Propter hunc sermonem vade, exiit daemonium;?' consolatio matris: Fiat libi sicul vis; laus oratricis, sicut etiam in centurione legimus: ?? O mulier, magna est fides tua, quamquam autem plures alios habeat effectus, nam operatur in homine actus hierarchicos, interiorem enim hominem purgat, illuminat, perficit; hi tamen sunt praecipui. INFRA HEBDOMADAM PRIMAM QUADRAGESIMAE 143 Theologi tres effeclus tribuunl orationi: satisfactionem, meritum et impetrationem. Salisfaclionem legimus in Davide, qui ad hoc?* Poenitentiales Psalmos composuit,?* in Manasse 2 Paralipomenon 33; meritum apud Matthaeum £06: Tu autem cum oraueris, inira in cubiculum tuum et, clauso oslio, ora Patrem tuum... et Pater luus, qui videl in abscondito, reddel libi;?* impetrationem saepissime legimus: Deus propilius esto mihi peccatori, et: Descendit in domum suam iuslificatus.?* Omnes tres hos effectus habemus hodie. Fuerat mulier peccatrix, gentilis: Dominus eam coarguit in satisfactionem, meruit sibi laudem, impetravit filiae salutem. O mulierem ter qualerque beatam, beati qui imitantur virtulem tuam! IV. Docet autem hodiernum Evangelium orandum esse non pro se lantum, verum eliam pro aliis, sicut Moyses pro populo oravit, sicut etiam pontifex, maxime in die expialionis, tenebatur orare pro populo; ?** sic chananitis hodie pro filia orat. Nec tantum generatim pro omnibus, verum etiam speciatim pro singulari persona; sic enim Abraham oravit pro Ismaele,?? Isaac pro Rebecca, '* Moyses pro Maria sorore lepra percussa, *' sic Chrislus pro Pelro, ** sic universa Ecclesia pro eodem constitulo in carcere; * sic hodie chananitis pro singulari salute filiae. : Nec tantum pro vivis, verum eliam pro defunctis, nempe pro animabus fidelium, quae in purgalorio igne cruciantur, ut Sancla Ecclesia Catholica semper ab initio pro fidelibus defunctis orare consuevit. ** Ostenditur eliam dignitas orationis, nam singulare officium munusque Sanctorum est. Hinc nanque hodie Apostoli rogabant sua sponte Dominum dicentes: Dimille eam, quia clamat post nos. Fervens nanque oratio, quando magno cum desiderio oralur, in Divinis Litteris clamor dicitur, sicut in Exodo legimus: Quid tu clamas ad me? ** Hic aulem clamor Sanctos, qui cum Christo sunt, movet ad intercedendum pro nobis. 22, 32. 43) Cf. Act 12, 3-5. 433) Cf. Conc. Trid., Sess. 25, decr. de Purgatorio. sed specialiter tres hodie indicantur. Orandum est non pro se lantum, sed el pro aliis, cum vivis tum defunctis. Ostenditur hodie dignitas orationis eiusque efficacin apud Deum &c nccessitus ad vitium spiritualcm. Insaniae haereticorum de oratione. Ostenditur item virtus et efficacitas orationis apud Deum Chrislumque, cui vix diu resistere possit, sicut in Exodo legimus: Sine me,** et in Genesi de lucta Iacob, qua Deum ipsum quodammodo superavit; ** non errore haereticorum, qui per orationem Dei providentiam mutari posse existimant, quasi mutabilis sit Deus, cum revera sit omnino immutabilis, ut legimus Numerorum 23;* 1 Regum 15;* Malachiae 3* et Iacobi 1,?? sed quia ab aeterno ipse ita disposuit, et effectibus saepe saepius ita comprobavit, ne fideles cum philosophis Epicureis et Peripateticis divinam circa res humanas providentiam tollerent dicerentque cum impiis, sicut Iob 22 legimus: Circa cardines caeli ambulat et nostra non considerat. *! Pia oratio manifesta quaedam est divinae providentiae in Sanctia Ecclesia demonstratio. Sicut in exteriori homine manus instrumentum instrumentorum est ad comparanda fere omnia ad vitam humanam necessaria, ila in interiori homine oratio est, ut etiam Ioannes Chrysostomus docuit in libro de Oratione. ? Dominus noster semper hortatus fuit ad studium orationis, maxime Lucae 11 capite, sub parabola amici petentis tres panes,? et Lucae 18, sub parabola viduae ab iniquo iudice petentis vindictam, ** et 21: Vigilate omni tempore orantes, ut digni habeamini, etc.;* Paulus 1 Thessalonicensibus ultimo, vigilare praecipit et sine intermissione orare. ** V. Sed ad quid tam diu orare? Siquidem, ut Lutherani et Calviniani docent, oratio nullius est meriti nulliusque virtutis ad impetrandum apud Deum.*: Sic novi isti apostoli et evangelistae satanae, quamvis oralionis studium se maximi facere et commendare videantur, revera tamen omnino tollunt et destruunt, sicut Augustinus de Pelagianis ait, libro De Haeresibus capite 88 ** et Epistola 186 ad Paulinum, ** cum nec necessariam doceant orationem, Gentes, cp. 96. 51) Vr. 14. Affert ordine inverso. 52) De Precatione, hom. 1, (P. G. 50, 777-718); Mom. 2, ibid. col. 781-782, 53) Cf. vrr. 5-9. 54) Cf. vrr. 3-5. 55) Vr. 30. col. 1008-1009. 58) P. L. 42, 48. 59) Cp. 10-12, ibid. 33, 329-332. INFRA HEBDOMADAM PRIMAM QUADRAGESIMAE 145 quibus nonnisi fides sua, hoc est haeresis, ad salutem necessaria sit; nec omnino utilem, cum nullum ei tribuant meritum, nullam vim apud Deum, maxime in his quac ad salutem vitamque aeternam consequendam spectant. O capita insana! cum tamen in Sacris Litteris luce soleque clarius sit virtus sanctae orationis apud Deum. VI. In *^ hodierno Evangelio habemus tria dogmata quae cum haereticis controvertuntur. Primum est Calvinianorum, qui ex hoc Evangelio probant Christum nonnisi propter electos et praedestinatos in hunc mundum venisse: Non sum missus nisi ad oves quae perierunt. * Sed oves domus Israel appellat Iudaeos, qui oves Dei dicebantur. Num omnes Iudaei electi erant el praedestinati? Alterum est quod ex hoc Evangelio probant inutilem esse Sanctorum intercessionem, nam Christus nihili fecit eorum preces; nec esse invocandos Sanctos, quoniam nec legitur chananitis invocasse, ailque hoc loco Calvinus quod, licet Sancti orent dum vivi sunt, interest tamen inter vivos el mortuos. ** Sed a Christo Sancti appellantur vivi, non mortui: Non esl Deus mortuorum, sed vivorum, * et Apostoli dicunt: Dimitle eam, quia clamat post nos. Quomodo ergo non invocabat eos? Quid clamabat post eos? Quod autem Christus non exaudierit Aposiolos, falsum est, nam distulit exaudire ut beneficium magis commendaret. Tertium est dogma de sola fide, quam Christus commendavit; sed hac de re saepius egimus. Hic autem non polesl fides haereticorum comunendari, quia haec mulier Scripturas ignorabat, nec de divinis promissionibus aliquid intellexerat, cum esset gentilis, tamen audierat Christum esse filium David, idest Messiam a Iudaeis expectatum posseque omnia miracula facere. Hoc tantum firmissime credidit et hoc confessa est. Ubi est ergo figmentum fidei haereticorum, quae nonnisi divinas Denzinger-Dannwart Enchiridion Syimbolorum, n. 10906. 62) Cf. S. Bellarminus op. cil., 1t. 2, De Beatitudine Sanctorum, lib. 1, cp. 18, col. 655-650. 63) Mt 22, 32; Mc 12, 27; Lc 20, 38. 10 - Quadragesimale Quartum - Codex Vindobonensis Ostenditur contra haereticos n) Christum nbsolute pro omnibus in mundum venisse, b) utilem essc intercessionem Sanctorum, c) solam veram fldem 2 Domino commendari, non illam fictam haereticorum. promissiones firmissime amplectitur sibique certissime applicat? Haec mulier harum promissionum prorsus nihil audierat aut intellexerat. Unde ergo ei haec fides? Et tamen: O mulier, magna est fides tua. In eo quod Dominus ait: Non sum missus nisi ad oves, sciendum est quod Dominus venit in hunc mundum ad duo: ad salvandum et redimendum, unde Sacramenta instituit, et ad praedicandum Evangelium, confirmando praedicationem suam miraculis. Cum dicit se missum tantum ad oves, dicit quoad postremum hoc. ** EMEND ———— nn dui ————————— L———————————————————————————ÉÉ———ÉÉ——————

CHAPTER 9. Feria Sexta Infra Hebdomadam

PRIMAM QUADRAGESIMAE Est autem lerosolymis probatica piscina quinque porticus habens. In his iacebat multitudo. 1 I. Mirabile spectaculum videtur piscina hodierni Evangelii, quo Multa forte nihil mirabilius spectari potest. Erat iuxta templum, quod vere UR NE erat mirabile, sicut Regius Vates ail: Sanctum est templum cla tuum, mirabile in aequilate,? hebraice: mirabilia in iuslitia, quoiuxta templum. niam in eo multa continebantur divinae sanctitatis mysteria. Sed magnitudine mysteriorum non minus mirabilis piscina haec, quae mihi quidem thesaurus videtur gratiarum Dei, fodina ditissima pretiosissimarum venarum divinissimorum mysteriorum. In templo erat aqua lustratoria, qua purificabantur sacerdotes et levitae;? hic aqua qua lavabantur homines a quacumque infirmate, sicut Naaman syrus in aquis Iordanis lotus fuit a lepra.* Mirabile balneum, quod etiam caecis visum dabat, sicut piscina Siloe caeco nato.* Erat in templo altare sacrificiorum ad punilionem peccatorum, morte enim et sanguine animalium expiabantur peccata, ad ostendendam peccali perniciem, cuius causa homo meretur mortem. Hic manifeste apparet peccati pernicies et quot mala invexit in mundum unum tantum Adami peccatum: /n his iacebat multiludo magna, elc. In templo eral mensa panum, hic multitudo gratiarum et beneficiorum Dei; ibi candelabrum aureum, hic multiformis sapientia Dei, cur sanabatur tantum unus el qui prior descendisset: O altitudo divitiarum, etc.;* ibi altare incensi, hic vota et preces fidelium, ut descenderet 7, 23-44. 4) Cf. 4 Rg 5, 9-14. 5) Cf. Io 9, 1-7. 6) Rom 11, 33. Singulariter curatione huius languídi innuitur discrimen inter gratiam Veteris et Novi Testamenti. Piscina symbolum mundi, synagogae et Ecclesiae. Mundus locus máíseriarum est. Angelus; in templo divinum propitiatorium, hic benignitas et humanitas Dei, qui secundum suam misericordiam salvos nos fecit per lavacrum regenerationis, eic.;* in templo servala fuit virga Moysi, instrumentum omnipotentiae Dci in operatione miraculorum, * hic autem infinita Dei potentia homines perfectissime sanans ab omni incurabili infirmitate. Sed tamen unum est quod speciali consideratione mihi visum est dignum in languido isto, qui non per Angelum, sed per Dominum Angelorum curatus est, ut dignoscatur latum discrimen inter gratiam Veteris et Novi Testamenti. Nam curatio per Angelum in piscina designat iustificationem per gratiam Veteris Testamenti; curalio autem per Dominum designat iuslificalionem per graliam Testamenti Novi. Mysterium autem, quod speciali consideralione mihi visum est dignum, illud est quod Paulus ait: Apparuit benignitas et humanitas Salvatoris nostri Dei, non ex operibus iustitiae quae fecimus nos, sed secundum suam misericordiam salvos nos fecit per lavacrum, eic.* Ubi Apostolus aperuisse visus est piscinae huius mysteria, maxime autem in eo quod languido huic Dominus ait: Vis sanus fieri? '* In quo docemur quam facile salvari possit homo; licet naturae viribus salus sit impossibilis, viribus tamen gratiae facillima est, nam ab homine isto Dominus nonnisi voluntatem requisivit, sicut Moyses a populo in Aegypto nihil aliud petiit, nisi ut vellent de Aegypto exire. '' II. Est autem lerosolymis probatica piscina. Haec autem mihi quidem nunc mundi huius, nunc synagogae Iudaeorum, nunc etiam Ecclesiae symbolum quoddam videtur. Erat piscina haec hospitale pauperum incurabilium, ubi paucissimi ex magna infirmorum multitudine optalissimam salutem assequebantur. Mundus hic peccati causa factus est locus miseriarum, theatrum calamitatum et omnis infelicitatis cum corporalis, tum etiam spiritualis, nam mundus totus in maligno positus est,?? ubi innumeri sunt caeci per ignoranliam, claudi per animi imbecillitatem, aridi absque ullo internae consolationis humore. In hoc autem mundo hi quidem quaerunt luINFRA HEBDOMADAM PRIMAM QUADRAGESIMAE 149 cem veritalis, rerum cognitionem, ut naturales philosophi, alii virtutem animi, ut morales, innumeri voluptatem et satisfactionem animi; sed paucissimi volorum compotes fiunt, nam sanabatur unus caelestis gratiae munere. ?? In piscina hac elucet mysterium divinae providentiae, quac in utilitatem et salutem hominum tribus veluti basibus nititur: potentiae, sapientiae ct bonitati Dei. Nam ad opera providentiae opus cst potentia, sapientia et bona voluntate, ut possit, sciat et velit providere, sicul patet in principe, in patrefamilias, in imperatore exercitus, sicut ad scribendum vel pingendum oculo, manu, et animo scribendi opus est. Hic autem exercebantur opera potentiae Dei, quia fiebant miracula; opera sapientiae, quia sanabatur unus et qui prior descendisset; '* opera bonitatis, quia non tantum miracula, verum eliam beneficia erant et quidem optatissima. Divina autem providenlia regit mundum, rexit synagogam, regit Ecclesiam. Aliud etiam elucet providentiae divinae mysterium, quod utitur secundis causis. Nam per Angelum invisibilem et per visibilem aquam conferebat salutis beneficium, Angelus enim Domini secundum lempus, etc.;? ita plane in mundo, in synagoga, in Ecclesia. Praeterea ad consequendum salutis beneficium duo necessario concurrebant: motus divinae gratiae et opus humanae diligentiae, nam sanabatur unus, qui prior descendisset. Designat etiam piscina haec synagogam legemque veterem. Hodierna haec piscina non tantum mirabile quoddam balneum mihi videtur, aquis Iordanis et aquis natatoriae Siloe!* longe mirabilius, nam hic sanabatur homo a quacumque detinebatur infirmilate," sed magna quacdam et mirabilis mappa mundi, in qua non solum universalis geographia descripta est, sed universi totius pancosmographia; nam hic cernitur natura et operatio Dei, natura et operalio Angeli, natura et operatio hominis, natura et operatio Dei in miraculis supernaturalibus, quae ibi fiebant, in divino ctiam miraculo, quod ibi Dominus operatus est curans mirabiliter languidum, qui triginta el octo annos habebat in infirmitate sua. '* Piscina In piscina elucet mysterium providentiae, quae mundum ct Ecclesiam regit. Divina providentia utitur secundis causis. Plane mirabilis piscina isla, in qua cognoscilur natura Dci eiusque potentia, sapientia et bonitas; cognoscitur etiam natura Angcli, haec mundus est; sed in mundo est et operatur Deus, est et operatur Angelus. Est ct operatur Deus. Est Deus invisibilis, sed visibiliter operatur, invisibilis causa est, sed visibilis effectus; sicut motum solis videmus in caelo, a quo moveatur non videmus, motus corporis manifestus est et anima movens non item. III. Hodierna igitur piscina spectaculum est, non solum miserabile, quia xenodochium, hospitale incurabilium infirmorum, sed ctiam mirabile, quia balneum miraculorum, quia theatrum divinorum mysteriorum, quia veluti stadium quo mulli currebant ad bravium sanitatis, sed unus accipiebat, qui prior descendisset in piscinam post motionem aquae; tandem quia, uti diximus, hic cognoscitur natura Dei, natura Angeli, natura hominis. Natura Dei omnipotentis, excedens omnes vires naturae creatae, ut patet in operalione miraculi, quod quidem, quatenus miraculum est, opus est potentiae Dei, quatenus autem etiam beneficium, est '* magnum opus bonitalis et misericordiae Dei, sed quatenus sanabatur tantum unus, opus erat sapientiae ad mysteria designanda. Natura igitur Deus est invisibilis, praeditus ?? infinita potentia, sapientia et bonitate. Sic Christus hodie non tantum verus homo, sed etiam verus Deus in homine, Deus invisibilis factus homo visibilis. Ad haec ostendenda miraculum operatur in languido. Nec tantum miraculum magnum, verum etiam magnum beneficium: Totum hominem sanum feci in sabbato.?'! Sic opus fuit divinae tum potentiae tum bonitatis. Quia vero nonnisi unum tantum curavit, cum innumeros ibi reperisset, opus divinae sapientiae fuit. Natura etiam Angoeli hic prospicitur: Angelus autem Domini descendebat secundum tempus in piscinam et movebatur aqua. Descendebat Angelus invisibiliter, ergo spiritus est, non corpus visibile, ex commoltione (lantum aquae deprehendebatur descendisse. Dicitur Angelus Domini, nuncius Domini, ergo minister Dei est, servus Dei: Millia millium minisirabanl ei.? Descendcbatl ad praestandum hominibus beneficium oplatissimae sanitatis, ergo amicus hominis est. Movebat aquam et divinitus imprimebat ei sanatricem INFRA HEBDOMADAM PRIMAM QUADRAGESIMAE 151 virtutem, ita ut qui prior descendisset in piscinam post motionem aquae, sanus fieret a quacumque infirmitate; ergo spiritus magnae potentiae et virtutis est Angclus. Descendebat in tempus: insinuat Angelos esse in loco, moveri de loco in locum, operationes etiam Angclorum tempore mensurari, licct haec in utramque partem ut problemata a theologis disputentur. Ostenditur ctiam nobilitas naturae angelicae, dum ait quod descendebat Angelus: de supremis est, caelestis spiritus est, domesticus ct familiaris Dci est. Haec sunt quae hoc loco de angelica natura indicantur. Tandem hic natura humana ostenditur quid sit, quidve possit sine gratia Dci et quid cum gratia caclesti. Vidit ibi hominem infirmum dixitque ei: Vis sanus fieri? At ille: Domine, hominem non habeo.? Homo suapte natura praeditus est libero arbitrio: Vis sanus fieri? Xabct cognilionem boni et mali, odit malum, desiderat bonum. Hacc omnia in hominc isto videmus. Et insuper licet infirmus essct, non tamen viribus corporis omnino destitutus erat, ita ul penitus operari aut moveri non posset. Habebat aliquales vircs, sed non sufficientes, hinc ait: Hominem non habeo, ut cum mola fueril aqua, millat me in piscinam; dum venio enim ego, alius ante me descendil.?* Sic potest homo sinc gratia et sinc fide nonnulla opera bona faccre: largiri clecmosynas et alia opera praestarc. In Vitis Philosophorum apud Diogenem Laertium multa legimus et quidem praeclara virtutum opera: in vita Socratis, ? in vita Platonis?* et ante hos in vita Pythagorae,?' in vita Taletis Milesii?* et aliorum; sic nunc quoque Iudaci, infideles Turcae, Mauri, haeretici multa opera faciunt virtutum moralium; sed tamen quae ad salutem consequendam sufficienlia non sunt. Hinc languidus isle, quia sufficientes vires non habcbat, triginta et octo annis manserat in piscina, salutis spe semper frustratus; accepta autem gratia, statim sanus factus est homo... et lulit grabatum suum et ambulavil,?* factus fuit sanus, vegetus, robustus, pristinae sanitati perfecte restitutus. Sic splendet hic naturae humanae triplex status: sanitatis pristinac, infirmitalis subscculae et sanitalis restilutac, ct tandem nalura hominis in triplici statu. Homo sine gratia aliqua bona opera facere potest, quae tamen üd salutem non sufficiunt. Elucet in hac piscina mysterium divinae providentiae et cariialis erga homincm. quemadmodum eliam in parabola hominis descendentis ab Ierusalem in Iericho, qui a latronibus spoliatus, etc. ?? ]V. Elucet in piscina hac mysterium divinae providentiae, quae in salutem hominum secundis utitur causis ct spiritualibus et corporalibus. Ad dandam sanitatem utebatur Angelo et aquis turbatis: non erat aquis illis naturalis vis ad sanandum, alioquin sempcr et omnes sanassent, sicut ignis calefacit, aqua refrigerat, sol illuminat; at virtus aquae in momento consistebat, sanabatur unus. Deinde virtus naturalis balnei non potest hominem statim in momento curare; natura enim non operatur in instanti, sed tempore opus habet, unde ncc ignis, activissimus cum sit, agit in momento, leviter enim tactus non urit: aliquando, igne accenso, *! cum frigus est, per flammam manus íraducimus nec urimur; virtus autem haec in instanti operabatur. Et tandem curabat ab omni infirmitate; uno aulem remedio non polest morbus omnis curari, nam «contraria contrariis curantur, calida frigidis, frigida calidis ».?* Ostendit etiam quod Deus non est, ut nonnulli docuere philosophi, agens neccssarium, sed voluntarium, non agit ex necessitate naturae, sed cx electione voluntatis; hinc secundum tempus, cum ei magis videbatur opportunum, mittebat Angelum ad movendam aquam et curandum infirmum. Ostenditur hic etíam mysterium caritatis Dei erga hominem. Solent reges plures medicos in curia sua haberc et quidem excellentissimos; quando aulem rex ad curandum aliquem suum specialem medicum mittit, signum est singularis affectionis, habetur pro magno favore. Deus rex est, unus ex principalibus Angelis Raphael dicitur, idest medicus Dei. Ad curandum autem hominem Deus medicum suum mittit, sicut ad illuminandum caecum Tobiam misit Raphaelem, qui felle piscis illum a caecitate curavit. ? Angelus autem hic medicus Dei hominem curabat facillimo medicamento, aquam tamen adhibebat, non quidem claram et limpidam, quae melior videtur, sed commotam atque turbalam, cuius rei nulla potest quo cf. Galenus De Sanitate tuenda, lib. 1, cp. 7, f. 05; lib. 5, cp. 1, f. 93; S. Gregorius M. In Evang., lib. 2, hom. 32. (P. L. 76, 1232). 33) Cf. Tob 11, 1 sqq. INFRA HEBDOMADAM PRIMAM QUADRAGESIMAE 153 reddi ratio, ut discamus in divinis mysteriis non quaerere humanas rationes, hinc Dominus luto caecum illuminavit. V. Mirum videri potest cur per Angelum nonnisi unus curabatur, nec Dominus nisi unum sanavit in piscina infirmum hodie. Sed mirum essct si miracula opera essent divinae tantum potentiae et bonitatis, non autem sapientiac. Sed sicut opera sunt potentiae supra omnem virlutem naturae, opera bonitatis et misericordiae, quia beneficia ad sublevandam humanam miseriam, sed opera etiam sapientiae ad instruendam humanam ignorantiam, sanabatur unus, quia pauci sunt qui salvantur, pauci gratiam Spiritus Sancti percipiunt, nam ad hoc requiritur etiam humana voluntas et diligentia; hinc sanus ficbat qui prior descendisset in piscinam. Hinc languido huic Dominus ait: Vis sanus fieri? priusquam eum curaret. Sanabatur unus, quia nonnisi unus lantum fidelis populus salutem aeternam consequitur. Sicut autem in uno homine in paradiso totum erat humanum genus, ita per unum hominem totus designatur fidelis populus. Per miraculum autem piscinae huius, ait Ambrosius, 2 De Sacramentis 2, designabatur mysterium adventus Domini in mundum pro salute humani generis, ^* nam per Angelum ipse Dominus designatur, qui dictus est magni consilii Angelus, piscinam vero docet designare Baptismi sacramentum. Sicut in piscina hac ad opliatam salutem consequendam non sufficiebat voluntas ardensque salutis desiderium, non industria aut diligentia humana, non virtus naturalis aquarum, ita ad consequendam salutem aeternam, ad quam conditus homo esl, non sufficit virtus naturae, requiritur supernaturalis gratia. Natus est equus aptus ad bellum, sed disciplina opus est, ut a magistro instruatur. Ut aqua sursum ascendat in altum, sicut in fontibus artc factis cernimus, non sufficit virtus naturalis aquae, licet apta sit ad hoc aqua, non autem terra, opus est artificio, opus fistulis bonis et bene factis. Ilarum auxilio aqua sursum ascendit, cum naturae ipsius proprium sit descendere. Dissoluto autem artificio, fraclis fistulis, aqua non amplius ascendit, sed vi atque pondere naturali ad ima delabitur. Sanabatur tantum unus ad insinuandum quod pauci sunt qui snlvantur. Ad salutem praeter bonam voluntatem. necessaria est gratin, idest caritas supernaturalis. sinc qua homo salutis incapax est. Homo in gratia conditus, peccare poterat. sicut revera peccavit, Gratia Spiritus Sancti, caritas ipsa, aqua dicia cst saliens in vitam acternam.?* Homo quidem aptus nalus est ut. Deum et caelestia diligat, ut sancte vivat et secundum virtutem; sed ut Deum super omnia diligat et virtutem Dci causa bonis omnibus temporalibus pracferat, sensu carnis gravatus, non poles( sine divino auxilio. Homo nanque natura sui amantissimus est. Hinc maler, licet. amantissima filiorum, in necessitate posita eo aliquando devenit ut, sicut factum legimus, fame urgente, filios devoret, ?* paler cliam filios vendat,?^* quia seipsum homo super omnia diligit; ut aulem Deum supra se diligat, adeo ut Dei causa scipsum ctiam oderil, virtute opus est supernaturali. Sicut ctiam ad accendendum ignem ad speculum, sive cum vitro ad radium solis, multa opus est arte. Si vitrum planum fuerit aut concavum, nihil fiet; opus est ut convexum sit; dcinde proportione opus est, ut radius per vitrum transiens acuto angulo fomitem tangal, ita ut ad accendendum ignem nec vitrum sufficiat nec radius, nisi ars el industria adsit. Sic ad accendendum in nobis divini amoris ignem virtus rcquiritur supernaturalis et divina. Nisi autem hic ignis adsit in nobis, salulis capaces minime sumus, nam, si caritatem non habuero, ait Paulus, nihil mihi prodest. ?? VI. In sua hac mirabili mappa mundi Ioannes describit non geographiam aut cosmographiam, sed theographiam, quod Deus sit nalura invisibilis, omnipotens, Dominus Angelorum et hominum omniumque creaturarum; angelographiam, quod Angclus sil natura invisibilis spiritus, minister Dei, medicus Dei, conferens homini perfectam sanitatem, scd sicut medicus peritus excellentissimus; tandem antropographiam, quod homo natura sit cognitione boni et mali ac libero arbitrio praedilus. Ubi etiam triplicem statum naturae humanae describit: primum, in quo homo sanus eral, sed infirmari poterat et infirmatus peccando est; alterum, *' in quo infirmus quidem est, sed curari divino beneficio potest, caclesti gratia, non autem natura; lerlium, *! in quo Dei beneficio sanus est et reperitur in templo, sed in deterius INFRA HEBDOMADAM PRIMAM QUADRAGESIMAE 155 cadere multoque peius infirmari polest: Ecce sanus factus es, noli peccare, ne deterius libi aliquid contingat. * In secundo autem statu multa indicat Ioannes. Primo quidem, quod casus hominis non fuit irreparabilis, sicut casus Angeli, sed reparari potuit; sicut peccarc potuit, ita eliam a peccalo resipiscerc; sicut cadere in infirmitalem, ita etiam curari. Non sic Angelis, qui peccavere, datum fuit. Secundo ostendit infirmitatem hanc hominis natura incurabilem esse ac Dei tantum beneficio curari posse. Hinc languidus hic triginta et oclo annos habebat in infirmitate sua, * humana artc curari non poteral, de caelo per Angelum salutis beneficium expectabat et nonnisi Christi gratia curatus est divino miraculo; Statim sanus faclus est. Nec tantum sanus, verum et robustus, etc. Tertio, inesse quidem homini a natura ingens quoddam salutis desiderium et vires etiam aliquales ad eam consequendam, sed minime sufficientes. Hinc languidus salutis desiderio ducius abiil in piscinam, ubi sperabat divino beneficio salutem se consecuturum aliquando ibique diu permansil. Sed, bone Deus, ubinam in nobis est salulis desiderium? Àn salularem Sacramentorum piscinam non habemus? Sed quam pauci ad cam veniunt pro salutis beneficio! Quarto, homini huic, voluntas quidem animi et ingens desiderium cum adesset salutis, potestas deerat. Volebat, scd non polerat. Deus autem et potuit et voluit, cum tempus opportunum visum ei fuit salutem homini afferre, nec nisi animi volunlatem ab eo rcquisivit: Vis sanus fieri? Egisse autem visus est Dominus cum homine isto, sicut piscator valde peritus, qui linea et hamo piscatur. Hic enim sentiens hamo captum ad escam magnum piscem ct qui facile potest lineam rumpere cet liber abire, non trahit lineam, sed laxat ne dirumpatur et co usque laxat, quo piscis captus et hamo sauciatus, viribus dcefatigatus fuerit, lunc absque ullo periculo eum ad se trahit. Ita, inquam, egit Dominus cum homine isto. Hamo ferreo virtutis suae coepit eum, sed cum esca, salulis desiderio. Sed longanimilale opus fuit, ne si mox curatus fuisset, delerius aliquid ei contigisset. scd cusus eius irreparabilis non fuit, Dci enim bencflcio fuit restitutus. Desiderare potest homo salutem sed ci desunt vires sufficientes. quia requiritur gratia cum voluntate coopcerans. Ostendit Dominus hodic quid ngendum sit dicbus festis. Gratia facilem efficit virtutem. Piscina hacc jmaginem refert Sucramentorum, 156 FEHIA SEXTA VII. Hodic Dominus ostendit quid faciendum sit fidclibus suis, maxime diebus festis. Cum dies festus esset, abiit Icrosolymam in templum ad adorandum. Finita autem orationc et adoratione, abiit in piscinam, in Bethesdha, * in domum pietatis, ad visitandos infirmos. Visitavit singulariter languidum, verbis consolatus fuit: Vis sanus fieri? Nec tantum verbis, verum etiam beneficio salulis. Sic Dominus hodie totam legem implevit, quac in duobus praeccplis posila est: Diliges Dominum Deum tuum... el proximum tuum sicut teipsum. * Hoc autem Dominus nostri causa operatus cst, ut eum imitemur, ut sciamus quid praecipue festis diebus agendum nobis sil. Sed, bone Deus, quam longe sumus a sanctis hisce operibus, quam male festos dies servamus! etc. In statu autem restitutae et recuperatae divino beneficio salutis ostenditur quam facile sit divina praecepta servare: Surge, tolle grabatum tuum et ambula, nam statim sanus factus fuit homo ille et tulit lectum suum et ambulavit magna simul cum facilitate et voluptate. Sic enim gratia Spiritus Sancti operatur in nobis, ut virtutum opera etiam magna cum voluptate Dei causa exequamur. Hinc homo iste a Domino curatus, postea in templo inventus fuit, ** templum frequentabat, non coactus, non iussus, sed sua sponte. VIII. Piscina haec hodierna divinorum Sacramentorum, maxime autem Baptismi in Ecclesia, referebat imaginem; sicut enim illa salutem integram caelesti beneficio afferebat, ila et Sacramentum regenerationis. Ad salutem in piscina consequendam tribus opus crat: descensu Angeli, aqua piscinae et motione aquae. Ila et in Sacramento tria opus sunt: minister, elementum et verbum, quod «cum accedit ad elementum, fit Sacramentum», ut Augustinus loquitur.* Sic Paulus ait quod Hebraei sub Moyse baptizati sunt in nube el in mari; el ad Ephesios scribit: Mundans nos lavacro aquae in verbo vitae,** duo simul coniungit: lavacrum aquae et verbum vitae. Habebat aqua piscinae ab Angelo mota virtutem magnam, divi- 10, 27. 45) Cf. lo 5, 14. 46) In Evang. loannis, trac. 80. (P. L. 35, 1840). INFRA HEBDOMADAM PRIMAM. QUADRAGESIMAE 157 nam efficaciam ab omni morbo curantem: Sanus fiebal a quacumque... infirmilale; sic et divina Sacramenta divinam habent efficaciam curandi ab omni peccato. Piscina illa curabat caecos, claudos, aridos, omne genus infirmitatis; Sacramenta omne peccatum. Non sine mysterio credo a. Ioanne commemoratos caecos, claudos, aridos, * nam sunt in universum iria peccalorum genera: hi enim per ignorantiam, illi ex infirmitate, abi ex malitia ct perversitate peccant; sed divina haec piscina conlra omne peccati genus divinam habet efficaciam. Sed lamen humana etiam requiritur diligentia in Sacramentis; hinc enim qui prior descendisset in piscinam curabatur. Paulus ail: Probet autem seipsum homo;** Philippus ceunucho dixit: Si credis ex lolo corde licel baptizari; et Dominus: Qui crediderit et baplizatus fuerit salvus eril. *? IX. Prope? erat dies festus Iudaeorum, ctc. Tria videnda sunt in hodierno Evangelio: primum est ad quid Dominus Ierosolymam ascendit; secundum, miraculum quod operabatur Angelus in piscina; tertium, miraculum quod operatus est Dominus in languido. Quoad primum, pergit Christus in Ierusalem ad diem festum ad Patrem adorandum in templo, iuxta legis praescriptum; deinde descendit in piscinam, ad xenodochium pauperum incurabilium. Sic servat utrumque caritatis praeceptum ad nostrum exemplum, ut sciamus quomodo vel maxime diebus festis debeamus tempus expendere in operibus religionis, pietalis et caritatis; nam erat sabbatum cum Dominus in piscinam descendit. Sic Dominus ostendit quod pectus ipsius vere erat arca testamenti, in qua crant ambae legis tabulae reconditac. Sic praestabat opera vitae et contemplativae erga Deum et activae erga proximum. Pectus ipsius erat domus Iacob, ubi simul manebant Rachel et Lia; praestabat opera Marthae el Magdalenae. Quoad secundum, piscina haec symbolum erat legis mosaicac, praecedentium. quae virtutem hubent curandi nb omní peccato, dummodo ex parte hominis diligentia adsit. Multa agit Christus hodie opera religionis et caritatis, Li Piscina symbolum est legis mosaícae, Baptismi et Poenitentiae; in en clucet eliam divina providentia. Ad salutem requiritur concursus naturae et gratine. Huius miraculi consideranda est historia et mysterium. Quoad historiun: hoc miraculum inslgne est ex tempore et loco, symbolum etiam Sacramentorum, maxime Baptismi et Poenitentiae, quae est veluti alter baptismus. Erat etiam veluti archivium quoddam divinorum mysteriorum potentiae, sapientiae, bonitatis Dci, iustitiae eliam et misericordiae; nam virtute supernaturali ibi operabantur miracula, quae etiam sunt beneficia. Quod autem uni tantum confercbatur sanitas et huic potius quam illi, nec semper, sed secundum tempus, opus erat sapienliae. Infirmitates erant opera iustitiae: Noli amplius peccare ne, eic.; sanitas conferebalur absque merilis, sic opus misericordiae. Tandem hic divina splendebat providentia, quae in salutem humani generis etiam supernaturalia providit remedia et ad fidem excitandam operabatur miracula. Quoad tertium, ostenditur quod ad salutem consequendam necesse est ut concurrant simul natura et gratia: Vís sanus fieri? liberum arbitrium hominis requirit. Hinc est quod pauci sunt qui salvantur, quoniam pauci sunt qui divinae gratiae cooperari volunt, cum tamen nihil aliud requisierit Dominus a languido. ALIA HOMILIA Prope erat dies festus Iudaeorum. 1 I. Duo consideranda nobis sunt in hodierno Evangelio: historia miraculi et mysterium ipsius; nam per exteriorem sanitatem designatur interior, quam per iustificationem divinitus factam homo consequitur, non naturae viribus, sed graliae munere, concurrente tamen libero hominis arbitrio. IL. Quoad historiam, insigne est hodiernum miraculum ex mullis. Ex tempore, quia factum in die festo Iudaeorum, ut putatur et creditur in festo Pentecostes, et insuper in die sabbati;? dies erat duplici titulo celebris. Ex loco, quia in probatica piscina, qui locus divinis miraculis valde insignis et illustris erat, qui quidem locus erat veluti stadium in quo ad pallium curritur, nam qui prior descendisset in piscinam post motionem aquae, sanus fiebal,? unus tantum, sicut Paulus ait, quod omnes currunt, sed unus accipit bravium. * INFRA HEBDOMADAM PRIMAM QUADRAGESIMAE 159 Insigne ex persona, in qua factum est, nam invenit ibi hominem triginta et oclo annos habentem in infirmitate sua. * Nam ad ostendendam miraculi magnitudinem hoc notavit Ioannes, sicut etiam in caeco nato fecit et in Lazaro suscitato: quoad illum quidem caecum, sed a nativitate, illuminavit, * hunc autem morluum, sed quattuor iam dies sepultum, suscitavit." Egit Christus hodie sicut praestanlissimi medici, qui in morbis diuturnis et ab aliis medicis iam desperatis, solent peritiam virtutemque suam ostendere. Insigne ex modo faciendi: Surge, tolle grabatum tuum el ambula. El slatim sanus faclus est homo ille, el sustulil grabaium suum el ambulavit;* solo verbo soloque imperio hominem perfecla sanitate donavil, ita ut magnum quidem esset miraculum, quod Deus per Angelum operabatur in piscina posl motionem aquae, sed multo maius multoque mirabilius hoc quod Christus per seipsum operatus est in hoc languido. Insigne tandem a fine, nam ad hoc Christus in piscina operari voluit hoc miraculum, ut ostenderet se illum esse qui per Angelum operabatur ibi divina miracula. Hinc ait: Pater meus usque modo operatur el ego operor,* idest miracula. Ex quibus verbis intellexerunt Iudaei Christi mentem, quod significaret se l'ilium Dei verumque Deum esse. llinc ait Evagelista: Propterea persequebantur eum /udaei, non solum quia sabbatum solvebat, sed quia Patrem suum dicebat Deum aequalem se [aciens Deo.'* Ad hunc ergo finem operatus est Christus hodiernum miraculum in piscina, ut ostenderet se aequalem esse Deo, qui credebatur, ut vere erat, miracula illa in piscina operari. Erat enim piscina illa balneum supernaturale, non enim naturali virtute aqua illa sanitatem conferebat, alioquin semper et omnibus contulisset, sicut ignis calefacit, sol illuminat; sed supernaturali virtute divinitus impressa; hinc solum post motionem aquae ab Angelo et nonnisi unum tantum curabat a quacumque deltinebatur infirmitate; '^ hinc erant ibi caeci, claudi, aridi, etc. Ambulabat. ex persona in qua operatum fuit, ex modo quo fuit operatum et fine. Christus hoc miraculum Opcratus est ut Oslenderet divinitatem suani cB 1B 1 BIHLI.. et ingentem caritatem erga homincm. Quoad mysterium piscina haec symbolum fuit Sacramentorum Antiquae et Novae Legis. infirmus autem curatus imago hominis ín Slatu — peccati et gratie. Operari etiam hoc miraculum Dominus voluit, ut ostenderet ingentem pielatem caritatemque suam erga hominem miserabilem, sicut clementissimus samaritanus, '! etiam si sciret hoc miraculo magnam excitaturum contra se Iudaeorum invidiam. Hinc enim ait: Proplerea persequebantiur eum Iudaei, quia sabbatum solvebat, quia haec faciebat in sabbato. Quam caeca est in bonis invidia! quam oculata in specie mali! Non advertunt miraculum, sed id quod conira sabbatum videbatur. Cum autem ob turpitudinem suam nolit nuda videri et in publico comparere, honestam induit vestem, zelo legis el sabbali se cooperit, cum tamen ex opere scire potuissent non esse sub lege sed supra legem qui talia poleral operari; aut multo melius mandata legis intelligere quam ipsi. At vero nonnisi ad malum propensa invidia est. III. Quoad mysterium multa hic essent consideranda, praecipue vero quid ipsa piscina significet et cur sanabatur lantum unus, qui prior descendisset post motionem aquae; quid item homo isle a Christo in piscina inventus íriginia oclo annos habens in infirmilale sua. " Sed scire sufficit piscinan illam symbolum fuisse sacramentorum Antiquae Legis et figuram Sacramentorum Novae, maxime vero Baptismi; quod lex ostendebat peccatum, '* non curabat; quod sacramenta illa iustificabant ex opere operantis, ut theologi dicunt, non ex opere operalo; hinc pauci admodum iustificabantur. Homo autem iste in duplici statu ante et post curationem imaginem gerit hominis in duplici statu: peccati per Adam et graliae per Christum; quod peccatum infirmitas est incurabilis, nonnisi divinilus curari potest; quod non omnino destruit, sed vitiat naturam, non enim mortuus, sed infirmus hic reperitur, sicut eliam homo qui descendens ab Ierusalem in Iericho, etc. !5 Non erat homo iste omnino impotens, nam ait: Dum venio enim ego, alius anle me descendil;'* poterat igitur se movere, polerat ambulare, sed lento gradu, ita ut non posset ad statum salutis suis viribus pervenire. Ita plane homo per peccatum non redditur omnino impotens ad bene opceINFRA HEBDOMADAM PRIMAM QUADRAGESIMAE 161 randum, polest bona aliqua moralia operari, sicut Paulus ad Romanos 2 ait, quod gentes legem non habentes naturaliter ea quae legis sunt faciunt," maxime cum nulla vehementi tentatione tanguntur, qua magnam ad bene operandum resistentiam patiantur. Non tamen potest homo divinam legem servare absque speciali gratia, nec operari, iia ut vitam aeternam mereatur: Non sumus sufficientes cogilare aliquid, etc.; '* Sine me nihil, etc. '* IV. Vis sanus fieri?... Surge lolle grabatum tuum et ambula. Et stalim sanus factus est. Ad salutem consequendam impossibilia visus est praecepisse, sicut novalores seclarii docent Deum impossibilia hominibus praecipere. *? Sic Deum non pium Patrem aul pastorem, sed tyrannum faciunt crudelissimum, instar Pharaonis, qui Hebraeis impossibilia praecipiebat.?' Sed: Jugum meum suave est et onus meum leve; ? Mandata eius gravia non sunt; ? In dexlera eius ignea lex,?* est aulem ignis natura levissimus. Praecipit ut diligamus eum ex lolo corde, sed ex omnibus viribus tuis,?* inquit, non supra vires; diliges pro tua virili, quantum potes. Non ergo mandat impossibilia, cum non mandet nisi ut quantum possumus eum diligamus. Non praecipit hodie impossibilia huic homini, nam s/atim sanus [actus esl et sustulit grabalum suum el ambulabat. Divinum verbum non est tantum significativum et expressivum conceptuum animi, ut humanum, est etiam effectivum: Dixil et facta sunl,?* ut patet in Genesi: Fial firmamenium; Germinet terra; Fiant luminaria; Producant aquae; Producat lerra animam vivenlem.?' [ta egit hodie: praecepit ut surgeret, ul tolleret, ut ambularet, et statim dedit virtutem, et quidem magnam, integram, perfectam, sicut apud Ezechielem legimus praeceptum illi fuisse ut starel supra pedes suos, et slatim Spiritus Domini erexit eum. ?* Dabo, inquit, vobis cor novum... et ponam spiritum meum in medio vestri el faciam ut in haeretica. Cf. Dcenzinger-Bannwart Enchiridion Symb.. n. 1092; Lutheri etiam, cf. S. Laurentius a Br. Hypotyposis, part. 3, pag. 168, not. 101; S. Bellarminus Controversiae, t. 4. De lustificatione, lib. 4, cp. 10, col. 917-918. 21) Cf. Ex 5, 5 sqq. 22) Mt 11, 30. 11 - Quadragesimale Quartum - Coder Vindobonensis Deus impossibilia non iubet, sed adiuvat ut quod praecipit facere possimus; requirit tnmen consensum liberi arbitrii, quod impie negatur n novntoribus. Concordia liberi nrbitrit cum praescientia Dei mysterium est. praeceplis meis ambuletis.** Sic Moysi praecepit ut tabernaculum construeret, et statim necessariam materiam artificesque providit. ?? Vis sanus fieri? Requirit liberum arbitrium voluntatisque noslrae liberum assensum. Quid igitur novalores negant liberum arbitrium ?! conlra universam theologiam, contra philosophiam, contra naturam ipsam, contra sensum, contra manifestissima experimenta, ac si dicerent homines non esse homines? Venit Christus in mundum ut homines faceret angelos: Dedit eis poteslatem filios Dei fieri,?? ut similes essent Angelis, nam Beati in caelo erunt sicut Angeli, aequales Angelis. Venit Lutherus, venit Calvinus, ut homines facerent bestias, nam si ab homine liberum arbitrium et ralionem tollas, bestia est, brutum est, non homo ad imaginem Dei. Negant hi manifesla, ut statuant occulta, nam propler divinam praescientiam divinaeque voluntatis ab aeterno determinationem, negant liberum arbitrium, omniaque necessario evenire docent, cum capere non possent quomodo possit slare liberum hominis arbitrium cum infallibili praescientia Dei et determinatione divinae voluntatis ab aeterno. Hac de causa philosophi negabant, non quidem liberum arbitrium, cum sit manifestissimum, sed hi quidem divinam praescientiam, illi vero divinam providentiam in rebus humanis, ut Epicurei necnon etiam Peripatetici. Sed hi multo peius neganl manifestissima ut statuant occultissima, veluti si quis ut statuat animam hominis, negaret corpus, et ut statuat Christi divinitatem, negaret humanitatem, passionem, mortem. Sed dico, num etiam Deus libero arbitrio caret et ex necessitale omnia operatur, non autem secundum consilium voluntatis suae in mundo, in Ecclesia, in Paradiso, quia ab aeterno praescivil et praeordinavit quae facturus erat in tempore, in mundo, in Ecclesia, in paradiso? Num divinae liberiati vim S. Bellarminus Controversiae, 1. 4, De Gratia et libero arbitrio, lib. 3, cp. 1, col. 482. INFRA HEBDOMADAM PRIMAM QUADRAGESIMAE 163 inferemus, ne praescientiae et praedesiinalioni inferamus? Si capere non possumus concordiam liberi arbitrii cum divina praescienlia et praedestinatione, dicendum cum Paulo: O altitudo divitiarum sapienliae el scientiae Dei, quam incomprehensibilia sunt iudicia eius et invesligabiles viae eius!?* non neganda manifestissima veritas sensibus ipsis patentissima, nedum in Divinis Litteris apertissima. V. Statim sanus factus est homo ille et sustulit grabatum suum. Sanitas haec vera, integra, perfecta, naturalis, imago est verae iustificationis in anima, nam Christus ait de hoc miraculo dicens: Toíum hominem sanum feci in sabbalo.?* Dedit huic Dominus perfectam virtutem ad exequenda mandata; non ficta fuit et apparens sanitas, ita ut phrenetici hominis instar sanum se putaret, cum revera non essel; sed verissima eum sanitate perfecte donavit. Et tamen sanctificationem in anima hominisque iustificationem fictum quid esse docent novi evangelistae; ?* sed animam iustificatam dici et apparere, non tamen esse; veluti si uxor adultera et in adulteriis perseverans ducenda esset honesta mulier, quia vir ipsius, stultus et impudens, non existimaret adulteria illa esse, sed pro honesta muliere eam haberet; aut si medicus ita infirmum curaret, ut phrenesi affectum sanum se ille exsistimaret, cum tamen nil minus esset. Sic putative sani sunt evangelici sicut phrenetici, qui se sanos putant. Non ita Christus curabat infirmos. Vis sanus fieri? Animi voluntatem saepe requirit Dominus, non item intellectum, nam qui bonam habet voluntatem, licet non talem intellectum, Angelis similis esse potest. E contra vero, qui intellectum bonum non voluntatem habent, daemonibus similes sunt. Dominus in Exodo a singulis Hebraeis dimidium sicli requirit." Anima intellectu et voluntate constat; voluntatem maxime hominis cupit. Vis sanus fieri? Non requirit ab hoc homine Deus fidem, sicut ab aliis, nam non poterat hic de Christo fidem aliquam concepisse. S. Bellarminum Controversiae, t. 4, De lustiflcatione, lib. 2, cp. 1, col. 775-779. 37) Cf. 30, 13. Sanitas haec imago est iustiflcationis, quae realiter animae inhaeret. Deus voluntatem ab hoimnine mauxinie requirit, ut faciat quod in se est. 164 rkERIA SEXTA INFRA HEBDOMADAM PRIMAM QUADRAGESIMAE Hoc exemplo probari potest eorum theologorum opinio, qui asserunt hominem, qui absque sua culpa nunquam Christi Evangelium audivit, modo implicitam fidem habeat facialque quod in se est,?* salvari posse. Nam Deus non requirit ab homine impossibilia; ab hoc homine id tantum quod habebat et praestare poterat ad salutem requisivit. ?* de quo cf. S. Thomas opusc. De Veritate, q. 14, a. 11, ad 1. 39) Post duas paginas albas jnvenitur inscriptio: «Sabbato infra hebdomadam primam Quadragesimae »; nttamen quattuor folia alba relinquit et transit ad Dominicam secundam. V-

CHAPTER 10. Dominica Secunda Quadragesimae

Resplenduit facies elus sicut sol, vestimenta autem eius facta sunt alba sicut nix, ctc. ! I. Mirabile spectaculum in theatro montis excelsi proponitur oculis nostris hodie, quo mirabilius nunquam visum est. Pulcrum spectaculum est caclum micantibus stellis ornatum, sed nunquam videre datum est in caelo stellas una cum sole. Hodie autem videre licel solem cum stellis, gloriam Christi una cum gloria Sanctorum, nam apparuerunt illis Moyses et Elias, ut Lucas habet, visi in maiestale,? sicut Ioannes in Apocalypsi ait vidisse se Christum, cuius facies splendebat ut sol ín virtute sua,? idest ut sol lucidissimus, sed vidit eum in medio septem candelabrorum aureorum et stellarum splendentium; per candelabra autem interpretatur ipse Ecclesias, idest fideles Christi, Sanctos Dei, per stellas autem spiritus, idest Angelos sanctos.* Sic cernitur hodie paradisus gloriae Christi et gloriae Sanctorum eius. Multa scripsit Moyses de terrestri paradiso, quod erat speciale opus manuum Dei: Plantaverat autem Dominus paradisum voluptatis a principio,? sive, ut hebraice est, paradisum in Eden, ab oriente, idest solo amoenissimo, pulcherrimo, deliciosissimo, exposito ad ortum solis, quod erat specialis habitatio hominis: Tulit Dominus Deus hominem et posuit eum in paradiso voluptatis, * quod erat locus omnium deliciarum: Produxit autem Dominus de humo omne lignum pulcrum visu et ad vescendum suave; locus immorProponitur hodie spectaculum gloriae Christi. Describit Moyses mirabilem hominis felicitatem in terrestri paradiso, quae inmen perfecta non erat, sed imaginem praeferebat glorine paradisi caelestis. Splendor Christi glorificati Imago fuit . gloriae ipsius divinitatis et humanitatis. lalitatis et vitae perpetuae, lignum eliam vitae in medio paradisi; Sumat de ligno vilae... el vivat in aeternum;* et tandem veluti sedes imperii: Dominetur piscibus maris et volatilibus caeli et bestiis universaeque terrae;? Gloria et honore coronasti eum el constituisti eum super opera manuum (uarum; omnia subiecisti sub pedibus eius. Sed non erat ibi humana felicitas omnino perfecta. Erat locus divinae similitudinis, sed nondum perfectae. Poterat Adam a satana tentari, sicut tentatus fuit; poterat peccare, sicut peccavit; poterat felicitatem illam amittere, sicut amisit; sustinebat prohibitionem boni desiderabilis, quale erat lignum scientiae, nam: Vidit mulier lignum quod esset pulcrum visu et ad vescendum suave aspectuque delectabile; " tandem divina illa similitudo non erat omnino perfecta, hinc serpens dixit: Erilis sicut dii, scientes bonum et malum. ?? Paradisus ergo ille veluti imago quaedam extitit veri paradisi qui in caelo est: Dabo illi edere de ligno vitae, quod est in paradiso Dei mei; ? Raptus est in paradisum et audivit arcana verba, quae non licet homini loqui."* Paradisus terrestris locus erat hominis et animalium, caelestis autem locus est Dei et Angelorum electorumque Dei et verorum Christifidelium, sicut caelum locus est solis et stellarum. Sic videmus in hodierno Evangelio gloriam Christi: Resplenduit facies eius sicut sol, et gloriam Sanctorum eius post hanc vitam: Apparuerunt illis Moyses et Elias, visi in maiestate, caelesti splendore amicti. Christus fulgebat ut sol, Moyses et Elias ut stellae splendidissimae, nam: Qui docti sunt, fulgebunt sicut splendor firmamenti, eic. '? II. Resplenduit facies eius sicut sol. Splendor iste solaris imago est gloriae tum divinitalis tum etiam humanitatis Christi. Divinitatis quidem, quoniam philosophis, maxime aulem Platonicis, sol divinitatis hieroglyphicum est. Fuit etiam splendor hic praesagium futurae gloriae Christi, tum in caelo post resurrectionem, cum qua QUADRAGESIMAE 167 venturus est ad iudicandum, tum etiam in mundo et in Ecclesia post passionem suam, nam quoniam exinanivit semetipsum formam servi accipiens et humiliavit semetipsum... usque ad morlem, mortem autem crucis... exaltavit illum Deus et dedit illi nomen quod est super omne nomen, !* sicut lux solaris est super omnem lucem. Resplenduit sicut sol. Ostenditur divina " Christi gloria et virtus sub imagine solis. Sicut enim sol plus habet lucis et splendoris quam omnia simul astra totumque caelum et plus ipse solus quam omnia simul sidera mundum illuminat, ita solus Christus, verus Deus, hominem beare potest magis quam omnia bona mundi. Sicut etiam sol perennis est fons, inexaustus, inexiccabilis et primus fons totius luminis in mundo, ita Christus fons omnis bonitatis et felicilalis etiam in caelo. Nam Christus sol est paradisi, ut in Apocalypsi legimus; !* sicut enim nulla est in caelo stella quae lumen non mutuetur a sole, et totum lumen, ita nullus est in caelo sanctus et beatus, qui non a Christo acceperit quidquid habet gloriae et gratiae, nam: Gratiam et gloriam dabit Dominus. '* HI. De sole Moyses in Sacra Genesi quattuor docet: originem, quod conditus a Deo; magnitudinem, luminare magnum, /uminare maius; principatum, ut praeesset diei; locum et situm, quod positus a Deo est in firmamento caeli.? Regius Vates nonnulla alia addit, nam cum de situ et loco solis dixisset: Soli posuit tabernaculum in caelis, appellat ipsum sponsum et gigantem: Tanquam sponsus procedens de thalamo suo, exultavit ut gigas ad currendam viam, sponsus naturae, pulcherrimus et gigas maximus atque fortissimus; indicat motum perpetuum: A summo caelo egressio eius et occursus eius usque ad summum eius, et magnam vim in toto universo: Nec est qui se abscondat a calore eius.?' Haec autem omnia de sole dicta sunt quatenus Christi refert imaginem. Solem aiebat Plato in mundo esse imaginem et simulacrum Dei?* et Pythagorici ad orientem solem adorabant,? quasi sol Deum repraesentaret.. Anaxagoras natum se dixit ad videnneud. lib. 4, cp. 29, pag. 423. Gloria Christi inflnitc superat gloriam omniunt: Bentorum. Magna de sole praedicantur in S. Litteris et ab antiquis philosophis, quod autem so] est oculis, hoc Deus cst mentibus. IHodic Christus constituitur princeps Ecclcsine, dum solem.*?* Aliquando Deus in Sacris Litteris sol appellatus est: chi scemesc humagen Iehova Elohim: quoniam sol et scutum Dominus Deus, ait Regius Vates, gratiam et gloriam dabit Dominus; *5 ad quem alludens Iacobus Apostolus ait: Omne datum oplimum et omne donum perfectum desursum est, descendens a Patre luminum,** quoniam vere sol in multis refert imaginem Dei. Quod enim sol est oculis, hoc Deus est mentibus, nam sol intelligentiae Deus est; sol mundo manifestissimus est, sed natura ipsius occultissima, quid sit ignoratur: hi dicunt densiorem partem sui orbis, alii caelestem ignem, ut vetustissima philosophia habet. ?** Resplenduil sicut sol. Est sol in caelo siderum princeps ditissimus et beneficentissimus, a popularibus suis nihil accipiens, sed omnes ditans aique locupletans thesauris divitiarum suarum, ita quod rex est non ditatus a regno, sed ditans ipse regnum. Talis princeps Christus est constitutus a Patre. Hinc ait hodie: Hic est Filius meus dilectus... ipsum audite; princeps medius inter Moysen et Eliam; princeps simul clementissimus et severissimus, mitissimus et ardentissimus. IV. Constituitur hodie Christus a Patre princeps Ecclesiae, sicut Salomon rex a patre Davide.** Hinc Divus Petrus, testis oculatus, aperiens mysteria hodierni Evangelii ait: Accipiens a Deo Patre honorem etl gloriam, voce huiuscemodi ad eum delapsa a magnifica gloria: Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi bene complacui, ipsum audite.?* Alludit Petrus ad oraculum illud: Gloria et honore coronasti eum el conslitutsti eum super opera manuum tuarum; omnia subiecisti sub pedibus eius; hinc ait: Accipiens a Deo Paire honorem et gloriam. Sicut Adam institutus fuit princeps mundi huius a Deo in paradiso, ita hodie Christus princeps universalis Ecclesiae: J/psum audite. Et sicut cum constituisset Deus Movsen principem populi et legislatorem, divino splendore illustraapud Conimbricenses De Caelo, lib. 2, cp. 2, q. 5. n. 1. 27) Mt 17, 5. 28) Cf. 3 Rg 1, 32-35. QUADRAGESIMAE 169 vit ac mirabilem reddidit faciem ipsius,?" ita hodic agit cum Christo: Resplenduit facies. Ostenditur autem principis huius nostri nobilitas: Hic es! Filius meus, primogenitus, unigenitus, consubstantialis mihi, coaeternus et coaequalis; Filius meus, non servus meus, ut Moyses, ut Elias, sed Filius tanto maior Moyse et Elia, quanto dominus servis, Deus hominibus; nec filius qualiscumque, sed dileclus, in quo mihi bene complacui, Filius mihi longe carissimus, dilectissimus uli simillimus. Ostenditur luce et candore decoratus, sed luce solis et candore nivis, summa luce, summo candore: Resplenduit facies eius ut sol, vestimenta aulem eius facla sunl alba sicut nix.?** Quidquid in Christo esl, summum est, maius excogitari non potest, sive potentia, sive sapientia, sive bonitas, sive sanctitas, sive maiestas, gloria, dignitas, auctoritas. Quidquid in eo est, lux solis est et candor nivis. Sed quidnam emolumenti aut commodi afferet nobis princeps iste? Illud ipsum quod sol affert mundo; hinc: Resplenduit facies eius sicut sol. Quia Hebraei Moysen audierunt, sortiti fuere fclicissimam terram promissionis. Sed hodie, dum Christus princeps declaratur, ostenditur caelestis et divina gloria: Ecce nubes lucida obumbravit eos.? Nubem hanc lucidam Petrus magnificam gloriam appellat, nam quod Evangelista dicit: E! ecce vov de nube dicens, "Petrus ait: Voce ad eum delapsa a magnifica gloria. Conspicua igitur hic facta est gloria Dci, gloria paradisi; quare sicut Iacob patriarcha caelum vidit apertum et scalam, per quam Angeli in caelum ascendebant,? ita hodie ostenditur gloria paradisi, et quid agendum sit ad eam consequendam: Ipsum audite. V. Ostenditur in hodierno Evangelio non solum gloria Christi regis, verum etiam servorum eius, Moysis et Eliae, nam, ut Lucas habet, visi sunt ín maiestate, divina utique gloria donati, sicut fulgenlia sidera in caclo a sole illustrata. Elias, quia servus Christi fuit, raptus est in caelum,?* Moyses supra montem excelsum sanctam princeps infinitae nobilitatis, est cnim Deus. Ostenditur gloría paradist el via ad cam consequendam; ostenditur ctiam gloria Scrvorum Christi, quae principalis est nrticulus fidei. Christus natura princeps est, et transflgurari voluit ad ostendendam gloriam suae divinitatis. animam et spiritum Deo reddidit, caeloque et mundo apud Angelos et homines perpetuo gloriosus erit. Gloria caeli, quae hodie conspicua facla est electis Christi discipulis et vitae christianae praemium constituta, principalis est fidei nostrae articulus. Hinc ad confirmandam veritatem hanc testibus omni exceplione superioribus Dominus voluit eam tribus Apostolis, omnium optimis, esse conspicuam, ut eam oculati testes mundo testificarentur et veritatis huius fidem indubitatam facerent. Sicut Angelus Ioannem duxit in montem excelsum et ostendit ei caelestem civitatem Ierusalem?* et alius Angelus olim Ezechielem duxil et supra montem ostendit ei gloriosum templum Dei,? sicut etiam Moyses duxit in montem Aaronem, Nadab et Abiud, ut viderent gloriam Dei,?* ita hodie Christus duxit in montem Petrum, Iacobum et Ioannem. Et sicut voluit ut Moyses supra montem excelsum ascenderet, ut inde contemplaretur felicissimam terram promissionis, ?? ita voluit hodie Apostolos cum Christo excelsum montem conscendere, ut ibi contemplarentur et viderent, non felicitatem terrae, sed gloriam caeli. VI. Resplenduit facies eius sicut sol, cui lux non extrinseca tantum est, non accidentaria, sicut lunae, sed intrinseca, naturalis, sicut calor igni. Sic Christus, Unigenitus Filius Dei, natura princeps est, Dominus universae creaturae, cum sit rerum omnium conditor el creator, omnia enim per ipsum facta sunt. ** Transfigurari Dominus voluit ad confirmandam confessionem Petri, qua dixerat: Tu es Christus Filius Dei vivi; * ad ostendendam gloriam cum qua venturus est ad iudicandum: Cum venerit Filius hominis in maiesíate sua,^* sicut promiserat: Sunt de hic stantibus, qui non gustabunt mortem, donec videant Filium hominis ... in regno suo, * et ad oslendendam gloriam divinilalis, quae latebat in homine. Sic enim coram dignis testibus a Deo hodie confirmata est fides divinitatis Christi. QUADRAGESIMAE 171 Resplenduit sicut sol, ut sciamus quod princeps hic noster rex Christi natura caelestis cst, rex perpetuus, immortalis, nullius rei indigus, rex ponta CREATA tentissimus, beatissimus, gloriosissimus, rex, ut uno dicam verbo, bis est. divinissimus, rex fugans tenebras omnium malorum, rex cuius nalura, cuius magnitudo non potest nobis esse perspecta. Simili modo a sponsa in Canticis descriptus videtur: Caput eius aurum opltimum... venter eius eburneus, manus eius lornaliles aureae... crura eius columnae marmoreae... super bases aureas.** Caput, manus et pedes habet ex auro fulvo solari, corpus autem candidum sicut ebur, sicut marmor, hinc dictus est candidus et rubicundus, nam sol aliquando rubicundus videtur; electus ex millibus, vexillanus in decem millibus, * princeps magni exercitus, sicut est sol in caelo. Sicut igitur hic splendidus candidusque ostenditur, ita etiam a sponsa describitur. Resplenduit sicut sol, qui et per seipsum et per lunam et stellas sicut . . E " " magnitudo mundum illuminat atque laetificat; ita Deus et per seipsum, et per ,j, sensu secundas causas mundum regit, moderatur, conservat, sicut rex re- E nequit. gum et per seipsum et per ministros gubernat, et sicut anima spiritibus usa, humore et calore, corpus regit et servat. Resplenduit sicut sol, qui videri non potest absque lucis suae beneficio; licet autem videatur, non tamen plene cognoscitur, nam cum magnus sit valde et incredibilis magnitudinis, parvus tamen videtur, et cum motu celerrimo, concitatissimo, infinitis prope partibus velocius aquilis et sagittis, tamen motus ipsius vix discernitur, manere videtur immotus, sicut mansit tempore Iosue spatio unius diei. ** VII. Resplenduit sicut sol. Rex est immutabilis. Non enim sol Sotis imagine describuntur ut luna mutatur, non crescit aut decrescit, sed idem semper est ,, christo absque ulla penitus alteratione. Sic Deus ait: Ego enim Dominus , p onOR el non mutor.*' Sic Christus Deus. Sol lucidissimus est et calidissiprincipe * $ x " á " P E maxime mus, ut tum vetustissima philosophia tum ipsa etiam experientia Ggesiacrari solent. Sicut sol in caclo princcps est bencflcentissimus, ita Christu« In Ecclesin, quia fldclibus suis duplicem confert felicitatem; vere Princeps optimus, docet: Non est qui se abscondal a calore eius, ** nam pcr calorem omnia operatur. Sic Christus sol est lucidissimus per sapientiam, calidissimus per caritatem, nam ipse Dei virtus et sapientia est, splendor gloriae et imago subslantiae eius.** Solis imagine describuntur in Christo quaecumque in optimo principe desiderari possunt. Designatur etiam per solem, qui summus in caelo est princeps, non habens superiorem aut aequalem alium solem, et unicus princeps est, monarcbha est. Ita Deus unicus princeps est; ita Christus Dominus. In creatione et coronatione regis ita fieri solet, ut regnum quaedam petat a rege: ius privilegiorum, pacem, iustitiam, abundantiam; rex etiam multa petit a regno: fidem iuratam, obedienliam, tributa, auxilia in bellis gerendis et similia. Sic hodie regnum Sanctae Ecclesiae in suis principibus, Petro, Iacobo et Ioanne, petit a Christo: Domine, bonum est nos hic esse. ** Quod enim respublica expeclat et expelit a rege, felicitas est proveniens ex oplimo regimine. Magna petitio bonum est: Dicite iusto, quoniam bene.*! Rex autem hic noster fidelibus suis duplicem tribuit felicitatem, tum in praesenti saeculo tum in futuro, hinc visi sunt Moyses ct Elias, servi Christi, in maiestate. Tum etiam in praesenti, nam Petrus, qui adhuc mortalem vitam agebat, ait: Domine, bonum est nos hic esse. Hoc est quod Abrahamo Dominus ait: Noli timere, Abram, ego protector luus sum et merces (ua magna nimis." Hoc quod populus Dei non solum in terra promissionis optatissima felicitate potitus est, verum etiam in deserlo caelesti manna, suavissimo cibo Angelorum nutritus. ? Sic duplicem legimus paradisum: terrestrem ct caelestem. Hodie itaque rex noster petitioni principum regni annuens, duplicem promittit felicitatem. Ipse enim sol est, qui non lantum caelum, verum eliam terram illuminat totumque mundum magna laetitia replet. Verum etiam rex pelit a regno, a principibus, popularibus suis sua lura. Quid igitur rex noster petit? Hic est Filius meus dilectus, in quo mihí bene complacui. Princeps nobilissimus et optimus, hinc QUADRAGESIMAE 173 dilectissimus Deo, cui nonnisi optima quaeque placent. Hic autem adeo placet Deo, ut nihil magis placere Dco possit. Princeps est etiam in oculis Dei optimus, adeo ul nec Deus ipse, qui infinita sapientia esl, meliorem vel formare, vel excogilarc, vcl desiderare possit. Talem igitur principem dat Ecclesiae suae Deus, optimum, infinitis partibus meliorem Moyse et Elia, summis synagogae principibus. Semper nanque studuit Deus regno suo in terra bonos principes providere.** Hinc cum primum synagogam in regni formam redegit, providit ei praestanlissimos principes, Moysen et Aaronem; postea alios his similes, Iosue, Gedeonem, Samuelem, Davidem, Salomonem, Ezechiam et alios. Nunc autem optimum principem dat, Angelis ipsis in caelo multo meliorem, solem stellis multo splendidiorem. Talem igitur cum dederit nobis principem, sciens quanti referat reipublicae principem habere optimum, navi optimum naulam et ductorem, exercitui imperatorem, videndum quid tandem requirat a nobis: Ipsum, inquit, audile, obedientiam ei praestate fidemque, principi huic optimo, qui nonnisi Patris praecepta dabit pro ingenua erga nos caritate, obtemperate. Nihil aliud praeterea hodie requirit a nobis. Nunc videndum nobis est an sicut ipse oplimus princeps est, ita nos boni saltem subditi et populares ipsius simus. Regis nostri bonos subditos habemus in hodierno Evangelio: Assumpsit Petrum et Iacobum el Ioannem... et duxit illos in montem excelsum.** Homines ,sunt qui ipsum sequuntur sursum ascendentem per asperum et difficile virtutis iter, spiritu facta carnis morlificantes, qui divinam legem fide, spe et caritate praediti atque munili servant, qui mysticum hunc Moysen ex Aegypto in terram promissionis per desertum ex animo sequuntur. Sed, bone Deus, quam pauci, quam rari hi sunt! Qui per viam perditionis incedunt multi sunt, qui autem per viam salutis paucissimi. Hinc non omnes Apostoli cum Christo ascenderunt in montem hunc, ut gloriam Dei viderent, sed tres tantum, primores ac ceteris multo perfectiores: Petrus, Iacobus et Ioannes. $54) Ms.: Studuit iterum ponitur. 55) Mt 17, 1. Affert ex Breviario Rom. cui igitur obedientia et fldes praestanda est. Sed pauci sunt qui per viam snlutis Christum sequuntur Regnum Christi testimonium habet n. Moyse et Prophetis. Hoc regnum consequi possumus fide firma, spe vera, solida cnritate. At mult] sunt qui caelestia minimi fnciunt, maximi vero mundana. VIII. Apparuerunt illis Moyses et Elias cum eo loquentes. Regnum Christi testimonium habet a Moyse et Prophetis. Moyses enim Christum regem praedixit: Non auferetur sceplrum de Iuda et dux de femore eius, donec veniat qui mittendus est, el ipse erit evpectalio gentium; ?** hebraice: Ipsi congregatio populorum; ParaphraIpsi obedient populi; sic a Prophelis: Factus est. principatus super humerum eius;?' Suscitabo David germen iustum et regnabit rex; ** Ecce rex (uus venit tibi iustus et Sal- .vator.?* Assumpsit Pelrum et Iacobum el Ioannem et duxit eos in monsis Chaldaica: tem excelsum. Iter agit hodie Christus in montem excelsum ad Deum Petro, Iacobo, et Ioanne comitatus. Petrus saepe de fide laudatus est, tanquam firmissima fidei petra; Iacobus luctator interpretatur, qui nonnisi spe victoriae superante timorem, in arenam descendit ad reportandam palmam victoriae, sicut Iacob Patriarcha cum Angelo luctatus fuit; * Ioannes autem totus caritas erat, el gratia interpretatur. Iter hoc in caelum, iter virtutis ad Deum, divinarum legum observatio, opus habet fide firma, spe vera solidaque caritate, non ficla. Absque his paradisus nemini patet. De malis Hebraeis ait Regius Vates quod, cum egressi fuissent ex Aegypto, duce Moyse, et Rubro mari transmisso in desertum ingressi: Non crediderunt verbis Domini, nec speraverunt in salulari eius," sed pro nihilo habuerunt terram desiderabilem. ^ Ita plane, - utinam non verum esset! - de multis christianorum myriadibus dici potest, quod pro nihilo habent gloriam Dei, supercaelestem paradisum, quasi illud Socratis, licet aliter, usurpantes: « Quae supra nos, nihil ad nos ». * Cum Hebraeos taedere coepisset itineris ac laboris per desertum et caeleste manna illos veluti fastidio et nausca affecissel, cupientes carnes et fructus terrae Aegypti, statuerunt in Aegyptum reverti, iugum Pharaonis durissimamque servitutem iterum subire. * Ita plane multi christiani spiritualia et caelestia QUADRAGESIM AE 175 faslidientes, carnalia autem et mundana mira cupiditate appetentes, divino famulatu neglecto, carni et mundo servire magis volunt quam Deo, terrena, carnalia, mundana maximi faciunt, caelestia, spiritualia, divina nihili pendentes. IL ALIA HOMILIA ! Hic est Filius meus dilectus, in quo, elc. 3 I. Ostenditur nobis hodie Christi divina gloria, sicut eliam Petrus ait: Accipiens enim a Deo Patre honorem etl gloriam, voce delapsa ad eum huiuscemodi a magnifica gloria;? et Regius Vates: Gloria el honore coronasti eum el constituisti eum super opera manuum tuarum.* Ostenditur autem Christus divina gloria hodie praeditus, tanquam obiectum nosirae fidei in quem debemus credere, obiectum spei in quem debemus sperare, obiectum caritatis et amoris nostri quem unice debemus super omnia diligere. Obiectum, inquam, fidei, ait enim: Hic est Filius meus dilectus... ipsum audite, ides in ipsum credite, tanquam verum legislatorem ac prophetam missum a Deo, sicut Moyses et Elias, sed tanto hic maior est Moyse el Elia quanto sol maior est stellis, hinc: Resplenduit facies eius sicul sol. 5 II. Cum autem Christus obiectum sit nostrae fidei, videndum quid credendum nobis sit. Hoc autem Deus ipse docet. Promiserat Deus missurum se in mundum Messiam Salvatorem, qui in Sacris Litteris et Filius Dei el Legislator et Propheta dictus est testificatusque tum a lege, tum a Prophetis: Filius meus primogenitus Israel; * Ex Aegyplo vocavi filium meum; Filius meus es tu;* Filius datus est nobis; hinc ait: Hic est Filius meus, non per gratiam, non per Ostenditur hodie divina Christi gloria. De Christo credendum est quod sit verus Filius Dci, eiusdem cum Patre naturae, summne gioriue ei perfectionis, prima causa Gmnium rcrum; summa veritas ei sapientia; adoptionem, sed per naturam: Ego hodie genui te; '* alioquin etiam Moyses crat filius Dci, etiam Elias; sed hic, cuius facies splendet ut sol, cuius vestimenta candida sunt ut nix, idest qui summa gralia et gloria donatus est - Verbum caro facium est... plenum graliae el verilalis, idest sanctitatis, el vidimus gloriam eius, eic.;?' - hic, inquam, est Filius verus, in lege et Prophetis promissus, verus Messias, verus Deus et homo, verus Emmanucl. Quod si verus Filius Dei, ergo verus Deus, cum Patre eiusdem naturae eiusdemque substantiae: Qui cum in forma Dei esset, eic.;"?* Deus erat Verbum. ? Si verus Deus, ergo summae nobilitatis, excellentiae, gloriae, dignilatis, summae perfectionis, ut so] summae lucis, nix summi candoris; propterea enim Deus in Sacris Lilteris appellatus est sol: Saeculum nostrum in illuminalione, ad luminare, vultus tui;'* Sol et scutum Dominus Deus, '* quoniam summae perfectionis est, ita ut maior excogitari non possit. Si verus Deus, ergo prima causa el principium omnium rerum, creator omnium, sicut sol pater et procreator est omnium rerum naturalium; ergo auctor naturae, fons gratiae, thesaurus gloriae, rex omnis creaturae in caelo et in terra, rex infinilae et aeternae maiestalis, sicut Jux solis maxima est et perpetua. Haec igitur sunt quae de Christo credenda sunt. Fit autem in hodierno Evangelio menlio etiam passionis, nam loquebantur cum Christo Vates: Dicebant excessum; ?* mentio etiam resurrectionis: Donec a mortuis resurgat Filius hominis." Ipsum audite, quoniam, cum verus sit Filius, summa ipse veritas est, sicut summa sapientia el bonilas, ita ut nec fallere nec falli possit; propterea ipsurn audile, ipsi per omnia credite, ipsique obedientiam omnem praestate. Isaias, ut decalararet quidnam esset Filius Dei, subiunxit: Factus est principatus super humerum eius, el vocabilur nomen eius admirabilis, consiliarius, Deus, forlis, paler aeternilalis, idest ante omnem aeternitatem, princeps pacis... et pacis non eril finis."* Verbis multis opus fuit ad declarandum quidnam sit Filius Dei humaordinem verborum. 18) 9, 6-7. Ex hebrnico. QUADRAGESIMAE 177 natus, qui in oculis mundi tam parvus videbatur, unde ait: Parvulus natus est nobis.?* Sic Christus Filius Dei, verus Messias, Deus et homo, obiectum est nostrae fidei, iubetque Deus ut in eum credamus: Ipsum audite. III. At vero non tantum fidei obiectum, proponitur etiam Christus hodie tanquam obiectum spei, quoniam ostenditur fons et thesaurus caelestis gloriae, sicut sol fons et thesaurus est claritatis et lucis; in ipso tamquam in exemplari ostenditur gloria paradisi, quae consüituta est merces et corona virtulis. In sole autem demonstratur perpetua in caelo immortalitas perpetuaque caritas et gloria, hinc ait quod fulgebuntl iusti sicut sol in regno Patris eorum; ?* propterea inquit Paulus: Salvalorem expectamus... qui reformabit corpus humilitatis nostrae configuratum corpori claritatis suae.?' Alia etiam oratione symbolo hoc ac hieroglyphico solis ostenditur Dominus spei obiectum; nam sol princeps stellarum est, sed ditissimus, liberalissimus et perpetuus. Solent homines quam maxime in principibus confidere, unde Regius Vates ait: Bonum est confidere in Domino, quam confidere in homine; bonum est sperare in Domino, quam sperare in principibus.?" Sed frigescit aliquando spes vel quia princeps non est valde dives et potens, vel quia minime liberalis est et munificus, vel metu mortis impendentis. Christus autem princeps est solis instar, ditissimus, liberalissimus et aelernus, cum sit verus Filius Dei, verus Deus. Hinc iubet Deus principi huic obtemperare et subiectos esse: Ipsum audite. IV. Tandem obiectum est caritatis. Sol enim pulcherrimus, ex quo mundi totius pulcritudo, optimus est etiam, universo mundo summe utilis summeque iucundus, sponsus naturae, pater atque servator omnium quae natura procreantur. Videtur etiam pater providentissimus et amantissimus, sicut fons caloris vitalis est, nam perpetuo movetur et gyrat, lustrans universa, absque ullo tamen suo ' wm pO NERA HR e co à 12 - Quadragesiímale Quartum - Codex Vindobonensis verus Messins. Christus exemplar est gloriae paradisi; obiectum spei, quia muniflcentissimus, obiectum caritatis, quia nostri amantissimus et liberalissimus. Hodierna gloria Christi imago fuit ipsius futurae gloriae. Ostenditur hodie magnitudo gloríae Christi emolumento, sed nostri tantum causa, ita ut revera summus sit liberalissimus et perpetuus benefactor, universalis omnibus et particularis singulis. His omnibus de causis Christus hodie sole induitur, ut sciamus in eo summas esse causas amoris: pulcherrimus est, oplimus esti, summus benefactor, amantissimus omnium et quidquid operalus in mundo est, nostri causa est operatus; thesaurus est infinitus et fons inexhaustus, perennis, inexiccabilis omnium bonorum. Divus Petrus ait quod hodie Christus accepit a Deo honorem et gloriam. Quare merito hic dicere possumus: Sic honorabitur vir, quem rex honorare voluerit.** Honorat hodie Deus Christum, sicut rex Assuerus Mardochaeum virtulis causa honoravit. ** Sicut autem honor ille, licet magnus, brevis tamen fuit et veluti momentaneus, at vero fuit praesagium quoddam futuri honoris ipsius permanentis el perpetui in altissimo gradu aulae regiae, ita plane hodiernus hic honor Christi magnus, at brevis est, sed imago futuri. JII. ALIA HOMILIA ! I. Ostenditur in hodierno Evangelio gloria et maiestas Christi magnitudoque ipsius; nam Lucas ail quod Apostoli evigilanles viderunl maiestatem eius.? Ponitur basis et fundamentum fidei et pietatis nostrae, ut Paulus ait: Fundamentum aliud nemo polest ponere,? quod Christus sit verus Filius Dei. Datur hic cognitio Christi per visum et auditum: Transfiguralus est anle eos; et resplenduit facies eius; * El ecce vox de nube dicens: Hic esl Filius meus dilectus.* Hi enim duo sensus dati sunt homini ad disciplinas capessendas. Per hos sensus plantata fuit pietas et religio in Hebraeorum animis, in deserto, dante Deo legem Moysi in monte Sinai. Ostenditur dignitas et excellentia evangelicae legis ab ipso leQUADRAGESIMAE 179 gislatore Christo. Pendet aucloritas legis ab auctoritale principis eam ferenlis, ab auctorilale legislatoris; lex enim sine auctoritate corpus est sine spiritu. Mirabilis autem haec Christi transfiguratio divina quaedam veluti imago fuit multorum * in Christo mysteriorum, praeteritorum, praesentium et futurorum, praeter ipsam historiam plane admirabilem, nam trasfiguratio divinum fuit miraculum. Fuit, inquam, imago praeteritorum transfiguratio et ornatus mirabilis sacratissimae humanitatis Christi. Ea enim designatur non nudam sumpsisse Filium Dei humanitatem, qualis in nobis est multis vitiis et corruptelis obnoxiam: ignoranliae, concupiscentiae, maliliae, etc.; sed splendoribus divinae sanctilatis et sapientiae ornatam super omnem creaturam. Hinc Ioannes ait: Verbum caro factum est el habitavil in nobis... plenum gratiae el veritalis," et Lucas: Puer autem crescebat et confortabalur spiritu, plenus sapientia, et gratia Dei erat in illo." Sed quali gratia, quali sapientia? Sicut sol, sicut lux, sicut nix. Sic Deus arcam ex lignis faclam iussil auro purissimo interius exteriusque ornari;? sic velum, quod sanclum sanctorum tegebat, voluit phrygionica arte diligentissime et ingeniosissime acu pictum esse; !'? sic vestes pontificis auro et gemmis ad miraculum voluit ornatas esse; '' sic Assuerum Esther humili loco natam, sed virginem pulcherrimam et ornatissimam, duxit uxorem. '? Hoc ipsum designat templum ditissime et munificenlissime extructum et exornatum. Erat aulem templum imago et figura corporis Christi: Dixit de lemplo corporis sui. ? Fuit etiam imago praesentium. Lux cnim imago deitatis est, nam: Deus lux est el tenebrae in eo non sunt ullae.'* Sic ostenditur hodie Christus totus divinitatis luce perfusus, non homo purus, sed item verus Deus; quod sacra illa humanitas arca et thesaurus divinitatis erat: In quo inhabitat omnis plenitudo divinitatis corporaliter. '* Ostendit quod ipse sit sol iustitiae, itemque Pater luminum, a quo Vulg.: Dicebat, ctc. 14) 1 Io 1, 5. 15) Col. 2, 9. Vulg.: In ipso inhabitat, etc. et excellentia evangelicae legis. Quoad mysterium transfiguratio Christi ostendit gloriam suae humanitatis, quae divinitati coniuncta erat; ostendit etiam eius gloriam in paradiso, cum qua venturus est ad iudicandum. omne dalum optimum et omne donum perfectum '* descendit, auctor graliae omnis et gloriae, Sanctus Sanctorum et Rex regum; summa divinaque Christi excellentia, sicut ait: Ecce plus quam Ionas hic... ecce plus quam Salomon hic."' Ita: ecce plus quam Moyses hic, ecce plus quam Elias hic, sicut sol inler stellas. Fuit etiam figura et imago futurae gloriae Christi post resurreclionem suam, tum in Ecclesia triumphante in caelis tum etiam in Ecclesia militante in terris. Quaenam est nunc gloria Christi in paradiso? Sicul sol, sicut nix, summa omnino: Propter quod et Deus exaltavit illum et dedit illi nomen quod est super omne nomen... in gloria est Dei Patris; '? ità loanni in Apocalypsi apparuit splendenti vultu instar lucidissimi solis." Et quaenam est nunc Christi gloria in Ecclesia? Sicut sol, sicut nix. Mirabilis fuit hodie in Christo transfiguralio, sive, ut graece esl, (ransimulalio, supra moniem excelsum; multo mirabilior in mundo. Paulus ail: Praedicamus Christum crucifixum, Iudaeis quidem scandalum, Genlibus aulem stultitiam; iis aulem qui vocati sunt, Iudaeis et Graecis, Dei virtulem el Dei sapientiam. In mundo Christus, cum innumera miracula apud ludaeos operatus fuissel, vix tamen magnus propheia aut verus Messias creditus fuit. Nunc, ducta per Spiritum Christi creden&um multitudine supra verticem montis Ecclesiae Sanctae Dei, creditur, agnoscitur, praedicatur, adoratur ut verus Filius Dei, aequalis Deo, verus Deus, ita ut nil altius aut sublimius excogitari possit. Ostenditur etiam gloria in qua venturus est ad iudicandum. Nam paulo ante dixerat: Filius enim hominis venturus est in gloria sua cum Angelis suis, et tunc reddet unicuique secundum opera sua.*' Nam subiunxit etiam: Sunt quidam de hic slanlibus, qui non gustabunt mortem, donec videant Filium hominis... in regno suo,?* idest in gloria et maiestale, quam habiturus est in caelesti regno. illi nomen, etc. 19) Cf. 1, 16. 20) 1 Cor 1, 23-24. Vulg.: Ipsis autem vocatis, etc. QUADRAGESIMAE 181 II. Sed quoad historiam ostenditur Christus summus divinusque legislator, nam ait: Hic est Filius meus dilectus... ipsum audite. Iam non amplius Moyses audiendus est aut Elias, inquit, sed hic Filius meus, qui supra Moysen est, supra Prophetas. Sciendum autem quod, cum Deus Moysen legislatorem instituit, ut dignus esset legislator, eum divina cum sanctitate tum etiam sapientia et auctoritate donavit. Tria enim haec legislatori cum primis necessaria sunt, ut leges condat iustas sanctasque, reipublicae utiles, ad continendum populum in officio, ad publicam honestatem et felicitatem: summa animi ingenuitas, sanctitas, caritas, ingens publici boni desiderium; sed super omnia auctoritas. Ita. Deus cum Moyse egit, cum principem populi eum instituit: sanctificavit eum, divina sapientia imbuit ac tandem summa auctoritate donavit multisque modis illustravit. Ita plane cum Christo agere voluit. Sic eum hodie tantopere glorificavit. III. Resplenduit facies eius sicut sol. Duo consideranda sunt nobis in hodierno Evangelio: historia miraculi transfigurationis et mysterium. Quoad historiam datur hodie Christus a Deo summus princeps Ecclesiae, sicut olim datus fuit Moyses et post eum Elias princeps Prophetarum: Hic est Filius meus dilectus... ipsum audilc. Videlur agere hodie Deus cum Christo quod olim egit David cum Salomone filio suo: cum eum rcgem instituit totius regni et imperii sul, sibi parem dignitate et auctoritate, potentia et magnitudine esse voluit.? Sic ait hodie: Ipsum audite: ipse princeps et rcx vester erit, mihi per omnia potestate et maiestate aequalis. Summus princeps et monarcha synagogae fuit Moyses, quoad utrumque forum; ita Christus rex et sacerdos sicut Melchisedech. Magna Deus Moysen auctoritate donavit et gloria, cum faciem ipsius divinis splendoribus exornavit;?' ita hodie Christus gloria et honore coronalus est. Facies Moysi hodie coram Christo nihil splendebat, sicut nec luna coram sole. Qualis et quanta est Christi auctoritas? Quond historiam ostenditur Chrístus summus divinusque legislator. Alia consideranda sunt quoad historiam ct mystcrium. Quoad historiam hodie Christus constitutus est summus princeps Ecclesiae; quoad mysicrium glorin Christi exemplar fuit futurae gloriae nosirac. dummodo ipsum audicrimus. Sicut sol, sicul nix: maior nec in caelo quidem excogitari potest, nec Deus ipse maiorem habet. Quoad mysterium. Designantur mirabili hac transfiguralione quaedam mysteria respectu Christi personae, quaedam vero respectu nostri. Respectu Christi quae diximus de ornalu humanae naturae, de luce divinitatis, de praesagio divinae gloriae post resurrectionem. Respectu nostri indicatur veluti exemplar futurae nostrae gloriae in caelo, quae talis erit ut maior desiderari aut excogitari non possit: sicul sol, sicut nix: Fulgebunt iusli sicut sol in regno Patris eorum. Magna fuit felicitas Salomonis, sed potuit esse maior, non fuit beatus: Vanitas vanitatum et omnia vanitas; ** magna felicitas Adami, sed potuit esse maior, hinc maiora appeliit; magna felicitas Luciferi in caelo, sed potuit esse maior, non fuit beatus, maiora appetiit in paradiso. Ita Beati erunt pleni omni felicitate omnique optabili consolatione, sicut sol luce, eritque aeterna felicitas. Sed sicut ostensum fuit patriarchae Iacob caelum apertum una cum scala qua eo ascendebatur,?" ita in hodierno Evangelio via ostenditur qua in caelum eundum est: /psum audile, ipsi oblemperate, ipsius praecepta legesque servate. Hoc omnibus dicitur, principibus et privatis, divitibus et pauperibus, omni sexui et statui personarum in mundo: Ipsum audile. Conquestus fuit Deus de Adam quod audierit vocem uxoris suae, non Dei: Quia, inquit, audisti vocem uxoris luae, et de ligno de quo praeceperam libi ne comederes, comedisli, maledicta terra in opere (uo;? ita landem conqueretur de omnibus el singulis, qui carnis potius, mundo et satanae obedire voluerint, quam Deo. 7psum audi- (e, non carnem, non mundum hunc impium, non satanam inimicum humanae salulis; /psum audite, quia data est ei omnis potestas in caelo et in terra. ?'» IV. In hodierno Évangelio, quod spectat ad historiam, ostenditur primo veritas iransfigurationis huius. Nam ait quod íransfigude ligno, ex quo, cic. 27a) M1 28, 18. QUADRAGESIMAE : '183 ratus esl ante eos, in oculis corum, ipsis cernentibus. Hinc Petrus: Non doclas, sive, ul graece est, sophislicatas fabulas secuti nolam [ecimus vobis Domini nostri virlutlem et praesenliam, sed speculatores facti illius magniludinis; accipiens enim a Deo Paire honorem et gloriam, cic.?** Non falso, inquit, transfiguratus est Christus et transformatus, sicut poelae Genlium de suis diis fabulantur, quod Iovis transformatus fuit nunc in taurum, nunc in cygnum, nunc in aquilam, nunc in aurum, sed revera nobis speclantibus. Sic etiam Ioannes: Vidimus gloriam eius, gloriam quasi Unigenili a PaIre,^ et alibi: Quod audivimus, quod vidimus oculis nostris, quod perspeximus el manus nosírae contreciaverunt de Verbo vitae... annunciamus vobis.?* Sunt hi lestes oculati, viri boni, qui pro veritatis huius defensione mariyria subiere. Petrus vcro alia ratione hoc probat: Et adhuc habemus, inquit, propheticum sermonem, cui bene facitis allendenles quasi lucernae, eic. ?! Pracsentes fucrunt transfiguralioni Moyses et Elias, quoniam gloria Christi testimonium habet a lege et Prophetis. Sic, inquit, /tabemus firmiorem, ctc. Assignantur cliam ab Evangelistis circumstantiae temporis: Post dies sev; loci: Duaxit eos in montem excelsum seorsum; ?? adducuntur iesles oculati, speclalores. Ponitur transfiguralionis huius causa materialis: corpus Chrisli, facies, vestis, totum corpus; formalis: lux solaris et candor niveus; efficiens ponitur a Petro: Accipiens a Deo Palre honorem el gloriam. Hinc Marcus 9 ait: Veslimenta eius facla sunt splendenlia et candida nimis sicul nix, qualia fullo non polest super lerram candida facere;? ubi Matthaeus ait: Vestimenta aulem eius facla sunt alba sicul nix, etl Lucas: Veslitlus eius albus el refulgens.?* Insinuare voluit Marcus quod candor ille supernaturalis fuit, divinitus factus. Dicitur autem in Evangelio simpliciter ransfiguralus, nec dicitur a quo, quoniam, cum ipse Deus sit, a scipso transfiguralus fuil, ipse sibi auctor fuit huius gloriae. Causa tandem finalis: Hic est Filius meus dileclus. Sic confirmatur quod Pelrus, Divino Spiritu afflatus, dixerat: Tu es Christus Filius Dei vivi.** Ostenditur verilas transflgurationis et in confirmationem adducuntur testes oculati; assignantur causae: materialis, formalis. efficiens. Egisse visus est hodie Deus cum Christo id quod Pharao egit cum Joseph. Cum enim totius Aegypti principem instituisset vestibusque regiis et regalibus insigniis exornasset, dixit Aegyptiis: Ite ad Ioseph, et quodcumque dixerit vobis, facite.?^* Ita plane hodie videmus. *' transit ad sequentem.

CHAPTER 11. Feria Secunda Infra Hebdomadam

SECUNDAM QUADRAGESIMAE Ego vado et quaeretis me et in peccato vestro moriemini, et quo ego vado vos non poteslis, elc. 1 I. Vidit in spiritu Ezechiel gloriam Domini discendentem de templo ac relinquentem illud.* Gloria autem Dei Christus est, templum vero illud synagogam designabat. Sic hodie Christus ait se synagogam relicturum: Ego vado. Discessionis autem huius causa peccatum indicatur: In peccato vestro moriemini. In hodierno Evangelio ostenditur peccati pernicies et simul remedium contra peccatum, sicut in deserto venenum mortiferum ignitorum serpentium et divinum antidotum serpentis aenei.? Ad hoc enim mysterium alludens hodie Dominus ait: Cum ezaltaveritis Filium hominis, tunc cognoscelis quia ego sum.* Datur itaque nobis hodie tum cognitio peccati, quod venenum est mortiferissimum, tum etiam cognitio Christi, quod est antidotum salutiferum et remedium efficacissimum. In peccato vesiro moriemini: ecce venenum; Nisi credideritis quia ego sum, moriemini in peccato vesiro:* ecce antidotum. JI. Quoad primum ostenditur peccatum causa irae Dei contra nos: Ego vado; causa mortis et perditionis nostrae: In peccato vestro moriemini; impedimentum aeternae felicitatis: Quo ego vado vos non potestis venire; * magna dissimilitudo Dei: Vos de deorsum estis, ego de supernis sum; vos de mundo, etc.;" magnum pondus animi, gravitas conscientiae: Vos de deorsum estis; talentum plumbi 21, 6-9. 4) Io 8, 28. 5) Ibid. vr. 24. 6) Ibid. vr. 21. 7) Ibid. vr. 23. Ostenditur hodie peccati pernictes et remedium. Peccatum est causa irae Dei conira nos; est ctiam reatus pocnae nciernnae; est dissimilitudo Dei et imago saianac. apud Zachariam,* onus grave apud Regium Vatem;"* inordina!a dilectio deliciarum mundi huius, ut Paulus ait: Voluplatum amalores magis quam Dei; '" Vos de mundo hoc estis; ignorantia Dei ac divinorum bencficiorum: Tu quis es? "' Causa morlis Christi: Cum exaltaveritis Filium hominis; causa ilem universalis iudicii: Multa habeo de vobis loqui et iudicare.?* Est ctiam reatus poenae aeternae, nam hoc ctiam significat illud: Vos de deorsum eslis, quae enim gravia et de deorsum sunt, remolo impedimenlo, dcorsum tendunt. Sic Lucifer, peccati gravilate affectus, de caclo cecidit et in infernum usque descendit; sic dives ille epulo in inferno sepultus fuit; sic Dathan et Abiron vivi, dchiscente terra eosque dcvorante, in infernum descenderunt,'* quoniam suaple natura gravia tendunt deorsum. Sic in hodierno Evangelio ostenduntur effectus el amarissimi fructus peccali, quod est vitis Sodomorum, cuius uva uva fellis et botrus amarissimus, vinum autem fel draconum et venenum aspidum insanabile;?* vitis faciens labruscas, '* rhamnus unde ignis devorans egreditur," arbor mala faciens fructus malos, quae non potest fructus bonos faccre. ?* Peccatum et dissimilitudo Deci est, ut lunae eclypsis, ct imago salanae. Unde in Apocalypsi legimus characterem et imaginem bestiae. '?* Status autem animae a gralia in peccatum prolapsae figuratus est in Iob, a satana bonis omnibus spoliato,** in Samsone,?' in Sedecia rege, in Nabuchodonosor, ? in homine qui incidit in latrones, ?^* in daemoniaco caeco, muto et surdo, ^ in Lazaro foelente in monumento. ?* Nec tantum peccali, verum eliam Chrisli cognitio dalur in hodierno Evangelio, quod de supernis sit, quod non sit de hoc mundo, quod sit principium, quod verus Deus: Cognoscelis quia ego sum; quod missus a Deo, quod iudex mundi, quod Deus cum eo: Qui me misit mecum est; quod Deo gratissimus: Quae placila sunt ei facio semper.?' 13-19; 2, 7-8. 21) Cf. Idc 16, 21. 22) Cf. 4 Hg 25, 0-7. 23) Cf. Dn 4, 21-30. INFRA HEBDOMADAM SECUNDAM QUADRAGESIMAE 187 IH. Datur in hodierno Evangelio peccati cognitio ab effectibus, sicut arbor cognoscitur a fructibus. Et quidem peccatum mala arbor est faciens fructus malos, noxios, pessimos, quorum multos refert Moyses, cum primo introduxit peccatum. Primum autem fructus peccali est mors: /n quocumque die comederis... morle morieris, ?* nam peccatum morsus est venenosissimi serpentis. Practer hunc autem effectum, multos alios recenset. Nam primo quidem post admissum peccatum aperli sunt oculi eorum et cognoverunl se esse nudos. Nuditas, paupertas, fructus peccati est. Pudor etiam, quo homines honoris cupidissimi maxime perstringuntur, peccati effectus est, nam prius nudi erant e£ non erubescebant; ?? hinc cum cognovissenl se esse nudos, consuerunt folia ficus et fecerunl sibi perizomala.?* - Praeterea timor divinae irae, remorsus ipse conscientiae: Vocem tuam, Domine, audivi... et timui. ^ Timor autem peccatores vehementer angit, nam, sicut poeta ille ait: «Lege Déum stabili, limor semper angit iniquos ». ?! Adhuc etiam perturbatio menlis et iudicii defectus. Quale enim erat iudicium inler arbores se abscondere ne a Deo invenirentur? Quale iudicium, folia ficus consuere in vestimenta? Sed mente confusi erant et quid agerenl nesciebant. - Perversio etiam iudicii, nam ait: Timui eo quod nudus essem el abscondi me.?* Non ait: timui quod peccavi, quia divinum praeceptum transgressus sum, quia divinam maiestatem tuam laesi; sed eo quod nudus eram. Multos enim peccasse poenilet non virlutis amore, sed formidine poenae, ? non Dei causa, sed proprii incommodi. Effectus item peccali hominis perditio; hinc Deus hominem veluti perditum quaerit: Adam, ubi es??* Sic pastor quaerit ovem errantem, mulier drachmam amissam. ?* Effectus etiam divina increpatio: Quis ostendit libi quod nudus esses, nisi quia, elc.?* - Itemque divina condemnatio: Maledicta terra in opere tuo... spinas el tribulos germinabit tibi... in sudore vultus (ui, etc.?' - Terrae sterilitas 28 Gn 2, 17. 29) Ibid. vr. 25. 30) Ibid. 3, 7. 302) Ibid. vr. 10. rn mnrique quncritnvimus, eminentes quoque Viros in l|ntinis litteris versatissimos interrognvimus, sed nullibi invenire potuimus, nec aliquis notitiam ullam nobis prucberc vnluit. Enumerantur effectus peccati: mors$, pudor, remorsus conscientine, perturbatio mentis, perversio iudicii, hominis perditio, divina increpatio, Jabores hominls a paradiso expulsi; sed omnium maximus, mors. Datur etiam cognitio Christi iuxta mysticam et symbolicam theologiam ; poena fructusque peccati, labor hominis poena peccati; necesse est enim ut homo terrae seminet. ?* - Dolor etiam poena peccali: Sub viri potestale eris et ipse dominabitur tui.?? Vitae brevitas poena peccati: Ne forte... sumat de ligno vitae... et vivat in aeternum, ** idest longo tempore; expulsio de paradiso poena peccati, clausio ctiam portae paradisi, nam posuit Dominus ante paradisum Cherubim et gladium igneum atque versatilem ad custodiendam viam ligni vilae. *! (00 EP Sic Moyses multos et quidem amarissimos ostendit arboris huius fructus, sicut alibi ait de vinea Sodomorum: Uva eorum uva fellis et botrus amarissimus, fel draconum vinum eorum et venenum aspidum insanabile. Ut uno dicam verbo, mala omnia, quae inveniuntur in mundo, fructus peccati sunt. In peccato vestro moriemini. Malum nuncium attulit Moyses Hebraeis, quod peccati causa non essent ingressuri terram promissionis; * Ionas Ninivitis: Adhuc quadraginta dies et Ninive subvertelur; "? Isaias Ezechiae: Dispone domui tuae, quia morieris iu et non vives;* Ieremias, quod civitas Ierusalem capienda erat a rege Babylonis et Iudaei captivi ducendi.* Sed hoc pessimum: Moriemini in peccato. IV. Verum, uti diximus, in hodierno Evangelio non datur solum cognitio peccati, verum etiam Christi, qui venit in hunc mundum contra peccatum, sicut sol a Deo contra tenebras creatus fuit. Chrisius autem sol est iustiliae, ** lux mundi, venit nanque ut salvum faciat populum suum a peccalis eorum; ^* serpens aeneus, antidotum contra venena ignitorum serpentium. ** De Christo autem plura dicuntur hodie, sed singulariter quod principium sit: Ego principium, qui el loquor vobis. *? Imo trium rerum datur cognitio in hodierno Evangelio. Primo quidem ipsius Christi duplici via, iuxta myslicam et symbolicam theologiam: Non sum de hoc mundo, de supernis sum. Sic enim Flammeum gladium, ctc. 42) Cf. Nm 14, 22-23. 43) 3, 4. 44) 38, 1. INFRA HEBDOMADAM SECUNDAM QUADRAGESIMAE 189 duplici via cognoscitur Deus: nunc per affirmationem, nunc per negationem. Theologia symbolica veluti depingit nobis pulcram divinilatis imaginem; mystica autem sculpit simulacrum; per illam ait: De supernis sum; per hanc autem: Non sum de hoc mundo. Datur etiam cognitio peccati, quod causa sit mortis et ut Deus discedat a nobis. Sic enim cum populus in deserto foedatus fuit peccalo idololatriae adorando vitulum aureum, Moyses tulit tabernaculum Domini et tetendit illum extra castra. *! Tandem datur cognitio hominum peccatorum: Vos de deorsum estis, vos de mundo hoc estis; quod differunt a Christo peccatores sicut terra a caelo, sicut per Isaiam Dominus ait: Non enim viae meae viae vesirae, neque cogilatliones meae cogilationes vesirae; sicul enim ezaltantur caeli a terra, ita exallatae sunt, etc. ** Hinc Paulus primum hominem, Adamum, appellat terrenum, secundum autem hominem, Christum, caelestem: Primus homo de Lerra lerrenus, secundus homo de caelo caelestis. *? Moyses eliam in Sacra Genesi dedit horum trium cognitionem in paradiso Dei, videlicet peccati satanae opera contra Dei legem admissi et tandem hominum peccatorum, Adami et Evae, quales post peccatum remansere. Sed cum ibi Moyses det cognitionem peccati indicetque peccatum esse mortiferum venenum serpentis antiqui, non tamen indicat remedium et salubre antidotum contra letale hoc venenum; in hodierno autem Evangelio indicatur praesentissimum remedium: Nisi credideritis quia ego sum, moriemini in peccalo veslro; sicul enim Moyses exaltavit serpenlem in deserto, itla exallari oportet Filium hominis, ut omnis qui credit in ipsum non pereat, sed habeat vitam aeternam.** Nam et hodie loquitur de hac exaltatione dicens: Cum ezaltaveritis Filium hominis, tunc cognoscelis quia ego sum.? V. Quoad primum datur cognitio de Christo et ostenditur verus Deus. Hoc enim est: Nísi crediderilis quia ego sum, et: Cognoscelis quia ego sum; alludit enim ad oraculum illud Dei ad Moysen de rubo ardente: Ego sum qui sum,** et propterea dicit: De supernis $54) Io 3, 14-15. 55) Ibid. 8, 28. 56) Ex 3, 14. datur cognitio hominum peccatorum. Indicatur quoque remedium contra peccatum. Ostenditur Christus verus Deus, quid sit, quid possit, quid operetur; et indicantur tres ipsius ncliones praecipuae. sum; non sum de hoc mundo. In cruce autem Christus vere ostensus est verus Deus, nam miracula facta, dum Christus in cruce penderet, soli Deo possibilia fuere, hinc centurio, visis signis, exclamavit dicens: Vere Filius Dei erat iste! ** et latro eum regem caeli agnovit, unde audire meruit: Hodie mecum eris in paradiso. ** Tradens Christi cognitionem hodie Ioannes altissime philosophatur ostendens de Christo tria illa, quae de re qualibet in philosophia pertiractari solent: quid sit, quid possit, quid operetur. Quid sit anima, quae vires et potentiae animae et tandem quaenam operaliones ipsius. Ita, inquam, de Christo haec tria ostendit: Cognoscelis quía ego sum; de supernis sum; non sum de hoc mundo; Patrem suum dicebat Deum; ** Ego principium qui et loquor vobis. Deinde vero quid possit: Cum exaltaveritis Filium hominis, tunc cognoscelis quia ego sum, nam qui me misil mecum esl et non reliquil me solum; * ostendit se divina valere virtute et potentia, quia cum ipso Deus est. Tandem quid operetur: Ego quae placita sunt Deo facio semper. Singulariter autem tres actiones Christi indicantur: vado, loquor, facio. Vado ad Patrem, ideo: Quo ego vado vos non potestis venire, nam: Ezxivi a Patre et veni in mundum, ilerum relinquo mundum ei vado ad Patrem. *' Vado, non ducor coactus ad mortem, sed mea sponte vado. Deinde loquor, sed quae audivi a Patre haec loquor in mundo et sicul docuil me Paler, haec loquor; * non nisi veritatem dico, non nisi vera loquor. Nec tamen omnia, nam mulla habeo de vobis loqui el iudicare, sed qui me misit verax est; * nonnisi Dei Spiritu afflatus loquor, sicut tuba Dei. Tandem facio, sed a meipso, inquit, facio nihil, sed sicut docuit me Paler, ideo quae placita sunl ei facio semper. ** Utinam, fratres, haec tria verba recte teneamus: rado, loquor, facio, Christum imitantes! Totus actio et operatio est; pedibus, manibus, lingua operatur: vado, facio, loquor. Sed vado quo vos, qui de mundo, de deorsum estis, non poleslis venire; vado in caelum, vado ad Patrem. Iii mundo hoc peregrinus sum, non civis sum huius vr. 29. 61) Ibid. 16, 28. 62) Ibid. B, 26-28. 63) Ibid. vr. 26. 64) Ibid. wrr. 28-29. INFRA IIEBDOMADAM SECUNDAM QUADRAGESIMAE 191 mundi, sicut Cain civitatem sibi aedificavit in terra;*5 in transitu sum, in itinere: Non habemus hic civitatem permanentem, sed futuram inquirimus. * Deinde loquor, non quaecumque, sed vera, sicut docuit me Pater, qui verax esi; ncc omnia dico quae novi, nam mulla habeo de vobis loqui el iudicare, sed quae audivi a Patre haec loquor mundo. Lingua Christi ornata veritate, sanclitate et temperantia: Qui non offendit in verbo, hic perfec(us est vir. * Tandem /acio, sed nihil a mcipso, scd sicut docuil me Paler: Quae placila sunt ei facio semper. O divinissimam Chrisli sanctitatem! Utinam eam, fratres, pro nostra virili imitemur! VI. Ego principium qui et loquor vobis, principium per quod facta sunt omnia. Nam ipse virlus est et sapientia Patris, ** manus et oculum summi artificis: Omnia per ipsum facta sunt; ** principium et finis, alpha et omega: '* Ego principium, ego rerum omnium conditor, prima et suprema causa, sicut sol in hoc mundo principium omnis luminis. Affirmal autem Christus principium se esse, non probat ralionibus aut argumentis ullis assertionem suam, sicut Moyses ostendit Deum mundi creatorem simplici narralione, absque ulla argumentatione, non ut philosophus, sed ut historicus. Officium autem historici est vera dicere remque prout gesta est simpliciter graviterque enarrare, non argumentis et rationibus probare. Partes igitur implet in sua cosmopoeia Divinus Moyses oplimi historici, non autem philosophi. Praeterea nullis rationibus aut argumentis ulitur, quoniam divina loquitur auctoritate, doctrinam tradit non humanitus acquisitam, sed divinitus inspiratam. Divina aulem auctoritas longe gravior est omni humanarum rerum pondere; neque enim cum rex loquitur, vel narrans a se gesla vcl servis suis facienda praecipiens, ralionibus opus esl, quibus ostendal! agere poluisse quae egit, et praecipere posse quae praecipit. Sicul igitur Moyses, ita Christus loquitur. Christus asserit se principium esse per quod facta sunt omniína, ad hoc autem probandum utitur sola sua nuctoritate. Sic hodie ostenduntur divina ipsius natura. persona et virtutes. Christus principium est, quia Ipsa Patris omnipotentia creatrix, quod multi nec agnoscunt nec credunt. In sua cosmopoeia Moyses tria de mundo docuit: creationem rerum, distinctionem earum et tandem ornatum, nam ornavit Deus mundum lumine, caelum sideribus, aerem avibus, mare piscibus, terram animalibus, plantis, lapidibus etiam et mineralibus. Ita hodie Ioannes de Christo tria docet: divinam ipsius naturam atque personam, discrimen ipsius ab aliis hominibus et tandem ornatum divinarum in eo virtutum, sicut etiam in principio Evangelii sui. VI. Ego principium. Alludit ad illud: /n principio creavit Deus caelum et terram; *' nam ideo dicitur principium, quia omnia per ipsum facta sunt. Ipse enim cum Patre Deus est qui mundum creavit; hinc ait: In principio creavit Elohim, Dii, idest Pater, Filius et Spiritus Sanctus, caelum et terram. Quamvis ibi aliud etiam lateat mysterium. Nam Elohim idem est ac potentes, quia in Deo est omnis gradus potenliae, sicul in igne omnis gradus caloris, in sole omnis gradus lucis, in rege omnis gradus potestatis principum et ministrorum, qui sunt in regno, in Summo Pontifice omnis gradus dignitatis et auctoritatis sacerdotalis in Ecclesia. Sic in Deo omnis gradus potentiae, quae in creaturis omnibus reperitur vel reperiri potest. Quare interpretari potest: In principio creavit omnipotentia caelum et terram. Quid enim Deus est nisi omnipotentia? Si quis omnipotentiam intelligat, plane divinam intelliget naturam. In principio creavit. Ostendit Moyses creationem mundi, sed statim mentionem facit lucis et tenebrarum, * ad insinuandum mysterium quod multi credituri erant et agnituri divinum hoc beneficium, multi vero nec agnituri, nec credituri; Eratis aliquando tenebrae, nunc autem luz in Domino." O lucem vere bonam et tenebras vere malas, pessimas! Agnoscit divinum hoc opus sacra theologia fidesque; non agnoscit infidelitas et caecutiens philosophia: Ne quis vos decipiat, inquit Paulus, per philosophiam et inanem fallaciam. '* Ostendit Moyses magnitudinem divini huius beneficii, perfectionem et utilitatem. Magnitudinem a causa, quia creavit omnipoINFRA HEBDOMADAM SECUNDAM QUADRAGESIMAB 193 tentia; a multitudine rerum creatarum in caelo et in terra; a spatio temporis, quia sex dies expendit, cum tamen infinitae potentiae et sapientiae sit; praeter mirabilem caeli magnitudinem pene immensam, unde caeli hebraice dicti sunt sarnaiim, mirabiles, stupendi. Praeterea ostendit perfectionem, nam ait: Perfecti sunt caeli et trerra et omnis exercitus eorum. * Fecit Deuscaelum, sed perfectum, terram, sed perfectam, omnia quae in caelo et in terra et in mari sunt, sed perfecta: Dei perfecta sunt opera. ** Unumquodque opus Dei adeo perfectum est, ut nemo possit aut sciat addere aliquid aut detrahere: Perfecli sunt caeli et terra et omnis ornalus eorum. Ostendit etiam talis tantique beneficii utilitatem, nam vidit Deus cuncta quae fecerat et erant valde bona.'* Quaecumque operatus fuit diligenter inspexit, ut videret an homini, cuius causa condita sunt, futura erant utilia et iucunda. Hinc vidit lucem quod esset bona, vidit luminaria quod essent bona, '* tandem vidit cuncta quae fecerat etl erant valde bona. Sicut arlifex qui opus aliquod facit, ut illud principi alicui praesentet, quam diligentissime illud inspicit, ne in eo sit quod merito reprehendi possit, sic Deus praesentaturus homini totum hunc mundum - dominetur piscibus maris et volatilibus caeli et bestiis universaeque terrae, ?* - prius omnia diligenter inspexit viditque omnia esse valde bona. Quare beneficium hoc tam magnum atque perfectum declarat nedum omnipotentiam et infinitam sapientiam Dei, verum etiam infinitam erga nos bonitatem et caritatem. Complectitur autem beneficium hoc omnia tum universalia tum eliam particularia divinae providentiae mundanaeque conservationis beneficia. Quare iubet Deus ut iugi memoria recolatur. Hinc benedixit et sanctificavit diem sabbati; *^ hinc ad hoc iussit sabbatum servari. *! Coniungit autem Dominus hodie fidem beneficii huius maxime salutaris cum peccato maxime pernicioso atque mortifero: Nisi credideritis quía ego sum, moriemini in peccato vestro. Hoc autem audito, dixerunt Iudaei: Zu quis es? * Christus autem: Ego principium qui et loquor vobis, quare nisi credideritis quia ego sum principium, moriemini in peccato vestro. Quid commune habet beneficium crea- 13 - Quadragesimale Quartum - Codex Vindobonensis Ostendit Moyses magnitudinem beneflcii creationis, eiusque perfectionem et utilitatem, ut divina semper recolaturc providentia. Inde patet peccatum esse summam ingratitudlnem, quia abusus est beneficiorum Del. Fides huius maximi beneficii nntidotum est contra peccatum, si tamen coniuncta sit. caritati; lionis cum peccalo, aut peccatum cum creationis beneficio? Profecto quia, ut dici solet, opposita iuxta se posita magis elucescunt. * Beneficium creationis maxime declarat naturam peccati esseque illud non solum crimen laesae Maiestalis divinae, verum etiam summum genus ingratitudinis, nec aliud esse peccatum quam abusum bencficiorum Dei. Nam omne peccatum vel corde, vel ore, vel manu opereque committitur. Sed haec an non magna sunt beneficia Dei? Cordi tribuitur prudentia et sapientia; hinc prudentes viros dicimus cordatos, imprudentes autem vecordes aut excordes. Quam magnum est cordis, animi, iudicii beneficium! Quis illud cum imperio commutaret? Et tamen magno et ingenti hoc beneficio abulimur, cum in Deum peccamus Deumque offendimus ipsismet suis bencficiis quae nobis contulit ut eum diligcremus et coleremus ex animo. VIII. Addit etiam Dominus fidem beneficii huius antidotum esse contra peccatum. Nam ait: Nisi crediderilis quia ego sum principium, moriemini in peccato. Ergo si credideritis vivetis: Ut omnis qui credil in ipsum non pereal, sed habeat vilam aelernam.** Quid enim filium vel maxime in officio continet ut patrem revereatur, honoret, diligat? Fides quod ab eo genitus et procrealus sit. Sed quid est quod, cum nos fidem habeamus, in peccatis tamen vivimus, imo viventes mortui sumus? Quia fidem vivam non habemus, nam fides sine operibus mortua est. * Antidotum, licet efficacissimum contra venenum, licet sumatur ab homine, nihil prodest si naturali calore ita destitutus est, ut illud digerere minime valeat, ita ut veneni vis iam ad cor pervenerit et cor ipsum infecerit et vulnerarit. Non prodest fides, quia naturali calore caritatis supra modum destituti sumus: Quoniam abundavit iniquitas, refriguit carilas.** Hinc accidit ut multis fides in maiorem perniciem potius sit quam in salutem, sicut iussit Moyses levitis ut librum legis in arca reconderent, ut sit, inquit, ibi, contra te in teslimonium.*' Data quidem fuit lex in salutem, sed iransgressoribus in perditionem fuit; sicut etiam de Christo ait SiJib. 2, cp. 50, ad 6. 84) 1o 3, 15. 85) Inc 2, 20. 26. 86) Mt 24, 12. Vulg.: Refrí- gescet caritas. 87) Dt 31, 26. à INFRA HEBDOMADAM SECUNDAM QUADRAGESIMAE 195 meon iustus: Posilus est hic in ruinam et in resurrectionem mullorum in Israel. ** In peccato veslro moriemini. Quid est quod cum peccatum [sit] res perniciosissima, letale venenum, via perditionis aeternae, quod omnes leges tum divinae tum humanae persequuntur, vivit tamen et regnat in mundo? Quia satanam habet oplimum protectorem una cum sensu carnis. Satanas enim multis modis peccatum in regno conservat: aliquando induens illud larvis honoris, commodi, voluptatis, aliquando etiam specie virtutis, dum /ransfigurat se in angelum lucis, ** aliquando etiam mira arte infamando peccatum protegit et propugnat peccatum. Mirabile stratagema satanae quia peccata carnis, fornicatio, adulterium aliaque peiora sunt natura turpia, satanas haec multo magis infamat, ut non audeant patres spirituales et praedicatores de his verba facere. Ubi autem canes non latrant, lupi gregem invadunt et perdunt ac devorant oves. ALIA HOMILIA :!:.: Ego vado et quaerelis me.? I. In hodierno Evangelio contineri videntur quattuor illa mirabilia Sapientis: Tria mihi difficilia sunt et quartum penitus ignoro; viam aquilae in caelo, viam colubri super petram, viam navis in medio maris et viam viri in adolescentula.? Agit enim de quattuor principalibus mysteriis, quae etiam designantur apud Ezechielem in quattuor faciebus caelestis animalis.* Ego vado quo vos non potestis venire, * nam exivi a Patre el veni in mundum, iterum relinquo mundum et vado ad Patrem.* Item mysteria mortis et resurrectionis, nam: Cum ezallaveritis Filium hominis, lunc cognoscelis quia ego sum,* sicul: Solvite templum hoc et in tribus diebus excilabo,* sicut: Signum Ionae Prophetae: * duo complecti- - scentia. Ex hebrhico. 4) Cf. 1, 5-10. 5) Io 8, 22. 6) Ibid. 16, 28. 7) Ibid. 8, 28. 8) Ibid. 2, 19. 9) Mt 12, 39. sed opera sntanae peccatum regnat in mundo. Continet hodiernum Evangclium quattuor principalia mysteria Christi. Ostenditur necessilus fidei ad sniutem elusque obiectum et qune singilintim de Christo credenda sunt, tur mysteria; ila etiam haec sententia, nam post morlem resurgens agnitus fuit verus Messias. Tandem mysterium nativilatis eius, cum ail se missum a Deo, se Filium esse Dei, se non de hoc mundo esse. II. Nisi credideritis quia ego sum, moriemini in peccato vesiro. '? Ponitur in hodierno Evangelio fides necessaria ad salutem et obieclum fidei, sicut olim in exaltatione serpentis in deserto ad effugiendam mortem mortiferi veneni ignitorum serpentum. '* Ad hanc enim alludit hodie Dominus cum ait: Cum ezallaveritis Filium hominis, tunc cognoscelis quia ego sum, sicut alibi expressam eius mentionem fecit: Sicut Moyses exallavit serpentem in deserto, ita exaltari oporlet Filium hominis, ut omnis, eic. '? Sic nunc ait: Nisi crediderilis quia ego sum, moriemini in peccato vesiro. Ostenditur autem fidei obiectum praefiguratum in serpente et fidei necessitas praefigurata in necessario serpentis aspectu. Ponitur autem obiectum primo quidem veluti in genere, deinde veluti per parles distinctum in expressis articulis: Ego vado et quaeretis me, hoc esl, ego verus Messias, vado a mundo ad Patrem; cum autem discessero a vobis, quaeretis me et non invenietis. " Nam adhuc expectant et quaerunt, nec iamen inveniunt; cum enim verum respuerint, falsum expectant et quaerunt qualem sibi finxerunt. Indicat igitur Christus fidei obiectum, cum docet se esse verum Messiam in lege et Prophelis promissum; hinc ait: Nisi crediderilis quia ego sum, uique verus Messias. Hinc Paulus ait quod finis legis Christus ad iustitiam omni credenti.?* Deinde explicat per partes, quae de Christo singillatim credenda sunt. Neque enim sufficit ita generatim in Christum credere, nam omnes haerelici dicunt se christianos esse et in Christum credere, quod ipse sit verus Messias, prout Divinae Litterae docent, cum tamen multa, quae de Christo secundum Scripturas necessario credenda sunt, minime credant, sicut Arius divinitatem Christi inficialus fuit, * Apollinaris humanitatem, '* Nestorius unitatem personae." Hinc singillatim ostendit quae credenda de Christo sunt. INFRA HEBDOMADAM SECUNDAM QUADRAGESIMAE 197 Vos de deorsum estis, ego de supernis sum; vos de mundo hoc estis, ego non sum de hoc mundo.'* Quoad divinitatem: de supernis sum; Qui cum in forma Dei esset; '* quoad humanitatem, non est de hoc mundo, qui fotus in maligno positus est.'* Credendum quod Deus verus est et homo sanctissimus: Verbum caro factum est... plenum graíiae et veritalis; ?" credendus verus Filius Dei: Non cognoverunt quia Patrem eius dicebat Deum; ?' itemque Filius Virginis, hinc ait: Cum ezaltaveritis Filium hominis; appellatur autem Filius hominis, quia verus homo natus in mundo; sic Messias in Sacris Litteris appellatur germen Dei?* et germen David, ? quia verus Filius Dei et verus filius David. Credendum quod a Patre procedens, verus Deus, principium est omnium creaturarum in mundo, in Ecclesia, in paradiso: Ego principium, qui et loquor vobis.?* Principium etiam Spiritus Sancti una cum Patre ab aeterno, hinc ait ipse: Si quis sitit, veniat ad me et bibat, nam qui credit in me, flumina, etc.; Hoc autem dixit de Spiritu, etc.,?* ubi fontem Spiritus Sancti se esse ostendit. Quoad creaturas vero: Omnia per ipsum facta sunt et sine ipso factum est nihil,?* graece: ne unum quidem, idest ne una quidem res repcriri potest in universo quae facta sit, et non sit facta per ipsum, qui virtus et sapientia Dei cst. Ita etiam Apocalypsis 3 dicitur principium omnis creaturae Dei.*?' Credendum quod in mundum a Patre missus sit: Qui misit me verax est; ** quod tamen semper cum Patre fuerit et Pater cum eo: Qui me misit mecum est et non reliquit me solum.*?* Credendum mysterium passionis eius: Cum exaltaveritis Filium hominis, tunc cognoscelis quia ego sum; nam centurio, visis quae fiebant Christo moriente, exclamavit: Vere Filius Dei erat iste!^? Mysterium etiam resurrectionis, tunc enim postquam surrexit a mortuis, agnitus fuit verus Filius Dei, sicut Thomas ait: Dominus meus el Deus meus! ?* Mysterium ascensionis eius in caelum: Ego vado ct quo ego vado vos non potestis venire. Mysterium divini iudicii: hoc est, quod sit verus Deus et homo sanctissimus. principium omnium creaturarum, à Patre in mundum missus, et iudex venturus, Ipsn veritas quac mentiri nequit, doctrina et vita sanctissimus. Hnec necessarío credenda sunt nd salulem; sed sola fldes non sufficit; prneier fidem enim requiritur spes et caritas; Multa habeo de vobis loqui et iudicare,?* ei multa, cum omnia iudicaturus sit omnium hominum facta, dicta, concupita, cogitata. Praeterea quod omnia Christi verba vera sint, nam: Qui me misil, inquit, verax est. Sicut est autem Deus verax, omnis autem homo mendaz," hoc est omnis homo mentiri potest, Deus autem non potest, ille, inquit, fidelis permanet, negare seipsum non potest; sic, inquit, qui me misit verax est, et ego quae audivi a Patre haec loquor in mundo,?* idest nonnisi verba Dei, nonnisi divinam praedico, doceo, loquorque veritatem. Tandem quod omnia Christi opera semper sanctissima fuerint Deoque acceptissima, sicut sacrificium Abel,?* Noe?* et Abrahae: ?' Ego, inquit, quae placita sunt ei facio semper.?* Sic etiam doctrina Christi verissima utpote divina et vita sanctissima fuit. Haec, inquam, omnia de Christo speciatim credenda sunt. IH. Sic itaque habemus obiectum fidei et totum generatim et per partes speciatim explicatum hodie. Verum ostenditur necessitas fidei: Nisi credideritis quia ego sum, moriemini in peccato vestro: Exaltari oportet Filium hominis; ecce necessitas: Ut omnis qui credit in ipsum non pereat. Ponitur autem necessitas fidei, non autem sufficientia, quod fides necessaria est ad salutem omnino, nam sine fide impossibile est placere Deo;?* Qui non credit, iam iudicatus est, quia non credit in nomine unigeniti Filii Dei; "^ non lamen dicitur quod fides sola sufficiat ad salutem, hoc enim nunquam docuit Christus, nusquam in Divinis Litteris extat quod sola fides salvet, imo: Fides síne operibus mortua est; Si habuero omnem fidem, ita ut montes transferam, etc. *? Ioannes, qui saepe fidem laudare et celebrare solet, dum ait missum fuisse Baptislam uf omnes crederent per ipsum, * quod Deus ita dilexit mundum, ut Filium suum unigenitum daret, ut omnis qui credit, etc., quod qui credit non iudicatur, ** quod: Beati qui non viderunt el crediderunt 5 et quod ad hoc scripsit Evange- 8, 20-21. 37) Cf. ibid. 15, 9 sqq. 38) Io 8, 29. 39) Hebr 11, 6. 40) Io 3, 18. INFRA HEBDOMADAM SECUNDAM QUADHRAGESIMAE 199 lium, ut credatis, inquit, quod Iesus est Christus Filius Dei et ut credenles vitam habealis in nomine eius, ** nunquam scripsit solam fidem sufficere ad salutem, sed necessariam esse ad salutem, ita ut sine ea pereundum, moriendum sit. Domui ad inhabitandum necessaria sunt fundamenta, sed non sufficiunt; homini ad vivendum necessaría est anima, sed non sola; necessarium cor, sed non solum; necessarium caput, sed non solum, licet anima dicatur dare vitam et quod a corde vita procedat; videt oculus, loquitur lingua, operatur manus, sed non solus oculus, non sola lingua, non sola manus, nam sine anima nihil operantur et sine debita etiam dispositione. Ita salvare dicitur fides, sed non sola, nam etiam timor Domini salvare et beatificare hominem dicitur, item spes, misericordia, caritas, sicut et fides; sed non salvat timor sine fide et spe, nec spes sine fide et caritate. Commendatur aulem fides, quoniam fundamentum salutis cst. Sicut autem cum novus rex creatur nihil aliud requirere videtur, nisi fidei iuramentum, at vero iuratam fidem multa poslea consequuntur: cultus, honor, census, obedientia, et alia quae principes a popularibus suis requirere solent, cum tamen nonnisi fidem iurasse visi sinl, ita plane accidit cum Deo. Fidem tamen requirere videtur, ut eum Dominum credamus et cognoscamus; sed hinc suapte natura consequuntur erga Deum omnia officia servorum erga regem et dominum, cui iurata fides est. Christus autem Rex regum est et Dominus dominanlium. *' Nisi credideritis quia ego sum, moriemini in peccato vestro. Ostendit Dominus peccatum letale mortiferumque venenum esse, fidem vero saluberrimum antidotum contra venenum. Et revera ita est. Nam cum peccatum non sit nisi divinae Maiestatis laesio atque conlemptus, fugat profeclo vera vivaque fides omne peccatum, sicut lux tenebras, quoniam ostendit Deum non solum regem esse infinitae maiestatis et potentiae, quae summum polest metum incutere, verum eliam summum esse nosirum benefactorem, creatorem, redemptorem, a quo omnia bona accepimus et speramus, ac tandem summum supremumque et severissimum iudicem, omnis iniquitatis commendatur nutem fides. quia fundamentum est salutis et salubecrimum antidotum contra venenum peccati. et improbitatis summum osorem et vindicem. Haec autem tria simul iunguntur in hodierno Evangelio: Ego de supernis sum, Ego principium; Multa habeo de vobis loqui et iudicare. Ego de supernis sum. Hinc heri tanquam divinus quidam sol ostensus fuit nobis Christus, quoniam sol et natura caelestis est princepsque caelestis regni, et principium omnis boni in natura universali, et inimicus acerrimus tenebrarum, indefessus persecutor. **

CHAPTER 12. Feria Tertia Infra Hebdomadam

SECUNDAM QUADRAGESIMAE Super cathedram Moysi sederunt scribae ei Pharisaei... quaecumque dixerint vobis, servate, etc. 1 I. Cathedram appellat Dominus ecclesiasticam hierarchiam, sacrum principatum - Exaltent eum ín ecclesia plebis et in cathedra seniorum laudent eum? - quoniam sunt gradus diversi in Ecclesia. Est enim Sancta Ecclesia sicut thronus Salomonis, qui multos gradus habebat, ? imo sicut scala caelestis, quam Iacob patriarcha vidit et mysterium interpretatus fuit: Hic domus Dei est et porta caeli, propterea locum illum appellavit Bethel; * nam et templum Domini in modum scalae fuit aedificatum, ascendebalur enim ab atrio in sanctum et inde in sanctum sanctorum. In Ecclesia autem Dei semper fuerunt plures statuum gradus, hinc Regius Vates: Domus Israel, benedicite Domino, domus Levi, benedicite Domino, domus Aaron, benedicite Domino, qui timelis Dominum, benedicite Domino.* Omnes cultores Dei in tres classes distinxit: domum Israel, domum Levi, domum Aaron, quae erat familia sacerdotalis. Sic in deserto omnes tribus Israel circa tabernaculum Domini figebant tentoria quaelibet suo loco, levitae autem viciniores erant, proximi vero sacerdotes." Sic Dominus ex multitudine fidelium suorum elegit duodecim Apostolos et septuaginta duos discipulos," illis quidem gradu et dignitate inferiores, reliqua autem multitudine multo superiores. Sic Paulus docet 10, 18-19; 2 Par 9, 17-18. 4) Cf. Gn 28, 12-19. 5) Ps 134, 19-20. Invertit ordinem. Ecclesia figuratur per scalam Iacob, quia in ca piures eunt gradus, ali aliis sublimiores; per Angelos autem designantur sacerdotes. In sacra doctrina de Angelis traduntur natura, ' potentía, officium posuisse Dominum in Ecclesia primo quidem Apostolos, secundo Prophetas, terlio Evangelistas, alios autem pastores et doctores ad consummationem sanclorum in opus ministerii et aedificationem corporis Christi.* Hoc igitur est quod hodie Dominus ait: Super cathedram Moysi, sublimiori loco et gradu Ecclesiae, - sicut in sancto sanctorum erat cathedra Dei et supra montem Sion in Ierusalem sedes regia, sic cathedram Moysi dicit curiam pontificiam, sacrum principatum, ecclesiasticam auctoritatem, - sederunt scribae et Pharisaei, principes et praelati ecclesiastici, Episcopi, sacerdotes. Caput scalae illius thronus erat Dei; cathedra autem Moysi cathedra Dei est, sicut solium regni Israel nunc sedes dicitur David, nunc etiam sedes Domini; Salomon enim supra solium Domini sedisse dicitur. ? At vero sanctus patriarcha non solum scalam vidit, verum etiam Angelos per eam ascendentes et descendentes, idest Deo ministrantes. Sicut autem per scalam Ecclesia, ita per Angelos sacerdotes, qui Deo in Ecclesia ministrant, designantur. Nam sicut Angeli dicti sunt ministri Domini: Quí fecit Angelos suos spiritus el ministros suos, etc.; ? Omnes sunt administratorii spiritus; " Millia millium minisirabant ei," ita etiam sacerdotes: Plorabunt sacerdotes ministri Domini;? a Malachia etiam sacerdotes dicti sunt angeli: Labia sacerdotis custodient scientiam et legem requirent de ore eius, ÀAngelus enim Domini exercituum est.'* Sic legimus angelos Ecclesiarum. !5 II. De Angelis sanctis in sacra theologia Divinisque Litteris tria traduntur in summa: ipsorum natura sublimis, supercaelestis, Deo similis; virtus eorum et polentia, nam dicuntur exercitus Dei: Castra Dei sunt hic,'* Dominus exercituum,"' virlules caelorum; '* tandem ipsorum ministerium, officium, actiones; sic enim Angeli minislrantes Deo per scalam ascendebant et descendebant Dei gloriam el salutem hominum procurantes, sicut in Christi nalivitate cecinerunt: Gloria in excelsis Deo et in lerra pax hominibus bonae volunlalis, ? 8)1 Cor 12, 28; Eph 4, 11-12. 9) Cf. 1! Par 29, 23. 10) Ps 103, 4; Hebr 1, 7. INFRA HEBDOMADAM SECUNDAM QUADRAGESIMAE 203 beneplaciti, qui Deo cari sunt, sicut per Isaiam ait, 46: Vocans... de terra longinqua virum volunlalis meae,?" et de Christo: Hic est Filius meus dileclus, in quo mihi bene complacui.?' Nam alioqui multas legimus Angelorum actiones pro zelo gloriae Dei contra peccalores, uti contra Pentapolim,?? Aegyptum, ? Chananaeos, ?* contra Sennacherib, ^ contra ipsam etiam civitatem Ierusalem, dum pestis grassaretur in populo in punitionem peccati.?* In universum autem a sacris theologis tres acliones Angelis tribuuntur: purgare, illuminare et perficere, nam Angelus purgavit Isaiam," Angelus in deserto illuminabat populum nocte per columnam ignis, Angelus populum ad terram promissionis perduxit. ** Similiter in sacerdotibus tria sunt conspicua ex Sacris Scripturis: supernaturalis dignitas sacerdotii, divina auctoritas, et officii ac ministerii sanctitas. Hinc sacerdotibus antiquae legis datae fuerunt sacrae vestes ad gloriam et ornatum, data sacerdotalis virga, datum sanctuarium Domini, altare sacrificii, altare incensi, mensa panum, candelabrum aureum, arca testamenti. Sic hodie quoad dignitatem dicitur: Super cathedram Moysi sederunt; quoad auctoritatem: Quaecumque dixerint vobis servate et facite. Dat eis veluti verum et mixtum imperium. Neque enim dat unquam Deus dignitatem sine auctoritate, nam vilis est sine auctoritate dignitas. Hinc cum homini dedisset dignitatem divinae imaginis et similitudinis, statim contulit dominii auctoritatem: Dominetur piscibus maris, etc.?* Sic sacerdotibus contulit summam cum dignitatem tum etiam auctoritatem et potestatem; hac enim de causa una cum regia potestate introductum fuit sacerdotium in Sacris Litteris. ?? IIJ. Tandem Dominus carpens in hodierno Evangelio vitia et malam vitam scribarum et Pharisaeorum, ostendit quale oporteat esse officium sacerdotum: Oportet enim Episcopum irreprehensibilem esse.?! Episcopum autem ibi Paulu s sacerdotem dicit, nam transit a subdiaconibus et diaconibus ad Episcopos, nulla facta sacerdotum mentione; ? similiter ad Titum scribens, ? et ad Philippenses eorumque acliones; purgare, illuminare, perficere. Ita in sacerdotibus tria sunt conspicua: summa dignitas, divina auctoritas et offlcil sanctilaus. Ostendit hodie Dominus quale oporteat esse sacerdotum officium. Sacerdotii dignitas suprema est. Deus Ecclesiam multis ornamentis decoravit, precatur gratiam et pacem omnibus sanctis, qui erant Philippis cum Episcopis et diaconibus. * Quid est cum Episcopis et diaconibus? Num multi Episcopi erant in una civitate absque sacerdotibus? EpiSscopos ergo sacerdotes intelligit, quos alibi presbyteros duplici honore dignos appellat.** Episcopi autem nomine usus est Paulus ad declarandam sacerdotii dignitatem, nam et in Actis Apostolorum idem Paulus maiores natu Ecclesiae dixit a Spiritu Sancto positos Episcopos regere Ecclesiam Dei, quam acquisivit sanguine suo, graece autem, Actuum 20, est: Vocavit presbyteros Ecclesiae.?* Quare Episcopos postea dixit, quos prius presbyteros appellaverat. Episcopus autem idem est ac superintendens, idest dignitate superior. Est autem sacerdotii dignitas suprema. Hinc dicitur cathedra Moysi, qui in populo Israel summus fuit princeps, supremus hierarcha, dignitate maximus. Sic dignitas sacerdotii natura est angelica supra caelum, mons domus Domini in verlice montium,?' arca testamenti supremo templi ac dignissimo loco praeposita, quam nonnisi levitae Domino consecrati portare super humeros poterant; nec omnes levitae ministerio hoc digni habebantur, sed tantum Caathiiae, qui ad meridionalem, idest ad dexteram tabernaculi partem casirametabantur, sicut in Numeris 3 legimus. ** Oza autem percussus fuit, quoniam arcam super plaustrum imposuit ut ab animalibus traheretur, periculoque exposuit.?* Quod cum intellexisset David, eam postea a levitis deferri mandavit. * Vae Episcopis et praelatis, qui arcam hanc super animalia imponunt, qui sacerdotium indignis committunt! Arca enim haec non ab animalibus, sed ab hominibus Deo dicatis et sanctitate insignibus deferenda est; arca nanque facta fuit ut in ea divina lex asservaretur. Ait autem: Labía sacerdolis custodient scienliam et legem requirent de ore eius, Angelus enim Domini exercituum est. IV. Super cathedram Moysi sederunt scribae et Pharisaei. Deus a principio caelum multis ornavit sideribus, naturam autem humanam in paradiso multis honoribus, divina dignitate et auctoritate, Deo eam similem reddidit. Ita etiam Sanctam Ecclesiam divinis INFRA HEBDOMADAM SECUNDAM QUADRAGESIMAE 205 ornamentis decoravit. Hinc ait Ioannes: Vidi civitatem sanctam Ierusalem novam descendentem de caelo a Deo, paratam sicut sponsam ornatam viro suo.*' Sicut etiam Dominus per Ezechielem de synagoga ait: Iuravi tibi et ingressus sum pactum tecum, ait Dominus Deus, et facta es mihi, et lavi te aqua et mundavi sanguinem tuum ez te, et uni te oleo, el veslivi le discoloribus et calceavi te hyacinthino et cinaii le bysso, et indui te sublilibus el ornavi le ornamento, et dedi armillas in manibus tuis et torquem circa collum tuum et dedi inaurem super os tuum etl circulos aureos auribus tuis et coronam decoris in capite tuo, et ornala es auro et argento... similam et mel et oleum comedisti el decora facta es vehementer... et profecisli in regnum. * Reginam ostendit factam a Deo, regalibus ornamentis decoratam, qualis facta fuit Esther ab Assuero, cum eam humili valde loco natam duxit uxorem. * Designat autem quod cum synagogam de miserabili captivitate et servitule Aegypli liberasset, libertate donatam evexit in amplissimos honores et dignilates, in statum gradumque nobilissimae reginae perduxiL Ioannes in Apocalypsi de Ecclesia idem dicit: Dilexil nos et lavit nos a peccatis nostris in sanguine suo, et fecit nos Deo regnum et sacerdotes; *^ iuxta quod etiam Petrus ait: Vos genus electum, regale sacerdotium, gens sancta, populus acquisitionis. ** Honestissimis titulis Christi Ecclesiam ornat. Sic enim synagogae successit Ecclesia, sicut tabernaculo Moysi templum Salomonis, sicul Vasthi regina Esther. Itaque sicut arca translata fuit in templum, ita omnis honor et dignitas in Ecclesiam. Isaias Sanctus, cum Divino Spiritu afflatus summam Ecclesiae Christi dignitatem vidisset, ait: Erit in novissimis diebus praeparatus mons domus Domini in vertice montium, et elevabilur super colles, idest erit status Ecclesiae sublimis valde. Dignitas eius quavis alia dignitate regum et principum longe superior. Sed aget Ecclesia tantopere divinitus sublimata? Con/luent ad eam omnes gentes el venient populi mulli dicentes: venite ascendamus ad monLem Domini et ad domum Dei lacob, et docebil nos vias suas et amsicut multis decoraverat synagogam; sed omnis honor nc dignitas synagogae in Ecclesiam translata sunt, sicut iam Isaias vaticinatus fuerat. In synagoga duplex erat principatus divinitus institutus, ideo venerntione dignus, etiamsi vitiis deturpntus; sic sncerdotalis dignitns semper venerabilis est, quia «dívinn, bulabimus in semitis eius, quia de Sion exivit lex et verbum Domini de lerusalem. ** V. Super cathedram Moysi sederunt scribae et Pharisaei. Cathedram Moysi appellat Christus ipsam synagogam, supra quam Moyses divinitus constitutus fuit princeps et hierarcha summus. Cum, inquit, scribae et Pharisaei sint rectores, iudices, principes et praelati synagogae, obedite eis: Quaecumque dixerint vobis servate et facite. Posuit nanque Deus in synagoga duplicem principatum; sacrum et saecularem, spiritualem et temporalem. Moyses erat synagogae rex et sacerdos, sicut Melchisedech in Salem. Duo hi principatus in synagoga erant veluti duo luminaria magna in caelo. Loquitur itaque hic Dominus de synagoga Moysi et sacro principatu ipsius divinitus instituto. Ad ostendendam autem Dominus divinae huius dignitatis amplitudinem nudam eam proponit, absque omni penitus ornatu virtutum et bonorum operum, imo potius vitiorum sordibus deturpalam, sicut illa vere pulcra est mulier quae absque ullo ornatu aut mundo muliebri in pannosis et obsoletis vestibus pulcra est; qucemadmodum iussit Deus ut, si iudaeus mulierem bello captam ducere vellet in uxorem, prius illam propriis vestibus exueret et capillos tonderet multisque diebus absque ullo ornatu relinqueret, *' nam si etjam sic placuisset, vere praestanti erat pulcritudine. Sic, inquam, Dominus sacerdotalem dignitatem nudam proponit. Nam sicut aurum incultum, absque ullo penitus ornatu ct artificio, in vilissimo etiam loculo eiusdem pretii est ac aurum multa arte elaboratum et in serico marsupio auroque intexla crumena, quoniam suapte natura praestantissimum est; sicut etiam sol, sive in orlente sit, sive in meridie aut occidente, sive etiam in aestate aut hieme idem semper est; ita plane de sacerdotali dignitate sentiendum, quoniam supernaturalis est, superhumana est, divina est. Propterea semper et ubique venerabilis est, honore digna est. Quaecumque dixerint vobis servate et facite, secundum vero opera eorum nolite facere.** Separate pretiosum a vili; si vocem INFRA HEBDOMADAM SECUNDAM QUADRAGESIMAE 207 habent Iacob et manus Esau, ** relinquite malum, facite bonum; ne imitemini mores, doclrinam tantum sequimini; rosas legite, relinquite. pungentes spinas. Sacerdotalis dignitas lamina aurea est divino nomine signata in mitira summi sacerdotis, altare incensi aureum est, ut inde fumus incensi odoratissimi atque suavissimi ascendat ad Dominum. VI. Sunt mundus et Ecclesia duo veluti magna regna Dei Optimi Maximi. In regno mundi statuit divina providentia ordinem, ul inferiora superioribus subiecia sint, elementa caelis, luna et sidera soli, animalia homini, membra capiti, corpus animae. Ita etiam in mundo spirituali, Sancta Ecclesia, vult servari ordinem imperturbatum, ut inferiores superioribus subditi sint, obtemperent, serviant: Quaecumque dixerint vobis servale et facite. Nam etiam in caelo, in paradiso ordo est, veluti ordinatissimae reipublicae, nam sunt ibi Archangeli, Principatus, Potestates, Dominationes, Christus rex regum est, in capite habet diademata multa, sicut in Apocalypsi legimus; ^ multa habet regna: mundum, Ecclesiam, paradisum. In regno autem quam maxime reperitur ordo. Rex autem pro regimine oplimo regni sui duobus vel maxime opus habet: bonis ministris et sanctis legibus. Ita plane hodie Christus Sanctae Ecclesiae dat ministros: Super cathedram Moysi sederunt principes el Pharisaei. Fert etiam iustissimas et sanctissimas leges; legem dedit homini duo praecepta conlinentem: ut comederet de ligno vitae et ut non comederet de ligno scientiae. 5^ Ita hodie: Quaecumque diverint vobis servate et facile, secundum vero opera eorum nolite [acere. Suis autem legibus hodie Dominus format verum perfectumque christianum. Hominem Deus perfectum condidit corpore et anima constantem. Corpus de terra formatum fuit, anima de caelo venit. Verum aulem et perfectum christianum duplex virtus constituit: humililas et caritas. Has hodie Dominus rcquirit a nobis: caritatem erga Dcum et proximum: Patrem nolite vocare vobis super terram, unus est enim Pater vester qui in caelis est; ?* omnes autem vos fratres IIcet aliquando virtutibus destituta. Mundus et Ecclesia duo .sunt regna Del, utraque ordinatissima. In Ecclesia opus quoque est ministris et sanctis ]egibus, et quibus subesse et obedire oportet. Docct hodle Christus quid agere debeamus erga Deum, erga nos ipsos, erga superiores inferiores. estis; * deinde humilitatem: Qui se exaltat humiliabitur et qui se humiliat exaltabitur. ** Super cathedram Moysi sederunt. Sicut princeps in suo statu et regno praecipit popularibus suis ut obediant, ut par est, omnibus ministris regiis tanquam sibi, nam ministri regis in suis functionibus regem repraesenlant, et qui regis ministros afficit iniuria, laesae maiestatis reus habetur; praeterea leges dat quibus regnum et respublica administretur et in omnibus reguletur; ita hodie Christus tanquam summus rex, habens: in capite diademata multa, rex. mundi, Ecclesiae, paradisij quae per arcam Noe, tabernaculum Moysi et templum Salomonis, quae magno cum ordine constructa fuere, designantur, hodie ministros providet pro regni sui recto regimine iubetque ut omnes in omnibus eis obediant: Quaecumque dixerint vobis servate el facite; Qui vos audit me audit, et qui vos spernit me spernit,** et leges dat, quibus universum regnum regulatur. Docet enim quid agendum sit erga Dominum et Christum: Pater vester unus esl, Deus; Magister vesler unus est, Christus. 5 Optimus princeps est qui populares suos regit sicut pater filios; oplimi autem populares qui regem optimum venerantur et colunt, sicut filii patrem. Est Deus optimus princeps, simus nos boni populares; est Deus optimus Paler, simus nos boni filii. Praeterea quid agendum sit homini erga seipsum, ut non se exaltet, quia omnis qui se exaltat humiliabitur, sed se humiliet, nam qui se humiliat exaltabitur. Quid tandem cum pessimis superioribus, aequalibus, inferioribus. Superioribus pareamus: Quaecumque dixerint... servate; aequales diligamus: Omnes vos fratres estis; inferiores ne gravemus, hinc arguit scribas et Pharisaeos quia aliligant onera gravia et importabilia et imponunt 'in humeros hominum. ** Quoniam autem ut leges principis in regno serventur, ministris opus est qui populum in officio contineant curentque ut leges optimae serventur, alioquin leges omnes supervacaneae sunt, propterea Dominus ministros providit: Super cathedram Moysi sederunt INFRA HEBDOMADAM SECUNDAM QUADRAGESIMAE 209 scribae. Rex autem ministris quaedam quidem tribuit, quaedam vero exigit ab eis: tribuit dignitatem et auctoritatem, requirit autem fidelitatem et prudentiam: Fidelis servus et prudens, quem constituit Dominus super familiam suam. *' VH. In hodierno Evangelio ostenditur tum dignitas tum auctoritas concessa ministris: Super cathedram Moysi sederunt. Magna dignitas, honor, potestas est huius cathedrae. Magnam tum dignitatem tum potestatem dedit Deus Moysi, hinc dicitur hodie cathedra Moysi, non autem Aaron, quoniam potestas atque dignitas Moysi multo amplior fuit. Super cathedram Moysi. Magnam vim habet istud super, explicat enim superioritatem et excellentiam dignitatis sacerdotii, super omnem aliam dignitatem, quod ab effectibus manifestum est; nam potestatem habet dimittendi peccata, quis autem polest dimittere peccata, nisi solus Deus? ** Operari autem respondet virtuti et potestati, haec aulem naturae rei. Sed cum sacerdotalis dignitas suapte natura maxime venerabilis sit vereque divina, si aurum pretiosissimum est thesaurusque infinitus, quid est quod tantopere contemnitur in mundo? Quis vidit unquam pretiosissimum aurum contemni? Sed contemnitur et saeculari honori ac dignitati sive nobilitati posthabetur, quoniam non cognoscitur. Neque enim porcus margaritas aliquid facit, neque gallus aut gallina aurum, argentum, lapillos pretiosissimos, quoniam pretium et valorem rerum harum minime cognoscunt. Non agnoscit autem mundus dignitatem hanc, quoniam caelestis est non terrena, divina est non humana - sicut autem Christus Apostolis ait: Si de mundo fuissetis, mundus quod suum esset diligeret, quia vero de mundo non eslis... propterea odit, idest contemnit vos mundus? - quoniam ergo dignitas haec divina est non humana, propterea a mundo contemnitur. Saecularis potestas et dignitas, quoniam humana est, ab hominibus magni fit, quoniam agnoscunt homines bona quae consequi et mala quae pati possunt a saeculari potestate, quoniam bona et mala haec temporalia sunt, notissima sunt. Bona autem quae consequi possunl homines vel pati a spirituali hac po- 14 - Quadragesimale Quartum - Codex Vindobonensis Sacerdotalis dignitas excellentissima est, et tamen tantopere contemnítur in mundo, quia eam non agnoscit, quoniam divina cst; nec semper in sacerdotibus vita et doctrina conformes sunt. Magna snnctitas opus est sacerdotibus, quia Dcum repraesentant, testate, spiritualia sunt, cerni non possunt; propterea contemnitur, sicut Deus ipse a mundo contemptui habetur. Pluris facit mundus terrenum principem quam Deum regem caelestem, quoniam scit quid possit princeps mundanus, non autem quid Rex divinus. Sed tamen contemptus huius praecipua causa est, quam Deus ipse per Malachiam reddit dicens: Pactum meum fuit cum Levi vilae el pacis, et dedi ei timorem et timuit me et a facie nominis mei pavebat. Lex veritatis fuit in ore eius el iniquitas non est inventa in labiis eius; in pace et in aequitate ambulavit mecum el multos avertit ab iniquitate. Labia enim sacerdotis custodient scientiam el legem requirent de ore eius, quia Angelus Domini exercituum est. Vos autem recessistis de via el scandalizastis plurimos in lege, irritum fecistis pactum meum cum Levi, dicit Dominus exerciluum. Propter quod et ego dedi vos conlemptibiles et humiles omnibus populis, sicut non servastis vias meas et accepistis faciem in lege. "^ Haec igitur praecipua causa contemptus est et hoc etiam in hodierno Evangelio indicatur. Iubet enim Dominus honorari sacerdotes, eliam malos, sicut et Petrus ait: Obedile praeposilis vesiris, non tanlum bonis et modestis, sed eliam dyscolis, haec est enim voluntas Dei. "* Non fuisset autem opus admonitione et praecepto hoc Domini, si in sacerdotibus vita et doctrina conformes et concordes essent, virtus enim semper venerabilis est. Sed quia vila contemptibilis erat, propterea homines et doctrinam et dignitatem sacerdolii una cum vita contemnebant. VIII. Magnam virtutum suppellectilem requirit Dominus a sacerdotibus et praelatis hodie, et merito quidem, nam sacerdos Dei personam sustinet, Deum repraesentat. Mundus hic veluli scena quaedam est, comica aut tragica repraesentatio, quae tunc optima esl, cum unusquisque optime habitu gestuque corporis, verbis et actibus personam refert quam repraesentat; in hac autem scena sacerdos Christi personam sustinet et repraesentat; Christus autem summa sanclitas est. INFRA HEBDOMADAM SECUNDAM QUADRAGESIMAE 211 Sacerdotes Dominus sal terrae et lumen mundi appellavit, ** alludens forte ad mysteria illa Urim et Thumim, luminum et perfectionum, quae antiquus sacerdos gestabat in pectore; *? hinc tandem conclusit: Luceat lux vestra coram hominibus, ut videant opera vestra bona, etc. ** In sacerdotibus Dominus cum bona doctrina desiderat bonam vitam, alioquin sine fructu erit doctrina. Aiunt logici quod ex praemissis necessaria et contingente, conclusio erit contingens. Aslrologi etiam dicunt quod si concurrant duo aspeclus astrorum, benignus et malignus in nativitate, influxus erit malignus. Videmus etiam quod homo constans ex anima immortali et carne corruptibili, mortalis est. Ita accidit cum in sacerdote bona reperitur doctrina, sed mala vita. Super calhedram Moysi sederunt, etc. Sacerdotalis dignitas magnus revera est honos, verum eliam magnum onus: honos divinus, supernaluralis, onus angelicis eliam humeris formidandum, quia multam virtutum suppellectilem requirit a sacerdotibus Deus et sacerdotum errata gravissime punit, ut patet Malachiae 3." IX. Solemne ** est Divinis Litteris magna cum maiestate introducere maiora quacque et sacratiora pietatis nostrae mysteria. Magna cum maiestate introduxit Moyses creationem hominis, legem caelitus datam et alia pleraque; sed vix reperitur mysterium maiori cum maiestate introductum, uti sacerdotium in Sacris Litteris. Melchisedech rex Salem protulit panem et vinum, erat enim sacerdos Dei Altissimi." Introducitur Melchisedech veluti de caelo lapsus, homo, ut Paulus ait, sine patre, sine matre, sine genealogia, neque principium dierum habens neque finem. ** Hinc multi arbitrali sunt eum revera fuisse Filium Dei, ut Epiphanius in Haeresibus narrat; * alii eum fuisse Spiritum Sanctum, ut idem Epiphanius* et Hieronymus in Epistola 126 ad Evagrium, "' quam sententiam acerrime tiuetur auctor Quaestionum Veleris et nam absque bona vita, doctrína sine fructu erit. Sacerdotalis dignitas magnus honos est et magnum onus. Mnxima cum mnicstate in S. Litteris introducitur sacerdotium. Quattuor consideranda sunt: saccrdotli veritas, dignitas, auctoritas, eanctitns. Principes ecclesiastici divina praediti sunt auctoritate, ^ Novi Testamenti; * alii putlarunt eum fuisse Angelum, ut. Origenes"? et Didymus, '* quoniam visus est plus quam homo, cum introducatur superior Abrahamo, qui summus fuit patriarcha. Sunt autem hic consideranda quattuor: primum quidem veritas sacerdolii; secundo dignitas superior dignitate regia; tertio auctoritas divina, qua sacrificium offert et benedicit Abrahamo, et quarto sanclitas, nam appellatur Melchisedech rex iustitiae," idest rex iustus, sanctus. Quoad primum dicitur quod erat sacerdos Dei Altissimi; ipse dicitur sacerdos singulariter, non ergo omnes sunt sacerdotes, nam si omnes essent, nemo vere esset, et si non daretur sacerdotium verum, nec metaphoricum esse posset, quod est per similitudinem et imitationem. ALIA HOMILIA Super cathedram Moysi sederunt. i I. Ostendit Dominus principes ecclesiasticos divina praeditos csse auctoritate, sicut Moyses cum a Deo constitutus fuit princeps et caput synagogae. Hoc autem est sedere super cathedram Moysi, ei in eadem dignitate et auctoritate succedere, sicut legimus quod Salomon sedit super sedem David patris sui,? idest rex faclus est sicut David, successit ei in regno. Ita super cathedram Moysi sederunt scribae, hoc est successerunt ei in principatu et auctoritate ecclesiastica, sicut nunc Romanus Pontifex dicitur sedere super cathedram Petri, quoniam successor eius est in eadem dignitate et auctoritate, sicut Eleazarus successit Áaroni, in cuius signum indutus fuit veslibus ipsius, sicut Numerorum 20 legimus. * Cum itaque sint legitimi successores Moysi, cum divina, sicut ille, praediti sint auctoritate, igitur praestanda illis obedientia est: Omnia ergo quaecumque dixeINFRA HEBDOMADAM SECUNDAM QUADBRAGESIMAE 213 rint vobis servare, ut graece est, idest quaecumque mandavcerint vobis servanda, servate et facite, * hoc est in omnibus parete illis. Triplici auctoritate Dcus Moysen donavil, cum synagogae principem instituit: prima fuit regendi populum, hinc dedit ei virgam, veluti sceptrum regium in signum auctoritatis; altera fuit docendi populum quae ad divinum cultum spectant, praedicandi et declarandi divinam legem; tertia condendi etiam novas leges, nam legislatorem eum constituit: Legem dedit vobis Moyses;* sic: Super cathedram Moysi sederunt scribae et Pharisaei. Sub his nominibus intelligit Dominus pontifices et sacerdotes. Quoniam autem eorum vitia erat accusaturus, propler honorem sacerdotii noluit cos hoc nomine appellare. Nunquam enim Christus nisi honorifice sacerdotes nominavit: Vade, ostende te sacerdoti; * Ite, ostendile vos sacerdolibus;' Sacerdos autem quidam iter faciens;* nunquam vel a Christo vel ab Apostolis aliqua vel levi nota vitii affecti sunt sacerdotes aut pontifices sub hoc titulo, propter honorem, inquam, saccrdotii. Non ila deferunt sacerdolio novi evangelistae. Commendat autem Dominus hodie spiritualem magistratum, ecclesiaslicos principes, non temporales, nam scribae et Pharisaei tunc spiritualem tantummodo habebant iurisdictionem, temporalis nanque et politica penes Romanos residebat. Non quod non sit praestanda ex divino iure etiam saecularibus principibus obedientia, nam: Reddite... quae sunt Caesaris Caesari et quae sunt Dei Deo,? sed quia non opus erat. Sicut enim non dedit Deus speciale mandatum parentibus ut diligerent filios, sicut dedit filiis ut parentes diligerent, quoniam illud non eral opus sicut hoc, ita nunc non dat speciale mandatum ut saecularibus principibus praestetur obedientia, quoniam facile haec ab omnibus praestari solet formidine poenae, non virtutis amore. ' At non ita spiritualibus; nam homines pluris faciunt, corpus quam animam, terrena quam caelestia, temporalia quam aeterna divinaque. Hinc est quod saeculares principes regesque ab hominibus mundi huius pluris fiunt quam Deus ipse, desiderandumque esset ut tanti fieret Deus ab hominibus quanti fit a Deo enim constituti sunt rectores et legislatores; ideo eis praestanda est obedientia. Iubet Dominus ut sacerdotes audiantur, quamvis mali; exigit ut fldeles sui sancti sint, princeps saecularis. Hac igitur de causa non de saeculari sed de spirituali magistratu loquitur hodie Christus. Super cathedram Moysi sederunt. Omnia ergo quaecumque diverint vobis. Quid est istud ergo? Num logicus Christus est? Ponitur «ergo» in conclusionibus ex praemissis necessario deductis, veluti: cst ignis, ergo calidus cst; est nix, ergo est alba; est dies, ergo sol est super terram; est homo, ergo animam habet rationalem; est pater, ergo amandus; est dominus, ergo honorandus est. Hi sunt principes instituti a Deo sicut Moyses; ergo praestanda illis obedientia est. Principibus suapie natura debetur obedientia a suis subditis. II. Ostendit autem Dominus adeo legitimis verisque principibus deberi obedientiam, ut etiamsi mali sint, audiendi sint, modo non mala contra Deum praecipiant, nam tunc obedire oportet Deo magis quam hominibus," ut Petrus ait principibus Iudaeorum. Quare loquitur Dominus de praeceptis bonorum operum vel eorum quae suapte natura mala non sunt, nam ab omnibus malis abstinere nos admonet dum ait: Secundum opera eorum nolite, eic. '? Quare duo praecipit hodie Dominus: ut sacerdotum ac praesulum Ecclesiae exequamur dicta, non imitemur facta, si mala sunt, sicut praecepit Adamo ut comederet de ligno vitae, non autem de ligno scientiae. " At sicut ille, satana suggerente, utrumque praeceptum iransgressus fuit magno suo et nostro malo, '* ita nos, tanquam boni filii ipsius, utrumque praeceptum perverümus: non facimus bona quae dicunt, sequimur mala quae faciunt. Iubet Dominus ut per viam virtutum et bonorum operum ambulemus, non per viam vitiorum et malorum operum; nos illam vix novimus, hanc perpetuo icrimus oppido. Quam obedientes Christo sumus, cum christiani et dici et haberi velimus! Exigit hodie Dominus a fidelibus suis vitam omnino innocentem et puram: Secundum opera eorum nolile facere; itemque omni virtutum genere ornatum: pietate erga Deum: Unus est enim Pater vesler, qui in caelis est; 5 fide erga Christum: Magister vesler unus est Christus; '* caritate erga proximos: Omnes vos fratres eslis; INFRA HEBDOMADAM SECUNDAM QUADRAGESIMAE 215 humilitate in seipsis: Omnis enim qui se humiliat, eic. '* Sic, inquam, viam salulis ostendit nobis Dominus. Sed nos per viam perditionis ambulamus. Super cathedram Moysi sederunt scribae et Pharisaei. Datur in hodierno Evangclio praeceptum obedientiae, quae superioribus praestanda est, non sine magno foenore. Nam in fine huius Evangelii ponitur praemium obedientiae et poena inobedientiae: Qui se humiliat exaltabitur et qui se exaltat humiliabilur; qui se humiliat obediendo exaltabitur in caelum; qui se exaltat obedire contemnendo, sicut in Deuteronomio legimus: Qui superbierit nolens obedire sacerdolis imperio, '? hic humiliabitur in infernum. Videndum autem quibus dicat Dominus: Servate et facite, quinam sint qui obedire et iussa exequi teneantur, et praeterea quibus debeant obedire, et poena inobedientiae. Quoad primum loquitur Christus fidelibus suis, quibus ait: Magister vester unus est Chrislus; et item: Unus est pater vester, qui in caelis est, Deus; hinc ait quod locutus est ad turbas et ad discipulos suos;?? ergo christianis praecipit ut superioribus suis obediant. Ubi est ergo libertas christiana, quam nunc sectarii praedicant? quod christiani liberi sunt, nemini obedire tenentur? Verum est: in liberiatem vocati sumus, sed non in libertatem carnis;?' liberati sumus, sed a iugo mosaicae legis; liberati sumus, sed a peccato, servi autem facti iustitiae, ait Paulus ad HRomanos;? omnis anima alioquin potestatibus sublimioribus subdita sit.?? Quoad secundum ait: Super cathedram Moysi sederunt, idest successores sunt Moysi in auctoritate divinitus accepta ad regendum populum, sicut Salomon dicitur sedisse super sedem David, quando ei in regno legitime successit. Docet igitur obediendum legitimis principibus et praesulibus Ecclesiae, veris successoribus Moysi, qui primus a Deo institutus fuit princeps el caput synagogae. Loquitur autem hic Dominus [de] ecclesiasticis praelatis, quales erant tunc pontifices et sacerdotes, nam saecularis principatus penes Romanos erat; loquitur de successoribus Moysi, cui Aaron successit in sacerindicat nutem praemium obedientiae ct pocnam inobedientiae. Pracceptum obedientiae omnes fldeles adstringit, quia saccrdotes divina praediti sunt auctoritate nd regendum populum. In Episcopis rcquiritur electio canonica, legitima ab Apostolis successio et ordinatio. Veri Episcopi non sunt qui ab Apostolis non descendunt, in Ecclesia enim semper viguit apostolicae cathedrae principatus. dotio, ** sicut Iosue in politico principatu,?* nam Moyses fuit simul princeps et pontifex, monarcha in uiroque foro, sed postea separati fuere duo hi principatus. In praesulibus autem et Episcopis, praeter electionem, duo necessario requiruntur: successio et ordinatio. Successio apostolica, nam sicut in synagoga non poterat esse sacerdos et pontifex, nisi qui naturali successione per lineam rectam masculinam ex Aaron descendebat, ?* ita nunc non potest esse verus episcopus, nisi successor sit Apostolorum. Non potest esse Ecclesia sine Episcopis, sicut nec vinea absque colonis, nec grex absque pastore. Hinc Paulus Actuum 20 ait: Attendite vobis et universo gregi, in quo vos Spiritus Sanctus posuit Episcopos, etc.;?' et Ephesiis 4: Posuit Deus in Ecclesia pastores et doclores,... donec occurramus, etc.,?* hoc est usque ad diem iudicii, ita ut non possit esse vera Ecclesia quae Episcopos non habet, sicut nec verus exercitus absque ducibus, nec regnum absque iudicibus et magistratibus. IIl. Sed non omnes Episcopi sunt veri Episcopi; sunt etiam pseudoepiscopi, sicut pseudoprophetae et pseudoapostoli. Veri Episcopi semper et soli habiti sunt qui per veram legitimamque successionem ab Apostolis descenderunt, ita ut facti sint Episcopi ab aliquo qui apostolicam habeat auctoritatem, maxime a Romano Ponliffice, nam ut Augustinus Epistola 162 [ait], in Romana Ecclesia « semper viguit apostolicae cathedrae principatus ». ?* Sic Apostoli, facti Episcopi a Christo, Paulum per impositionem manuum Episcopum ordinarunt;?? Paulus Timotheum?! et Titum; Titus consüituebat per singulas civitates Episcopos et presbyteros,?? ac sic semper per legitimam successionem. Sic Irenaeus libro 3, capite 3,? Tertullianus JDe Praescriptione Haereticorum, ?* Epiphanius Haeresi 27,5 Optatus libro 2 Contra ParmeINFRA HEBDOMADAM SECUNDAM QUADRAGESIMAE 217 nianum,?* Augustinus Epistola 165,?'" a successione, maxime Romanorum Pontificum, probant conira haereticos ostenduntque veram Ecclesiam. Eleazarus autem non tantum successit patri Aaroni in pontificatu, verum eliam ordinatus secundum legem fuit.?* Episcopi etiam rite ordinantur: Paulus ordinatus fuit ab Apostolis per impositionem manuum et orationem; Timotheus factus fuit Episcopus per impositionem manuum praesbyterii, 1 Timotheo 4,?? hoc es, ut Chrysostomus interpretatur, per coetum Episcoporum. ** Sic in Canonibus Apostolorum ordinandus Episcopus est a tribus Episcopis, * ita etiam habentur in Concilio Nicaeno Primo, *? omnium celeberrimo, aliisque Conciliis. Sic itaque indicantur quinam sint qui super cathedram Moysi sedent, quibus iure obediendum est. Quomodo nunc episcopos haberi potest Lutherus? quomodo Calvinus? Ubi eorum successio? ubi ordinatio? Episcopi sunt, sed synagogae satanae, non Ecclesiae Christi. Si autem catholici fuerint legitimique praelati, licet vita et moribus non tales sint quales eos esse oporlet, audiendi sunt: Quaecumque dixerint vobis servale et facite, secundum vero opera eorum nolite facere; cum, inquit, sua aucloritate divinitus accepla funguntur cumque vel quae ad fidem et religionem vel bonos mores spectant praecipiunt, obediendum est: Servi, inquit Petrus, obedite dominis, non tantum bonis et modestis, sed etiam dyscolis, haec est enim voluntas Dei. * Super cathedram Moysi sederunt. Non eam per vim arripuerunt, sibique usurparunt, ut nunc faciunt novi evangelistae, dicentes se a Deo missos extraordinaria missione. ** Sed etiam Paulus cxtra ordinem a Christo faclus fuit Apostolus, et tamen nunquam verus Apostolus habitus fuisset, nisi in Ecclesia baptizatus fuisset, nisi eamdem cum aliis Apostolis doctrinam, non nova dogmata, praedicasset, nisi cum Apostolis Evangelium suum communicasset, imo ab epist. 53, cp. ibid. 33, 195-197. 38) Cf. Ex 28, 1; 40. 12-14. 39) Cf. vr. 14. samom Theod. Canones SS. Apostolorum Comment., can. 1, (P. G. 137, 35) 42) Ct. Denzinger - Bannwart Enchiridion Symbolorum, n. 305. 43) 1 Petr 2, 18. Vulg.: aec est gratia. 14) Ita de se sentlebat Lutherus. Cf. S. Laurentius a Br. Hypotyposis, part. 1, pag. 62-76; part. 3, pag. 42. Catholicis praelatis semper obediendum est in omnibus quae nd fidem vel mores spectunt. ipsis ordinatus fuisset, Actuum 13. ** Legitima successio in primis necessaria est in Episcopis et Praesulibus Ecclesiae, non enim contingit hereditas, nisi legitimos, elc. Fert leges hodie Christus, sicut a Patre institutus fucrat legislator: Ipsum audite,** et postquam tanquam rex ingressus lerosolymam fuerat. *' In Psalmo ait: Ego conslitutus sum Rex ab eo super Sion, * ubi erat regia et templum, ad designandum utrumque in Ecclesia principatum, sicut in Melchisedech. ** PENNE MM (A A ———————————— ———nn E A e e MM ———————————————M———————

CHAPTER 13. Feria Quarta Infra Hebdomadam

SECUNDAM QUADRAGESIMAE ! Ecce ascendimus Ierosolymam et Filius hominis tradetur principibus sacerdotum e, Pharisaeis. ? I. Sancta peregrinatio a Christo et Apostolis in civitatem sanctam — !erusntem, quo Ierusalem instituta proponitur in hodierno Evangelio, sed quae mihi peregrinatur similis videtur litterae pythagoricae, superiori parte bifurcatae instar curits: stipitis, qui in duos ramos dividitur. Erat nanque Pythagoricis lit- Mm elicitatem tera illa symbolum ac veluti hieroglyphicum humanae vitae;? nam aesignat. exaratum. « Feria 4 Dominicae 2 ». « Qunttuor de rebus sacpissime locutus est Dominus: de gloria paradisi, de meritis virtutum, de iudicio finali ct de mysterio suue passionis. De hoc autem postremo saepe saepius verba fecit, nunc quidem mnnifeslis verbis, sicut hodic ct ctiam post transflgurationem nc confessionem Petri; nunc metlaphoricis, appellans passionem suam exaltationem; nunc alludens ad flguras Vcteris Testamenti: Sicut Moyses exaltavit serpentem; Sicut fuit Ionas in ventre ceti. etc.; nunc sub parabolis, ut in parabola vinene: Hic es! heres, venite. occidamus eum; nunc vcluti sub hieroglyphicis symbolis: Solvite templum hoc el in tribus dicbus excilabo illud. In hodierno autem Evangclio cum de omnibus his agatur: de gloria quam expetunt duo Apostoli, de mcritis virtutum, sine quibus non datur gloria, hoc enim docet Dominus quod gloria non datur ob favorem et fortunam, sed ob viriutem et meritum; de iudicio: Sedere ad derteram meam, elc., - nam nlludit ad illud: Cum sederit Filius hominis in sede maiestatis suae, sedebitis et vos super sedes duodecim, cetc.; - sed de mysterio passionis loquitur Dominus hodie qunttuor vicibus: primo quidem manifeste, enm apertissimis verbis prncdicens ac per partes praenarrans: Filíus hominis, ctc.; postca verbis mcetaphoricis: Potestis bibere calicem. quem cgo bibiturus sum, el baptismo. quo ego baptizor. baptizari? ac tertio: Calicem meum bibetis et baptismo quo ego baptizor baptizabimini ; nc tandem: Filius hominis venit dare animam suam in redemptionem pro multis. Ostenditur autem Dominus hodie humilis peregrinus, divinus propheta. supremus princeps, rex glorine paradisi et magister morum, statuens proponensque nobis vitom suam in exemplum, ita ut doceat quod nos, ipsius discipuli, nec proprias cupiditates, nec mundi corruptos mores sequi sectarique, ipsius exempla imitari debemus: Sicut, inquit, Filius hominis, ctc. ». 2) Pericope huius diei Mt 20, 17-28. Cf. Missale Rom. Vulg.: Sacerdotum et scribis. 3) Y. Cf. Lactantius Firm. Divinarum Institut., lib. 6, cp. 3, (P. L. 6, 641); S. Hicronymus epist. 107, ibid. 22, 873; Comment, in Ecclesiasten, ibid. 23, 1091. Christus felicitatem cnelestem cogitabat, Apostoli mundanam. usque ad aelatem adolescentiae, ubi usus ralionis incipit, vcluti slipes est integer, nam nonnisi vita sensus animalis dignoscitur; postea vero vita duplex, tum sensus tum intellectus, pro duplici substantia, carnis et spiritus. Quod quidem mysterium eliam in Sacris Litteris habemus. Nam cum egressus fuisset populus de Aegypto eli mare Rubrum transmisisset, tunc duplex occurrit ei via: altera quidem per terram Philisthaeorum, altera vero per desertum, quam ut securiorem elegit Dominus. * Hodierna autem peregrinatio mente quidem et animo in duas dividitur. Nam Apostoli terrenam tantum Ierusalem cogitabant, Christus autem caelestem, illam ?* quae sursum est Ierusalem, * quam et Ioannes in Apocalypsi vidit totam ex auro et pretiosis lapidibus aedificatam. ' Interpretalur autem Ierusalem visio pacis, idest felicitatis. Est autem duplex felicitas, sicut sunt duo bonorum genera, prout etiam homo duplici substantia constat: sunt bona terrena, corporea, temporalia; sunt etiam caclestia, spiritualia, aeterna. Felicitas autem reputatur desiderabilium bonorum fruitio. Christus caelestem Ierusalem cogitabat: Die tertia resurget; Oportuit pati Christum et resurgere a mortuis et ita intrare in gloriam suam; * Apostoli autem terrenam mundanamque felicitatem appetebant: Dic ut sedeant hi duo filii mei unus ad dexteram tuam et unus ad sinistram in regno tuo.? Appetunt quietem voluptatum: Ut sedeant, primatum honorum, graduum et dignitatum: Unus ad dexteram luam et unus ad sinistram, copiam divitiarum regiarum: In regno tuo. Quae tria in Salomone, regum felicissimo, divina historia rcfert; nam rex fuit ditissimus, gloriosissimus, quem reges omnes honorabant propter divinam in eo sapientiam; vixit semper in pace, omnibus deliciis copiosissime abundans. Sic igitur hodic filii Zebedaei terrenam mundanamque felicitatem appetiere el petiere a Christo, matre intercedente. Hic elucet quam verum illud sit: Sicut exaltantur caeli a terra, ita exallatae sunt viae meae a viis vesiris et cogilationes meae a cogilalionibus vestris.'" Sic patet in Christo et Apostolis hodie. LJ INFRA HEBDOMADAM SECUNDAM QUADRAGESIMAE 221 II. In Sacris Litteris civitas Ierusalem veluti hieroglyphicum felicitatis est. Cum enim haec dcfiniatur «status bonorum omnium cumulatione perfeclus»,"! civitas Ierusalem erat veluti thesaurus bonorum omnium totius regni Iudaeorum: ibi sedes regni et sacerdotii, omnis honor, dignitas et auctoritas tum saecularis tum sacra; ibi ingens copia divitiarum, maxime Salomonis tempore, quando argenti copia eral velut lapidum; ? ibi deliciarum paradisum, nam terra illa lacte et melle manabat; civitas erat pulcherrima, deliciis et voluptatibus omnibus abundans, paradisus videbatur. Sed Dominus quidem caelestem cogitabat paradisum, ad quem raptus fuit Paulus, qui in tertio caelo, idest empireo, collocatus est; " Apostoli autem terrestrem, in quo Adam collocatus fuit indeque peccati causa electus et exlorris factus. '^ Terrestris autem paradisus, terrena Ierusalem, caelestis " umbra et imago erat. Ecce ascendimus Ierosolymam. Erat Ierusalem civitas montana, situ amoeno quidem atque pulcherrimo, sed arduo et difficili posita, quoniam veram felicitatem nemo sine labore potest adipisci; hinc in transfiguralione supra montem excelsum ostensa fuit Apostolis gloria Christi.'* Montis autem sublimis altitudo sine labore conscendi non potest ab iis qui gravi sunt corpore. Hinc ait Dominus: Poteslis bibere calicem, quem ego bibiturus sum?" Christus per viam passionis intravit in gloriam suam, pervenit in caelestem Ierusalem, sicut populus per desertum in terram promissionis: Per mullas tribulationes oporlel nos intrare in regnum Dei. '* IIl. Appetitus felicilalis homini naturalissimus est, nemo enim est qui non desideret ad statum aliquem vitae pervenire, ad quem cum pervenerit, ut existimat, felix et beatus fore sibi videtur. Felicitatem autem hanc mundus in fortunae bonis constituit. Epicurus posuit in voluptate; '* Zeno, Sloicorum princeps, in virtute et iu illa sua apathia, impassibilitate et insensibilitate et passionum et afMc 9, 1-6; Lc 9, 28-35. 17) Mt 20, 22; Mc 10.38. 18) Act 14, 21. 19) Cf. "UCertullianus De Praescriptionibus, cp. 7, (P. L. 2, 19); Lactantius Firm. De Ira Dei, cp. 9, ibid. 7, 98-99; Diogenes Laertius De Vita et Moribus Philosophorum, lib. 10, pag. 417. Ierusalem imago est paradisi caelestís. Vera felicitns sine labore obtineri nequit. Difflcile est discernere in quibus bonis felicitas consistat; Apostoli eam ponebant in bonis forlunne, sed urguuntur A Christo. Felicitas nppetitus est naturalis, ideo in aliquo bono repcrriri debet; fecluum animi; Aristoteles in contemplatione, in sapienlia;?* Plato, ut in Phaedone disserit, in cognitione et amore summi boni. ?* Hoc est autem apud omnes exploratum erratum, consistere felicitatem in possessione et fruitione boni, nam nonnisi bona expelimus quae vel utilia nobis sint vel honesta aut iucunda. Sed hoc opus, in quibus bonis consistat. Hodie filii Zebedaei, una cum vulgo existimantes eam in fortunae bonis consistere, haec petunt a Christo: Ut sedeant... unus ad dexteram tuam et unus ad sinistram in regno luo. Christus autem ait: Nescilis quid pelatis, *? arguit et reprehendit opinionem hanc tanquam stullam. Nunc inquirendum nobis est quam vere Christus opinionem hanc [reprehendat]. Et quidem Christus non negat reperiri felicilatem, neque docet impossibilem esse, nam impossibilium non est desiderium. Non enim desiderabit homo volare sicut avis, neque agricola ambiet coronam Galliarum aut Hispaniarum, nec reginam adamabit gerulus, nec reperitur qui cupiat quae omnino impossibilia sunt. Desiderium autem felicitalis commune est omnibus, et magnum, ardens, naturalissimum; omnis homo consolationem desideral. Christus aulem saepe locutus esl de beatitudine, idest felicitate vera; sed docet non reperiri in bonis fortunae, ut hodie existimabant Apostoli. Necesse esl quidem ut, cum possibilis sil felicitas, reperiatur in possessione alicuius boni. Sed omne bonum quod appetimus, vel corporale est extra nos, vel spirituale et intra nos, ul scienliae, virtutes, iudicium, usus rerum et cetera, quae locum habent in anima, et aliquando a multis ardentissime desiderantur. Nam cum omnis homo natura scire desideret, et scire omnia, intelligere omnia, multi tantum scientiam et sapientiam ardentissime super omnia cupiunt. Hinc Salomon nonnisi sapientiam a Deo postulavit et conscqui Dci munere meruil.?* Non potest felicitas in bonis externis consistere, nam haec [non] desiderantur, nisi propter corporis necessitates, commoditales, voInstitul., cp. 7-8, ibid. 6, 364-367; cp. 23, ibid. col 423-424. 21) Cf. De Moribus, lib. 10, ep. 7-8, pag. 80-81. 22) Vel De Anima, lib. 29, pag. 283-300. Sed in hoc libro praccipue agit de immortalitate animae. Ubi potius agit de felicitate est in Euthidemo, vel Litigioso, lib. 18, pag. 148-157. 23) Mt 20, 22; Mc 10, 38. 24) Cf. 3 hg 3, 5-13; 2 Par 1, 7-12. INFRA HEBDOMADAM SECUNDAM QUADRAGESIMAE 223 luptates. Corpus autem propter animam est, sensus corporis exteriores propler interiores, hi autem propter mentem et intellectum. Nemo autem est hominum qui mentem cum omnibus mundi regnis et gloria commultlarcl, sicul satanas Christum tentavit ut virtutem cum omnibus mundi regnis commutare vellet. ^^ Amplius dico, quod nec cum omnibus corporis bonis, firmissima valetudine, fortitudine Samsonis, pulcritudine Absalonis, fortuna Salomonis una cum regnis omnibus, mentem nemo cordatus commwularet, si noverit quid Sil amentia, ul, his acceptis, sensu mentis privaretur, sicut olim Nabuchodonosor. ?* Non consistit ergo felicitas in bonis externis, neque in bonis et voluptatibus corporis, si omnia haec homo menti et iudicio longe posthaberet. Ergo consislit in spiritualibus bonis, multo sublimioribus et divinioribus. Recte igitur Dominus ait: Nescilis quid pelatis. Felicitatem autem veram Dominus cum a mundo excluserit, in caelo collocavit; non in scientia et cognitione rerum, ut Aristoteles, nam haec primo quidem impossibilis est, cum perfectam et absolutam rerum scientiam in mundo hoc habere non possimus, nam, ut ipscmet ait, intellectus noster ad divina est sicut oculus noctuae ad lumen solis;?* ipsc eliam, qui summus habetur philosophus, astronomiam ignoravit, in mathematicis quadraturam circuli invenire non potuit. Slatuit ergo felicitatem in re impossibili, cum ignoremus naturas proprias rerum etiam manifestissimarum, qualia sunt elementa caeli, astra, lux ipsa. Deinde statuit eam in intellectu, relicta prorsus voluntate, quae tamen potior et multo praestanlior est animi pars, ad quam utique ordinatur intellectus, sicut cognilio ad appelitum. Nam cum ignota bona nec diligi, nec desiderari possint, ut perquirantur et acquirantur data est homini cognitio et cum felicitas in boni fruitione consistat, bonum non est obiectum intellectus, sed voluntatis; animus non fertur in bonum cognitione, sed amore et desiderio. Plato ad scopum propius accessit, collimavit, statuens eam in cognitione et amore summi boni. Haec enim christiana philosophia est. Non tamen tradidit media ad eam assequendam. Christus autem ct finem indicat et media simul, sicut Iacob caelum vidit apertum non consistit nutem in bonis externis, neque in bonís corpori$, non in ipsa scientin et cognitione rerum. sed in amore summi boni, quod sola virtute assequitur. Hoc ctiam ethnici jntellexerc. Multa mysteria continet hodiernum Evangelium. et scalam per quam in caelum Angeli ascendebant. Ostendit enim viam perveniendi ad felicitatem esse, non voluptatem, sed virtutem, sicut etlam Cicero ex Xenophonte ait in suis Officiis, quod ut [Hercules] in caelum perveniret, respuit viam voluptatis et elegit viam virtutis. ?' Etiam ethnici intellexere felicitatem hominis sitam esse in caelo, non in terra; nam Anaxagoras, referente Laertio, cum diceret se natum ut caelum contemplaretur, dixit etiam patriam suam esse caelum et propterea mundi bona ex alto contemnebat.?* Sic igitur Dominus felicitatem in caelo constituit. Sed quibus mediis assequenda est? Beati pauperes spiritu, beati qui patiuntur, quoniam ipsorum, etc.;?" Potestis bibere calicem? Sic ascendit Ierosolymam per asperum iter, per viam alpestrem, laboriosam, difficilem: Filius hominis tradetur... ad crucifigendum, sed terlia die resurget; ? Oportuit Christum pati et ita intrare in gloriam suam;?! sic per multas tribulationes oportet nos intrare in regnum Dei. IV. Ascendens Iesus Ierosolymam. Multis mysteriis refertum est hodiernum Evangelium. Sicut ascendit Christus cum duodecim Apostolis, sol cum duodecim signis, Iacob cum duodecim patriarchis, ita videtur mihi Evangelium hoc mensa propositionis esse cum duodecim panibus, ? Zalionale pontificis cum duodecim ]lapidibus pretiosis, " campum Elim cum duodecim fontibus. ?^* Hic enim primo quidem est mysterium peregrinationis Christi, passionis Christi, resurrectionis Chrisli et regni Christi: Ut sedeant... in regno tuo. - Mysterium adventus Christi in mundum: Sicut Filius hominis non venit minisirari. * - Mysterium exemplaris vitae Christi: Qui voluerit inter vos maior esse, sit vester minisler, el qui voluerit primus esse, erit vester servus, ?* sicut Filius hominis non venil ministrari, sed minisirare. - Mysterium etiam fructus et effectus passionis Christi: Dare animam suam redemplionem pro mullis.?' - Praeterea mysterium divinae praedestinationis: Vulg.: Fíeri maior.. omnium servus. 37) Mt 20, 28. INFRA HEBDOMADAM SECUNDAM QUADRAGESIMAE 225 Sedere ad dexleram meam vel sinisiram non est meum dare vobis, sed quibus paratum est a Paire meo.^ - Mysterium particularis electionis Apostolorum: Assumpsit duodecim discipulos suos secreto et ait illis: Ecce ascendimus Ierosolymam, ?? in socios et sequaces Christi, particulares amicos et conscios secretorum ipsius: Filius hominis tradetur, etc. Praeter haec autem mysterium naturalis imperfectionis Apostolorum in rationali, in concupiscibili, in irascibili: Nescitis quid petalis; Ul sedeant unus ad dexteram et unus ad sinistram in regno (uo; Audientes decem indignati sunt.** - Praelerea mysterium vitae saecularis regni huius mundi: Scitis quia principes gentium dominantur eorum et qui maiores sunt, polestatem ezercent in eos, *' idest scitis quod in mundo nonnisi ambitio, vis et tyrannis regna el principatus obtinet, non virtus aut dignitas. - Tandem mysterium vitae christianae et Christi: Non ita erit inter vos, sed qui voluerit, eic.; * non regnet inter vos ambitio et superbia, nullum vitium vitae saecularis, sed tantum humilitas, virtus ad vitae meae exemplum: Sicut Filius hominis, etc. V. Filius hominis tradetur principibus. Saepe Dominus locutus fuit de mysterio passionis suae loquens de templo dissolvendo, ** de Iona in mare proiecto, ** de herede ab agricolis occiso, * de grano frumenli mortificando, ** de serpente exaltato,*' in transfiguratione cum Moyse et Elia loquebatur de excessu, ** de exitu; ante transfiguralionem, cum promisisset Petro claves regni caelestis, praedixit passionis suae mysterium; ** post transfigurationem etiam, ut Lucas habet, cum spiritum immundum eiecisset, quem Apostoli eiicere non potuerant, ait: Ponite in cordibus vestris sermones hos: Filius enim hominis futurum est ut tradatur in manus hominum. *? Sic antiquitus Christi passio non uno tantum sacrificio, sed multis, non uno tantum mysterio, sed innumeris praefigurata et praesignata fuit. Vult Dominus ut eam nos iugiter meditemur, non solum quia fuit sacrificium Dco acceptissimum et beneficium mundo maximum, sed etiam quia exemplum virtutis efficacissimum: Sicut Filius homiLc 11, 29-30. 15) Cf. Mt 21, 37-39; Mc 12, 6-8; Lc 20, 13-15. 416) Cf. Io 12, 24-25. 15 - Quadragesimale Quartum - Codex Vindobonensis Pluries Christus locutus est de passione sua, quae multis figuris antiquitus fuerat praesignata, € passio enim Christi omnia mysteria continet christíanac philosophiae, idco cam iugiter meditari oportet. In omni mysterio Christi cum humilitate coníuncia est gloria. 226 FERA QUARTA nis non venit minisirari, sed ministrare et dare animam suam redemplionem pro mullis. Hinc imitationem requirit hodie: Polestis bibere calicem, quem ego bibiturus sum? Sic et Petrus docuit, quod Christus passus est pro nobis, vobis relinquens exemplum ut sequamini vesligia eius. * Hanc igitur saepe Christus ante oculos discipulorum proponebat, ut eam iugiter meditarentur; nam ipsa iuge sacrificium est. Cherubim perpetuo intuebantur divinum propitiatorium sanguine aspersum; *? ita agendum fidelibus est. Hinc Paulus nihil aliud scire cupiebat, nisi Iesum Christum et hunc crucifixum. *? Est enim passio Christi liber quidam sapientiae Dei, continens mysteria omnia christianae philosophiae; est charta quaedam naulica docens pericula omnia quae inveniuntur in magno mari huius mundi; est officina medica plena remediis** ad curandos omnes morbos et ad praecavendos eos: curant, conservant, praeservant pharmaca officinae huius; est regium armamentarium omni armorum genere referltissimum; sicut turris David, in qua erat omnis armatura forlium,** sic in cruce Christi arma sunt militiae christianae contra salanam, contra mundum, conira carnem, contra omnia vitia et concupiscentias carnis; spiritui nostro paradisus est, in quo omnes virtutum arbores onustae optimis et suavissimis fructibus. Propterea vult Dominus ut passionem ipsius iugiter meditemur, quia in ea sunt virtutum omnium exempla ad imitandum: caritatis, humilitatis, patientiae, obedientiae, etc. VI. Tradetur... ad crucifigendum et die tertia resurget. Coniungit Dominus mysterium resurrectionis cum mysterio passionis, mysterium gloriae Christi cum mysterio humilitatis ipsius, nam semper fere in omni mysterio Christi cum humilitate coniuncta est gloria. Patet in nativitate, in circumcisione, in adoratione Magorum, nam cum myrrha aurum et incensum obtulerunt; ** patet in baptismo: Christus ut homo humilis baptizatur: quia se humiliavit, eum Deus exaltavit, apertis caelis intonuit: Hic est Filius meus; * patet in transfiguratione, nam, dum oraret ut homo humilis, ostensus est INFRA HEBDOMADAM SECUNDAM QUADRAGESIMAE 227 Deus sublimis: Transfiguratus est... et resplenduit... ut sol;** patet in ipsa etiam passione, divinis enim tunc miraculis Filius Dei declaratus fuit, binc exclamavit centurio: Vere Filius Dei eral isle! ** Sic verum est quod Paulus ait: Humiliavit semetipsum Dominus noster Iesus Christus usque ad mortem... propter quod et Deus exaltavit illum. Sed hoc, ait, sentite in vobis quod et in Christo Iesu, qui cum in forma Dei esset... exinanivit semetipsum formam servi acci piens: ** imitamini, inquit, Christum, meditamini passionem ipsius et subsecutam gloriam. Sic Dominus hodie seipsum nobis proponit ad imitandum exemplum: Sicut Filius hominis non venit ministrari, sed ministrare et dare animam suam, etc. Ecce ascendimus lerosolymam. Felicitas sursum, in sublimi posita et collocata est; ascendendum est; per desertum eundum est in terram promissionis, per flumen contra cursum aquarum eundum in paradisum deliciarum est. Quomodo Christus pervenit in Ierusalem? quomodo intravit in gloriam suam? Filius hominis tradetur, crucifigetur el die terlia resurget. Per eandem autem viam vult nos in caelestem hanc Ierusalem pervenire: Potestis bibere calicem quem ego bibiturus sum? Hinc qui sunt Christi, carnem suam crucifiverunt. * Hinc item ait deseipso Paulus: Christo confivus sum cruci; vivo ego iam non ego, etc. ^ Regius Vates beatos dicit qui bonis mundi huius pro voto affluunt, sed tamen multo beatiores qui solum Deum possident: Beatum dixerunt populum cui haec sunt, idest divitiae, opes; at vero beatus populus cuius Dominus Deus eius. * Multo enim copiosior est lux unius solis quam omnium aliorum simul siderum, licet innumera sint; sic maiorem cordi humano consolationem affert solus Deus, quam omnes simul creaturae mundi. Quanto caelum maius est terra et sol splendidior Tuna, tanto divina consolatio praestantior mundana est,caelestis Ierusalem terrena, sicut Deus maior mundo. VIL. Regius Vates Psalmo 16, ubi habemus: Domine, a paucis de terra divide eos in vita eorum, de absconditis luis adimpletus est venter eorum, etc., hebraice habet, paulo altius exorsus: Nobis quoque cadem vina nd gloriam pervenicendum cst. In uno Deo wera felicitas reposita est, qui est cumuius omnium bonorum et perfecta quies omnis desiderii. eripe animam meam ab impio framea tua, a mortalibus dextera tua, Domine, a mortalibus de saeculo pars eorum in vita, idest qui post mortem in alio saeculo nihil expectant, et absconditum tuum implebit ventrem eorum, idest de tuo penu et thesauris eos imples divitiis; Saturali sunt filiis et dimiserunt reliquias suas parvulis suis, idest in bonis hisce felicitatem suam reposuere; Ego autem in iuslitia apparebo conspectui tuo, satiabor cum apparuerit gloria [ua, ** idest felicitatem meam non in hisce vanissimis bonis constitui, sed in solo Deo: Mihi adhaerere Deo bonum est, ponere in Domino Deo spem meam. ** Cor humanum videtur esse sicut prima materia, quae cum, ut philosophi aiunt, capax sit omnium formarum, nunquam contenta est, sed desiderio alterius formae, praesentis perniciem machinatur, una tantum caeli forma conlenta est; hinc caelum est incorruplbilc. Ita nonnisi Deus implere potest humani cordis desiderium, solus enim Deus omne bonum est. Hinc accidit id quod Sapiens ait Proverbiis 13: Est quasi dives, qui nihil habet, et est quasi pauper, cum in mullis diviliis sit,** et quod Paulus: Quasi nihil habenles et omnia possidentes; " nam qui Deum habet, licet pauperrimus videatur, ditissimus est; qui autem omnia sine Deo babet, pauperrimus est. Nescitis quid pelatis. Beatitudo quies est desiderii cordis humani. Divites autem, cum non minora desiderent quam pauperes, imo cum principes multo maiora semper cupiant quam ** homines privati, nihilo sunt illis beatiores. Quid enim iuvat multa possidere, si animus sua sorte contentus non est, sed ardentibus desideriorum et cupiditatum flammis semper exaestuat? Avaro tam deest quod habet quam quod non habet. Salomon ait: Est aliud malum quod vidi sub sole, et quidem frequens apud homines: vir cui dedit Deus divitias... et honorem, et nihil deest animae suae ex omnibus quae desiderat, neque tribuit ei potestatem Deus ut comedat ex eo; et hoc vanilas el miseria magna. ** Quid ergo iuvat multa possidere bona et eis minime frui? solatium ex eis et voluptatem minime capere? | INFRA HEBDOMADAM SECUNDAM QUADRAGESIMAE 229 VIIIL. Regius Vates ail: Tíimele Dominum omnes sancti eius, idest fideles, quoniam nihil deest timentibus eum. Divites eguerunt et esurierunt, inquirentles aulem Dominum non deficient omni bono," tum quia cis divina providentia abunde necessaria quaeque suppeditat, ut Hebraeis in deserto, tum quia in adversis consolatur, tum quia adimit immoderatas ex animo cupiditates. Nihilo enim beatior erat Movses in monte quadraginta dicbus nihil comedens," quam populus manna comedens, '? quia illum ibi nulla fames premebat. Nihilo bcatior est qui abunde bibit, quam qui nihil omnino sitit. Non beatior est qui plus habet, sed qui minus eget; bealior qui aestate levissimis indutus est vestibus ct paucissimis, quam qui hieme multis ct gravibus, sicut David senex; beatior sanus, quam infirmus, licet hic ditior, fortis quam debilis, iuvenis quam senex, quia paucioribus eget. Hinc Deus beatissimus est, quia nullius rei eget, bonorum nostrorum non indiget. ^ Mirum videtur quod cum Deus, creatis quibuscumque rebus, viderit et pronunciaverit bona esse: Vidit lucem quod esset bona; vidit firmamentum quod bonum, tandem vidit cuncta quae fecerat et erant valde bona,"* de homine autem tale nil dixit. Profecto quia rebus aliis ultimam perfectionem dedit, non autem homini. Elcmenlis sua assignavit loca, in quibus quiescunt; plantae gaudent fertili solo et humore benignoque caelo; bruta sensuum tantum oblcclamenta quaerunt, in his conquiescunt; homo autem nullo in bono mundi huius quiescit et, quod mirabile est, nec in paradiso deliciarum quietus fuit, sed divinam similitudinem concupivit. IX. Saepissime locutus est Dominus de mysterio passionis suae. In hodierno aulem Evangelio mysterii huius non semel et ilerum, sed tertio et quarlo mentionem facit. Filius hominis tradetur principibus sacerdotum, et: Tradent eum gentibus, etc.; Poteslis bibere calicem quem ego, etc.; Calicem quidem meum bibelis; et tandem: Filius hominis venit dare animam suam redemptionem pro multis; ita ut nihil aliud visus sit Dominus perpetuo meditatus, 34, 27-28. 72) Cf. ibid. 16, 35. 73) Cf. Ps 15, 2. 74) Gn 1, 4. 31. Fidclibus suis Deus necessaria quaeque abunde suppeditat. Passio Christi meditanda est, non ut martyrium tantum, sed ut sacriflcium. Via nd fclicitatem virtus cst, non voluptas. Ostenditur hodie perfectio Christi, quae consistit in caritate erga Deum 230 FERA QUARTA docuitque quid nobis perpetuo sit meditandum. Est autem mysilerium hoc meditandum, non solum ut martyrium, ut sacrificium et ut remedium humani generis summumque beneficium, verum etiam ut exemplum, nam: Christus passus est pro nobis, vobis relinquens exemplum. Hodie proponitur ut beneficium et exemplum ac martyrium. II. ALIA HOMILIA t Ecce ascendimus lerosolymam et Filius hominis tradetur, etc. 2 I. In hodierno Evangelio apparet sapientis Christi stultitia, qua mundi huius non bona sed mala elegit: Filius hominis non venit minislrari, sed ministrare et dare animam suam, elc.? Apparet etiam stulta hominum sapientia, qui mundi huius bona potiora quaerunt: Ut sedeant... unus ad dexleram... et unus ad sinisiram in regno.* Sed: Nescitis quid petatis.* Nam via ad consequendam summam in caelo felicitatem, non est via voluptatis, sed via virtutis. II. In hodierno Evangelio ostenditur perfectio Christi, imperfeclio Apostolorum et forma christianae perfectionis. Perfectio sanclilatis in caritate consistit, nam /inis praecepti, idcst totius legis, est caritas,* et pleniludo legis est dileclio.* Caritas est cumulus perfeclionis, haec enim regina virtutum est: Nunc autem manent fides, spes, caritas... maior autem horum est caritas." Inter omnes sanctos Veteris Testamenti duo sunt qui vel maxime perfectionis sunt commendati: Noe, qui dictus est iusius atque perfeclus,? et Abrabam, cui dixit Deus: Ambula coram me et esto perfeclus.'? In utroque commendatur perfectio obedientiae, in Abraham vero singulariter perfectio caritatis erga Deum, quoniam obtulit filium suum Jsaac obediens Deo. ! De Christo autem Paulus ait: Factus est INFRA HEBDOMADAM SECUNDAM QUADRAGESIMAE 231 obediens usque ad mortem, morlem autem crucis; iussit ci Deus ut morlem crucis subiret, ut seipsum traderet suis inimicis crucifigendum. Tradidit, hinc ait hodie: Ecce ascendimus Ierosolymam et Filius hominis tradetur... ad crucifigendum. " In hoc autem itinere ait Marcus quod praecedebat discipulos, ita quod discipuli stupebant et sequentes timebant.'? Hoc Patris iussum non solum voluntarie, verum eliam cum hilaritate exequebatur, ut Patri morem gererct: Ut cognoscat mundus quia diligo Patrem et sicut mandatum dedit mihi Pater, sic facio.'? Sic ostendit Dominus se Deum longe supra seipsum, supra vitam, honorem, commoda diligere. !'* Non tantum opus caritatis erga Deum fuit, verum etiam erga proximum, nam ait: Venit Filius hominis... ministrare et dare animam suam redemplionem pro mullis.?* At vero maiorem caritatem nemo habet, ut animam suam ponat quis pro amicis suis,'* idest pro iis quos diligit. Cum igitur Christus animam suam posuerit pro Deo et pro hominibus, perfectionem caritatis ostendit, qua maior intelligi nequit. Hinc hodie seipsum statuit perfectionis exemplar: Sicut Filius hominis non venit ministrari, sed ministrare et dare animam suam; Discite a me, quia milis sum et humilis corde; " Exemplum dedi vobis ut, etc.?* Hinc dux est hodie sanctorum peregrinorum, qui devotionis ergo pergebant ad sanctam civitatem Ierusalem ad celebrandum pascha. Secundo ostenditur Apostolorum imperfectio: ambitio: Ut sedeant unus ad dexleram; ignorantia: Nescitis quid petatis, ambitio enim excaecat oculos, maxime ad intelligenda divina, hinc ait Lucas quod Apostoli non intellexerunt verba Christi dum de mysteriis passionis loqueretur; !? temeritas: Possumus, ?^" cum tamen eum timentes sequerentur et postea eum reliquerint in passione solum fugierintque; indignatio: Audientes decem indignati sunt," ipsi enim nil minus primis honoribus dignos se existimabant, ni] minus benemoeritos, hinc orta fuit indignatio, quasi iniuriam intulissent cis petendo primos honorum gradus. Erant Apostoli medii inter Christum et mundum, sicut luna et crga proximum; ostenditur ctiam imperfectio Apostolorum, qui Christum sequentes etiam terrena quacrcbant; dcmum ostenditur forma christianae perfectionis, quae consistit in imitatione virtutum Christi. inter solem et terram. Media vel semper naturas exiremorum participant, hinc luna maculas habet ct nonnunquam lumini deliquium patitur obumbrata a terra. Sic Apostoli hodie medii sunt inter Chrisitum cet mundum. Diligunt Christum eumque pergenlem in Ierusalem sequuntur, sed etiam mundana diligunt videntes mundi pompas: Principes gentium dominantur eorum et qui maiores sunl potestatem exercent.? Quam difficile est sanctorum etiam pedes de mundano pulvere non sordescere! Praesentia nanque obiecti movet urgelque potentiam, adeo ut etiam Apostoli, cum prae oculis Christum haberent ac viderent eum mundanarum rerum summum contemplorem, videntes tamen mundana, eorum desiderio accenderentur. Sic fornacem ignis terreni, oculorum concupiscentiam, accensam videmus in eorum cordibus, sicut in Christi pectore fornacem ignis caelestis. Hic fornax Dei in monte Sinai, in templo, ibi fornax Babylonis. ?* Tertio tandem ostenditur quae sit forma christianae perfectionis: Sicut Filius hominis non venit, etc. Sicut iustitia legalis duas habet partes: Declina a malo et fac bonum,?* ita hodie Dominus christianae perfectionis duas partes assignat: altera est ne imitemur mundum: Principes genlium dominantur eorum... non ita erit inler vos, ne mundanam vitam ducatis; altera est ut Christum imitemur in humilitate et caritate: Sicut Filius hominis non venit, eic.; nec tantum in humilitate gt caritate, verum etiam in patientia: Poteslis bibere calicem quem ego bibiturus sum? ?* Christi enim passio non íantum fuit sacrificium Deo acceptissimum et remedium humano generi saluberrimum, verum etiam exemplum efficacissimum: Chrislus passus est pro nobis, etc.;?^ Dedit semetipsum pro nobis, ut nos redimeret ab omni iniquitate et mundaret sibi populum acceptabilem, sectatorem bonorum operum.?* Agit Dominus hodie cum discipulis suis sicut Iacob cum ovibus suis: ponebat coram eis varias virgas, ut varios ac diversicolores parerent agnos. **: III. Sicut ** Moyses petiit a Domino ut posset ingredi in terram promissionis lacte et melle manantem et obtinere non potuit, ?* ita INFRA HEBDOMADAM SECUNDAM QUADRAGESIMAE 233 hodie duo Apostoli per matrem petunt a Christo primatum gloriae, nec obtinere valent: Nescilis quid pelatis. Ingressus terrae promissionis datus fuit tantummodo Iosue et Caleb ex divino decreto, ??: quoniam ita sibi promeruerant; sic ait hodie Christus: Sedere... ad dexteram meam aut ad sinisiram non esl meum dare vobis, sed quibus paratum est a Paltre.?! Nescilis quid petatis. Ostendit Dominus quod regni sui gloria non datur nisi merentibus, id quod Paulus ait: Non coronabitur nisi qui legilime cerlaverit,? quod etiam exemplis?! docet certaminis in agone et cursus ad bravium; hoc autem est quod Dominus in hodierno Evangelio dicit: Sedere autem ad dexteram meam vel sinistram non est meum, etc. Hinc Paulus ait quod qui parce seminat, parce et melel, et qui seminat, eic.,?* quod etiam quisque recipiet secundum suum laborem.?^* Cum autem ait hodie Dominus: Potestis bibere calicern quem ego bibilurus sum? docet, sicut Paulus ait, quod per mullas tribulationes oportet nos intrare in regnum Dei,?* sicut oportuit pali Christum et ita intrare in gloriam suam.?' Hinc: Si compalimur et conregnabimus,?* sicut socii passionum et resurreclionis; ? per desertum oportet iter facere in terram promissionis. HI ALIA HOMILIA ! Dic ut sedeant hi duo fllii mei, etc. 2 I]. Agitur de gloria regni Christi in hodierno Evangelio, sed quoad media quae necessaria sunt ad eam consequendam. Ostenduntur enim media quibus eam consecuturus est Christus et etiam quae necessaria nobis sunt ut eam consequamur. Agitur hic de gloria regni, sed prius de ignominia passionis: Tradent eum gentibus ad illudendum et flagellandum et crucifigendum,? nam: Oportuit pati Christum et ita intrare in gloriam suam; *sic Paulus: HumiPcetitio Apostolorum non exauditur, quia gloria cacli non datur nisi merentibus, Ostenduntur hodic media ad consequendam gloriam Christi. Deus promiserat Christo gloriam, sed ad eam conseguendam oportuit ipsum multa pati; ita et nos. liavit semelipsum factus obediens usque ad mortem... propter quod et Deus exaltavit illum; ita in transfiguratione dicebant excessum, quem completurus erat in lerusalem." Promiserat Deus Christo gloriam, sicut in Psalmo 88 legimus: Ipse invocabit me: pater meus es lu, Deus meus el susceptor salutis meae. Et ego primogenitum ponam illum, excelsum prae regibus terrae;* itemque: Thronus eius sicut sol in conspectu meo et sicut luna perfecta in aeternum et testis in caelo fidelis;* sic apud Isaiam: Factus est principatus super humerum eius el vocabilur nomen eius, etc.;* apud Ieremiam: Suscitabo David germen iustum et regnabit rer; apud Danielem: Ecce in nubibus caeli quasi Filius hominis veniebat et usque ad Antiquum dierum pervenit... et dedit ei potestatem et honorem et regnum... potestas eius potestas aeterna, quae non auferetur, et regnum quod non corrumpetur; " sic Angelus: Dabit illi Dominus sedem David patris eius et regnabit in domo lacob in aeternum et regni eius non erit finis. * Licet autem promiserit Deus Christo gloriam regni sui, oportuit lamen eum ad regnum consequendum multa pati: Oportuit pali Christum et ita intrare in gloriam suam, sicut promiserat Deus Israelitis terram Chanaan, et tamen ad eam acquirendam oportuit eos multa cum illis gentibus bella gerere; promiserat Davidi regnum, et tamen multis laboribus sudoribusque opus ei fuit. Ita etiam promissa est nobis gloria regni caelestis; sed ad finem hunc consequendum sunt adhibenda necessaria media. Promiserat Christus Apostolis gloriam regni sui: Vos, qui secuti estis me, cum sederit Filius hominis in regeneratione super sedem maiestatis suae, sedebilis et vos super sedes duodecim iudicantes duodecim tribus Israel; et tamen cum hodie petunt consessum ad dexteram et sinistram Christi duo Apostoli, audiunt: Nescitis quid petalis. Poteslis bibere calicem quem ego bibiturus sum? '* II. Ad consequendam autem Christi gloriam habemus in hodierno Evangelio duo mediorum genera: quaedam ex humana prudenVulg.: In regeneratione, cum sederit, ctc. 14) Ibid. 20, 22. INFRA HEBDOMADAM SECUNDAM QUADRAGESIMAE 235 tia, quaedam vero ex divina providentia; illa hodie reiiciuntur a Ad consequendam Christo, haec summopere necessaria ostenduntur. Media inutilia et gloriam impertinentia ex prudentia humana sunt: Accessit ad eum mater Ponoo filiorum Zebedaei... adorans et pelens aliquid ab eo,"* sive, ut apud humana Marcum est: Magister, volumus ut quodcumque petierimus facias DOES nobis,'* hoc tamen per matrem dixerunt, sicut per seniores Iudaeorum centurio accessit ad Christum."" Hi igitur duo Apostoli cum nimio gloriae regni Christi desiderio flagrarent, ad eam consequendam media, ut sibi videbantur valde opportuna, excogitaverunt; matrem sollicitant atque submittunt instruuntque ut hunc sibi a Christo petat honorem; existimabant illam facilius impetraturam, sicut Bethsabee regnum a Davide Salomoni filio impetravit. '* Noverant matrem mulierem prudentem, venerando aspectu, venerabili etiam senectute ornatam; noverant maternum affectum, sciebant quam efficaces esse soleant preces mulierum apud principes, maxime vero matrum; noverant etiam Christi ingenium, quam propensus, quam facilis esset ad gratiam et clementiam; certo certius promiserant sibi hac via negotium feliciter sibi successurum. Sed: Nescitis, inquit, quid petatis. Alia itaque requirenda sunt media, quae a divina providentia sed ordinata sunt, quorum unum quidem est meritum passionis Christi, "PP" de quo hodie: Dare animam suam redemptionem pro mullis; alte- Psssionis : toa: s fl . . . . Pp. Christi rum est vitae virtutumque Chrisli imitatio: Sicut, inquit, Filius ho- — « eiusdem minis non venit ministrari, sed ministrare et dare animam suam re- — iuuouo. demplionem; '* non genliliter, inquit, sed christiane vivendum est ad meam imitationem. Imitandas autem virtutes proponit, maxime humilitatem et caritatem. Non venit Filius hominis ministrari sed minisirare, haec est humilitas, ef dare animam suam, haec est caritas: Passus est pro nobis, relinquens vobis exemplum ut sequamini vesligia eius;?* imitandam etiam patientiam cum ait: Potestis bibere calicem quem ego bibiturus sum? Hoc docuit Paulus ad Romanos 8: Si autem filii, et heredes, heredes quidem Dei, coheredes autem Chrisli; si tamen compatimur ut et conglorificemur; ?' et 2 ad Timotheum 2: Non coronabitur nisi qui legitime certaverit; idest vita vere christiana, ad imitationem ipsius Cbristi. 236 . — FERIA QUARTA si sustinebimus, et conregnabimus; ? ad Philippenses autem mullis hoc docet: Hoc enim sentile in vobis quod et in Christo Iesu, qui cum in forma Dei esset, eic. "^ Hoc praecipue a nobis Dominus requisivit: Discite a me, quia milis sum et humilis corde.?* Sic igitur ad gloriam consequendam requirit a nobis Dominus non gentilitiam, sed christianam vitam, hoc enim est quod ail: Scitis quia principes gentium dominantur eorum, ac si mancipia eorum essent homines, et qui maiores sunt poleslatem exercent in eos, hoc est tyrannidem, non iure et ratione aequitatis usi, sed vi atque potentia pro sua libidine; non ita, inquit, erit inter vos.* Ubi non negat Christus auctoritatem dominii et principatus in Ecclesia, sed tyrannicum, iniustum, principatum iniquum contra fas et ius, nullo servato caritatis aut iuris ordine. Quare delirant omnino haeretici, qui ex hoc loco negant ecclesiasticum principatum. Aliud enim est dicere: « ne male vivas », aliud: « ne vivas ». Monet principes Ecclesiae ne similes sint tyrannis, non ut non gerant magistratum; imo apud Lucam 22: Qui maior est vestrum, fiat sicut minor, et qui praecessor est, sicut minisirator.?* Quid est maior in vobis? quid praecessor, - graece igumenos, dux, princcps, - si nullus futurus erat in Ecclesia principatus? Vitam requirit in suis fidelibus, non gentilitiam, ut dixi, sed christianam ad imitationem Christi. Habemus igitur in hodierno Evangelio media necessaria ad salutem requisita, ex parte Dei, voluntatis divinae beneplacitum: Quibus paratum est a Patre meo, ?' itemque Christi meritum: Dare animam suam redemptionem pro multis; ex parte nostra, vita christiana ad Christi imitationem composita, absque ullo vitio, omni virtute ornata. Talis enim fuit vita Christi. Vita requiritur, non mun- ! dana, ad imitationem saeculi huius nequam, sed christiana, ut Christo vita, moribus, virtutibus, operibus sanctitatis similes simus, praecipue vero humilitate, patientia et caritate, ut cum Christo pcregrini in hoc saeculo, Ierosolymam ascendamus: Ecce ascendimus Ierosolymam,*?* illa autem quae sursum esl lerusalem. * minus Controversiae, t. 1, De Romano Pontifice, lib. 1, cp. 9, col. 527-539. 27) Mt 20, 23. INFRA HEBDOMADAM SECUNDAM QUADRAGESIMAE 237 III. Evangelium ?* hoc veluti theatrum quidem est et plenum est divinis perfectionibus Christi, quas imitemur, hinc seipsum statuit nobis in exemplum dicens: Qui maior est vestrum, fiat sicut minor; sicut Filius hominis non venit ministrari, etc.; et plenum item humanis imperfeclionibus Apostolorum et mundi principum, quas declinemus. Est autem perfectionis vinculum caritas, ut Paulus ait,? et radiv omnium malorum est cupiditas.?? Proponitur nobis cum primis imitanda Christi caritas humilitasque: Non venit minisirari, sed ministrare et dare animam suam; Maiorem autem caritatem nemo habet ut, etc. ? Venit ministrare, quoniam cum in forma Dei essel, - unde ipsius est dare primos gradus gloriae caelestis quibus paratum a Deo est, - lamen eziínanivit semetipsum formam servi accipiens. Proponitur item cupiditas declinanda cum mundana superbia, hinc enim ambitio duorum Aposlolorum et indignatio 3liorum. En defectus omnium trium partium animae, rationalis quidem: Nescitis quid pelalis; concupiscibilis in ambitione et irascibilis in indignatione. In Christo autem omnis perfectio, summa sapientia, qua futura novit praedixitque hodie, summa caritas, summa humilitas. Est Evangelium hoc veluti arca Noe plena mundis animalibus et immundis; ** est sicut paradisus, in quo et lignum vitae et arbor scientiae boni et mali.?** Haec est Apostolorum humanitas. Erant boni, sed imperfecti. Solus Christus perfecte beatus, Agnus sine macula, sol iustitiae; Apostoli sicut luna, quae maculas habet lumenque imperfectum. Differt motus caelestium a motu terrenorum, ita hodie motus Christi et Apostolorum. IV. In?* hodierno Evangelio agitur de divina Christi caritate et de humana cupiditate, de Christi perfectione et de humanis imperfectionibus in Apostolis. Humanitas, benignitas caritasque Christi elucet, dum assumit Apostolos tanquam comites sociosque itineris eisque tanquam amicis revelat secreta sua: Secrelo ait illis: Ecce 1, 8-9. 35) Cf. ibid. 2, 9. 36) Item alio stylo latiori. Hodie Christus seipsum praebet nobis in exemplum, ut. illius virtutes imitemur. Elucet in hodierno Kvangelio Christi caritas, humilitas, eiusque perfectionis excellentia. ascendimus lerosolymam; unde alibi dixit eis: Jam non dicam vos servos, sed amicos, quia servus nescit quid faciat dominus suus; vos autem dixi amicos, quia omnia, etc.;?' caritas, quia sponle sua pergit ad passionem: Maiorem autem caritatem nemo habet, ut animam suam ponat... pro amicis suis. Non solum autem elucet caritatis perfectio in Christo, verum etiam et humilitatis: Filius hominis non venit ministrari, sed ministrare et dare, eic.; perfectio patienliae, qua fert imperfecliones discipulorum suorum et paliendi cupidus pergit ad passionem; perfeclio prudentiae, qua requisitus interrogat: Quid vis?** Prudenter interrogavit, prudenter respondit, prudenter monuit discipulos ut humiles essent. Statuitur tanquam divinum exemplar omnium virtutum, unde seipsum statuit exemplum ad imitandum. Ostenditur etiam divinae perfeclionis in Christo excellentia, dum asseritur rex gloriae, qui potest dare primos gradus dignitatis in regno Dei, sed non daturus nisi secundum dispositionem divinae voluntatis: Quibus paratum est a Patre meo. Ostenditur autem in hoc Evangelio quod nos christiani non debemus sequi nostras cupiditates?" neque mundi mores, sed Christi ipsius exempla. Boo eem

CHAPTER 14. Feria Quinta Infra Hebdomadam

SECUNDAM QUADRAGESIMAE Homo quidam erat dives qui induebatur purpura et bysso et epulabatur quotidie, elc. ! I. Ostenditur in hodierno Evangelio quod ad assequendum finem, ad quem condita est humana natura, non fortuna sed virtute opus est. Finis humanae naturae est: Factum est ul moreretur mendicus et portaretur ab Angelis in sinum Abrahae, ubi perpetuo consolatur. Ad finem hunc Lazarus per viam virtutis et patientiae pervenit, non autem epulo per viam fortunae, nam: Mortuus est dives et sepultus est in inferno.? Ut navis bona sit ad secure navigandum, non pulcritudo et ornatus facit, sed optima constructio et regimen; ut pecunia expendi possit, non efficit materiae splendor aut imaginis et figurae pulcritudo, sed maleriae veritas, iustum pondus, principis vera impressio et forma; ut equus ad bellum, ad hastiludium, ad bravium aptus sit, non phalerae et ornamenta auro gemmisque splendentia efficiunt, sed optima valetudo et disciplina. Ita plane ad finem aeternae felicitatis assequendum. II. Hodiernum Evangelium divinis mysteriis plenum est. Hic manifeslissime conspiciuntur qualtuor hominis novissima nam: Facium est ut moreretur mendicus; morluus est dives, ecce mors; post morlem sequitur iudicium, sic Paulus ait: Statutum est omnibus hominibus semel mori, post hoc autem iudicium.? Hodie in morte salvatus est Lazarus, sicut pincerna Pharaonis; damnatus autem epulo, sicut pistor regis illius. * Post iudicium sequitur vel gloria paradisi, vel poena inferni; sic enim ait: Ibunt hi in suppliAd beatitudinem neternam nssequendam virtute opus est, non fortuna. In hodierno Evangelio continentur quattuor hominis novissima cet triplex status : in vita. in morte et post morlem; sed agitur praecipue de animae immortalitatc. cium aeternum, iusti autem in vitam aeternam.5 Ita hodie: Factum est ut morerelur mendicus el porlaretur ab Angelis in sinum Abrahae; mortuus est autem et dives et sepultus est in inferno; Recordare, fili, quia recepisti bona in vita tua et Lazarus similiter mala; nunc aulem hic consolalur, lu vero cruciaris.* Paradisus locus esl consolationis perpetuae una cum Angelis, infernus autem locus aeterni cruciatus cum daemonibus. Habemus in hodierno Evangelio duplex hominum genus: Abelem et Cainum, Sem et Cham, Isaac et Ismaelem, Iacob et Esau: lacob dilexi, Esau aulem odio habui.' Sed utriusque generis habemus duplicem, imo triplicem statum: in vita, in morte, post morlem. In vita status virtutum vel vitiorum; in morte status divini iudicii-ad salvandum vel damnandum; post mortem status praemiorum vel poenarum. Status vitae temporalis est, finem habet; status mortis momentaneus est, status autem post mortem aeternus est, nunquam habiturus est finem: Ibunt hi in supplicium aelernum, iusti autem in vilam aeternam. Felices qui in morte reperiuntur in statu Lazari, nam, ut Paulus ait: Quod in praesenti est momentaneum et breve tribulalionis nostrae, in sublimitate supra modum aeternum gloriae pondus operatur* in caelis. III. In hodierno Evangelio Dominus manifestissime ostendit animae nostrae immortalitatem vitamque, post temporalem hanc, perpetuam. Moyses, sapienlissimus ac divinissimus theologus simul et philosophus, multis in locis insinuavit immortalitatem animae nosirae. Primo quidem cum eam dixit Deo similem esse: Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram,?* nam etiam Plato in A/cibiade'^ et in Phaedone " a similitudine hac sumit argumentum ad probandam immortalitatem. Praeterea cum dicit conditum hominem ut ceteris animantibus dominaretur: Dominelur piscibus maris el volatilibus caeli et besliis universaeque terrae; * dominium autem hoc ostendit praestantiam animae hominis super ceterorum animalium. Praeter haec autem cum scribit quod Deus modum in sublimitate, cic. 9) Gn 1, 206. 10) Vel de Natura hominis, lib. 5, pag. 17-25. 11) Vel de Anima, lib. 29, pag. 283-300. 12) Gn 1, 20. Vulg.: Praesit piscibus, etc. INFRA HEBDOMADAM SECUNDAM QUADRAGESIMAE 241 inspiravi( in faciem hominis spiraculum vitae el faclus est homo in ? ubi ostendit non esse animam hominis more aliorum animalium procrealam, eductam de potentia maleriae, sed divinitus creatam et infusam corpori, ct adhuc hebraice dicitur spianimam viventem, ritus vitarum: Inspiravit spiritum vitarum, sicut etiam lignum vitae appellatur /igrnum vitarum, quia homini vitam perpetuam conferebat: Ne... sumat de ligno vilae et comedat et vivat in aeternum. * Sic igitur indical perpetuam vitam animae nostrae. Insuper cum inducit Deum Caino ita dicentem: Sub te erit appetitus eius et tu dominaberis illius; '* potest homo vi mentis dominari suis affectibus, non autem brutum; ct cum Iacob patriarcha dixisse refert: Lugens descendam in infernum et videbo filium meum Ioseph, '* quem tamen existimabat a bestia devoratum. Item cum Deus ait: Non permanebit spirilus meus in homine in aeternum, quia caro est; " spivritunr enim suum appellat animam rationalem, sicut eliam apud Iob legimus 27: Donec superest halitus in me et spiritus Dei in naribus meis. '* Tandem cum Moysi Deus ipse dixit: Ego sum Deus Abraham, Deus Isaac et Deus Iacob,"? nam, ut Dominus ait, nom est Deus mortuorum, sed viventium. ?* Sic alibi saepe in Veteri Testamento indicatur immortalitas animae rationalis. Salomonem nonnulli stoliduli suspicantur animam docuisse mortalem, quoniam in suo Ecclesiaste ait: Unus est hominum el iumentorum interitus et aequa utriusque conditio... Quis novit si spiritus filiorum Adam ascendat sursum? ?! Sed ibi docet Salomon non deprehendi oculis atque sensibus animae immortalilatem, cum omnis homo moriatur sicut animalia. Esse autem animam immortalem eodem in libro diserlissimis verbis testatus fuit. Monet enim ut bonis operibus ac praecipue pielati incumbamus: Memento Creatoris tui in diebus iuventulis tuae, antequam venial tempus af[[lictionis... el revertatur pulvis in terram suam... el spirilus redeat ad Deum, qui dedit illum; *? alludit ad verba Moysi in Genesi: Formavil Dominus Deus, etc. ^? ad flium lugens in infernum. 17) Ibid. 0, 3. 18) Vr. 3. 10) Ex 3, 6. 16 - Quadragesimale Quartum - Codex Vindobonensis Animae immortalitas manifeste indleatur n Moyse, n lob etn Sulomone. Saecpissime Christus etium locutus est de animae immortalitate, quae ab ethnicis quoque cognita naturali lumine fuit; Aristoteles eam enunciavit, sed non probavit; IV. Christus autem Dominus noster saepissime locutus est de animae immortalitate, quoniam haec veritas basis et fundamentum est tolius christianae philosophiae. Sed in hodierno Evangelio quam manifestissime. Et quidem veritas haec non solum fidei supernaturali lumine cognita perspeclaque est, a divinis tum Vatibus et theologis praedicata, cognita est etiam naiurali lumine a poetis et philosophis tradita. Plato multis in locis eam docet in Phaedro, ?** in Phaedone,?* in Timaeo, ?* in Philebo,? in Menone;?* in libris de Republica,?* in Epistolis ad Syracusanos.?^" Ante Platonem Pyilhagoras eam docuit, unde est illa Pythagoreorum palingencesia, transmigratio animarum. ?' Ante hunc etiam Mercurius Trismegistus in Asclepio.? Post Platonem, Marcus Tullius eam testatam reliquit in Somnio Scipionis, ? et De Senectute.?* Post hunc autem Annaeus Seneca, libro De Immatura Morte, ** De Naturalibus Quaeslionibus?* et in Epistolis," maxime vero ad Lucillum?* et alibi, multique ac innumeri alii. Unus Epicurus eam negavit.? Aristoteles autem in dubium revocavit; proposuit quaestionem hanc, sed minime resolvit. Multi de mente ipsius dubitant quidnam senserit; nullibi tamen docuit nec uno quidem verbo eam esse mortalem, multis vero in locis indicare visus est immortalitatem. Nam in 1 De Anima ^ intellectum dicit incorruptibilem, divinum, impassibilem; in 2 etiam intellectum separari posse a corpore tanquam perpetuum a corruptibili, " et in 3 sensitivum docet non esse sine corpore, intellectum autem a corpore esse separabile, ubi etiam dicit intellectum incorporeum et inorganicum; * in 12 eliam primae philosophiae docet nihil prohibere remanere animam post interitum, non autem omnem, sed intellectivam. ** Multis igitur in locis enunciavit animam immortalem, sed tamen nullis rationibus probavit. Plato aulem ex professo doctrinam hanc tradidit firmis validisque rationibus communitam. pag. 332. 32) Cp. I, pag. 125. 33) Praecipue n. 3. 34) Praecipue n. 20 sqq. Consolatione, pag. 372; ad Marciam, pag. 380-391; ad Helviam, pag. 392-401. 38) Pag. 235 sqq. 29) Cf. Diogenes Laertius De Vita et Moribus Philos., lib. 10, pag. 448 sqq. INFRA HEBDOMADAM SECUNDAM QUADRAGESIMAE 243 At, inquit philosophaster ille, forte atheus nedum epicureus: raliones Platonis et quaecumque ab aliis ad probandam immortalitatem animae, probabiles sunt, non demostrativae. ** Age esto. Ubi sunt in universa philosophia potissimae demonstrationes? Quidnam traditur in naturali philosophia quod vere sit demonstratum? Ab effeclibus tantum natura causarum dignoscitur et qualis sit demonstratur. Caeco e nativitate, qui admirabile hoc mundi spectaculum nunquam conspicatus est, quomodo demonstrare magnitudinem caeli, multitudinem stellarum, lucem solis, varietatem lunae? Unde ad probanda haec caeco sumeres demonstrationes, quae protervientem caeci intellectum convincerent? Aristoteles multis quidem probat caelum esse incorruptibile, sed quibus rationibus? demonstrativis? probabilibus et forte etiam futilibus. Si igitur in decem partibus universae philosophiae, dum agit de principiis rerum, de communibus accidentibus, loco, motu, tempore, de caelis, de elementis, de metheoris, de lapidibus, de mineralibus, de plantis, de animalibus, de homine tandem, nulla reperitur demonstratio, cur hic tam severe et rigide demonstrationes requiruntur? Quidquid in philosophia cognoscitur, ab effeclibus cognoscitur, vel sensibus, a qualitatibus sensibilibus, a probabilibus coniecturis. Cur non ita etiam animae immortalitas cognoscenda est? Cur haec tantum demonstranda est? Age videamus animae nostrae immortalitatem ab effectibus. Cum docuisset Moyses animam hominis factam ad imaginem et similitudinem Dei, ostendit primos homines appetivisse similitudinem ac prope aequalitatem Dei, nam concupivere ea quae serpens promiserat dicens: Nequaquam moriemini, sed eritis sicut Dii scientes bonum el malum. ** Hoc autem desiderium natura sequilur cognitionem, nam quae minime cognoscimus, nec diligimus, nec appetimus. Homines ergo primi et cognovere et appetivere divina. Hinc quia solus inter omnes animantes homo Deum cognoscit, in solo homine reperitur religio et pietas erga Divinum invisibile Nu- P. Pomponutium, qui in suo opuscolo «De lmmortalitate Animae » hacc habet: « Credo quod, quantumcumquc Plato tot et tam egregie. scripserit de animorum immortalitate, flrmitatem lamen non habuisse existimo. Quod coniecturo ex flne Apologiac. lbi enim videtur sub dubio relinquere. In Timaco ctinm, cum dece hoc sermonem habiturus esset, dixit satis sibi essc si in re ium difflcili verisimilin diceret. Quare omnin dicta cius conferendo, mihi videlur magis opinando quam asserendo loqui. Conatusque enim est cives bonos facere, non autem doctos ». Pag. 122. 45) Gn 3, 4-5. lamen ub effectibus clare cognosci potest. Anima naturaliter cognoscit et appetit spiritualia nc divina, erco spiritualis est et incorruptibilis. Trin mysteria hodie elucent: a) de divina providentia in mundo, quae a multis negatur, quia in mundo malis bene est, bonis nutem male; men. Nunc dico: si rationalis anima, si mens corporea est, non autem spiritus incorruptibilis, quomodo cognoscit et appetit divina? quomodo aelernitatem Dei, maiestatem Dei, omnipolentiam Dei, divinam sapientiam, universalem scientiam et cognitionem omnium rerum sicut Deus? quomodo appetit spiritualia, virtutes, scienlias, honores, si spiritus non est? Bruta enim animalia haec minime appetunt, quoniam omne animal illud tantum appetit quod naturae suae convenit. Hominis animus appetil spiritualia, ergo spiritus est. Si spiritus, quomodo corrumpitur? quomodo moritur? Hoc enim corruptibilium corporum, non spirituum est. V. In hodierno Evangelio tria mysteria vel maxime elucent: mysterium providentiae in mundo, dum homines praesentem vilam agunl, mysterium iudicii Dci in morte, et mysterium immortalilatis vilaeque perpetuae animarum post mortem. Quoad primum, per hos duos homines stalus praesentis sacculi designatur, ubi hic quidem dives ille pauper, hic nobilis ille ignobilis, hic beatus ille miser, hic epulo ille Lazarus. Et a multis quidem arguitur divina providentia, quasi mundus hic a fortuna caeca gubernetur. Hinc etiam epulo in inferno eam arguit, dum ait: Rogo fe, paler, mitle Lazarum in domum patris mei; habeo enim quinque fratres, ul testetur illis ne et ipsi veniant in hunc locum tormentorum, * quasi necessarium hoc esset ad salutem. At vero Abraham: Habent, inquit, Moysen et Prophetas, audiant illos. "* Sicut Deus providit homini necessaria quaeque ad salutem corporis, ita etiam ad salutem animae: Habent! Moysen et Prophetas; ila quod si Moysen et Prophetas non audiunt, ut poenitentiam agant, neque siquis ex mortuis resurrexerit credent. ** Ita defendit Abraham mysterium divinae providentiae in mundo, quae in necessariis non deficit. Quod si caeca videtur mundo divina providentia, quoniam casu videlur regi mundus, eo quod malis bene est et valde bene, bonis aulem male et valde male, ut Juce clarius patet in Lazaro et epulone, curat tamen Deus mundana novitque quid agatur. Ostenditur autem quam floccipendat Deus temporalia bona fortunamque mundi, INFRA HEBDOMADAM SECUNDAM QUADRAGESIMAE 245 quac ab hominibus tanti fiunt, ita ut improbis etiam inímicis suis haec quam largissime tribuat. Tam longe abest ut Deus ** in virtutis praemium electis vanissima haec bona concedat, quoniam etiam temporalia mala iustis multo sunt utiliora quam bona, siquidem convertuntur in sempiterna bona, lutum in aurum, in caelum. Propterea vult electos suos in hoc mundo male potius habere quam bene. VI. Alterum autem principale mysterium hodierni Evangelii mysterium iudicii Dei in morte, quod subsequitur mysterium providenliae in vita. Sicut enim in transitu Iordanis, quod interpretatur fluvius iudicii, cessavit manna de caelo?? et aqua de petra Hebraeis,? nec amplius visa fuit columna nubis et ignis, ** ita in morte cessat mysterium providentiae, succedit mysterium iudicii: Potestas Dei est et tibi Domine misericordia, quia tu reddis unicuique secundum opera sua. *? Sic hodie salvatus est Lazarus causa virtutis, quia secundum spiritum vixit et divinae providentiae dispositione bene usus fuit; damnalur autem epulo, quia vixit secundum carnem et abusus est dispositione providenliae divinae. Hinc: Factum est ut moreretur mendicus et portaretur ab Angelis in sinum Abrahae; mortuus est autem et dives et sepultus est in inferno. Hinc Abraham declarans mysterium hoc divini iudicii ait: Recordare, fili, quia recepisti bona in vita tua et Lazarus similiter mala; nunc autem hic consolatur, iu vero cruciaris. Sic hodie Iacob una cum primogenitura accipit a patre benedictionem et copiam omnium bonorum, Esau autem omni benedictione privatur, quoniam vilissimi ferculi causa contempsit et vendidit primogenituram suam;?* sic hodie Isaac heres instituitur, Ismael autem divino iudicio domo cum matre clicitur. * Sic per E zechielem Dominus ait: Humiliavi lignum sublime et exallavi lignum humile,** nam humiliatus est epulo scpultus in inferno et exaltatus est Lazarus per manus Angelorum sublimatus in caelo. Sic Adam peccati causa eiectus est de paradiso, Enoch autem causa virtutis assumptus in caelum; ?* sic humiliatus est Pharao et Moyses exaltatus, sic Saul regno privatus, David autem regni corona redimitus. *? sed mala clectia potius prosunt quam bona mundi; b) de iudicio Del in morte: qul sccundum spiritum vivit salvatur. Sicut Lazarus, qui vero sccundum carnem, damnotur ut epulo; multi autem damnabuntur defectu misericordiae in pauperes, quia diviliis abutuntur conira voluntatem Dci; Est autem iudicium hoc hodiernum severum quidem et terribile, sed quoniam divinum est, non poles! non essc iustissimum atque aequissimum. Qua de causa ergo damnatus est epulo, ita quod, mortuus, sepultus est in inferno. Nam in vita ipsius nihil aliud legimus nisi quod dives erat, induebatur purpura et cpulabatur splendide, princeps erat potens et dives, vitam ducebat principe et rege dignam. Quid hoc mali? Cur ergo damnatus est? In processu nil constat mali, nullum est capitale dcliclum, nullum crimen: et contra eum pronunciatur et capitis sententia damnatur princeps? Sed dico: cur damnabuntur multi in die iudicii ad sinistram aelerni Iudicis constituti sententia illa supra modum formidabili alque horribili: Ite maledicti in ignem aeternum? Et ibunt hi in supplicium aelernum? 5 Quid mali fecerunt? Esurivi enim et non dedislis mihi manducare, silivi et non dedislis mihi bibere, *" quia opera misericordiae, pietatis, caritatis non estis operati. Omnis autem arbor quae non facit fruclum bonum excidetur et in ignem millelur. * Hac de causa damnatus est epulo, quia mendico Lazaro non miserebatur. Dominus ait: impossibile est divites inlrare in regnum caelorum. * Qua de causa? Propter abusum utique divitiarum. Nam divites non sunt domini divitiarum, sed dispensatores, oeconomi Dei sunt, non enim ipsi creavere divitias, sed a Domino accepere. Quid habes, homo, quod non accepisli? * Nudi ingressi sunt in hunc mundum, sicut et pauperes. Revocanda nobis in memoriam est parabola villici illius evangcelici, qui diffamatus fuil apud dominum, quasi dissipasset bona illius, cui diclum fuit: Redde rationem villicationis tuae, iam enim non poteris villicare. * Ubi de divitibus loquitur Dominus ostendens esse Dei oeconomos; oeconomus autem, qui non expendit facultates domini sui secundum voluntatem illius, sed potius contra domini sui voluntatem, dissipator est, dilapidator est, fur est. Dei autem voluntas est ut ad necessarios honestosque usus divitiae expendantur; quod autem superest, ait Christus, date eleemosynam. ** Fidelis servus el prudens, quem constituil dominus super INFRA HEÉBDOMADAM SECUNDAM QUADRAGESIMAE 247 [amiliam suam, ul del illis in tempore tritici mensuram. ** Pauperes familia Dei sunt, famuli sunt Dei; cibandi a divitibus oeconomis Dci sunt. Epulo autem divilias a Deo acceptas, non pro Dci voluntate, ul oeconomus, sed pro libito tanquam absolutus dominus expendebat, etiam contra Dei voluntatem; non pro Dci voluntate paupcribus benefaciendo, sed contra Dci voluntatem in luxus et crapulas. Propter abusum crgo divitiarum et impietalem damnatus est. VII. Tandem tertium hodierni Evangelii mysterium est myslerium immortalitatis animarum, perpeluae vitac post mortem: Factum est ut morerelur mendicus - non perit anima - et portaretur ab Angelis in sinum Abrahae. Mortuus est dives - non omnino periit - sepultus esl in inferno. Et elevans oculos suos, cum essel in tormentis, vidit Abraham... et Lazarum in sinu eius.* Est animarum vila, post mortem corporis, perpetua, immortalis, nunquam habitura est finem, sicut vita Angelorum et daemonum; animae iustorum perpetuo vivent cum Angelis in paradiso, animae autem improborum cum daemonibus in inferno. Hacc autem animorum immortalitas vel maxime deprchenditur, sicut diximus, '* ex Dei similitudine; nam si corpus, quia simile est ceteris animalibus, sicut et illa corruptibile et mortale est, cur spiritus noster, cum sit Deo similis, non sit sicut et ille immortalis? Nec tantum a divina hac similitudine, sed ex appcetentia divinae similitudinis, vitae aelernae, honoris, maiestatis et poteslalis, divinae sapientiae, scientiac et cognitionis omnium rerum. Appetitus autem hic naturalis et universalis in omnibus hominibus, frustranceus esse non potest. Neque enim natura dedit igni naturalem inclinationem ut tendat sursum, et non dedit ei facultatem qua sursum tenderc possit, nempe levitatem; neque dedit lapidi inclinationem ut tendat deorsum, et non dedit gravitatem; nec animalibus dedit appelitum edendi, bibendi, generandi, et non providit quae necessaria sunt ad salisfaciendum hisce naturalibus appetitibus. Praesupponit autem omnis appetitus cognitionem, quae enim minime cognoscimus, ncc appetere possumus. Cognitioni autem et appetitui spiritualium et dipauperes enim familia Dei sunt n divitibus aülendi; c) de immortalilate animae. quae deprehenditur ex nnturali appctentia aivinae similitudinis el scientiae. Repraesentatur hodie veluti irngicomoedia, vel theatrum judiciorum Dci. Hodie Christus loquitur dc Dco, dec mundo, vinarum rerum, veluti duabus firmissimis basibus, nititur vel maxime immortalitas animae, quoniam haec indicant eam spirilum esse. VIII. Hodiernum Evangclium est veluti mirabilis quaedam tragicomoedia a Christo Domino mira arte sapienlissime composita, tribus tantummodo actibus conclusa. In primo ostenditur facies et varia fortuna praesentis saeculi, in secundo facies et varia fortuna saeculi futuri, in tertio introducitur dialogus inter epulonem in inferno et Abraham in paradiso. Est etiam hodiernum Evangelium veluti theatrum incomprehensibilium iudiciorum Dei, de quibus exclamat Apostolus: O altiludo divitiarum sapientiae, eic. * Nam tria sunt vel maxime mysteria divinae sapientiae etl providentiae incomprensibilia: unum quidem ante mundum hunc, alterum vero in hoc mundo, et terlium post hunc mundum. Primum in praedestinatione et praescientia, secundum in varia sorte atque fortuna bonorum et malorum in hoc mundo, tcrtium in praemiis virlutum et punitione vitiorum in alio mundo. Haec autem omnia luce clarius cernuntur in hodierno Evangelio in epulone et Lazaro. ALIA HOMILIA Homo quidam erat dives, qui inducbatur purpura et bysso. 1 J. Multis mysteriis plenum est hodiernum Evangelium. Loquitur enim de Deo, de mundo, de homine, de virtute, de vitio, de paradiso, de inferno. De Deo tria ostendil: opera cius ante mundum et post mundum; in praedestinatione et praescientia, in providentia bonorum et malorum; in iudicio et iusta pro meritis retributione. De mundo ostendit variam fortunam, fallacem atque mutabilem. Varia fortuna est divitiarum et paupertatis, varius diversusque status personarum. Fallacia, quoniam non tales sunt homines quales videntur. Divitiae nanque et paupertas variique slalus in mundo larvae sunt et personae theatrales in scena, in qua hic quidem formam praesefert principis, ille subditi, hic divitis, ille pauperis, sed INFRA HEBDOMADAM SECUNDAM QUADRAGESIMAE 249 finita scena dctractisque thealralibus personis, cognoscitur qualis quisque sit. Fallacia item, quoniam in divilc ponitur vcluti exemplar maximae felicitatis humanae, in paupere exemplar maximae infelicitatis; et tamen felicitas via ostenditur ad maximam aeternamque infelicitatem, et, e contra, infelicitas via ad maximam sempiternamque felicitatem. Mutatio forlunae, quoniam epulo factus est ex divite mendicus et forlunatissimo inforlunatissimus, Lazarus vero e contra. De homine ostendit dignitatem: Portaretur ab Angelis in sinum Abrahae,? nam: Angelis suis Deus mandavit de te;? Omnes sunt administralorii spirilus;* vilam mortalem corporis et immortalem animae, vitam temporalem, quae morte finitur in hoc saeculo, ct vitam nunquam interituram in saeculo futuro, quae aevum durabit aeternum. De virtute ostendit veritatem, dignitatem et praemium. Veritatem, quoniam ostenditur probata virtus multis tentationibus, sicut virtus Abrahae. Hinc Petrus ait: Sí oportet contristari in variis tenlalionibus, ut probalio vestrae fidei multo pretiosior auro, quod per ignem probatur, inveniatur.* Sic valde probata fuit virtus Lazari, sicut eliam virtus Iob: Beatus autem vir qui suffert tentationem, quoniam cum probatus fuerit, accipiet coronam vitae.* Dignilatem, quoniam homo virtute praeditus, sola contemplatione virtutis angelico ministerio dignus habetur et honoratur. Praemium tandem: sinus Abrahae, perpetua in paradiso consolatio. De vitio similiter tria ostenduntur: natura ipsius, indignitas et supplicium, sive demeritum, et poena. Natura, inquam, nam vitium non est nisi virtutis carentia, sicut ignorantia scientiae carentia est, caecitas carentia visus, paupertas, infirmitas, mors, obscuritas; sic nullus reperitur in epulone virlutis actus. Indignitas atque demeritum, quoniam homo vitio affectus, quamvis alias nobilissimus princeps, tanquam putidum cadaver in imam immundamque foveam proiicitur, in sterquilínium. Unde legimus: Sepultura asini sepelietur,' hoc est in sterquilinium proiicietur canibus devorandus. Sicut autem ab Angelis Lazarus, sic a daemonibus epulo portatus in inde homine, de virtute ciusque praemio, de vitio eiusque poena, de paradiso et dc Inferno. Agitur etiam de invocatione Sanctorum, fernum fuit, infernalibus canibus proiectus, sicut Lazarus fcre vivus a canibus comedebatur; sic Iezabel regina impietatis ergo ex divina sententia proiecla canibus fuit canesque carnes eius comederunt; * ita et epulo propter improbitatem proiectus cst canibus inferni. Tandem poena et supplicium, perpetuus ac nunquam finiturus in inferno cruciatus. De paradiso item tria: quid sit, ubi sit ct quantum durabit. Quod sit requies et consolalio; quod sit alto loco posilus, nam elevans oculos suos; quod in sinu Abrahae est, hoc est prope Deum, in domo Dei, ubi Deus cum Angelis habitat; quod durabit in aelernum: Inter nos el vos chaos, sive chasma, hoc est hiatus terrae, firmatum est, ut hi qui volunt hinc (ransire ad vos, non possinl.? Non cst sicut paradisus terrestris aul paradisus Angelorum, ubi ab initio creationis positi Angeli peccare potuerunt et sic inde excludi. Magnus autem hic vaslusque hiatus el impermeabile intervallum impermutabilem statum et conditionis firmitatem significat. Tandem de inferno tria etiam demonstrantur: quidnam sit, ubi sit et quantum durabit. Quod sit maximus cruciatus in flamma, absque ulla vel minima consolatione, neque enim minimam aquae guttam obtinere potest epulo ad linguam refrigerandam; '* quod sit infimo loco, hinc sepulturae comparatur. Tandem aeternitas: Neque huc transmeare." Forle ab arcibus sumpta metaphora est, in rupibus fabricatis, quo loco lati profundique fossi ingentem habeant vastumque terrae hiatum praeruptorumque monlium impermeabile intervallum, ita ut ab uno ad alterum impossibilis sit transitus et accessus. Sic, inquil, inler nos et vos magnum chasma firmatum est. II. Sic hodiernum Evangelium est veluti splendida mensa multis ferculis referta, convivium, ut aiunt, in Apolline, " cui nec bellaria desunt et secundae mensae. Nam praeter haec omnia, agitur hic dc invocatione Sanctorum: Pater Abraham, miserere mei; Rogo ergo tle, pater, ut mittas. Agitur de poenilentia necessaria ad salutem: Ut 12, Idest convivium splendidissimum. De hoc dicto cf. Lud, Caclius Lect. Antiq., lib. 12, cp. 18, col. 557. INFRA HEBDOMADAM SECUNDAM QUADRAGESIMAE 251 teslelur illis ne et ipsi veniant; Poenilentiam agent. Ostenditur auctoritas Divinarum Scripturarum: Habent Moysen et Prophelas, audianl illos. Quod non sufficit habere Scripturas, opus est eas audire et credere ex toto corde quae dicunt: Si Moysen et Prophetas non audiunt, neque si quis ex mortuis resurrexerit credent. Quod spectat ad mundum, in hodierno Evangelio ostenditur varia fortuna: cum propter favorem et fomentum carnis et vitiorum eius ducat ad aeternam infelicitatem; itemque quam felix sit infelicitas cum virtute cum ducat ad aeternam felicitatem. Illa via perditionis est, haec via salutis. Quoad hominem, naturae humanae nobilitatem ac dignitatem, vilae praesenlis brevitalem, nec enim dicitur quantum vixerinl, ac landem vitae futurae aeternitatem. Quoad virtutem ostenditur quid sit, quid operetur, quid mercatur. Quid sit, in nomine Lazari, qui adiutorium interpretatur, homo Dei gratia adiutus; novit eum Christus ex nomine, sicut Moysi Deus dixit,'* hoc est gratus mihi, es servus, mihi acceptus. Gratia aulem in vera caritate consistit, caritas autem vera fortis et patiens est. En patientia Lazari, virtus probata sicut aurum in igne, sicut adamas ad incudem. Operatur autem vera virtus in homine innocentiam: Non peccavit Iob labiis suis neque stullum quid contra Deum locutus esl. '* Ita Lazarus. Operatur invictam tollerantiam omnium adversitalum, licet valde diuturnarum; itemque quod vix cupit homo in hac vita quae supra modum necessaria sunt: Cupiens saturari de micis.'* Operatur neglectum corporis et curam spiritus " et animae, ac si homo Angelus esset in terra, spiritus sine carne; tandem quid mereatur el consequalur posl morlem. Similiter de vilio tria ostendit: quid sit, nempe virtutis carentia; quid operetur in homine, nempe curam tantum carnis, corporis et mundi huius, non spiritus, non animae, non Dei; tandem quid mereatur et consequatur post mortem. de poenitentia, de uuctoritate Scripturarum, de mundi fortuna fallaci, de humanae naturae nobilitate, de virtutis natura ct merito, de vita spiritua?i nc de vita carnali. Disputatur an simplex parabola ista sit, nn vera historía ; probabiliter parabola est et historin, ad exprimendus nctioncs nnimarum post mortem. III. Homo quidam erat dives. Sub iudicc lis est an hodierni Evangclii exemplum historia sit an parabola. Sacri expositores ferc omnes historiam dicunt; Theophylactus fcre solus repertus est qui audacter dicat et asserat parabolam cssc. '* Novatores sectarii, timentes ne ex hoc loco probetur Sanctorum invocatio, audacissime asserunt parabolam esse, nullo modo historiam; forte Spiritus Sanctus cis revelavit vel Angclus de caelo missus hoc eos docuit. Sed ubinam invenerunt in parabolis unquam Veteris aut Novi Teslamenti propria nomina virorum poni? In fabulis quidem poctarum, in comoediis, in tragoediis, in tragicomoediis, bene; sed in Sacris Litteris nunquam. Quomodo crgo hic tantum Christus in hac parabola propria nomina posuit Abrahami et Lazari? Plane ita dicere possemus omnes historias fere Divinarum Scripturarum esse parabolas, sicut Philo Iudaeus !* et Origenes ^ allegoriam dicunt historiam paradisi. At, inquiunt, multa hic sunt quae non possunt historice intelligi, ut de oculis, de lingua, de digito, de dialogo cum Abrahamo. Bene, sed etiam in historia creationis multa sunt huiuscemodi, quod Deus dixerit, quod viderit, quod quieverit, cum Deus nec linguam habeat ad loquendum, nec oculos ad videndum, nec corpus labori et defatigationi subiectum. Nunc igitur etiam historia creationis erit parabola? Num etiam historia diluvii, in qua Deus vidit malitiam hominum, poenituit quod hominem fecisset in terra,?' et alia id genus, quae Deo historice convenire non possunt? Saepe Divina Scriptura historiae allegoriam addit, maxime cum de Deo et Angelis loquitur, quorum naturam et actiones nonnisi per similitudines corporeas intelligere possumus; sic Deo et Angelis membra humana, affectus, officia, actiones tribuuntur. Ita cum verba faceret Christus de animabus, quae Angelis natura spirituali similes sunt, pro more Divinarum Scripturarum corporeis similitudinibus usus est, ac si etiam corpore Lazarus esset in sinu Abrahae et epulo in infcrno, sicut post iudicium futuri sunt. Sic historia est cum adiuncta parabola ad exprimendas spirituales actiones animarum post mortem, in alio saeculo. cp. 18, (col. 557. 20) ]JHEPI APXON. lib. 4, (P. G. 11, 375-378) ; Contra Celsum, lib. 4, ibid. col. 1090; Comuinent. in Genesin, ibid. 12, 99. 21) Cf. Gn 6, 5-6. INFRA HEBDOMADAM SECUNDAM QUADRAGESIMAE 253 Neque enim fictio est, sed veritas, animarum immortalitas, paradisus el infernus, tormentorum, inquam, locus post hanc vitam. Et quidem parabolae assumuntur ex notioribus rebus ad obscuriores declarandas; sic ex corporalibus ad exprimenda spiritualia, ex terrenis ad caelestia, ex mundanis ad divina. Quomodo ergo Chrislus parabolam sumpsit ex iis quae in altero saeculo fiunt, cum sint nobis ignotissima quae ibi fiunt? Insuper assumuntur parabolae ex rebus solitis et consuetis, propterea saepe Christus Ecclesiam comparavit agro, vineae, sagenae, nupliis, *'^ quoniam haec reperiuntur, nolissima sunt ipso usu. Erat igitur usus invocandi sanctos Patriarchas, si Dominus inde sumpsit parabolam. IV. Homo quidam erat dives. Ostenditur quidnam sit mundus iste, nempe locus bonorum et malorum, ubi bona simul el mala, quae dicuntur fortunae, ilemque boni et mali homines. In paradiso sunt tantum bona et boni, in inferno tantum mala et mali; in hoc mundo omnia simul. In paradiso bona bonis, in inferno mala malis data sunl; in hoc mundo saepe bona malis, mala bonis, ut in hodierno Evangelio luce clarius videre est. Mundus non est locus electorum tantum, sicut paradisus, neque reproborum tantum, sicut infernus, sed mixlim utrorumque; non iustorum tantum, neque tantum peccatorum, sed utrorumque; non eorum lantum qui salvandi, neque eorum tantum qui damnandi sunt, sed utrorumque simul. Item quod mundus habitatio hominum est cuiuscumque generis et conditionis; at vero non perpelua, sed temporaria, nempe usque ad mortem. Ita eliam fortuna mundi huius non perpetua, sed temporaria; in morte enim saepe mulantur vices, ut hodie clarissime cernitur. Habitatio hominum est, quoniam ad hunc finem creatus est mundus, propter hominem. Hinc post mundum creatus est homo lanquam habitator magnae huius domus, non tamen ut essel perpetua hominis habitatio. Tandem quod bona sive mala mundi huius non sunt vera bona aul mala, sed imagines verorum bonorum aut malorum quae sunt in saeculo futuro. Si enim bona mundi huius vera essent bona, non darentur a Deo nisi vere bonis; at saepe saepius dantur malis sicut hoOstenditur mundus locus honorum et malorum habitatio hominum temporaria, ubi non inveniuntur vera mala vel bona, sed tantum imagines futurorum bonorum vel malorum. In Beatis ac damnatis in vila futura remanet naturalis affectio erga vivos, quos dilexerunt. die. Item si mala mundi huius vera essent mala, non darentur nisi malis; at saepe dantur bonis, ut hodie. Hinc sequitur quod bona mundi huius non sunt ex animo diligenda, neque mala pertimescenda aut fugienda, cum saepe sint causa salutis, sicut illa perditionis. Mundus hic non finis est hominis, sed medium ad finem; sed his quidem via salutis est, illis autem perditionis; his scala caeli, illis scala inferni. Conditus nanque mundus est non ad fruendum, sed ad utendum. Sic docemur quid sit mundus, nempe locus variae fortunae, sorlis et conditionis hominum; ad quid conditus sit mundus, nempe propter hominem, tamquam ipsius habitatio, sive hospitium temporarium; et quid tandem operetur in homine, quod causa potius perditionis sit quam salutis. Cum enim praesentia obiecti vehementer moveat potentiam, suis bonis mundus vehementer allicit animum hominis trahitque ad amorem suum diverlitque ab amore et cupiditate caelestium divinorumque bonorum, quae, spiritualia cum sint, invisibilia et insensibilia sunt. Sic operatur mundus, ut homo ipsum potius amet quam Deum. V. Ostenditur * in hodierno Evangelio quod tum in Beatis tum etiam in damnatis remanel naturalis voluntas et affectio erga eos quos in hoc saeculo dilexerunt. Hinc Abraham epulonem [filium appellat aitque se, quod spectat ad naturalem propensionem patris ad filium, velle misereri, sed non posse, tantum quia id iustitia vetat, quod spectat ad deliberatam voluntatem, qua omnes Beati conformes sunt beneplacito divinae voluntatis, hinc ait iustitiam obstare quominus misereatur decretumque divinae voluntatis: Recordare, fili, quia recepisti bona in vita (ua... et super haec omnia chaos magnum, idest hiatus et vorago, chasma graece, firmatum est, ut hi qui volunt, idest qui naturali voluntate vellent, transire ad vos, non possint, neque inde huc transmeare.? ]n damnatis eliam remanet naturalis affectus; hinc epulo patrem appellat Abraham et fratrum recordatur ac pro eis supplex orat: Ne et ipsi veniant in hunc locum lormentorum, ** quod quidem facit et semel et iterum. Hoc autem summopere notandum est pro intercessione Sanctorum. INFRA HEBDOMADAM SECUNDAM QUADRAGESIMAE 255 ' Ostenditur in hodierno Evangelio quod non est apud Deum, Apud . " É . Deum sola Sicul apud mundum, apud quem non virtus, sed fortuna in pretio virtus est; apud Deum, autem, non fortuna, sed virtus. Quod si quando ! nn cest. apud bomines virtus in pretio est, propter fortunam est. In hodierno aulem Evangelio nuda virtus in Lazaro proponitur; sicut iussit Deus, ut si vir iudaeus mulierem bello captam vellet ducere in uxorem, prius eam vestibus suis expoliaret et crinibus etiam, sic enim conspicua redditur pulcritudo cum sola est.? Semper apud Deum virtus in pretio fuit. VI. Hodiernum Evangelium est veluti tragicomoedia, quae dici Duo z . toy: í| . 2 . opposita potest variae fortunae in lriplici statu, nempe in vita, in morte et ponuntur: posl morlem; sed variae fortunae secundum divinam providentiam. , d ortunatus Variae forlunae in vila, nam: Homo quidam erat dives, totus forin mundo, tunatus, totus felix, nobilis, dives, hilaris, sanus, omni vuluptatum genere abundans: Epulabatur quotidie splendide.?* Haec sunt bona mundi quae dicuntur fortunae: divitiae, honores, voluptates cum sanitate, absque ulla adversitate. Et erat quidam mendicus: ** primo quidem ignobilis, vilis et — Lazarus abiectae conditionis. Sed potest esse homo ignobilis quidem, sed dbket dives, tunc aulem, sicut ille ail: destitutus; « Et genus et formam regina pecunia dabit »; ?? hic autem non tantum ignobilis, verum eliam pauper; nec modo pauper, sed mendicus, sine loco, sine foco, omni bono destitutus. Sed pauper potest esse sanus et viribus corporis valere, ita ut possit suo labore quae necessaria sunt ad viclum et vestitum sibi comparare; hic autem adhuc infirmus eral, summopere debilis, ita ul non posset pedes consistere; hinc iacebat. Et insuper ulceribus plenus,?* aspectu etiam et foetore horribilis, ila ut venirent canes, elc. AL si receptus fuisset in aliquo xenodochio, ubi curari potuisset el necessaria ei subministrarentur! Sed nec hoc quidem. A Deo et hominibus derelictus videbatur. scd in fine ille male fortunatus, hic autem revera beatus. Qui benc vivit benc moritur, ct € contra. Ostenditur?! in hodierno Evangelio quisnam revera sit bene vel male foriunatus. Et videtur quidem epulo bene fortunatus, nam abundat omnibus bonis; Lazarus autem male fortunatus, quia oppressus omnibus malis; el tamen non ita est. Non enim attenduntur fortunae hominum in scenis, ubi omnia sunt personata, ita ut hic quidem, cum dives sil, pauperis personam agit, ille vero, cum sit pauper, divitem repraesenial. Sed, finila scena, scitur quisnam sit revera pauper, quis dives. Ita hodie accidit. Fuit epulo male fortunatissimus. Multa infortunia legimus in Sacris Lilteris, maxime vero in magnis viris: infortunium quinque regum Chananaeorum, quos Iosue suspendit in ligno; ^ Absalomi, qui infeliciter interiit; *? reginae lezabelis, quae proiecia de fenestra palatii, devorata fuit a canibus;?* regis Sedeciae, qui caplus et adductus coram Nabuchodonosor, privatus regno, interfectis coram ipso filiis et uxoribus, orbatus oculis fuit et ferreis calenis cinclus miserrimam vitam duxit; ?* infortunium Aman, elc. ?* Sed nullum maius infortunium infelicissimi huius epulonis. Ostenditur in hodierno Evangelio quod qui bene vivit, male moritur, el contra qui male vivit, moritur bene; sed qui secundum carnem bene vivit, sicut epulo, hic secundum spiritum male moritur, etc. Ostenditur quam sit periculosus divitiarum abusus. Sunt diviliae dona Dei, funes nobis desuper demissi, sicut Ieremiae in lacu. ?' Sed nos saepe ex his funibus laqueum nobis paramus ad suspendium, sicut Iudas. ** c-————

CHAPTER 15. Feria Sexta Infra Hebdomadam

SECUNDAM QUADRAGESIMAE Ilomo quidam erat paterfamilias, qui plantavit vineam el sepem circumdedit ci, ctc. ! I. Flebilis tragoedia horrendi iudicii Dei severissimi, sed iuslissimi contra impios et perfidos Iudaeos proponitur in sacrosancto hodierno Evangelio, cum iustissimis causis tantae severitatis: Malos male perdet et vineam suam locabil aliis agricolis;? Auferelur a vobis regnum Dei.? Regius Vales, cum praevidisset in spiritu hoc tremendum iudicium, Deum sic loquentem inducit: Ego dixi: dii eslis el filii Excelsi omnes; vos aulem sicul homines, hebraice sicut Adam, moriemini et sicul unus, idest primus, de principibus cadetis. * Comparat iudicium hoc cum iudicio contra Adam et contra Luciferum, plane quia duobus illis nihilo minus severum et formidabile opus divinae iustitiae esl. Hodiernum Evangelium est veluti sacra quaedam tragoedia divina arte a Spiritu Sanclo composita, in cuius scena, demissis cortinis, apparent mille lumina mysteriorum Dei; ubi mutantur apparatus et prospeclivae, ex vinea in regnum: Auferelur a vobis regnum Dei, ex regno in regale palatium: Lapidem quem reprobaverunl aedificantes, hic factus est in caput anguli; * ubi sub variis habitibus variae personae comparent in scena: Deus, Christus, Iudaei, Gentiles. Deus, nunc in habitu patrisfamilias: Homo quidam eral palerfamilias; nunc in habitu agricolae qui, veluti Noe,* vineam planiat; nunc in habitu aedificatoris: Fodit in ea torcular et vr. 43. 4) Ps 81, 6-7. 5) Mt 21, 42. Ex Ps 117, 22. 6) Cf. Gn 9, 20. 17 - Quadragesimale Quartum - Codex Vindobonensis Proponitur hodie Severissimum Dei iudicium contra Iudacos. Est hoc Evangelium quaedam tragicomoedia, ubi comparent Deus, Christus, Judaei, et Gentiles. aedificavit turrim:? A Domino factum est istud; * nunc in habitu negotiatoris: Locavit eam agricolis,? utique facla conventione; nunc in habitu regis: Auferelur a vobis regnum Dei; nunc tandem in habitu severi iudicis: Malos male perdet et vineam suam locabit aliis agricolis. Christus etiam intrat in scenam hanc sub variis habitibus et personis: nunc in habitu filii et heredis patrisfamilias, sed filii obedienlis, omni honore digni: Misit filium suum; Verebuntur forle filium meum," ad designandum mysterium adventus Filii Dei in mundum; nunc in habitu hominis occisi: Hic est heres: venite, occidamus eum. Et eiicientes eum extra vineam, occiderunt,?! quod est mysterium passionis et morlis Christi; nunc in habitu prophetae: Nemo misit in eum manum, quia sicut prophetam eum habebant; '* nunc mirabili quadam metamorphosi in lapidem se transformat: Lapidem quem reprobaverunt aedificantes, hic factus est in caput anguli, in lapidem durissimum; nunc humili loco nunc sublimi positum: Qui ceciderit super hunc lapidem confringetur, super quem vero ceciderit lapis, conteret eum. ?? Iudaei similiter comparent in scena variis modis: nunc in habitu principum et religiosorum: Cognoverunt principes sacerdotium el Pharisaei; '* nunc in habitu agricolarum: Locavit eam agricolis; nunc in habitu rebellium: Agricolae, apprehensis servis, alium ceciderunt, alium occiderunt, alium vero lapidaverunt; ^ adhuc in habitu homicidarum: Hic est heres: venile, occidamus eum; tandem in habitu reorum condemnalorum: Malos male perdet. Tandem comparent in scena Gentiles in habitu bonorum agricolarum: Vineam suam locabit aliis; Dabitur genti facienli, etc. !* Ita ut in hodierno Evangelio eluceat tremenda severitas divinae justitiae contra Iudaeos, et simul dulcissima benignilas misericordiae ipsius erga Gentiles: Auferetur a vobis regnum Dei et dabitur genti facienti fructus eius, sicut alibi dixit: Multi... venient et recumbent cum Abraham, etc., filii aulem regni, etc. '* Sic enim Deus tulit divitias Aegypliorum et dedit Hebraeis,'* tulit terram promissionis lapidem istum, elc. 14) Ibid. vr. 45. Affert ordine inverso. 15) Ibid. vr. 35. * INFRA HEBDOMADAM SECUNDAM QUADRAGESIMAE 259 & Chananaeis et dedit Israelitis, '? abstulit regnum a domo Saul et dedit Davidi, *^ arcam de tabernaculo Moysi et posuit in templo Salomonis;*' sicut Assuerus coronam Vasthi reginae dedit Esther, ?? diviüas Aman dedit Mardochaeo;?* sic fides synagogae data est Ecclesiae, pontificatus Aaron datus Petro, sacerdotium et templum Iudaeorum translata sunt in gentem christianorum. IL. Homo eral paterfamilias qui plantavit vineam. Vinea haec veluti magnus thesaurus est mysteriorum Dei, magnus thesaurus divitiarum Dei: An divitias bonitatis et palientiae et longanimilalis Dei contemnis? Ignoras quia benignitas Dei ad poenitentiam te expectat? ** Videtur etiam vinea haec circus quidam et vallum, in quo divina bonitas et humana perversitas confligunt; cumque non possit Deus ** armis bonitatis suae vincere humanam perversitatem, vincit armis iustiliae et severitatis. Sicut enim poetae aiunt quod amor sagittas habet aureas et plumbeas, ** hoc est cogitationes amoris et irae, ita etiam Deus arma habet bonitatis et iustitiae. Pugnat utraque manu, dextera et sinistra, sicut princeps ille Hebraeorum, Aod, qui, interfecto Aglon, rege Moabitarum, Hebraeos, qui sub illius tyrannide gravi iugo premebantur, in libertatem asseruit.?' Sic victa et superata est humana perversitas: Malos male perdet. Tandem scena videtur in qua flebilis et funesta tragoedia repraesentatur lentae quidem, sed iustae et formidabilis irae Dei: Malos male perdel; ubi demittuntur cortinae, dum Christus parabolam aperit: Auferetur, inquiens, a vobis regnum Dei; ubi cernuntur mille lumina sacrorum mysteriorum. Actus autem quinque sunt: primo enim paterfamilias vineam locat agricolis, secundo mittit servos ad percipiendos fructus, tertio iterum alios mittit multo plures servos ad hoc ipsum, quarto mittit unicum filium, quinto armata manu pergit et malos male perdit vineamque suam aliis agricolis colit. In hisce autem actibus causae conspiciuntur iustissimae irae horrendique huius iudicii Dei. In primo actu fit contractus localionis inter dominum vineae et Multa mysteria significat hacc vinea. In tragoedia hac repraesentatur lenta sed iusta ira Dei. Vinea synagognm significat n Deo summo amore plantatam et optime institutam, quam principibus excolendam commisit. agricolas: Locavit eam agricolis: non donavit, non vendidit, scd locavit, ut fructus ei redderent temporibus suis. Hinc, cum tempus [ructuum appropinquasset, misit servos suos ad agricolas ut acciperent fructus eius. ?? Et quidem in hoc primo actu, si consideremus singula, continentur multa mysteria. Homo erat paterfamilias, qui plantavit vineam. Interpretatur Christus regnum Dei; Isaias etiam, qui scenae huius cortinas demisit declarans parabolam: Vinea Domini exercituum domus Israel est et vir Iuda, eic. ?* Synagoga per vineam designatur ratione fidei et religionis divinae. Fides enim vera penes Iudaeos tantum reperiebatur: Notus in Judaea Deus, in Israel magnum nomen eius. ?? Si autem inspiciamus ad initia synagogae, videbimus quidnam sit quod hic Dominus sub metaphora loquitur: Sepem circumdedil, fodit torcular, aedificavit turrim, locavit eam agricolis. Cum enimi per Moysen Deus fide Hebraeos in Aegypto imbuisset eosque inde eduxissel in deserlum, primo quidem legem dedit, deinde aliare sacrificiorum instituit et sanctuarium, locum orationis, tandem duplicem principatum, saecularem et sacrum, temporalem et spiritualem, Moysen et Aaronem populi principes conslituit eisque Hebraeorum rempublicam regendam ac moderandam tradidit in omnibus, tum spiritualibus tum temporalibus. Sic igitur ait Dominus plantatam fuisse vineam synagogae, faciaque fuisse in ea omnia quae fieri solent in vineis, maxime divitum. Qui enim vineam plantal, sepe eam aut maceria murove cingit ad bestias arcendas et fures; fodit torcular ad colligendam calceandamque vindemiam, ac tandem aedificat domum ad vineae tum ornamentum tum custodiam, ut in ea habitent agricolae, ut reponatur mustum, donec fiat vinum perfectum ac defaecatum. Nihil amplius desideratur in vineis. Hinc per Isaiam ait: Quid est quod debui ullra facere vineae meae el non feci? *!* Tunc plantatam vineam, munitam, instructam quibuscumque necessariis, locavit eam colonis, principibus rempublicam commisit. INFRA HEBDOMADAM SECUNDAM QUADRAGESIMAE 261 IH. Synagoga dicitur vinea Domini, regnum Dci, ralione fidei, nam fide et religione verique Dei cognitione et cultu a ceteris gentibus differebat. Non est autem Ecclesia vera nisi per veram fidem et religionem, nec abstulit Deus a Iudaeis et tradidit Gentibus, nisi fidem et religionem: Auferelur a vobis regnum Dei et dabitur genli facienti fructus eius. Fides autem dicta est vinea divinitus planlata, quoniam donum Dei est, non ex nobis. Neque enim vites optimae ex terra sua sponte nascuntur, sed plantantur. Sic enim cum primo legimus vineam, a Noe plantatam legimus. Prius plantaia est vinea ut fructus afferat, fides quae per dilectionem operatur;?* deinde sepe circumdata est, quia fides antiquior lege est. Hebraei prius Moysi et Deo crediderunt, sicut in mari Rubro demerso Pharaone cum exercitu suo legimus; ? deinde legem susceperunt caelitus traditam. ?* In Patriarchis sanctissimis, qui ante legem floruere, fuit fides vera et pia religio vitaque sanctissima. Sicut autem vinea plantata ut fructus expectatos rcddere possit, sepe opus habet ne apertam obviamque pecudes depascantur et dissipent, aut ipsi viatores depopulentur, ita ad fidem conservandam lege opus fuit divinisque praeceplis ac monitis, ad arcenda ab animis vilia atque peccata, ut divinarum legum disciplina, spe et timore Domini animus communitus in officio contineatur, ut Dominum colat et illi soli serviat. Dicitur autem lex divina sepes et maceria vineae huius, idest fidei et religionis, non solum quia lex fidei valde ulilis et necessaria est ad eam conservandam - format enim lex bonam conscientiam, quae fidei maxime necessaria est, sicut Paulus Timotheo ait: Posside fidem et bonam conscientiam, quam quidam repellentes circa fidem naufragaverunt,?^* ubi docet Paulus quod fidei necessaria est bona conscientia, sicut navi bonus nauta et moderator in mari ne pereat, - verum etiam quia divinarum legum integra observatio divinam meretur protectionem; favor autem et protectio regis valde potentis civitati pro validissimis moeniis est. Hinc per Isaiam ait: Auferam sepem eius et eril in direptionem, diruam maceriam eius el erit in conculcationem;?* et Regius Vates: Ut quid destruxisti maceriam eius et vindemiant eam Fides vinca Dominl appeliutur quia donum Dei est et caelitus datu ac primo in Patriarchis plantata, deinde sepe divlnae legis munita, cuius observatio divinam meretur protectionem ; torcular designat divinum cultum, turris sanctuarium, agricolae principes populi. Principes domini regnorum non sunt, sed ministri Dei. 262 FERJA SEXTA omnes qui praetergrediuntur viam?" Per Zachariam Dominus ait: Absque muro habilabitur Ierusalem prae multitudine hominum... et ego ero ei, ait Dominus, murus ignis in circuifu.?* Sic cliam apud Isaiam legimus civitatis Sion murum et antemurale.?* Sic populus in deserto quadraginta annis divina protectione securus ab hostibus mansit. At vero hic agitur de sepe vineae, fidei et religionis. Severa autem legum disciplina animus quam maxime in officio continetur, ac vcluti limitibus quibusdam cingitur et concluditur, ne singularis ferus, satan, in vineam hanc divinarum virtutum irruat eamque depascatur et exterminet eam aper de silva. ^' Torcular autem altare sacrificiorum erat, quo adducebantur piorum hominum vota, oblaliones, victimae pro peccatis, hostiae pacificae, holocausta. Haec enim tunc temporis pietatis et religionis opera erant, in his divinus cultus consistebat. Turris divum sanctuarium designat, quod domus erat Dei, domus orationis, ubi etiam agricolae vocabantur. Tandem agricolae sunt principes populi. Hinc ait: Cognoverunt principes quod ad ipsos diceret parabolam. *! Locavit eam agricolis, mercede conductis; facta conventione, dedit eis vineam excolendam. Locavit, non donavit, non vendidit, non in pignus dedit; dominium et absolutam possessionem sibi reservans, usum vineae eis dedit. Ita principibus dat status et regna, ipse Rex regum et Dominus dominantium. ** Quare reges et principes non domini sunt regnorum, sed ministri sunt Summi Regis, ab eo constituti sunt praefecti, rectores, gubernatores, regi reddituri sunt rationem administrationis suae; hinc saepe Deus aufert regna, sicut apud Danielem legimus.* Locavit eam et peregre prof ecius est. Cum primis Hebraeorum principibus, Moyse et Aarone, Deus quam familiariter conversatus fuit et collocutus; non sic autem cum posterioribus. Postquam enim legem dedit et Iudaeorum rempublicam optime institutam principibus gubernandam tradidit, ipse veluti absens factus, liberum principibus dominandi arbitrium *5 reliquit; non amplius eis appaINFRA IHEBDOMADAM SECUNDAM QUADRAGESIMAE 263 ruit, sicut in deserto cum legem dedit aut in columna nubis praesentem se exhibuit, ** sed servos Prophetas misit. IV. In primo autem actu repraesentatur Dei providentia et humana diligentia. Homo erat paterfamilias, qui plantavit vineam ct summa cum diligentia providit omnia necessaria ad percipiendos ex ea fructus; humana autem diligentia: Locavit eam agricolis. In secundo actu diligentia divina: Cum lempus fructuum, eic., et humana iniquitas: Agricolae aulem, apprehensis servis, alium ceciderunt, etc. In tertio actu divina patientia summa cum benignitate: Iterum misit servos plures, elc., et perseverans humana sceleritas: Fecerunt illis simililer.* In quarto actu divina longanimitas et insuperabilis bonitas, humana autem plusquam satanica perversitas et malitia: ille mittit filium dicens: Verebuntur forte filium meum; hi autem: Hic est heres: venite, occidamus eum. In quinto tandem iustissima ira Dei et humana imbecillitas ad resistendum: Malos male perdet et vineam suam locabit aliis agricolis. In hac sacra tragoedia Christus prologum agit: Homo erat paterfamilias, Evangelista autem peroratorem. Titulus autem illius est de iustissima ira Dei. Assignatur autem irae huius triplex causa: prima quidem iniquitas, quia fructus vineae domino dare noluerunt, contra iustitiam sibi detincbant; secunda rebellio cum perseverantia in sceleritate, servos enim domini tum priores tum posteriores ceciderunt, occiderunt, lapidaverunt tanquam rebelles principi; tertia cst summa impiclas: filium eius occiderunt. Prima irae causa iusta est et magna, secunda multo maior, tertia aulem iustissima alque maxima, qua excogitari non potest maior. Si magistratus civitatis tale quid contra principem suum regemque egisset, primo ut tributa censusque regios negaret regi, secundo ut ministros regis cederet, occideret, lapidaret, tertio ut etiam unicum rcgis filium augustissimi regni regisque potentissimi unicum heredem rebelli animo et obstinata rebellione occideret, quam iusta esset regis ira contra civitatem illam? Maior et iustior nec excogitari animo potest. Sic iustissima designatur ira Dei, verum etiam maxima: Malos male perdet. In hac tragoedia plura repraesentantur ex parte Del et hominis; argumenium vero est iustissima ira Dci conira impios agricolas, idest perfidos Iudaeos, quorum impietas semper crevit ad mniora fucinora. Divina Scriptura humiliter loquitur, sed sublimiter intcHigenda cst. Alibi in Evangelio hacc ira Dei designatur, quod, cum fecisset nuptias filio suo misisselque servos vocare invilatos ut venirent ad nuptias, illi servos missos contumeliis affectos dimiserunt. Quare iratus rex, missis exercilibus suis, perdidit homicidas illos et civitates eorum succendit.** Hoc est quod hodie ait: Malos male perdet, illos quidem iuste, sed tamen severissime puniet. Ita videmus hodie infelices Iudaeos, qui vineae huius, hoc est verae fidei et religionis verique Dei cultores erant, quam male perditi sint, omni gradu, honore et dignitate privati, sine rege, sine principe, sine sacrificio, sine templo, sine sacerdotio, omnibus contempti, exosi, inimici abominabiles, execrabiles, per universum mundum captivi, dispersi, tanquam corpus hominis seditiosi, rebellis et maxime facinorosi a iustitia in partes dissectum et dilaniatum, sicque multis in locis membratim appensum in exemplum severae iustitiae. Utique, quoniam Iudaeorum populus divitias bonitatis et patientiae et longanimitatis Dei contempsit, ignorans quod benignitas Dei ad poenitentiam eum expectabat. *? Ostenditur in hodierno Evangelio quod impietas semper crescit ad maiora facinora. Sic impii agricolae, avaritia ducti, ut fructibus vineae ipsi fruerentur, in iniuslitiam prolapsi sunt, ut patrifamilias debitos vineae fructus reddere nollent. Hinc ad rebellionem devenere, ut priores et posteriores servos in iniuriam domini contumeliis afficerent; tandem, quod summum est laesae maiestatis crimen, filium ipsius crudelissime occiderent. V. Divina Scriptura humiliter loquitur, sed sublimiter intelligenda est. Horno, inquit, erat paterfamilias, qui plantavit vineam et locavit eam agricolis. Humilia sunt quae dicuntur, sed alta et sublimia quae intelliguntur. Nam paterfamilias regem significat, vinea regnum, plantare vineam regnum condere aique fundare, locare eam agricolis regnum et summum pontificatum dare: Auferetur a vobis regnum Dei, dignitas regia cum summo sacerdotio, nam erat regnum sacerdotale. Homo erat paterfamilias, qui plantavit vineam. Duas vineas legimus in Scripturis: alteram quidem Dei, alteram vero satanae: De INFRA IHEBDOMADAM SECUNDAM QUADRAGESIMAE 265 vinea Sodomorum, etc. ** Sed vinea Dei sine fructibus est: Expecíavi ut faceret uvas, fecit autem labruscas; *'* vinca autem satanae uvas habet et vinum producit: Uva eorum uva fellis et botrus amarissimus, fel draconum vinum eorum, ?* operum enim carnis magna est copia. Vinea Dei plantata est ex vitibus oplimis, probatissimis; vinea autem satanae ex vilibus agreslibus, quas lerra absque ullo labore aut cultura producit. Sed, quod mirabile est, vites vineae Dei facilc degencrant et fiunt vites vineae satanae. Hinc per Ieremiam ait: Ego le plantavi vineam electam, omne semen verum in ea; quomodo conversa es mihi in amarum, vilis aliena??^ Hinc etiam per Isaiam: KEzpectavi ut facerel uvas, fecit autem labruscas, uvas putidas, pessimas; vites oplimac faclae erant agrestes. Apud Isaiam Dominus invehitur contra vineam, proposita simili ac fere eadem parabola; hodie autem contra vinitores. Principium autem malorum omnium fuil cupiditas, quam Paulus radicem omnium malorum dicit, * quoniam voluerunt agricolae fructus vineae sibi retinere eisque frui, ac si domini absoluti vineae essent, non domino vineae, ut par erat, pro iustitia et aequitate reddecre: Nostra erit heredilas; 5 Habebimus hereditatem eius, 5** cum tamen scirent suam non esse vineam, sed patrisfamilias, qui ipsis eam locaverat, non donaverat, aut vendiderat, ita ut omne dominium vineae in eos transferret. Nemo autem noslrum est qui nesciat, qui non fateatur se et corpus et animam et vitam et sensus et vires et fortunas a Dco habere. Deus omnia haec plantavit, Deus nobis haec omnia dedit, ita tamen ut fructum bonorum operum ei reddamus, fructum cordis, fructum oris, fructum manuum. Sed quem fructum Deo reddimus? VI. Plantavit vineam. Moyses praedicavit Hebraeis in Aegypto fidem Dei; sed quia a Deo missus fuit, Dei Spiritu afflatus loquebatur, divinis miraculis, quae nonnisi omnipotenti virtute Dei fieri poterant, movit Hebraeos ut crederent sibi dictisque suis fidem adhiberent." Propterea Deus fidem plantasse dicitur. Fides Dei opus Duas vineas Jegimus in Scripturis: Dci et satanac. Agricolae puniti fucrunt propter cupiditatem. Nos quoque agricolae sumus vineae Dei. Fides opus Dei est, sed prodest si per cnritatem operntur. T Dcus necessaria providit ad fldei conservntioncm, cuius fructus mnxime desiderat. est; hinc Paulus fidcles Dei plantationem et Dei aedificationem appellat. ** Dicitur autem fides vinca divina manu planlala, quoniam sicut vitis propter uvam et vinum plantatur, alioquin inutilis esl, ita et fides ea tantum prodest, quae per carilatlem operatur, ** alioquin: Si habuero omnem fidem, ita ut montes transferam, caritatem aulem non habuero, nihil sum. *? Nec tantum plantavit Deus hanc vincam, sed ei necessaria quacque ad conservationem providit. Agit enim Deus in spiritualibus rebus in Ecclesia,,sicut in corporalibus in natura universali; quac enim natura procreantur habent quaecumque opus sunt ul serventur, ut crescant usque ad perfectum. Deus ergo plantat vineam, conservat, locat agricolis, idest colit eam, ut ex ea fructus percipiat. Mirabile autem est quanto desiderio (teneatur Deus fructuum huius vineae, ut eorum causa non solum servos, sed eliam unicum Filium in discrimen adducat vitacque periculis exponat, mittens eos ad percipiendos fructus: Exvpectavi iudicium... el iusliliam, ait per Isaiam. * Incredibile est quanto desiderio teneatur Deus virtutis, sanctitatis, ut boni, ut sancli simus. Malos male perdet. Hacc iusla ct magna ira Dei, quae super quarlum non convertit ** - unde nec quartum mortuum a Domino suscitatum legimus, - ubi ab habitu et consuetudine peccati ventum fuerit ad impoenitentem obslinationem: Secundum duritiam tuam el impoenitens cor thesaurizas tibi iram in die irae el revelalionis iusli iudicii Dei. ** Cavendum nobis ne inveniat Deus in nobis, ut ]nra ipsius iuste desaeviat. Nam ira Dci ignis esl ardentissimus: Ignis succensus est in furore meo et ardebit usque ad inferni novissima. 9 Sic enim ignis devoravit filios Aaron, Nadab et Abiud. *! INFRA HEBDOMADAM SECUNDAM QUADRAGESIMAE 267 ALIA HOMILIA 4! Homo erat paterfamilias qui plantavit vineam, eic. 2 I. Quamvis in hodierno Evangelio singulariter agatur de reprobatione Hebraeorum et eleclione Gentilium: Malos male perdet et vineam suam, ctc.; Auferelur a vobis regnum Dei el dabitur genti, elc., ? illud ex iustitia pro demeritis, hoc aulem ex misericordia, quia absque ullis meritis, tamen agitur eliam de Deo, de Christo, de Ecclesia et de praelatis Ecclesiae. Deus enim hic dicitur paterfamilias, dominus vincae; Deus /aciens mirabilia: * A Domino factum est islud et est mirabile, etc.;?* et landem rex: Auferelur a vobis regnum Dei. Christus appellatur filius, heres, lapis angularis et propheta. Ecclesia dicitur vinea, hereditas, opus Dei mirabile et regnum Dei. Praelati tandem dicuntur agricolae aedificantes et principes sacerdotum ac Pharisaei. Visus est tamen Dominus mirabili quodam artificio depingere nobis elegantissimam quamdam ac numeris omnibus absolutam Ecclesiae imaginem quattuor hisce metaphoris: vineae, hereditatis, aedificii et regni. Singulariter vero prima harum metaphora, quae omnium praecipua est: Plantavit vineam, sepem circumdedit ei, fodit ín ea torcular, aedificavit lurrim in medio, locavit eam agricolis, * multa dicit, quae si rite perpendantur, manifestas Ecclesiae contingent notas. II. Plantavit vineam. Fides in humanis cordibus a Christo Domino et Deo Patre divinitus plantata est, multis editis miraculis, sicut etiam antiquitus vera religio in Hebraeis. Hinc etiam hic dicitur: A Domino factum est istud et est mirabile in oculis nostris. Ecclesia igitur divinam habet originem; non humanitus, sed divinitus fundata est per Christum et Apostolos. Plantavit vineam, non vineas. Una est universalis Ecclesia, non plures, sicut unus paradisus terrestris, una arca Noe, unum taberDe muitis ngitur hodic. sed praecipue de Ecclesia Ecclesía divinam huhet originem; una cst, visibilis, super Apostolos fundata in magna vitae sanctitate et alta dignitate, auctoritate munita ad sui defensionem et conservationem, thesauris insuper spiritualibus referta, naculum Moysi, unum templum Salomonis: Unus Deus, una fides, unum baplisma.' Nec tantum una, verum etiam visibilis est: Mirabile in oculis nostris; Non polest civilas abscondi supra montem posita.* Licet enim invisibilis sit fides, non tamen Ecclesia, sicut non est invisibilis homo, licet invisibilis sit anima; nec Christus erat invisibilis dum erat in mundo, licet invisibilis sit divinitas latens in homine. Plantavit vineam, sed magnam. Hinc enim regnum Dei appellatur et hereditas Christi: Postula a me et dabo libi gentes hereditalem luam et possessionem (luam, etc.; *? Confluent ad eam omnes gentes. '* Plantavit vineam. Isaias ait quod plantavit eam ín cornu filio olei, idest loco edito et pingui solo, optimo, aprico, eamque plantavit electam." Cum Dominus plantasset vineam suam, primo in Apostolis plantavit eam, in magna vitae sanctitate et alta dignitate. Isaias ait quod mons domus Domini futurus erat ín vertice montium, ? idemque Michaeas; ? quod dignitas ecclesiastica futura erat supra omnem dignitatem saecularem. Non sicut in Veteri Testamento sacerdotium infra regnum, sed supra regnum, quoniam tunc quidem regnum erat verum, sicut nunc, sacerdotium autem umbratile; nunc autem verum est sacerdotium, sicut verum et infiniti meriti ac valoris sacrificium. Nec tantum plantavit vineam, sed sepem circumdedit ei: dignitatem ecclesiasticam auctoritate munivit ad perpetuam defensionem et conservationem. Regno, praeter nobilitatem, opus est potentia ad tutelam. Magnam dedit Christus auctoritatem Ecclesiae: Si Ecclesiam non audierit, etc.; Quaecumque enim alligaverilis super terram, etc. ?* Regnum Dei, Ecclesia, potentissimum. Adhuc fodit in ea lorcular, ubi, calcatis uvis, expressum recipitur mustum vinumque, quod est proventus a vinea expectatus. Regno opus est aerario, publico thesauro ex proventibus, censibus, tributis, vectigalibus, etc. Ita Ecclesia habet suum tlicsaurum: Sanctissima Sacramenta, quae sunt vasa gratiae, habet eliam thesaurum meritorum Christi et Sanctorum. INFRA HEBDOMADAM SECUNDAM QUADRAGESIMAE 269 Praeterea aedificavil turrim in vinea. Opus est in regno civitate metropoli, ubi sint magistratus regni, tribunalia, iudicia, ubi sedes sint primatum ac principum; turrim aedificavit, ubi coloni habilarent. Tandem /ocavit eam agricolis, quos interpretatur principes sacerdotum et Pharisaeos, qui religiosi illius tempestatis erant. Necesse est igilur ut Ecclesia habeat religiosos, habeat sacerdotes, habeat principes sacerdotum, Episcopos: /n quo Spiritus Sanctus vos posuit Episcopos regere Ecclesiam Dei; '* Vos genus electum, regale sacerdotium, etc. !* Ostendant nunc omnes has verae Ecclesiae notas haeretici. !* III. Homo erat paterfamilias, etc. Tria hic mihi consideranda occurrunt: primum est magna cum diligentia tum etiam providenlia patrisfamilias circa vincam, unde per Isaiam ait: Quid ultra polui facere vineae meae, el non feci? '* Secundum est ardens desiderium percipiendi fruclus ex ea, nam ad hoc non solum servos mittit semel et iterum, magno etiam cum illorum periculo, verum eliam unicum filium exponit vitae discrimini: Verebunlur forte filium meum. '?* Tertium est magna ira contra malos agricolas tum ob denegatos fructus, tum etiam ob illatas iniurias: Malos male perdet el vineam suam locabil aliis agricolis qui, etc. ?? Ostendit?! Dominus in hac parabola summam Iudaeorum in Deum impietatem ct severissimam Dei contra eos iustitiam ultricem el víndicem malorum, nam íucxía mensuram delicti erit et plagarum modus." Dcus enim iuslissimam habet in manu bilancem ad ponderanda tum merita bonorum ad praemium, tum malorum demerita ad poenam. Ostendit igitur Dominus hac proposita parabola primo quidem summam Iudaeorum in Deum nequitiam et proposita simili parabola de Poena impietatem, sicut eliam Isaias, vinea; deinde severam punilionem, sicut etiam Isaias.^ LÀ cuius ngricolne sacerdotes ct. Episcopi sunt. Trla híc consideranda occurrunt. Ostenditur summa impictas Iudacorum et severa punitio divina, magnitudo culpae et poenac. Fructus huius vincae sunt sanctitas vilae et opera pietatis. nanque sequitur culpam, sicut umbra corpus, flamma ignis alligata ad caudas vulpium Samsonis;?* poena est consequens culpam. Ostendit Dominus magnitudinem culpae, quia inique debitos fructos delinuere, quia iniquius servos missos ad fructus percipiendos male tractavere, ac tandem quia iniquissime unicum filium pairisfamilias crudelissime occidere. Sic graphice ostendit Dominus magnitudinem poenae: Malos male perdet et vineam suam locabit aliis agricolis. Scopus igitur hodierni Evangelii est demonstrare severitatem divinae iustitiae in punitione peccatorum, quod quidem argumentum multis in locis Sanctarum Scripturarum tractatur. Opera nanque divinae iustiliae vindicis et ultricis malorum manifesta sunt in Sacris Litteris, sed specialiter elucet in punitione Iudaeorum, in eversione synagogae propler summam impietatem in Christum. IV. Cum autem tempus fructuum appropinquassel, eic. ?* Declarat Isaias quinam sint hi fructus dicens: Expectavitl iudicium et ecce iniquitas, iustitiam et ecce clamor.?* Duo autem haec, iudicium et iustitia, in Divinis Litteris frequentissime occurrunt. Per haec autem duae partes divinae legis designantur: Declina a malo et fac bonum.?' Nam iudicium quidem aequitatem significat, cui iniquitas opponitur, idest iniuria; quare vitam significat inculpatam, secundum rectam rationem institutam, ita ut nihil divinis aut humanis legibus debeat; iustitia vero bonis operibus incumbere et virtuti operam dare, nam a bonis operibus homo iustus dicitur. Hinc Isaias ait: Quiescite agere perverse, discite benefacere.?* Hinc eleemosyna appellatur iustitia ab Hebraeis et quod legimus apud Danielem: Peccala iua eleemosynis redime,?* hebraice est zedakah; hinc quod Dominus ait: Attendite ne iustitiam veslram faciatis coram hominibus; ^ Te aulem facienle eleemosynam; ?' hinc Michaeas ait: Facere iudicium et diligere misericordiam.?? Significat ígitur iustitia bonitatem vitae a sanctitatis et pietatis operibus. Hi sunt igitur fructus, quos a nobis requirit Dominus, ut iuxla ordinem iuris et caritatis vitam insliluamus, declinando a vitiis et sanclis virtutibus operam dando. INFRA HEBDOMADAM SECUNDAM QUADRAGESIMAE 271 Sed evpectavit, inquit, iudicium, et ecce iniquitas, miscpach, humilialio, oppressio, conculcatio, iniuria, cum nullus servatur iuris ordo secundum leges divinas humanasque; iustitiam, et ecce clamor, querimonia et querela eorum qui patiuntur iniurias et oppressionem ab iis a quibus levamen et solamen sperabant expectabantque. V. Homo erat paterfamilias, elc. Duas parabolas habemus in hodierno Evangelio: alleram, et quidem primariam, de vinea, alteram vero vcluti secundariam de aedificio: Lapidem quem reprobaverunt aedificantles, hic factus esl in caput anguli; a Domino factum, etc.; Qui ceciderit super lapidem istum, confringetur, super quem vero ceciderit lapis, conteret eum.?? Sic Ieremias missus a Deo fuit ut aedificaret et plantaret;?' sic iiem Paulus ad Corinthios ait: Dei agricultura estis, Dei aedif[icalio eslis.?* Habet insuper duas alias metaphoras hodiernum Evangelium. Nam vinea haec appellatur hereditas: Hic est heres: venite occidamus eum et habebimus hereditatem eius;?* ilemque regnum: Auferetur a vobis regnum Dei et dabitur genli facienti fructus eius. Depingit aulem veluti vivis coloribus nobis Spiritus Sanctus in hoc Evangelio Deum, ipsum Christum Dominum nostrum et Sanctam Ecclesiam. Deum a titulis, nam appellat hominem patremfamilias, dominum vineae et regem: ** Auferetur a vobis regnum Dei. Item a prudentia et providentia in vinea plantanda, munienda et exornanda; a patientia el longanimitale; tandem a severa iustitia: Malos male perdel; sive ab ipsis operibus, quae plurima assignantur, cognoscendus est. Christus similiter cognoscendus exhibetur a titulis. Appellatur enim filius unicus et carissimus patrisfamilias, ut apud Marcum est; ** heres, lapis angularis et propheta: Sicut prophetam eum habeban!;??* item ab operibus, maxime vero obedientiae: misit eum pater in vineam, protinus venit: Cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus esse se aequalem Deo... humiliavil semetipsum factus obediens usque ad mortem, morlem aulem crucis; sed lapis reprobatus factus est in caput anguli: Propter quod et Deus exaltavit ilDuac parabolae proponuntur: de vinea et de acdiflcio et duplex mctaphora: de Deo et de Christo. Multa vaticinatus est Christus hodie de seipso. de Ecclesin, de Iudaeorum supplicio el de finali judicio. Sic ostenditur verus propheta, cui nota sunt praeterita, praesentía el futura. lum.** Ponitur Christi humilitas, ponitur etiam exaltatio: Qui ceciderit super lapidem hunc, confringelur, haec humilitas Christi: Super quem vero ceciderit, conlerel eum, haec exaltatio Christi, loquitur enim de adventu suo ad iudicandum. Merito autem propheta Christus in hodierno Evangelio dicitur. Nam valicinatus est de futura morte el passione sua, de reprobatione Iudaeorum, de vocatione et electione Gentium, quod vera Ecclesia, fides et religio apud Gentiles futura erat; ac tandem de sua exaltatione et gloria post passionem et mortem; nam: Hic facius est in capul anguli, princeps Ecclesiae per fidem; reprobatus a Iudaeis, acceptatus est a Gentilibus, tanquam verus Messias, Unigenitus Filius et heres Dei. Sic videmus, manifestissime videmus adimpleta haec omnia Chrisli vaticinia. Et tamen maxime magnum et severum de Iudaeis sumptum supplicium: Malos male perdet. His autem quattuor vaticiniis eliam quintum addit, de adventu ad iudicandum el conterendum peccatores, quod nondum adimpletum esl, cum nondum venerit tempus: Super quem... ceciderit lapis, conleret eum. Sed ex veritate aliorum agnoscenda est veritas etiam huius timendumque ne super nos cadat hic lapis, qui contrivit statuam regnorum mundi huius," nam horrendum est incidere in manus Dei.** Sicut enim vaticinatus est hodie Christus de perditione Iudaeorum: Malos male perdel; Auferetur a vobis regnum Dei, et de electione et salute Gentium, ita eliam vaticinalus est de salute iustorum et damnatione peccalorum in die iudicii. Sic ostenditur in hodierno Evangelio Christus verus propheta, Filius et heres Dei, princeps Ecclesiae divinitus factus: Lapidem, eic.: A Domino faclum est islud et est mirabile; et tandem iudex mundi: Super quem ceciderit lapis. Adverlendum autem propositam fuisse a Domino Iudaeis hanc parabolam, postquam pontifices et Pharisaei concilium contra eum collegerunt et decreverunt eum interficere, ne amilterent principatum populi. * Sic Dominus manifeste ostendit nola sibi esse secreta ipsorum consilia, propterea in parabola introducit agricolas simul collectos et dicentes: Hic est heres; venite, occidamus eum et habeINFRA HEBDOMADAM SECUNDAM QUADRAGESIMAE 273 bimus hereditatem eius. Sic ostendit Dominus prophetam se esse, cui nota sint omnia, et praeterita et praesentia et futura. Nam in parabola hac de praeteritis loquitur et de praesentibus et futuris: de praeteritis * quod Deus plantavit, etc.; de praesentibus, quod ipsi eum interficere cogitarent, et de futuris, quae iam expressimus quinque vaticinia. VI. Homo erat pateríamilias, etc. ** Cum hodiernum Evangelium multis mysteriis referilum sit, nec possimus omnia prosequi et enucleare, tria tantum videnda nobis sunt: primum quid vinea significet, secundum quid coloni, tertium quid fructus vineae tam optatus patrifamilias, ut illius causa etiam unicum filium exponat vitae discrimini. Vineam Isaias dixit domum [Israel.** Hodie Dominus vineam dixit regnum Dei, hereditatem suam, aedificium Dei, idest mullitudinem fidelium in professione et confessione fidei adunatam. ** Ne autem, quoniam saepe Deus in Sacris Litteris rex appellatur, intelligeremus eum regem esse more aliorum regum, quorum auctoritas et potentia ab ipsis regnis pendet, cum alioqui ipsi homines sint sicut celeri, Dominus regnum hoc Dei vineae, domui et familiae metaphoris expressit. Non enim ** auctoritas domini vineae pendet a vinea, sed ab ipso omne bonum vineae, nam ipse plantavit, cinxit sepe, ornavit torculari et turri, locavit agricolis qui eam excolerent; nec in familia aut domo auctoritas patris a familia pendet, sed e contra. Ita non pendet Deus a creaturis, sed creaturae a Deo, sicut dies a sole, a quo etiam astra splendorem omnem habent. Ita rex Deus est in mundo sicut sol in caelo rex siderum est, nihil ab eis accipiens, sed dans omnem gloriam. Ita eliam Christus princeps et caput Ecclesiae est; non accepit ab Ecclesia auctoritatem aut dignitatem, sed dedit. Dicitur autem Ecclesia regnum Dei, sicut vinea Domini, quia ipse eam plantavit, servavit, possedit: Nonne ipse est paler luus, qui possedit te el fecit el creavit te? ** sicul etiam aedificium Dei. 18 - Quadragesimale Quartum - Coder Vindobonensis Deus in mundo rex est, nihil ab co accipiens, sed bona omnia ei conferens; ita Christus rex in Ecclesía. Agricolae sunt rectores Ecclesiae; fructus quos Dcus expectat an vinea hac est salus animarum, 27À | FERIA SEXTA INFRA HEBDOMADAM. SECUNDAM QUADRAGESIMAE Insinuatur autem hic unitas Ecclesiae simulque eam esse regnum Dei et monarchiam visibilem, manifestam, sicut olim erat synagoga una et visibilis monarchia. Agricolae sunt quos explicat Evangelista: Cognoverunt principes sacerdotum et Pharisaei quod ad ipso diceret parabolam. *5* Non potest esse vinea sine agricolis, navis in mari sine nautis, exercitus sine ducibus, grex sine pastoribus; sic nec Ecclesia absque sacerdotibus et principibus sacerdotum, qui tamen erant omnes sub uno monarcha, summo pontifice. Sic omnis sacerdotalis ordo et honor a synagoga translatus est in Ecclesiam: ** Auferetur a vobis regnum Dei et dabitur genli facienti fructus eius; Vineam suam dabit aliis agricolis. Fructus autem, cuius causa plantata vinea est, et cuius causa missi sunt plures servi ac tandem filius unicus et carissimus, ab Isaia dictus est uva, explicatius iudicium et iustitia; in hodierno Evangclio fructus vineae postea dictus est fructus regni: Auferelur a vobis regnum Dei et dabitur genli facienli fructus eius. Fructus aulem, quos rex percipit a regno, sunt honor cultusque, obedientia et census ac tributa. Ego vero uno dicam verbo, salus est animarum. Ád quid plantavit Deus Ecclesiam, dedit legem, instituit sacerdotium et sacrificia, misit Prophetas et tandem unicum Filium suum? Propter salutem animarum. Hanc hodie Deus praeferre quodammodo videtur honori suo et saluti unici Filii sui, quae duo sunt maximi momenti in rege, ubi agitur de maiestatis honore vel de salute unici filii. Non plus ultra. Deus autem hodie multa sustinet crimina laesae maiestatis, multas iniurias, nam primum servum caeciderunt, alterum lapidaverunt, tertium occiderunt, alios missos peius tractarunt, quousque et ventum est quod patientia saepius irrilata veluti in furorem versa est: Malos male perdet. Sed caritas Deum tam ferentem ac sustinentem facit. *? inscriptio: «Sabbato infra hebdomadam 2 Quadragesimae », sed quntiuor aliis foliis albis Iclictós, transit ad Dominicam sequentem. SERZ/' Hac es j Zen ») MES xe , In Conventu Cap. Scehledi (Viecetiae) Auctor ignotus Photo A. Diovesan - Patavii C—————H7—— E E—————— —— ARR —ÓM———————————————————————————————————————— —ÓÓÓ——————

CHAPTER 16. Dominica Tertia Quadragesimae

Erat lesus eiiciens daemonium et illud erat mutum. Et cum eiecisset daemonium, locutus est, etc. 1 I. Mirabilis ac plane divinus exorcista ostenditur hodie Christus, sicut David sono citharae expellens spiritum nequam a Saul.? Mirabilis exorcista David, quoniam homo erat secundum cor Dei, forma pulcherrimus, viribus et corporis et animi fortissimus, ? electus in regem potentissimum et prophetam sanctissimum; sed multo mirabilior Christus, Davidis non tantum filius, verum etiam Dominus: Dixit Dominus Domino meo: sede a dextris meis.* Saepe Dominus egit exorcistam. Marcus et Lucas Evangelistae a daemonum eiectione sumunt initium enarrandi miracula Christi, quod in synagoga hominem a spiritu immundo liberavit magna cum spectatorum admiratione et stupore: Quod est hoc verbum, quía in potestate et virtute imperat immundis spirilibus et exeunt? * Postea vero, cum ingressus in domum Simonis, socrum ipsius curasset a febre innumerosque alios a languoribus, multos etiam a daemonibus liberavit: Exiíbant daemonia a multis clamantia et dicentia: quoniam tu es Filius Dei. Specialiter tamen octo homines legimus a spiritibus liberatos: duo homines in regione Gerasenorum, in quibus erat daemonum legio, * unus mutus, * alter caecus et mutus, " homo lunaticus, quem Apostoli curare non potuerunt," homo habens spiritum immunibid. 13, 14; 16, 12; 17, 34-36. 4) Ps 109, 1. 5) Cf. 1, 23-39. 6) Lc 4, 36. Ostenditur hodie Christus divinus exorcista, et quidem Saepe exorcistam egit. Messias venturiis erat ul esset exorcista. Deus sinit homincs a saltana vexari ut cognoscant cius potentiam dum, in synagoga, " mulier inclinata, habens spiritum infirmitatis, quam alligaverat satanas, " et Magdalena, a qua septem daemonia exierant. ?* II. Ad hoc venturus erat Messias in mundum, ut esset optimus exorcista. Sicut enim Divinus Vates Zacharias ait: Et erit in die illa, dicit Dominus evercituum: disperdam nomina idolorum de terra et non memorabuntur ultra, et pseudoprophetas et spiritum immundum auferam de terra;?* hinc Dominus ait: Nunc iudicium est mundi, nunc princeps huius mundi eiicietur foras, '* et: Princeps huius mundi iam iudicatus est," quod etiam hodie dixit: Cum forlis armatus cuslodit atrium suum, in pace sunt omnia quae possidet. Si autem forlior eo superveniens vicerit eum, universa arma eius auferet, in quibus confidebat, et spolia distribuet,'* sive, ut Matihaeus habet: Quomodo potest quisquam in domum fortis intrare el vasa eius diripere, nisi prius alligaverit fortem? '* Hoc est quod per Isaiam Dominus ait: Accelera, spolia deirahe, festina praedari;?? hinc etiam ait Dominus hodie: Si in spiritu Dei eiicio daemonia, profecto pervenit in vos regnum Dei.?' Si in spiritu Dei, in flatu Dei, in digito Dei, si facillime eiicio daemonia eo modo quo Deus ipse, profecto Messias iam venit, ego sum Messias, qui Messiae opera praesto. Tria autem dixit Zacharias quae facturus erat Messias: destructurus idola, ablaturus pseudoprophetas, idest vates genlium spiritu daemonum afflatos, et tandem ablaturus spiritum immundum, expulsurus satanam ab hominum tum animabus tum corporibus. Quod si adhuc etiam multos videmus a daemonibus vexatos, hoc egit Dominus ad exercitationem fidelium, sicut olim multos Chananaeorum reliquit in terra promissionis ad exercendos Hebraeos, ut scirent et experirentur quam potentes erant naliones illae, a quibus Dominus terram abstulit, quam contulit Hebraeis; * sic nos experimur quam sint daemones hominibus potentiores. Si in digito Dei, elc. 22) Cf. Idc 2, 3. 20 sqq.; 3, 1-5. QUADRAGESIMAE 277 Facit etiam daemonibus facultatem vexandi corpora, in lestimonium ct argumentum fidei nostrae, nam ad Christi vocem dacmones contremiscunt et vi nominis Christi coacti, eiulantes ct clamantes exeunt invili. Praeterea ad demonstrandum immane odium quo daemones contra humanum genus affecti sunt et ad repraesentandam veluti imaginem futurorum malorum, quae peccatores in inferno a daemonibus manent. Praeterea ad dignoscenda in obsessis tanquam in speculo spiritualia mala, quae spiritus nequam in anima operatur. Et tandem ad exercendam fidelium patientiam augendamque meritorum coronam, licet aliquando etiam in poenam peccatorum, sicut Paulus corinthium illum peccatorem tradidit satanac in interitum carnis, ut spiritus salvus fieret in adventum Domini. ? III. Divinus exorcista Christus, qui daemones tum a corporibus tum etiam et quam maxime ab animabus expellit. Hinc hodie, cum ciecisset daemonium a corpore huius obsessi, satagit ab animabus cl cordibus scribarum et Pharisaeorum expellere. Cum enim a salana obcaecali dicerent: In Beelzebub principe daemoniorum eiicit daemonia,?* Dominus, ad convellendum satanicum hunc errorem et ab eorum cordibus radicitus evellendum, rationibus agit cum eis et post rationes naturam immundi spiritus declarat. Exorcista divinus ostenditur hodie Dominus, qui Spiritu Dei, idest solo nutu voluntatis, eiicit daemonia, ipsis longe potentior. Sicut enim Moyses Pharaonem vicit,?* Josue Amalec et Chananaeos, ** Samson Philisthaeos,? David Goliam,'* sicut virga Moysi serpentes magorum devoravit,?' serpens aeneus ignuitos serpentes superavit,?" arca Domini Dagonem de loco suo deturbatum in terram deiecit capite manibusque truncatum,?' ita Christus satanam vicit. In hodierno Evangelio duo vel maxime elucent: unum quidem, quam sit Christus humani generis Salvator, amator, vere philanthropos; alterum vero, quam sit daemon hominum perditor et osor, 12, 1 sqq. 27) Cf. Idc 16, 23 sqq. 28) Cf. 1 Rs 17, 31-51. 29) Cf. Ex 7, 10-12. ct veritatem fidei nosirac. Vere divinus cxorcista Christus, qui 2acmones a corporibus animabusque expell it solo nutu volunta lis. Hinc clucet sumnius Christi amor et summum odium dinboll erga hominem, ct quam potentior Christus sit satana. Satanas potentissimus est, quia natura angelus. Christus et sntanas duo principes potentissimi sunt, vere misanthropos; hinc enim satanas, idest adversarius, inimicus appellatur. In Sacris autem Litteris nil magis praedicatur quam Dei erga nos amor, daemonis autcm odium ab initio, in paradiso. Ut autem sciamus quam sit Dei in nos amor ulilis ct quam perniciosum satanae odium, ostenditur in hodierno Evangelio tum Christi tum satanae potentia et robur supra humanas vires. Satanas dicitur fortis armatus, Christus autem fortior; satanas princeps daemonum et rex: Si satanas in seipsum divisus est, quomodo stabit regnum eius? *? idest quomodo potest esse stabile? Christus item rex: Si in digilo Dei eiicio daemonia, profecto pervenit in vos regnum Dei. In Divinis autem Litteris cum Christi tum etiam satanae manifestissima potentia est; Christi autem multo maior quam satanae: Ipse conterel caput tuum; ? Christi potentia in Moyse, Iosue, Samsone, David; satanae in Pharaone, Amalec, exercitu Philisthacorum, Golia gigante praefigurata est. Satanae potentia in historia Iob vel maxime manifesta est?* et in Angelo nocturno percutiente Aegyptum. ?* Magna potentia Angeli patuit in devastatione exercitus Sennacherib;?* unus Angelus potenlior est quovis exercitu. Quilibet autem daemon natura angelus est, satanas autem princeps daemonum: In Beelzebub principe daemoniorum elicit daemonia. Ipse Og est, forlissimus gigas, rex Amorrhaeorum;?' non est potestas [maior] super terram, hinc leo appellatur, etc. ?* IL. ALIA HOMILIA I Proponitur in hodierno Evangelio magna anthipatia inter Christum et satanam, sicut inter lucem et tenebras, diem et noctem, aestatem et hiemem, solem et terram, sicut inimicitia inter duos reges belligerantes; nam satanas hodie rex dicitur: Si satanas ín lob 1. 12-19; 2, 7-8. Dt 3, 11. QUADRAGESIMAE 279 seipsum divisus est, quomodo stabil regnum ipsius? ' Rex aulem forlis, potens et armatus: Cum forlis armatus custodit atrium suum.? Christus autem rex est - Si in digito Dei eiicio daemonia, profecto pervenit in vos regnum Dei? - satana multo potentior: Cum autem fortior eo superveniens vicerit eum, universa arma eius auferet et spolia distribuet. * Hinc ostenditur hodie potentia Christi contra satanam, sicut potentia virgae Moysi contra serpentes magorum, 5 imo sicut potentia ipsius Moysi contra Pharaonem et Aegyptum universum, * sicut potentia serpentis aenei conira potentiam ignitorum serpentum,* sicut potentia Samsonis contra Philisthaeos,* sicut potentia arcae Domini contra Dagonem, * sicut potentia David contra Goliam gigsantem fortissimum et armatissimum, '* tandem sicut potentia Iosue contra Chananaeos, " quos tamen non penitus delevit, sed Dei monitu in exercitium Hebraeorum ex illis nationibus multos reliquit, contra quos Hebraei bella gessuri erant, ne otio marcerent. ?? Nec tantum duo principes potentes quidem sed inimicissimi ab origine mundi, ex quo Christus satanam de caelo eiecit, proponuntur nobis in hodierno Evangelio, sed etiam duo principia prorsus contraria: principium bonorum omnium et principium omnium malorum. Non loquor cum Manichaeis, qui duo constituebant principia: alterum quidem bonorum, alterum vero malorum, duos deos, duas primas causas; loquor cum Christo, qui duas ponit arbores: alteram bonam, quae facit fructus bonos et non potest fructus malos [facere]; alteram malam, quae fructus malos facit, nec potest bonos facere. '* In mundo hoc videmus principium omnis lucis atque diei, solem, principium vero tenebrarum et noctis, terram; ita Christus auctor est humano generi omnium bonorum, satanas autem omnium malorum. Infelici huic homini quid non mali fecerat satanas? Meniem ademerat, visum, auditum, linguae usum abstulerat, monstrum reddiderat miserandae infelicitatis, vexabat eum et male torquebat. Dominus autem erga eum misericordia motus, polenti virEx 7, 10-12. 6) Cf. ibid. 14, 21 sqq. 7) Cf. Nm 21, 6-9. 8) Cf. Ide 16, 13 sqq. 2, 3. 20 sqq. ; 3, 1-5. 13) Cf. S. Augustinus De Haeresibus, haer. 46, (P. L. 42, 34-38). Denzinger-Baniwart. Erichiridion Symbolorum, n. 707. 14) Cf. Mt 7, 18; Lc 6, 43. 15) Cf. Mt 12,22. scd potentior Chrislus sntana; duo sunt principcs sibi inviccm inimicissimi, Christus cnim principium est omnium bonorum, satanas omnium malorum. Multos malos effectus satanae legimus in obsessis, ut patet speciutim in daecmoninco hodicrno. lute liberat a satana, mentem, visum, auditum, loquelam donat magno divinoque miraculo: Et admiralae sunt turbae. !* II. Videamus horum principiorum ac causarum effectus contrarios. In divina historia Evangelii multos legimus daemonum effectus in energumenis, praeter hos quos operatus fuerat in daemoniaco isto auferens ei visum, auditum, usum linguae et libertatem, quae, ut ille ait, « Non bene pro toto venditur auro»; " daemon filiam chananitidis male torquebat; '* aliam mulierem adeo inclinaverat, ut sursum omnino respicere non posset; ? puerum il- ]um, quem Apostoli liberare non potuerunt, nunc in aquam, nunc in ignem mittebat ut perderet eum;?" alteri mentem omnino ademerat vestibusque spoliatum adegerat, ut in desertis et montibus seipsum lapidibus concideret, ut in monumentis habitaret, ut transeuntes laederet, ut nullis catenis domi aut civitate vinctus teneri posset. Cum autem Dominus miserum a legione liberasset, vestitus manebat et sana mente. ?! Sic daemonum natura indicatur et quibus rebus delectentur, morte, inquam, nuditate et nocumentis hominum. Privat etiam homines sanitate, nam legimus mulierem habentem spiritum infirmilatis, quam, ut Dominus ait, alligavit satanas ** eamque septem annis sic ligatam detinuit. Haec sunt opera satanae in obsessis hominibus. Christus autem, ut Ioannes ait, in hoc apparuit, ut dissolvat opera diaboli; ? et Petrus ait quod Christus pertransiit benefaciendo el sanando omnes oppressos a diabolo. ?* Ut autem summatim dicam, satanas hunc hominem sanitate privavit, libertate, mente, visu, auditu, usu linguae. Haec autem omnia agit in spiritu: destituit hominem sanitate gratiae bonisque omnibus expoliat, aufert libertatem spirilus, nam a quo quis victus est, illius el servus esl; ?* Qui facit peccatum, servus est peccati; ?* adimit menAnklico. Hervicux Les Fabulístes Latins, vol. 2, png. 344. 18) Cf. Mt 15, 22. 19) Cf. Lc 13, 11. 20) Cf. M1 17, 14-15; Mc 9, 16-17; Lc 9, 38-40. 21) Cf. Mt 8, 28-32; Mc 5, 2-13; Lc 8, 27-33. 22) L« 13, 16. 23) 1 Io 3, 8. 24) Act 10, 38. QUADRAGESIM AE 281 tem ardentibus cupiditatum facibus; hominem ad insaniam usque exagital; dementat homines ut more bestiarum vivant, sensus tollit spiritaliores. Petrus ait quod fanquam leo rugiens circuit quaerens quem devoret.? Sed dclicatioribus corporis parlibus delectatur, oculis, auribus, lingua. Videant qui capita sunt, oculi, aures, lingua, manus reipublicae, et sciant quod eorum pernicie daemon maxime delectatur. Satanas origo est malorum omnium in mundo, quoniam ipse auctor peccati, sic enim: Per unum hominem peccatum intravit in mundum et per peccatum mors, el sic in omnes homines mors pertransiit.** Non induxit autem hominem nec impulit in peccatum cogendo, sed alliciendo, persuadendo, avertendo a divinis ad sensibilia. Satagit ut circa divina menti hominum scrupulum aliquem aut dubitationem iniiciat, nam si hoc obtinuerit, totum ei successit pro voto. Iniecit menti mulieris nonnullam dubilationem circa divina, de ligno scientiae: Ne comedas; in quocumque enim die comederis... morte morieris.?*" Eva aulem, cum a serpente audisset: Cur praecepit vobis Deus, etc., ait: Ne forte moriamur; tunc satanas: Nequaquam moriemini;?* sic victoriam reportavit. Caput hominis, idest mentem, et fidem petit satanas, usum oculorum, aurium et linguae quam maxime impelit salanas, quoniam visus et auditus cognitioni deserviunt, lingua autem rationis et mentis instrumentum est. Ex loquela vel maxime cognoscitur ratio, hinc bruta animalia, cum ratione careant, loqui non possunl, muta sunt surdaque persuasionibus. Rationalem vitam et salutarem scientiam, auditum fidei ct cognitionem Dei quam maxime odit, propterea haec instrumenla impetit. Hominis huius mala omnia in capite erant, reliquo corpore sanus erat; modo caput mentis male habeat, cetera satanas non curat. Apud Habacuc legimus quod cibus salanae electus cst: ?' pascitur cerebro, oculis, auribus, lingua, etc. III. Ostenditur in hodierno Evangelio magna potentia Christi magnumque odium conlra satanam, et magna item potentia maSntanas origo est. malorum, quía auctor pccentl. Ostenditurc hodic mngna sntanae potentia et odium in homincm, ideo dicitur simpliciter malus, et talem se ostendit ab initio; gnumque odium satanae contra hominem, qui imago Dei est, in odium ipsius Dei. Appellatur hodie satanas princeps daemoniorum, rex forlis armatus; ? nec tamen propterea odit eum Christus invidia motus eius magnitudinis, sicut ipse satanas invidia motus tentavit hominem. Animus enim vere magnus, vere principis, non patitur viles has sordidasque indignationes, nam obiectum odii malum est non bonum, sicut obiectum amoris bonum non malum. Odit Christus salanam, quia malum. Et quidem in Divinis Litteris simpliciter dicitur malus: Ne nos inducas in tentalionem, sed libera nos a malo,? idest a diabolo; Venit malus et tollit verbum de corde eorum, ne credentes salvi fiant,?* idest venit diabolus. Dicitur simpliciter malus; non quia naturam non habeat bonam et a Deo cum ceteris Angelis creatam, sed quia voluntate malus a seipso factus causa fuit omnis mali in mundo, omnis peccati et omnis poenae in punitionem peccati. Hinc appellatur hodie spiritus immundus: Cum immundus spiritus exierit ab homine;?* spiritus nequam: Vadit et assumit secum septem alios spiritus nequiores se... et fiunt novissima hominis illius peiora prioribus.?* Spiritus immundus Deo odibilis, propterea a caelo fuit eieclus; spiritus nequam, inimicus Dei et inimicus hominis, qui est imago Dei. Talem se ostendit ab initio, cum primos parentes tentavit in paradiso: inimicum Dei, quia Deum Optimum Maximum animo iniquissimo calumniatus fuit et blasphemavit: Nequaquam moriemini, scil enim Deus quod, etic.,? inussit Deo iniuriam mendacii et invidiae vel malevolentiae; inimicum autem hominis, dum invidia motus, videns talem tantamque hominis gloriam in paradiso, eum in peccatum impulit, ut iram Dei et morlüis perpetuaeque damnationis sententiam incurreret. Inimicus Dei est, quoniam cum princeps mundi huius et rex appellatur, non naturalis est rex, sed tyrannus, iniustissimus usurpator regni Dei et perpetuus eiusdem regni Dei impugnator. Sed cum Deo nocere non possit, altissimae ct infinitae maiestati, sicut nec umbra terrae soli, homini nocet sicut umbra QUADRAGESIMAE 283 terrae aliquando lunam obscurat; sic infelicem hunc hominem multis malis affecit, quem sanitate, libertate, mente, visu, auditu, usu linguae in eum ingressus privavit. Sic gravissima tyrannide mundum premebat, nam quaecumque in dacmoniaco isto corporaliter facta sunt, in mundo fere toto spiritualiter effecit, privans visu cognitionis Dei, auditu obedientiae et loquela confessionis laudisque divinae. Patet in philosophis, poetis, historicis ethnicis. IV. Cum igitur satanas talis ac tantus esset humani generis inimicus, persecutor, perditor, venit Christus ad eum impugnandum et expugnandum; sic: Erat eiiciens daemonium,... et cum eiecisset daemonium, locutus est mutus et admiratae sunt turbae.?^* Pugnavit autem contra satanam Dominus armis potentiae: Forlior eo superveniens vicerit eum; ? armis sapientiae, dum hodie sapientissimis rationibus agit contra scribas et Pharisaeos, probans se non in Beelzebub principe daemoniorum, sed in digito Dei eiicere daemonia; ac tandem armis benignitatis et bonitatis, dum talibus tantisque beneficiis sola pietate motus daemoniacum curat et sanat. Sic enim aeneus serpens, qui hebraice seraph dictus est, contra serpentes ignitos visus est pugnasse, nam erat in eo aeris potentia, serpentis figura, est autem serpens prudentiae et sapientiae hieroglyphicum, ac tandem ardor ignis, qui symbolum est divinae caritatis. ** His armis Christus munitus satanam, communem humani generis hostem, impugnavit et potenter expugnavit: Cum eiecisset daemonium, nam in eo quod ait: Erat eiiciens daemonium, pugna describitur, sicut inter Davidem et Goliam, * inter duos fortes potentesque heroas: Dum fortis armatus, et: Fortior eo superveniens. Sed cum ait: Ciun eiecisset daemonium, victoria designatur: Vicerit eum, arma auferet... spolia distribuet.* Hinc veluti victoriae triumphum accipit, dum mulier, Divino Spiritu acta atque afflata, de medio turbarum extollit vocem dicens: Beatus venter qui te portavit et ubera quae suxisti, * quod plane divinum fuit encomium. Erat Iesus eiiciens daemonium. Princeps paradisi pugnabat concum enim nequeat Deo nocere, homini maxime nocere studet. Venit Christus ad satanam expugnandum armis potentiae, sapientiae et caritatis. Dinbolus caecos, surdos et mutos reddit homines. Hodie Dominus miraculis et rationibus fidem suum roborat; ostendit etiam miscrandum stutum. eorum qui a fidc wel virtute defecerunt. tra principem inferni, princeps Angelorum contra principem daemonum. Satanas autem, ut princeps, ducere vult principis vitam. Principis est habitare in munita arce, in honesto ornaloque palatio: Diun fortis armalus custodit atrium suum, invenit domum scopis mundalam el ornaiam; ** ul plurimum domus nimium ornata salanac domus est; qui pompis et vanilatibus mundi delectantur, non Dei sed satanae spiritu ducuntur. Est etiam principis splendide epulari, cibis delicatissimis vesci; daemon autem hominis huius oculis, auribus, lingua vescebatur. Principis est servos habere sua ipsius stemmata gestantes signaque, laxillatis vestibus; signa autem satanae sunt caecitas, surditas, impedimentum linguae. Erat eiiciens daemonium. Non dicit: eiecit daemonium, sed: Erat eliciens, insinuans quod mora aliqua usus est Dominus ad curandum hunc daemoniacum, nam est genus quod non elicitur, nisi in oralione et ieiunio. 5*^ Cum daemon victus est, cum non facile quis peccatum confitetur, mora opus est. V. Erat eiiciens daemonium. Hodie Dominus, cum hominem a daemonio corporaliter obsessum curasset, satagit curare obsessos in spiritu, scribas et Pharisaeos, qui satanace spiritu afflati dicunt: In Beelzebub principe daemoniorum eiicit daemonia. ** Hinc multis rationibus Dominus eos convincit, ut respondere non possent. Quarc Dominus hodie et miraculis et rationibus fidem suam communit ct roborat. Sic fides Christi partim quidem miraculis divinisque opcribus maximo hominum beneficio, partim vero sapientissimis rationibus plantata est crevitque maximam in arborem in mundo. Cum immundus spirilus exierit, eic. Ostendit Dominus malos christianos, qui aliquando, Spiritu Sancto in Baptismo suscepto, boni extitere, multo peius abituros quam infideles, qui nunquam Christi fidem suscepere; nam si daemon domo pulsus iterum redit, assumit seplem alios spiritus nequiores se et ingressi habitant ibi, et fiunt novissima hominis illius peiora prioribus." Deo enim maxime disciplicuere Hebraei, qui, mari Rubro transmisso et caelesti QUADRAGESIMAE 285 manna gustala, memores carnium Aegypti et mannae fastidio affecti, in Aegyptum reverli voluerunt, * de quibus Regius Vates ail, quod conversi sunt in arcum pravum, ** qui distortus est, qui manui sagiltantis non obedit, et si rigidius tendatur, ve] rumpitur suo impetu vel deteriorem suscipit formam. De his Petrus ait, quod melius erat viam Dei non agnovisse;? de his Paulus, quod impossibile est eos ad poenitentiam reverti, * idest supra modum difficile. Sic ostendit Dominus quod status eorum, qui boni aliquando fuerunt et mali fiunt, sumne periculosus est, qualis est stalus apostalarum a fide, a religione, a regularibus institutis, sicut et Augustinus ait Epistola 137 se non meliores vidisse iis, qui in monasteriis profecerunt, neque peiores iis qui a monasteriis defecerunt, ?* nam, ut Paulus ait: Voluntarie peccantibus nobis, post acceplam noliliam verilalis, non relinquitur hostia pro peccatis, *? idest vix ullum est iis remedium ad salutem.** Il. ALIA HOMILIA Erat lesus eiiciens daemonium, etc. ! I. Duo sunt nobis consideranda in hodierno Evangelio: alterum est historia, alterum vero myslcrium. Quoad historiam ostendit Dominus potentiam suam contra daemonem: fortior contra fortem armatum; nec lamen opus ei fuit omnes exerere vires, utraque uti manu, aut potenti brachio, digitus tantum suffecit: Si in digito Dei eiicio daemoníia.? Ostendit bonitatrem erga daemoniacum, nam misericordia molus super eum, a nemine rogatus, contulit ei optatissimum salutis beneficium et undequaque perfectum, nam: Cum eitecissel daemonium, loculus est mulus el admiratae sunt turbae.? Non enim daemonem tantum eiecit et mutum, surdum caecumque reliquit, aut Quoad historiam ostenditur hodie potentiam Christi supra daemonem eiusque bonitas et divinn sapientia; quoad mysterium symbolum habemus Iustificationis peccatoris. Refutantur novatores de iustitia impulativn delirantes. Iustitia, quam per Christum ndipiscimur, nos vere 1ustos constituit, loquelam praestitit, non autem auditum et lumen oculorum, sed omne malum depulit omnemque optatam salutem praestitit: Dei enim perfecta sunt opera: * Tolum hominem sanum feci; 5 sic enim in piscina sanabatur homo a quacumque delinebatur infirmilate.* 'Tandem ostendit divinam sapientiam suam contra scribas et Pharisaeos calumniatores miraculi, ita ut illos convicerit, adeo ut, paria ex eis gloriosa victoria, habuerit triumphale encomium: Extollens vocem quaedam mulier de lurba dixit: beatus venter qui te portavit.* Sic arca Dei delurbavit de loco suo Dagon deum Philisthaeorum. * Quoad mysterium autem proculdubio hodiernum miraculum symbolum extitit iustificationis hominis peccatoris. Miracula enim, quae operabatur Dominus, et miracula erant et mysteria, quia opera erant non solum potentiae, verum eliam sapientiae Dei; miracula erant circa corpora, mysteria circa animas, salus enim corporis animae designabat salutem. Non enim Christus in mundum venit pro salute córporum, sed animarum: Salvum faciet populum suum a peccatis eorum.* Sicut autem circa corpora Dominus vera operabatur, non ficla miracula, veram tribuebat infirmis sanitatem, caecis lumen, mortuis vitam, iia veram etiam operabatur animarum salutem, veram tribuebat spiritus sanitatem. II. Quid igilur inquiunt novaltores haeretici de impulativa iustilia? Quod Deus non confert homini veram iustiliam et sanctitalem, sed lantum impulativam, quod ex Christi meritis credentes, mali cum sint et peccatores, iustos reputat? Veluti si quis colorata super oculos habeat conspicilla, eodem colore infecta iudicabit quaecumque viderit, cum tamen revera talia non sint, sed deceptio visus est ex medio. Sed dico: Quid igitur? Decipitur Deus? Hallucinantur divini oculi? Ubi illud est: Jusius es, Domine, et rectum iudicium tuum? '? Ubi quod iudicium Dei esl secundum veritatem?" Ubi quod Paulus hodie ait: Eratis aliquando lenebrae, nunc autem luz in Domino? "? An ficium discrimen est inter lucem et tenebras? inter iustitia imputntivn cf. S. Laurentius a Br. 7/gpothyposis. part. 2, pag. 285-288; S. Bellurminus Controversiae, t. 4, De lustificatíone, lib. 1, cp. !, col. 776-778. 11) Rom 2, 2. QUADRAGESIMAE 287 diem et noctem? Ut filii lucis, inquit, ambulate; fructus enim lucis est in omni... iuslilia et sanctilate et verilate; ? et alibi: In iuslitia et sanclilate veritalis, '* idest in vera sanctitate. Quomodo ergo ficlam sanctitatem, fictam iustitiam praedicant? Larvam sanctitatis, hypocrititiam sanctitatem, quam Dominus summopere odit? Aiunt doclrinam esse Regii Vatis, qui ait: Beali quorum remissae sunt iniquilales et quorum tecla sunt peccala.'5 Si tecta sunt, inquiunt, non vere sunt ablata. Scd cum aer suapte natura obscurus sit, cum caelitus illuminatur, profecto tegitur naturalis cius obscuritas. Ergo non est vere illuminatus? fictum est lumen quod in eo est? Cum lana alba colore aliquo inficitur, tegitur naturalis color illius; num igitur vere non erit lana rubra, coccinea, purpurea, colorata? Si non vere iustificatur homo et purificatur a peccato, quomodo ait: Asperges me, Domine, et mundabor, lavabis me et super nivem dealbabor?'* Quomodo Paulus docet venisse Christum ad erudiendum nos, ut abnegantes impielalem et saecularia desideria, eic.?!* et quod tradidit semetipsum pro nobis, ut nos eriperet ab omni iniquitate el mundaret sibi populum acceplabilem, etc.? '* Dogma hoc novatorum hoc docet, quod omnes Christi fideles, sancli omnes, ipsi etiam Apostoli, revera vitiis et sceleribus pleni exlitere, fictis autem virtutibus et sanctitate fallaci; * quod Christus fictus fuit iustificator el sanctificator, fictus sol iustitiae, quod non revera de plenitudine eius nos omnes accepimus, graliam pro gralia,** quod ficte et non revera dedit nobis Spiritum Sanctum divinamque caritatem, el quod Pharisaei, capitales inimici Christi, praedicabant de externis Christi miraculis, hoc ipsum haeretici de internis. III. Doctrina autem catholica id quod credit de externis Christi miraculis in salutem corporum, quod vera extitere miracula divinitus operata, hoc ipsum tradit de internis miraculis in salutem animarum. Quare sicut Dominus hodie revera hominem hunc corpore 2, 13. 18) Ibid. vr. 14. Vulg.: Ut nos redimeret, cic. cit, t. 4, De lustificatione, lb. 4, cp. 1, col. 888; cp. 10, col. 917. quia per infusionem gratiae peccata vere deltentur, Christus enim non fult fictus iustiflcator et sanctificator. Sicut revcra Christus huric daemoniacum liberavit, sic revera gratia Spiritus Sancti peccatorem justificat. Ad salutem nccessaria esl legis observantia, Pharisnei, diabolo suggerente, liberavit a daemone, visu, auditu et loquela donavit, ita etiam spiritu a vitiis et peccatis mundatum iustificavit et sanctificavit. Hinc hominem ab immundo spiritu liberatum appellat domum scopis mundatam et ornatam; ? per metaphoram loquitur de duabus parlibus legalis iustitiae: Declina a malo et fac bonum,?* quatenus excludit omne vitium et omnem ampleclitur virtutem; scopis mundatam quoad vitia, ornatam quoad virtutes. Spiritus enim Sanctus purgat animam a sordibus vitiorum, ornat autem caelestibus virtulibus ac divinis charismatibus. Num domus immunda ac sordibus plena videri potest sanis oculis absque praesligio mundata et ornaia? Sic nec homo peccator et sordibus vitiorum scatens, iustus videri potest coram Deo. Hinc tandem Dominus, ut ostendat hodie in quo vera salus consistat, ait: Beati qui audiunt verbum Dei et custodiunt illud; " non ait tantum: Beali qui audiunl verbum, idest qui credunt, sed adiunxit: El custodiunt illud. Non enim auditores legis iusti sunt apud Deum, sed faclores; ^* qui enim auditor est verbi et non factor, hic comparabitur viro consideranti vultum nalivitatis suae in speculo, etc. ?* Sic igitur in hodierno Evangelio praeter historiam habemus cliam mysterium. Nam corporale hoc miraculum extitit symbolum, imo viva imago iustificalionis peccatoris, de qua Dominus ait de humili publicano verba faciens: Descendil hic iustificatus in domum suam ab illo;?* et Regius Vates: Cor mundum crea in me, Deus, el spiritum rectum innova in visceribus meis... et spiritum sanclum iuum ne auferas a me, idest ne prohibeas, et spiritu principali confirma me.?' Divinum Spiritum postulat, quo divina diligat el ad divina semper corde feratur. IV. Erat Iesus eiiciens daemonium. Ostenditur in hodierno Évangelio impletum illud oraculum Dei ad serpentem: /rümicitias ponam inler le el mulierem et semen luum et semen illius, ipse conteret capul tuum el tu insidiaberis calcaneo eius.?** Habemus enim hic et QUADRAGESIMAE 289 mulierem et semen ipsius: Beatus venter qui te portavil el. ubera quae sucisli; et serpentem et semen cius: Erat eiiciens daemonium, et Pharisaeos, de quibus alias dixit Dominus: Vos ex patre diabolo estis et voluntatem patris vestri vullis facere; ille homicida erat a principio.?" Hi hodie tanquam filii diaboli, qui calumniator interpretatur, divina Christi opera calumniantur: In Beelzebub principe daemoniorum eiicil daemonia. Promittitur humano generi co oraculo Christus libertatis assertor, Redemptor el reparator. Ostenditur autem quis futurus erat et cuius virtutis ac polestalis, quidve facturus erat. Quis futurus eral, nempe filius mulieris, quem postca Isaias dixit filium Virginis, Emmanuelem,?* et in hodierno Evangelio: Bealus venter qui te portavit. Cuius virlulis et potestatis futurus erat, nempe potentior et fortior satana, qui conditus fuit princeps Angelorum et nunc princeps est daemonum. Isaias virtutem declaravit dicens: Vocabitur admirabilis, consiliarius, Deus, fortis; in hodierno Evangelio: Cum forlis armalus custodit atrium suum in pace sunt omnia quae possidel; cum aulem forlior eo superveniens vicerit eum. Haec Christi potestas est. Opera tandem: Contleret caput tuum, aufcrel omnem potestatem, mundi principatu te spoliabit. Sic Isaias: Voca nomen eius: accelera, spolia delrahe, festina praedari;?* sic hodie erat eiiciens daemonium; cum eiecissel daemonium; cum forlior eo vicerit eum. Appellatur etiam hic Christus regnum Dei: Si in digito Dei, si in spiritu Dei, eiicio daemonia, profecto pervenit in vos regnum Dei, sicut etiam in die Palmarum clamabant pueri: Benedictum quia venit regnum patris noslri David.?* Cum aulem regnum DocGci significet nunc militantem Ecclesiam in terris, nunc triumphantem ?* in caelis, Christus regnum Dei dicitur utroque modo, quoniam principium et auctor est utriusque, sicut sol dici in mundo. Cum enim dies sil regnum solis, prout in Genesi legimus: Luminare maius ut praeesset diei,?* ipse secum regnum suum defert et ab ipso regnum omnino dependet; ita plane in Christo accidit. Ait itaque: Profecto pervenit celera spolia detrahere, ctc. 33) Mc 11, 10. 34) Ms.: Militantem, loco: Triumphantem. 35) 1, 16. x 19 - Quadragesimale Quartum - Codex Yindobonensis calumnlabantur divina opera Christi. Ostendltur Christus verus ille Redemplor a principio promissus. Appelatur Christus regnum Dei, quia tuclor est Ecclesiae militantis et triumphantis. in vos regnum Dei, idest rex Messias, qui regnaturus est in populo Israel, qui divinitus rex institutus est, ut David. Ponitur autem in hodierno Evangelio Christus tanquam arbor bona, quae facit fructus bonos et non potest fructus malos facere, satanas autem tanquam arbor mala, quae facit fructus malos et non potest fructus bonos facere.?* Patet utrumque in operibus utriusque circa hominem, qui in Evangelio proponitur, quid in eo satanas operatus sit, quid Christus. ? —— m ERN —————————————————————— — ———————————————————————— MÁÁÁ UI

CHAPTER 17. Feria Secunda Infra Hebdomadam

TERTIAM QUADRAGESIMAE Quanta audivimus facta in Capharnaum fac et hic in patria ina. Amen dico vobis. ! I. Quam verum est quod Paulus ait: O allitudo diviliarum . ostenditur sapientiae el scientiae Dei, quam incomprehensibilia sunt iudicia ead eius et invesligabiles viae eius!? ostenditur in hodierno Evangelio. Mee Nam quod Christus multo plura miracula faceret in Caphar- Dei. naum quam in Nazareth, patria sua, iudicium Dei est; quod cum multae viduae essent in Israel in diebus Eliae, ad nullam illarum missus fuerit Elias, sed ad viduam gentilem in Sarepta Sidoniae, iudicium Dei imperscrulabile est; quod cum multi essent leprosi in Israel sub Eliseo propheta, nemo mundatus sit, nisi Naaman syrus, iudicium Dei impervestigabile est. Cum Isaac patriarcha cognovit iudicium Dei circa Iacob dilectum et Esau odio habitum, ? obstupuit stupore vehemenli et ultra quam credi polest miratus fuit.* Ioseph, patriarcha sanctissimus, divino licet spiritu afflatus, non capiebat iudicium Dei super filios suos, Manassen et Ephraim; cum enim pueros posuisset maiorem quidem ad dexteram patris Iacob, minorem vero ad sinistram, ille cancellatis manibus dexteram posuit super minorem, qui erat ad sinistram el, e contra, sinistram super maiorem, qui - Christus contemnere videtur patriam suam ct Capharnaum praediligerc. Reiccta synagdorga, electa. fuit Ecclesia Gentium; de hoc mysterio ngil etiam D. Paulus. erat ad dexteram,* quia minor maiori praeferendus erat; sicut etiam de gemellis fratribus Iacob et Esau divinum dixit oraculum: Maior serviel minori.* Ita videmus hodie in duabus hisce civitatibus et populis, Nazareth et Capharnaum. Elegerat Dominus Nazareth in patriam suam: Fac et hic in patria lua. Sic enim missus fuit a Deo Angelus Gabriel in civitalem Galilaeae, cui nomen Nazareth, ad Virginem; ibi conceptus fuit, ibi educatus, nam ex Aegypto reversus, venit et habitavit in civitate, quae vocatur Nazareth, ut adimpleretur quod dictum est per Prophetas: quoniam Nazaraeus vocabitur. * Nunc autem ipsi suae patriae, Nazareth, Capharnaum praeponit: Quania audivimus facia in Capharnaum, fac el hic in palria tua, nam, ul Matlhaeus scribit, post baptismum et ieiunium, cum praedicare coepisset Dominus, relicía civilale sua Nazareth, venil et habilavil in civitate Capharnaum marilima.* Quaenam haec mutatio? Quomodo verum est: Ego Deus el non mulor? '* Vellus plenum rore arcscit, area prius tola arida, vellere arefacto, tota rore madet. !! IL. Quod autem accidit hisce civitatibus Nazareth et Capharnaum, evenit etiam synagogae Iudaeorum et Ecclesiae Gentium: Auferetur a vobis regnum Dei el dabilur genli facienti fructus eius."? Sic transit arca Dei a tabernaculo Moysi in templum Salomonis, ? sic fecunditas a Phenenna in Annam, '* sic reginae dignitas a Vasthi ad Esther,'5 sic regnum Israe] a domo Saul in domum David, '* a tribu Beniamin in tribum Iuda, sic dignitas primogeniturae ab Esau transfertur in Iacob. '* Relic(a civilate sua Nazareth, venit el habilavit in civitate Capharnaum; relicta synagoga Iudaeorum, venit ad Ecclesiam Genlium. Quod quidem mysterium Paulus ad Romanos scribens, cum de Iacob et Esau verba fecisset, non sine admiratione iudiciorum Dei, praedicat dicens: Quid ergo dicemus? Quod genles, quae non INFRA HEBDOMADAM TERTIAM QUADRAGESIMAE 293 seclabantur iusliliam, apprehenderunt iusliliam, iuslitliam autem quae ev fide esl. Israel aulem seclando legem iusliliae, in legem iusliliae non pervenit. Cuius rei causam reddit dicens: Quia non ex fide, sed quasi ex operibus, offenderunt enim in lapidem offensionis. !* Sic videmus hodie quod Nazareni petunt a Christo miracula, quasi ex debito: Quanta audivimus facla in Capharnaum, fac et hic in patria lua, quasi ralione patriae deberet ac tenerctur ibi miracula operari et veluti ingratitudinis ct neglectae in patriam carilatis arguunt. Sic offenderunt in petram scandali, quac facta est in ruinam duabus domibus Israel, ut Isaias ait." Venit Christus in mundum in salulem Iudacorum, non Gentium: Non sum missus, nisi ad oves quae perierunt domus Israel,?? et tamen periere Iudaci, salutem consecutae sunt Gentes; discessit lepra infidelitatis a Naaman syro ad aquas Iordanis et invasit Giezi hebraeum usque in perpetuum; sic Eliseus mundavit a lepra gentilem hominem el infecit hebraeum in poenam avaritiae et cupiditatis iniquae. ?' III. Multis iudiciis Dei plenum est hodiernum Evangclium. Nam ul Naaman syrus lepra essel infectus iudicium Dei fuit. De lepra enim illa dici potest quod de caecitate chelidonii?? dixit Dominus, quod caecus nalus eral, ut manifestarentur opera Dei in illo, *** et de Lazari languore: Infirmnitas haec non est ad mortem, sed pro gloria Dei. Lcpra enim haec ad salutem animae ordinata erat, ut miraculo curata hominem ad veram fidem et cognitionem Dei perduceret. Fames eliam irium annorum in Israel, iudicium Dei fuit ad punienda peccata ac ut per eam homines ab impietate idololatriae ad veram religionem verique Dei cognitionem et cultum perduccrentur. Item afflictio qua Deus piam viduam afflixit, ut interficeret unicum filium eius, iudicium Dei fuit, ?** ut illius suscilatione ct hospitalitatem piae feminae remuneraret el fidem ac pietalem augeret. Eo cnim miraculo in Dei cognitione fide et pietate miris ] sqq.; Iac 5, 17. Synagoga reiccta fuit sun ipsamet culpa. Multis mysterlis plenum est hodicrnum Evangclium. Nazareth Christum contemncebat, Capharnaum cum honorabat. Multne imagines exhibentur hodie, accessionibus profecit: Nunc, inquit, viso miraculo, in isto cognovi quoniam vir Dei es tu el verbum Domini in ore luo verum est.?* O iudicia Dei incomprehensibilia! Quanta audivimus facla. Est hodie Christus inter duos hos populos harum civitatum sicut columna Domini in medio duorum exercituum, Hebraeis tota lucida, Aegyptiis autem tenebrosa, ?* imo sicut sol in Aegypto, Hebraeis lucidissimus, Aegyptiis obscurissimus, illis efficiebat clarissimum ?' diem, ab his autem radios suos veluti reirahens, noctem obscurissimam causabat. In duabus hisce civitatibus elucent veluti stigmata ac signa manifesta myslicarum civitatum, Ierusalem et Babyloniae, Ecclesiae, inquam, Christi in Capharnaum et synagogae salanae in Nazareth incredula, de qua legimus quod mirabatur Dominus propter incredulitalem eorum. ?* Hodie autem ait: Nemo propheta acceplus esl in palria sua.?" Ergo acceptus erat Christus in Capharnaum, honorabatur ibi, nam exceperunt eum Galilaei cum honore, inquit Ioannes dilectus Christi. ?* IV. In hodierno Evangelio a Spiritu Sancto depinguntur nobis penicillo calami Lucae pulcherrimae imagines. Primo quidem personae Christi figuris Eliae et Elisci, quod Christus, sicut illi, verus Dei propheta, Spiritu Sancto plenus fuit, sicut illi. Imago etiam Ecclesiae Christi symbolo civitatis Capharnaum et imago synagogae salanae symbolo civitatis Nazareth. Imago etiam hominis christiani in Naaman syro, mulieris christianae in vidua sarep!ana, imagines eliam peccatorum hominum in leprosis qui crant in Israel sub Eliseo et mulierum peccatricum in viduis quae erant in Israel in diebus Eliae, ad quarum nullam missus Elias fuit. Sunt etiam hic Sacramentorum imagines: Baptismi in Naaman mundato a lepra, Poenitentiae in suscitatione filii viduae, Eucharistiae in multiplicatione farinae et olei, ministrorum ac sacerdotum in Elia cl Eliseo. Obscurissimum. 28) Mc 6, C. 29) Lc 4, 24. 30) 4, 45. INFRA HEBDOMADAM TERTIAM QUADRAGESIMAE 295 Primo aulem omnium a Spiritu Sancto imago depicta hic Salvaloris est, delineata in Elia et Eliseo, qui in populo Dei illustrissimi ac sanctitate et miraculis maxime conspicui Vales extitere. Praefiguratus fuit Christus per reges et Prophetas, sed magis per Prophetas quam per reges. Deus enim, rex aequissimus aestimalor, multo pluris facit Prophetas quam reges, non sicut mundus, qui humana maximi facit, divina autem minimi. Hinc cum populus prophetam petiit dicens Moysi: Loquere tu nobis et audiemus; non loquatur nobis Dominus, ne forte moriamur,?' Deus boni aequique consuluit: Bene, inquit, locuti sunt. Prophetam suscitabo eis de medio eorum similem tui; ipsum audient.?" Cum autem petiit regem, indignatus fuit dixitque Samueli: Non te abiecerunt, sed me, ne regnem super eos. Non solum quia divinam providentiam conlemnentes humana prudentia gubernari volebant, more aliarum gentium: Da nobis regem... sicut ceterae habent nationes,?* sed quoniam multo qutiliores erant illorum reipublicae Prophetae quam reges, et quia Messias in mundum venturus erat ut pauper propheta, non ut rex dives, sicut Elias, sicut Eliseus, non sicut Salomon. Hac igitur de causa hodie Salvator per Eliam et Eliseum designatus est. Referebanl autem hi Vates Christi imaginem tribus in rebus: vitae sanctitate, verilate doctrinae et miraculorum operatione. Fuit ulerque propheta sanctissimus, Spiritu Sancto plenus, nam super Eliseum requievit spiritus Eliae; ** ita de Christo legimus: Requiescet super eum Spiritus Domini, Spiritus sapientiae et intellectus;?* et item: Spiritus Domini super me, eo quod unxit me;?' sic in Iordane supra Christum Spiritus Sanctus descendit et mansit. ?* Deinde veritate doctrinae; divinam enim religionem praedicabant, nervos omnes intendentes ut populum Israel ab idolorum cultu avocarent; non praedicabant legem Moysi, a qua Israelitae jam desciverant, non circumcisionem, non sabbatum, non ceremonias legis, neque enim iussit Eliseus Naaman ut circumciderctur, ut hebraeus fieret, sed ut Deum coleret; nec Elias viduae sareptanae ut Constitue nobis rcgem, ctc. 35) Cf. 4 hg 2, 15. 36G) Is 11, 2. 37) Ibid. 61, 1; Lc 4, 18. 38) Cf. Nt 3, 10; Mc 1, 10; Lc 3, 21-22; 1o 1, 32. et primo personuc Christi dclineatae in Elia et Elisco, qui secre Christi imaginem referebant vitae sanctitate, doctrinae veritate ct miraculorum opceralione, cliam morie unius ct imimnorialitate nlicrius, interpreinilienc quoque eorum nominum. hebraea fieret, ut filium circumcideret; divinam tantum religionem praedicabant. Sic et Christus non legem Moysi praedicaturus erat, sed novam legem laturus, ut Deus in spiritu ct verilate adoretur. ' Tandem operatione miraculorum, divina enim quadam virtute praediti erant. Hinc etiam nominibus divinitatem praeferebant, nam Elias potens Deus interpretatur, Eliseus autem potens salvator, sive Deus salvator; sic divino miraculo Eliseus Naaman a lepra mundavilt, Elias viduae piae hospitae farinam et oleum multiplicavit et tandem filium suscitavit,?? quae quidem divinitatis opera sunt. Christus autem innumera operatus miracula est: Quanta audivimus facla in Capharnaum, quoniam vere erat non solum natura homo Spiritu Sancto plenus, ut illi, verum etiam natura potens Salvator. Quales illi nomine, non autem re erant, Christus autem revera erat et est Deus omnipotens et perfectissimus mundi Salvator, unde et appellatus est Iesus. Designatur etiam Dominus per hos duos, quoniam Eliseus quidem mortuus est, Elias aulem vivus assumptus in caelum. *^ Christus autem et vere moriturus erat ut Eliscus et vere ascensurus in caelum ut Elias ibique perpetuo cum Deo et Angelis inmortalis semperque beatus victurus. Venit in hunc mundum Christus ut Elias esset et Eliseus, potens Deus, potens hominum Salvator, hinc ait Angelus ad Ioseph: Vocabilur nomen eius Iesus, ipse enim salvum faciet populum suuin, *' et Samaritae: Nos audivimus el scimus quoniam hic est vere Salvator mundi.* Potens salvator Eliseus, quia sanavit Naaman syrum a lepra, potens salvator Elias, quia viduam servavit a fame et filium ipsius a morte; potentissimus Salvator Christus, quia polest conferre omnem sanitatem cum corporis tum etiam animae, siquidem Naaman syrus utramque consecutus fuil; potest pracservare a morte, liberare ab omni mortis periculo, potest etiam liberare a morte revocando mortuos in lucem hanc vilaeque :restituere. Haec enim omnia testantur miracula Christi. cius lesuim, etc. 42) io 4, 42. INFRA HEBDOMADAM TERTIAM QUADRAGESIMAE 297 Sic igitur venit Christus in mundum ut Elias, ut Eliseus, ut potentissimus et divinissimus Salvator. Non enim misit Deus Filium suum in mundum, ul iudicel mundum, sed ut salvetur mundus per eum.* Ait aulem Paulus quod Christus Salvator est omnium hominum, mazime autem fidelium,^* hoc est cupit salutem omnium hominum; vult enim omnes homines salvos fieri, maxime vcro desiderat salutem suorum fidelium. Sic enim Deus pro communi salute omnium Hebracorum pluit manna de caelo,** eduxit aquam de petra,*' exaltavit serpenlem in deserto; * pro communi salute omnium misit Moysen in Aegyptum, divisit mare Rubrum, * siccavit fluenta Iordanis, ** dedit columnam nubis per diem et ignis pcr noclem; * magnus sacerdos nomina omnium tribuum Israel gestabat in peclore sculpia in pretiosis lapillis; ** Hebraeis omnibus praeparavit lerram promissionis, pro salute communi omnium dedit templum, domum orationis, locum * gratiarum, asylum refugii omnibus. Hodiernum Evangelium veluti templum salomonicum est, cuius parietes intrinsecus pleni erant sacris imaginibus, ** Sed imago Christi in Elia ct Eliseo elegantissima est. Quoniam vero exemplar naturale ac prololypum in multis semper imaginem superat, sicut homo imaginem hominis et sicut Deus hominem, qui imago Dei est, ita Chrislus superat Eliam et Eliseum,. sicut Deus homines. Non poterat Elias salvare seipsum a persecutionibus, hinc extra lerram Israel fugiebat; * Christus autem potuit hodie salvare seipsum: Transiens per medium illorum ibat.** Non potuit Eliseus mortuus suscitare seipsum; potuit Chrislus maior Eliseo. Non potuit Elias per seipsum in caelum ascendere, igneo curru raptus fuit; Christus aulem per seipsum supra omnes caelos ascendit. Ulerque magna ac supernaturali virtute ac potenlia praeditus fuit, potens Deus, potens salvator, hinc uterque dictus fuit currus Israel et exercitus Israel,?' sivc equites, idest exercitus ad defensionem el tutelam regni Israel. Christus autem multo potentior. Nam potuit quidem Elias suscitare fi- 28, 29. 53) Ms.: Locus. 54) Cf. 3 Hg 6, 27-29. 55) Cf. ibid. 19, 1-8. Christus cnim vere est potens Deus et salvator, qui omnes salvare cupit. Potens fuit Elias. potens etiam Eliseus, sed Christus illis longe potentior fuit. Pauci sunt qui saivantur lium viduae** et Eliseus filium sunamitidis, sed multis precibus; * Christus autem solo imperio mortuos suscilabat, quoniam claves habet mortis et inferni." Designatur etiam Dominus per Eliam, quoniam ille, cum esset divini honoris ardentissimus zelator, vitia populi et etiam principum acriter arguebat et ea de causa multas gravesque passus fuit persecutiones; sic etiam Christus; hinc hodie cum vitia Nazarenorum arguissel, repleli sunt omnes in synagoga ira... et eiecerunl eum exíra civilalem... ul praecipilarent eum." Nam multi suut verbi Dei auditores sanam doctrinam non sustinentes, sed magistros quaerunt prurientes auribus; '? deleclari volunt non doceri, ungi non pungi, blande laudari non acriter increpari. Hinc apud Isaiam 30 aiunt: Loquimini placentia. * V. Ostenditur in hodierno Evangelio desiderare quidem Christum salutem omnium, ita Nazarenorum sicut Capharnaitarum, cum apud Deum non sil personarum acceptio, ** sed tamen ostendit paucissimos salvari, hinc ait: Multi leprosi erant, et unus tantum, Naaman syrus, mundatus est; multae viduae et ad unam tantum missus est Elias. Ex multis ergo leprosis unus mundatur, ex multis viduis una liberatur a morte famis, ex multis peccatoribus paucissimi salvantur; multi ergo pereunt, multi damnantur. Et quod maius est, ostendit hodiernum Evangelium quod facilius infideles quam fideles, audito verbo Dei, salvantur. Naaman mundatus infidelis erat, gentilis non hebraeus; vidua gentilis non hebraea de fideli populo. Contemnebant Prophetas Hebraei, ideo non sunt mundati leprosi Israel, ideo non fuit missus Elias ad viduam aliquam de populo Israel: Nemo prophela acceplus est in palria sua; * Non est propheta sine honore, nisi in palriía sua. * Non fuit autem contemptus Eliseus a Naaman syro sicut a leprosis in Israel, Elias a vidua sareptana sicut a viduis Israel. Quare si nunc quoque una cum fidclibus infideles audirent verbum Dei, facilius converterentur et conversi ad fidem salvarentur. Hodie cnim christianis veluli nauseam Col 3, 25; 1 V'etr 1, 17. 65) Lc 4, 24. 60) Mt 13, 57. INFRA HEBDOMADAM TERTIAM QUADRAGESIMAE 299 generat verbum Dci, sicut manna lHebraeis in deserto, hinc memores carnium Aegypli ad eas reverti in Aegyptum volucrc. * Abundantia causa contemptus est. Sic olim Iudaei * Prophetas contemnebant. Ostendit hodiernum Evangelium qua de causa multi damnantur et quid agendum sit ad salutem consequendam. Damnantur Nazareni, leprosi ct viduae in Israc! contemnentes Prophetas Dei, verbum Dei, spiritualia, divina; damnantur increduli, nam ex incredulitate oriuntur verba haec: Quanta audivimus facta in Capharnaum fac et hic in patria tua. Credere nolunt quae audierant, nisi oculis videant: Qui autem non credil, iam iudicatus esl, quia non credit in nomine Unigenili Filii Dei. *? Quid ergo agendum est ad salutem consequendam? Id quod agebat Capharnaum erga Christum, quod egit Naaman syrus cum Eliseo, vidua sareptana cum Elia. In hoc differt hodie Capharnaum a Nazareth, quia Dominus ait: Nemo propheta acceptus est in patria sua; Non est prophela sine honore, nisi in patria sua; Mirabatur propier incredulitatem eorum.** Nazareni non venerabantur Christum, non honorabant, non credebant in eum, propterea erant indigni miraculis Christi. Ergo Capharnaitae credebant, honorabant, magnifaciebant, sicut Naaman syrus Eliseum, sicut vidua Eliam. Salutis nostrae principium fides est, nam fides est sperandarum substantia rerum.^* Credidit Naaman Eliseo, ideo mundatus fuit a lepra. A fide autem orla fuit obedientia; praecepit ei ut iret et lavaret se in aquis Iordanis: abiit, lavit se, mundatus fuit. Credidit vidua Eliae dicenli in nomine Domini, quod non erat defectura. Ex fide orta fuit in ea obedientia; praecepit ei Elias ut ex farina illa panem faceret ipsi prius et postea sibi et filio suo: abiit et fecit quod Elias praeceperat. Obedientia signum fuit verae fidei quod credebant ex animo. Si nos vere credimus, ubi est obedientia quam Christo praestamus? Beati qui audiunt verbum Dei et custodiunt illud. '* Ubi honor quem Christo exhibemus? Nazareni hodie ira perciti ct infernalibus furiis agitati, Christum eiecerunt et perdere voluerunt, 11, 1. 72) Lc 11, 28. defectu fldei et. defectu obedientiue verbo Dci, obcdientin cnim signum est verae fidci. Ira prercitl Nazareni. consurgcbant conira Christum. Christus in pairia sua miracula non operabatur, quia Nnzureni increduli nec visis miraculis crediturl erant, quoniam minime credebant eum esse verum prophetam, sicut Elias et Eliseus, quibus Christus scipsum comparavit. Nos autem qui credimus? VI. Repleli sunt omnes in synagoga ira. Übi lux non est, tencbrae sunt; ubi virtutis splendor non fulget, ibi vitiorum tenebrae. Sic in Nazarenis hodie videmus invidiam ci iram, furias ulique infernales: Quanta audivimus facla in Capharnaum [ac et hic in: paIria (ua; tristitia afficiebantur et Capharnaitis invidebant. Est autem invidia linca, aerugo, lepedo animi, quam Socrates serram animi appellabat. Deinde vero ira repleti sunt, co quod Dominus insinuarit eos indignos esse miraculis, Capharnailas aulem mullo digniores, et quoniam eliam Genliles visus est practulisse Israclitis. Mirabile dictu est! Volunt homines esse non autem haberi nec dici mali. Hinc animalium instar, dum plaga manu tangitur, commoventur, recalcitrant. Sed: Beati qui paliuntur perseculionem propler iusliliam, '* sicut Elias, sicut hodie Christus. VII. In hodierno * Evangelio iria nobis videnda sunt: primum cur Christus in Nazareth a miraculis abstinet, secundum cur patitur persecutionem: Replefi sunt omnes in synagoga ira et etecerunt eum, etc.; tertium cur fugit Christus mortem, qui venturus crat ut pro peccaloribus mortem obirel, ul sua morle mundum vivificaret. Quoad primum, cur miracula faceret in Capharnaum, non aulem in Nazareth, magnum est et profundum mysterium. Quis cognovil sensum Doinini? aul quis consiliarius eius fuit?** Matthacus capite 13 ait, quod Dominus non fecit ibi virtules mullas propler incredulitatem eorum; Marcus vcro 6 capile ait, quod non potuit ibi virtutes multas facere e! mirabatur propier incredulitatem eorum.** Finis miraculorum est fides, ut in Christum, visis miraculis, saltem crederent eumque honorarent tanquam prophetam a Deo missum. Hinc ait hic Dominus quod nemo propheta acceplus est in palria sequuntur alramento clariori exarata sunt. 76) Hom 11, 34. 77) Vr. 58. INFRA HEBDOMADAM TERTIAM QUADRAGESIMAE 301 sua; et apud alios Evangelistas quod non est propheta sine honore, nisi in palria sua. Quare si quis finem miraculorum spectet, liquido videbit quod non erat ratio cur Dominus ibi operaretur miracula, quoniam increduli erant nec visis miraculis crant credituri; nemo autem ?? seminal in arena, nemo enim vult oleum et operam perdere. *? Causa item esl, quoniam cum maxime indigni essent Christi beneficiis, ipsi maxime dignos se existimabant tanquam iure illis Christus deberet; hinc aiunt: Fac et hic in patria tua. Illi vel maxime indigni sunt gratia Dei, qui se dignos existimant. Quam autem indigni essent et quo animo in Christum essent affecli, ostendit impotens ira, qua ad Christi necem feruntur: Repleli sunt omnes in synagoga ira, elc. Hic quis etiam quaerere potest, cur Deus dilexit Iacob, Esau autem odio habuit? * Cur respexit ad Abel et ad munera eius, ad Cain autem et ad munera eius non respezil? ** Sed si a divite quaeras cur huic pauperi largiatur eleemosynam non autem illi, respondebit: quoniam placet, non est illi debitor, ideo non facit illi iniuriam si eleemosynam non largitur. Impertinens esset quaestio, si quis quaereret cur Deus maiorem lucem soli dedit quam lunae: Deus ita disposuit; cur Angelum in caelo posuit et hominem in terra collocavit: ita disposuit; cur Hebraeorum populum elegit, non autem Gentilium: Sicut Domino placuil, ita faclum est.* Hac autem in causa tenendum est non abstinuisse Dominum a patrandis miraculis in Nazarelh, eo quod non posset aut vellet omnibus benefacere, licet Marcus dicat quod non potuit ibi virtutem ullam facere. ** Non enim loquitur de naturali potentia, sed de morali, qua dicimur facere non posse quae non decet; sed ut ostenderet se nolle indignis divina beneficia praestare, dare sanctum canibus, proiicere margarilas anle porcos. ** Maxime vero ab iis abhorret Dominus sua beneficia praestare, qui cum maxime indigni sint et peccatores, tales col. 255-250. 81) Cf. Mal t, 2-3; Hom 9, 13. 82) Gn 4, 4-5. 83) Iob 1, 21. et Christum contemnentes, beneflciis cius sc dignos existimabant. Innuitur etiam híc mysterium divinae praedestinationis. Deus beneficia sua indignis non elargitur. autem se esse minime agnoscunt, sed dignos se esse arbitrantur, quales videmus hodie Nazarenos, qui miracula requirebant a Chrislo, quasi iure ea palriae quae eum aluerat deberet: Fac et hic in paíria tua, quasi humana non divina virtute Christus operaretur miracula. **

CHAPTER 18. Feria Tertia Infra Hebdomadam

TERTIAM QUADRAGESIMAE Sí peccaverit in (e frater tuus, vade et corripe eum inter te et ipsum solum. Si te audierit, etc. ! I. Sicut templum Domini multis erat sacris imaginibus ornatum,? ita hodiernum Evangelium multis est divinis mysteriis refertum. Datur hic primo praeceptum correptionis fralernae ex chrisliana caritate, conira illud quod impius frairicida? Cain dixit: Nunquid custos fratris mei sum ego?* Nam cum anima hominis christiani ex Christi gratia paradisus sit deliciarum Dei: Hortus conclusus, soror mea sponsa, horius conclusus, fons signatus, emissiones (uae paradisus, * sicut posuit Deus in paradiso hominem, ut operarelur et custodirel illum, * ita vult ut christianus quilibet sit fratris sui custos, nam: Unicuique mandavit Deus de proximo suo. Deinde slaluit Dominus hic iuris ordinem: Dic Ecclesiae.* Quare habemus in hodierno Evangelio ordinem caritatis el iuris. Vult Dominus nos zclum habere et caritatis et iustitiae, ut cor nostrum sit veluti arca testamenti, in qua, praeter tabulas legis, * asservabantur et urna mannae ?* et virga Dei. " Sic Dominus, praeler fidem, a nobis tum carilatem in proximum, tum etiam zelum, etiam rigorem iustitiae requirit: Si Ecclesiam non audierit, sit tibi sicul elhnicus et publicanus." Hic mysterium divinae auctoritatis, quam Christus dedit Ecclesiae: Amen dico vobis, quaecumque alligaverilis super terram, erunt ligata et in caelo, et quaecumque sol- ^ Parricida, loco: Fratricida. 4) Gn 4. 9. 5) Ct 4, 12-13. 6) Gn 3, 15. 7) Eccli 17. )2. Vulg.: Mandapit. unicuique. 8) Mt 18, 17. 9) Cf. Ex 16, 21; 40, 18; Dt 10, 5; Hebr 9, 4. 10) Cf. Ex 16, 33-34; Hebr 9, 4. 11) Cf. Nm 17, 10; Hebr 9, i. Dntur praeceptum correptionis fraternae et indicatur ordo iuris servandi. Praeter fldem, requirit n nobis Dominus cnritatem ei iustitiam. ln hodierno Evangelio singulariter elucet zelus animurum., Multa ndinvenit Deus pro salute animae, veritis, eic.;" hae sunt claves rcgni caelorum. * Hic etiam, ut ita dicam, auctoritas Ecclesiae apud Deum: Si duo ex vobis consenserint super terram, de omni re quamcumque petierint, fiet illis a Patre meo." Mic mysterium perpetuae assistentiae Christi in Ecclesia: Ubicumque fuerint duo vel tres congregali in nomine meo, ibi sum in medio eorum;* divinum propitiatorium in medio cherubim: Ecce ego vobiscum sum... usque ad consummalionem saeculi; " tabernaculum Dei in medio populi una cum columna nubis et ignis per desertum usque ad terram promissionis. '*? II. Singulariter vero elucet in hodierno Evangelio ardens desiderium et verus zelus salutis animarum in pectore Christi: Si peccaverit fraler luus, vade, corripe. Qua de causa? Lucralus eris fratrem tuum; ?* Qui converti fecerit peccatorem ab errore viae suae, salvabit animam ipsius.'? Praedicat Paulus quod Deus vult omnes homines salvos fieri;? Peirus vero quod Deus patienter agit, nolens aliquos perire, sed omnes ad poenitentiam reverli.?! Dominus autem immediate ante haec verba: Si peccaverit in le [rater tuus, concludens parabolam centum ovium ex diligentia pasioris quaereniis ovem quae perierat, concludit: Sic non est volunlas apud Patrem vestrum, qui in caelis est, ut pereat unus ex his pusillis,?* cum paulo ante monuisset cavendum ne pusillis scandalum detur, quoniam Angeli eorum semper vident faciem Patris, ? idest quia Angelos Dei habent custodes et defensores, nam: Angelis suis Deus mandavit de te, ut custodianl te in omnibus viis luis. ?* Sed, bone Deus, qualia et quanta adinvenit divina providentia pro salute animae! Pro salute corporis humani condidit corporalem hunc mundum, cum (ali tantaque rerum varielate, quae omnes ad hominis necessitatem, utilitatem, iucunditatem, voluptatem, delicias creatae sunt. Pro salute autem animae constituit Sanctam Ecclesiam, quae mundus spiritualis est, tanto maior ct augustior corporali hoc, quanto anima potior est et nobilior corpore, quod omnem vitam, J6) Vr. 20. Vulg.: Ubi sunt, cic. 17) Ibid. 28, 20. 173) Cf. Ex 13, 21 sq. INFRA HEBDOMADAM TERTIAM QUADRAGESIMAE 305 sensum, motum, vires, pulcritudinem habet ab anima, sicut tabula deaurala omnem splendorem ab auro. Est quidem opus Dci corpus sicut ct anima, nam: Formavit Dominus Deus hominem de limo lerrae el inspiravil in faciem eius spiraculum vilae.** Sed sicut mullo exccellentior pictura cst, quam pictor peritissimus arte manuque sua totam dclineavit atque perfecit ad naturalem effigiem principis alicuius, pictura illa, quam ipsc delineavit tantum et discipulis pingendam tradidit, cui ipse nonnisi extremam manum adhibuit; ita plane anima nostra opus solius Dci est, corpus vcro opus eliam naturalium causarum. Corpus tantummodo designat Dcus et ultliman manum apponit infundens rationalcm animam, reliqua naturalibus causis facienda rclinquit. Sunt aulem naturales causae ministrae Dei, qui prima est omnium causa, mundi tolius summus arlifex, supremus architectus. Cum igitur anima opus Dci sit longe nobilius corpore quam caclum lerra, sol luna, Angelus bruio, aequum crat ut, si pro saluic ct commodis mortalis huius corporis Deus talem tantamque mundi machinam 1ot tantisque bonis refertam condidit, pro salute animae alterum mundum multo pracstantiorem machinarcetur. Sic Sanctam Ecclesiam aedificavit, quae in Divinis Litteris novum caelum et nova lerra, idest novus mundus appellatur. Per Isaiam nanque Dominus ail: Ecce ego creo caelos novos el terram novam, el non erunt in memoria priora, el non ascendent super cor... quia ecce ego creo lerusalem.?* ]ta etiam Ioannes ín Apocalypsi. ail: Vidi caelum novum el terram novam, deinde subiungit: Vidi civitalem sanctam Ierusalem novam, ct: Ecce labernaculum Dei cum hominibus, et habilabit cum eis, el ipsi populus eius erunt el ipse Deus cum eis erit eorum Deus.?* Huius quidem novi orbis et pracstanlissimi alque augustissíimi mundi terra natura est, caelum gratia, sol Christus, luna Maria, stellae Sancti, ipsi ctiam Angeli; clementa sunt Sacramenla, cibus verbum Dei, potus aqua graliae, quae salit in vilam aclernam,?* lux cognitio, calor Dci ct virtutis amor. III. In ipso autem hodierno Evangclio, ubi Dominus de spirituali hoc Sanctae Ecclesiae mundo loquitur, multa sunt quac pro salute 20 - Quadragesimale Quartum - Codex Vindobonensis quae est opus Dei mirabilissimum, pro qua Ecclesiam condidit, quae vere est novus mumndus. Peccatum est mors animae, antidotum vero peccati verbum Del, ideo Deus praedicatores mittit in salutem unimarum animae divina providentia paravit, propterea quod, sicul natura mortales sumus, ita ex infirmilale carnis el satanae opera peccare possumus. Peccatum aulem mors et perditio animae est. Hinc ait: Si peccaveril in le fraler, si peccali veneno infectus fuerit, vade, corripe, porrige ei antidotum, praesentisSimum remedium, donec spes salulis est, ne veneno intercat, nam si £e audierit, lucratus eris [ratrem (luum, autidoto correplionis liberasti eum a veneno. Verbum Dei efficacissimum remedium est, latentem habet, sed polentissimam viriutem contra peccatum. Hinc ait Iacobus, frater Domini: Suscipite insitum verbum, quod potest salvare animas vesiras;? et Paulus dixit quod Evangelium virtus Dei esl in salulem omni credenli;?* et alibi: Cum audissetis verbum verilalis, Evangelium salulis, Ephesiis 1.?*' Sic verbo Dei quam maxime usus est Dominus ad salutem animarum. Cum peccassent parentes nostri in Deum, ipsemet venil ad corripiendos eos.?? Ad boc ipsum aliquando Angelos destinavit, nam Angelus corripuit Moysen, quia filium non circumciderat,? Angelus Agar, ut ad dominam suam reverleretur,?* Angelus Balaam, ne populo Dei malediceret,? Angelus purgavit Isaiam, ?* Angelus monuit Iosue ut solveret calceamenia de pedibus suis," Angelus corripuit Saram, quia riserat,?* Angelus Zachariam, patrem Ioannis.?? Ad hoc ipsum opus misit Moysen et Prophetas, ad hoc ipsum Christum et Apostolos Sanctosque Evangelistas, idest Evangelii divini praedicatores, plenos Spiritu Sancto, qui ad hoc super Christi fideles in linguis igneis descendit, *^ ut simul eloquentes redderet et ardentes gloriae Dei et salutis hominum cupidissimos. Sicul autem hodie ait Dominus: Si te non audierit, adhibe tecum adhuc unum vel duos, ul in ore duorum vel trium testium stet omne verbum, * sic Deus multos misit mittitque verbi Dei ministros spiritu Dei armatos contra peccatum in salutem animarum. Sic Deus hominum amantissimus, salutis nostrae cupidissimus est, sicut pastor ovium, sicut pater filiorum. Anima quaelibet Deo est pretiosissima gemma, hinc magnus sacerdos portabat supra cor nomina filiorum *9) 1, 21. 30) Rom 1, 16. 31) Vr. 13. 32) Cf. Gn 3, 8-9. 33) Cf. Ex 4, 24-26. INFRA IiEBDOMADAM TERTIAM QUADRAGESIMAE 307 Israel gemmis insculpta. *^ Sicut autem ad fugandas tenebras et ad illuminandos oculos mortalium multa posuit in caelo perpetua lumina, ila in Ecclesia multos sanctos Doctores et praedicatores verbi Dci. Hi nanque sunt septem lucernae in templo Domini ardentes, *! sicut de Ioanne Baptista Dominus ait: Ille erat lucerna ardens et lucens.** Hinc legimus apud Danielem ab Angelo dictum: Qui docti sunt, fulgebunt sicut splendor firmamenti, et qui ad iustitiam erudiunt mullos, sicut stellae in perpetuas aeternitates. *5 Una autem cum verbo Dci, quo includuntur Divinae Litterae ulriusque Testamenti et omnium Sanctorum Doctorum volumina, posuit in Ecclesia Dcus spiritum divinae caritatis, de quo fidelibus suis ait Dominus: Spiritus Sanctus apud vos manebit et in vobis eril,** quo quidem Spiritu afflali fideles, non solum Deum super omnia diligunt, verum etiam propter Deum proximos tanquam scipsos, tanquam carissimos filios, ac si ex eodem Patre Deo et matre Icclesia natura essent progenili, tanquam essent omnes eiusdem corporis membra, ut Paulus ait. *' Ita Deus fidelibus suis omnibus et singulis indidit vivum quoddam desiderium salutis proximorum pro gloria Dei, pro honore Chrisli, pro confusione satanae, pro destructione inferni, pro consummala aedificatione paradisi. Hinc ait: Si peccaverit frater, vade, corripe, ut lucreris fratrem tuum. IV. Praeter haec autem posuil in Ecclesia tribunal iustitiae ad hoc ipsum opus salutis animarum, unde Paulus: Omnis anima potestatibus sublimioribus subdita sit, non est enim potestas nisi a Deo; quae autem sunt, a Deo ordinata sunt; itaque qui resistit potestati, Dei ordinationi resistit; qui autem resistunt, ipsi sibi damnationem acquirunt, nam principes non sunt timori boni operis, sed mali... fac bonum et habebis laudem, etc. ** Utile admodum est tribunal iustitiae, nam princeps, ut Paulus ail, minister Dei est libi in bonum et qui male agunt timent, nam non sine causa gladium portat, Dei enim minister est, vindex in iram ei qui male agit.** Quid esset mundus, si nullum esset tribunal iustidocti sunt... quasi splendor... quasi stellaue, ctc. 46) lo 14, 17. 47) Cf. Rom 12, 4-5; 1 Cor 12, 12-27. et suam caritatem fidelium cordibus infundit ut sc invicem fraterne diligant, ex qua zelus salutís proximi oritur. Ad salutem animarum posuit Christus in Ecclesia tribunal iustitiae, quod ulilissimum est, et cum sit divina nuclorilate praeditum. Erga peccantes Dominus maxime requirit iustitiam caritatem, liae, nisi silva frementium bestiarum, nisi spelunca latronum, nisi serpentum nidus? Hinc ait: Si illos non audieril, dic Ecclesiae; si aulem Ecclesiam non audierit, sit libi sicut ethnicus et publicanus. *" Non est autem tribunal Ecclesiae qualicumque humana auctoritale praeditum, sed divina: Quaecumque alligaverilis*' super terram, erunl ligata, cic.??* O plane mirabile opus Dci in salutem animarum! Vidit in Apocalypsi Ioannes thronum Dei iride circumdatum, ante quod septem lampades ardebant, sed tamen procedcbant de templo terribilia fulgura atque tonitrua, et qui sedebat supra thronum similis erat aspectui lapidis iaspidis et sardinis, " quae mysteria sunt divinae tum misericordiae tum iuslitiac. Hodiernum Evangelium est sicut turris David, quae aedificata esl cum propugnaculis, mille clypei pendent ex ea, omnis armalura forlium; ^ veluti regium armamentarium, in quo sunt omnia armorum gencra ad hostes debellandos necessaria et opportuna. Sic habemus hic arma militiae christianae contra spiritualia nequitiae in caelestibus, ** contra, inquam, peccali regnum ad illud impugnandum, expugnandum, destruendum ac funditus evertendum. Indicat hodiernum Evangelium quam cordi Christo sit animarum salus. Vult enim ut Ecclesia sua sit sicut arca Noc, in qua salventur omnes, ** nemo pereat. Hinc vult ut spiritus noster sil tanquam Cherub igne ct gladio armatus contra peccatum, *' sicul Seraph ille qui Isaiam calculo ignilo mundavil,?* sicut David qui sono citharae a Saule daemonium expellebat; ? Paulus cnim ait fratrem corripiendum esse in spirilu lenitalis, * cum mansuetudinc. V. Duo sunt quae vc] maxime requirit a nobis hodie Dominus erga proximum peccantem: fraternilalis amorem et rigorem iuslitiae, ardenlem caritatem et iram, ut spirilus noster armatus sit igne caritlalis erga peccatorem, ut magno teneatur salutis ipsius desiderio, gladio ctiam irae et odii conlra peccatum. Sic gladio et ignc armatus ibat Abraham ad sacrificandum Isaac,*' glaudio ct igne utebatur sacerdos in templo offerens Domino sacrificia ct holocausta. INFRA HEBDOMADAM TERTIAM QUADRAGESIMAE 309 Vult ut quisque sit fratris infirmi medicus pius ct severus. Sic.enim nalurae conditor humanum cor armavit cupiditate et ira, cupiditale boni, ira vero et odio mali. Nam duo haec ctiam in Dco erga homines quam maxime repceriuntur, amor ct ira: amor erga bonos, ira contra malos, amor virtulis, odium vilii et peccati. Nos aulem ad imaginem et similitudinem Dei conditi sumus. Hinc Dominus, cum dedit praeceptum dilectionis, monuit nos divinae huius similitudinis dicens: Ut silis filii Palris veslri qui in caelis est; * Estole perfecli sicul, ctc. In universa Scriptura Divina de ipso Dco duo haec vel maxime legimus: amorem ct iram; ex amore aulem misericordiam et clcmenliam in salutem peccalorum, ex ira vero iustitiam et sevcerilatem in punilionem peccalorum, in odium peccali. Quid non egit Dcus ad salvandos peccatores? ad procurandam salutem corum? Ad quid legem, templum, sacerdotium, sacrificia dedit? Ad quid misit Prophelas? Ad quid principes et tribunalia iustitiae instituit? Ad quid divinam auctoritatem hominibus dedit? Ad quid tandem Filium in mundum misit et Spiritum Sanctum Ecclesiae dedit? VI. Si peccaverit in le [rater tuus. Condidit Deus Angelum ct hominem ad fclicitatem acternam, utrique divinam imaginem contulit, liberum arbitrium dedit viamque virtutis ac veluti scalam, per quam ad aeternam beatitudinem ascenderent finemque suum sortirentur, indicavit. Utrumque ita condidit ut natura peccare posset, naluram dedit versatilem a bono ad malum; sed ita tamen ut peccanti Angelo poenitentia concessa non fuerit, concessa autem hominj, ita ut Angclo peccatum mors fuerit, a qua non datur rcgressus in vitam, nisi divino miraculo; homini autem gravis infirmitas et vulnus mortale: P/agis imposilis abierunt, semivivo relicio, * scd tamen curari potuil et pristinae sanitati alque inlegrilali restitui. Ab infirmitale nanque ad sanitatem datur regressus, si arte curetur infirmus, sicut clemens ille samaritanus egit cum vulnerato, quem scmivivum reperit; curavit enim illum vino et oleo vulneraque illius alligavit. 5 Sic vult Dominus ut hodie clementem samaritanum agaIdest misericordiam in salutem cet severitatem in punitioneim peccatorum. Homo peccare potest, sed ctiam converti, idco spes salutis seniper effulget, co magis quod vitium opprobrium nffert. virtus autcm honorcm, cuius homo cupidissimus cst, undc ipse nalura incorregibilis non est, mus peccantem frairem corripienties, quoniam infirmus est, non mortuus, spes salutis illius est, semivivus cst. Sciens Deus hominem natura posse peccare et a virtute in vitium praecipitem labi satanae arte et. impulsu, cum ita condidit ut natura aptior esset ad salutem, quam ad perditionem. Homo nanque natura appetentissimus est honoris et voluptatis, sed multo tamen honoris, magis quam voluptatis. Hinc videmus quam multi sint qui honoris causa voluptates contemnunt magnosque labores et eliam pericula subeunt; et homo, licet ardentissimis libidinis facibus ardeat mulieremque perditus depereat, nunquam tamen adducetur eo amentiae, ut publico loco, multis videntibus, magna cum honoris iactura velit turpi voluptate frui. Honoris cupiditas et amor vincit cupiditatem voluptalis, quoniam desiderium honoris proprium hominis est, voluptatis autem animalium. Cum autem via salutis virtus sit, via autem perditionis vitium, est quidem vitium saepe cum voluptate coniunctum, uli in vitiis carnis manifestum est, sed tamen magno cum pudore, hinc tenebras et latibula quaerunt; virtus autem, licet videatur aspera et insuavis, sed tamen magno cum honore, exisümalione, laude coniuncta est. Hinc iubet Dominus bodie ult, si monitione secreta ad fratrem corrigendum minime profecerimus, adhibeamus testes, ut coram els peccator correptus, pudore et rubore suffundatur, quod natura homo maxime timet, sicut honoris et laudis avidissimus est. Si peccaverit in le frater tuus, vade et corripe eum; nam emendari polest, non evasit peccando daemon omnino incorrigibilis. Natura humana est sicut manus Moysi, quae leprosa evasit, sed mundari etiam a lepra potuit, ** sicut et Maria soror Moysi; " est sicut virga Moysi, quae in terram proiecta coluber evasit, sed tamen ilerum in virgam conversa fuit; * non est sicut uxor Loth, quae conversa in statuam salis, perpetuo sic mansit; ** est sicut luna luminis deliquium passa: illuminari iterum polest sicut lampas exlincta; satage ut eam reaccendas: Vade corripe eum... et lucratus eris fra- (rem tuum. Si peccaverit in te frater luus. Loquitur hodie Dominus fideliINFRA HEBDOMADAM TERTIAM QUADRAGESIMAE 311 bus suis sicut paterfamilias amantissimis filiis, quos cupit eadem in domo simul perpetuo magna cum pace et fraterna caritate cohabitare atque convivere. Nam ecce, ait Regius Vates, quam bonum et quam iucundum habitare fratres in unum, ?** idest concorditer, in pace, in caritate, in amore fraternitatis. At vero non sumus sicut Angeli in caelo beati, qui divino munere peccare omnino non possunt nec in Deum nec in proximos et consortes; hinc cherubim in sancto sanctorum divinum propitiatorium et se invicem mutuo aspiciebant. " Peccare potuit Xdam in paradiso, peccare Eva a serpente impostore seducta; *? nos etiam peccare possumus, verum etiam, sicut et illi, a peccato resurgere. Divina correptione illi iustificati fuerunt. Sic igitur: Si peccaverit in te... vade, corripe. VII. Si peccaverit in te... lucratus eris fratrem tuum. Requirit a nobis hodie Dominus amorem et odium; amorem erga fratrem peccantem, ut fraterna caritate moti desideremus ? et quaeramus salutem ipsius, sicut pastor ovem errantem, sicut mulier drachmam perditam; '* odium vero contra peccatum. Hinc assignat obiectum amoris, magnum bonum: Lucratus eris fratrem tuum, magnum lucrum: Quid prodest homini si universum mundum lucretur, animae vero suae detrimentum patiatur? '5 Maioris aestimationis et praemii est apud Deum anima una, quam totus mundus, magnum lucrum, acquisitio ingentis thesauri. Sed non capit haec mundus, ideo contemnit. Hinc est quod contraria omnino praestamus, peccamus enim, saepe perdimus vel perdere satagimus, saltem gladio linguae, detrahentes, murmurantes, infamantes ad perditionem peccatoris et ad conservationem et augmentum peccati, ita ut cum lingua nostra possit esse gladius aculissimus in manu Spiritus Sancti ad destruendum peccatum et salvandum peccatorem, fit gladius in manu spiritus maligni ad perdendum peccatorem et salvandum peccatum. Si peccaverit in le frater tuus. Requirit Dominus in fidelibus suis germanam caritatem veramque amicitiam, quae nec adulari novit amico coram, nec absens detrahere, sed semper et ubique ex corde et si peccarc, etium A peccato resurgere potest. Dequirit Christus amorem crga peccantem et odium in peccatum, veram quoque caritatem, quae virtutis causa cx animo prosimum diligit. Ostendit Doininus qualis et. quanta Ecclesiue uucloritas sit et. tradit sanclissimas leges caritatis et iustitiae, 312 FERIA TENTIA diligere et amico bene velle, opiima quaeque desiderare. Difficile admodum adulator ab amico vero dignoscitur, ut Plutarchus docel;** sed tamen qui hodiernum praeceptum serval, non potest non verus, amicus esse qui aeceplam iniuriam ab amico ulcumque non retaliat, non malum reddit pro malo, scd iniuria lacessitus quacril prodesse, hoc enim est: Lucrat(us eris fratrem tuum. Ilic cnim manifeste dignoscitur non proprium quid ab amico expectare aut quaerere, sed Dei et virtutis causa amicum ut fralrem ex animo vera caritate diligere. ALIA HOMILIA ! Si peccaverit ín te frater tuus. 2 I. Ostendit Dominus in hodierno Evangelio perniciem peccati, quod instar veneni morliferi ac supra modum lcialis est. Dat efficax remedium salutis: Corripe eum... si te audierit, lucratus eris fralrem iuum.? Ostendit qualis et quanla sit Ecclesiae auctoritas: Quaecurmnque alligaverilis super lerram, eic. * Nec solum aucloritatem quam habet super homines, verum etiam quam habet apud Deum: Iterum dico vobis, quod si duo ex vobis consenserint super lerram, de oinni re quamcumque pelierinl, fiel illis a Patre meo, * nam: Ubicumque fuerinl duo vel tres congregali in nomine meo, ibi sum in medio corum. Sic magna est Ecclesiae apud Deiun auclorilas. Tradit hodie Christus fidelibus suis tanquam optimus princeps optimas el sanctissimas leges: Dulcis el rectus Dominus, ait Regius Vates, propler hoc legem dabil delinquentibus in via; diriget inansuelos in iudicio, docebit miles vias suas; *^ Omnes viae Domini misericordia el verilas." Mites vult esse christianos: Discile a me, quia milis sum el humilis corde.* Mis dat hodic leges similes animo ipsius legislatoris, qui dulcis et rectus cst, iustus et misericors: Virga aequilalis virga regni lul; dilexisli iusliliam et odisli inquilatem, Tob 3, 2. J) Allo atramento clariori exarnta. 2) (Mt 18. 15). vr. 18. 5) Ibid. vrr. 19-20, 6) Ps 21, 8-9. 7) INFRA HEBDOMADAM TEHTIAM QUADHAGESIMAE 313 proplerea unzil le Deus, Deus luus oleo laeliliae prae consortibus tuis." Oleum autem Spiritus Sancti gratiam divinamque caritatem significat; hinc Christus in Melchisedech figuratus fuil, qui rex juslitiac et rex pacis interpretatur. '* Videmus in co, sicul in sancluario Domini, vas plenum manna ctl virgam. !! Sic dat hodic fidelibus suis legem caritatis: Si peccaverit in te, vade et corripe eum, ulique ut Iucreris eum; legem item iustitiae: Sí non audierit eos, dic Ecclesiae, el sí Ecclesiam non audierit, sit libi sicul ellhinicus el publicanus.?? Sic tanquam misericors dat aucloritatem absolvendi, et tamquam iustus auctoritatem ligandi peccatores; tanquam rex pacis el lotus dulcis, dat legem caritatis et concordiac, praecipiens fraternam correplionem ex caritate, ut pacem cum fralribus, caritatem concordiamque colamus, ad quam ctiam allicit magno praemio propoSito: Si duo ex vobis consenserint super terram, de omni re quamcumque pelierint, fiet illis a Palre meo. Dat autem Christus hodie non solum carilalis, verum etiam iuris ordinem, dat leges et praecepla cum carilalis tum eliam iustiliae; instituit summum Ecclesiae tribunal, summa auciorilatc firmatum: Quaecumque alligaverilis super lerram, erunt ligala, etc. Il. Dic Ecclesiae. Interpretatur optimus interpres Calvinus: dic synagogae. Num iubet nos Iudacos ficri? Num rabbinos et archysinagogos Iudacorum adire nos oporlct? Num rabbinis Iudacorum ail Christus: Quaecumque alligaveritis super lerram erunt ligata et caelo? Alii ex codem grege interpretantur universalem Ecclesiam, multitudinem fidelium. Quid ergo? Ad componendos privatos homines pro causa privata congregandum sempcr est gencrale concilium? Dicit crgo Ecclesiam, ut Chrysostomus ? ct alii inlerprelanlur, ^ Praesules Ecclesiae, magistratum ct tribunal ecclesiasticum. Nam respublica facere dicitur quae magistratus reipublicae facit ct dum caput videt, audit, loquitur, haec omnia homo faccre dicitur. Sic rectores Ecclesiae Praesulcs,. Episcopi Ecclesiae dicuntur, quoniam Ecclesiam repracsentant ciusque personam gerunt et Christi. Matthaeum, cp. 38, ibid. 129, 506; Paschasius Radbertus Erpositio in. Matthaeum, 'ib. 8, (P. L. 120, 621-022); Anselmus Laudunensis Enarrat. in Matthaeum, ibid. 162, 1409. Cf. lo. De l.a Haye Biblia Maxima, h. 1. ad aübsolvendos ct diligendos peccatorcs; dat etim iustitiae ordincm. Dic Ecclesiae: inlerpretatio errala Calvini el recta expositio Doctorum. A tempore Apostolorum Episcopi iudices fucrunt in foro ecclesiastico, ideo divina pollent iudiciaria potestate, multo maiore en quam principlbus synagogac contulerat. constituti enim fuerunt veri vicarli Christi. Cum autem, ut dicitur, consuetudo sit «optima interpres legis», !4: maxime si ex quo lata fuil, ila servari coepit, hic fuit semper usus in Ecclesia a temporibus Aposlolorum, ut Episcopi et Pastores essent iudices in foro ecclesiastico; sic Paulus ad Corinthios ait datam sibi a Deo potestatem in aedificalionem el non in destructionem, * idest ad utilitatem Ecclesiae, non in ruinam; sic ipse incestuosum corinthium iudicavit et satanae tradidit in interitum carnis, ut spiritus salvus fieret; '* sic postea, in persona Christi illum absolvit; '" sic ad Timolheum Episcopum scribit instruens eum quomodo debeat iudicare, ne adversus presbyterum accusationem acciperet, nisi sub duobus aut tribus leslibus.'* Sic semper ab Apostolis ad hunc usque diem Episcopi semper hanc ligandi et solvendi auctoritatem tenuere et exercuere. Dedit itaque Dominus Ecclesiae, idest veris legitimisque Episcopis, pastoribus Ecclesiae, in Apostolis, quorum ipsi sunt legitimi successores, iudiciariam potestalem divinamque ligandi et solvendi. Nec tantum dedit iudiciariam auctoritatem et potestatem, sed magnam valde atque mirabilem: Quecumque ligaverilis super terram, etc.; sicut etiam Pelro dixit: Tibi dabo claves, etc. '? Etiam praesulibus synagogae Deus magnam dedit auctoritatem; binc cum Moysen principem instituisset, ait: Constitui le deum Pharaonis. *? Hinc principes synagogae dii sunt appellati: Diis non detrahes et principi populi tui non maledices;?' sic: Deus slelit in synagoga deorum, in medio autem deos diiudicat,? et postca: Ego dixi: dii estis el filii Excelsi omnes; ? habebant verum et mixtum a Deo imperium et supremi iudices erant. Sed quamvis magna ct superhumana esset eorum auctoritas et potestas, multo tamen inferior erat praesenti hac auctoritate, quam sit luna sole et nox ipsa die. Quis enim polest dimiltere peccata, nisi solus Deus? *?* Et tamen dedit potestatrem (alem hominibus.?* Haec cnim plane divina est auctoritas, quam nec Angeli in caelo habent, quoniam huic datae sunt claves regni caelorum et per remissionem peccatorum potest vitam aelernam praesiare et ab ea excludere et sic in aeternum damnare. Lc 5, 21. 25) Mt 9, 8. INFRA HEBDOMADAM TERTIAM QUADRAGESIMAE 315 Sic instituti sunt vicarii Christi, sicut ipsemet ait: Sicul misit me Pater et ego mitlo vos, et insufflavit in cos et dixit: Accipite Spiritum Sanctum: quorum remiserilis peccala remilluntur eis, etc.?* Sic Paulus 2 Corintiis 2 ait se in persona Chrisli absolvisse incestuosum illum. Quid est in persona Chrisli? Ac si Christus ipse coram absolvisset. II. Optimi Divinarum Scripturarum interpretes, Calviniani, aiunt potestatem hanc consistere in doctrina verbi, quod praedicando solvunt, sicut Lucae 11 dicitur de scribis, quod acceperunt clavem scientiae, ?' utique regni Dei. Quid ergo? Omnes qui docentur, qui audiunt verbum Dei, solvuntur? Sed apud ipsos etiam feminae praedicant verbum Dei et docent. Num docendo Paulus ligavit incestuosum corinthium, cum salanae eum tradidit? Alii dicunt potestatem hanc absolvendi esse, quod ipsi declarent absolutos essc. At vero tunc non dixisset Christus: Quaecumque ligaveritis?* super terram, erunt ligata et in caelo, sed potius quaecumque ligata erunt in caclo, vos ligabitis super terram et quaecumque soluta erunt in caelo, elc. Sed non ita loquitur Christus, imo ita loquitur ut ostendat non prius esse soluta aut ligata in caelo, quam per Episcopos et sacerdotes in terra. Sicut ergo constituit Christus Petrum Ecclesiae principem cum ait: Tibi dabo claves regni caelorum, nam penes principes civitatis manent claves, ac dixit: Quodcumque ligaveris super terram, etc., ?? ita nunc Apostolos principes constituit, divinam eis tribuens auctoritatem. Nec tantum declarat Dominus hodie auctoritatem ecclesiasticam super homines, verum etiam apud Deum contemplatione Christi: Si duo ex vobis, etc., nam: Ubicumque fuerint duo vel tres congregati in nomine meo, ibi sum in medio eorum. Si autem preces vel duorum tantum fidelium tanti valent apud Deum, quid valebunt publicae preces Ecclesiae? Sicut autem divinam auctoritatem dedit Deus Moysi contra Pharaonem et Aegyptum in salutem Israelitarum, ita Controversiae, t, 3, De Poenitentia, lib. 1, cp. 10, col. 914-915; lib. 3, cp. 2, col. 1029-1035. Refellitur erronea Inerpretatio novalorum. Christus Apostolos constiluit principes Ecclesiae eisque auctoritatem contulit puniendi peccatores. Polestas ligandi ct. absolvendi signiflcat ctiam potestatem quoad censuras el vota. vic. Multa. Deus privilegia &vnadjiosuc contulit, sed. miullo maiora Kcclesiae. hanc contulit Ecclesiae contra satanam et peccatum, quod est regnum ipsius, in salutem electorum. Vult autem Dominus deleri peccafum, vel iuste puniri peccatorem incorregibilem. Quaecumque ligaveritis super terram. Loquitur praccipue de pocna excommunicalionis: Si/ libi sicul ethinicus et publicanus. Dat ilaque auctoritatem ligandi, idest obligandi ad servandas leges ct ad poenas propter carum transgressiones subeundas; obligandi ad poenitentias pro peccatis in Confessione Sacramentali iniunctas peragendas pro satisfaclionc; auctoritatem item solvendi, idest absolvendi a peccatis et poenis, ab excommunicationc aliisque ecclesiasticis censuris; dispensandi in lege, in votis, in iuramentis aliisque similibus obligationibus, quoniam eorum divina est auctoritas, cum in persona Christi iudicent. Proponuntur ^? in hodierno Evangelio divina privilegia Sanctae Ecclesiae in destructionem peccali atque in salutem peccatorum. Multa privilegia concessit Deus synagogac, scd multo plura Sanctac Ecclesiae, quam acquisivil sanguine suo.?' Specialia privilegia synagogae fuerunt summa auctoritas dala Moysi et Aaroni, principibus synagogae, divinum propilialorium cum arca, ubi erat vcluti ingens thesaurus bonorum et gratiarum Dei, ac tandem praesentia spiriQualis Dei in medio populi: Facient mihi sanctuarium et habitabo in minedio eorum.?? Similia habemus in hodierno Evangelio: auctoritatem: Quaecumque alligaverilis super lerram, cic.; thesaurum graliarum: Sí duo ev vobis consenserint super terram, de omni re quamcumque pelierinl, eic.; ac landem spiritualis praesentia: Ubicumque fuerint duo vel lres congregati in nomine meo, ibi sum in medio eorum. Sed quaenam fuit auclorilas principum synagogac? Magna quidem, at vero ad punienda, non dimiltenda peccata; principum vero Ecclesiae ad utrumque: Quaecumque alligaverilis... el solveritis; Accipite Spirilum Sanclum: quorum remiserilis peccala, elc.; Quis potest dimillere peccala, etc.? ??

CHAPTER 19. Feria Quarta Infra Ihebdomadam

TERTIAM QUADRAGESIMAE Nam Deus dixit: Honora patrem tuttm et matrem, et: Qui maledixerit patri vel matri mortc, clc. ! I. Ostendit Dominus in hodierno Evangclio servandas esse lcges divinas potius quam humanas, sicul ctiam Petrus dixit principibus Iudacorum: Oporlel obedire Dco magis quam hominibus.? Quoniam vero homines, sicut ad carnalia ct mundana cum propensissimi sint, freno opus habent, ad hacc enim alas habent ad pedes et flammas ad cor, ita ad spiritualia ct divina, ad quae maxime frigent, calcaribus egent, assignal Dominus rationes, quae animum nostrum vcl maxime urgere possunt ad divinas leges scrvandas. Sunt autem duo quae homines movere solent ad operandum: allerum quidem cst honestatis ratio, alterum vcro spes commodi ct emolumenti. Ut filii obediant parentibus, subditi praelatis, populares principibus, milites ducibus ct imperatoribus, ut homines bencfactoribus grati sint, ut secundum rationem vivant, honestatis ralio rcequirit. Ut aulem coloni in terra, piscalorcs in aquis, artifices in civitate, milites in castris multos labores sustineant, spes utilitatis conscquendae movet et urgct. Cum Deus legem tulit Hebracis, primo omnium has rationes proposuit dicens: Ego sum Doininus Deus (luus, qui | eduxi le de lerra Aegypli, de domo servilulis, hacc est ratio honestatis; Ego enim sum Dominus Deus luus, Dcus zeloles, visilans iniquitatem... el faciens misericordiam in millibus, cic.,? hacc ratio utilitatis, quae duoportct, ctc. 3) Ex 20, 2. 5-6. Vulg.: in millia. Assiznat Christus rationes quibus divinae leges servandae sunt: primo, honestatis et utilitatis, quas Dcus inse proposuit cum lerem tulit Hebraeis; deinde mniesiatis divinae el collati beneficii. Eaedem rationes nssignantur in hodierno Evangelio. Agitur hodle de duplici genere ]egum: divinarum et humanarum, plex est. Sicut mercatores in negotiationibus suis rationem habent lucri et damni, lucri cessantis et damni emergentis, ita proponitur duplex utilitatis ratio, ad fugiendam poenam transgressionis et ad percipiendam mercedem operis. Prima etiam ratio duplex est: Ego sum Dominus, ratio dignitalis et maiestatis est; deinde vero: Deus (uus, ratio collati beneficii, nam eduzi le de lerra Aegypti, eic. Hanc per Malachiam requirit dicens: Filius honorat palirem et servus dominum suum; si ergo Pater ego sum, ubi esl honor meus? et si Dominus ego sum, ubi est timor meus? * Moyses in Cantico Deuteronomii hac ratione arguit Hebraeos violatae legis: Generatio prava atque perversa, haeccine reddis Domino,* popule slulte et insipiens? Nonne ipse est Paler tuus, qui possedil et fecit et creavit te? Deum qui te genuit dereliquisti et oblilus es Domini creatoris. * Sic in hodierno Evangelio duae hae raliones assignantur: ratio honestatis: Nam Deus dixit: Honora patrem tuum et matrem, ct ratio utilitatis: Ut sis longaevus super terram quam Dominus, eic. * ilemque: Qui maledixerit palri, eic.* Utraque autem ratio amplissima est et capacissima,* sicut duo magna mundi corpora, caelum el terra, quorum nominibus Moyses perstrinxit universi tolius creationem dicens: In principio creavit Deus caelum el terram. '? Nam caeli nomine complexus fuit omnes orbes, planetas, stellas, ipsos etiam Angelos; terrae autem nomine conligua cognataque elementa et insuper lapides, meialla, plantas, animalia, infinita pene rerum genera. Ita in duabus hisce rationibus continentur aliae quam plurimae ac pene innumerae, veluti sub generibus species. II. Agitur in hodierno Evangelio de duplici genere legum, divinarum et humanarum: Irritum fecistis mandatum Dei propter traditionem vestram; de duplici genere religionis: Populus hic labiis me honorat, cor autem eorum longe est a me; in vanum autem colunt me; ? de duplici genere hominum: Omnis plantatio, quam non plantavit Pater meus caeleslis, eradicabitur. Sinite eos, caeci sunl el duces caecorum; Adhuc el vos sine intellectu estis? Non intelliINFRA HEBDOMADAM TERTIAM QUADRAGESIMAE 319 gilis?^^ Agitur, inquam, de discipulis Christi et de Pharisaeis inimicis Christi, de duplici puritate et sanctitate vitae, interna et externa, christiana et pharisaica, de vera et falsa iustitia. Nam sicut non omne, quod videtur aurum, aurum est, nec omnis lapillus, qui videtur gemma, vera gemma est, ita non omnis virtus et sanclitas, vera virlus ct sanctitas est, sed quae sedem habet in corde. Deus enim inspector cordium est et qui ambulat coram Deo perfectus erit, sic enim Abrahamo dictum est: Ambula coram me et esto perfectus. '* Cor enim, animus bene formatus, bona sanctaqua voluntas veluti radix est arboris bonae, quae fructus bonos facit, nec potest fructus malos facere: '5 In lege Domini voluntas eius et in lege eius meditabilur die ac nocle; et erit tanquam lignum, idest arbor, quod plantatum est secus decursus aquarum, quod fructum suum dabit in tempore suo.'* Quare agitur in hodierno Evangelio de bono et malo corde, bona et mala voluntate, nam ait quod bonus homo de bono thesauro cordis... profert bonum, et inalus homo de malo thesauro cordis profert malum, nam ex abundantia cordis os loquitur. '*: Singulariter tamen de divinis et humanis legibus in hodierno Evangelio agitur. Ubi illud in primis advertendum est, non improbare Christum omnes humanas leges, quae hic traditiones dicuntur, idest principum instituta, nam de principibus loquitur, hinc ait eos duces esse caecorum. Non tollit, inquam, imo nec improbat Christus hodie omnes humanas leges, sed tantum traditiones divinae legi contrarias, repugnantes, quae militant contra divina mandata. Leges autem humanas divinis legibus et naturali iuri conformes, imo nec adiaphoras quidem, quae nec subveniunt nec repugnant divinis legibus - neque enim improbat traditiones seniorum de lavandis manibus, - eas Christus nec laudat nec vituperat; cum tamen principes imperant, servandae sunt, quoniam principes utriusque fori divinam in mundo referunt maiestatem: Omnis anima poleslalibus sublimioribus subdita sit, non esl enim poteslas nisi a Deo, qui autem poleslali resistit, Dei ordinationi resislit, ait Paulus, " cui Petrus accinit dicens: Subiecli estlole omni humanae crea- ]6) Ps 1, 2-3. 162) Lc 6, 45. Vulg.: Ex abundantia enim, ctc. 17) Hom 13, 1-2. nc de duplicl sanctitate vitae: interna et exlerna nc dc bona et mala voluntate. Singulariter agitur de divinis et humanis legibus. Non improbat Chrislus leges humanas, nisi mililent contra divinas. Magnum discrimen est inler divinas et humanas leges. illae enim Deum habent fuctorem, hac homines; ct iamen mugis humanae quam divinae scrvantur. turae... sive regi quasi praecellenli, sive ducibus tanquam ab eo missis. '* Si autem saecularibus principibus obediendum est, quanto magis spiritualibus, de quibus ait: Qui vos audil me audit, el qui vos spernil me spernit? ? Si Ecclesiam non audieril, sit libi sicut elhnicus?*? Leges igitur principum servandae sunt, modo divinis legibus non repugnent: [rrilum fecistis mandatum Dei propter traditionem veslram. III. Ostenditur autem latum discrimen inter divinas et humanas leges. Primo quidem quoad originem, ad auctores: Mandalum Dei, Deus dixit, idest praccepit; humanas autem leges appellat Dominus doctrinas et mandata hominum: |n vanum colunt me docentes doctrinas el mandala hominum,?' hinc dicuntur tradiliones seniorum.? ÁÀd condendas leges requiritur aucloritas, sapienlia ct iustitia. Quanto autem Deus maior est hominc, tantó maior cst aucloritas divinarum legum auctoritate humanarum. Hinc quanti faciendac sinl leges divinae oslendit ipse Dominus, qui ad servandas tabulas legis iussit fieri arcam inlus cl foris totam dcauratam,? ut inslar thesauri divinae leges ibi perpetuo asscervarentur. Sed sicut non novit mundus Deum, ita nec auctoritatem novit divinarum legum: Deus dixil; Irrilum fecistis mandalum Dei; sed: Dixil insipiens in corde suo: non est Deus. * Cum Moyses cet Aaron Pharaoni dixissent: Haec dicil Dominus Deus Israel; dimille populum meum, ul sacrificel mihi in deserlo, respondit Pharao: Quis est Dominus, ul audiam vocem eius el dimiltam Israel? Dominum non novi el Israel non dimillam.?* Sic multi nihili faciunt divina mandata. Dicas homini, filio huius saeculi, qui odio acri et crudo perscquitur inimicum suum: Dcus praecipit ut diligas inimicum; surdis auribus loqueris. Infinitis partibus minor est auctoritas humanarum legum, quam divinarum; multo tamen magis humanae servantur quam divinae, quoniam multo nolior est auctorilas ct potentia hominum principum, quam Deci, qui rex est regum, cuius infinila maiestas el auclorilas esl. Vulg.: | Nescio Domínum. INFRA HEBDOMADAM TERTIAM QUADRAGESIMAE 321 Divina lex de caelo lata dataque fuit, divina sapientia plena est divinaque sanclilate; non sic autem humanae leges: saepe errores conlinent et iniuslae sunl: Transgredimi mandatum Dei propler traditionem vestram. Finis autem humanarum legum, cum bonae sunt, pax est et tranquillitas reipublicae; finis autem divinarum vita el gloria in caelo sempiterna: Ut sis longaevus super terram, quam Dominus Deus tuus daturus est tibi.** Humanae leges transgressoribus graves poenas minitantur et intentant, servatoribus autem nihil promillunl; divinae aulem transgressoribus quidem gravia supplicia comminantur: Qui maledixverit patri vel matri, morle morialur, vcrum observatoribus etiam promittunt magna praemia: Ut sis longaevus super terram; Visilans iniquilatem palrum super filios in lerliam et quarlam generalionem, his qui oderunt me, et faciens misericordiam in millibus, his qui diligunt me et custodiunl mandala mea. IV. Quare vos transgredimini mandatum Dei propter iradilionem vestram? Magna quaestio haec esl, quam scribis et Pharisaeis movit Salvator, nec ipsi, licet docli et cruditi, responderunt. Quare videndum nobis est quidnam sit in causa quod ab hominibus servantur potius mundanae leges quam divinae, i(a ut facile homines transgrcdiantur mandata Dei propter traditiones et leges mundi, sicut Adam de ligno scientiae potius quam de ligno vitae comedere voluit. Suntne leges mundi divinis legibus meliores? faciliores? utiliores? dignitate praestanGores? Sed quomodo bonae leges mundi, si caverant scribae et Pharisaei ne filii parentes honorarent? ut in parentes impii et crudeles essenl, contra ipsa iura naturae? Quomodo faciles, si imponunt onera gravia et importabilia in humeros hominum? *' Quomodo utiles, cum, ut plurimum, ex avarilia principum ortum habeant, qui non quid reipublicae, sed quid sibi utile sit oculale prospiciunt? Leges quidem Dei graves videntur, nam scriptae in lapidibus datae fuerunt; obscurae el intellectu eliam difficiles, datae de medio caliginis; frigidae et insuaves, absque ulla iucunditate instar lapidum, infrugiferae, sicut lapis nihil gencrat. Sed caligo, de cuius 21 - Quadragesimale Quartum - Codex. Vindobonensis Divinae ]cges saplentissimae sunt et magna pracmia promittunt; humanae sacpe iniustac et graves sunt. Facile lransgrediuntur leges divinae propter leges humanas, quia divina lex gravis videtur et obscura, sed sapientissima est et. servatores suos honorat et ditat. Maxima est nuctorítas conditoris divinae ]egis, magna item praemia servatoribus promissa et magnae poenae transgressoribus comminatae. Lex divina servatu impossibilis non cst, gravant. medio lex lata fuit, intrinsecus lucidissima crat;** ita plena est lex divina sapientia, licet absque ullo splendore eloquentiae sit: Teslimonium Domini fidele, sapientiam praestans parvulis... praeceptum Domini lucidum, illuminans oculos.?* Scripta fuit in lapidibus in signum perpctuitatis et inflexibilis rectitudinis, ne eam homines ad suos sensus flecierent atque pertraherent; sed tamen in pretiosis lapidibus scripta fuit, quia homines honorat non onerat, ditat non gravat. ?? V. Quare discipuli tui transgrediuntur? Mirabantur Pharisaei cur discipuli Christi transgrederentur leges hominum, Christus autem miratur cur ipsi divinas leges transgrederentur: ?! Quare el vos transgredimini mandalum Dei? Hoc enim vere mirabile est, cur non serveniur divinae leges, cum causas habeant urgentissimas mavximeque efficaces. Nam si tria sunt quae movent homines ad servandas leges: primum quidem auctoritas principis, deinde vero timor poenae ac tandem spes praemii, - praeler ipsam honestatem et debitum ex legis iustitia, sanctitate, honestate, necessitate, - quo haec aulem maiora sunt co vehementius urgenl ad servandas leges; in divinis autem legibus hacc maxima sunt: Ego enim sum Dominus Deus tuus, Deus zelotes, ecce maiestas et aucloritas principis conditoris harum legum; Visitans iniquitatem, ecce poena transgressionis; E! faciens misericordiam in millibus, ecce praemium observanliae. Haec autem magna sunt, sicut Deus ipsc; hinc Abrahamo dixit: Noli timere, Abram, ego prolector tuus sum et merces tua magna nimis.?* Ad tales igitur tantasque causas quomodo non sequitur cffectus? Arbor tam magna sine fruciu? Àn forte impossibilis servalu divina lex est? Sed si impossibilis esl, quomodo servata a multis fidelibus est in Ecclesia Christi ab origine mundi usque modo? Servala est a multis hominibus sub utroque Testamento, ergo non est impossibilis. Tyranni sunt qui imponunt in humeros hominum onera gravia et imporlabilia, non optimi principes popularibus suis, non optimi patres filiis suis. Deus optimus princeps esl, optimus et amantissimus Pater. INFRA HEBDOMADAM TERTIAM QUADRAGESIMAE 323 Sed forle, si non impossibilis, gravis tamen et admodum difficilis: Minime gentium: Mandata eius gravia non sunl;? lugum meum suave esl el onus meum leve.?* Hinc lex ignea dicitur, ignis aulem natura levissimus est. An forte insuavis, inutilis? Sed iudicia Domini vera, iuslificata in semetipsa; desiderabilia super aurum et lapidem preliosum multum et dulciora super mel et favum.?* Hinc una cum tabulis legis in divino sanctuario asservabatur virga, quae miraculo fructificavit, et urna caelestis mannac.?* Quare ergo (ransgredimini mandalum Dei? Forte divina lex ignota est, intellectu valde difficilis. Hinc hodie ait Dominus: Auribus audite et inlelligile, ct Apostolis: Adhuc et vos sine inlelleclu eslis? Non intelligilis? Lex autem quac ignoratur, servari minime potesl. Sed quomodo lex Domini potest essc ignola, cum sil naturalis? Deus dixit: Honora pairem luum et matrem. Hoc, natura duce, etiam infideles parenlibus praestant, etiam bruta animalia; ciconiarum exemplum notissimum est. ?* Similiter unum esse Dcum honorandumque esse, natura docet; noverunt philosophi, poetae, oratores, historici, etiam infideles Deum venerantur et colunt. Non furandum, non adulterandum, non occidendum natura docet, lex naturalis est: Quaecumque vultis ut faciant vobis homines el vos [facite illis.?* Si igitur naturalis est, quomodo ignota esi? Quare ergo lransgredimini mandatum Dei? In causa est natura peccato vitiala atque corrupta. Nam: Sensus et cogilalio... cordis ad malum tantum prona sunt ab adolescentia. *? Infirmus autem, qui palatum habet male affectum, oplima respuit, noxiis delectatur. Hinc Regius Vates orabat: Bonum gusium el scienliam doce me.*' Hac de causa vitia nos magis quam virtutes delectant, carnalia quam spiritualia, terrena quam caelestia, animalia quam angelica, mundana quam divina. Hinc promptiores sumus ad malum quam ad bonum, ad carnis opera fervemus, ad opera autem spiritus frigidi sumus. Vera quidem est ratio; sed tamen, cum peccato illo omnium ho- 10; 40, 18; Nm 17, 7-10. 37) Mt 15, 10. 16-17. 38) S. Ambrosius: « Romanorum usu (ciconia) pia nvis vocntur », Zexaemeron, lib. 5, cp. 16, (P. L. 14, 229), quod pulli parentibus senio confectis necessaria ad victum provident, Cf. ctiam Plato. .1/cibiades, lib. 5, pag. 25; Lud. Cnelius Lect. Antiq., lib. 11, cp. 17. col. 385. 39) Mt 7, 12. nec gravis aut dura, nec intellectu difflcilis, cum doceat quae ipsa natura docet; facile tamen lransgreditur, quía vitia magis quam virtutes dceleclant. Verc virtutis nmaltores divinis legibus dclectantur. Ad legem sServnndam maximi refert educatio et auxilium Dei et cognitio divinae nuctoritatis, praemii ac poenae, minum corrupta natura sit, multi * divinis legibus quam maxime delectantur: Quam dulcia, ait Regius Vates, faucibus meis eloquia tua! super mel ori meo; Dilexi mandata tua super aurum et lopazion; * hinc item ait: In corde meo abscondi eloquia tua tanquam ** thesaurum quemdam; et item: Ut facerem voluntatem tuam, Deus meus, volui et legem luam in medio cordis mei.* Siquidem per Isaiam Dominus ait: Populus meus, lex mea in corde eorum. ** VI. Ratio polior videtur educatio. Natura nanque nostra sicut lerra est, cui peccati causa maledixit Dominus. * Si optime culta et sala sit, reddit fructum, nam semen in terra bona dedit fructum centuplum; * si aulem inculta sit, petricosa, herbis et spinis obsita, nullum fructum redditi, nam suapte natura nonnisi malas herbas, spinas et tribulos germinat. Ita plane natura nostra. Ad virtutem optandam vel negligendam maximi refert educatio. Sed tamen mullti, licet optime educati a patribus optimis, pessimi tamen exlitere, ul Ismael, Absalom, Cham, Esau aliique innumeri. Alii vero absque ulla educatione viri exlitere virtute insignes, ut Abraham, cuius patcr idolis serviebat, ut Iob gentilis aliique sine numero. Dicimus igitur donum Dei esse, nam: Non sumus sufficientes cogitare aliquid... ex nobis, sed sufficientia nostra ex Deo est. * Munus Dei est divinam legem servare. Sed transgredi? Quare vos lransgredimini mandalum Dei? Caecilati assignat hodie Dominus: Sinile eos, caeci sunt et duces caecorum, caecus aulem si caeco ducatum praestet, ambo in foveam cadunt.** Caecilas autem defectus esl visivae potentiae, defectus cognitionis, defectus fidei. Humanae leges servantur, quoniam nota csl auctoritas principis, nota poena quae transgressione incurritur. Quoniam vero Dei aucloritas minime perspecta nobis est, aut gloria paradisi praemium observantiae, vel poena inferni punilio transgressionis, hinc divina lex contemnitur el lam facile violatur ad minimam occasionem quamcumque. Ád servandas aulem divinas leges necessaria est cognitio auctoritatis et poenae. Propterea Deus statim INFRA HEBDOMADAM TERTIAM QUADRAGESIMAE 325 in principio, dum primum legis praeceplum daret, tria haec oculorum sub aspectum posuit. Quoniam igitur haec ignorantur, ct si creduntur, fide quam infirmissima creduntur, hinc transgressio. VII. Qui maledixerit patri vel matri morte moriatur. Praeccptum hoca Paulo dictum est primum in promissione, *' ct similiter in comminalione: Morle morialur. Divina iustitia aliquando acrius et severius punisse visa est peccata in proximum, quam peccata in Deum. Peccaverat Adam in Deum, Cain autem in proximum. Ad punitionem peccali Adae Deus maledixit terram, non ipsum; sed ad punitionem peccali Cain ipsum maledixit: Maledictus eris. ? Idololatras in deserlo gladio punivit, * seditiosos autem, qui contra Moysen et Aaron insurrexerunt, igne ct voratione terrae, nam dehiscens terra vivos deglutivit. ** Maxime autem punita est impietas in Cham 55 et Absalom. 55 Nam Deus dixil: Honora patrem tuum et malrem. Divini huius praccepli ac proinde totius legis observatio, post Deum, a parentum educatione maxime pendcl. Hinc Deus laudavit Abraham dicens non posse se non revclare ei cordis sui arcana, eo quod filios optime cducalurus erat: Num celare polero quae gesturus sum? Scio enim quod praecepturus sil domui suae et filiis suis post se, ul custodianl viam Domini el faciant iudicium et iustitiam. * Quanti refert et quam grala Deo est optima piaque filiorum educatio! Ita et Iob sollicitus vehementer de filiis erat, multisque sacrificiis ad Deum eos expiabat dicens: Ne forle bencdixerint filii Dco in corde suo, ** idest ne forte quid contra Deum concupicrint aut cogitarint. O veram hominis Deo digni pielatem! Sic per singulos dies agebat vir. iste, divino etiam teslimonio sanclissimus, beatissimus. Honora patrem tuum el matrem. Filii parenlibus iria debent: amorem, obedientiam, reverentiam, ut parenles amantissimos ex animo super omnia, post Deum, diligant, revereantur eisque obtemperent, inserviant praestentque pietatis obsequia. Nam sunt parentes vivae quaedam imagines in mundo divinae erga nos bonitatis ct caritatis; hinc Plato libro 11 De Legibus parentes Dei simulacra apdomui suac, elc. 58) Cf. Iob 1, 5, Praeceptum dilectionis parcntum in legc divina potissimum est, sed hoc quoque ab educatione mnxime pendct. 'Trria debent niii parentibus, irin ctinm parentes filiis. Mulla hodic Dominus docct de divinis legibus. Dispulatur hodie de lraditionibus hunianis t6 de mandatis divinis. pellat, docens nullum magis honorandum simulacrum quam parentes. ?? Tria etiam parentes filiis debent: caritatem, disciplinam et providentiam, ut secundum Deum cos diligant, moribus optimis inslituant eisque victui necessaria, ut par est, provideant. VII. Disputat hodie Dominus cum scribis et Pharisaeis, legis doctoribus et professoribus, tanquam magnus legisla de divinis legibus et multa docet. Primo quidem divinas leges longe esse anteferendas omnibus humanis legibus: Quare transgredimini mandatum Dei propler iradilionem? Deinde quod absque pura veraque divinarum legum observatione vana est fucataque omnis religio: Jn vanum colunl me docentes doctrinas el mandala hominum. Praeterea veram religionem in corde consistere quam maxime, non in externis tantum rebus: Populus hic labiis me honorat, cor aulem eorum longe est a me, ideo in vanum colunt me, nam Deus, cum spiritus sil, veros adoralores quaerit, qui adorent eum in spiritu el veritate. " Adhuc aulem legem esse spiritaliter non carnaliter intelligendam; hinc ait turbis: Audite et intelligile: non quod intrat in os coinquinat hominem, sed quae de corde exeunt, malae cogitationes, adulteria, homicidia, furta, falsa testimonia, blasphemiae. ** Sic declarat Dominus omnes caeremonias mosaicae legis esse spiritaliter intelligendas, ut sub imagine vitia fugiantur et diligantur virtutes. Sic enim lex Moysi spiritaliter intellecta divinam decet maiestatem et hominis dignitatem; alioquin nec Deo nec homine digna est, sed puerilibus neniis plena videtur.*? IX. Quare discipuli tui t(ransgrediuntur tradiliones? Quare el vos transgredimini? Disputatur in hodierno Evangclio de traditionibus ct de mandatis, de iraditionibus humanis et de mandatis divinis. Scribae et Pharisaei disputant conlra Christum de traditionibus humanis, sicut magi Pharaonis disputabant contra Moysen in Aegypto de miraculis divinis. * Christus autem humanas traditiones hic nec laudat nec vituperat, sed disputat cum Pharisaeis de prosequitur. invertit ordinem verborum. 63) Cf. Ex 7, 10-12. INFRA HEBDOMADAM TERTIAM QUADRAGESIMAE 327 mandatis divinis: Quare transgredimini mandatum Dei propler tradilionem vesiram? S1 novalores hodiernae huic disputationi interfuissent, facillime negocium omne absolvissenl, quoad primam partem disputationis dicentes nullas omnino servandas esse traditiones legesque humanas, sed verbo Dei scripto tantummodo standum esse; ** quoad alteram vero dixissent impossibile esse divinam legem servare, maxime primum illud maximumque mandatum: Diliges Dominum Deum tuum, elc., 5 et illud: Non concupisces** aliaque id genus. Át vero nec Christus ad primam disputationis partem ita respondit, nec Pharisaei ad secundam; hi enim tamquam convicti a Domino obmutuerunt nibilque penitus responderunt, agnoscentes se inexcusabiles. Et Christus non dixit nullas penitus seniorum tradiliones servandas esse omnesque damnandas et de medio tollendas, sed tantum humanas lraditiones legesque divinis mandatis contrarias damnavit: Irritum [ecistis mandalum Dei propler traditionem vesiram; Transgredimini mandatum Dei propter tradilionem vestram. Novatores autem omnes omnino damnant ecclesiasticas traditiones legesque venerandae antiquitatis, cum tamen hic Dominus non damnaverit traditiones seniorum, nec vel minimum verbum contra eas dixerit. Sunt autem traditionum multa genera. Nam quaedam apostolicae sunt, ut baptizandum in aqua non in igne, cum saepe Baptismus ignis sit appellatus in Sacris [Litteris], " baptizandos esse parvulos et infantes, quattuor tantum esse Evangelia et id genus alia. Sunt eliam traditiones ecclesiaslicae, in sacris canonibus et decretis pro regimine ecclesiastico divinoque cultu et norma vivendi, ut sobrie et iuste el pie vivamus. ** Sunt etiam traditiones adiaphorae, ut leges saecularium principum, quas Paulus servandas docet, non ftanlum propler iram, sed etiam propter conscientiam."? Tandem sunt humanae traditiones divinis legibus contrariae, ut leges tyrannorum contra fidem et religionem, contra iustitiam et pietatem. Has Dominus damnat, non superiores, licet autem ex Isaia Dominus Pharisaeos damnet: Populus hic labiis me honorat, cor aulem eorum 159-102. 65) Dt 06, 5; Ml 22, 37. 660) Ex 20, 17; Di 5, 21. Cf. S. Bellarminus op. cit. 1, 4, De lustificatione, lib. 4, cp. 10, col. 917-918. 97) Cf. Mt 3, 11; Lc 3, 16. Novatores damnant omnes traditiones; Christus vcro eas solas reprobat, quae divinis mandatis repugnant. Multa sunt truditionum genera, quae servandae sunt, dummodo iustae. Ecclesiasticne irnditiones divinis mandatis non repugnant, nec solo verbo Dei scripto Slundum est. longe est a me; in vanum aulem colunt me docentes doctrinas, etc. Non lamen omnes humanas leges damnat, sed illas quac divinis repugnant. Merito autem Pharisaeos damnat, qui humanas traditiones pluris faciebant quam divinas lcges. X. At aiunt novatores ecclesiasticas tradiliones divinis repugnare mandatis. Nam hic Dominus manifesle docet vanum esse delectum ciborum: Non quod inirat per os coinquinat hominem," Ecclesia aulem ieiunii tempore multos cibos prohibet. Quid ergo? Xbrietas non est peccatum? Non coinquinat hominem crapula et gulae vilium? Non peccavit Adam comedens vetitum pomum? O stolidos nebulones! Non cibus, sed inobedientia et vitium coinquinat hominem! Omnis cibus natura mundus est, bonus est; si rite et cum graliarum aclione sumatur, hominem coinquinare non potest. Absit inobedientia, nullum erit peccatum. Num docet hic Christus obediendum non esse Ecclesiae, qui ait: Si Ecclesiam non audierit, sil libi sicut elhnicus et publicanus?" Yonalhas mortis sententiam subiit, quia cibum a patre vetitum, licet praecepti ignorans, degustavit. ** Quid igilur de haereticis censendum? Commendantur plurimum a Dco apud Ieremiam 35 Rechabilae, quoniam a vino abstinebant ad praeceptum patris. ? Praeceperunt Apostoli gentibus ad fidem conversis ut a soffocatis et idolothyltis abslinerent.'* An nunc non habet eamdem auctoritatem Ecclesia, cui in perpetuum datus fuit Spiritus Sanctus? Nam propter Ecclesiam datus fuit Apostolis Spiritus Sanctus. Paulus, ne fratrem scandalizaret, carnis esum a se perpetuo abdicabat. ** Cur si cibus non potest coinquinare hominem utcumque sumplus? Quod autem aiunt verbo Dei scripto standum esse tantummodo, dicant: ab Adamo usque ad Moysen per bis mille quadringentos annos quodnam verbum Dei scriptum habuit Ecclesia, si aliud habuit quam tradiliones? Christus ipse quodnam verbum Dei scriptum dedit Apostolis aut reliquit Ecclesiae? Iussit quidem praedicari Evangelium, sed ubinam iussit litteris consignari? Ubi iussit baptizari in aqua, non aulem in aliquo alio liquore aut in igne? Ubi iussit INFRA IIEBDOMADAM TERTIAM QUADHRAGESIMAE 329 baptizari parvulos? Ubi praeceptum credendi tot esse libros Sacros Veteris et Novi Teslamenti? Quomodo hoc scimus, nisi ex traditionc? Profecto si traditiones de medio tollantur, nulla erit fides. Quoad alteram vero partem disputationis, aiunt impossibile scrvatu esse legem Dei.'* Sed Ioannes ait mandata Dei gravia non esse; " Christus ait: Tollite iugum meum super vos... et invenietis requiem animabus vestris. Ilugum enim meum suave est et onus meum leve. ** Quomodo ergo impossibile? Iudicia Domini vera, iustificata in semelipsa, aàiàiL Regius Vates, desiderabilia super aurum el lapidem pretiosum multum et dulciora super mel et favum."* Si tam utilia, tam dulcia et suavia sunt mandata Dci, quomodo impossibilia? Sed non possumus, inquiunt, servare primum illud et maximum praeceptum. Cur non? Phrasis illa Scripturae est: Diliges ex loto corde, idest revera, ex animo, non ficto ct simulato affectu, nam Deus verissimum bonum est, non fictum. Quid igitur? Verum bonum non potest vero amore diligi? Quomodo impossibile, si multi praeceptum hoc servaverunt? Non potest, inquiunt, servari illud: Non concupisces. Cur non? Ne assenliaris molibus cupiditatis improbae. Cur praeslare hoc minime possumus? Sub te erit appelilus luus et tu dominaberis illius. ** ALIA HOMILIA ! Quare discipuli tui transgrediuntur. 2 I. Nobilis revera est hodierni Evangclii disputatio; sicut coram Salomone disputarunt olim duae mulieres super infantulo,? ita hodie in arenam descendunt humana prudentia et divina sapientia. Multas legimus disputationes in Sacris Litteris. Disputavit serpens cum Eva,* Cain cum Abele, ut docet Paraphrasis Chaldaica, quae Ierosolymitana dicitur, Genesis 4,? disputaDivina mandata servatu impossibilia non sunt nec gravia, scd suavia. Disputat hodie divina supientiu cum Mhumana prudentia ; disputantes sunt Pharisaci et Christus, Phurisacis similes sunt novatores. vit Movses cum magis Pharaonis,? Iob cum tribus amicis suis," Elias cum prophetis Baal.* Aliquando etiam cum Deo homines dispulaverunt, sicut Iacob cum Deo luctatus dicitur," nam cum Deo disputavit Abraham super causa Pentapolis,?? Ieremias etiam cum Deo disputare voluit: Iustus quidem tu es, Domine, si dispulem tecum. Verumiamen iusta loquar ad te." Legimus eliam disputaBionem Angelorum apud. Danielem. "? In Novo autem Testamento saepe Iudaei cum Christo disputare voluerunt: de censu Caesaris, Sadducaei de resurrectione mortuorum, scribae et legisperili de primo mandato legis. ? Sic postea Paulus de fide Christi sacpe cum Iudaeis disputavit.'* Sic Doctores Sancti conira haereticos et infideles disputarunt. Optimum est de Sacris Litteris disserere et disputare, ' si tamen rite disputatio instituatur. II. In. hodierna disputatione videndum est quinam sint disputantes, qua de re disputetur, quis modus et quis finis disputationis huius. Quoad primum, disputantes sunt scribae et Pharisaei, sed ab Ierosolymis, ubi erant omnium nobilissimi et eruditissimi legis doctores, qui sapientissimi et religiosissimi omnium habebantur, cum Ierusalem esset veluti fons religionis et doctrinae sacrae; summi eiant theologi et magistri rerum divinarum. Cathedram aulem Christus sustentat, is qui Dei sapientia est 5 et in quo sunt omnes Ihesauri sapienliae et scientiae '* Dei. Facta est autem disputatio in loco publico, coram magna populi multitudine, nam ait quod, convocalis ad se turbis dixit: Non quod inlrat per os coinquinat hominem." Nemo ineruditus parlem in hac disputatione habet, non hic homines de plebe, non mulierculae, uti nunc apud Lutheranos ct Calvinistas videmus, nam divina mysleria a theologis docüis et piis docie et pie tractanda sunt. Videtur autem in hac disputatione Christus causam agere Calvini et optimus calvinianus esse, scribae vero ct Pharisaci calholicorum causam tueri videntur. Nam, sicut Calvinus contemnerc viHg 18, 21-10. 9) Cf. Gn 32, 23-30. 10) Cf. Ibid. 18, 1 sqq. 11) 13, 1. INFRA HEBDOMADAM TERTIAM QUADHAGESIMAE 331 detur ecclesiasticas traditiones et solum Dci verbum illis obiicere, sicut omnes Calviniani faciunt, '* itemque abolere delectum ciborum: ^ Non quod intrat per os coinquinat hominem, ct insuper contemnere ecclesiaslicas personas, quales hi erant, nec eorum salutem curare: Sinite illos, caeci sunt et duces caecorum; Omnis plantatio, quam non plantavil Paler meus, eic.?? At vero non ita est. Christus personam gerit catholicorum, scribae et Pharisaei, lupi rapaces sub vestimenlis ovium,?' personam sustinent haercticorum, qui semper catholicos inseclantur et calumniantur, ut catholicam Ecclesiam evertant, sicut illi Christum, ut fidem ipsius perderent et abolerent. Disputatur autem de divinis legibus et humanis traditionibus. Nec damnat Christus omnes traditiones humanas, sed eas tantum quae sunt contra leges divinas; nec dicit nihil aliud, vel credendum vel agendum, nisi quod Divina Scriptura manifeste praecipit, sed arguit eos qui manifesta divinarum legum mandata transgrediuntur et nihil curant. Sed Calvinus, cum praeter Scripturas repudiet omnes traditiones, manifeste animum suum prodit. Quod si ante Moysen fuisset, cum nulla esset Scriptura, ipse penitus nihil credidisset et omnino atheos fuisset, licet nunc quoque parum vel minimum quid ab alheismo distat ostiumque valde latum atheismo aperuit, ita ul, cum inter symbola elementa facilis sit transitus, optimus calvinista facillimo negotio fiet optimus atheista, qui penitus nihil credat; calvinismus enim vix latum unguem distat ab atheismo. Christus autem non abolet hodic omnes traditiones, sed eas tantum quae divinis legibus bellum gerunt et eos vituperat qui traditiones humanas pluris faciunt quam leges divinas, quoniam hacc praeposlera cst religio. Hinc ait: Bene prophelavit de vobis, etc. Finis autem huius disputationis fuit victoria gloriosa Christi magna cum confusione scribarum et Pharisacorum. Semper enim vincit veritas, sicut lux tenebras vincit. Venerant illi ut Christum arguerenl, ut confundereni, ut fidem ipsius funditus everterent radicitusque evellerent. Sed contrarium accidit, quoniam contra Dominum non est consilium. t. 4, De Bonis Operibus, lib. 2, cp. 3, col. 1073-1074. 20) Mt 15, 13-14. Affert ordine inverso. 21) Cf. ibid. 7, 15. 22) Ibid. 15, 7. Christus eas tantum traditiones damnat quae legibus divinis repugnant. Finis disputationis fuit victoria Christi. Agit hodic Dominus doctorem poputi et docct quacnam sit vera immunditia coram Deo ct urde proccdat. III. Agit hodie Dominus non solum cathedraticum, verum ctiam populi doctorem et praedicare videtur coram scribis ct Pharisacis doctrinam, non solum difficilem, verum cliam, ul ita dicam, scandalosam, nam [cum] scribae ct Pharisaci convicli obmuluissent, convocalis (urbis dixil eis: Audile el inlelligile: non quod intrat in os coinquinal hominem, sed quae procedunt ab ore haec coinquinanl hominem.?* Audila aulem doctrina hac, scandalizali fuerunt; hinc Petrus: Magister, scis quia Pharisaei, audilo verbo hoc, scandalizali sunl? ** Nec ipsi Apostoli doctrinam hanc intellexerant, hinc aiunt: Edissere nobis parabolam hanc. In sccrelo autem agit cum discipulis suis. Agit ludi magistrum et quidem tum ul publicus doctor, tum etiam ul ludi magister parlicularium discipulorum, quos singularius instruendos el instituendos susceperat. Multa docet Christus, nam in eo quod ut publicus doclor ad turbas ait: Audile et inlelligile: non quod intrat in os coinquinat hominem, sed quod procedit ev homine, videtur abrogare penilus omnem delectum ciborum legis mosaicae. Quod si ila scribae et Pharisaei intellexissent, quas turbas, quas tragoedias contra Dominum excitassent? Loquitur ergo Dominus ex primario inslituto dc cibis, secundum legem quidem sumptis, sed contra traditiones scniorum communibus, idest non lotis manibus sumptis. Docet hic quaenam sit vera et unde procedat inquinatio hominis veraque immunditia coram Deo, nempe in vilio cordis. Sic etiam mulla docet secrelo, instruens discipulos suos: Omwmnis plantalio, cic.;? Sinile illos, elc.; Omne quod inlral in os, elc. ?* Illustris disputatio proponitur in hodierno Evangelio de humanis divinisque legibus deque falsa el vera religione. Quare multa habentur in hodierno Evangelio dogmata, nec non etiam paraenelica crilicaque documenta. ?

CHAPTER 20. Feria Quinta Infra Hebdomadam

TERTIAM QUADRAGESIMAE Socrus autem. Simonis tenebatur magnis febribus, et rogaverunt illum pro ea. El stans super, clc. ! I. Divinum miraculum operatus est hodie Dominus in socru Simonis, liberans eam divino imperio el perfecta sanitate donans, nam conlinuo surgens minislrabal illis.? In duplici autem statu mulieris huius proponuntur nobis in priori quidem variae infirmitates humanae naturae, in posleriori vero salutaria remedia in Ecclesia Sancta Dei. II. Multa miracula legimus in femineo sexu divinitus patrata in Sacris Litleris utriusque Testamenti. Sed in Veteri quidem tantummodo sterilium mulierum fecundatio, quales fucrunt Sara,? Rebecca,^ Rachel,* Anna mater Samuelis * et mater Samsonis;? in Novo aulem Testamento, praeler miraculum hoc fecundationis Elisabeth, matris Ioannis Baptlistac, * alia quam plura miracula reperimus. Nam filiam chananaeae a daemone libcravit;? filiam archisynagogi suscitavit a mortuis, mulierem haemorrhoissam sanavit a fluxu sanguinis, '" mulierem incurvatam, quae sursum respicere omnino non poterat, erexit et naturali reclitudini restituit, " a Magdalena septem 11,30; 18, 9-14; 21, 1-2. 4) Cf. ibid. 25, 20-21. 5) Cf. Ibid. 30, 1-23. 6) Cf. 1ng 1, 2-20. 7) Cf. Ide 13, 2-34, 8) Cf. Lc 1, 5-25. 9) Cr. Mt 15, 22-38; Mc 7, 25-30. 10) Cf. ML 9, 18-20; Me 5, 22 sqq.; Lc 8, 41 sqq. 11) Cf. 13, 11-13. In hac muliere duplex mysterium significatur. Multa miraculn Icgimus in feminco sexu divinitus patrata. Per sexum mulicehrem signiflcatur infirmitas humanae naturae. Febris omne vitium signiflcat, quod verc febris animi est. cum sit inordinata cupiditas, daemonia eiecit'* et socrum Simonis in hodierno Evangelio a febribus liberavit. Per muliebrem sexum designatur infirmilas carnis, sicul per virilem virtus spiritus, unde Dominus ait: Spiritus quidem promptus esl, caro aulem infirma." Quoniam vero per peccatum extincta fuit vis spiritus et aucta infirmitas carnis, propterea per mulierem designalur nalura humana, unde eliam carnis habet appellationem: Non permanebil spiritus meus in homine... quia caro est; * Omnis caro foenum; " Omnis caro corruperat viam suam,?' idest omnis homo; Videbil omnis caro salutare Dei; " Non fieret salva omnis caro.'* Mala autem naturae humanae, quae peccali causaincurrit, quam plurima sunt: sterilitas bonorum operum, vexalio daemonum, fluxus sanguinis, incurvalio ad terrena, nam: Sensus et cogilalio humani cordis ad malum prona sunt; '* mors quaedam ad spiritualia, ardor nimius ad carnalia. Socrus aulem Simonis lenebalur magnis febribus. Yebris est omne animi vitium, inordinalus amor, ardens cupidiias, nam, ut Divus Augustinus sapienter ait: « Virlus non est nisi ordinalus amor».?* Quare per febricilantem mulierem designatur infelix slatus animae peccatricis in flammis vitiorum. Sunt capitalia vitia seplem. Si unumquodque eorum consideremus, magnum reperiemus cruciatum, ita ut vere vere infernus sit sibi ipsi animus viliis plenus. Haec enim sunt septem daemonia, quibus Magdalena vexabatur; unumquodque daemonium est, quod filiam chananacae male vexabat, unumquodque febris est ardentissima mulierem hanc discrucians, ut mitlam metum divinae irae, cruciatum conscienliae et ipsammet peccati amaritudinem poenamque. Et quidem vium omne immoderata cupiditas est amorque inordinatus; sitis quaedam ardentissima et fames canina insatiabilis: superbia quidem inordinala honoris cupidilas, avarilia divitiarum, luxuria voluptatum venerearum, gula crapularum, ira vindictarum. Nunc dico: quis cruciatus est hominis famem ct silim palientis, cum Civitate Del, Mb. 15, cp. 22, (P. L. 41, 407). INFRA HEBDOMADAM TERTIAM QUADRAGESIMAE 335 venlri satisfacere [non] potest??* Aliquando vel minima molestia hominem vehementer cruciat, dolor minimi digiti aut dentis, punctura pulicis aut culicis. Patet manifeste in impio Aman, ?' adeo ul homo sit sicut tormentum bellicum multis expensis, multa arte el studio fabrefactum, perpolitum, perfectum ad usum belli; sed ut reddatur inutile sufficit claviculus, quo foramen illius occludatur; occluso nanque minimo illo foramine, est prorsus inutile. Ila in homine, etc. Sicut igilur in magna sili, imo, ne ab hodierno Evangelio discedamus, in magna febri magnus est cruciatus, ita in quolibet vitio. Vitium enim omne febris est ardentissima, qua viscera nostra uruntur. Quare licet aeger, qui febre cruciatur, in regio cubiculo sit et regio slratu quiescat, quietem tamen nullam reperit, quoniam intra sc inquietudinis causam habet. Ita plane qui vitio aliquo detinetur. Animus nosler, quoniam infinitae capacilatis est, bonis mundi huius expleri non polest, sicut non saliatur oculus visu nec auris impletur.?? Accidit in vilis sicut in hydropico, cuius sitis nunquam expletur. Cupiditas omnis veluti mare est, in quod cum flumina omnia intrent, nunquam iamen expletur. Hinc legimus: Impii quasi mare fervens, quod quiescere non potest; ?* Non est pax impiis, dicit Dominus.?*' Cupiditas sicul vas perforatum est, sicul cisterna confracta, quae continerc non valet aquas. ** Sed quoniam sub ardentis febris imagine proponitur nobis viliosa cupiditas, hanc, quaeso, imaginem paulo attentius contemplemur. Est autem fcbris, ut medici docenl, calor praeter naturam a corde per venas in lolum corpus diffusus. Sunt autem febrium simptomala virium languor et dissolutio, aestus immodicus, inquietudo el iaclalio corporis, quod laboranti cordi totum consentit: capilis dolor, vigilia alque delirium, ardens sitis, linguae ariditas atquc scabritlies, gustus depravatus, cibi fastidium aliaque permulta, quae miserum infirmum gravissime torquerc solent. Singulare autem in 20:2) Ms.: Possunt. 21) Cf. Est 5, 9-13. 22) Eccle 1, 8. Sutüuratur oculus... auditu impletur. 23) Is 57.920. 24) Ibid. 48, 22. 25) Cf. ler 2, 13. quac explerl nequit, quia animus noster bonis mundi huius nunquam satíatur. Simptomata febris corporís graviora sunt in febribus animi. Domus Simonis figura cst. Ecclcsine. in qu: reperiuntur remedia malorum nostrorum. febribus est transitus ab exiremo ad extremum, a vehementi rigore, intermittente febre, ad ardentissimum calorem. Sic lcgimus quod arreplitium hominem spiritus malignus nunc in aquam nunc in ignem mittebat. ** Sic febris spiritualis multo graviora habet simptomata. Febris aulem indicia et notae in pulsu vcl maxime consistunt, nam pulsus celer et frequens, aliquando etiam irregularis, febris indicium est: ita internum animi vitium àb externis actionibus dignoscitur, sicut Dominus ait: À fruclibus eorum cognoscelis eos. *' Qui etiam febri laboral, cum in loco quielis sit, inquietissimus est, nec exteriora quidquam eum iuvant. Sic nulla quies in vitio. ]II. Rogaverunt illum pro ea. In domo Simonis reperiuntur etiam remedia nosirorum malorum. Divina nanque providentia, cum sapientissime omnia moderetur, contra mala opposuit bona, contra tenebras lucem, conira frigus calorem, contra famem cibus, contra silim potus, conira venena anlidola, contra serpentes ciconias; lantum in inferno nullum reperitur malorum remedium; nam ibi malorum locus est, absque omni bono, sicul paradisus locus bonorum, absque ullo malo. Mundus hic bonorum et malorum locus esi; similiter Ecclesia, in ca nanque, sicut etl in mundo, contra spiritualia mala reperiuntur remedia et quidem saluberrima, optima. Nam in deserto Deus contra ignitos serpentes providit serpentem aeneum;*?* contra famem manna, ?? contra sitim aquam de petra, ?? conlra tenebras noctis columnam ignis,?' conlra Amalec Iosue, *? tandem conira peccata sacrificia. Duo remedia indicantur: alterum est intercessio Sanctorum: Rogaverunt illum pro ea; allerum vero Christi omnipotens virtus: Slans super illa imperavil febri el dimisit illam. . IV. Socrus autem Simonis lenebalur magnis febribus. Yloc discrimen est inter corporales morbos et spirituales, quod corporales INFRA HEBDOMADAM TERTIAM QUADRAGESIMAE 337 quidem quo graviores sunt, eo magis sentiuntur urgentque ut diligentius remedia exquirantur; at vero spirituales morbi quo graviores sunt, eo sunt insensibiliores ac propterea neglectiores, quoniam animum lethargo afficiunt ac sine sensu veluti mortuum reddunt. Quam differens sit status animae in gratia Chrisli a statu in vitiis et peccalis, multis in locis praefiguratum est in Sacris Litteris: in statu populi in Aegypto sub Pharaone?? et statu eiusdem in deserto sub Dei regimine; in statu Job sub virga satanae ?* et statu eiusdem ante?* et post;?* in statu Samsonis cum capillis?! et statu eiusdem sine capillis; sed praecipue in duplici statu hodiernae mulieris, sicut in multis aliis ab infirmitatibus curalis et a dacmonum vexationibus liberatis a Christo. Hinc saepe Divinae Litterae docent statum virtutis iucundum et felicem esse: Gusíale et videle, quoniam suavis est Dominus;?* Pax mulla diligentibus legem tuam; ** Iudicia Domini... desiderabilia super aurum... et dulciora super mel et favum; * Beatus vir qui non abiit in consilio impiorum... erit tanquam lignum... omnía quaecumque faciet prosperabuntur. Non sic impii, non sic, sed lanquam pulvis quem proiicil ventus; * alibi vero: Fiant tanquam pulvis ante faciem venli et Angelus Domini coarcians eos: Fiant viae eorum lenebrae et lubricum et Angelus Domini persequens eos. * Infelicissimum necesse est ut sit iter obscura nocte per viam lubricam institutum, maxime aliquo persequenle et impellenle ad lapsum. Huic itineri comparatur vila peccatorum. Hinc etiam Salomon: Semnila iustorum quasi lux splendens... via autem impiorum tenebrosa, nesciunt ubi corruant;** per 1saiam etiam Dominus alia via ostendit latum discrimen inter hos status dicens: Servi mei comedent et vos esurielis; servi mei bibent el vos sitietis; servi mei laetabuntur et vos trisiabimini. *5 Sensui tamen carnis videlur totum oppositum. Nam mulier haec prius quiescebat, vel quiescere videbatur in lecto, postea ministrabat, laborabat; quare a quiele ad laborem transisse visa est. Sic 16, 19-21. 39) Ps 33, 9. 40) Ps 118, 165. 41) Ps 18,10-11. 42) Ps 1, 1-4. Vulg.: Ef vos confundemini. 22 - Quadragesimale Quartum - Codex Vindobonensis Discrimen statuitur inter morbos corporales et spirituales, Via peccatorum infelicissima est, iustorum vero iucundissima, licet sensul carnis oppositum videatur. Cupiditates nostrae Insatinbiles sunt et ab extremo nd extremum animum perducunt. falsis imaginibus illudimur. Etiam populus Dei a paradiso in asperam solitudinem transisse visus est, et tamen desertum illis vere paradisus [fuit], Aegyptus autem infernus. V. Socrus autem Simonis tenebatur magnis febribus. Flammis ardentissimis veluti cruciabatur in fornace: talis est slatus animae in flammis viliorum. Servus centurionis jacebat paralylicus et male torquebatur, ** filia chananitidis a daemonio male vexabatur, * civitas in seditione civilibus odiis et intestinis bellis tumultuans, non potest esse beata. Iacobus apostolus ait, quod concupiscenliae militant in membris nostris, *^ nam saepe saepius superbia, avaritia et luxuria invicem pugnant dissidentque. Saepe anima nostra multis cupiditatibus et appetitibus abundans, similis est infelici mulieri, quae cum rerum inopia laboret, multis filiis et filiabus abundat, qui fame, siti et frigore laborantes et panem aliaque necessaria a matre petentes, viscera ipsius dilanianl, cum non habeat ipsa unde eis salisfacere possit. Cupiditales nostrae sunt duae filiae sanguisugae, quae semper dicunt: Affer, affer,'* insatiabiles et inexplebiles sunt. In febribus transitus fit ab extremo ad extremum, a rigore frigoris ad caloris ardorem. Ita plane in animo sunt impotentes affectus timoris et spei, sive desiderii, hinc aiebat Seneca: «Timemus omnia tanquam mortíales, concupiscimus lanquam immortales ». *? Ita animus nunc magno metu constringitur tanquam cras moriturus, nunc spe et desiderio dilatatur, tanquam semper victurus; sibi minime constat, nunc mortalissimus nunc vero immortalissimus sibi videtur, pro varietate affectuum; tanquam navis in medio mari venlis et procellis contrariis agitata, quiescere non polest, sic animus affeclibus carnis expositus, non polest esse beatus, optata pace non fruitur. V]. Socrus Simonis lenebatur magnis febribus, proplerea non poterat surgere et ministrare Christo. Prima naturae humanae infirINFRA HEBDOMADAM TERTIAM QUADRAGESIMAE 339 mitas morbus est peccati originalis. Creavit Deus hominem ad imaginem et simililudinem suam,'? idesl ut vita et moribus divinae sanclitalis referret imaginem; crcavit eum ad iuste sancteque vivendum, hinc posuit eum in paradiso ul operaretur. Iob ait quod avis nascitur ad volandum et homo ad laborem, *? idest sicut Deus avem condidit ad volandum, ita hominem ad laborandum in vinea Domini, ad colendum paradisum Domini. Si avis aegre et magna cum difficultate volat, nec potest in aere consistere, morbo aliquo laborat; ita plane et homo, cui exercitium officiumque virtutis insuave et difficile est. Sunt in homine quattuor polentiae virtutum capaces. Nam est intellectus capax prudentiae el fidei, voluntas capax iuslitiae, spei et caritalis, irascibilis capax forlitudinis, concupiscibilis capax temperanliae. Sed vilio peccati originalis omnes vires animae nostrae enervatae ac debilitatae fuerunt faclaeque ad operandum impotentes, sicut vires socrus Simonis febricitantis; nam ratione peccati illius praedominalur sensus ralioni, ila ut sicul animalia rationis experlia surda sunl persuasionibus nec rationibus moventur, ita turbidi affectus animi minime oblemperant rationi. Hinc debiles sunt vires spiritus. . VII. Surgens Iesus de synagoga intravil in domum Simonis. Divinus hic transitus Salvatoris a synagoga in domum Simonis non vacat mysteriis. Transit arca teslamenli a tabernaculo Moysi in templum Salomonis. ** Sicut autem navis Petri, ita etiam domus Simonis Sanctam Ecclesiam significat, quae synagogae successit, sicul templum tabernaculo, sicut domus David domui Saul in regno, ** sicut Esther reginae Vasthi. ** In hac autem domo Simonis multa Ecclesiae Sanctae Dei mysteria hodie insinuantur et veluti notae ac stigmata, quibus vera Ecclesia dignoscitur, indicantur. Surgens de synagoga intravit in domum Simonis. Succedit domus Simonis synagogae. Illa vera Ecclesia est quae veram habet fidem, quae olim in synagoga fuit, in Patriarchis, in Prophetis, in sanctis Prima humanae naturae infirmitas est peccatum originale, quod vires nnimac nostrae debilitavit et rationem perturbavit, In domo Simonis multa Ecclesiae mysteria insinuantur, ]lla vera Ecclesia est quac veram habet fidem et a Christo supra Simonem fundata fuit, in qua soln Christus habitat et mansurus est per veram fidem, omnibus; hinc transit arca cum tabulis legis a tabernaculo in templum. Hinc ratione fidei dicitur Ecclesia domus Simonis, nam postquam Petrus Christum ex divina revelatione agnovit et confessus fuit dicens: Tu es Christus Filius Dei vivi, tunc audivit a Christo: Tu es Peirus el super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam et portae inferi non praevalebunt adversus eam. Et tibi dabo claves regni caelorum.?* Dicitur itaque Ecclesia domus Simonis, quia a Christo supra Simonem fidemque 3psius fundata est. Simon enim post Christum est primum fundamentum Ecclesiae, Christus autem fundamentum fundamentorum: Superaedificali supra fundamentum Apostolorum et Prophelarum, ipso summo angulari lapide Christo Iesu." Omnes Apostoli fundamenta Ecclesiae sunt, ul in Apocalypsi legimus habere civitatem Ierusalem fundamenta duodecim et in ipsis nomina duodecim Apostolorum. ** Christus autem primum fundamentum est, quoniam supra Christum fundati Apostoli sunt; Petrus autem primum omnium, post Christum, fundamentum. Propterea igitur dicta est Ecclesia domus Simonis, navis Simonis, quia fundamentum et caput Ecclesiae, cui Dominus semel, iterum ac tertio oves suas et agnos commendavit. 5? Illa igitur vera Ecclesia est ubi vera fides est, ubi Christus per fidem esi: Habitare Christum per fidem in cordibus vestris. *" Hinc Ecclesia domus Dei dicitur a Paulo ad Timotheum: Ut scias quomodo oporteat te conversari in domo Dei, quae est Ecclesia... columna el firmamentum verilalis; * sic dicta a Iacob patriarcha: Hic domus Dei est et porta caeli locumque illum, ubi Deus ei apparuit, - unde ait: Vere Dominus est in loco isto, - Bethel * appellavit, idest domus Dei. En Christus hodie in domo Simonis, verus Deus et homo: Ecce ego vobiscum sum omnibus diebus usque ad consummalionem saeculi; * semper Christus per veram fidem in domo Petri mansurus est. Mansit hodie usque ad occasum solis: Cum sol occidissel, omnes qui habebant infirmos... ducebant illos ad Iesum. '* Sic ait: Vobiscum sum usque ad consummalionem saeculi. 569 Mt 16, 16-19. 57) Eph 2, 20. 58) Cf. 21, 10-14. 59) Cf. Io 21, 15-17. 19. 22. 603) Mt 28, 20. 64) Lc 4, 40. INFRA HEBDOMADAM TERTIAM QUADRAGESIMAE 341 Introivit in domum Simonis. Sic dicta est Ecclesia, quoniam Petrus constitutus fuit a Christo princeps el capul Ecclesiae, honorc supremus. Hoc cnim illud est: Super hanc peiram, nam dedit Petro Christus verum et mixtum imperium: Tibi dabo claves regni caelorum. Surgens a synagoga introivit in domum Simonis. Sicut in arca, quae a tabernaculo Moysi transivit in templum Salomonis, tria erant: virga, 5 lex ** et manna," ita hodie Christus tribus titulis est appellatus: Quoniam (u es Filius Dei; Sciebant ipsum esse Christum; Oportet me evangelizare regnum Dei, quia ideo missus sum. ** In his elucet potentia, sapientia et bonitas Christi. VIII. Introivit in domum Simonis, visibilem utique; sic non est invisibilis Ecclesia, mons enim magnus est apud Danielem, * domus Domini supra montem in vertice montium apud Í1saiam," civitas supra montem posita, lucerna super candelabrum, " mulier amicta sole, thronus eius sicut sol in conspectu meo et sicut luna períecla in aeternum et testis in caelo fidelis." Visibilis igitur Ecclesia est, ut domus Simonis. Introivil in domum. Non in domos, sed in domum, quia una Ecclesia est, sicut una arca Noe, unum tabernaculum Moysi, unum templum Salomonis, unum regnum Israel, una synagoga fuit. Sicut unus est mundus, ila una Ecclesia est: Unus Dominus, una fides, unum Baptisma, unus Deus et Pater omnium; ** unus Christus est, unum Christi corpus, Ecclesia, cuius fideles omnes partes et membra sunt. Introivil in domum Simonis, in qua rogaverunt illum pro ea, in qua surgens ministrabat illis. Domus orationis, domus divini ministerii, domus religionis et sanctitatis ila plane Ecclesia sancta dicitur; sicut homo rationalis dicitur imago Dei, sicut mulier pulcra dicitur a facie, non a ceteris partibus corporis. Sancta dicitur propter et Petrus princeps supremus est. Ecclesia Christi visibilis est, una, saneta, omni veneralione dignissima ob divinam in en Christi prucsenliam ; ideo est universo mundo utilissima. Exshibentur hodie notae verae Ecclesiac. Christus salus est fidelium, non infidclium. fidem, Sacramenta, religionem; sancta, quia extra Ecclesiam non potest in mundo vera sanctitas reperiri; sancta, quoniam nunquam deerit in Ecclesia sanctitas doctrinae et sanctitas vitae in veris fidelibus. Iniroivil in domum Simonis. Supra modum venerabilis ct utilis mundo est domus Simonis, Ecclesia Sancta Dei, propter divinam Christi praesentiam in ea. Dci nanque praesentia locum sanctificat summaque veneralione dignum reddit. Hinc Moysi dixit: Ne appropies huc; solve calceamenta de pedibus tuis, locus enim, in quo stas, lerra sancla est, divina nanque apparitione atque praesentia spirituali sanctificatus fuit locus ille. Sic eliam templum summae venerationi fuit Iudaeis, ut in illud nonnisi nudis mundisque pedibus ingrederentur sacerdoles, quoniam ibi putabatur Deus esse. Sic propter divinam praesentiam domus Simonis summa veneratione digna est, quoniam vere locus Dei est et porta caeli, domus et habitatio Dei vivi: Vere Dominus est in loco isio; hic domus Dci est et porta cacli; Vobiscum sum usque ad consummalionem saeculi. Nec lantum venerabilis est haec domus Simonis, verum etiam summe ulilis extitil universae civitati, nam omnes qui habebant infirmos, elc. Quattuor egit Dominus hodie: primo quidem intravit in domum Simonis, deinde vero preces ibi audivit et exaudivit: Rogaverunl illum pro ea; tertio imperavit febri tulitque languores, ac landem mulia beneficia contulit, nam perfectam largilus est sanilatem robustasque vires: Continuo surgens münisirabal illis. Intravit in domum Simonis. Sicut magni refert Christum cognoscere, in quo salus nostra consistit, ila etiam Ecclesiam Christi, quae corpus et sponsa Christi est et per Simonis domum designatur. Hinc in hodierno Evangelio veluti signa et notae verae Ecclesiae insinuantur. Socrus autem Simonis lenebalur magnis febribus. Mirabile dictu in meridie, sereno caelo, sole fulgente quam splendidissime, obscurilalem videre, nubem in aere obscurissimam! Christus sol est, fons salutis ct vitae: Quoniam apud le esl fons vilae el in lumine tuo videbimus lumen;?* et tamen coram Christo videtur nubes tenebris INFRA IIHEBDOMADAM TERTIAM QUADRAGESIMAE 343 involuta: Tenebalur magnis febribus, sicut in Aegypto in meridie, sole Hcbraeis clarissime fulgente, domus ÁAcgypliorum plenae crant palpabilibus tenebris. " Non Iucet sol iustitiae, Christus, infidclibus, sed fidelibus. Sed cur nubes haec coram Christo sole posita non illuminatur? Cur in Ecclesia Christi multae sunt mulieres febricitantes, praesente Christo auctore salutis et omnium bonorum? Imperavil febri et dimisil illam, sicut imperavil venlis et mari et facla est tranquillitas magna.?* Propter Christi autem praesentiam fugicbant daemones a domo Simonis: Exibant aulem daemonia a multis clamanlia el dicenlia: quoniam Iu es Filius Dei; '? sic Ecclesia daemonibus est terribilis ut castrorum acies ordinala, quonjam electa ut sol, ** Chrislo induta, qui Sol iustiliae *' est. ALIA HOMILIA ! Rogaverunt illum pro ea. E( stans super eam imperavit febri ct dimisit eam. à I. Habemus hic luce clarius intercessionem Sanctorum et quam A ud efficax sit apud Christum, nam ad preces Apostolorum Dominus opeintercessionis ratus est miraculum sanitatis. Videmus coram arca et propitiatorio ?""*'erem. aureum altare incensi, quod sanctae orationis hieroglyphicum erat: Dirigalur oratio mea sicut incensum in conspeclu tuo.? Christus vero arca divinae habitationis est, in quo inhabitat plenitudo divinitatis corporaliler,* divinumque propitialorium, nam ipse est propilialio pro peccalis noslris. 5 Pcr altare autem illud incensi designatur vel maxime oralio Sanclorum et intercessio, nam hoc eral munus sacerdolis, orare et intercedere pro populo. Omnis quidem oratio cum pietate grata et accepta Dco est, sed maxime omnium Sanctorum. Hinc iussit regi Abimclech ut Abraha- $) 1 lo 2, 2, Semper orationes Sanctorum legimus gratas et acceptas Dco. Rcefutantur hacrclici, Sanciorum inlercessioncm negantes. mum intercessorem adhiberct, * Eliphaz Themanili et sociis ut Sanclum Iob adirent,* sic Ezechias rex ad Isaiam misil pro suffragio oralionis,* quoniam propheta sanctus eral; sic accepta Deo fuit Moysi oratio et intercessio pro populo, ne propter peccatum idololatriae a Deo deleretur. " Sic saepe Deus Moysen pro Pharaone inlercedentem exaudivit, sic Samuel pro populo orantem, ut liberaretur de manu Philisthaeorum. Ita semper Sanctorum orationes legimus valde gratas et acceptas Deo. Ita hodie sancti Apostoli oraverunt. II. Non negant haeretici Sanctos, dum sunt in vivis, posse orare et intercedere pro aliis, licet merita negent; sed Sanctorum intercessionem post mortem negant, ita quod licet invocare Sanclos viventes, sicut fecit populus cum Samuele, non autem mortuos. ^ Nam Sancti viventes in hoc saeculo orant et intercedunt, non autem in alio saeculo. Sed dico: Cur non? Profecto vel quia non possunt, vel quia nesciunt et nostra omnino ignorant, vel quia nolunt, vel quia non decet. Non possunt, inquiunt, quia mortui sunt. Bene, sed oculis insipient:um. Christus de sanctis Patriarchis ait, quod non sunt mortui, sed vivi: Non est Deus morluorum, sed viveniium."' Rationalis enim anima ad imaginem et similitudinem Dei condita, immortalis est, aevum cum Deo et Angelis vivit. Non est aulem corpus quod orat Deumque agnoscit, diligit, colit, sed spiritus, nam corpus impedimento est orationi divinaeque contemplationi. Aiunt non habere aures ad audiendum, nec oculos ad videndum. Bene, sed neque Angeli neque Deus. Quid ergo? Nec Angeli vident et audiunt, nec Deus ipse? Imo quia animae nec oculos nec aures habent, propterea magis vident et audiunt, quia anima, cum sit spiritus indivisibilis, sicut tota intellectus, tota volunfas est, ita tota visus, tota auditus. Nam in corpore vires audiendi atque videndi restrictas habet in sensuum organis; cum autem S. Bellarminus — Controversiae, t. 2, De Heatitudine, cte., llb. 1, cp. 13-10, col. 651-653. INFRA HEBDOMADAM TERTIAM QUADRAGESIMAE 345 soluta a corpore fuerit, multo liberiores has vires habet, sicut Angeli, qui puri sunt spiritus. III. Aiunt non esse Sanctos in paradiso cum Christo, sed in quodam ergastulo inclusos usque ad diem iudicii reservari. Hoc etiam Vigilantius haereticus docuit, a Divo Hieronymo confutatus et comminutus. " Sed si non sunt Sancti cum Christo in caelo, quomodo Christus ait latroni petenti: Memento mei, Domine, dum veneris in regnum tuum... Hodie mecum eris in paradiso? ' Quomodo: « Volo, Pater, ut ubi sum ego ibi sit et minister meus »? '* Quomodo Paulus cupiebat dissolvi et esse cum Christo? '5 Quomodo ait quod ascendens in altum, captivam duxit captivitatem, '* hoc est multitudinem sanctarum animarum, quas a limbo secum duxeral? Quomodo 2 Corinlhiis 5 ait: Bonam voluntatem habemus magis peregrinari a corpore et praesentes esse ad Dominum, cum dixisset quod dum sumus in hoc corpore peregrinamur a Domino? Item quod si terrena domus dissolvatur, habitationem in caelo habemus? '* et quod nolumus ezpoliari, sed supervestiri? * Et capite 4, quod licet is qui foris est homo noster corrumpatur, tamen is qui intus est renovatur de die in diem? Id enim quod in praesenti est momentaneum et leve, etc.?" Ad quid Dominus morienti Stephano ostendit caelum apertum? ?' Quomodo ait Christus quod, cum mortuus esset Lazarus mendicus, portatus fuit ab Angelis in sinum Abrahae, sicut etiam dives sepultus fuit in inferno? ?? Sic Joannes vidit ect audivit animas Sanctorum Martyrum in caelo, A pocaly psis 6? et 7.?* Sunt igitur Sanctorum animae in caelo. Si igilur vivunt cum Deo, cum Christo, in caelo, cur non possunt ibi quod hic poterant? Sed quomodo, inquiunt, Sancti absentes et tam longe, tanta locorum intercapedine distantes, scire possunt, cum ad eos recurrimus, cum eos invocamus? Dico ego: Angeli quomodo sciunt quando homo Io 12, 26; 17, 21. 15) Cf. Phil 1, 23. 16) Eph 4, 8. 17) Vrr. 6. 8. Affert ordine inverso. 18) Cf. ibid. vr. 1. 19) Ibid. vr. 4. 20) Vrr. 16-17. Sanctl in caclo cum Dco seinper vivunt et ibi possunt quod potcrant in terra. el sicut Prophetae novcrant distantia et futura, ERE AISS. sic Sancti in caelo, saltem ex revelatione Dci. Sanctis in caelo non deest voluntas nobis succurrendi, peccator ex animo agit poenitentiam, ul proplerea magno gaudio afficiantur? * Quomodo cognovere, imo videre Prophetae, qui proptcercea videntes dicebantur, tam longe futura? Quomodo Samucl secrela cordis Saul?** quomodo Eliseus insidias Assyriorum? ?* occultum peccatum Giezi?** Possunt sciri longe distantia per visum aculissimum, qualis est aquilarum. Quomodo Stephanus vidit caelum apertum et gloriam Dei Christumque stantem a dextris virtutis Dei? *^ Possunt sciri per internuncios, per epistolas, per historiam, aliquando etiam per speculum videntur. Omnibus his modis scire possunt Sancti in caelo quae a nobis fiunt in terra, maxime vero omnium per divinam revelationem, qua occulta revelabat Prophetis, ita ut miratus fuerit Eliseus, quod non revelaverit ei Dcus afflictionem sunamilidis.? Neque enim periculum ibi est ne magniludine revelationum extollantur, sicut in Paulo, dum in mundo hoc erat, sicut ait: Ne magnitudo revelationum exlollat me. ?? Princeps servis suis fidelissimis et dilectissimis familiarissimisque facile revelat quaecumque novit facta in illorum honorem et quae illos magno gaudio ct laetitia possunt afficere eisque dat litteras ad ipsos directas et missas; ita plane Deus agil cum Sanctis suis. Quod si modum capere omnino non possumus aut nescimus, nil refert. Mysteria enim fidei necesse quidem est ul credantur, non autem ut intelligantur et capiantur. IV. Sed forte nolunt orationibus suis nos iuvare. Mirabile dictu ut in medio fornacis calorem non sentiant, ut cum in caelo sint Deo simillimi, qui totus caritas est, ipsi caritate sint deslituli ct visccra pietatis exuerint nulloque salutis nostrae desiderio, nulla cura tangantur! ut cum perfectus fuerit ignis, tunc sit minime calidus. Perfecta caritas maxime et super omnia cupit quaeritque gloriam Deci el salutem proximi. Sanctorum in caelo est perfecla caritas, ut Hieronymus Contra Vigilantium docet.? Deus etiam summopere cupit cum gloriam suam tum eliam salutem animarum; Sancti INFRA HEBDOMADAM TERTIAM QUADRAGESIMAE 347 in caelo sunt Deo maxime similes. Ergo ipsi quoque eumdem habent animum divina caritate plenum. Tandem aiunt quod non decet, quia fit iniuria Christo et Deo: Chrislo, qui unicus eti summus est mediator ct advocatus noster apud Patrem; Deo, qui Pater nosler est amantissimus, quare ipse ad...? Fit, inquiunt, iniuria Christo, cum deseritur ipse et ad Sanctos recurritur. Sed dico: cur fil iniuria Christo cum recurritur ad Sanclos, qui sunt in caelo, non aulem ad Sanctos, qui in terra sunt? Christus, inquiunt, est unus mediator in caelo. Bene, est etiam, sicut Deus unus Pater, ita ipse unus magister, unus rex, unus pastor, unus animarum episcopus. Àn propterca non possumus habere in terra patres, magistros, pastores, principes, reges? Docuit, inquiunt, nos Patrem orare ac dicere: Pater noster. Bene, quid igitur? nec Christum, nec Spiritum Sanctum orare possumus? Non est deserendus, sed adeundus summa cum fiducia Deus, verum etiam summa cum reverentia et humilitate; nam laudatur publicanus qui nec oculos audebat in caelum levare; ** laudatur centurio, qui indignum se arbitratus Christi adire praesentiam, misit intercessores, viros religiosos, seniores Iudaeorum. ** Sicut autem Deus, licet per seipsum omnia possit, voluit lamen in regimine universi uti minislerio secundarum causarum, ita in Ecclesia. Deus quidem prima causa est, Sancti vero causa secunda; sicut in aula est rex et ministri regis, non fit regi iniuria cum per ministros offeruntur ei libelli supplices. Sunl etiam Sancti mediatores nostri ad summum mediatorem Christum, sicut Moyses mediator fuit inter Deum el populum. ?* Christus intercedit pro nobis, non precibus, sed meritis passionis suae, quibus salutem meruit, remissionem peccatorum et vitam aeternam. Non sic Sancli, sed revera Deum pro nobis orant dignique sunt ut exaudiantur. V. Quod autem Sancli in caelo possint pro nobis orare, vel inde patel quod etiam damnati in inferno orant, sicut de epulone legi- 10-14. 95) Cf. Ibid. 7, 1-9. 36) Cf. Ex 32, 7-32. nec flt iniuria Christo cum ad eos recurritur. Si ctiam damnati pro vivis orant. ct daemones ipsi, co magis hoc poterunt Sanct et Angeli Dei in caelo. mus,?' quod etiam daemones aliquando orasse legantur et impeirasse, sicut in libro Iob legimus?* et in Evangelio: Mille nos in porcos.?* Quod cum Sancti in caelo sint sicut Angeli Dei,** imo, ut Lucas habet, aequales Ángelis, * sicut possunt Angeli intercederc, uti Zachariae 1]legimus, * ita etiam Sancti. Et sicut Angeli constituti sunt principes provinciarum a Deo, sicut in Daniele ]legimus, " ita eliam Sancti, sicut in Apocalypsi dicitur quod Sancti, sicut Christus, regunt gentes in virga ferrea, ** et in Evangelio hic quidem praeficitur super decem civitates, ille autem super quinque, ** item: Super omnia bona sua consliluet. eum.** Quod possint inlercedere patet ex Apocalypsi, ubi animae Martyrum petunt a Deo vindictam de inimicis et persecutoribus Ecclesiae. " Cur possunt petere vindictam atque iuslitiam, non autem veniam et misericordiam? Patet ex eo quod in eodem libro legimus de vigintiqualtuor senioribus, qui procidentes coram throno Dei, habebant phialas plenas odorameniorum, quae sunl, inquit, orationes Sanctorum, ** sicut de Michaele dicitur quod stabat iuxta altare aureum, habens turibulum aureum, et tulit de incenso odoramentorum, quae sunt orationes Sanctorum, ut adoleret ea coram Domino. * Nam Angeli offerunt orationes nostras coram Deo, sicut Raphael offerebat orationes Tobiae.** Sic, inquam, Sancti possunt pro nobis orare, sicut Angeli, quemadmodum in 2 Machabaeorum legimus de leremia: Hic est fratrum amalor et populi Israel; hic est qui multum orat pro populo et universa sancla civilale lerusalem. Hinc Ieremia 315: Si steterit coram me Moyses el Samuel, non est anima mea ad populum istum, hebraice: Sí stabit. Non loquitur autem Deus de impossibilibus. Sicut igitur sancti Apostoli hodie inlercedere potuerunt pro infirma muliere apud Christum, sic eliam nunc possunt in caelo, imo multo magis, cum sint aequales Angelis Dei. Mc 12, 25. 41) Lc 20, 30. 42) Cf. vr. 12. 43) Cf. 10, 5-13. INFRA HEBDOMADAM TERTIAM QUADRAGESIMAE 349 VI. Rogaverunt illum pro ea. Videndum quinam sint intercessores. Marcus habet quod fucrunt Petrus, Andreas, Iacobus, Apostoli omnium optimi, praestantissimi atque sanctissími. Quid petierunt? Sanitatem, salutem. A quo? A Christo, qui etiam a daemonibus in hodierno Evangelio praedicatur Filius Dei et Christus, ** idest verus Messias, fons salutis et sanitatis omnis. Pro quo inlercesserunt? Pro socru Simonis, quae in domo Simonis erat et magnis febribus tenebatur. Quid eos ad intercedendum pro ea movit? Caritas propria et etiam quia mulier solebat ministrare illis, sicut mox sanilali reslitutla fecit.5 Sicut enim Eliseus, multis bencficiis affectus a muliere sunamitide, etiam non rogatus intercessit pro ea, sic accepta beneficia voluit recompensarc, ** ita hodie sancti Apostoli. O beatos christianos, qui in honorem Sanctorum aliquid impendunt ut possunt! Nam in tempore necessilalis nos visitant et salutis nostrae solliciti sunt salutisque beneficium a Deo suis precibus impctrant. VII. In hodierno *' Evangelio, praeter miracula et beneficia, habemus etiam multa dogmata, nec non et mysteria, sicut in alio scripto adnotatum est. ** Verum speciale mysterium est iustificationis, quod a Divo Matthaeo indicatum est, * dum in hodierni miraculi historia adducit Isaiam prophetam, capite 53, qui nonnisi de spiritualibus languoribus loquitur. *^ Sunt autem corporales infirmitates symbola spiritualium et sanitas corporalis symbolum spiritualis. Propterea Christus dictus est medicus ' et in hodierno Evangelio medicum egit. *' In hoc ergo Evangelio notanda sunt quae ad hoc mysterium spectant. Quis iustificat, quis iustificalur, ubi iustificatur et quomodo iuslificatur; sicut hodie quis sanat, quis sanatur, ubi sanatur et quomodo. Sanat Christus, sanatur socrus febricitans, deinde multitudo magna languentium et ab immundis spiritibus obsessorum; ** conhom. praecedente, pag. 333 sqq. 59) Cf. 8, 17. 59a) Cf. vr. 4. Sancti ergo in tempore necessitatis nos ndiuvant. In hoc Evangelio ndumbratur ctiam mysterium Iustiflcationis. n—--————————án—— HM ———— —————— d 350 . FERIA QUINTA INFRA HEBDOMADAM TERTIAM QUADRAGESIMAE fertur etiam beneficium hoc sanitatis tantum in domo Simonis, hinc ad hanc domum universa civitas concurrit, ut Marcus habet; * tandem sanatur ad preces Apostolorum, nec solo verbo imperandi aut increpandi, sed cum vidisset, accessit, stetit super eam, apprehendit manum et elevavil eam, ac sic optatam contulit salutem; postea vero sine ullo verbo singulis manus imponens curabat eos. ** Haec omnia in iustificatione meditanda nobis sunt.

CHAPTER 21. Feria Sexta Infra Hebdomadam

TIZRTIAM QUADRhAGESIMAE Iesus aulem fatigatus cx ilinere, sedebat sic super fontem... Venit mulier de Samaria, ctc. ! I. Repraeseniatur hodic veluti in scena conversio mirabilis mulieris samarilidis, quae quidem similis extitit conversioni Rahab merelricis.* Ostenditur autem quidnam sit ipsa conversio, quis auclor ipsius, modus conversionis huius et tandem effectus. Conversio quidem hodierna transitus fuit ab infidelilate ad fidem: Mulier, crede mihi;? a peccato ad gratiam, nam in adulterio vivebat: Quinque enim viros habuisti el nunc quem habes, non est tuus vir; * a cultu idolorum ad cultum veri Dei: Veri adoratores adorabunt Patrem in spiritu et veritate; Spirilus est Deus; " a tenebris ignorantiae in admirabile lumen cognitionis Christi: Scio quia Messias venit; Ego sum qui loquor lecum;* a desiderio terrenarum et corporalium aquarum: Venil mulier de Samaria haurire aquam,* ad desiderium spiritualium et caelestium: Domine, da mihi hanc aquam ut non siliam iterum, neque veniam, eic.;* contemnit aquas quas prius quaerebat: Reliquit hydriam suam mulier;? iransit a. contemplu Christi: Quomodo (u, Iudaeus cum sis, bibere a me poscis, eic., ? ad summam venerationem: Domine, ut video, propheta es tu; Venile el videte hominem qui dixit mihi omnia quaecumque feci; nunquid ipse est Christus? " Sic hodie mulier haec facta est ex samaritana christiana, ex peccatrice praedicatrix el apostola chrislianae fidei, ex muliere adultera Christi per fidem legitima sponsa: DesponOstenditur hodie mirabilis conversio mulieris infidelis nd fldem. Conversio est effectus electionis et praedestinationis divinae. Auctor conversionis Christus est. qui hodie multis nominibus designatur et. sub diversis habitibus exshibeiur; sabo te mihi in fide.'* O altiludo diviliarum sapientiae el scientiae Dei, quam incomprehensibilia sunt iudicia eius! II. Conversio est effectus electionis et praedestinationis divinae, nam: Quos praedestinavit, hos et vocavit... et iustificavit. ^ Hic luce clarius cernitur quod Paulus dixit: Non est volentis neque currenlis, sed miserentis est Dei.'^ Haec enim mulier thesaurum salutis Sorle reperit, cum nil minus cogilarel, ad fontem Iacob, sicut Rebecca ad puteum invenit ingentes divilias. !* Quod vero ad auctorem conversionis spectat, Christus auctor proponitur. Converle me, Domine, el converlar ad te; posiquam convcrlisli me egi poenilenliam." Auclor aulem conversionis in hodierno Evangelio multis nominibus designatur. Hodiernum Evangelium Christi titulis plenum est. Dicitur fatigatus, donum Dei, appellatur Iudaeus, homo qui novit omnia, propheta, magister, Messias, dator aquae vivae, Dominus, Filius Dei, el tandem Salvator mundi. Decem sunt Christi tituli ad declarandam ipsius magnitudinem. Nam magnum opus est animarum conversio. In creatione mundi duo tantum tituli tribuuntur Conditori, appellatur nanque Deus et in creatione hominis dictus est etiam Dominus, !* quasi maius opus fuerit hominem condere, quam mundum creare, nam hominis causa faclus est mundus. Opus autem iustificationis hominis maius est opere crealionis ipsius. Apud Isaiam simile quid legimus: Parvulus nalus est nobis el filius dalus esl nobis et factus est principatus super humerum eius el vocabitur nomen eius admirabilis, etc. ad multiplicandum imperium; *? Christi autem regnum conversione multiplicatur. In hodierna hac sacratissima repraesentatione Christus Dominus sub diversis habitibus comparet in scena. Primo quidem sub habitu peregrini, oppido ex itineris labore fatigati, peregrini autem pauperis, esurienlis, sitientis, potum aquae petentis. Deinde mirabili metamorphosi in fontem se transmulat aquarum vivarum, sed in caelum salientium. Tertio in habitu prophetae summique philosophi ac divinae philosophiae magistri, qui de religione philosophatur et Ex hebraico. INFRA HEBDOMADAM TERTIAM QUADRAGESIMAE 353 secreta cordium manifestat. Quarto in habitu Messiae: Scio quia Messias venit; Ego sum qui loquor (lecum. Quinto in habitu divinae maiestatis: Scimus quoniam hic est vere Salvalor mundi.?* Samaritana eliam sub diversis personis comparet: nunc in habitu mulieris samaritanae, gentilis, infidelis; nunc in habitu mulieris christianae, piae, religiosae, quae de religione et cultu Dei cum Christo disserit; nunc in habitu praedicatricis, magistrae, apostolae Samaritanorum. Apostoli eliam nunc in habitu peregrinorum, nunc in habitu mercatorum ut cibos emerent, nunc in habitu convivarum: Rabbi, manduca. ?! Sunt multi interlocutores multique dialogismi: Christus et samaritana, Apostoli el Christus, mulier et Samaritani, Apostoli ad invicem: Nunquid aliquis attuli ei manducare? ?* Samaritani et Christus; ac tandem omnes in scena comparent magnaque cum laelilia finitur. Mutantur etiam prospeclivae in scena. Ex praedio, ubi erat fons Iacob, in civitatem, ilerumque in praedium et postea iterum in civitatem. Conversio cibus Chrisli est et opus Dei: Meus cibus est ul faciam voluntalem eius qui misil me, ut perficiam opus eius. ?? Sicul autem Adamo dictum fuit: In sudore vultus tui vesceris pane?* (uo, ita ad cibum hunc quaerendum fatigatum videmus hodie Christum, sicut per Isaiam 43 Dominus ait: Laborare me fecisli in iniquitatibus luis.?* Est eliam conversio magnum etl ineffabiie donum Dei; hinc ait: Si scires donum Dei et quis est qui dicit tibi: Da mihi bibere! ** Modus autem conversionis dulcissimus est: In funiculis Adam iraham eos, in funiculis carilatis; Caritate perpetua dilexi te, ideo allraxi le miserans ** tui. Mulierem hanc bodie Dominus ad se traxit summa benignitate excitans desiderium aquarum divinissimarum in ea eamque ad sui cognitionem facillima perducens via. Cognitione igitur et desiderio bonorum tracta esl, conversa est. Natura enim boni amabilis est, sed non diligitur nisi agnoscatur. vinculis caritatis. 28) Ier 31, 3. 23 - Quadragesimale Quartum - Codex Vindobonensis subiectum samaritanu. Conversio opus Dei est. effectus autem conversionis multiplex. Hodie ostenditur Christus verus mundi Salvator el vera salus. 93254 FERIA SEXTA Effectus tandem conversionis multiplex est. Primus quidem effectus iuslificalio est, conseculio graliae, quae donum caeleste est el gratia saliens in vitam aeternam; aller vero ipsa salus: Quía salus ex ludaeis est,?* ipsa vita aelerna; contemptus terrenorum bonorum: Reliquit hydriam suam mulier; amor in Christum et ardens desiderium gloriae ipsius: Venit mulier ín civitatem et dicit illis hominibus: Venite et videte hominem, elc.; Multi crediderunt in eum propter verbum mulieris;?" cultus veri Dei: Spiritus est Deus, et eos qui adorant eum; clara cognitio ipsius Christi, nam in Christi cognilione profecit samarilis semper ad altiorem provecta cognitionem, quod homo dignus honore, quod prophela, quod Messias. IJ. In hodierno Evangelio ostenditur Christus Dominus verus mundi Salvator, hinc aiunt Samaritae: Nos audivimus el scimus quoniam hic esl vere Salvator mundi. Singulariter vero quam cara Christo sit vel unius animae salus, ita ut Salvator sit universalis lolius mundi et particularis cuiusvis animae: Nos audivimus et scimus, quoniam hic est vere Salvalor mundi, idest verus Messias a Deo promissus pro salute humani generis. Vere Salvator, idest verus el perfectus Salvator, verae perfeclaeque saluüis auclor, quod Dei proprium est, nam: Domini est salus;?' Deus ipse veniet et salvabil vos.? Hinc per Oseam ait: Domui luda miserebor el salvabo eos in Domino Deo suo, el non salvabo eos in arcu et in gladio, in bello, in equis el in equilibus;? non humana eos potentia salvabo, sed divina, sicut populum liberavi a dura servitute Aegypli; sed tunc per Moysen liberavi el salvavi populum; ?* al vero, inquit, salvabo in Domino Deo suo, idest per Dominum Deum suum, miltam enim Messiam, verum Deum et hominem, ad salvandum eos. Nec vero Salvator tanlum dictus est hodie Dominus, verum eiiam salus: Nos adoramus quod scimus, quia salus ex ludaeis esl,?* ct quidem nomen Iesu proprie salus interpretatur. Sicut Dominus dicitur lux mundi, ?* sicut resurreclio el vila,?' sicut veritas el vía,?* ila salus mundi; salus autem absolute, absque ulla limitatione, quoniam universalis salus, sicut dicitur Deus primo die creasse lucem absolute, quia creavil omnem lucem solis, lunae, stellarum toUus INFRA HEBDOMADAM TERTIAM QUADRAGESIMAE 355 mundi; sicut etiam saepe Deus in Sacris Litteris absolute Dominus dicitur, non huius aut illius rei, quoniam rerum omnium Dominus est, sicut et creator. Nec aliud ostendit Christus miraculis suis nisi Sec esse mundi universalem salulem, sanando infirmos, illuminando caecos, suscitando morluos, cibando magno miraculo famelicos, liberando a periculis maris, cum imperavit ventis et mari et facta est tranquillitas magna.?*? IV. Videndum aulem quidnam sit haec salus. Dominus eam hodie donum Dei appellat, dicens: Si scires donum Dei! nec tamen dicit quale sit hoc donum aut quantum. Saepe quidem de salute 1loquuntur Divinae Litterae et salus multa significat; singulariter vero liberationem a praesenti malo, ut Moyses salvavit populum a durissima servitute. Aliquando etiam libertatem a periculo imminentis mali, sicut Deus salvavit populum in mari Rubro, demerso Pharaone; aliquando collationem beneficii, sic Ioseph salvavit domum pa- (ris sui, ** sic Deus populum in deserto pluens illis manna de caelo, *! dans aquam de petra, * sic enim in vita servati sunt incolumes. Sic igitur Dominus dicitur Salvator et salus, quia liberat a peccato, a morte, ab inferno, a diabolo: Salvum faciet populum suum a peccatis eorum.* Deinde gratiam dat et fontem graliae, Spiritum Sanctum, ac landem gloriam. Sic Regius Vates ait: Gratiam el gloriam dabit Dominus, ** veluti explicans quidnam sit hoc donum Dei, quod hodie Christus ait: Si scires donum Dei! Gratiam et gloriam dabit Dominus, sed perpetuam, hinc hebraice Regius Vates solem ibi Deum appellat: Sol et scutum Dominus Deus; graliam et gloriam dabit Dominus, ulique sicut sol dat mundo lucem. Hinc Dominus ait hodie samaritidi mulieri: Qui biberit ex aqua, quam ego dabo ei, non siliet in aeternum; sed aqua, quam ego dabo ei, fiet in eo fons aquae salienlis in vitam aelernam.* Magnum plane Dei donum, magnum et ineffabile beneficium. Si scires donum Dei! Gratiam el gloriam dabit Dominus; Omne dalum oplimum et omne donum perfectum.* Paulus thesaurum dixit et impervesligabiles divitias; * Petrus magna et pretiosa Nm 20, 2-13. 43) Mt 1, 21. 44) Ps 83, 12. 45) Io 4, 13-14. 46) lae 1, 17. Christus Salvator et salus dicitur, quia liberat n peccato et Inferno et dat graliam, imo ipsum fontem gratiae, Spiritum Sanctum, donum vere incomprehensibile et ineffabile. Duo sunt fontes honorum: natura in mundo el Christus in Ecclesia; scd fons naturae exiccatur, fons Christi usque in caclum nscendit. Benceflcium salutis dicitur donum Dri, dona. * Christus dum sic loquitur: Si scires donum Dei, magis exprimit magnitudinem doni huius, nam ostendit incomprehensibile et ineffabile donum esse linguis humanis ct angelicis. Quod autem dici vcl sciri potest a nobis et comprehendi est, quod aqua cest saliens in vitam aeternam; aqua, non fontis Iacob, sed fontis Christi. V. Duo fontes principales bonorum sunt natura in mundo et Chrisli virtus in Ecclesia. Sed ad hauriendam aquam ex fonte Iacob opus est itinere, hydria, fune, quoniam puleus allus esl,*" labore tum ad hauriendam tum ad portandam aquam; aqua autem fontis Christi sine labore hauritur: Tu forsitan pelisses et dedisset libi aquam vivam.*? Deinde aqua fontis Iacob communis est hominibus et bestiis: Ipse ex eo bibil el filii eius et pecora eius; * aqua autem fontis Christi, quae sinc labore hauriatur - Loquimini ad petram... el illa dabil aquas, ** - communis esl hominibus et Angelis, qui ad imaginem Dei condili sunt, capaces Dei per cognitionem el amorem. Praeterea cum ad hauriendam aquam ex fonle Iacob tanto opus sit labore et industria, - quid enim sunt omnes arles et exercitia saecularia, nisi instrumenta ad hauriendam hanc aquam, nisi arlificia acquirendae pecuniae? - lamen aqua haec silim non lollit: Qui biberit ex aqua hac, minime vitali, siliet ilerum; qui autem biberit ex aqua, ulique viva, quam ego dabo ei, non siliet in aeternum, quoniam non esL aqua haec corruplibilis, exsiccabilis sicut aqua fontis Iacob, sed aqua haec incorruptibilis, caelestis, semper viva, quae fons vivae aquae fit et fons copiosissimus aquae salientis. Fontes arlc fabricati, cum magnam habent venam aquarum, magna vi magnoque impelu sursum eam emittunl. Haec esl fons aquae salientis, scd salientis in vilam aelernam, salientis usque in caelum, in paradisum, ubi nullum polest reperiri malum et praesens cst omne bonum, ubi non lux et tenebrae, ut hic, sed perpetuus dies. VI. Si scires donum Dei! Dedissel libi aquam vivam. Divinum el ineffabile salutis nostrae beneficium Dcus aquam appellat, quae mundo summe est necessaria, utilis et iucunda. Aufcr aquam, quid erit mundus? quid boni aut iucundi reperietur in nostro hoc mundo? INFRA HEBDOMADAM TERTIAM QUADRAGESIMAE 357 Si scires donum Dei! Salus nostra donum Dei dicitur, non quod solus Deus absque ulla nostra cooperalione operetur - nam a sa- .maritide Christus hodie quaerit aquam, cognitionem: Si scires; oralionem: petisses; fidem: Mulier, crede mihi; confessionem peccati: Vade, voca virum luum; ?? ait Patrem quaerere veros adoralores, qui adorent eum in spiritu et veritate - sed quia a Deo principaliter dependet. Sed sicul naturalis generatio et procreatio rerum nec solum a caelo nec solum a terra nec pars a caelo et pars a terra, sed lola a caelo et tola a terra dependet; sicut etiam filius nec totus a patre solo est nec totus a matre sola, nec pars eius patris est pars autem malris, sed totus est patris el totus matris, ita plane opus salutis nostrae, sicut scriptura tota a manu et calamo. Si scires donum Dei! Cuinam tale tantumque donum, a quo et quomodo tribuitur? Ait: Si scires donum Dei el si scires quis est qui dicit tibi: Da mihi bibere, dedisset tibi aquam vivam. Datur mulieri, datur mundo: Hic est vere Salvator mundi; datur ab ipso Deo infinitae maiestatis et potentiae mulieri pauperi, de plebe vilissima, mulieri peccatrici, quae in adulterio vivebat: E! nunc quem habes non est tuus vir.** Datur aulem non petitum, sed oblatum. Similis videtur Dominus mercatori, qui merces suas cupit quoquo modo distrahere easque offert emptoribus quocumque pretio venales. Hinc per Regium Vatem ait:! Quis est homo qui vult vitam, diligit dies videre bonos? Vitam offert cum diebus bonis, idest laetam, iucundam, voluptale plenam, venalem. Sed quonam pretio emenda est vita iucunda? Diverte a malo et fac bonum, inquire pacem et persequere eam. 5 Gregorius Nazianzenus, Oralione in Sanctum Baptisma ait: « Hoc bonum sola voluníate venale tibi proponitur; cupiditalcm ipsam Deus ingentis pretii loco habet ».5* Sic nanque videmus quod desideravit hodie divinum hoc donum samaritana et obtinuit: Domine, da mihi hanc aquam, ut non sitiam iterum neque veniam huc haurire.*? Nec offert tantum Dominus donum hoc, verum etiam, more mercatoris cupienlis merces distrahere, commendat donum suum, quia n Dco principaliter descendit et a Deo datur mundo non petitum sed oblatum, Christus enim salutis nosirue cupidissimus cst, sicut hodie ostendit cum samaritana. Conversio unius animae causa potest esse salutis plurimorum. aperit qualitates ipsius, ostendit bonitatem, ut moveat voluntatem suapte natura bona appelentem et, quod summum est, tanto desiderio tenetur ut mulierem hanc tali tantoque afficiat beneficio, ut non dedignatus sit Angelorum Dominus, infinitae maiestatis Deus, cum muliercula de plebe vilissima pluribus agere, sermones ?* multos fundere, ita ut ad procurandam ipsius salulem fatigatus ex ilinere cibum et potum intermiserit. Tam cara est Domino vel unius tantum animae salus, pastori huic una etiam ovicula, mulieri huic una tanium drachma, patri huic amantüissimo unius etiam fili salus et vita!5*?* Ad hoc enim venit hodie in civitatem Sichen, ad hoc fatigatus est ex itinere, ad hoc sedit sic super fontem, ad hoc usque ad horam sextam, usque ad meridiem ieiunus permansit et postea, superante cibi huius aviditate vim famis et sitis, cibum sumere etiam invitatus recusavit, dicens: Ego cibum habeo manducare, quem vos nescitis; Meus cibus est ut faciam voluntatem eius qui misit me, ut perficiam opus eius. *? Domine, da mihi hanc aquam. Videtur Dominus quandoque more mercatorum renuentibus offerre divina beneficia, cupientibus vero veluti morosum se praebere. Cupiebat chananaea divinae gratiae munus, Dominus autem cum ea morosum se praestilit ; cum samaritide nec cupiente nec quaerente, sed potius renuente, mercatorem agit, oblatorem distrahendi cupidum. Sed tandem chananaea cum laude consecuta est donum gratiae, non sic autem samaritana laudata de fide. Reliquit hydriam suam mulier et venit in civitatem, etc. Merito Dominus salutem et conversionem unius animae magni facit, nam una tantum anima ad Deum vere ex corde conversa, in causa potcst esse salulis plurimorum ac pene immensarum animarum, sicut patet hodie. Nam propter hanc mulierem innumeri Samaritae in Christum crediderunt: Quoniam hic est vere Salvator. VII. Appellatur Dominus hodie et Salvator et salus: Hic esl Salvator inundi; Salus ex ludaeis est. Salvator ab effectu et affeclu, quoniam haec Chrisli ars est, haec professio, opus, hoc exercitium INFRA HEBDOMADAM TERTIAM QUADRAGESIMAE 359 ex professo agil, sicut satanas dicitur tentator tanquam arlis huius professor; sicut piscator, venator, pictor homo dicitur a professione, ab exercitio quotidiano, ab artis peritia. Novit Christus modos omnes salvandi animas, hinc dictus est Salvator et salus. Sicut Dcus in Sacris Litteris saepe dictus est Deus salvans, Salvator, Deus salutis, dictus est etiam salus: Dominus illuminalio mea et salus mea, quem timebo? * Item: Salutlare vullus mei Deus meus; * salutare vultus, salus praesentissima, salus mihi semper exprompta, ante oculos meos posita; sic, inquam, Christus salus dicitur el nomen Iesus salus interpretatur. Non enim dicitur moscíiah, salvator, sed lesuah, salus. Sic: Faclus est mihi Dominus in salutem, ait Moyses ** el Isaias; " sic: Salulare tuum exzpectabo, Domine, ** salutem tuam, Iesum tuum; sic: Aperiatur terra el germinet Salvalorem, salutem, Iesum; sic: Urbs fortitudinis nostrae [Ston), Salvator ponelur ín ea, hebraice: salus ponet in ea muros et anlemurale, ** ubi, cum hebraice salus feminino sil genere, ponet iascilh masculinum cst; sed salus, ille qui est salus, Iesus, ponet in ea muros et antemurale; sic: In Deo Iesu meo, ? qui est Iesus, salus mea. Salus mundi Christus magna, perpetua, universalis, sicut sol lux est mundi. VIII. Ostenduntur in hodierno Evangelio pauperlas magna et divitiae impervestigabiles Christi. Nam Christus est thesaurus infinitus, sed abscondilus; qui invenerit eum beatus, sicut samaritis hodic invenit; postquam samaritis cognovit hodie divitias Christi, ardenter eas desideravit. Differunt autem divitiae Christi a divitiis mundi, nam hae sunt aquac fontis Iacob, quae sitim non levant, saepe autem augent, nam avarus non implebitur pecunia ** ct, ut liricus ille ait: « Crescit amor nummi quantum ipsa pecunia crescit »; '? el Ovidius ille: « Creverunl opes opumque vesana cupido; ?! «Quo plus sunt potae, plus sitiuntur aquae ». ^? Sulyrae, Sut. 13, vr. 139. 71) Fast., lib. 1, vr. 211. « Et opum furiosa cupido ». Christus dicitur Salvator ct salus, quia hoc est cius officium ct omnes modos novit animas salvandi. Christus thesaurus est infinitus, sed absconditus cuius divitiae omníno differunt n divitiis mundi. Vera religio consistit in Del vera cognitione veroque amorc. Divitiae mundi huius terrenae sunl, tineac, aerugini, furibus, periculis mille obnoxiae; Christi autem divitiae caelestes. Hinc per Ieremiam Dominus ait se fontem esse aquae vivae, creaturas autem cisternas dissipatas, quae continere non valent aquas"? ad levandam sitim necessarias. Hinc mulieri huic quinque viri morte defecerant; ad explendam sitim libidinis cum adultero habebat consortium: Et nunc quem habes non est tuus vir. Sed sicut Naaman syrus praeferebat aquas fluminum Syriae aquis Iordanis, quarum tamen beneficio divino miraculo mundatus fuit a lepra,'* ita mundani et animales homines, qui non sapiunt quae sunt spiritus Dei, "5 praeferunt aquas fontis Iacob aquis Christi, divitias mundi divitiis Christi. Nos audivimus el scimus quoniam híc est vere Salvator mundi. Vel hoc solo titulo dignus est Dominus ut ab omnibus colatur. Sic enim Darius rex provinciis omnibus et regnis imperii sui scripsit, ut omnes colerent Deum Danielis, quia potens est salvare, quoniam Danielem a leonibus salvaverat. '* Veri adoratores" adorabunt Patrem in spiritu et veritate. In Divinis Litleris veritas appellatur fides, caritas autem spiritus. Docet igitur Christus quod vera religio in fide et caritate consistit, in vera Dei cognitione veroque amore, ul cognoscatur et ex animo diligatur Deus, nam in anima bominis reperitur intellectus ad cognoscendum et voluntas ad amandum. Tunc vere colitur Deus cum cognoscitur et diligitur. '* IL. ALIA HOMILIA! I In hodierno Evangelio agitur de conversione samaritanae a slalu perditionis ad slatum salutis. Proponitur autem in conversione unius mulierculae magnitudo Christi multis titulis, ut sciamus quanti scquitur alia homilia. INFRA HEBDOMADAM 'TERTIAM QUADRAGESIMAE 361 momenti sit unius animae salus. Magni enim principes non solent parva desiderare, sed magna semper cogitant et quae principe digna sunt meditantur et cupiunt. Christus autem hodie ostenditur verus mundi Salvator, donum Dei ineffabile; et tamen talis et tantus cum sit, ipsemet operam dare voluit hodie conversioni et saluti unius animae, et hoc quidem magno cum studio et diligentia, magno cum desiderio. Studium et diligentia Christi ostenditur in colloquiis cum muliere, desiderium, quoniam praetulit hoc opus propriis commodis, cibo el potui: Meus cibus est ul faciam, etc.,? proprio honori ac repulatlioni, nam humiliavit semetipsum, ut cum muliere lam ignobili loqueretur; petiit ab ea potum aquae, passus fuit ab ea obiurgalionem: Quomodo (u Iudaeus cum sis, elc.;? praetulit etiam honori et reputationi suae, nam solus cum sola loquebatur, ita ut mirati sint discipuli, cum parum videatur honestum, ut Cyprianus ait De singularitate clericorum, ut religiosus vir solus cum sola versctur misceatque sermones.* Christus lamen, cum avidissime siliret unius animae salutem, et commoda et reputationem suam nihili pendit, sicut poslea in cruce luce clarius ostendit. Tanti ergo facit Deus vel unius tantum animae salutem! Nos miseri, quam minimi nos eliam propriae animae salutem pendimus el curamus! IL. Paulus Apostolus ad Tilum scribens, visus est hodierni Evangelii mysteria paucis comprehendere et declarare dicens: A pparuit benignitas et humanitas Salvaloris nostri Dei, non ex operibus iuslitiae quae fecimus nos, sed secundum misericordiam suam salvos nos fecit per lavacrum regenerationis et renovalionis Spiritus Sancli, quem effudit in nos abunde per Iesum Christum Salvatorem nostrum, ut iuslificati gralia ipsius, heredes simus secundum spem vitae aelernae." Nam ostenditur Christus divinus Salvator: Nos audivimus et scimus, quia hic esl vere Salvalor mundi;* ostenditur divinitas Christi verusque Deus ineffabilis; ostenditur eius divinitas et humanitas: quam benignus, quam humanus est hodie Dominus cum samaritide hac! Non tamen ex operibus iustitiae quae fecerat, cum infidelis esset mulier et peccalrix, sed secundum magnam et ineffact humanitas apparuit... suam misericordiam, ctc. 6) Io 4, 42. Proponitur hodic Christi magnitudo multis titulis, ad ostendendum quanli valeat unius animae salus. Ostenditur Chrislus divinus * Salvator, et verus Deus et homo nac misericordia plenus. Loquitur Christus de Spiritu Sancto sub aquae symbolo et samaritidem edocet de vera religione, quae interna et externa esse debel bilem misericordiam Dei salva facta est per lavacrum regencrationis. Nam puteus Iacob symbolum est Baptismi; hic enim samaritis baplizala et iustificata fuit a Chrislo, hic regenerata et renovata. Loquitur etiam hic Christus de Spiritu Sancto sub aquae symbolo, aqua autem abundante: Fiet ín eo fons aquae salientis in vitam acelernam,* quam qui biberit, non sitiet iterum, idest non patietur potus indigentiam, quoniam aqua haec incorruplibilis est, nec consumi potest; propterea dicitur aqua viva. Sitis autem necessitas bibendi est, quoniam aqua prius pola iam consumpta est a naturali calore; haec autem aqua incorruplibilis est. Loquitur etiam hic Dominus de vita aeterna et de salute, quae ex Iudaeis est. * Vocat Dominus mulierem hanc ab infidelitate ad fidem: Mulier, crede mihi;? a peccato ad gratiam Spiritus Sancti: Si scires... pelisses... et dedíssel libi, ctc.; "^" Vade, voca virum luum, etc.;?' vocat 28 falsa religione ad veram, quoniam veri adoratores adorabunt Patrem in spirilu et veritate.?? Ubi discernit Dominus chrislianam religionem a samarilana, quae falsa erat: Adoratis quod nescitis; ? a iudaica, quoniam licet vera esset religio, erat tantum carnalis el corporali cultu Deum colebat, corporalibus sacrificiis; christiana autem religio et vera et spiritualis est, Deo acceptissima, cum Deus spiritus sit, '* ut docet hic Dominus. Nec tamen docere voluit Christus nudam lantum requirere Deum religionem, in anima tanlum, ut novaltores docent, sed cum spiritus Deus sit, non delectatur nisi spirituali pietate et interna; sed necessaria est externa ad conservandam internam, sicut sepes ad conservandam vineam, sicut muri ad conservandam civitatem, sicut vestes ad servandum calorem naturalem, in quo vita consistit. Religionem spiritualem requirit, sed non solam, sicut vocat dominus scervum, sed non nudum, licet non praecipiat ut indutus ad eum accedat. Sicut homo constat anima et corpore, et principalis quidem pars hominis anima est, in qua Dei imago consistit, sine corpore tamen verus homo non est; ita etiam religio duas habet partes: cultum internum el externum, et cultus quidem inlernus praecipua pars est, sine cultu tamen externo vera pietas et religio non est. INFRA HEBDOMADAM TERTIAM QUADRAGESIMAE 363 III. Ad consequendam salutem aclernam, de qua agitur in hodierno Evangelio, tria necessaria sunt: vera fides, vera religio ct vera sanclitas vitae. Ad hacc enim lria conversa Ecclesia cst ab infidclitatc ad fidem, a falsa religione ad vcram, a vita carnali ad spiritualem, quae describitur hodie in samaritide, quae typus et figura exlilit totius Ecclesiae, quae ad Christum convertenda erat. Nos catholici habemus quidem vcram fidem veramquc rcligionem; sed ubi vera vitae sanctitas? Vita samaritidis post convcrsionem valde diversa fuit a pristina vita. Hinc Paulus ait: Sicut exhibuistis membra vestra servire iniusliliae el iniquilali ad iniquilatem, ita nunc exhibele membra vestra servire iustiliae in sanctificalionem; '* et alibi: Eralis aliquando tenebrae, nunc aulem luz in Domino; ut filii lucis ambulale, fructus enim lucis est, cic. '* III. ALIA HOMILIA 1 Venit Iesus in civifatem Sarmariae, etc. 2 I. Proponitur a Ioanne, in hodierno Evangelio magna cum diligentia conversionis Samaritanorum historia. Quae quidem historia videtur mihi divina quadam arte mirum in modum contexla ct multis mysteriis exornala, sicut vestis summi sacerdotis mira varielale auroque et preliosis lapillis ad miraculum ornata erat.? Hic enim agitur de natura Dei: Spiritus est Deus;* hic de persona Christi: Scio quia Messias venit, qui dicitur Chrislus; Ego sum qui loquor Lecum,* hic de ineffabili et incomprehensibili magnitudine Chrisli: Si scires donum Dei et quis est qui dicil tibi: da mihi bibere;* hic de officio Christi: Hic est Salvator mundi;* hic de divina cognitionc et sapientia qua Christus omnia novit: Venite et videte hominem, qui dixit mihi omnia quaecumque feci; * hic de vera Christi humanitate et divinitate, ostenditur enim homo faligatus ex ilinere? et Deus scrutans renes et corda; ?" hic de summa Christi in Patrem pieAd salutem requiritur vera fides, vera religio et sanctitas vitac. De multis agitur in hodierno Evangelio, scd singulariicr de conversione samaritanze ad fidem. Mulier haec ndultera figura est haereticorum. 304 FEHIA SEXTA tate et in homines caritate: Meus cibus est ul faciam volunlalem eius qui misil me, ul perficiam opus eius; ' hic de natura Spiritus Sancli eiusque operalione in homine: Qui biberil ex aqua, quam ego dabo ci, elc., sed aqua quam ego dabo ei, cic.;? hic de vera rcligione, quoniam veri adoralores adorabunt Palrem in spiritu et veritate; ? hic de discrimine bonorum temporalium et spiritualium: Qui biberit ex aqua hac, siliel iterum, qui autem, etc.,'* hic de vera salute: Salus er Iudaeis esi; '5 hic quam magnum donum Dei sit oblata salutis occasio: Si scires donum Dei, idest quale quantumque donum tibi nunc offert Deus. Sed singulariter ostenditur conversio animae, non quidem simpliciter infidelis ab infidelitate ad fidem, sicut fuit conversio chananaeae,!* nec conversio mulieris peccatricis a peccato tantum ad gratiam, sicut fuit conversio Magdalenae, quae peccatrix quidem crat mulier, sed tamen fidelis et catholica," sed mulier convertitur samaritana ab haeresi ad fidem catholicam. Erant enim Samaritani tunc temporis apud Iudaeos sicut nunc haeretici apud catholicos; credebant et colebant Deum Iudaeorum, sed tamen cum diis gentium, habebant libros Moysi, sed non Prophetas, acceptaverant circumcisionem, sed non templum, non sacerdolium, nec pura sacrificia Iudaeorum. '* In samaritide autem hac veluti imago haeretici hominis depicta nobis est vivis coloribus. II. Describitur mulier, sed adultera. Paulus ad Romanos synagogam posuit pro muliere, legem pro viro; ? sic etiam Ecclesiam pro muliere, fidem pro viro. Mulier, quae non habet virum legitimum, adultera est, sic quae non habet veram fidem. At haeretici nostri habent triplicem fidem;?? sed mulier quae habet tres viros, nullum habet, adultera est, nam meretrix communis est uxor. Gens item, quae plures deos habet, sicut Samaritani, eo quod plures dcos habet, *pullum habet. Sic Deus nunquam pro suo populo cognovit Samaripromissionum. Cf. S. Bcllurminus op. cit, t. 4, De Jlustiflcatione, lib. 1, cp. 4, col. 705. INFRA HEDDOMADAM TERTIAM QUADRhRAGESIMAE 365 tanos, licet ipsum utcumque colerent. Vir enim honestus non agnoscil mulierem quae plures vult habere viros. Mulier haec non aequis oculis Christum aspexit ipsumque exprobravit: Quomodo tu, Iudaeus cum sis, bibere a me poscis, etc.? *! Item cum non intelligeret verba Christi, impugnavit: Domine, neque in quo haurias habes et puteus altus est, unde ergo habes aquam vivam? Nunquid (u maior es patre nostro lacob, qui dedit nobis, elc. ** Cum non intelligeret verba Christi, putavit esse impossibile quod dictum erat a Christo; adhuc, intellexit quidem postea verba Christi, sed male et perperam: Domine, da mihi hanc aquam ut non siliam iterum neque veniam huc haurire; * nam carnaliter verba Chrisli intellexit; existimabat se Christum optime cognoscere, quod homo iudaeus esset, el nihil supra hominem de co cogitabat. Habebat Christum praesentem et non agnoscebat, cum tamen in Christum venturum crederet: Scio quia Messias venil,.. cum ergo veneril ille, nunciabil nobis omníia.?* 'Tandem coepit cum Christo de religione disputare: Paires nosiri in monle hoc adoraverunt, el vos dicilis quia Ierosolymis esl locus, eic.?** Tandem mulier erat tota carnalis nec nisi aquam quaerebat, ex qua biberant filii Iacob et pccora; *?* carnales voluptates communes sunt hominibus et brutis. Hi sunt haereticorum mores ct ingenia, quibus Christus ait: Vos adoratis quod nescilis,?* sicul etiam Sadducacis haereticis Christus dixit: Erralis nescientes Scripluras neque virtulem Dei.?* Salus, inquil, ex Iudaeis est. Vera salus non nisi in catholica Ecclesia reperitur. Ipsa enim esl arca Noc, exira quam in diluvio non potuit esse salus.?? Sic sententiam lulit Christus hodie pro Iudaeis catholicis, non pro Samaritanis haereticis, quod apud Iudaeos esset verum templum, verus Dci cultus, vera religio ct salus animarum. III. Duo simul in hodierno Evangclio coniunguntur: vera religio el vera salus. Vera religio: Venit hora, et nunc est, quando veri adoralores adorabunt Patrem in spirilu et veritale, nam... Spiritus est Deus et eos qui adorant eum, etc.; vera salus: Quia salus ex Iudaeis Nobis annunciabit, ctc. 25) Ibid. vr. 20. 26) Cf. ibid. vr. 12. 27) lbid. vr. ?2. De llacreticis rebaptizandis, ibid. 3, 1123; et ex S. Hieronymo epist. 13, ibid. 22, 5, 55. Samaritana Christum non agnosccebat quem praesentem habebat, sed cius verba carnallter intelligebat; hi etiam sunt haercticorum mores el ingenia. Duo coniunguntur hodic: vera fides et vera salus, quia utriusque Christus auctor est. Vera religio mulia requirit. In Christo reperitur nostra salus. est; Hic esl vere Salvalor mundi. Christus auctor utriusque est, propterea propheta dicitur: Ut video, prophela es tu.? Munus autem prophetae erat veram religionem docere; ad hoc venturus erat Christus, sicut mulier ait: Scio quia Messias venit; cum ergo venerit ille, annunciabil nobis omnia, loquitur autem de religione. Auctor eliam salutis, hinc dicit se daturum aquam salientem in vitam aeternam. Sic dicitur vere Salvator mundi. Vera autem et perfecta religio, sine qua non potest esse salus, multa requirit: primum esl Baptismi Sacramentum, cuius figura hodie est fons Iacob; item fides: Mulier, crede mihi;?' confessio fidei: Venile et videte hominem, nam corde creditur ad iusiitiam, ore aulem, eic.;?? oralio: Domine, da mihi hanc aquam; confessio peccatorum: Vade, voca virum luum;?* iandem verus cultus Dei: In spirilu et veritale oporlel adorare, hoc est in fide et caritate, nam: Spiritus esl Deus, idest Deus caritas est,?^ ideo veram caritatem requiril. Haec scala caeli est, his gradibus ascendendum in caelum est. Ait autem quod veros adoratores quaerit Deus, non enim omnis qui Deum adorat, verus est adorator, nam etiam Samaritani Deum adorabant. IV. Nos?* audivimus et scimus, quoniam hic est vere Salvalor mundi Ioseph in Divinis Litteris dictus est salvator mundi. Cum enim universus Aegyptus maxima rerum caritate laborarel, nec nisi apud unum loseph frumenta reperirentur, omnes eum Aegyptii adierunt dicentes: Salus nosira in manu tua esl, tanlummodo respicial nos dominus noster, el laeli serviemus regi. Genesis 47.?* Ita Christus unicus est Salvator mundi, apud quem salus nostra reperilur. Huius rei gratia Regius Vates Deo subiectus esse volebat: Nonne Deo subiecla eril anima mea? Ab ipso enim salulare meum; nam etl ipse Deus meus et salutaris meus. Psalmo 61;?* et iterum ibidem: Verurmtamen Deo subiecla eslo anima mea, quoniam ab ipso patientia mea, idest spes mea, quia ipse Deus meus el salularis meus, adiulor meus. *? quinque paginis albis reliclis, lransit ad Dominicam quartum sequentem,

CHAPTER 22. Dominica Quarta Quadragesimae

Abiit Iesus trans mare Galilaeae et sequebatur illum multitudo magna, quia videbant, ctc. 1 I Hodiernum miraculum opus plane fuit non solum divinae omnipotentiae, verum etiam divinae bonitatis et misericordiae. Nam ait: Misereor super turbam.? Sic omnia beneficia Dei opera sunt divinae misericordiae et bonitatis: Confitemini Domino quoniam bonus, quoniam in aelernum misericordia eius.? Ostenditur hodie Dominus divinus hominum benefactor, magnus, largus, supra modum liberalis. Magna est beneficientia Domini, sicut magna est potentia eius et magna bonitas ipsius; Magnus Dominus... eL magna virlus eius.* Sicut autem magnes ferrum ad se trahit, ita ait quod sequebatur illum mullitudo magna, quia videbant signa quae faciebat super his qui infirmabantur. Sequitur beneficientia bonitatem, sicut lumen sequitur lucem cl sicut calor ignem pro magnitudine. Deus autem summa et infinita bonitas est. Proprium Dci est dare et benefacere, nam: Beatius est magis dare quam accipere.* Deus autem a nobis nihil omnino polest accipere: Bonorum meorum non indiges.* Universum hoc est ve- ]uti arbor, in qua est radix, truncus, rami et tandem folia ac fructus. Et radix quidem ab ipsa arbore nihil accipit, sed tantum dat toti arbori humorem alque virtutem, fructus aulem arboris recipiunt tantummodo et nihil dant arbori, rami autem recipiunt a radicc et trunco et dant foliis et fructibus. Ita in universo sunt res: quaedam, quoniam iantum cffeclus sunt, recipiunt sed non dant, quaedam vcro simul effectus et causa, ut elementa et corpora caelestia, sicut Ostenditur hodic Christus divinus hominum bencfactor. Proprium Dei est darc et benefacere Videndum est quisnam bencfactor, quibus rt quomodo benefaciat. Benefactor Dominus est. astra, recipiunt lumen a sole et communicant mundo. Deus autem lantummodo causa esl: dare potest, sed non accipere, sicul radix in arbore, sicut sol in luminaribus caeli. II. Videndum est quisnam sit benefactor, quae beneficia praestat, quibus benefacit et tandem quomodo. Christus est benefactor, Deus omnipolens: Videbant signa quae faciebat. Beneficia sunt alimenta ium ad necessitatem tum eliam ad voluptatem naturae ad superabundantiam. Beneficiarii sunt qui sequebantur eum tanquam oves pastorem, milites ducem, discipuli magistrum, servi dominum, filii parentem amantissimum. Sequebatur eum multitudo magna, quinque millia hominum, in quibus est veluti imago Ecclesiae vitaeque verc christianae. Modus autem mirabilis est, nam ad miraculum hoc, quo maxima penuria et caritas versa est in maximam abundantiam copiamque annonae, usus est Dominus affectu animi: Misereor super turbam, usus oculis, lingua, manibus, usus panibus et piscibus, benedictione et gratiarum aclione, usus Apostolis. Sic Deus ad benefaciendum hominibus utitur oninibus creaturis tolius universi, et insuper omnipotentiam, infinitam sapientiam et bonitatem adhibet. Instruit hodie Dominus fidelibus suis solemne magnumque convivium, sicut Isaias ait: Faciet Dominus omnibus populis in monte hoc convivium pinguium... convivium - semarim - asservalorum,* in quo mullo clarius videre licet immensas divitias gloriae Christi, quam in Assueri convivio divitias ct gloriam regis illius polentissimi.* Convivium hoc magnus apparatus praecedit, sicut et illud sex mensium praeparatio. Hoc autem convivium praecedit navigalio Christi, transitus maris Galilaeae, montis conscensus, advenlus multitudinis, quies Christi cum Apostolis in monte, aspectus inde turbarum: Cum sublevasset oculos et vidisset, tentatio Philippi: Unde ememus panes? ? inventio quinque panum et duorum piscium, ordinatus discubitus hominum super foenum per cenlenos et quinquagenos, sublevatio oculorum in caelum ct gratiarum actio, bencdictio panis, fractio et distributio. Nec lantum narrat Evangelista quae convivium hoc praccesserunt, verum eliam quac secula sunt: J/li ergo homines cum viQUADRAGESIMAE 369 dissent, elc.; Hic est vere prophela qui venturus, eic.; et item: Jesus ergo cum cognovissel quia venturi erant ut raperent eum et facerent eum regem, fugit ilerum in montem ipse solus."? Hi nanque sunt effectus beneficiorum Dei in hominibus, qui nota ingratitudinis carent: cognoscere beneficium, recognoscere, laudare benefaclorem et pro viribus referre gratias: Ut facerent eum regem. Videndum est a quo, quibus, cuius rei causa instructum sit hoc convivium et quam lautum et splendidum sit quamque mirabile cum historia tum eliam mysterio. Isaias ait: Faciet Dominus exercituum, idest omnipotens. Factum est ab omnipotente bonitate Dei, quae ex nihil potuit omnia creare. Opus fuit infinitae potentiae, hinc panes accepit in manibus; sapientiae: /pse enim sciebal quid esset faclurus;"' bonitatis et misericordiae: Misereor super turbam. Factum non propriae ulilitatis intuitu, nam cum cognovissel '* quia venturi essent ut facerent eum regem, fugit: bonorum nostrorum non indiget. ' Prima causa dare potest, sed non recipere: ignis dare non recipere calorem, sol dare non recipere lucem, aqua dare non recipere humiditatem; in Ecclesia Summus Pontifex dare non recipere ampliores dignitates. Deus autem prima est omnium causa, primum omnium rerum principium, veluli anima est dans esse corpori totius universi; anima autem dat corpori vitam, motum, sensum, vires, nihil autem a corpore recipit. Sola igitur bonitate motus Dominus nobis benefacit. Ex divina nanque bonitate oritur erga nos amor el pietas, veluti ex peclore matris ubera; hinc Deus appellatur Deus uberum;" HMeliora sunt ubera tua, amores tui, vino. '* Divina nanque bonitas veluti mater nostra est. Hisce autem uberibus caritatis et misericordiae nos pascit et nutrit. Sunt autem haec in Deo veluti duo luminaria magna in caelo, quae sunt veluti duo ubera naturae, quibus pascit et nutrit quae genuit. III. Abiit Iesus trans mare Galilaeae et sequebatur eum multiLudo, sicut Hebraei Moysen et columnam ignis et nubis trans mare r2 24 - Quadragesimale Quartum - Codex. Vindobonensis Deus omnipotens, infinitae sapientiae et bonitatis, qui sola bonitate motus nobis benefacit. Hodiernum Evangelium clara est demonstratio divinae providentiae. Deus in mundo esl. veluti paterfamilias in domo. Deslgnabant divinam providentiam arbor Nabuchodonosor Rubrum et per desertum. " Ducem enim agit hodie Dominus fidclium suorum, pastorem ovium. Nam ego, inquit, sum pastor bonus. '* Ducem agit et pastorem optimum, providentissimum. In hodierno Evangelio manifestum est divinae providentiae opus, hodiernum l:vangcelium clara et manifesta est divinae providentiae demonstralio; imo utrumque Testamentum nihil aliud agere vidctur, nisi verilatem hanc demonstrare ab ipsa mundi origine. Hinc Divinus Moyses in sua cosmopoeia una cum crealione coniunxit myslcrium hoc divinae providentiae ostendens rerum crealarum distinctionem, dispositionem, ordinem, ornatum, dicens quod vidit Deus cuncía quae feceral el erant valde bona," ei per dies singulos: Vidit Deus quod essel bonum.'* Manifesta divina providentia est in historia paradisi, in historia diluvii, in historia Pentapolis, in hisloriis Patriarcharum, maxime autem omnium in synagoga ex ÁAegyplo educia, in deserto annis quadraginta divino miraculo sustentala, in lerram promissionis introducta. Est autem Deus in mundo sicul magnus paler Noe in arca, sicut paterfamilias in domo, sicut rex in regno, sicut imperalor in exercitu, sicul sol in natura hac universali, qui est veluti radix arboris, magnae licet alque lalissimae, cuius virtus per radicem superiorem Iruncum et ramos pertingit, usque ad minimos quosque ramusculos, ad minima quacque folia, quae per tot intervalla a radice distant, virlutem omnem et pulchritudinem a radice mutuantur. Ita plane universalis natura a sole virtutem accipit, ita ut in mundo universo nec minima quidem res absque virtute solis generetur, sed omnia operatur, omnia generat vi radiorum suorum. Ita plane Deus omnia in omnibus operatur secundum consilium voluntatis suae: ? Omnia opera nosíra operalus es in nobis, àit Isaias 26.*? IV. Divina providentia videtur mihi arbor illa mirabilis Nabuchodonosor regis, quae cum tolum occuparel orbem, omnia suis fructibus animantium genera pascebat ac sustentabat; * nam arbor illa regem ditissimum ac potentissimum ?? designabat, qui regnis suis necessaria quaeque providcbat. Videtur sicut columna nubis et ignis, QUADRAGESIMAE 371 nam de ea legimus: Respexit Dominus super castra Aegyptiorum per columnam nubis el ignis, ? nam columna illa videbatur necessaria praestare Hebraeis pro temporis opportunitate. Hinc Regius Vates ait: Expandit nubem in protectionem eorum et ignem ut luceret eis per noclem.?* Cum enim arabica deserta ratione climatis torrida sint, per diem umbra opus erat aestum refrigerante et nimium ardorem solis; nocte autem obscura ad tenebras depellendas lumine opus crat, ut si iter agendum esset, viam demonstraret tutique essent a periculis tenebrarum. Nubes praeterea dant aquas, demittunt pluvias; sed nubes illa manna pluebat, quod simul famem et sitim levabat. Plane mirabiles erant columnae illius effectus, divina extitere opera, quousque in terram promissionis ingressi sunt; tunc enim defecit columna illa. Opera autem extitere, primo quidem populo exeunti ex Aegyplo ducatum praebuit; deinde eos a potentia Pharaonis defendit, sicut in Exodo legimus: Abiit... columna, priora post tergum relinquens, stetit inler casira Aegyptiorum et castra Israel, et erat nubes tenebrosa et illuminans noctem, ut ad se invicem tolo noctis tempore accedere non valerent.?* Praeterea demersit Pharaonem cum exercitu in mare** in salutem Hebraeorum, quos protegebat. Praeterea columna illa optimi ducis et imperatoris officium praestabat, illa enim indicabat tempus egrediendi, iter agendi et quiescendi, viam etiam per quam iter instituendum erat et locum ubi quiescendum; ?' quare haec populo nihil penitus curanda erant. Tandem, sicut in calce Exodi legimus, columna illa supra tabernaculum Domini incubabat,?* instar avis, quae ovis in nido incubat, aut gallina, quae pullos sub alis protegit. Erat autem tabernaculum illud imago Ecclesiae. Divina providenlia curat fideles suos, sicut avis pullos in nido: Volui congregare [ilios tuos, quemadmodum gallina congregat pullos suos sub alis; *? Sicut aquila provocans ad volandum pullos suos,?* hebraice: sicut aquila excitans nidum suum, super pullos suos cubavit expandens alas suas. Quod autem nubes illa singulariler super divinum taberPriora dimittens post tergum, ctc. 26) Cf. ibid. vrr. 24 sqq. 27) Cf. Nm 9, 135 sqq. ct columna nubis ct ignis, quae populo ducatum praebuit et defenslonem. Pietas et religio singulariter divinam providentiam meretur, neglectus nulem religionis in causa est penuriae; hoc indicant benedictiones promíssae servntoribus divinae legis naculum incubabnat, mysteríum cst, quod pietas ct religio divini cultus singulariter divinam proteclionem et beneficia divinae providentiae meretur. Hinc Abrahamo dixit Deus: Noli timere, Abram ego proleclor tuus sum el merces lua magna nimis.?! Hinc hodic Dominus fidelibus turbis pietati operam dantibus necessaria abundanter providit. Hinc per Aggacum Dominus ait: Ponite corda veslra super vias veslras: seminaslis mullum et inlulislis parum, comedislis et non estis saliati... et qui mercedes congregavil, misil eas in sacculum perlusum. Respexislis ad amplius, et ecce facium esl minus, et intulistis in domum et exufflavi illud. Quam ob causcin, dicil Dominus exercituum? Quia domus mea deserla esl el vos festinatis unusquisque in domum suam. Propter hoc prohibili sunt caeli ne darent rorem et terra prohibita esl ne daret germen suum. Sic manifeste ostendit Dominus neglectum religionis in causa essc penuriae ct caritalis annonae. Hoc etiam est quod per Oseam Dominus ait: Sponsabo te mihi in iuslitia el iudicio et misericordia el miseralionibus; et sponsabo le mihi in fide, et scies quia ego Dominus; et erit in die illa: exaudiam, dicit Dominus, exaudiam caelos el illi exaudient lerram, et terra exaudiet (rilicum et vinum el oleum, el haec exaudient lezrael,? idest semen Dei, filios Dei, filios Sanciae Ecclesiae, quae per fidem Deo desponsata est. Loquitur aulem de caelis et terra ac si animala essent sensumque baberent. Omnia bonum appetunt, unumquodque natura tale cupit esse ut placeat, ul laudetur. Sic ait: respondebo votis caeli, caelum autem respondcbit votis terrae, terra autem votis segelum, vitium, arborum, et haec tandem votis hominum, sed fidelium. Caelum tale reddam quale esse cupit, ut mundo satisfaciat. Hoc ipsum indicant benedicliones divinitus promissae servaloribus divinae legis et maledicliones lransgressoribus comminatac. Sic etiam Dominus, aedificalo templo, dixit Salomoni se templum illud in domum elegisse: Et erunt, inquit, oculi mei et cor meum ibi cunclis diebus; ?» itemque: Erunt oculi mei aperti et aures meae ereclae ad orationem, ?* quoniam religio et pielas divinam providentiam non muütaverat, quod posten evenit, ul habctur Infra, cp. 17, 5. 32) 1, 5-6. 9. Ms.: Ne daret rorem. suum, loco: Germen, 33) 2, 19-22. Ms.: Erandiam caelos et haec eraudient, cic. 334) 3 Hg 9, J. 34) 2 Par 7, 15. Vulg.: Oculi mei erunt aperti, ctc. QUADRAGESIMAE 373 meretur. Sic igitur columna haec supra tabernaculum incubat. Sic Dominus hodie de monte super turbas fideles prospexit, aquila super nidum, gallina super pullos; sic providit. V. Ostenduntur nobis in hodierno Evangelio Christus et Ecclesia: Sequebalur eum mulliludo magna. Sunt autem Christus et Ecclesia sicut Deus etl mundus, Adam et Eva, Noe et arca, Moyses et synagoga, dux et exercitus, rex et regnum. In Christo autem elucet mysterium divinae providentiae, in Ecclesia autem mysterium religionis et christianae vitae. Christus hodie super Ecclesiam columna nubis et ignis est supra tabernaculum. Haec duo simul iuncta sunt, nam lex Domini saepe dicta est pacium in Sacris Litteris, berith,?* est enim velut contractus quidam matrimonialis inter Chrislum et Ecclesiam et veluti foedus quoddam inter regem et regnum. Sunt conditiones el promissiones ex utraque parte. Hoc est quod sacpe legimus: Ipsi erunl mihi in populum et ego ero illis in Deum,?* hoc est, ipsi praestabunt mihi officia fidelis populi et ego eis officia optimi principis. Sic videmus in Sacris Litteris: cum Deus in Bethel apparuit patriarchae Iacob dixit ei: Ego sum Deus Abraham patris lui et Deus Isaac; terram, in qua dormis, libi dabo et semini luo, el ero cuslos tuus quocumque perrexeris. ?' Sic scala illa caelestis, per quam Angeli ascendebant et descendebant ministrantes Deo, erat veluti hieroglyphicum divinae providentiae. Multa promittit Deus Iacob, si tamen foret sicut Abraham et Isaac; Iacob autem vicissim Deo multa promisit: Si Dominus fuerit mecum et dederil mihi panem ad vescendum et vestimentum quo operiar... erit mihi Dominus in Deum, el lapis isle, quem erexi in lilulum, vocabilur domus Dei, cunclorumque quae dederis mihi, decimas et hostias pacificas offeram tibi.?* En promissiones reciprocae mutuorum officiorum. Sic scala est super Iacob, sed in Bethel, in domo Dei; sic columna incubat tabernaculum, sic Deus visus est Isaiae supra templum implens illud totum fimbriis vestimenti sui, ? veluti continens illud sub alis protectionis suae. Magnum enim est esse sub protectione magni principis. Deus autem rex est omnipo- 9. 25. ad induendum, ctc. et maledictioncs transgressoribus comminatac. Inter Christum et Ecclesiam veluti pactum matrimoniale intercedit, in quo sunt miutuae condiliones et promissiones, ut accidit inter Deum ct Iacob. Seplem modis ostendilur divinn providentia in S. Scriptura. tens, hinc dicitur a Seraphim Dominus exercituum, et: Plena est omnis terra gloria eius, plenitudo universae terrae gloria eius, ** divitiae eius; Rex est ditissimus: Domini esl terra et plenitudo eius, *! idest omnia bona ipsius. Sic Dominus hodie omnipotentem se ostendit atque ditissimum, cui non opus erat panes emere, quoniam ipse fons est bonorum omnium, conditor universae creaturae. VI. Divina providentia septem fere modis ostenditur ex Sacris Litteris. Primo quidem, post mundi creationem, divinis miraculis quae operatus est Deus per Angelos, per Patriarchas, per Prophetas, per Christum, per Apostolos ad utilitatem humani generis. Deinde insignibus beneficiis in praemium ,virlutis, sic enim salvavit Noe a diluvio, Loth ab incendio, sic ditavit Patriarchas, magnificavit Prophetas. Tertio magnis punitionibus in poenam peccati, uti in diluvio, in incendio Pentapolis, in plagis Aegypti, in captivitatibus et punitionibus populi, fame, peste, bellis. Licet Deus secre!o consilio providentiae suae nec omnia hic mala punit nec omnia bona remuncrat, ne existimarent homines non esse praeler hunc alium mundum, aliam vilam, nec omnia mala impunita aut bona irremunerata relinquit, ne putarent homines non regi mundum divina providentia. Sed ad ostensionem providentiae quaedam mala punit, quacdamque bona remunerat, et ad ostensionem vitae post hanc aeternae in alio saeculo, quod est saeculum saeculorum, bona quaedam irremuncrata et mala quaedam impunita relinquit. Quarto divinis legibus caelitus datis pro regimine humanac reipublicae. Si enim Deus humana non curaret, ad quid leges dare? ad quid religionem requircre? ad quid in virtutis praemium bona mulla promittere el in poenam vitii ac peccati mala mulia comminari? Divinae crgo leges divinam providentiam ostendunt. Quinto Dei nomina ct tituli, nam appellatur Dominus, princeps, rex, pastor, pater, sponsus, dux, Dominus exercituum; haec autem omnia providentiae el gubernationis nomina sunt. Sexto verissimae praedictiones el vaticinia, quae Patriarchae de futura synagoga praedixere, quac Prophetae de futura Ecclesia, de Christo eiusque divinis mysteriis, quae dc regnis et imperiis a Vatibus praenuncíata fuere, quae sine Divini Spiritus afQUADRAGESIMAE 375 flatu pracvideri minime potucrc. Septimum tandem divinis apparilionibus ac veluti sacris quibusdam imaginibus, uti scala Iacob, *? currus Ezcechiclis, * Dei maicstas sedens supra templum, columna incubans supra tabernaculum aliaque id genus multa velut hieroglyphica huius mysterii. VII. In hodierno Evangcelio divinae providentiae ponuntur tum causae ium cíffectus. Causae quidem potentia, sapientia, bonitas divina, sicul alibi Dominus ail: Scit enim Paler vesler caeleslis quia his omnibus indigelis.** 'Tribus verbis causas tantae rei conclusit ac vcluti super tres bases immensam mysterii huius molem collocavit: Scit Paler vesler caelestis, idest Deus omnipotens, infinitae sapienliae et caritatis. Effectus autem divinae providentiae sunt multiplicalio panum ct piscium, saturitas hominum, cognitio Christi ct alia id genus. Divina providentia columna est quae mundum sustentat, cui tolus innititur mundus. Sed columna haec Hebraeis clara et lucida esl, Aegypliis autem tenebrosa. Non omnes cognoscunt aut credunt mysterium divinae providentiae, licet multis ex Gentilibus philosophis agnoverint. Seneca librum scribit De Providentia: * Tullius multis in locis cam affirmat, maxime vero libro 1 De Invcnlione, ubi, post multa, concludit quod, si melius accurantur quae consilio administrantur quam quac sine consilio, ut exercitus, respublica, familia, neque nihil autem melius quam omnis mundus administratur, ergo divino consilio regitur. ** Video *' in hoc Evangelio quamdam monomachiam inter divinam providentiam et humanam prudentiam. Nam tentat Dominus hodie Philippum dicens: Unde ememus panes?** ita nanque solct humana prudentia necessaria sibi providere. Philippus autem: Ducenlorum denariorum panes non sufficiunt. ** Ex humana prudentia respondil, non ex fide divinae providentiae. Similiter Andreas: Es! puer unus hic qui habet quinque panes, sed haec quid sunt inter Tres causae hodic ponuntur divinae providentiac. Divina providentia mundum sustentat. Hodiernum miraculum quoad historíam opus cst divinac providentiae, quoad mysterium signiflcat Eucharistiae sacramentum, cuius hic videmus formam iuslitutionis. lanlos??? Magna est in mundo concertatio inter humanam prudentiam et divinam providentiam, sicut in domo Abraham inter Agar ancillam et Saram dominam; illa nanque domus et familiae totius primatum regimenque, conlempta domina, usurpare ct arrogare sibi volebat et subiectionem omnem detrectabat. ALIA HOMILIA 1 Abiit lesus trans marc Galilacae, ctc. 2 I. Duo mihi visa sunt consideranda in hodierno Evangelio: allerum est historia, alterum vero mysterium miraculi. Magnum fuit hodiernum miraculum historia, multo maius mysterio, sicut de manna, quod Deus pluit Hebraeis, ? Historiam legimus in Veteri Testamento, mysterium autem in Novo: Non Moyses dedit vobis panem... sed Pater meus dat vobis panem de caelo verum; Ego sum panis vivus. * Divus Paulus in hodierna Epistola ponit historiam, quod Abraham duos filios habuit, et mysterium, quae sunt per allegoriam dicta; haec enim sunt duo testamenía,* idest synagoga et Ecclesia. Miraculum hodierni Evangelii quoad historiam opus est divinae providenliae, quoad mysterium, mysterium mysteriorum significat, Divinissimum Eucharistiae Sacramentum. Nam hinc sumpsit occasionem Dominus ut verba faceret de Sacramento Corporis sui. Videmus hic formam inslüitutionis. Nam accepit panes et gralias egit, elevalis sursum oculis, ac benedixit el fregit deditque discipulis suis. * Haec enim omnia egit Dominus cum Divinum hoc Sacramentum instituit. Dedit autem Dominus verum panem ct solum panem, cibum dedit, non potum. Sed iis dedil qui trans mare Galilaeae secuti eum fuerant, sicut Deus pluit manna de caelo et solum manna ad edendum, non autem aquam ad bibendum, imo cum aquam petierunt Deum tentando, peccaverunt,* quoniam non eral necessaria eis aqua ad bibendum, manna enim et famem el sitim simul levabat. QUADRAGESIMAE 377 Pluit autem manna in deserlo, transmisso mari Rubro, ubi inquit Paulus quod baptizati fuere Hebraei sub Moyse in nube ct in mari.* Nonnisi Sacro Baptismate renatis dandum cst Divinum hoc Sacramentum, sicut nonnisi cireumcisus paschalem agnum poterat degustare. Sicut autem Hebraei in deserto, non in Aegypto, datum fuit manna, ita in deserto Dominus dat hodie hunc panem. Non enim omnibus dandum est Divinum hoc Sacramentum, sed tantum fidelibus, qui Christi causa mundum ex animo contemnunt, veris sequacibus et imitaloribus Christi, qui sedent supra foenum, qui carnem calcant, nam: Omnis caro foenum;* Qui autem sunt Christi, carnem suam crucifiverunt cum viliis; '? Si spiritus facta carnis mortificaverilis, vivelis. Datur autem hic panis turbis fidelibus a Christo, sed per Apostoios. Non enim datur Corpus Christi fidelibus, nisi sacerdotum ministerio, nam Apostolis Christus dixit: Hoc facite in meam commemorationem. "? II. Datur autem a Christo verus panis et solus cum piscibus panis, solus cibus, non potus; verus panis, quoniam ait: Caro mea vere est cibus. " Ubi nunc est Calvinus, qui verum Christi Corpus negat? Qui verbum est in Christi sententia interpretatur significat: Hoc est corpus meum,'* idest significat corpus meum? Ubinamlegit Calvinus est pro significat? Quod verbum sum, es, est, idem valeat ac significo,significas, ut: 5 Petra erat Christus, '* semen est verbum Dei," ager est mundus. ?* Bene, sed quis adeo caecus est ut non videat illas figuratas esse locutiones? Cum in mappamundi descriptionem et cosmographiam contemplamur, dicimus: haec est Asia, haec Africa, haec Europa, haec Ámerica, hoc mare Oceanum, hoc Ionicum, hoc Thyrrenum, idest haec est imago, descriptio, figura. Similiter cum in domo magnalis alicuius videmus multas principum et illustrium virorum imagines naturales, dicimus: hic est Caesar, hic Carolus 22, 19; 1 Cor 11, 24. 13) Io &, 56. 14) Mt 26, 26; Mc 14, 22; Lc 22. 19; 1 Cor 11, 24. 15) Ms.: O, ]oco: Ut. 16) 1 Cor 10, 4. 17) Le & 11. 18) Mt 13, 38. De hac interpretatione Cnlvinl cf. S. Bellarminus Controversiae, 1. 3, De Sucraimento Eucharistiae, lib. 1, cp. 10, col. 379. Nonnisi baptizatis danda est Eucharistia; datur autem sacerdotum ministerio. Haerctica interpretatio Calvini refutatur. Christus iu Eucharistiu dat nobis verum Corpus suum. cet praesens est sub utraque spccic. Communio sub utraque specie non est omnino necessaria, 3:8 DOMINICA QUARTA Magnus, hic Carolus Quintus. In huiuscemodi locutionibus, quoniam de imaginibus ctl figuris agitur, revera verbum est. sensum habet significandi. Sed ubi de naturalibus verisque rebus agitur, ubinam invenietur hunc sensum babere? Dedit Dominus hodie verum panem non fictitium, ita ait: Caro mea vere est cibus, non figurate, non ficte, sed vere est cibus; Paler meus dat vobis panem de caelo verum; Qui manducat hunc panem vivet in aelernum.?? Sicul Deus verum manna pluit Hebraeis in deserlo, ila verum dat nobis panem Corporis Christi. Cum autem Dominus verum panem dedcrit in hoc convivio mi- "ubili, dedit solum cibum, non aulem potum, sicut Hebraeis manna pluit de caelo ad comedendum, non autem polum ad bibendum. Ubi sunt haeretici, qui Communionem sub utraque specie omnino requirunt? Ait quidem Dominus: Nisi manducaveritis carnem Filii hominis el biberilis eius sanguinem, non habebilis vilam in vobis.** Sed ibi non agit de speciebus Sacramenti huius, cum illud nondum instiluisset; licel revera ibi Dominus de Sacramento loquatur, non tamen praecipit ut sub utraque specie ab omnibus sumatur, nam sub ultraque specie et caro et sanguis est, cum sit ibi totus Christus. Paulus ad Corinthios scribens de mystcrio Divinissimi huius Sacramenti, diclionem hanc copulativam facit disiunctivam: Quicumque manducaverit panem vel biberil calicem Domini indigne, reus erit Corporis et Sanguinis Domini; iudicium sibi manducal et bibit non diiudicans Corpus Domini,?' licel in multis latinis exemplaribus sit: Qui manducat et bibil, graece lamen est: Quí manducat vel bibil. Deinde ait: Manducal et bibit, non diiudicans Corpus Domini, ac si Corpus Domini manducetur ac bibatur. III. Quod ? non sit utraque species omnino necessaria cunctis ad percipiendum, paltel ex multis figuris divinissimi huius mysterii. Nam lignum vitae huius figura fuit,? convivium ab Abrahamo Angelis paratum, ?^* pascalis agnus, manna in deserlo, panes proposilionis, ** caro sacrificiorum, quae sine sanguine manducabatur, nec 4. cp. 20, col. 658-659. 223) Quae sequuntur alio stylo slrictiori exarala sunt. QUADHAGESIMAE 379 tamen sine sanguine offercbatur," panis ab Angelo Eliae allatus, in cuius virlute ambulavit usque ad montem Dei Horcb.?* In his enim omnibus nulla potus fit mentio. Deinde nullum extat divinum praeceptum ad communicandum sub utraque specie, nam quod ait: Nisi manducaverilis carnem Filii hominis et biberilis eius sanguinem, etc., loquitur ibi Christus de veritale Sacramenti, quod corpus et sanguinem conlinet, non de speciebus Sacramenti; non enim ait: Nisi sumpseritis sub utraque specie. Dixit Christus: Bibile ev hoc omnes,? scd Marcus ait: Biberunt ex eo omnes, ?? scilicet Apostoli qui cum eo coenabant; alioquin quid significat illud omnes? omnes homines? etiam infidcles? omnes fideles? etiam publicani magnique peccatores? etiam infanles? fideles adulti etiam abstemii, qui vinum nullo modo fcrre, et pauperes, qui habere non possunt? Bibunt omnes Apostoli, omnes sacerdotes, qui Apostolis succedunt in sacerdotii dignitate. Appellatur convivium in Sacris Litteris. Non est autem convivium sine cibo et potu. Sed Christus in suo convivio hodie cibum lantum dedit, non potum. In spiritualibus idem est cibus et potus, sic in Proverbiis Sapientia: Comedite panem et bibite vinum, quod miscui vobis;?' sic sponsa in Canticis: Comedi favum cum melle meo, bibi vinum cum lacle meo. Comedite, amici, bibite et inebriamini;?* sic: Beali qui esuriunt et sitiunt iusliliam.? Fuit institulum a Christo sub utraque specie. Novimus. Sed eliam natura humana condita fuit a Deo in ulroque sexu. Num masculus non est verus homo absque femina? Aliud cst instituisse, aliud praecepisse. Nam instituit matrimonium, insGluit sacerdotium, non tamen praecepit. Creavit in cibum hominum ct fructus terrae el carnes animalium, non tamen praecepil. Si reperiretur cibus qui cliam sitim levaret, sicut fuit manna Hebraeis in deserto, sicul est uva iam bene matura, non essct necessarius potus. Ita hic. Et quidem cum Dominus divinum hoc Sacramentum instituit, non simul sub utraque specie, sed in coena inslituil sub specie panis: Coenanlibus aulem eis, accepit panem;?* sub specie autem vini posl coenec de cn nullum extat divinum praeceptum; in spiritualibus idem est cibus et potus. Eucharistia inslituta fuit non simul sub utraque specie, scd utraque species necessaria cst quutenus sacrificium; sumendo uutem Corpus vivum Christi, sumitur el Sunguis. nam: Similiter el calicem postquam coenavit dicens." Et cum panem dedit ait: Hoc facile in meam commemoralionem, sicut apud Matthaeum, Marcum, Lucam ct Paulum legitur. Dc calice autem solum apud Paulum legitur: Hoc facite quotiescumque bibetis in meam commemorationem.?* Non loquitur absolute de calice sicut de pane, sed: Quotiescumque bibetis, idcst cum bibere ex eo volueritis. Nam si necessarius fuisset potus, dicendum erat: Accipite et bibite quotiescumque manducaveritis. At non ita dicit, liberum relinquit: Quotiescumque bibelis. In hoc mysterio utraque species necessaria est qualenus sacrificium est, praefigurauun in sacrificio Melchisedech; ?' non autem qualenus Sacramentum est, nam quatenus Sacramentum nil minus graliae confert sub una tantum quam sub utraque. Sicut enim ait: Nisi manducaverilis carnem Filii hominis et biberilis eius sanguinem, non habebitis vitam in vobis, et: Caro mea vere est cibus et sanguis meus vere est polus; qui manducat meam carnem et bibit meum sanguinem in me manet et ego in eo,?* ipse etiam ait: Qui manducat hunc panem vivet in aeternum, et: Qui manducat me, vivet propler me;?? itemque: Panis quem ego dabo, caro mea est pro mundi vila, *? nec non: Ego sum panis vivus qui de caelo descendi,** alludens ad mysterium mannae. Loquitur autem Christus de carne et sanguine, quoniam cum in hoc Sacramento sit verum Christi corpus: Hoc est corpus meum, est quidem corpus, non mortuum, quale positum fuit in sepulcro, sed vivum, quale resurrexit, nam Christus resurgens ex mortuis i«m non morilur, mors illi ullra non dominabilur; * corpus autem vivum non potest esse sine sanguine. Sumitur in hoc Sacramento vivum Christi corpus; at vero corpus vivum carne constat et sanguinc. Sic sub utraque specie caro et sanguis est. IV. In mysterio hodierni Evangelii ostenditur auctor Divinissimi huius Sacramenti, Christus ipse; ostenduntur ministri, sancti Apostoli; ostenditur finis, ad conservandam vitam spiritualem viQUADRAGESIMAE 381 resque spiritui praebendas; ostenditur ritus modusque consecratioostenduntur . HI $6 1 : Sr cs huius nis, nam accepit panem el elevatis in caelum oculis, suspexil in Ca€- — sacramenti lum, inquil Lucas 9, el benedixit ac fregit distribuilque discipulis Rune minisiri, suis; ^ oslenditur apparalus necessarius, nam, iransmisso mari,!* fnis ritus sicut etiam post transitum maris Rubri dedit Deus manna, * in my- Nro slerium Baptismi, ut Paulus ait; opus esset baplismali innocenlia ad percipiendum divinum hoc Sacramentum. Hinc Christus lotis Aposlolorum pedibus, ut omnino mundi essent, Sacramentum instiiuit, ut Ioannes indicat. '* Hinc Paulus ait: Probel aulem dispositiones seipsum homo et sic de pane illo edat. Qui enim manducat, elc. *? SKARIEMAE Ostenditur etiam fructus, nam, hoc mirabili pane gusiato, Christum cognoverunt dicentes: Quoniam hic esl vere prophela qui venturus esl in mundum; ** graece est: Ille prophela qui venturus esl, hoc cst verus Messias. Alludunt enim ad oraculum illud: Prophelam de genle lua et de fralribus luis suscilabil tibi Dominus similem mei. ** Sic, agnito Christo, voluerunt eum rapere u! facerent eum regem. *? Sicut discipuli cognoverunt Dominum in fractione panis,*' sic, inquam, hodie, gustato hoc pane mirabili, turbae cognoverunt Christum magis quam Dei verbo audito. Nam, ut ex aliis Evangelistis conslat, praedicavit prius Christus et infirmos, qui in turba eranl, curavit el postea divinum hoc miraculum edidit. Sic discipuli illi non cognoverunt Christum dum loqueretur et aperiret illis Scripturas, sed in fractione panis. Sic ait: Gustale et videle, quoniam suavis est Dominus. 5 Tandem ostenditur quod sub una lantum specie panis polest ostenditur vitam dare fidelibus et saturitatem. Neque enim turbae potum exscr pelivere a Christo, sed solo hoc cibo fami silique satisfaclum est. ""^, !antum spccie panis Sic multitudini fidelium sufficit abunde divinum hoc Sacramentum vilam dare sub altera tanlum specie, nempe panis, per manus Apostolorum ciim datus. Quod apud. Matthaeum legimus: Bibite ev hoc omnes, apud Lucam legitur: Accipile et dividile inter vos, ? quod quidem non dixit de corpore, non eo animo, ut novalores autumant, quod sanguinem polius quam corpus commendare vellet, sed quia Sicut me suscilabit tibi Dominus. 50) Io 60, 15. 51) Cf. Lc 21, 35. De Communione sub utraque specic nullum extat documentum, neque deduci potest ex Christi fucto corpus quidem singulis singillatim porrexit, nam accepit panem et fregit: ? calicem vero non ita, neque enim singulis singillatim suum dedit calicem, sed unum lantum calicem uni dedit, qui sibi proximus eral, non quidem ut totum exhauriret, sed ut potione haustu accepla, sequenti proximo daret, ille vero succedenti etl sic deinceps. Hoc igitur est: Bibite ex hoc omnes, hoc: Accipile el dividile inler vos, hoc quod Marcus habet: Biberunt ex eo omnes. V. Si Communio sub ulraque specie esset omnino necessaria, profecto haec necessitas provenisset vel ex divino mandato, vel ex Christi facto, qui Apostolos sub utraque specie communicavit, vel ex inslitulione qua sub utraque specie instituit, vel tandem ex usu Apostolicae Ecclesiae, quac Christi mentem et animum oplime novit intellexitque ex Christi menle necessarium esse sub utraque specie communicare. Sed non sequitur ex Christi praecepto, quod nullum est. Nam Ioannis 6: Nisi manducaverilis, eic., loquitur Dominus de re Sacramenti, non de specicbus; res aulem Sacramenti est vivum Christi corpus, quod carne el sanguine constat. Nam prius Christus de pane tantum ct carne sua locutus fuerat: Panis quem ego dabo caro mea esl pro mundi vita; Quomodo polest hic nobis carnem suam dare ad manducandum? ** Nisi manducaverilis, etc., idest nisi integrum vivumque corpus meum sumpserilis, nam vivus homo in Divinis Litteris caro et sanguis appellatur: Caro et sanguis non revelavil libi. *5 Non ex Christi facto, nam non omne Chrisli factum praeceplum esl, alioquin oporteret nonnisi coenalos el paschali agno referlos cum anliquae legis ceremoniis ** et pedes ablulos et nocte divinum hoc Sacramentum sumere. Et quoniam Christus nonnisi Apostolos communicavit, non septuaginta duos discipulos, non alios credentes, Episcopi tantum, qui sunt Apostolorum successores, non autem sacerdoles ceterique fideles possent divinissimi huius Sacramenti parlicipes esse. Non ex ipsa Christi inslitulione, nam divinum hoc mysierium instituit et ut Sacramentum etl ut sacrificium. Aposlolos enim tunc 1 Cor 11, 23-4. QUADRAGESIMAE 383 sacerdotes inslituil dicens: Hoc facile in meam commemoralionem, hoc, scilicet, quod ego feci. Habet autem Lucas 22: Hoc est corpus meum, quod pro vobis dalur;? Paulus 1 Corinthiis 11: Hoc est corpus meum, quod pro vobis frangilur;? Matthaeus 26: Ilic est sanguis meus, qui pro vobis effundilur;? Lucas 922: In sanguine meo, qui pro vobis effunditur, ** idest libatur, offertur Deo. Fuit enim tunc Chrislus sacerdos secundum ordinem Melchisedech,*' obtulit sub speciebus panis et vini Deo Patri corpus et sanguinem suum; sic ait: Hoc facile in meam commemorationem. Facere aulem in Sacris Lilteris saepe idem est ac sacrificare, Levilici 9** et 15, " Numerorum 6,** 3 Regum 8** et 18, ** Ezechielis 46," Oseae 2"'* et alibi. Quatenus autem sacrificium cst, quotidie sub utraque specie offertur Deo. Aiunt testamentum Christi essc. IZslo, sed testamentum relictum Ecclesiae, nec tamen omncs filii ex acquo participant hereditatem patris. Secundum legem primogeniti habebant duplicem porlioncm; *' levilae accepli fuerunt a Dco loco primogenitorum. ?* Levitis in Veteri Testamento succedunt sacerdotes ministri allaris in Novo. Hi sunt filii primogeniti, his datur ius hereditatis, duplex poriio; neque enim Christus omnes voluit in Ecclesia pares essc in participatione divinorum, sicut cliam in missione Spiritus Sancti patuit. ?! Neque landem ex usu Apostolicae Ecclesiae, nam oporteret singulis diebus communicare et haberc omnia communia ex usu Apostolicac Ecclesiae. Fuil quidem talis usus, sed ex devotione, non cx praecepto, non necessarius. Hinc Paulus 1 Corinthiis 10?* et 11 * ostendit etiam usum sub altera specie, proplcerea non fuit perpetuus. Nam Ignatius in Epistola ad Ephesios solius panis meminit; ** Cyprianus 2e Lapsis docet Communionem et sub utraque etl sub altera tanlum sumi soliiam; Ambrosius in Oratione Salyri Fratris specici tanlum panis meminit. ** Tradetur. 59) Vr. 28. Vulg.: Pro multis cffundctur. 60) Vr. 20. Vulg.: Fundetur. Dt 15, 17. 70) Cf. Nm 3, 11-13. 45 sqq. 71) Cf. Act 2, 1-4. 72) Cf. wrr. 16-17. Ibid, 16, 1304-1300. vel ex Ípsa Christi institutione, neque ex usu Apostolicae Ecclesiae. Insuper Christus tantumdem iribuit uni speciei quantum utrique. Appendix. Ioannis 6 Dominus ostendit divinum hunc cibum vim habere cum ad famem tum etiam ad sitim levandam, ait nanque: Ego sum panis vitae: qui venit ad me non esuriet et qui credit in me non siliel in aelernum. '* Sicut autem reperitur medicina, ut puta casia medicinalis, quae et per modum cibi et per modum potus sumi potest, quocumque autem modo sumatur vim habet purgandi corpus, expellendi noxios humores, conferendi sanitatem, quia virtus non consistit in modo sumendi, sed in ipsa substantia medicinae, ita plane in hoc Sacramento accidit; virtus enim conferendi gratiam et vilam non consistit in speciebus, sed in eo quod sub speciebus continetur. Propterea ibi Dominus tantumdem tribuit uni tantum speciei quantum utrique: Qui m«anducal me, vivet propler me; Qui manducat hunc panem, vivel in aeternum; virtus enim est in substanlia Sacramenti, non aulem in specie ipsius. Ostenditur ** nobis hodie Christus tanquam bonus pastor, ut ait Divus Matthaeus, quod vidit turbas sicul oves non habentes pastorem; ** imo sicul piissimus pater summusque benefactor, ostienditurque quibus benefaciat, quae beneficia praestet, quomodo praeslet et quae pro acceplis beneficiis gratiae habendae, agendae ac referendae ci sint. Nam dicebant: Hic est vere prophela, qui venturus esi, et voluerunt facere eum regem, eique tanquam optimo principi perpetuo servire. pe—————ÁAOÓoAA—AA——ÓA——————OA———————————À— M € M — — ——— — M — à a

CHAPTER 23. Feria Secunda Infra Hebdomadam

QUARTAM QUADRAGESIMAE Invenit in templo vendentes oves et boves et columbas et numuülarios sedentes, clc. ! I. Videmus hodie Christum iralum et ex divini honoris zelo indignatione commotum, nam ait: Zelus domus luae comedit me.* Causa aulem irae huius et indignalionis est, quia domus Dei facta erat domus negotiationis, templum idolorum, nam avaritia est idolorum servilus. Olim arca Dei posita fuit in templo Dagon idoli Philisthaeorum,? nunc idolum Philisthaeorum positum erat in templo Domini. Sicut autem arca Dei idolum illud deiecit atque truncavil, * ita hodie Christus, etc. II. Omnia vitia odit Dominus, maxime autem omnium avaritiam, nam haec videtur esse vitiorum metropolis ac veluti templum Pantheon apud Romanos, in quo omnia idola colebantur. 5 Haec fons est et origo omnium viliorum, hinc Paulus ait: Radix enim omnium malorum est cupiditas; haec venenum est fidei; Quam quidam appelentes, elc. * Avarilia aemula est deitatis, sicut in domo Abrahae Agar cum domina sua Sara competere volebat, hinc domo eiecta fuit.'* Hoc Christus hodie praestitit. Venit Christus in hunc mundum armatus contra omnia vitia, sed singulariter contra avaritiam. Ad hanc impugnandam et expugnandam nervos omnes inlendit, conAgrippa, Augusii gencro, slc dictum vel quod praeter signum princeps iovis haberet etiam nliorum deorum sigilla. Cf. Forcelllni Lexicon Totius Latinitatis, Onomasiicon, sub hac vocc. 6) 1 Tim 6, 10. 7) Cf. Gn 16, 1-6; 21, 9-10. 25 - Quadragesimale Quartum - Codex Víndobonensís Videmus hodie Christum iratum ex divini honoris zelo. Super omnia vitia Dominus avaritiam odit, quin nvaritia contra divinam rclivionem pugnat et Del providentiam omnesque virtutes, maxime fidem. spem etl cariinicm. Avaritiae DHIIEHI mulli Dcum contemnunt tra hanc pugnavit exemplis vitae, praeceptis doclrinae, verbis ct faclis inseciatus fuil. Pugnat avaritia contra divinam Religionem, sicut in domo EIcanae Phenenna contra Annam pientissimam feminam, quoniam haec sterilis, illa fecundissima videbatur. *^ Quoniam maiora bona conferre videtur hominibus mundi huius pecunia quam Deus, hinc mundani, contempto Dco, pecuniae cultui sunt addicti. Avaritia abnegalrix el contemptrix est divinae providentiae, pecuniam constituil rerum dominam et reginam, deam mundi huius: Pecuniae obediunt omnia.? Avaritia venenum, perditio ct mors est omnium virlutum, maxime autem caritalis, spci, eliam fidei. Avarilia bestia quaedam est crudelissima, lupa voracissima, fames canina, inexplcebilis sitis hydropici, inextinguibilis ignis in infinitum crescens, vas sine fundo, quod impleri non potest. Contingit in avaritia quod olim accidit: dedit Deus Hebraeis serpentem aeneum ut sanarentur a morsibus ignitorum serpenlium; '" illi aulem, salulis beneficio acceplo, serpentem illum contra Deum adorare ac divinis honoribus colere statuerunt, non in Deum, sed in serpentem illum acceptum beneficium refcerenies; cuius rei causa Ezechias, rex pientissimus, serpentem illum confregil et in torrentem Cedron proiecit. '' Ita plane, cum inopia et egestas victusque et amictus necessilas morsus sint anliqui illius serpentis, providit Deus pecuniam auri et argenti ad sublevandas necessitales vilae huius miserabilis. Ilaec Dei munera, dona, beneficia sunt. Nunc mundus pecuniam adorat, sicut Hebraei idolum aureum in deserto, '? sicut. Babylonii statuam auream regis Nabuchodonosor, " HI. Invenit in templo vendenles, sicul Ezechiel ab Angelo ductus in templum reperit ibi viros, qui ad ortum solis adorabant, habentes dorsa conira templum Domini et facies ad orientem. '^ Sol aulem a poetis planela aureus appellatus est. In mundo hoc nil est splendidius auro; huius causa multi Deum contemnunt; sic Hebraei in deserlo, aversi a vero Deo, vitulum aureum adoravere. Erant hi B) Cr. 1 hg 1, 1-7. 9) Eccle 10, 19. 10) Cf. Nm 21, 6-9. 11) Cf. 4 Hg 18, 4. INFRA HEBDOMADAM QUARTAM QUADRAGESIMAE 387 sicul Philisthaei, qui arcam Domini collocaverunt in templo et altari Dagon, eumdem honoris locum Deo vero ct idolo tribuentes; erant sicul Israelitae, qui simul Deum et Baal colere volebant, quibus Elias dixit: Usquequo claudicatis in duas partes? Si Dominus ipsc est Deus, sequimini eum, el si Baal, sequimini illum; 5 sicut Samaritani, qui simul et Deum Isracl et idola Gentium colebant. '* Quodnam peccatum reperit hodie Christus in templo, quod eum ad talem tantamque indignationem commovit? Utique peccatum idololatriae, nam avaritia es! idolorum servtlus; mammonac serviebant, non Deo vivo ct vero. Per Oseam ait: Argentum multiplicavi ei et aurum, quae fecerunt Baal," idest ex argento et auro meo consliluerunt sibi idola. Nemo polest duobus dominis servire; non polestis Deo servire el mammonae."* Contemnebant Deum et sequebantur pecuniam, quasi haec quidem possit providere hominibus quae vitae huic necessaria ct iucunda sint,?* Deus aulem minime, quasi Deus spiritualium quidem rerum providentiam habeat, non aulem temporalium, sicut de eo Syrii dixerunt 3 Regum 20, quod Deus est montium, non autem campestrium, ideo cum ab Israelitis superati fuissent in montibus, ilerum pugnare contra eos voluerunt, sed in vallibus.?" Ita mundani adimere videntur Deo temporalium rerum providenliam eamque pecuniae tribuere. Hac de causa saepe Deus flagellis nos cacdit irae suae. Fugienda est avaritia, quoniam Deo supra modum odibilis est, nobis aulem nec utilis nec iucunda. Haec enim hydrops est animi, sitis inextinguibilis, fames inexplebilis, ignis qui nunquam dicil: suffici; ** calor quidam est et ardor praeter naturam, viscera noslra 'discrucians, ila ut nec multus cibus, nec multus poius famem aut sitim vel modicum levet, sed auget potius. Quare qui lale quid paterelur, medico opus haberet, et, ut Plutarchus ail, is non repletione ege!, sed purgatione. ?' Avarus similis est Davidi seni frigidissimo, qui [cum] multis vestibus superindueretur, non calefiebat, quare alio remedio opus fuit. ? Sic avarus vehementi frigore constringitur, non extrinsecus a De tuenda sanitate, png. 74-80. 22) Cf. 3 ng 1, 1-2. et temporalium providentiam Deco ndiniuntl nc pecuniae tribuunt; propterea avaritia Dco maxime odibilis est, nobis autem nec ulilis nec lucunda. iens. Avaritia domum orationis vertit in domum negotiationis, circumfuso aere proveniente, sed intrinsecus a latente morbo et virtutis defectu. Ezechiel ductus ab Angelo reperit in templo Domini viros adorantes idola domus Israel, imagines et picturas, quibus seniores domus Israel, viri septuaginta, adolebant incensa dicentes in abscondito cubilis sui: Non videl Dominus nos, dereliquit Dominus terram.? Unde Vati Dominus ait: Iniquitas domus huius Israel... magna est nimis valde... dixerunt enim: dereliquit Dominus terram et Dominus non videt.?* Bona mundi huius non sunt vera bona, ut eliam Stoici sensere, sed imagines, picturae, umbrae bonorum. Vola tamen hominum ad haec quam maxime feruntur; horum causa, sicut insipiens dixit in corde suo, idest intra se: non est Deus, ^* ita multi et, quod peius est, seniores domus Jsracl, in secreto cubilis sui dicunt: Non videl Dominus, dereliquit Dominus terram, ides! mundana non curat, nam si divinam providentiam vere crederent, facerent utique quod Dominus iussit: Primum quaerite regnum Dei el iuslitiam eius, elc. ?* IV. Ascendit Iesus Ierosolymam et invenit in templo vendentes, etc. Templum hoc sacrosanctum in hodierno Evangelio dicitur tantum domus Dei: Nolite facere domum Patris mei, elc.;** Zelus domus luae comedit me; dicitur etiam imago corporis Christi: Solvile lemplum hoc; dicebat de templo corporis sui.** Sed Iudaei illud verlerant in domum negolialionis, imo in speluncam latronum.?? Domum oralionis converlerant in domum negolialionis. Sed quidnam est oralio, nisi supra modum utilis cum Deo negotiatio? Est autem pietas, inquit Paulus, magnus quaestus cum sufficienlia,?? nam pietas ad omnia valel, promissionem habens eius quae nunc est vilae et fulurae.? Sed quid est pietas cum sufficientia? Cum animo, qui sua sorte contentus esl, sicut ad Philippenses 4 ipse ait: Scio in his, in quibus sum, sufficiens esse, idest mca sorte semper contentus sum; sicut alibi etiam dicit: Scío abundare, scio e! penuriam pali.?* Cum Deus patriarchae Iacob ostendit futuri templi imaginem in scala caelesti, quod hieroglyphicum ipse interpretatus fuit: Hic domus Dei primum, eic. 27) Io 2, 13-14. 28) Ibid. vr. 16. 29) Ibid. vrr. 19, 21. Ms.: Ad Ephesios. 34) Ibid. vr. 12. INFRA HEBDOMADAM QUARTAM QUADRAGESIMAE 389 est et porla cacli, negotialus fuit Iacob cum ipso Deo: Si dederit mihi Dominus panem ad vescendum et vestimenium quo operiar, erit mihi Dominus in Deum et lapis iste vocabitur domus Dei.? Erant hi, quos de templo Dominus eiecit, sicut Hebraei qui in deserto verum Deum commultarant in aureum vitulum, cui omnia beneficia accepta ferebant: Isti sunt dii tui, Israel, qui te eduxerunt, elc.?* O ferreas hominum mentes! o pectora caeca! Indigni erant praesentia Domini. Avaritia hominem reddit indignum facie Dci, domo Dei: Filii regni eiicientur in tenebras exteriores. ? Hodie synagoga a Christo deprehensa est in adulterio, ideo datus est ei libellus repudii, domo eiecla est generatio mala et adultera, ?* nam adulterae uxoris proprium est externis quidem officiis et verbis amorem erga virum simulare, vere autem adulterum diligere; illum ficto, hunc vero amore prosequitur; illi dat verba, huic animum et cor; illi fallax obsequium, huic amore plenum. Sic erat synagogae crga Deum cultus simulatus et fictus, erga pecuniam vero solidus ct verus. Hinc Regius Vates: Dilexerunt eum ín ore suo, hcbraice: lactaverunt, et lingua sua menlili sunt ei; cor autem eorum non erat rectum cum eo, nec fideles habiti sunt in testamento eius. ?? Lactandi autem verbo dulcissima et blandissima nomina Dei, quae in ore habebant, designavit, Deum Dominum salvatorem appellantes, vere tamen in pecunia amorem, spem, fclicitatem suam reposuerant. Avaritia saepe in causa cst irae Dei. Hinc Amos 9 legimus: Percute cardinem et movebuntur superliminaria, avaritia enim ín capite omnium. ** Quibus verbis minatur excidium civitatis propler pecuniae studium. Avaro accidit sicut Absalomo impio, qui suspensus capillis suis remansit in quercu, mulus autem cui insidebat pertransiit. In morte possessio avari pertransit ad posteros, ad hercedes, sed culpa avaritiae manet damnationis causa. Similis fuit Iudae interitus. *? Avaritia est sanguisuga, cuius filiae, cupiditas et necessitas, clamant semper: A/fer, affer; ignis est qui nunquam dicit: sufficit. ** homincm indigium reddit / facie Del, causn extitit perditionis synagogae, causa est irae divinae ct molestissimas curas gignit. Odit Dominus mareaturam iniustam et iniquam, cam eliam quac spiritui nocet. Avaritia pulvis Aegypti est, ex qua cinifes innumeri geniti fuere, Aegvplios diu noctuque molestissime pungentes. **^ Sic avaritia multas gignit molestissimas curas ac sollicitudines noxias, unde divitiae a Domino spinae appellatae fuere. *5 V. Invenil in lemplo vendenles el emenles. Et cum fecisset quasi [lagellum, cic. ** Odisse videlur Dominus mercaturam, et proculdubio iniustam odit tanquam latrocinium: Domus mea domus orationis vocabitur, vos aulem fecislis illam speluncam lalronum. *' IÉam etiam quac, elsi non contra iusiitiam, lamen contra caritatem ex avarilia et cupiditate cum contemptu religionis el pietalis exercetur, similiter odit, quoniam perniciosa hominibus esl propter avaritiam, quae est idolorum servitus, el propler cupiditatem, quae radix est omnium malorum. Politicam vero ct civilem mercaluram, quae iuste fit et animo jiuvandi reipublicae, non odit Dominus, nam necessaria et utilis est reipublicae, sicut militia, sicut artes et disciplinae. Sed haec quoque displicet, si spirituali mercaturae praeferatur. Sicut enim homo corpus habet et animam, ita est tum corporalis tum spiritualis mercatura. Nam Deus in Sacris Litteris mercator appellatur: Omnes silienles venite ad aquas el qui non habelis argentum... venite, emite absque argento el absque ulla commulalione vinum et lac. Quare appendilis argentum non ín panibus? ** In Apocalypsi etiam legimus: Suadeo libi emere a me aurum ignilum, probatum, ul locuples fias et veslimenlis albis induaris. ? Christus ad hoc venit in mundum, ut mercalor essel: Simile est regnum caelorum homini negotiatori quaerenli bonas imnargarilas; ** Empli eslis prelio magno; ** Qui emit eos Dominum negant, ait Petrus.?* Cum igitur corporalis mercatura spirituali praefertur, displicet Domino, sicut ille qui invitatus ad nuptias ire renuit, quia villam emerat, ct alter similiter, quia iuga boum emerat quinque: ? Sed, ail, qui invilali sunt, non fuerunt digni. ** VI. Magnus mercator Deus, eius autem apothieca, sive taberna, templum est, plena omni mercium genere, quidquid desiderari potest, 1!) Cf. Ex 8, 16-18. 45) Cf. l.c B, 14. 46) Io 2, 15. 47) Mt 21, 13. INFRA HEBDOMADAM QUAHTAM QUADRAGESIMAE 391 hic reperitur. Sed pecunia opus cst probata. Non amat Dominus corporalem pecuniam, hinc hodie numminulariorum e[fudil aes, inensas subverlil; ^ odit polius, quoniam avariliac cibus esl, venenum et pestis mundi, est fomes el irritamentum malorum, ** magna omnis iniquitatis occasio, magnum salulis impedimentum. Impossibile csl divites inlrarc in regnum caclorum: Facilius esl camelum intrare per foramen acus, quam divilem inlrare in regnum caelorum,?' proplerca nummulariorum effudil aes el mensas subverlil, siquidem ait: Quam difficile qui pecunias habent in regnuin Dei inlrabunl!?* Qua igitur pecunia ulendum est in spirituali hac mercatura? Sancta oratione, acceptis Deo precibus. In pecunia autem, ut probata sit nec iure possil repudiari, tria requiruntur: vcra materia, nc adulterinum sit aurum vel argentum; deinde forma ct impressio principis: Cuius est inago haec el superscriplio? * tandem vere iustum pondus. Ita planc in oralionc tria rcquiruntur: primo quidem ut petamus bona, ne dicatur nobis: Nescilis quid pelalis; * secundo ul pclamus benc, nam mulli, licct bona, male tamen petunt: Pelilis ef non accipilis ceo quod mele pelaltis; *' Si quis indigel sapienlia, poslulet a Deo, qui dat omnibus affluenler... poslulel aulem in fide nihil haesilans; * tertio tandem persevc- 'anlia opus est, quam in chananaeca didicimus, " quam cliam Dominus, adhibitis parabolis de vidua iustitiam exigente a iudice "* ct de hominc petente ab amico panes necessarios, * manifeste docuit. Invenil in templo vendentes et ementes. Est templum Domini vcluti thesaurus quidam bonorum Dci, hinc legimus quod gloria Domini implevit templum Domini.** Gloria autem Domini quid csl, nisi thesaurus omnium bonorum Dci? Pleniludo universae terrae gloria eius. " Hinc dicitur domus Dei, nam Deus infinitus llicsaurus est bonorum omnium: Ostend«im libi omne bonum, dixit Deus Moysi, ** cum petiit ille videre gloriam Domini. Mullo ditior Deus est bonis omnibus quam sol luce. Lc 18, 35. Vulg.: Per foramen «cus transire, ctc. 58) Le 18, 24. 59) Mt 22, 20. U7) 1s 0, 3. Ex hebraico. 6S) Ex 33, 19. Vulg: Omne bonum libi. Non corporalis pecunin diligenda est, sed spiritunlis. idest sancta oratio, qua bona bene cl cum perseverantia petuntur n Dco. Templum Dci thesaurus est omnium bonorum, uti legitur dec tcmplo Ierusalem ct de tabernaculo Moysi. Mirum quod hodie Christus mitissimus udco jruscatur, Voluit Dominus templum in Ierusalem aedificari, non sine mysierio. Nam Ierusalem visio pacis, idest felicitatis, interpretatur. Templum autem erat in superiori parte Ierusalem, ad indicandum quod potior pars felicitatis reperitur in templo. Ibi iussit Dominus asservari magnum illud vas mannae: Quam magna mullitudo dulcedinis luae, Domine, quam abscondisti timentibus te! ** Quam dilecta tabernacula tua, Domine viriutum!'* Beati qui habitant in domo tua, Domine. *! Non in domo mea, licet rex sim - sicut regina Saba beatos dixit servos Salomonis, regis ditissimi, fortunatissimi, sapientissimi, ? - sed: Beati qui habitant in domo (ua, Domine, hinc: Concupiscit et deficit anima mea in atria Domini," quia domus Dei thesaurus est omnium bonorum. Hinc per Isaiam Dominus ait: Laetificabo eos in domo orationis meae... quia domus mea domus orationis vocabitur cunclis genlibus.'* Domus mea, inquit, domus est consolationis, ideo laetificabo eos, sed in cunctis gentibus, quoniam Deus Pater est omnium: Qui solem suum oriri facit... et pluit super omnes. ?* Non tantum de templo legimus quod gloria Domini replevit illud, verum etiam de tabernaculo, in calce libri Exodi.'* Fuit autem tabernaculum prima domus orationis et locus Dei, quod aedificatum fuit in deserto, ubi manna pluebat de caelo." Cum primum legimus domum Dei, legimus etiam consolationem, nam in Bethel Deus consolatus fuit patriarcham Iacob, promittens ei divinam benediclionem et bonorum omnium abundantiam. "* VII. Cum fecisset quasi flagellum de funiculis, omnes eiecit de templo. '* Videmus hodie Christum, qui natura mitissimus est - sicut de Moyse legimus, quod mitissimus erat omnium virorum," - sic enim de seipso ait Dominus: Discite a me, quia mitis sum et humilis corde,*! videmus, inquam, eum iralum hodie, sicut Moysen iratum legimus contra idololatras vituli aurei adoratores. ** Sed illa quidem magna fuit indignationis et irae causa, quoniam idololatria maximum crimen est laesae Maiestatis divinae; in hodierno autem Evangelio vix aliquam videmus iustae irae causam. Nam mercatura quidem, 14 sqq. 78) Cf. Gn 28, 12-15. . 79) lo 2, 15. 80) Cf. Nm 12, 3. 81) Mt 11, 29. B2) Ex 19, 28. INFRA HEBDOMADAM QUARTAM QUADRAGESIMAE 393 si recte fiat, suapte natura licita ct honesta est, imo reipublicae utilis et necessaria, nec erat lege prohibitum ut in atrio templi fieri non possct. Unde ergo tanta in Domini pectore excitata ira? Si Dominus de caelo daemones eiecit, si Adam et Evam de paradiso relegavit, si mundum diluvio perdidit, si Pentapolim igne devastavit, si flagellavit Aegyptum, semper legimus peccatum in causa extitisse irae Dei. Hic autem nullum legimus peccatum. Saepe in Sacrosanctis Divinisque Paginis iram Dei legimus, non quod in Deo sit animi perlurbatio, cuius causa Stoici iram a Deo rcmovebant, cum tamen graliam affirment, in hoc, ut Lactantius Firmianus libro De Ira Dei docet, ab Epicureis differentes, quod Epicurei quidem, cum providentiam rerum humanarum a Deo removerent, nec gratiam concedebant erga bonos virtutis causa nec iram erga malos; Stoici autem gratiam quidem admittebant, non autem iram. * Sed divina philosophia utrumque affirmat, et gratiam et iram, quoniam divinam providentiam verissime agnoscit. Quod si Deus. et virtutes et vitia, et bona et mala cognoscit, cum summa sit aequitas, necesse est ut bona quidem diligat bonisque faveat, mala autem oderit malisque refragetur. Ira autem in Deo non est nisi odium peccati efficaxque voluntas puniendi illud. Sic nunquam legimus iram Dei absque iusta causa, sine praecedenti peccato. Hodie autem iram legimus, peccatum autem minime. Nam neque mercatura suapte natura mala est, nec lege vetitum erat ne illo in loco aut tempore fieret. Sed recorda(i sunt, inquit, discipuli eius quía scriptum erat: Zelus domus tuae comedit me.** Zelus honorem respicit, honor autem ad animum nobilem spectat et gratiosum. Animus autem nobilis nulla re magis laeditur quam vilipensione et contemptu; animus enim nobilis honoris avidissimus est. Videns igitur Dominus divina Deumque ipsum in domo sua contemni pecuniae causa, non potuit non irasci. Numulariorum effudit aes et mensas subvertit. Haec praecipua causa est irae et indignationis divinae, quod homo existimat pecuniam sibi utiliorem ac iucundiorem esse Dei cultu ipsoque Deo, ita ut pecuniae tribuat vitae huius commoda et utilitates, quae tamen divina sunt beneficia, sicut et ipsa pecunia suapte natura Dei creacum nullum legatur peccatum; sed irnscitur quia pecuniac causa Deus contemnebatur. & Mercaturae spirituali opcra danda cst. tura est. Quis enim aurum et argentum crcavil? Saepe tamen Deum ipsum summum bencfaclorem ut ingralissimi suismet bencficiis per summam iniuriam offendimus. Praeterea ostendit hodie Dominus quales sunt homines mundi huius. Nam si bruta animalia, si porci hic quidem videant auri et argenti gemmarumque immensos lhesauros, illic vero sterquilinium, immundarum quisquiliarum locum ct sordium, illa omnino non aspiciunt, sed ad stcrquilinium statim avidissime accurrunl; non sic autem homines iudicio et prudentia pracditi. Ita plane invenit hodie Dominus in templo homines non caclestes thesauros, sed terrena mundanaque bona curantes; lerrena autem mundanaque bona a Paulo stercora appellantur. * Hinc Dominus homines hos tanquam porcos, qui stercoribus, luto ct sordibus delectantur, a domo Dei ciecit, nam domus Dei, non animalium brutorum, sed Sanctorum Angelorum locus cst. Hinc legimus in Apocalypsi: Foras canes, foras immundi. ** Eiicit Dominus mcercalores, sed politicos, non chrislianos, terrena non caelestia curantes. Nam cest mercatura cliam spiritualium rerum, templum autem emporium esl spiritualis divinacque mercaturac. Salomon ait Proverbiis 23: Verilatem eme elsapientiam noli vendere; * el alibi: Si quaesieris sapicntiam quasi pecuniam el quasi thesauros effoderis eam, tunc invenies limorem Domini et scientiam Dci.* Nam, ut Isaias ait 33: Diviliae salulis sapientia et scienlia, limor Domini ipse est thesaurus eius. * O bcatos viros qui divinae huius mercaturae operam dant! Ef[udil aes et mensas subverlil. Sacpe Dominus ad arguendam hominum vesaniam effundit aes mensasque subvertit: male parlas opes ad nihilum redigit, domos a fundamentis evertit, ila ut, sicut dici solet de bonis male acquisitis, non gaudeat tertius heres. Opes per mercaturam acquisilae facile patiuntur naufragium. "* S5) Cf. Phi] 3, 8. 86) Ibid. ?2, 15. Vuly.: Foris, 87) Vr. 23. Vulg: Noli vendere sapientiam. 88) Ibid. 2, 4. Vulg.: Tunc íntelligeg timorem, cte. 89) Vr. 6. INFRA HEBDOMADAM QUARTAM QUADRAGESIMAE 395 ALIA HOMILIA ?!: I. Habemus in hodierno Evangelio historiam et, quod in ea continetur, mysterium declaratum. Historia est repurgatio templi, mysterium est: Solvite templum hoc el in tribus diebus excilabo illud; declaratio est: Hoc autem dicebat de lemplo corporis sui.? Quoad historiam ponitur factum, causa facti, potestas faciendi el tandem finis huius facli. Factum est purgatio templi. Sicut enim sol adveniens purgat nostrum hoc hemisphacrium a tenebris, ita Christus, So! iustiliae,? a tenebris peccatorum: Eralis aliquando tenebrae.* Eiecit a caelo Angelos et a paradiso homines peccalores, a terra promissionis Chananacos, sic hodic a templo Iudaeos. Sicut olim divisit lucem a tenebris, * ita hodie inter negotia spiritualia et saecularia. Magnam hodie excitat Christus commotionem in templo in initio praedicationis suae, ad excitandos homines a gravi somno ct sopore, quo veluti lethargo oppressi et obstupefacli iaccbant, sicut Deus ad dandam legem venit magno cum rumore, strepitu et commotione ad excitlandos animos Hebraeorum. * In boc autem facto oslendit Dominus quantopere abominctur el execretur peccatum, cum proptlerea eliam occasionem peccati odio habeat. Sicut enim Abraham iussu Dei eiecit a domo sua ancillam et filium eius,* ita hodie Christus de templo avaritiam et negoliationem saecularem. Ostenditur potestas: Quod signum ostendis, quia haec facis? * sicut alibi: In qua potestate haec facis? el quis dedit libi hanc poLeslatem?? Solvite templum hoc, clc.; ca, inquit, potestate hoc facio, qua possum meipsum morluum suscilare, hoc est divina; Deus autem, ut absolutus rerum omnium Dominus, omnia potest. Sic ad reformandam civitatem opus est aucloritate et potestate principis; non enim cuiuslibet est iudicare, pronunciare, punire, castigare, scd ad principem spectat et cos qui a principe auctoritatem habent. Hinc reperitur signum potestatis et auctoritatis. Ostenditur causa, quae movit Christus ad hoc opus, nempe zelus divini honoris: Quia, inquit, scriptum est: Zelus domus tuae comeHabemus hodie historiam et mysterium. Hoc facto ostendit Dominus peccatum quantopere execretur; ostendit celíam divinam potestatem suam, causam quoquc qua motus fuit ad ciicicndos mercatores et finem huius facinoris. Christus templum non everlit, sed purgavit. Deus templa hubere voluit ad inhabitandum, ad praedicandum verbum divinum. dit me,'? consumpsit me, ita ut nihil curem quaecumque in mundo sunt, sive vitam, sive famam et honorem, sive quidquid aliud, propter ardens studium divini honoris. Zelum igni comparat et naturali calori in homine, qui totum consumit corpus et carnem comedit voratque. Huius rei causa mulias Christus passus persecutiones esl. Finis tandem huius facinoris est: Nolite facere domum Patris mei domum negotiationis. " Requirit a nobis Deus religionem veram et puram, sicut ait quod Deus veros adoratores quaerit, qui adorent eum in spiritu et veritate. " Adorabant Iudaei Deum in veritate, quia verum Deum vera fide, vera religione colebant; sed non adorabant in spiritu, in caritate, nam reperit Christus in templo non caritatem, sed pecuniae cupiditatem, quae radiv est omnium malorum. ? II. Vera religio, licet spiritualis sit, sicut Deus spiritus est, non renuit tamen materialia templa, sicut Manichaei, Messaliani et alii haeretici, dicentes quod Deus non in manufactis templis habitat, !* quod ubique est, quod caelum et terram implet, quod caelum sedes Dei est. Christus tamen non evertit hodie templum, sed purgavit, sed arguit, flagellavit profanatores; non abstulit usum templi, sed abusum. Deus, licet infinitus sit, voluit tamen habere templa materialia, tabernaculum Moysi, templum Salomonis ad habitandum in eis: Facíant mihi sanctuarium et habitabo in medio eorum.'* Nec solum ad hoc, verum etiam ad reponendam in eis arcam testamenti; '* ad hoc enim tabernaculum Moysi, ad hoc templum, sicut David ait 1 Paralipomenon 17"' et 28.'* Item ad sacrificia, hinc in ultroque fuit altare holocaustorum; ad orationes, nam in utroque fuit altare incensi, in utroque orabat sacerdos pro populo, hinc ait: Domus mea domus oralionis vocabitur." Praeterea ad pracdicandum verbum Dei, nam Deus Ieremiam ad praedicandum misit in templum. ?" Ecclesiae autem in Novo Testamento aedificantur cum ut locus sint particularis habitationis Dei, tum ad servandum divinissimum Sa- 6, 10. 14) Cf. S. Rob. Bellarminus Controversiae Christianae Fidei, De Ecclesia Triumphante, lib. 3, cp. 1, col. 765-707. 15) Ex 25, 8. Vulg.: Facientque, ctc. 16) Cf. ibid. 40, 3. 17) Cf. vr. 1. 18) Cf. vr. 2. 19) Mt 21, 13; Mc 11, 17. INFRA HEBDOMADAM QUARTAM QUADRAGESIMAE 397 cramentum, tum ad sacra facienda Missasque celebrandas - Missa enim est Novi Testamenti sacrificium, - tum ad preces et oraliones, tum verbi Dei praedicationem, tum etiam tandem in honorem Sanctorum, ad servandas Sanctorum Reliquias, ad cultum sacrarum Imaginum. Neque enim odit Deus sacras Imagines; nam templum totum plenum erat sacris cherubim imaginibus,?' hoc est Sanctorum Angelorum, qui cum Deo ab inilio fuere in caelo. Non erant ibi imagines hominum, quoniam nondum erant sancli in caelo; nunc autem cum sint cum Christo Sancti, sicut tunc Angeli cum Deo, merilo tenentur Sanctorum imagines in Ecclesiis et magna cum veneratione coluntur tamquam imagines Sanctorum Dei, non ut idola falsorum dcorum, ut mentiuntur haeretici. Quoniam igitur templum materiale Deo vero sacratum dedicatumque erat, honoravit ilud Christus praesentalione sua, honoravit prima sua manifestatione cum duodennis erat, ? honoravit praedicatione, ? honoravit miraculis, ?^* honoravit purgalione, quoniam parliculari quodam modo ibi habitabat Deus, sicut Iacob dixit: Vere Dominus est in loco isio, hic domus Dei est, ** sicut Deus Moysi dixit: Ne accedas huc, solve calceamenta de pedibus (uis, locus enim in quo stas, lerra sancta est.?* HI. Triplici de causa iubet Dominus venerari templum; prima quoniam domus Dei est: Nolile facere domum Patris mei domum negolialionis; secunda quia imago est sacrae humanitatis Christi: Hoc aulem dixit de lemplo corporis sui;?^' honoratur aulem imago principis a popularibus suis; teria quoniam locus orationis est: Domus mea domus oralionis vocabitur. Nec solum veram religionem requirit Dominus, verum etiam puram, sanctam cum a vitiis: Vos fecislis illam speluncam lalronum, ** tum eliam a saecularibus negotiis: Nolite facere... domum negotiaLionis,?" ul colatur Deus in spiritu et veritate. Ea nanque vera bonaque religio est quae Dco placet, qua delectatur Deus: Dominum 27 sqq.; 12, 33 sqq.; Le 19, 47; 20, 1 sqq. 24) Cf. Mt 21, 14. 25) Gn 28, 16-17. Christus ipse praesentia sua, miraculis et praedicatione templum honoravit. Tripllci de cnusa iubet Dominus lemplum venerari. Pietas maxime Deo placet; cupiditas autem esti venenum christiunac et pietatis in. Deum. In templo orandum est summa devotione, ibl enim Christus est Angclorum frequentia. Deum tuum adorabis et illi soli servies;?? Non potestis Deo servire el mammonae;?' Ubi est lhesaurus tuus, ibi est el cor tuum.?? Ille vere pius Dei cultor est, qui Deum diligit ex toto corde suo, ex tola anima, ex omnibus viribus. ? Sed cupiditas est venenum christianae et verae pietatis in Deum, hinc avaritia es! idolorum servitus.?* Quoniam templum domus Dei est domusque orationis, propterea sacerdos in templum oraturus intrabat. Deus vel semper nonuisi in templo responsa dabat. Anna maler Samuelis Dominum precalura templum adiit;?* David coram arca oravil;?* Salomon ad hoc templum aedificavit, Deus autem promisit ei se ibi semper habitaturum mansurumque, aperlis oculis et intentis auribus super omnem ibi oraturum; ?' Ezechias rex oraturus ascendit in templum Domini.? In Novo Testamento Apostoli, post acceptum Spiritum Sanctum, perdurabant unanimiter in templo; ?? Petrus item et loannes ascendebant in lemplum ad horam oralionis nonam. ** Divus Augustinus libro 2 ad Simplicianum, Quaestione 4, ait quod David orabat ante arcam, quia ibi erat sacratior el commendatior Dei praesentia. ** Sic propter specialem Dei praesentiam in orationis loco, nempe in Ecclesia, summa cum reverentia orandum est, maxime ubi etiam Christus praesens est in Sanctissimo Eucharistiae Sacramento, nam, ut Chrysostomus ait Homilia 36 in 7 ad Corinthios, ubi Christus in Sacramento est, ibi non deest Angelorum frequentia. *? Cuin *. fecissel quasi flagellum, etc. Heri Dominus ostendit se nobis lanquam piissimum patrem, hodie vero severissimum iudicem; nam et Moyses talem se praestilit Iudaeis nunc ut patrem alque nutrilium amanlissimum, nunc aulem ut iudicem rigidum ac severissimum; utl pater pavit eos manna, ** ut iudex punivit eos propter idololatriam.** Talis enim debet esse princeps, ui revera sit optimus. ** ibid. 22. 37; Mc 12, 30; Lc 10, 27. 34) Eph 5, 5. 35) Cf. 1 Hg 1. 7-11. 30) Cf. 2 hg G, 17-18. 37) Cf. 3 lus 9, 1-3; 2 Par 7, 11-106. 38) Cf. 4 Ng 19, 1. 39) Cf. Aci 2, 46. 40) Ibid. 3, I1. 41) P. L. 40, 144. 421 T. G. 61, 3106. 43) Stylo latiori. 44) Cf. Ex 16, 13 sqq. 45) Cf. ibid. 32, 1 sqq. -: 46) Qunmttuor paginis albis relictis, transit ad diem sequentem.

CHAPTER 24. Feria Tertia Infra Hizbdomadam

QUARTAM QUADRAGESIMAE lam dic fcsto mediante, ascendit less in templum et docebat. et mirabantur Indaci. ! I. Miratur hodie synagoga sapientiam Chrisli, sicut olim rcgina Saba sapientiam Salomonis:? Mirabantur Iudaei: Quomodo hic litleras scil, cum non cidiceril?? Messias fulurus crat plenus supcrnaturali sapientia, sicut Isaias ait: Requiescet super eum Spiritus Domini, Spirilus sapienliae el intellectus; * et item: Ut sciat reprobare malum el eligere bonum.* Hinc Ioannes Christum dixit plenum graliae el verilalis," idest sanclitalis et sapientiac; el Paulus: Jn quo sunl omnes thesauri sapienliae el scienliae* Dci, sicut in arca ambae labulae legis. * Tantac autem pleniludinis scientiae in Christo ab Isaia non una lantum causa assignalur, sed nunc causam assignat, quia legislator et divinus doctor futurus crat: Docebil nos vias suas... quia de Sion cxibil lev el verbum Domini de lerusalem? - propterca Moyses repletus fuil divina sapientia, - nunc quia expulsurus erat tenebras ignorantiae: Populus qui habitabat in tenebris vidit lucem magnam, habilantibus in regione umbrae mortis lux orla est eis; '? sic ait: Replebilur Lerra scientia Domini, sicul aquae maris operienlcs; cL alibi: Donec egrediatur ut splendor iustus eius et salvator eius ut lampas accendalur; el videbunt genles iuslum tuum,?? hebraice iustitiam tuam, nam venit ad dandam scientiam salutis. '? Hoc 40. 18; Dt 10, 1-5; 3 ng 8, 9. 9) 2. 3. 10) lbid. 9, 2. Vulg.: Qui ambulabat in tenebris, ctc. 11) Ibid. 11, 9. Vulg.: RBeplcila est terra, clc. 12) Ibid. 62, 1-2. ITodie Christus ostenditur plenus supernaturali sapientia, Messias cnim futurus erat legislator ct divinus doctor el prophetia ad pracdicandn divina missus. ludex quoque lustus cet rectus. Mirabantur ludaei de superhumana doctrina Christi, est quod alibi ait: Spiritus Domini super me, eo quod unzií me, idest prophetam me constituit, sicut Elias unxit Eliseum, '* et sicut requievit spiritus Eliae super Eliseum, '5 sic ait: Spiritus Domini super me. Sed ad quid? Evangelizare pauperibus misit me... ut praedicarem annum Domini acceplum, annum veri iubilaei, et diem ultionis Deo nostro,'* bona et mala futurae vitae, bona paradisi, mala inferni. Ad praedicandum autem divina, opus est divinorum cognitione, sicut priusquam mitteret Isaiam ad praedicandam gloriam suam, ostendit utique ei gloriam suam;"' Ezechieli similiter aperto caclo ostensa fuit gloria Domini datusque de caelo liber ad devorandum,?* priusquam mitteretur ad praedicandum. Aliam quoque causam idem Vates assignat: quoniam iudex futurus erat Christus. Hinc cum dixisset: Requiescet super eum Spiritus Domini, Spiritus sapientiae et intellecius, subiunxit: Non secundum visionem oculorum iudicabit, neque secundum auditum aurium arguel, idest non secundum apparentiam, sed iudicabit in iuslilia pauperes el arguet in aequilate pro mansuetis terrae; el perculiet lerram virga oris sui el spiritu labiorum suorum interficiet impium; et eril iuslilia cingulum lumborum eius et fides cinclorium renum eius, ?* idest erit iudex iustus et rectus. Ad iudicandum autem magna opus est sapientia, nam ad hoc data fuit tanta sapienlia Salomoni,?* sicul ad praedicandam divinam legem supernaturalis sapienlia Prophetis. Hinc Dominus hodie ait: Nolite iudicare secundum faciem, sed recium iudicium iudicale;?' neque enim de auro et gemmis secundum apparentiam iudicatur, sed summa cum diligenlia exquiritur verilas. II. Quoniam vero sicut in gemmis reperiuntur quidem multae verae el oplimae, sed tamen multo plures adulterinae, ita etiam in populo Dei multi Prophetae veri spiritu Dei afflati, sed multo plures falsi, sub vestimentis ovium lupi rapaces, quales erant prophelac Baal; et hi quidem externa facie similes erant Prophetis veris, sicut vespae apibus, sicut adulterinae pecuniae et gemmae falsae 5-12; 2 Par 1, 7-12. 21) Io 7, 24. 22) Cf. 3 Hg 18, 21-40. -— —————— c "————— EG — A INFRA HEBDOMADAM QUARTAM QUADRAGESIMAE 401 veris, sicut magi Pharaonis Moysi; * utrique enim superhumano spiritu afflati loquebantur; sed veri Prophelae afflati Spiritu Divino. falsi autem spiritu satanico. Hinc hodie in Iudaeorum mentibus, audita Christi praedicalione, ortum est dubium an Christus verus essct prophela necne. Nam doctrina quidem ipsius superhumana procul dubio videbatur, hinc quaerunt: Quomodo hic litteras scil cum non didicerit?** Doclrina hominis huius non est humanitus acquisita, cum non didicerit, quomodo ergo litteras scit? Apud Marcum legimus 6, quod mulli audientes admirabantur in doctrina eius dicentes: Unde huic haec omnia el quae est sapienlia quae dala esl illi?... Et scandalizabaniur in eo.? 1ta hodie mirabantur Iudaei de doctrina Chrisü, sed ad deleriorem partem propendebant, hinc aiunt: Daemonium habes, quis tle quaeril interficere? ** Proplerea Dominus hodie rationibus utitur ad probandum doctrinam suam supernaluralem etl divinam esse, qualis fuit doctrina Moysi, Salomonis cl Prophetarum, hinc ait: Mea doctrina non est mea, sed eius qui misil me,^' idesl doctrina, quam praedico, non est humana sed divina, non humanitus acquisita sed divinitus infusa, sicut sapientia Ioscph, Ieremiae, Davidis, Danielis et aliorum Vatum. Sed sicut ad iudicandum de coloribus et luce, oculis opus est non caecutientibus, infirmis, coloratis, ad iudicandum de saporibus gustu non corruplo et malc affecto, ita ad iudicandum de doctrina mea iudicio opus est puro, integro, affectibus turbidis minime depravalo. Sicut enim aere nebulis obfuscalo, nec ipse quidem sol in meridie cernilur, ila inlellectu alfectibus veluti obnubilato, nec clarissima veritas cerni potest. Hinc ait: Si quis voluerit voluntatem eius facere, qui misit me, hic cognoscel de doclrina mea, utrum ex Deo sit, an ego a me ipso loquar. ** Est, inquit, doctrina mea tota conformis divinae voluntali, contra vitia omnia, pro omnibus virtutibus. Ergo divina est, non humana. Praeterea: Qui a semetipso loquitur, gloriam propriam quaerit; qui aulem quaeril gloriam eius qui misil me, hic verax esl el iniuslilia in eo non est.?? Hoc est, inquil, discrimen inter veros et falsos prophelas, quod veri quidem Prophetae Divino Spiritu afflati, propriis commodis, vita etiam ipsa et honore pessumdaltis et floccipen- 26 - Quadragesimale Quartum - Coder Vindobonensis scd ad deteriorem partem propendebant. idco ipsc doctrinam suam divinam esse probat primo, quia «divinae voluntati prorsus conformis crat, secundo, quia propriam gloriam cet commoda non quaercbat, scd veritatem praedicabat, quam Iudaci ex depravata eorum voluntate recipere nolebant. Non suscipiebant Iudaci docirinam Christi, quia Dcum se faciebat et mirncula operabatur in sabbato; o —————EEE EN 402 FERIA TERTÍA sis, nonnisi divinam gloriam quaerebant; falsi vero non Dei, scd propriae gloriae prospiciebant, propriis commodis et utilitatibus consulebant, invigilabant, hinc populum a Deo ad idola avocabant. Ego autem, inquil, non quaero gloriam meam, sed gloriam Dei. Ergo a Deo missus sum. Veri Prophetae Dei zelo moti populum acriter increpabant, hinc gravissimas persecutiones paliebantur; sic Christus: Nonne Moyses dedit vobis legem, et nemo ez vobis facit legem? Cur me quaeritis interficere? Quam ob causam odio me prosequimini et persequimini, nisi quia non quaero gloriam meam, sed gloriam Dei? nisi quia veritatem dico vobis? Propter veritatem multa passi sunt Prophetae. His autem verbis: Nonne Moyses dedit vobis legem, et nemo ex vobis facit legem? Cur me quaerilis interficere? ostendit Dominus causam cur divinum doctrinae suae splendorem clarissimamque veritatis lucem non viderent Iudaei, quoniam infirmis erant oculis ad videndum, depravalo iudicio ad iudicandum. Nam dixerat: Sí quis voluerit voluntalem eius facere, qui misit me, cognoscet de doclrina mea. Facere autem voluntatem Dei est divinam legem servare. Hinc ubi apud Matthaeum ?' et Marcum ? legimus: Quicumque fecerit voluntatem Patris mei, qui in caelis est, ipse meus frater, elc, apud Lucam invenimus: Mater mea el fralres mei hi sunt, qui verbum Dei audiunt el faciunt. ?. Ad divinam autem legem servandam opus est bona voluntale, sicut in parabola seminatoris ostendit Dominus: Aliud cecidil in lerram bonam... qui in corde bono et oplimo.?* III. Christi doctrinam duplici titulo non suscipiebant Iudaei a salana obcaecali, ut non effulgeret cis, ut Paulus ail, lux Evangelii: ?^ altero quidem, ut Ioannes ail, quia Patrem suum dicebat Deum, aequalem se faciens Deo;?* alicro autem, quoniam videbatur Christus mosaicae legi contrarius, quia solvebat sabbatum, miracula operabatur in sabbato. Hinc hodie ait: Unum opus feci el omnes miramini, idest scandalizamini, quia lolum hominem sanum feci in sabbato,?* alludit ad languidum in piscina curatum. ?* Ad hanc autem $3) CI. 2 Cor 4, 4. 36) 5, 18. 37) Ibid. 7, 21-23. 38) Cf. ibid. 5, 1-9. INFRA IIEBDOMADAM QUARTAM QUADRAGESIMAE 403 obieclionem Dominus respondet sumpto a circumcisione, quae fiebat in sabbalo,?* argumento, sicut alibi a sacrificiis quae die sabbati fiebant in templo. ?^ Sic respondit doctrinam suam non repugnare legi Moysi. In summa autem ostenditur in hodierno Evangelio doctrina christus ia : Á . . autem Christi mirabilis, superhumana: Docebat et mirabantur Iudaei. Donai ctrina sacra, theologica, quoniam docebat in templo, doctrina super- Üectrinam suam divinae naturalis, divina, divinitus infusa: Mea doctrina non esl mea, sed legi conformem elus qui misit me, doclrina divinae volunlati divinaeque legi cOncet nominibus formis: Si quis volueril voluntatem eius facere, etc.; doctrina homiier esse. nibus summe utilis: De turba multi crediderunt in eum; '* doclrina dogmatica: Moyses dedit vobis circumcisionem, non quia ex Moyse est, sed ex patribus; * paraenetica: Nolite iudicare secundum faciem, sed rectum iudicium iudicate; doctrina critica: Nonne Moyses dedil vobis legem, et nemo ez vobis facit legem? Quid me quaeritis inlerficere? Hoc est quod Paulus ad Timotheum ait: Omnis doctrina, scriplura divinilus inspirala utilis est ad docendum, ad arguendum, ad corrigendum, ad erudiendum in iustilia; dogmatica est, crilica, paraenetica, ad docendum, corrigendum, erudiendum in iustitia, ut perfectus sit homo Dei ad omne opus bonum instructus. * Hinc monens eumdem Timotheum Paulus, ut opus Evangelistae ageret, ait: Praedica verbum, insta opporlune, importune, argue, obsecra, increpa in omni palienlia et doctrina; argue, scilicet convince ralionibus in omni doctrina. Sic est doctrina sacra summe utilis. Principaliler ostenditur in hodierno Evangelio doctrinam Chrisli — Biasphemi divinam esse, a Spiritu Sancto, non autem a spiritu maligno, ut Iu- MM daei suspicabantur et blasphemabant. Pharisaei autem satanae tribuebant tum miracula tum doctrinam Christi, * sic erant obcaecati ut ponerent lucem in tenebras. ** IV. Quoniam vero satanas fidem et iustitiam quibus potest machinis impugnat, sicut iustitiam primorum parenlum expugnavit, ** et propterea nunc quoque mille ingerit scrupulos in simplicium chri- 48-52; 10, 20-21. 45) Cf. Is 5, 20. 46) Cf. Gn 3, 1-7. Dubitari omnino nequit de vcritnte divinitatis in mundo; nt fides christiana de Deo nitissima sentit el pracdicat; verissima igitur et. Deo conformis est. Mirabilis est dortrina Christi quia superhumant; non poterat nutem n daemone esse, stianorum mentes ad subvertendos animos in fide, usus opera nunc infidelium, nunc haereticorum, nunc etiam philosophorum ct poetarum ac mille aliis machinis, quod quidem molestissimum est tentationis genus, operae pretium erit veritatem hanc claris ralionum luminibus illustrare. Naturalis ratio, quae media est inter fidem et infidelitatem ac perfidiam, dubitare potest de veritate christianae fidei el evangelicae doctrinae, sed non potest dubitare de veritate Divinitatis in mundo, nisi omni sapientiae lumine orbata fuerit, sicut insipiens, qui dixit in corde suo: Non esí Deus." Nunc dico iis qui huiuscemodi tentationibus fidei a satana infeStantur: vel credunt esse Deum universi reclorem in mundo, sicut est anima in corpore, vel non credunt, sed casu omnia fieri in mundo. Si non est credendum invisibile Numen et Omnipotens Divinilas, certum est falsam fictamque esse omnem religionem, nec erit fides nisi inanc figmentum futileque inventum hominum astutorum. Sed quis adeo desipiat, ut Deum mundi rectorem rerumque omnium procreatorem neget, ut sint in mundo effectus mirabiles sine causa? Sed si vere Deus in mundo est, ut eum omnis tum divina tum humana philosophia et ratio agnoscit, non potest christiana fides non verissima essc el Deo gratissima. Nam de Deo altissime sentit et nonnisi quae de Deo digna sunt praedicat et docet: Deum esse infinitam potentiam, sapientiam, bonitatem, sempiternam naturam, primam rerum causam, principium, a quo caelum dependet et natura universa. V. Mirabantur Iudaei: Quomodo hic litteras scil cum non didiceril? Mirabilis est Christi doctrina, quia supernaturalis, superhumana. Lilleras scil cum non didicerit, praeceptores non habuit, scholas non frequentavit, litteris nunquam operam dedit, nunquam studuit, nemo eum vel legere aut cognoscere prima litterarum celemenia docuit: Quomodo lilteras scit? Cum autem Christi doctrina non fuerit humano usu comparata, vel igitur a Deo est sicut doctrina Prophelarum, vel a daemone sicut doctrina magorum, qui malis arlibus imbuti daemonum consortio delectantur. At docirina Christi est conira satanam, conira omne genus vitiorum et peccatorum, ctiam INFRA HEBDOMADAM QUARTAM QUADHAGESIMAE 4025 menlalium, etiam minimorum; (ota pro virtute, pro sanctitate, pro Deo est, ut Deus solus super omnia diligatur, honorctur, colatur ex tolo corde, pro viribus. Non ergo a satana, sed a Dco est. Nam docirina quae destruit, impugnat, expugnat doclrinam Aristolclis aut Platonis, non potest esse Aristotelis aut Platonis, sed philosophi alicuius aut theologi; sic doctrina quae est contra satanam, non polest esse a satana. Christi doctrina similis [cst] doctrinae Prophetarum. Ergo a Dco. Docebat in templo e/ mirabantur. Doctrina et fides christiana lola pia, religiosa, sancla, nonnisi Deum habens pro scopo, pro obiecto, pro fine, Deum praedicat sine principio ct fine, aeternum, infinitum, summae et infinitae potenliae, sapientiae et bonilatis; ipsum ctiam esse mundi creatorem, servalorem, moderatorem, rcrum omnium Patrem, Dominum, Regem; esse ctiam omni amorc, honore et cultu dignissimum. Et tandem iubet ipsum verum ac summum Deum, quem olim sancti Patriarchae atque Prophetae Divino Spiritu afflali coluere, iubet summa pictate et sanctissima religione in spiritu et veritate adorari ct coli, super omnia diligi, summa cum vitae et conscientiae puritate ac sanctitate. VI. Mea doctrina non esl mea. Ostendit Dominus doctrinam suam supcrhumanam, humanitus minime comparatam, divinam esse, quia docet et iubet quae divinae placita sunt voluntati: Si quis voluerit volunialem eius facere qui misit me, hic cognoscet de doclrina mca ulrum ex Deo sit, sicul lex Moysi, quam semper veri Dei cultores in populo divinam agnovere et venerali sunt. Impii autem idololatrae non item. Nonne Moyses dedit vobis legem, etl nemo ex vobis facit legem? Comparal Dominus doctrinam suam legi mosaicae, quoniam Messias promissus erat prophela similis Moysi, ** quia, sicut Moyses, novam mundo legem daturus crat, sanctam, ad divinum cultum et religionem spectantem. Lex autem Moysi mullis modis probata fuit vcre divina. Primo quidem miraculis mullis et maguis. - Deinde testimoniis Prophelarum, qui ad eam praedicandam a Deo mittebantur Spicrgo a Dco erat. Ita ctiam fides christiuna, quae vcram in Dcum pictatem ct vilae sanctitatem docct. Lex Moysi divina crat, sicut multis miraculis confirmata fuit; multo pluribus nulem argumentis fides christinna comprobatur. ritu Sancto pleni; testimoniis eliam martyrum, nam mulli pro illius observatione marlyria subicere, multi Prophelae occisi, Daniel missus in lacum leonum, ? ires iuvencs in fornacem, ?? Zacharias sacerdos lapidatus, ?! scptem Machabaci fratres crudelissime exlincti.?? - Praeterea testimoniis virorum sanctissimorum et sapienlissimorum, qui eam servavere, qualis David, qualis Salomon. - Insuper a sanctitate religionis, quia nonnisi verum Deum omnium conditorem pie sancteque colebal. - A sanctitate etiam vitae et morum, nam vitiis omnibus infensa erat, persequebatur minis et punitionibus, virtutibus aulem maxime favebat. - Quia etiam divinitus in populo servata fuit usque ad Christum. Fides autem christiana multo pluribus multoque illustrioribus argumenlis divina comprobatur. Mitto miracula innumera, mitto prophetica oracula, mitto christianae fidei Sacramenta, religionem, sacerdotia. Id tantum considerabo quod in hodierno Evangelio dicitur, quod multi crediderunt in eum. In quem? In Christum hominem, humili loco natum, qui filius fabri et ipse faber putabatur. ?? Et quid credideruni? Quod esset verus Messias, Filius Dei, Dominus Angelorum, verus Deus condilor et moderator omnium rerum, contra sensum omnem, supra omnem captum rationis humanae. Sed qua re moti hoc crediderunt? Praedicatione Christi, praedicatione Evangelii Christi, quod nudissima et simplicissima historia est vitae et actionum Chrisli. Sed quinam? quod genus hominum hoc crediderunt de Christo sive crediderunt in Christum? IHumiles tantum de plebe? Nobilissimi principes, reges, imperalores Christi fidem suscepere. Indocti, ineruditi? Doclissimi, eruditissimi philosophi, Dionysius Areopagila, Iustinus Martyr, Origenes, Tertullianus, Clemens Alexandrinus, Euscbius Caesariensis, Lactantius Firmianus, Augustinus aliique innumeri viri, omni disciplinarum genere ornalissimi, omni erudione clarissimi, Christi fidem suscepere el divinitatem ipsius testali sunt, quod doctrinae Moysi, licet divinae, non contigil. Nemo principum, nemo philosophorum eam suscepit. INFRA HEBDOMADAM QUARTAM QUADRAGESIMAE 407 Et quomodo hi crediderunt in Christum? Levitcer? ficte? conse- : quendae utilitatis alicuius causa? Verissime, firmissime, ita ut tuendae veritatis huius causa fortunas, omnes facultates, honores, uxores, filios, vitam ipsam ex allo conlempserint, nihili fecerint; hinc martyrum innumera multitudo, numerosissimi exercitus, mulla millia millium. Habuit ctiam cultores sanclissimos, purissimos ct purissimas virgines, sanclissimos confessores ducentes vilam caelibem, vitam ducentes caelestem, angelicam in terris: Nosira aulem conversalio in caelis esi. Nam si iuxta canones et regulas christianae doctrinae vita instituatur, non potest non csse sanctissima, angelica, divina, absque omni penilus vitio, cum omni ornamento virtutum. Sic multi crediderunl in eum, testati sunt doctrinam hanc caelestem divinamque esse: Mea docírina non esl mea, sed eius qui misit me. Si quis voluerit voluntalem eius facere, hic cognoscet. Si doctrina Chrisli esset a salana, conformis esset voluntati satanae et conlraria voluntati Dci, sicut doctrina quam serpens praedicavit parentibus nostris in paradiso. Sed doctrina Christi contraria est voluntati satanae et conformis voluntati Dei. Non ergo a salana, sed a Deo est. Sicque viri nobilissimi, sapientissimi, sanctissimi suis calculis comprobarunt. VII. Ascendit... in lemplum et docebat el mirabantur ludaei. Miraculum visum fuit Moysi, quod Deus locutus sit IIebraeis dans legem de medio ignis in monte Sinai, hinc ait: Interroga de diebus antiquis, a die qua creavit Deus hominem super terram, a summo caelo usque ad summum eius, si [acta esl res huiuscemodi aliquando aut unquam cognilum est, ul audiret populus vocem Domini Dei loquenlis de medio ignis, sicul tu audisti et vidisli.? Hodie autem idem ipse Dominus manifesic loquitur el docet in templo. Cum autem docet in templo, divina docet estlque sicut arca Dei cum lege,?* virga el manna, ?* doccel, terret, consolatur, arguit, obsecral, increpat. £4) (Phil 3. 230). 3553) Di 4, 32-33. Vulg.: Vixrisii. Vidisti iuxta. aliquas cditlones. Non potest docirina christiana a sntana esse, quía conformis est voluntall Dci. Non dogmata philosophorum Christus praedicabat, sed divinae legis, more Prophetarum. Duo proponuntur hodie: Christi sanctitas ct doctrina, Quomodo hic lilleras scil, cum non didicerit? Non praedicabat Christus nisi Sacras Lilteras, non dogmata philosophorum, sed divinae legis et Prophetarum, ipsorum Prophetarum morc, qui doclrinam praedicabant non humanitus acquisitam, sed divinitus infusam. Sic enim Moysi, Prophetarum principi, dictum fuit: Ego ero , in ore tuo et docebo (e quid loquaris; *? sic ad Ieremiam: Ecce dedi verba mea in ore tuo; ** sic cum Ezechiel missus fuit ad praedicandum, prius iussus fuit librum caelitus sibi datum devorare; * nam ad docendum in templo caelesti opus doctrina est, Divino Spiritu. Erat autem Christi lingua sicut gladius acutus, nam legimus quod de ore eius gladius procedit ex utraque parte acutus; ** Vivus csl enim sermo Dei et efficav et peneltrabilior omni gladio ancipili, * et: Gladium spiritus, quod est verbum Dei.** De Christo legimus: Diffusa esl gralia in labiis tuis; 5* de co ail sponsa: Labia cius slillantia myrrham optimam, ** mel et lac sub lingua tua. *' In ore habet lac et mel et myrrham, dum docet, dum monet et consolatur, dum arguit et increpat. Est hodie Christus in templo lucerna ardens et lucens, * sicut ipse de Ioanne ait, est aureum candelabrum multis luminibus doctrinae templum Domini illuminans. *? VIII. Ascendit '* Iesus in templum et docebat. In hodierno Evangelio duo singulariter proponuntur: Christi sanctitas et doctrina. Quoad sanctitatem dicitur quod ascendit in templum ad Patrem adorandum, et item: Qui quaerit gloriam eius qui misit eum, hic verax esl et iniuslitia in eo non est. Iudaei doctrinam quidem mirabantur, sed vitae sanctitatem non credebant, imo legis transgressorem existimabant: Mihi indignamini quía totum hominem sanum feci in sabbato? quare falsum prophetam eum putabant. Falsi autem prophelae malo spiritu imbuti mira dicebant, sed male vivebant, non Dei gloriam, sed suam quaerebant. Christus autem futurus erat propheta similis Moysi, '* mirabili vitae sanclitate mirabilique praeditus Ex 25, 31-39; 40, 22-23. 70) Atramento clariori ci stylo latiori. 71) Cf. Dt 18, 18. INFRA HEBDOMADAM QUARTAM QUADRAGESIMAE 409 doctrina, sicul magnus sacerdos supra pectus doctrinam et veritatem geslabat. *? Duo enim hacc de Christo Divinae Littcrae quam maxime pracdicant: sanclitatem vitae et verilalem doctrinae: Suscitabo David germen iustum et sapiens erit et faciet. iudicium et iustitiam in terra; ? etapud Isaiam : Docebit nos vias suas et ambulabimus in semilis eius, quia de Sion exibit lex et verbum Domini de Ierusalem; '* et: Butyrum et mel comedet, ut sciat reprobare malum et eligere bonum; * praeterea: Requiescet super eum Spiritus Domini, Spiritus sapientiae et intellectus... Spiritus scientiae et pietalis et replebit eum Spiritus timoris Domini,'* idest cultus Dei piacque rcligionis. Hoc ipsum aliis verbis docuit Isaias dicens, quod eril iuslitia cingulum lumborum eius et fides, emunah, veritas, cinctorium renum eius," sanclitate el veritate praeditus erit. Sunt haec duo in Christo sicut in sole lux et calor, esl enim ignis caelestis. Coniunxit autem haec duo Deus in Christo nostri causa, propter fidem et propter iustitiam. Nam haec duo praedicavit Christus in mundo: fidem et iustitiam. Ut fides adhibeatur alicui, cum veluti incredibilia dicere videlur, duo sunt quam maxime necessaria: ut dicenlis auctoritas sit irrefragabilis, qualis erat Pythagorae auctoritas apud discipulos: «Ipse dixit»; '* sunt autem haec: vitae probitas, optima animi voluntas, ut certo sciamus revera eum nos minime velle decipere nec mentiri; alterum est certa scienlia reique quam asserit vera el indubilala cognitio, ut cum testis oculatus loquitur. Hinc Deus Prophelas mittens ad divina hominibus praedicanda, eos singulari ac mirabili vitae sanclitate doctrinaque supernaturali donabat. Ita egit cum Moyse, ita cum Ieremia, ita cum Elia, ita cum Ioanne Baptista, ita cum Apostolis, ita cum Christo. Habemus hacc fidci nostrae firma stabiliaque fundamenta: sanctitas Chrisli, divina et mirabilis ac supernaturalis doctrina, illa ut non posset decipere, haec ne posset ipse decipi. Sic revera irrefragabilis est Christi auctoritas. Mb. 8, pug. 344. duo ením hacc de Christo Divinae Litterae quam maxime pracdicant, quia summe necessaria erant ad divina hominibus persuadenda; sanctilas, ne possct decipere, doctrina, ne posset decipi. Proponitur hodic Christus in habitu doctoris et ostenduntur huius doctoris qualitates, Duo haec quoad iustitiam, pro duplici parte iustitiae, nobis frena sunt ct calcaria, frena a malo, calcaria ad bonum. Nam cum paterfamilias ct dominus domus optimus vir esl, cui tantopere displicet male facta et ilem virtulibus ac bencfaclis summopere dclectatur, est eliam vir prudenlissimus, qui summa utitur diligentia, ut sciat quaecumque domi agantur, duo hacc universae familiae ct frena essent a malo el calcaria acula ad bonum, frena nc displicerent, calcaria ut placerent et morem gererent. ALIA HOMILIA ! Ascendit lesus in templum et docebat, ct mirabantur Iudaei. ? I. Sicut in Veteri Testamento Deus variis modis apparuit sanctis Patriarchis el Prophelis, ul per divinas lheophanias divinam utcumque agnosceremus naturam, ita in Novo Testamenlo Christus Dominus noster saepe in vario habitu nobis ostenditur, nunc regis, nunc pastoris, nunc principis filii summi Regis Dci, nunc sponsi Ecclesiae. Jodie autem proponitur in habitu docloris. In hodierno nanque Evangelio proponuntur variae qualitales docloris huius el doctrinae ipsius, ostenduntur, inquam, qualitates personae divini huius doctoris, el qualitates doctrinae, sicut de Moyse, de Salomone et aliis. Haec duo in Sacris Litteris quam maxime traduntur cet indicantur. Ostenduntur qualitales doctoris. Primum quod homo sit rcliglosus, pius, nam: Ascendil in lemplum, in domum Dci, in domum oralionis, ubi colebatur et adorabatur Deus; ilem quod homo missus a Deo, sicut mittebantur Prophetae: Mea doctrina non est med, sed eius qui misit me; ? Esl verus qui misit me, idcsl verax, fidclis; ab ipso sum et ipse me misil;* homo sanclus: Hic verax est et iniuslilia in eo non esl; ^ homo similis Moysi: Nonne Moyses dedil vobis legem el nemo ez vobis facil legem? Quid ergo me quaeritis inlerficere * lanquam legis transgressorem, cum nec vos ipsi legem servclis? Moyses non mihi sed vobis dedit legem; non sum ego subiectus legi Moysi, sed vos; ego maior sum Moyse; homo mirabilis: Unum INFRA HEBDOMADAM QUARTAM QUADRAGESIMAE 411 opus feci et omnes miramini; Totum hominem sanum feci in sabbato;* Christus cum venerit nunquid plura signa faciet, hoc est facere poterit, quam quae hic facit?* Non poterit, inquiunt, Christus, qui venturus expeclatur, facere maiora miracula, talia sunt tantaque quae hic facit. Ergo, inquiunt, non potest hic non esse verus Messias. Propterea crediderunt in eum; ? non enim maioribus argumentis Messias, qui speratur et expeclatur, probare poterit se verum esse Messiam, quam ea sunt quibus hic se Messiam esse probat. Ipse ergo credendus est verus Mossias. Ostenditur etiam homo intrepidus, impavidus, qui praedicandae veritalis gratia nec mortem timeat: Nonne híc est quem quaerunt Iudaei interficere? Ecce palam loquitur et nihil ei dicunl. Nunquid vere cognoverunt principes quia hic est Chrislus? '*'Tandem homo vere divinus: Novi eum quia ab ipso sum el ipse me misil; "* ab ipso sum secundum divinitatem; ipse me misit secundum humanitatem: Spiritus Domini super me, eo quod unxit me, evangelizare pauperibus misit me.?? Sic verus Messias Deus et homo. II. Ostenduntur etiam qualitates doctrinae. Prima quidem quod Christi sapientia ineffabilis est, nam ait quod docebal, nec dicit quidnam docebat, et tamen nonnisi divina docebat ad Dei gloriam et quae ad humanam salutem utilia et necessaria erant. Cumque doctrinam suam miraculis confirmassel, unde multi crediderunt in eum dicenles: Christus cum venerit, nunquid plura signa faciet quam quae hic facil? et tamen Evangelista nec doctrinam hodie a Christo traditam descripsit, nec miracula edita ad eam confirmandam. Quomodo ergo verum est quod novatores dicunt, omnia esse quae Christus egit et docuit Sacris Litteris consignata? Sed ut indicaret Ioannes esse Christi doctrinam ineffabilem, dixit quod docebat, non autem quid doceret, sicut Deus Moysi dixit: Ego sum qui sum, * et non dixit quid esset, quoniam ineffabilis et inexplicabilis omnino est divina essentia. Deinde ostenditur doctrina Christi mirabilis: Mirabantur Iudaei.* quibus credendus est verus Messias verusque Deus ct homo. Ostenduntur etiam qualitates doctrinae: ineffabilis est ct mirabilis, divina, quoad origincm, idco verissima et sancta, Adhuc ostenditur divina quoad originem: Mea docírina non est mca, sed eius qui misit me. Non est, inquit, humanitus acquisita, sed divinitus mihi tradita: Hic cognoscet de doctrina mea utrum ex Deo sil, an ego a meipso loquar,?* fingens lamen me missum a Dco, sicut falsi prophetae facicbant. Ostenditur doctrina haec valdc acula ratiocinatione vera: Qui a seinetipso loquitur, fingens utique prophetam se esse a Deo missum, cum non sit, gloriam propriam quaeril," nempe ut audiloribus habeatur in pretio ab illisque laudem, honorem et commoda consequatur - ad hoc enim fingit, - tunc subintelligendum reliquit: Ego non quaero gloriam meam,'* cum omnia quae in mundo sunt nihili faciam et nonnisi tragoedias, persecutionum turbasque conlra me praedicando excitem. Loquitur, ul dialectici dicunt, ab opposito consequenlis ad oppositum antecedentis. Est homo, ergo animal; non est animal, ergo non est homo. Item alia hoc ipsum ratione probat: Qui quaerit gloriam Dei et non suam, sicut Prophetae sancti, Aic veraz est et iniuslitia in illo non est. Hanc enim ob causam doctrina sanctorum Prophetarum vera divinaque, et merito, habetur, quoniam nonnisi divinam gloriam quaerebanl, hinc propter divinae veritatis praedicationem multas passi sunt pcrseculiones. Ego autem gloriam Dei tantum quaero. Ergo mea doctrina vera est, nulla in ea est fraus, nullus dolus. Ostenditur doctrina sancia, amica boni, inimica mali: Nonne Moyses dedit vobis legem et nemo ez vobis facit legem? Quid me quaerilis interficere? Sic arguit omnia vilia atque peccata. Docet quod licet etiam die sabbati bene facere, quia bonum opus ad Dei gloriam et proximi utilitatem non solvit, non violat sabbatum, sicut nec circumcisio facta in sabbato, licet non sit lege expressum ut fiat circumcisio in sabbato. Sic non male fecit Christus totum homincm sanum faciendo in sabbato. Hoc est quod ait: Si circumcisionem accipit homo in sabbalo ul non solvalur, hoc est si potest homo accipere circumcisionem in sabbato, ita ut eo opere non violelur nec solvatur lex Moysi de sanctificatione sabbati, mihi indignamini quia Lotum hominem sanum feci in sabbato? '* Divinum opus non violat sabbatum. INFRA IfÍEBDOMADAM QUARTAM | QUADRAGESIMAE 413 Est item doctrina haec paraenetica et moralis: Nolite iudicare secundum faciem, scd rectum iudicium iudicate,?* idest non personarum respeciu, sed pro meritis et aequitate causae iudicate an sit transgressio legis solo verbo totum sanare hominem in sabbato, cum non sil transgressio ipsum circumcidere. Si non est Moyses violaior sabbati hominem circumcidendo, cur ego censendus sum violalor hominem sanando? Sed quam necessarium est divinum hoc Christi servare documentum: Nolite iudicare secundum faciem, sed reclum iudicium iudtcale! Est item doctrina valde cfficax, nam: Mulli crediderunt in eum, audita hac doctrina, quoniam doctrina est rationibus et miraculis confirmata. Sic enim hodic Christus prius rationibus egit ad doctrinam suam confirmandam, postca miraculis. Et item sicut aurum in fornace, doctrina haec multis perseculionum tentationibus probata est. Christi enim doctrina ab inilio semper multos habuit contradiclores, sicut hodie: Nunquid vere cognoverunl quia hic est Christus? Sed hunc scimus unde sit; Christus cum venerit, nemo scit unde sit.?' Quibus Christus statim respondit clamans et docens in templo dicens: Et me scilis et unde sim scitis... sed est verus qui misil me, quem vos nescilis. ? Bene, inquit, me nostis secundum carnem, sed non propterea, ul par est, bene me noslis, cum nesciatis quia a Deo sum el ipse me misit. Sic fides christiana respondit semper contradictionibus Iudacorum, Gentilium, maxime philosophorum et haereticorum, semperque mansit invicta, nam: Portae inferi non praevalebunl adversus eam. ? Ostenditur etiam schola et gymnasium huius doctoris: Ascendit in lemplum el docebat et clamabat in templo docens; sic alibi: Quolidic apud vos eram in templo docens,?* et: Ego palam locutus sum in lemplo, ubi omnes Iudaei conveniunt.?* Sic postea Apostoli in templo Christi doctrinam fidemque praedicabant, sic publice per universum praedicata est Christi doctrina. 'Tandem ostenduntur discipuli huius doctoris mirabilis et divini magistri. Sed discipuli hi quidem boni: Multi crediderunt in eum: Si quis voluerit voluntatem eius facere, qui misit me, hic cognoscet 26-27. 22) Ibid. 28. 23) Mt 16, 18. Quo omnes, elc. 20) 24) lbid. vr. 24. Mc 14, 49. paraenetíca et moralis, rationibus et miraculis confirmata et multis persecutionibus probata. 'Tandem ostenduntur doctoris huius discipuli, alii quidem bonl, alii nutem mnli. de doctrina mea utrum ex Deo sit.?* Magistri in suis discipulis vel maximum bonum ingenium requirunt, Christus vero bonum animum et bonam voluntatem, ut velint voluntatem Dei facere. Hi igitur boni sunt Christi discipuli. Mali vero sunt quibus ait: Nonne Moyses dedit vobis legem et nemo ex vobis facit legem? Item qui aiunt: Christus cum venerit, nemo scit unde sit, hunc autem scimus unde sit. Mali Christi discipuli sunt haeretici, qui non intelligentes Scripturas, ex uno loco Scripturae arguunt contra alium; sic contra fidem, contra Christum. Mali item Christi discipuli sunt mali catholici, qui cum bene credant, male vivunt: Nonne Moyses dedit vobis legem et nemo ex vobis facit legem? Discipulos vult factores legis. *'

CHAPTER 25. Feria Quarta Infra Hebdomadam

QUARTAM QUADRAGESIMAE Praeteriens Iesus. vidil hominem caecum a nativitate. et. interrogaverunt eum. t I. Sicut in sua cosmopocja Divinus Moyses de luce et tenebris locutus fuit ac multa disseruit cum Deus mundum in tenebris natum illuminavil: Tenebrae eranl super faciem abyssi, et dixil Deus: Fiat lux. Et facta esl luv; el vidil Deus lucem quod essel bona,? ita in hodierno Evangelio habemus lucem et tenebras, lucem divinam, lenebras humanas, Christum videntem, hominem a nativilale caecum, lumen divinae sapientiae, tencbras humanae ignorantiae: Quamdiu sum in mundo, lux sum mundi;? Erat lux vera quae illuminat omnem hominem; ^ Vita erat et vita erat lux hominum, et lux in tenebris lucet.* Et recle quidem lux in lenebris lucet, nam mundus hic Aegyptus est palpabilibus tenebris circumfusus, caeca nocle sepulius. * Ilaec enim praecipua fuit Aegypti plaga. Saepe Ioannes de luce el tenebris philosophatur: Luz in tenebris lucet; Vila eral lux hominum; Erat lux vera quae illuminal omnem hominem; Luv venit in mundum et dileverunt homines magis lenebras quam lucem; ? Qui sequilur me non ambulat in lenebris, sed habebit lumen vilae, quoniam ego sum lux mundi;* Ambulate dum lucem habelis, ul non lenebrae vos comprehendant, ? et alibi saepe. '* Sic eliam Isaias: Populus qui habitabat in tenebris vidit lucem magnam;" et Paulus: Abiiciamus opera leneHabemus hodie lucem divinae sapientiae ctl tenebras humanae ignorantiae, de quibus sacpe S. Scriptura loquitur; sic hodie pluries mentio flt de scientia et ignorantia, dc scientia in fidelibus Christi, de ignorantia in Pharisacis. Saepe Christus lux appellatus esl brarum et induamur arma lucis; ? et iterum: Eralis aliquando tenebrae, nunc aulem lux in Domino. Sed profecto de luce el tenebris spiritualibus divina loquitur philosophia, sic ait: Deus lux est el Lenebrae in eo non sunt ullae; * sic Petrus: De lenebris vos vocavil in admirabile lumen suum;?* sic Paulus: Tenebris obscuralum habenles inlelleclum; '* sic: Obscuralum est insipiens cor eorum. ?! In hodierno Evangelio de scientia et ignorantia pluries fit mentio: Nos scimus quia hic homo peccator est. Si peccalor est nescio, unum scio quod, cum essem caecus, inodo video; !* Scimus autem quia peccalores Deus non exaudit; ? Nos scimus quia Moysi loculus esl Deus, hunc aulem nescimus unde sil; *? Nos scimus quia hic est filius noster el quia caecus nalus esti; quomodo autem nunc videal, nos nescimus. ?! Agilur ergo in hodierno Evangelio de luce et tenebris, de scicnlia et ignorantia, de luce divinae sapientiae et tenebris humanae ignorantiae. Itemque ostenditur in humana sapientia quanta sit ignoranlia in Pharisaeis, quam docta sit fidelium Christi ignorantia in caeco illuminato et quam indocta hominum mundi huius sapientia in Iudaeis. Sic enim in Aegypto Iebraei splendida luce fruebantur, Aegyptii autem sepulti in tenebris erant. Sic: Lux ín lenebris lucet el lenebrae eam, etc.; Quamdiu sum in mundo, lux sum mundi. II. Saepe Christus in Sacris Litteris lux est appellatus: Populus qui ambulabat in tenebris, vidit lucem magnam; Dedi le in lucem genlium.^ loannes, cum inilio Evangelii sui multa de Christi divinitate docuisset, lucem appellavit, nec tantum lucem, verum 1ucem veram et magnam, illuminantem omnes homines, lucem solarem; non quod (Christus] lux sit corporea, ut stolidi Manichaei senliebant, ? lux vera dicitur, sed quia vere operatur in oculis mentalibus quod lux corporea in carnalibus, sicut dicitur etiam vilis vera," panis verus.?* Nec solum mundi lux dictus est Christus, verum etiam sol; at quoniam sol spiritualis, appellatus est sol iusliIn loannem, truct.. 34, (P. L. 35, 1052). 24) Cf. Io 15, 1. 25) Cf. Ibid. G, 51. INFRA IIEBDOMADAM QUARTAM QUADRAGESIMAE 417 liae: Vobis timenlibus nomen meum orielur Sol iustiliae.?* In Àpocalypsi cliam dictus est Christus sol ct lux Paradisi, ?' sic illuminans Angelos animasque beatas, sicul sol iste homines. Vidit hominem caecum a nalivitate. Extra templum erat caecus iste: hominem designat gentilem, infidelem, ut sentiunt Cyrillus?* et Rupertus, ? nam templum synagogam designabat. Gentilis populus a nativitate caecus erat, quoniam a maioribus nullam accepit veram Dci cognilionem, nullum verae fidei lumen. llic videre licet humanae ignorantiae tenebras. Christus in hodierno Evangelio non solum mundi lux, verum etiam Deus est appellatus et Filius Dei: Ut manifestentur opera Dei in illo; ?" Tu credis in Filium Dei??' Talis erat homo ad cognoscendum Deum qualis caecus hic ad videndum Christum. Qui caclum et caelestia videre potest, caecus non esl; qui autem caecus est, nec elementia mundi huius videl ex quibus conslat, nec caelum, nec sidera, nec solem. Ita qui mente caecus cst, spiritale nil videt: Animalis homo non percipil quae sunt spirilus Dei.?? III. Tria sunt cognitu dignissima: mundus parvus, mundus magnus etl mundus maximus; homo, mundus, Deus. Hominis pars principalis anima est, non corpus; mundi etiam princeps pars caelum est invisibile, mundus spiritualis, ut loquuntur Platonici. In Deo autem natura est invisibilis, virtus quoque sempiterna el divinitas. In gentilesimo autem, eliam apud ipsos philosophos, qui sapientiam et omnium rerum scientiam profitebantur, regnabant errores pene infiniti lum de homine, maxime autem de anima rationali et de fine hominis, tum de mundo, tum etiam et maxime de Deo, ita ut Athenis esset ara ignoto Deo dicata. Sic Deus mundo ignotus erat, pro vero Deo idola, daemonum simulacra, colebat; deos sibi pro libito et arbilratu suo finxerat mundus, quales cupiebat, vitiosissimos, pessimos. Tales enim deos cupiebal mundus. Divinarum rerum in mundo duplex ignorantia regnabat: tum illa, quam dicunt purae negalionis, qualis est hodie Apostolorum, (P. G. 73, 939. 1011). 29) Comment. (n. Evang. Ioannis, lib. 9, (P. L. 169, 587). ?7 - Quadragesimale Quartum - Codex Vindobonensis et sol. Caccus iste hominem infildelem designat, qui spiritale nil! videt. Tria cognitu nccessaria homines ignorabant: Deum, mundum, hominem, ex duptici ignorantia purae ncegationis ct pravae dispositionis. Tudaei Christum eiusque fldem non recipicbant ex pravo uffcctu, quo eliam manífcstissimum miraculum ab co patratum ncgabant, qui quaerunt a Domino: Quis peccavil, hic aul parenles eius, ul caecus nasceretur? ?* Haec cst ignoratio secretorum Dei, mysleriorum divinae providenliae; allera vero est, quam dicunt pravae dispositionis, quae cum odio veritatis coniuncta esl el erroris amore, qualis est Iudaeorum, qui odio Christi obcaecati, nullum non movent lapidem ad occultandam veritatem hodierni miraculi, ad obfuscandam gloriam Christi. Corruptus autem affectus magnus est arlifex et magisler errorum. In hodierno Evangelio videre licet quod duo vel maxime impediebant Iudaeos ne Christum agnoscerent fidemque el doctrinam eius susciperent: alterum quidem, odium quod conira eum concceperant: Non est hic homo a Deo; Nos scimus quia hic homo peccalor est;?* alterum nimia affectio erga Moysen: Nos Moysi discipuli sumus; Nos scimus quia Moysi loculus est Deus; hunc autem nescimus unde sil.** Affectus autem omnis impedimento est ne animus cernat verum, sicut colorata conspicilia oculis. Sic multis amica magis est magistri qualiscumque sententia sit, quam ipsa verilas; patet vel maxime in sectis philosophorum, in scholis Platonis el Aristotelis. Sic Iudaei existimantes Christi doctrinam alienam esse a doctrina Moysi, cui erant quam maxime affecti, in Christum credere noluerunt, quasi fides Christi iniuriam inferret Moysi. Ex depravalo autem affectu oriuntur monstra sententiarum, opinionum, errorum: Non est hic homo a Deo qui sabbatum non custodil, quia Dominus in sabbato lutum ex sputo fecerat. ?* Quis non hic videat mentis insaniam et horrendam caecitatem? Duo illis proponebantur: alterum illuminatio caeci a nativitate, opus plane divinissimum supra omnes naturae vires, quod soli Deo possibile crat: Dominus illuminal caecos; ?? quare manifestissime Dei omnipotentiam testabatur in Christo, vcl saltem divinum quemdam sanctitatis splendorem, unde caecus illuminatus cum prophetam existimavit Deique cultorem, qui suis precibus a Deo lucis beneficium obtinuerit; * alterum vero crat confectio tantilli luti ex sputo et pulvere tenuissimo, extrema indicis digili parte adhibita ad illud conficiendum, sed in die sabbati. Duo haec opera appendunt in bilance raINFRA HEBDOMADAM | QUARTAM QUADRAGESIMAE 419 lionis. Quidnam horum operum maioris est ponderis, maioris momenti? Illud ad ostendendam divinam Christi sanctitatem, an hoc ad concludendam divinae legis transgressionem? Jniustissima plane slalera, in qua praeponderat quadrans aureo, imo librae aul talento auri. Similes sunt plane caecis, qui umbras quasdam videre se dicunt, lucem autem solis, caeli ornatum et mundi pulcritudinem non vident. Simile iudicium ludaeorum legimus in languido sanalo in piscina. Ail ille: Qui me sanum fecil, etc. Quis esl ille homo qui dixit libi: lolle grabatum luum? *' Similes sunt stulto, qui diceret lunam non esse opus Dei, quia videtur habere maculas, nec Deum esse Deum, quia in sabbato operatur sicul in aliis diebus nalurae universalis opera. Sic Iudaei Christum accusabant, quia miracula faciebat sabbatis. IV. Saepe Divinae Litterae de hominum caecitate loquuntur. Isalas ait 59: Palpavimus quasi caeci parietem el quasi absque oculis alireclavimus, quasi caeci in meridie; " et Sophonias: Ambulabunl ut caeci, quia Domino peccaverunt. ^ Saepe etiam teslantur quod ad hoc venturus eral Messias, ut caecos illuminaret; sic legimus Isaiae 29** et 35 * itemque 42** et 43. * Hinc Dominus multos caecos illuminavit. ** Ad caecum hunc illuminandum multis usus est Dominus: oculis, manibus, lingua, luto ex spulo, aquis Siloe; et cum illuminasset corpore, illuminavit etiam spiritu perfeclae fidei lumine: Tu credis in Filium Dei? Credo, Domine. Et procidens adoravit eum,** ad insinuandum quod corporalis illa illuminatio spiritualis fuit symbolum el imago et quod ad hominem spiritu illuminandum multis opus esl. Spiritualis illuminatio in fide consistit: Tu credis in Filium Dei? Fides nanque dat homini veram cognitionem tum Dei tum etiam mundi huius, nec non et suiipsius, quae sunt tria illa cognitu dignissima. Fides autem donum Dei cst, ut aii. Apostolus. ^? Hinc Iudaei, viso hodie tam manifesto miraculo cum multis aliis, in ChriMs.: Cp. 31. 460) Cf. vrr. 7. 10. 47) Cf. vr. 8. 48) Cf. ML 9, 27-30; 11. 5; 12, 221 20, 30 sqq.; 21, 14; Mc 8, 22-25; 10, 46 sqq. 49) Ilo 9, 35. 38. 50) Cf. Eph 2, 8. immo ob ipsa miracula quae patrabat cum nccusabant. Corporalis illuminatio huius caeci spiritualem illuminationem per fldem designat. Hoc miraculum evidenter demonstrat d Christi ivinitutem. cnecco [sto iria mystice designantur: fidei lumen, et eiusque probatio praemium. 420 FERIA QUAILTA stum minime crediderunt, sicut nec patres corum in deserto acceplis maximis beneficiis, nec Aegyplii mullis plagis percussi Deum verum agnoverunt. Quare absque speciali Dei munere nec flagella, nec beneficia, nec miracula fidem et veram Dci cognitionem animis pariunt, sed Dei muncre fides vera ingencratur. Fides autem vera est qua corde creditur ad iusliliam, ore autem confessio fil ad salutem,** qualis fuit fides caeci nati, cuius causa niulta etiam passus fuit a scribis et Pharisaeis inimicis Christi, cum non sola confessione fidem suam testificatus fuisset, sed rationibus etiam comprobaseet: /n hoc enim mirabile est, quod aperuit oculos mcos et nescilis unde sil; scimus aulem quoniam peccalores, cic. ?* Hodiernum hoc miraculum cvidens est divinitatis Christi demonstralio, nam, ad probaudum, dictum illud adhibitum est: Anlequam Abraham fieret ego sum.*? Hinc Dominus miraculum hoc opera Dei appellat: Ut manifeslentur opera Dei in illo; me oporlet operari opera eius qui misil me. 5^ V. Caecus autem iste illuminatus veluti idea quaedam est hominis chrisliani, ubi tria designantur: lumen fidei mirabile, probatio ipsius fidei ac tandem praemium et corona fidei probatae; quae tria Petrus, fidei petra et Apostolorum Coryphaeus, docuit: De tenebris vos vocavil in admirabile lumen suum,** hoc primum est; ul probalio vesirae fidei mullo preliosior auro, quod per ignem probatur, invenialur,?* hoc secundum; reportantes finem fidei veslrae salulem animarum vestrarum, *' hoc tertium. Sic hodie Dominus vocavit caecum hunc de tenebris in admirabile lumen, quod ad aquas Siloe recepit; deinde multis modis probata tentataque ** fuit fides caeci huius iam illuminali ab inimicis Christi; tandem mercedem recepit a Christo: invenil eum Iesus et scipsum manifestavit. Haec esl aulem vila aelerna, ul cognoscanl le Deum vivum et quem misisli Iesum Chrislum. ** Quoad primum, christianus homo ante Baptismum caecus est, qualis erat mundus, priusquam Christi lumine illustraretur: Quam- 2, 9. 56) Ibid. 1, 7. 57) Ibid. vr. 9. Vestrarum lec. cod. Cf. Biblia Lovaniensis. INFRA HEBDOMADAM QUARTAM QUADRAGESIMAE 421 diu sum in mundo, lux sum mundi. Caccus plane ac supra modum caecus, qui nec Deum nec seipsum cognoscebal, sed pecudum more vivebat. Non caecum creavit Deus hominem, sed corpore et anima, sensu et mente undequaque perfectum, supernaturali etiam cognilione praeditum. Nam habuit Adam spiritum prophetiae quo futura praedixit; visa Iva divinitus formata: Hoc nunc os de ossibus meis et caro de carne mea: haec vocabilur virago, quia de viro sumpta est. Propter hoc relinquet homo palrem suum et matrem et adhaerebit uvori suae et erunt duo ín carne una. ** Divino Spiritu afflatus de praeteritis el futuris vaticinatus fuit et praesentia etiam agnovil, quod rarum in Prophetis est. Moyses de praeteritis et futuris prophetavil, Elisabeth autem in Novo Testamento, afflata Spiritu Sancto, eliam de praesentibus: Unde hoc mihi ul veniat Mater Domini mei ad me? Beala quae credidisti, quoniam per[icienlur, etc. * Hoc summum propheliae genus in Adam fuit; quare divinitus illustratus fuit omni genere sapientiae ct scienliae rerum cum naturalium tum eliam supernaturalium, sicut Salomon, sicut Prophetae, qui olim proplerea dicebantur Videntes. *'* Non igitur a Dco cst caecitas haec, sed a satana, ut Paulus ait, quod Deus huius saeculi, idest princeps mundi huius, excaecavit mentes infidelium, ut non effulgeat illis evangelium, illuminatio gloriae Dei. * Sic homo mente caecus, tenebris infidelitatis obfuscatum habens intellectum, nec Dcum, nec mundum, nec seipsum, nec finem ad quem conditus est, agnosccebat. Caeci nascimur, absque omni lumine scientiae naluralis aut fidci. Sed caecus isle inunctus fuit priusquam ad aquas Siloe lumen reciperet. Luto inunguntur caeci dum instruuntur et cathechizantur calhecumeni venientes ad Baptismum, dum mysterium Incarnationis credendum cis proponitur, sicut egit Philippus cum cunucho Candacis reginae Aelhiopum; cum enim instruxisset eum de mysteriis fidei, baptizavit eum credentem. Nam cum ille Baptismum peliissct: Si credis, inquit, ev (oto corde in Christum, licet. * Imo Christus ipse hoc ipsum egit cum Paulo, nam dum excaecavit cum, vcluti lutum posuit super oculos ipsius, apparens et dicens ci: Saule, 1J. 18-19; 2 Hg 15, 27; 4 Hyg 17, 13. 62) Cf. 2 Cor 4, 4. 63) Act 8, 37, Ante Baptismum hono mente cnecus est, cnecitas nutem haec non a Dco, scd n. satana fuit. Lutum, quo cnecus inunctus fuit, significat instructioneni cathecumenorum. Lumen fidel mugnum Dei donum cst, sicut caecus ipse agnovit, qui pro fide sirenue pugnavit camque servavit ct auxit. cur me persequeris? Ego sum lesus Nazarenus quem tu persequeris." Poslea misit ad eum Ananiam ut baptizaret eum.** Sic in Baptismo Paulus lumen utrumque recepit et Spiritu Sancto repletus fuit. Quoniam in Baptismo datur lumen fidei, ibi illuminantur oculi, hinc a Sanctis Patribus Baptismum dictus est. Photismus, ** idesl illuminatio. VI. Ostenditur in hodierno Evangelio quod lumen fidei magnum Dei donum est, magnum beneficium, sicut divinum plane munus fuit caeco huic lumen oculorum magno miraculo datum ei a Christo, gratia quam caecus supra modum optabat. Quid enim carius luce oculorum? Caecus autem hic divinum lucis beneficium divinitus acceptum lanquam divinum munus agnovit ipsumque benefactorem grato animo recognovit, Christi nanque factum et ex facto conceptam fidem mirabiliter defendit. Christi nanque fidem caecus hic mirabiliter illuminatus inter perseculionum procellas, tanquam peritus nauta navim, servavit incolumen. Nec tantum ab impugnatoribus, ab expugnatione tutatus fuit arcem hanc, verum etiam ralionibus co:rnmunivit: Si peccator est, nescio; unum scio, quod cum caecus essem, modo video; Scimus autem quoniam peccalores Deus non audit, sed si quis cullor Dei esl, hunc exaudil. A saeculo non est auditum quod aperueril quis oculos caeci nali." Sic fortis in fide fuit caecus illuminatus scutoque fidei omnia tela nequissimi ignea extinxit et gladio spirilus armatus ** pro fide pugnavit et gloriosam victoriam reportavit, sicut David de gigante Golia. ** / Nescivit Adam divinae sapientiae lumen divinilus acceptum servare ab impugnatione salanae; caccus autem illuminatus mirabiliter servavit et, quod maius esl, auxit. Hinc tandem meruit Christum manifeste cognoscere, in quo vita aeterna consistit. '? stolicae, lib. 8, cp. 7, (P. G. 1, 1081-1082); cp. 2, Ibid. 3,391-394; Clemens Alex. Pacedagogus. lib. 1. cp. 6. ibid. 8, 281-286; S. Gregorius Naz. orat. 40 Im S. Baptisma, ibid. 36, 302-303; S. lo. Chrysestomus .id. illiminandos catechesis, ibid. 19, 225. 67) lo 9, 25. 31-32. Vulg.: Quia quis aperuit. oculos, etc. 68) Cf. Eph 6, 16. 69) Cf. 1 hg 17, 11-51. 70) Cf. Io 17, 3. INFRA HEBDOMADAM QUARTAM QUADRAGESIMAE 423 VII. Vidit hominein caecum a naltivilate. Tertullianus in Apologelico ait duplicem essc caccilatem: cl non videre quae sunt, et videre quae non sunt. *' Nam homo caccutiens videre sc existimat quae minime videt et, cum nihil videat, multa se videre existimat. Sic homo mente caccus, in infidelitate constitutus, non agnoscit vcrum Deum ct divina. Adorabal autem mundus, cum verum Dcum ignoraret, idola, quae nihil sunt, inanes fictosque dcos. Ex hac menlis caccitate oritur ut homines, sicut Isaias ait, dicant bonum malum, malum bonum, lucem lencbras et tenebras lucem, ? vitia virtutes el virtutes vitia. Hinc oritur ut saepe falsa sint veris probabiliora. Nam accusatio Ioseph falsa fuit, quod dominam suam voluerit vi comprimcre, cum lamen ipse a domina vim pateretur; ct tamen falsum visum fuit vero multo probabilius. ? Hinc oritur ut homines vitia magis quam virlules scquantur, ut temporalia bona praeferant aclernis, corporalia spiritualibus, mundana divinis, sicut Hebraci "* carnes Aegypli mannae caclesti in deserto '* et sicut Rubenitae praetulerunt terram Galaad terrae promissionis. '* Vidit hominem caecum a nativitate. Erat humana mens ante peccatum sicut aqua pura ct clara instar crystalli; per peccatum aulem veluti atramentum in hanc aquam infusum est. Sicut autem homo, licet nalura magno iudicio praeditus el insuper multa erudilione et sapientia, si phrenesi laboret aliquando aut libera cbrietate, vino mentem alienantc, de rebus perperam iudicabit, ita plane peccalo perversum ac praeposterum factum est humanum iudicium, nam, Sicul ille ait quod impedit ira animum ne possit discernere verum," ita affectus perlurbant rationis iudicium, ut umbrae bonorum ipsis veris bonis pracferantur. Credo, Domine. Et procidens adoravit eum. Paucissimis verbis loannes christiani hominis vitam moresque complexus cst: Credo Domine: non suflicit, fides sine operibus mortua esl; * procidens adoravil eum: sic Magi cum ductu stellae caelestis Christum invenissent ct in eum vere crcdidissent, procidentes adoraverunt eum. '* Sic de senioribus scribit Ioannes in Apocalypsi, quod 741 Ms.: Hebracus. 75) Cf. Nm 11, 4-6. 76) Cf. Ios 13, 4-6. 77) Dionysius Calo. Dystica de Moribus, lib. 2, vr. 98. 78) lac 2, 20. 26. 79) Mt 2, 11, Duplex datur cnecilas: non viderc quae sunt ct videre quac non sunt; hinc homines temporalia aucicrnis, vitia virtutibus pracferunt, hoc autem ex peccato originull «quoc humanum iudicium pervertit. Scopus fidei est Christum vere colerc. Iliuminatio corporalis mystice desigunt llluminationem spiritualem. Quoad historiam hoc miraculum demonstratio est divinitatis Christi, qui in mundum nu Patre missus fuit «d opus redemptionis; mittentes coronas suas, procidentes Christum adorant. ** Scopus fidei et cognitionis Christi est, ut vere adoretur et colatur: Credo, Domine. Et procidens adoravit, Christi pedibus se proiecit, totum se Christo subiecit, caput suum pedibus Christi supposuit. Credo, Domine. Fides viva et vera arbor fructifera est; Procidens adoravil: hi sunt fructus arboris. VIII. Praeteriens *' Iesus vidit hominem caecum, etc. In hodierno Evangelio habemus historiam el mysterium illuminationis caeci nali. Historia quoad factum illuminationis corporalis, mysterium quoad opus illuminationis spiritualis; eum enim Dominus prius corpore, deinde spiritu illuminavit: Tu credis in Filium Dei? Credo, Domine. Et procidens adoravil eum. imo quod, sicut Deus prius corpus et poslea animam creavit et propter animam corpus, ut animae deserviret essentque in eo sensoria sensuumque omnium instrumenta ac veluli quaedam imagines virtutum et facultatum internarum animae - nam oculus in corpore est veluti imago intellectus in anima, - ita corporalem illuminalionem praemisit Dominus ut essel spiritualis viva imago. Sicut hunc Dominus vere illuminavit in corpore, ita vere eliam illuminavit in anima. Hodiernum miraculum, quoad historiam, vera est demonstratio divinitatis Christi, propterea nanque ,Dominus, priusquam operaretur divinum hoc miraculum, verba fecit de sua divinitate: UI manifestentur opera Dei in illo; Me oporlel operari opera eius qui misit me." Cum me tanquam blasphemum lapidare voluerint Iudaei in templo, eo quod dixi: Priusquam Abraham [ieret ego sum, "* oportct me divinis facinoribus, quae soli Dco possibilia sunt, hanc veritatem luce clarius demonstrare, ut sciant homines quod vere lux sum mundi, verus redemptor et Salvator mundi. Ubi etiam ostendit Dominus praeceptum sibi esse a Patre tempus operandi opera redemptionis et salutis; hinc ail: Me oportet operari opera eius qui misil me, donec dies esl,** idest usque ad finem vitae meae. Nam licet etiam in caelo multa operatur cum Patre, non lamen operatur opera redemplionis quac explevit in carne, unde INFRA HEBDOMADAM QUARTAM QUADRAGESIMAE 4253 ait: Consummalum est. * Sicut enim Deus cuique homini concessit tempus vitae ad operandum salulis suac opera, tempus merendi, ut aiunt theologi, nam post mortem nullum rcliquum est meriti tempus, ita Christo ** praescripsit tempus operandi redemptionis opera, praedicando Evangelium, inslituendo Sacramenla, operando miracula, multa patiendo. Hoc esl quod ait: Me oportel operari donec dies esl. Venit nox quando nemo poles operari; Quamdiu sum in mundo, lux sum mundi, idest sol, qui quamdiu manel supra nostrum hemisphaerium, mundum salval a tenebris; ila Christus quamdiu mansit in mundo, redemptionis opus operatus est. Quoad myslerium vero, caecus hic illuminatus naturalis et viva imago est hominis vere christiani ab infidelitate ad veram fidem et religionem conversi: Credo, Domine. El procidens adoravil eum. Infidelis omnis caccus esl, quoniam lumine fidei in intellectu caret; caecus nalus, quoniam in infidelitate nalus est. Sed si adulta actate est, cathechizandus est, instruendus est, sicut Philippus egit cum eunucho, sicut Dominus egit cum Paulo, postca baptizandus. Nalatoria Siloe figura et imago Baptismi est: hic verum lumen fidei accipitur. Hinca Paulo dicitur /avacrum regeneralionis et renovalionis Spiritus Sancli; " hinc Ananias dixit Paulo: Ut baplizeris ct inplearis Spirilu Sancto, el dum baptizaretur, ceciderunt ab oculis eius tanquam squamae et visum recepil;** dum baplizaretur illuminatus fuit, quoniam in Baptismo datur caclitus verum lumen fidei et caelestis gratiac. Hinc baptizatis Paulus ail: Eratis aliquando tenebrae, nunc autem lux in Domino; ul [ilii lucis ambulale. Veri christiani est fidem et honorem Christi tueri, etiamsi propterea necesse sil graves persecutiones pali, nam: Oinnes qui volunt pie vivere in Chrislo, perseculiones patientur. * Nou fuit chelidonius *^ sicut semen quod cecidit super pelram, quod na(um aruil eo quod non habebal humorem, idest sicut illi qui cum gaudio suscipiunt. verbum Dei, fidem Christi, sed, oria perseculione, scandalizanlur, qui ad lempus credunt el in tempore lenlalionis recedunt ; ^ scd defendit Christi honorem nihil curaus minas, maledicta, perseculiones Iudacorum, sed sicul aurum in fornace probatus, fidelis in- 3, 12. 893) Ms.: Caelidonius. 90) Mc 4, 17; Lc. 8, 6. 13. quoad mysterium cnaccus illuminatus designat hominem nb infldelitate conversum per vcrum lumen fidei ct caclestis gratiae. Fidem susccptam defendere oportet camque txterius manifestarc. Duo videnda in hoc mirncuto: historia et mysterium. sunt in apparatu miraculi ponitur disputatio dc providentia circa malorum causas, ventus fuit. Hinc Petrus: Ut probalio vestrae fidei multo preliosior auro, quod per ignem probatur, inveniatur in laudem et gloriam el honorem. ?! Tandem verus christianus cst qui fidem habet cum religione ct pietate coniunctam: Credo, Domine. El procidens adoravit eum, sicut Magi procidentes adoraverunt Chrislum natum; animo ct corpore, Christo agnito, exhibuit reverentiam. Sic corpore et animo serviendum est Deo, quoniam etiam corpus creatura Dei cst sicut spiritus. Hinc Paulus virginem requirit sanctam et corpore el spiritu.?? Vera rcligio actus habet el interiores et exteriores, el spirituales ct corporales, sicut homo anima et corpore constat. Sic Stephanus positis genibus orabat," sic Paulus flecticbat genua ad Patrem Domini nosiri Iesu Christi, sic Christus ipse positis genibus orabat ad Patrem. ?5 ALIA HOMILIA ! I. In hodierno Evangclio duo videnda sunt nobis: historia miraculi huius et mysterium. Divina enim Scriplura occultos habet sensus; est sicut corpus humanum, in quo latet anima, sicut caclum, in quo latent Angeli, sicut Christi humanitas, in qua latebat divinitas, sicut fiscella scirpea, in qua Moyses fuil reclusus,? sicut velum quod tegebat splendentem Moysi faciem,? sicut arca, in qua reposilae fuerunt tabulae legis.* Ita in Sacris Lilteris semper sobric el pie divina nobis sunt requirenda mysteria, quae sub littera latent. II. In hodierno Evangelio quoad hisloriam miraculi tria oslenduntur: apparatus miraculi, magniludo miraculi, et verilas miraculi. Apparatus est: Praeteriens vidil hominem caecum a nalivitate, * ubi etiam causa caecilalis huius invesligalur: Quis peccavit, hic aul parenles eius, ul caecus nascerelur? * Oritur haec quaestio ex fide dilbid. 25, 10-21; 40, 18-10, INFRA HEBDOMADAM QUARTAM QUADRAGESIMAE 427 vinae providentiae, quod Deus sua providentia mundum regat, quod iustus sit iudex, quod nemini iniuriam faciat, quod absque culpa non inferl poenam. Non autem quod crederent Apostoli pythagoricam palingenesiam, transmigrationem animarum, ut quaerant an anima huius caeci, prius quam in corpus ipsius intraverit, commiseril peccatum aliquod, in cuius poenam Deus corpus caecum dederit; sed non bene intelligebant adhuc mysterium divinae providentiac, quasi nonnisi in poenam peccati possit Deus inferre calamitates ct mala. Hinc respondel Christus: Neque hic peccavit neque parentes eius, sed ut manifestentur opera Dei in illo,* hoc est ex speciali providentia Dei homo hic, absque propria aut parentum actuali culpa caecus natus est. Habet enim divina providentia leges generales, habet etiam particulares; secundum illas non infert publicas calamitales absque culpis: Non es! malum in civitatem, quod non fecerit Dominus;*? al vero secundum leges particulares ad probationem virtulis, ad augmenlum meritorum in occasionem salutis spiritualis, pro speciali gloria Dei potest immittere particulares calamitates. Talis fuit haec caecitas absque ulla iniuria, quoniam visus, sicut et vila, est donum Dei, nemini Deus quidquam debet. Caecitas autem corporalis huic cacco fuit occasio illuminationis spiritualis el salutis animae. Fuit etiam occasio gloriae et manifestalionis divinitatis Christi. Hinc ait: Ul manifestenlur opera Dei in illo. Me oportet operari opera eius, qui misil me. Sic disseril de sua divinitate Christus antequam miraculum hoc operetur, quoniam ad probandam veritatem divinilalis suae ipsum edidit. Cum enim dixisset: Ut manifestenlur opera Dei in illo, subiunxit: Me oportet operari opera eius qui misit me, ? idest edeze opera quae solus Deus potest. Sic in apparatu huius miraculi ponilur disputatio '" de providentia Dei circa causas malorum ostenditurque Christi vera divinitas miraculorum operatrix. Quoad secundum, magnitudo miraculi ostenditur verbis ct causis. Verbis quidem, nam appellatur plurali numero opera Dei, ct postea: Quomodo potes( homo peccator haec signa facere? A saeculo non esl auditum quia aperuit quis oculos caeci nati; " item Ostenditur divinitas Chrisli miraculorum operatrix, ipsius miraculi magnitudo, veritas et effectus. Quoad mysterium significatur Baptismi sacrumentum eiusdemque effectus. etiam causis, nam ostenditur magnitudo efficientis, dum Christus appellatur homo propheta, Filius Dei, lux mundi, verus Dcus. Nec tantum ab efficiente, verum etiam a maleriali, nam illuminatur caecus a nalivitate. Item a formali, a modo, quia luto illum illuminavit, contrario plane collyrio. Tandem a finali, quoniam ad probandam divinitatem Christi, qua nihil maius excogilari potest. Et ita caecus credidit et adoravit Christum tanquam Filium Dci, non quidem adoptivum, " sicut omnes Sancli dicuntur filii Dei; nam caecus audivit et credidit ipsum essc Filium Dei: Procidens adoravit eum, tanquam verum et naturalem Filium Dci: Credo, Domine. Et procidens adoravil eum." Veritas item ostenditur huius miraculi, nam non stalim creditum fuit, sed quam diligentissime examinatum, sicut aurum in incude probatur et in fornace. Nam primum quidem diligenter examinatum fuit a Iudaeis, posica vero summa cum diligentia et inquisitione; sed aurum verum inventum est. His tribus addi potest fructus et effectus miraculi, nempe fides et religio caeci illuminati; Credo, Domine. Et procidens adoravit eum. Ád hoc enim ficbant miracula a Christo. III. Sed quoad mysterium, significatur in hoc miraculo facto ad aquas Siloe effectus Baplismi, nam per has aquas, sicut etiam per aquas maris Rubri ct per aquas Iordanis, per aquas ctiam Piscinae, sacramentum Baplismi designatur. Sicut autem in hodierno KEvangelio veritas quam maxime illuminationis demonstratur, quod vere el non ficle ad aquas Siloc caecus sil illuminatus, ita revera in Baptismo non ficte, ut haeretici false ct impic nugantur, iuslificatur anima ;"?a in Baptismo nanque vere datur Spiritus Sanctus, vcra gratia quae animam a peccatis emundat alque sanclificat. Sicut enim verc in mari Rubro perierunt omnes Acgyplii et salvati sunt Hebraci, * sicut vere Naaman syrus in aquis Iordanis mundatus fuit a lepra, !* sicut in piscina vere sanabalur a quacumque infirmitate tenebatur quisquis prior descendisset post molionem aquac, '* ita in Baptismo vere dcletur peccatum et datur gratia Spiritus Sancti: Effundam super vos De Sacramento Baptismi, lb. I, ep. 13, col. 260. 14) Cf. Ex 14, 27 sqq. INFRA HEBDOMADAM QUARTAM QUADRAGESIMAE 429 aquam mundam et mundabimini; " Lavamini, mundi eslole; Si [uerinl peccala veslra sicut coccinum, sicul nix dealbabuntur, '* sumpta melaphora a panno tincto in lana, qui acceptum colorem dimittere, ut videtur, nullo modo potest. Sed apud Deum omnia possibilia sunt. Hinc etiam Regius Vates: Asperges me, Domine, Ayssopo el mundabor, lavabis me el super nivem dealbabor; "^ cum lamen ipsemet scipsum in lana tinctum esse dixerit: Ecce enim in iniquilalibus conceplus sum el in peccalis concepil me, cic.,?* attamen: Super nivem deaibabor. Neque enim potentior fuit Adam satanae opera ad perdendum genus humanum, quam Christus Divini Spiritus virtute ad salvandum, nam, ut Paulus «d Romanos ait, multo maius est bonum quod per Christum accepimus quam quod per Adam amisimus. *' Quomodo ergo, cum per Ádam verum peccatum acceperimus, per Christum nonnisi ficlam iustitiam conseculi sumus? Quomodo Christus appellatus est Sol iustiliae ?* et hodie lux mundi, ?! si non revera fugat et expellit tencbras? Quomodo dictum est: Salvabit populum suum a peccalis eorum? ** Quomodo: Ecce Agnus Dei, ecce qui trollil peccata mundi? ** Sed, inquiunt, Paulus ad Romanos concupiscentiam appellavit peccatum.?* Sed Iacobus dixit causam esse peccati: Concupiscenlia, cum conceperil, paril peccalum.?* Non est ipsa peccatum, sed veluti radix peccati, mala arbor, quae facit malos fructus. ?* Vilium est non peccatum, ut Augustinus sacpe ail, infirmitas non iniquitas." Paulus autem peccatum eam appellat, sicut aliquando scriplura dicitur manus talis scriptoris et pictura manus talis pictoris; causa ponitur pro effectu, sicut ignis aliquando appellatur lumen: sedebat Petrus ad lumen, ?? quia ignis esl causa luminis, sic sol dicitur lumen mundi, sic Deuleronomii 9 capite vitulus aureus appellatur pecrentius a Br. H/ppotyposis, parl. 2, pag. 292; S. Bellarminus Controversiae, t. 4, De Amissione Gratiae, lib. 5, cp. 7. col. 282-283. 28) Cf. De Natura et Gratia, cp. 43, (P. L. 44, 271); ep. 52, ibid. col. 276; cp. 53, ibid. col. 277; cep. 54. ibid. col. 278; Contra lulianum, lib. 6, ep. 18. ibid. col. 855-856; Conira Iulianum, opus imperfectum, lib. 3, ibid. 45, 1325. 31453. 29) Cf. Lc 22, 56. Gratia Christi potentior fuit ad salvandum quam Adae peccatum ad perdendum. Concupiscentia non est peccatum, sed effectus el poena peccati; hoc sensu D. Paulus concupiscentiam peccatum appellat. catum, ?? sic sanguis appellatur in Scripturis anima et vita animalis, quoniam causa vilae csl. *! Sicut autem miracula quae Christus circa corpora operatus est sanando infirmos, illuminando caecos, suscitando mortuos, vera, non ficia, fuere miracula, ita et quae circa animas; nam ad salvandas animas venil non corpora, quoniam morale est in Sacris Litteris ut causa aliqua ab effectu denominetur, sicut: Mors est in olla, Regum 4,** hoc est mortiferum quid; sic: In illo vita eral et vita eral lux hominum; ? sic: Ego sum resurreclio el vila,?' hoc est causa resurrectionis et vitae. Propterea Paulus ad Romanos concupiscentiam, malorum omnium radicem, peccatum appellavit. Ioannes Lazari resurrectionem appellavit gloriam Dei: Si credideris, videbis gloriam Dei,^* quoniam in causa fuil ut glorificaretur Deus, sicut ait: Infirmitas haec non est ad morlem, sed pro gloria Dei, ut glorificetur Filius Dei per eam.^* Quattuor paginis albis relictis, transit ad feriam sequentem.

CHAPTER 26. Feria Quinta Infra Hebdomadam

QUARTAM QUADRAGESIMAE Eccc defunctus efferebatur. fllius unicus | matris suae et haec vidua erat. 1. Occurrunt sibi hodie mors et vita, sicul in aurora lux et tenebrae occurrunt sibi, magna mundi miseria et infinita Dei misericordia: Quam cum vidissel Dominus, misericordia motus? est. Mors magna est mundi miseria, nam mundus iste vidclur sicut terra Chanaan, quae optima videbatur, sed devorabat habitatores suos. ? Una autem cum magna miscria ostenditur magna misericordia. Hinc enim Christus hodic dicitur propheta magnus: Magnificabant Deum dicenles: quia prophela magnus surrexil in nobis el quia Deus visilavil plebem suam.* Magnus Christus, quia magnus Deus: Magnus Dominus et laudabilis nimis;* Magnus Dominus et magniludinis eius non esl finis; * Magnus Dominus el magna virlus eius; * Laudale eum, secundum mulliludinem magniludinis eius. * Nam magnus in omnibus; non sicut homines. Abraham magnus fuit pietate erga Deum, Ioseph magnus princeps, Moyses magnus propheta, David magnus rex, Samson magnus fortitudine, Salomon sapientia, Elias sanclilate; Deus magnus in omnibus; Christus aulem vcrus Deus. Ad supcrandum magnum frigus requiritur magnus calor, ad eliminandam magnam obscuritatem magna opus est lucc, ad vincendum mortiferum venenum adhibere oportct cfficacissimum antidotum, ad superandum fortem athletam opus cst fortiore. Quia autem mors magna cst miscria, magna opus fuit virtute, magna misericordia. 13, 33. 4) Lc 7, 16. 5) Ps 47, 3. 6) (Ps 141. 3). 7) Ps 146, 5. Ostenditur hodie magna mundi miseria, mors, et simul magna Dei misericoriin, Chrislus. Multa lcgimus in Scripturis de brevitate vitac. Apud Deum non compulatur tempus in vanilzlec sensus protritum. Mors non venenum, sed antidotum virtutis est. II. Ecce defunctus, adolescens. Ponitur adolescentis huius mors et non vita, nulla fit vitae mentio, quia homo Dei et naturae sententia prius est ad mortem damnatus, quam natus, quoniam vita brevissima esl, ut sapiens ille ait: « Umbrae somnium », " non umbram dixit aut somnium, sed: « Umbrae somnium ». Hinc multa in Sacris Litteris legimus de brevitale vitae: Vapor est ad modicum parens; '? Priusquam ordirer succidil me; " Dimitte me paululum, u/ glutiam salivam meam. '* Num multo tempore opus est ad salivam glutiendam? Sed vilae tempus multo brevius videtur. Ecce defunclus. Non ponitur quot annis adolescens hic vixerit, quia apud Deum nulla habetur ratio temporis quod in vanitate sensus, non autem in cultu Dei et in operibus bonis expertum est. Hinc cum Saul multis regnasset annis, legimus quod duobus tantum regnavit annis. ? Hinc quo tempore Hebraei coeperunt Deum colere, iussi sunt menses numerare: Mensis isle principium mensium eril, primus in mensibus anni.'* Hinc legimus: Novit Dominus dies immaculatorum.?* Àn non novit dies omnium hominum? Numerus mensium eius apud te est; '* sed dies immaculatorum nosse dicitur, quia eorum tantum rationem habet, omne aliud tempus protritum est. Ecce defuncius adolescens. Proponitur mors in adolescentia, quae quidem videtur esse venenum virtutis; hinc filius prodigus adolescens discessit a patre e£ dissipavit omnem substanliam suam vivendo luxuriose." Mors autem antidotum est. Adolescentia veluti navis in mari est mundi et ventis exposita, sed mors veIuli pondus et saburra ipsius est. Imo videtur mihi adolescentia sicut horologium, quod sine iustis ponderibus iustas horas minime pulsat aut indicat. Adolescenlia est instar conspiciliorum coloratorum et absque iusta proportione; mors autem esl sicut naturalis oculus aut ocularia materialia. Adolescentia est sicut bilanx absque iustis ponderibus, qua nihil iuste ponderari potest. III. /bat Iesus in civitatem. Hodie Christus [iter habet] ad suscitandum filium viduae naimilis, sicut Eliseus iter habuit ad suscitan- 100 lac 4, 15. 11) Is 28, 12. Vulg.: Dum adhuc ordirer, ctc. INFRA HEBDOMADAM QUARTAM QUADRAGESIMAE 433 dum filium mulieris sunamitidis.'* Magnus propheta fuit Eliseus, magnus propheta Christus hodie dicitur. Ad hoc autem venisse in hunc mundum Christus dicitur, ut hominem a morte liberaret: Ego veni ut vitam habeant et abundantius habeant; '* Ut omnis qui credit in ipsum non pereal, sed habeat vilam aeternam; ** Ego sum panis vivus qui de caelo descendi; qui manducat hunc panem vivit in aeternum; ?' Qui vivit el credit in me, non morietur in aelernum.?? Omnes homines debitores erant mortis ratione peccali, nam per peccalum mors el sic in omnes homines mors pertransiit, in quo omnes peccauerunt. *? Ad solvendum autem Deo noslra debita Christus veluti fideiussor noster, morlem suam obtulit, velut si multi debitores creditori alicui debeant multa millia aureorum, eorum autem fideiiussor creditori offerat gemmam pretiosissimam, quae multo pluris aeslimalur, satisfaciet sane pro omnibus. Ita actum nobiscum est. Christus hodie accessil et tetigit Joculum, lignum mortis, quia pro nobis moriturus eral, sic mortuum suscitavit. Sed quomodo Christus mortem destruxit, cum adhuc regnet mors in mundo, sicut ante Christi adventum? Christus in die iudicii mortem penitus destructurus eral, sicut Paulus ait: Novissime iniimnica desiruelur inors, cum sicut in Adam omnes moriuntur, ila el in Christo omnes vivificabuntur; " nam si nunc per lidem Christi mors penitus esset sublaia, lides sine merito essel omnesque lidem suscepissent, non spiritu ducti, sed sensu carnis. Per spiritum autem suum tulit horrorem morlis, sicut tulit gravitatem legis, hinc mors tacta est desiderabilis: Pretiosa in conspectu Domini mors Sanctorum eius; * Cupio dissolvi et esse cum Chrislo; ?* Beati mortui qui in Domino moriuntur... ul requiescant a laboribus suis.?' Hinc veri Christi fideles in morte consolationem reperiunt, sicut Samson favum mellis in ore occisi leonis;?* his enim mors non poena est, sed transitus ad quietem, portus securissimus salutis, poria paradisi, imo nativilas quaedam est ad vitam sempiternam in caelo. 59. Vulg.: Vive! in aeternum. 22) Ibid. 11, 26. 23) Rom 5, 12. ?4) 1 Cor 15, 22. 27. Affert ordine inverso. 25) Ps 115, 15. 26) Phil 1, 23. Vulg.: Desiderium habens dissolvi, elc, 27) Apc 14, 13. 28) Cf. Idc 14, 5-8. 28 - Quadragesimale Quartum - Codex Vindobonensis Christus venit ut morte sua homines a mortc liberaret; sed solum in dic iudicii cam penitus destruet ; nunc iamen horrorem mortis aufert, Sicut in utero matris paramur vilae corporis in mundo, sic in mundo paramur vitae perpetune spiritus in caelo; et ita in morte, quae finis est vitae praesentis, renascimur vitae acternae. IV. Nam cum homo triplici vita sit praeditus, plantae, animalis et Angeli, in matris utero vivit vita plantae perfecta, nam nutritur et crescit, sed vita sensus quam imperfeclissime, nam licet habeat sensus, nullo tamen ulitur; egressus autem ex matris ulero, utitur sensibus. Manifestum est autem quod in matris utero, quandiu manet perpetuo, disponitur ad perfeclam vitam sensus in mundo, priusquam genitus homo in lucem hanc edatur, quia morc plantae vivit nullisque sensibus utitur. Sufficit ei angustia uteri, loculus ille ac exigua domuncula, nam casula illa abunde sufficit generi vitae huius. Ad perfectam autem vitam sensus non item; quapropler egressus ex utero et novum genus vilae acturus sensibusque omnibus usurus, prodit in amplitudinem hanc sensuum officiis necessariam et convenientem. Qualis autem est vila uteri vitae mundi huius comparata, talis item temporalis haec aeternae vitae in caelo collala. In utero perfecia est vila plantae, sed animalis imperfecta. In hoc autem mundo perfecia est vita sensus, intelleclus autem imperfectissima, nam cum intellectus capax sit omnium scientiarum, proculdubio maxima pars eorum quae scimus minima est eorum quae ignoramus et, ut Socrates aiebat, dicere quisque potest: « Hoc unum scio, quod nihil scio ». *? In caelo perfecta erit vita intelleclus, sicul hic vita sensus. Itaque sicut in ulero paramur vilae corporis, ila quandiu manemus?? in corpore, paramur vilae spiritus el mentis in caelo. Ex modo autem nascendi in hac mortalitate intelligi uteumque potest modus quo in morte renascimur in aeternitate. In matris ulero formatur homo huic luci; hic autem formalur et pingitur aeternae luci. Itaque in morte, quae finis est vilae pracsenlis, parimur et renascimur vitae aelernae. Finis huius principium illius est, sicut finis vitae in ulero principium est vitae in hoc mundo. Dum nascitur homo, moritur vitae in ulero pereunique integzumenta ct involucra illa, quibus infans in utero involutus eral; ita dum moritur homo, nascitur novae luci, perit autem corporis tegumentum. Exhorret infans exitum ex utero in hanc lucem, displicet sedem illam relinquere, hinc vagit el plangit, cum tamen ad multo meliorem vitam transINFRA HEBDOMADAM QUARTAM QUADRAGESIMAE 435 eat. Sed dolet quia meliorem hanc minime novit; si nosset, gauderet, non doleret; ità homo exhorret vitae huius exitum, quia meliorem vitam non novit. Si homo in matris utero perfectus esset, non essel opus ut nascerelur; sed quia sensibus, quibus est natura praeditus, uti ibi non valet, egreditur in lucem hanc spatiosam et amplam. Ita si in hoc mundo omnibus esset [in] partibus suis perfectus, omnibus numeris absolutus. Sed quia talis in hoc mundo est vita mentis et intellectus qualis in utero erat vita sensus, propterea in morte transivit ex hoc in alterum mundum, sicut in ortu transivit ex ulero in hunc mundum. Tanto autem amplior est praesenti hoc alter ille mundus, quanio hic spaliosior est modico gurgusliolo materni uteri. Dolor mortis eiusque ilimor ex impoerfectione oritur, sicut in infante dum ex utero nascitur. Magnam esse cognationem et similitudinem inter nativitatem hominis el mortem fidelium - praeterquam quod quae celebrantur Sanctorum passiones el mortes natalitia dicuntur - etiam Dominus docuit dum ait: Mulier, cum parit, tristitiam habel... cum aulem pepereril filium, non meminit pressurae propler gaudium, quia nalus est homo in mundum, etc.?! V. Ecce defunctus. Mors in corpore imago quaedam peccati in anima est; cum enim mors soboles et propago peccati sit, et quidem infaustissima, supra modum horrenda, refert peccati imaginem, sicut filii parentum referre imaginem solent. Sicut enim mors divisio est animae a corpore, ita peccatum divisio ac separatio animae a Deo. Nam sicut homo exterior vivit anima, ita homo interior vivil spiritu Dei; sicut etiam mors spoliat corpus bonis omnibus, ita peccatum animam gratia Dei, caritate, meritis omnibus virtutum et bonorum operum. Mors reddit corpus, antea pulcherrimum et amatissimum, dilectissimum, sive filii sive sponsi aut uxoris, maxime deforme aique horribile, hinc quantocius sepulturae traditur et sub lerra absconditur; talem etiam reddit animam nostram peccatum in oculis Dei, propterea in inferni sepultura collocatur, sicut legimus: Mortuus esi dives et sepullus est in inferno. * Tandem mors reddit corpus omnino insensibile et sine motu; ila saepe peccatum reddit homiMors In corpore imago est peccati in anima, est enim peccatum separatio animne an Deo. Vere mngnus Christus, quia homo-Deus; misericordia. magnus simul potentía, nem omni sensu spirituali privatum ac penitus destitutum, ut quae ad Deum et ad salutem suam spectant, nec vidcat nec audiat et conscientiae vulnera omnino non sentiat. Sic multi bibunt quasi aquam iniquitatem, ? /aelantur cum malefecerint el exultant in rebus pessimis. ?* VI. Propheta magnus surrexit in nobis et quia Deus visitavit. Ideo Christus magnus et supra modum magnus, quia homo et Deus simul est. Multos homines magnos legimus: Adam magnus fuit mundi totius principatu, Enoch magnus pietate, Noe magnus iustitia et sanctitate, Abraham virtute, Moyses divina auctoritate, Áaron pontificali dignitate, Samson fortitudine, David bonitate, Salomon sapientia, Elias duplici spiritu. Deus autem in omnibus magnus est; hinc ait Regius Vates: Laudate eum secundum multitudinem magniludinis eius.** Quid est: Secundum multitudinem magnitudinis? Quia in multis magnus et maximus est, infinitus est potentia, sapientia, bonitate, iustitia, misericordia, caritate, sempiterna maiestate, gloria infinita. Christus autem magnus homo eti maximus Deus; ipse enim lapis ille qui percussit statuam et poslea crevit in immensum, factus mons magnus qui tolum occupavit orbem; ?* item arbor apud Danielem, quae designabat mundi imperatorem et mo- ' narcham: ?? Magnus Dominus el magna virtus eius el sapienliae eius non esl numerus,?* et magniludinis eius non est finis.?? Sed singularis magnitudo divinae potentiae ac misericordiae in Divinis Litteris praedicatur, quoniam Deus Optimus Maximus est; mulio magis autem bonitas et misericordia Dei quam potentia praedicatur: Confitemini Domino, laudate Dominum, quoniam bonus, quoniam in aeternum misericordia eius.** Hinc saepe dicilur: Misericors el miseralor, ** idest maxime misericors, miscricordissimus. In hodierno autem Evangelio simul misericordia Domini et potentia declaratur: Quam cum vidissel Dominus, misericordia molus dizit: Noli flere.* Postea vero accedens ad loculum ait: Adolescens, libi dico: surge! El stalim resedit. ** 15; 110, 4; 144, 8. 412) Lc 7, 13. 43) Ibid. vrr. 14-15. INFRA IHEBDOMADAM QUARTAM QUADRAGESIMAE 437 Propheta magnus surrexit. Magnus plane osienditur Christus victoria morlis, nam in hunc mundum venil, ut contra mortem pugnaret, ul eam destrueret. Ioannes in Apocalypsi ait vidisse se Christum albo equo insidentem, qui arcum habens in manu, exivil vincens ul vinceret; ** Danicl ait vidisse se arietem cornibus totum orbem ventilantem ad orientem, occidentem, austrum, aquilonem, sed ab hirco superveniente superatus est et ad nihilum redactus. * Ita plane mortis potentia a virtute Christi superata cst cl ad nihilum redacta. Hinc Petrus ait quod Christus est in dextera Dei degluliens morlem; ** nam, ut Isaias ait: Devorabit morlem in sempiternum," et per Oscam: Ero mors lua, o mors,** sicut lux mors cest tenebrarum. *? cipitabit mortcm. 48) 13, 14. 49) Codex duas paginas exhibet scriptas quidem, scd lincis transversum duclís veluti cancellatas, quas nos hic in nota inserere decrevimus." Ecce defunctus efferebatur. Occurrunt sibi hodie magnitudo humanae miserine et magnitudo divinae misericordiac. Magnitudo humanae miseriae est: Ecce defunctus cfferebatur filius unicus matris suae; et haec. vidua erat; magnitudo autem divinne misericordiae: Quam cum vidisset Dominus, misericordia motus est. Occurrunt ctiam sibi duo potentissimi principes cum cxercitibus suls, nam cum Christo ibant discipuli et turba copiosa; scquebuntur cum tanquam exercitus ducem. Mors ctiain veluti. regina. Amazonum cum cexcrcitu cst, num: Turba civitatís multa cum illa. Sed vicit Christus insuperabilem mortem, quoniam Deus magnus est; non enim precibus hunc suscitavit, sicut Elias filium viduac ct Eliscus fllium sunamitídis, sed imperio. Ibat lesus in civitatem. Iter Christi ostenditur nostri causa institutum ad mortuum suScitandum, sicut fuit iter Elisei a monie Carmelo ad suscitandum fllium sunamitidis, quem Giczi missus cum virga ipsius suscitare minime potuerat. Ad hoc vcnit Christus in mundum, ad hominem a morte duplici liberandum, ad salvandum hominem. Quam cum vidisset Dominus, misericordia motus. Miro modo consolatus est hodie Dominus afflictissimam hanc viduam. Resp!cit quam clementissime . miscricordissimus — Dominus afflictas animas casque consolatur. Sic vidit afflictionem populi sui in Aegypto et dcscendit ut consolarctur cos, ct ad hoc misit Moysen, qui divina virtute frctus, in libertatem cos potenter asseruit. Ecce defunctus efferebatur. Duo spectacula habemus in hodierno Evangclio: alterum quidem valde horribile, nlterum vcro valde delectabile; spectaculum mortis ct. spectaculum resurrectionis; illud ex humana infirmitate, hoc autem ex divina potestate. — Constat hic mundus oppositis; sícut in co Jux ct tenebrac, dices et nox, acstas ct hlems, ita in hodierno Evangelio videmus opposita: in morte quidem magnam violentiam et summam crudelitatem, in Christo nutem divinum potentium, qua mortis victoriam supcrat, divinanmque . pictateni ct clementiam: Misericordia motus. Magna vis mortis, quac et vires omnes naturae, fortunae cet artis in mundo superat; naturae quidem, quoniam adolescens erant hic defunctus, ín flore aetatis, validis viribus; fortunae, quoniam dives crnt valde; artis, quoniam in civitate vita functus cst, ubi multi medici, multae mcedicinac, multa remedia. Sed in cassum omnia; mors vires omnes supcravit naturae, fortunae et artis. Magna eliam crudelitas mortis, quoniam defunctus efferebatur flius unicus matris suae, et haec vidua erat. Sed contra hacc duo ex opposito stunt divina Christi potentia et pietas; hinc nanque propheta dicitur magnus, duplici Eliae spiritu pracditus. Coniunguntur in hoc Evangelio duo hacc spectacula, mortis ct vitae, quorum illud quidem spectaculum cest divinae iustitiae, hoc aulem divinae miscricordiac; misericordia motus super eam. Sicut David videns agnum in orc lconis, invasit lconem agnumque ex ipsius faucibus sicut ostenditur hodie in victoría sua supra mortem. Appendix Quattuor conditiones üssignantur huius defunctl. Mors non est creatura Dci. Duo spectacula haec in hodierno Evangelio sunt veluti duae arbores in paradiso: arbor scientiae boni el mali, idest arbor mortis et arbor vitae; * nam primum spectaculum est peccati stipendium, ut Paulus ait: Slipendia peccali mors; secundum vero est praemium virlulis: Graliía autem Dei vila aelerna.?' O utinam duo haec perpetuo contemplaremur! Nam ab initio Deus duo haec posuit ante oculos parentum nostrorum: poenam peccati et praemium virtutis. ?? ALIA HOMILIA ! Ecce defunctus efferebatur, 3 I. Quattuor conditiones assignantur huius defuncti; quod erat juvenis extinctus in ipso iuventutis flore; quod unicus, idest unigenitus malris; quod orbatus erat patre, orphanus, iam extincto patre sublatus, et tandem quod dives erat, hinc enim turba civitatis multa cum illa;? magno cum honore celebrabantur ipsius funeralia, magna cum funerali pompa portabatur ad sepulcrum. Ecce defunctus efferebatur. Proponitur mortis spectaculum quasi novum quid et insolitum, ac si homines natura essent immortales, cum tamen omnes moriamur el instar aquarum fluminis omnes dilabamur in amarum hoc mare mortis. Mundus tamen vix dum cognoscit quidnam sit mors. Cum igitur mors mundo semper nova sit et veluti insolita, satagendum ut videamus quidnam sit mors. In primis autem mors non est crealura Dei, nam Deus mortem non fecit nec laetatur in perdilione vivorum, ut Sapientiae 1 dicitur, * neque enim inler creaturas Dei mors computatur. Divinae Litterae nunc quidem laudant morlem: Pretiosa in eripuit, ita hodie Dominus cgit cum morte, quae fortissima ct crudelissima lcaenn est: ví- dens hodie adolescentem hunc ín ore mortis, cam invasit, et ex ore faucibusque ipsius adolescenlem potenter eripuit. Duo spectacula habemus: alterum mocstitiae, alterum vero consolntionis. Iubet Paulus consolur| nos in morte carorum ex spe futurae resurrectionis: Uf non contristemini sicut et ceteri qui spem non habent, spem utique futurae vitae nc futurae resurrectionis. Ponitur confra morbum medicina, contra venenum antidotum; sciendum tamen quod omnes quidem resurgemus, sed non omnes immutabimur». Deinde aliquibus lineis albis relictis, sequitur appendix. $50) Cf. Gn 2, 9. 51) Rom 6, 23. 52) Cf. Gn 2, 16-17. INFRA HEBDOMADAM QUARTAM QUADRAGESIMAE 439 conspeclu Domini mors Sanclorum eius; ? Beali mortui qui in Do- Mors . ] . . S : " In. Scrípturís mino moriuntur... ul requiescanl a laboribus suis.* Sic aliquando nunc non solum requies et sabbatismus populi Dci," verum etiam somnus Erit dicilur: Obdormivil in Domino,* sic ait ille: Morialur anima mea — vituperatur. morte iuslorum.? Sic mors desiderabilis ostenditur: Obsecro Domine, lolle animam meam '? a me; Cupio dissolvi el esse cum Chrislo; sic Christus mortem desideravit, nam ait: Desiderio desideravi hoc pascha manducare vobiscum." Aliquando vero mors vituperatur: Mors peccatorum pessima; el: Quam amara esl, mors, vicloria (ua!?* Hac de causa hodie cives Naim mortem a se expellunt; qui autem cum Christo peregrinantur, obviam illi pergunt et funeri appropinquant, nam accessil el teligil loculum. '* Laude digna vidctur mors, quoniam ministra esl divinae iustitiae et quidem optima, incorruptibilis: «& ÀÁequo pulsat pede pauperum tabernas Regumque turres »; '* veluti rectissima norma et regula est iustitiae Dei, nam omnia Bona est mors, aequat. Laude digna, quoniam magislra esl verae philosophiae; ipsa quia ministra vere docet quidnam sit mundus cum omnibus bonis suis, quid di- EE vitiae, quid voluplales, quid honores mundi huius et dignitates, quid mazistra verae regna et imperia: Vanilas vanitatum el omnia vanilas. " Bona est, philosophiae, quoniam anlidolum cst contra peccatum: In quocumque die comederis... morle morieris; '* pharmacum praeservativum a morte peccali, a morle, inquam, spiritus per separationem a Deo. Hoc pharmacum praeripuit satanas cum ait: Nequaquam moriemini." Bona est, quoniam poena peccali est: Slipendia peccali mors;?" punilio autem scelerum ulilissima reipublicae est; ad hoc enim instituti sunt magistratus cum potestate gladii. Bona mors est, quoniam finis est omnium miseriarum huius mundi, finis vitae (cmporaneae, miserafinis y: . . . $ . M. ox . miseriarum bilis, mille calamitatibus obnoxiae, et principium vilae perpetuae, vitae, beatissimae in caclo. Bona, quia nexus quidam est temporis ct aeter- J9) Ibig. 3, 4. 29) Bom 6, 2J, iransitus ierra in cacium; mhnla nuicm quin mundum privat optimis viris. magna est miseria mortuorum et afflictio vivorum et multis poria inferni. nitatis, transitus a terra in caelum. Bona tandem, quia purgat mundum malis hominibus, qui pestes sunt reipublicae. E contra, vero, mala est, quoniam privat mundum optimis principibus, Ecclesiam optimis Episcopis, domos oplimis patribus, scholas optimis magistris, hominem omnibus mundi huius bonis. Multa mala intulit mundo: diluvium, ignis Pentapolis, fames Aegypti, bella, pestes, animalia noxia. At vero diluvium reliquit nonnullos homines,?' fames non omnes occidit, non omnes gladius, non omnes pestis; at mors penitus omnes, nam omnes morimur et sicut aquae dilabimur, quae non revertuntur.?* Mors est veluti perpetuum exilium cum publicatione omnium bonorum, ita ut nudus eiiciatur; iia hodie ciicitur defunctus ex civitate. Item quod magna sit miseria mortuorum et afflictio vivorum, hinc nanque Dominus hodie misericordia motus est et afflictissimac matri defuncti dixit: Noli flere. In magnum statum miseriae redactus fuit Iob,"* Samson, ? Nabuchodonosor, sicut praedixerat ei Daniel visionem arboris interpretatus. ?* Sed omnis alia miseria vix comparari potest miseriae, ad quam redigitur homo in morte, cum bonis omnibus et sensu eliam ac vita privatur, ita ut etiam unicus filius amantissimae parenti per mortem reddatur horribilis, ncdum dolore maximo lacrimabilis; hinc defunctus hic non sepelitur in domo matris, sed extra civitatem etiam. Proponitur etiam spectaculum hoc in porla, quoniam mors porta quaedam est, sed his quidem porta paradisi, ut Lazaro mendico, illis aulem porta inferni, ut diviti epuloni;?' in poria nanque fiebant iudicia. Proponitur mortis spectaculum in loco iudicii, quoniam tunc iudicatur homo; sed hic quidem ad salutem ct felicitatem aeternam in paradiso, ille vero ad perpetuam damnationem et cruciatum in inferno: Statutum esl hominibus semel mori, post hoc autem iudicium. ?* II. Cum in hodierno Evangelio duo spectacula habeamus, alterum mortis, alterum resurreclionis et vitae, illud ostendit quidnam INFRA HEBDOMADAM QUARTAM QUADRAGESIMAE 441 sit mundus, nempe mortis regnum ct imperium, sicut Paulus ad Hebraeos ait: Ut destruerel eum qui tenebat mortis imperium; ?? hinc reperitur mors in porla civitalis, ubi praetorium essc solebat, sedes principis ect magistratus.?? Pulcher quidem hic mundus esl, sed tamen omnia interitui et corruplioni obnoxia sunt, omnia morti subiecla. Scena quaedam tragocdiae flebilis et funestissimac est hic mundus; en mors; ecce defunctus, en lacrimae: Nolí flere: Non cst homo qui vivat et non moriatur: Quis est homo qui vivel el non videbit mortem? ?! Alterum vero spectaculum ostendit quidnam sit Christus, nempe consolator affliclorum viventium, destructor mortis, suscitator mortuorum vitaeque auctor, hinc dictus est propheta magnus: Accepit autein omnes limor el magnificabanl, sive glorificabant, Deurn dicentes: Quía prophela magnus surrexit in nobis et quia Deus visilavit plebem suam, ?? sicut olim visitarc solebat per Prophetas sanctissimos. Prophela magnus, quia magnum miraculum operatus est. Recenset Lucas, post curationem scrvi centurionis, ? quam Matthaeus scribit post curationem leprosi: magnum fuit opus solo verbo curare leprosum: Volo, mundare. Et statim mundata est lepra eius.?^* Maius sanare paralylicum, qui iam animam agebat: Sicul credidisti fiat libi. El sanatus esl puer in illa hora.?* Mortuum autem suscitare solo imperio: Adolescens, libi dico: surge, ?** maximum est. Magnus David agnitus est cum gigantem occidit. ?' sed infinitis partibus maior Christus qui mortem, omnium gigantum victricem, superavit. Magnus propheta, magnus miraculorum operator et magnus item consolator, quia magnus benefaclor: Mulier, noli flere... et dedit illum matri suae.?* Magna haec fuit consolatio, sicut magna erat afflictio. Sic magnus est Dominus mocstorum et afflictorum consolator, quia magna est misericordia eius: Quam cum vidisset Dominus, misericordia motus super eain, dixit: Noli flere.?* Ostenditur in hodierno Evangelio quod Dominus sit consolator afflictorum etiam in rebus desperatissimis. Sicut enim Elias consovrr. 2-10. 34) Mt 8, S. Vulg.: Et confestim, ctc. 35) Ibid. vr. 13. 36) Lc 7, 14. relictis, sequilur atramento clariori ct stylo valde latiori. Duo ostenduntur hodie: mundus regnum mortis. Christus vero mortis destructor et vitae auctor, magnus miraculorum operator et nfflictorum consolator. y Saepe Deus appellatur afflictorum consolntor. latus fuit viduam sareplanam, ita Dominus, propheta magnus, consolatus fuit hodie viduam hanc atque ad eam consolandam usus est corde et oculis: Cum vidisset eam, misericordia molus est super eam; usus verbis: Dixil ei: noli flere; usus manibus pedibusque: Accessit et leligil loculum," atque ad consolationem afflictae huius viduae sola misericordia motus divinum hoc miraculum operatus fuit, [ipse] cui nec potestas deesse potest nec voluntas ad consolandum. Saepe in Divinis Litteris Deus appellatus est consolator afflictorum et ad hoc praecipue mittebat olim Prophetas, ad hoc misit Moysen, primum Prophetarum, ad hoc tandem misit et Filium et Spiritum Sanctum, unde uterque dictus est Paraclelus, consolator: Rogabo Palrem el alium Paraclelum dabit vobis... Spirilum veritatis. ^ Sed specialiter Chrislus dictus est consolator, qui venil illuminare iis qui in tenebris sedebant et umbra mortis ** et sanare confractos corde. Vulg.: Contrítos corde. Qunaituor paginis albis relictis, transit ad feriam sequentem. ———————M———M— MM M———À MÀ — MM M — ————————————— — ————

CHAPTER 27. Feria Sexta Infra Hebdomadam

QUARTAM QUADRAGESIMAE Erat quidam languens Lazarus de Bethania, de castello Mariae et Marthae sororum eius. ! I. Illustrissimum miraculum, quod est corona miraculorum Hoediernum miraculum Christi, sol iter sidera, proponitur in hodierno Evangelio, opus omni- — vorona est potentis bonitatis et infinitae caritatis Chrisli; caritas autem regina TRE virtutum est. Mirabilis plane effectus, sed multo mirabilior causa. Suscitavit Christus Lazarum, quia amicus eral Lazari, ait enim: Lazarus amicus nosler dormil, el vado ul a somno excilem eum.? Multis et quidem M honestissimis titulis, oslenditur in hoct mulus dierno Evangelio magnitudo Christi; appellatur enim resur- P roe rectio et vita: Ego sum resurreclio el vila; * appellatur Mes- Sa onedd: sias: Ego credidi quia lu es Chrislus Filius Dei;* appellatur verus Deus: Infirmilas haec non est ad mortem, sed pro gloria Dei, ut glorificelur Filius Dei per eam;? Si credideris videbis gloriam Dei; * sed utique ad ostendendum quam magnus et potens sit amicus iste. Hinc enim recte sol et lux mundi appellatur: Nonne duodecim horae sunt diei? Num ante horam duodecimam occidit sol? Qui ambulat in die, non offendit, quia lucem mundi huius videlt,* idest sicut qui in die ambulat securus est a periculis viae, a quibus securi non sunt qui noctu iter faciunt luminis beneficio destituti, ita nihil vobis timendum est quandiu mecum fueritis. Sol autem recte dictus est, quoniam sicut sol ad disiiciendas dissipandasque tenebras potentissimus est, ita Christus ad mala omnia a nobis depellenda servandosque nos ab omnibus periculis incolumes. ambulavuerit, ctc. Hodie Christus sc exhibet verum amicum. Deus hominem maxime diligit. In vera umicilia acqualilas non requiritur, sicut nec inlcr patrem et fllium. II. Primo aulem omnium ostenditur verus amicus: Diligebat aulem Dominus... Lazarum;* Ecce quem amas infirmatur;? Ecce quomodo amabat eum;'* Lazarus amicus noster. " Non dicat Aristoteles quod inter Deum et hominem non potest inlerccedere amicitia, quoniam non invenitur intcr Deum et hominem conversatio, similitudo et paritas mutuaque ac reciproca benevolentia. '? Sed Aristoteles forte bonus philosophus fuit, sacram autem thcologiam et Divinas Litteras penitus ignoravit. In Divinis autem Litteris homo factus est ad imaginem et similitudinem Dei. ^ Deus hominem maxime diligit ut pater filium. Conversatus fuit Deus cum Adam in paradiso, '^ cum Moyse in monte Sinai sicut amicus cum amico; " de Enoch legimus quod cum Deo ambulavil,'* idipsum etiam de Noe et quod invenit gratiam coraimn Domino;"' Abraham amicus Dei appellatus est.'* Accidit hac in rc Aristoteli sicut Chaldaeis, quibus iussit rex Nabuchodonosor ut somnium, quod somniatus fuerat et oblitus crat, divinarent ct interpretarentur. Cui illi responderunt hoc diis tantum possibile esse, quorum non esi cum hominibus conversalio,? et tamen Daniel, homo Divino Spiritu afflatus, illud et divinavit et interpretatus verissime fuit.*" Non igitur erat omnino impossibile, ut illi existimavere. Non requiritur in vera amicitia aequalitas, nam pater diligit filium infantem verissimo amore amicitiae ct optimus rex fidelem servum virtutis causa. Nec requiritur familiaritas, nam aliquando eliam inter longe distantes, qui sese nunquam de aspectu novcrunl, per litteras contrahitur vera amicilia, cl aliquando minister aliquis regi suo fidelissime scrvit, quem nunquam vidit et regi virtutis ergo carissimus est, licet non sit familiaris regi. Filius etiam diligere potest patrem, quem nunquam de praesentia novit, cum pater vcl belli vel negotiorum causa annis multis domo abfuerit. Sic igilur inter Deum et hominem interccdere polest amicitia, qualis est inter patrem et filium. INFRA HEBDOMADAM QUARTAM QUADRAGESIMAE 445 Licet autem filius, qui patrem nunquam novit praesentem, diligat eum, multo magis tamen a patre diligitur, hinc saepe paternus amor sollicitat, impellit, cogit patrem trahitque ad videndum filium, ut illius dulci praesentia fruatur; non sic autem amor filium urget desiderio videndi patrem. Sic divinus erga nos amor Deum coegit ut ad nos veniret similis nobis factus: Exvinanivit semetipsum formam servi accipiens, in similitudinem hominum factus et habitu etc.,?! ita ut sic inter Deum et hominem intercedere posset amicitia vera et numeris omnibus absoluta. III. Lazarus amicus nosler dormit. Videtur hodiernum Evangzelium paradoxa quaedam conlinere; hinc quidem indicia et cerlissima signa effectusque verae amicitiae, hinc vero opposita. Nam, cum Christus omnia nosset, Dei nanque in proprium est omnia nosse, sicut omnia posse, sciens igitur quod Lazarus in gravem languorem incursurus erat, relinquit eum, discedit a Bethania, imo a Iudaea in Galilaeam. * Unde utraque soror conqueritur: Domine, si fuisses hic, fraler meus non fuissel moriuus.?" Deinde per nuntium a sororibus missum certior factus de Lazari periculoso statu: Domine, ecce quem amas infirmalur, ipse lamen nihil movetur: Infirmitas haec non est ad mortem; mansit ibi duos dics. ?^* Permittit Lazarum morbo magis magisque gravari el mori, unde Iudaei: Non poterat hic, qui aperuit oculos caeci nali, facere ut hic non moreretur? *5 Si potuit illud, cur non istud? si potuit, cur non praestitit? Praeterca, cognila morte Lazari, non ostendit signum aliquod tristitiae vel minimum, sed potius laetitiae: Lazarus, inquit, mortuus est el gaudeo. ** Quidnam hoc signum amiciliae, gaudere de morte amici? Et tamen diligebal Lazarum: Ecce quem amas; Ecce quomodo amabat eum; Lazarus amicus nosler. Sed agere coactus est Dominus sicut medicus pcritissimus cum infirmo, qui stomacho et iecore laborat: bona medicamenta pro slomacho, qui calidis opus habet, iecori officiunt, cui frigida necessarla sunt; quae uni iuvamen, alteri perniciem afferunt. Quid ergo agendum? Curanda prius pars principalior, huius potissimum 21-32. 24) Cf. ibid. vr. 6. 235) Ibid. vr. 37. Vehemens amor Deum coegit ut ad nos veniret similis nobis factus. Christus non videtur hodie verus esse Lazari amicus, quem tamen maxime diligebat; scd distulit Lazarum curare in corpore, ut eum suscitando Iudaeos curnret in anima. Deus nliquando videtur nmicos suos in hoc mundo male tractare; sed, e contra. eos maxime diligit, habenda est ratio; tunc facile curabitur altera. Venit Christus in hunc mundum medicus salutis animarum et corporum. Laborabat Lazarus languore mortali in corpore, laborabant Iudaei morbi infidelitatis in anima. Quid curandum prius? Pars principalior. Si Christus Lazarum infirmum miraculo curasset, miraculum hoc ad fidem vix quidquam profecisset, salutem ribuissent vel naturae, vel arti medicorum el virtuli medicaminum. Pereal igitur corpus, detur opera saluti animae, moriatur corpore Lazarus, sepeliatur, mancat in sepulcro, putrescat cadaver, ita ut foeteat sitque putridi cadaveris foetor verae mortis certissimus testis. * Tunc Dominus, tanquam optimus peritissimusque medicus, uno medicamine curat utramque parlem; suscitat Lazarum et curat incredulitatis morbum. Mulli nanque ex Iudaeis, cum vidissent quod fecerat Iesus signum, crediderunt in eum.?* Sicut autem Dominus Paulo dixit quod virtus in infirmitale perficilur,?* sic accidit hodie. Fides enim in Iudaeorum mentibus nata, in fidelium autem Christi cordibus praesenti miraculo miris accessionibus profecit. IV. Lazarus amicus nosler. Videtur Dominus amicos suos in hoc mundo male tractare et odisse potius quam diligere; patet in populo suo sub Pharaone in Aegypto,?* patet in lIacob,?"' in loseph,?? in Iob, ? in Moyse, in David sub Saule,?* in Elia sub Iezabele,?* patet hodie in Lazaro et sororibus. Et tamen non ita est; sed sicut de Lazari infirmitate dixit: Infirmilas haec non est ad morlem, sed pro gloria Dei, iia de quacumque tribulatione iustorum censendum est. Caritas, qua motus hodie Christus in Iudaeam venit ad Lazarum amicum suscitandum, ea est quam Salomon in Proverbiis insinuavit, dicens quod omni tempore diligil qui amicus esl,?* imo quam in Canticis descripsit: Forlis est ut mors dileclio, dura sicut infernus aemulatio; lampades eius lampades ignis atque flammarum. Aquae mullae non polXerunt extxinguere carilatem nec flumina obruent illam. Si dederil homo omnem substantiam domus suae pro 7-20. 33) Cf. lob 1, 12-19; 2, 7-8. 34) Cf. 1 ng 18, 8-17; 9, 9-18. 35) Cf. 3 Rg 9, 1-4. 30) 17, 17. INFRA HEBDOMADAM QUARTAM QUADRAGESIMAE 447 dileclione, quasi nihil despiciet eam.?^ Mors est invincibilis, infernus autem insaliabilis, sicut ipsemet in Proverbiis ait.^* Est eliam sicut ignis caritas, qui nunquam dicit: sufficit; * sicut ignis aulem non qualiscumque, sed magnus: Prunae eius prunae ignis flammae Dei ; * sed ignis inextinguibilis, quem nec flumina aquarum possunt extinguere. Talis, inquam, exlilil caritas Christi erga nos: invincibilis, insatiabilis, insuperabilis omnino; imo vitam ipsam veluli contempsit ac manifeslo periculo exposuit Dominus pro salute Lazari: Rabbi, nunc quaerebant te Iudaei interficere et iterum vadis illuc? *? Suscitatus Lazarus vere dicere potuit Domino cum Regio Vate: Confitebor tibi, Domine, in loto corde meo et glorificabo nomen luum, quoniam magna est misericordia (ua super me el eruisli animam meam ex inferno inferiori. *! Potissima autem causa gratiarum actionis et laudis est: Quoniam magna est misericordia lua super me, magna pielas, magna caritas: Maiorem caritatem nemo habet, ut animam suam ponal quis pro amicis suis, * hoc est ut pro amicis nec vitae suae parcat, sed magna etiam pericula subeat, nam amor vehemens vincit melum: Perfecla caritas foras millit timorem. *? V. Erat quidam languens Lazarus a Bethania. Proponitur in hodierno Evangelio exemplum resurrectionis mortuorum, quae fiet in novissimo die: Scio quía resurgel in resurreclione in novissimo die, ** quod mysterium est et quidem admodum principale christianae philosophiae, licet derisum et exsibilatum * ab inani et deceptrice philosophia. Nam, cum Athenis Paulus praedicasset resurrectionem mortuorum, mulli philosophorum eum deridebant, ** non credebant divinis Prophetarum oraculis et credebant poetarum fictis mendaciis fabulisque inanibus: quod Iovis opera suscilalus fuerit Pelops *' et filius Callistonis; ** quod defunctus Castor Pollucis intercessione VIH recognitis, emendatum — fuit: Non potucrunt. 38) Cf. 27, 20. 39) Ibid. 30, 106. 13. Vulg.: Maiorem hac dilectionem, ctc. 43) 1 Io 4, 18. 44) Io 11. 24. 45) Ms.: Ezribilitum. 46) Cf. 17, 16-32. 47) Cf. Hyginus Fabulae, fab. 83-81; Nntalis Comes Mythologiae, lib. 6, cp, 18, pag. 5234. 48) Idest Arcas. Cf. Hyginus Fabulae, fab. 176. adeo ut vitam propriam etinm contemnat, ut ostendit hodie crga Lazarum. Habemus hodie exemplum resurrectionis mortuorum, de qua ridet stulta philosophia. innquam dc re impossibili; sed impossibilis est nalurac, non Dco. ab ipso sit vitae redditus et immortalitatis particeps factus; ** quod ab Hercule suscitata *" fuerit Alceste;*' quod ab Aesculapio Hippolytus, qui propterea dictus est Virbius.*? Haec minime ridebant, nec cachinnis prosequebantur, quod Plato in ultimo De Republica ait ab inferis rediisse Herum Pamphylum armenum multaque nunciasse de bonis et malis, quae post hanc vitam apud inferos probos et malos manent. ? Non ridet inanis philosophia quae Plinius, licet sacpe saepius mendacissimus, scribit de his qui revixere, singulariter vero de Corfidio, equestris ordinis maiore et de Gabieno Caesaris classiario.?* Ridet autem pietatis nostrae divinissima mysteria, quoniam nemo est reversus ab inferis, quoniam a privatione ad habitum non datur regressus. Sed, bone Deus, quam plumbeis pugionibus pugnat conira fidem inanis philosophia! quam futilibus utitur argumentis! Nemo est reversus ab inferis. Quid inde? Ante nostrum saeculum nemo ab Indiis, nostra hac tempestate reperlis, a novo orbe, ab antipodibus ad nos comparuit. Ergo non extabant regiones Americae? regiones novi orbis? At impossibilis est mortuorum resurrectio, quoniam non datur a privatione ad habitum reditus. Quid ergo? Nemo a somno redit ad vigiliam? a languore ad sanitatem? a mala ad bonam valetudinem? ab ignorantia ad scientiam? ab oblivione ad reminiscentiam? a vitio ad virtutem? Sed dico: quodnam maius esl, generari et nasci hominem, an suscitari? Demus arti semen ex quo generatur homo et cadaver morlui hominis: quodnam difficilius est? modico illo semine totum formare hominem, an formalum corpus animare? ex nucleo magnam creare arborem, an iam formatam sed arefactam revivificare? Ad quodnam plura requiruntur? Utrumque arli impossibile est. Sed quodnam impossibilius? Est quidem naturae impossibilis mortuorum resurrectio, sed non Deo, sicut arli procrealio vivi animalis, sed non naturae. Hinc Dominus fidem mysterii huius a nobis requirit: Ego sum resurreclio el Adamcti Pheracorum rcgis coniux, quae innto amorc maritum dilexit, ut pro co sponte mortcm subire non recusnverit. Hyginus op. cit., fab. 51. 251, Nntalis Comes op. cit, lib. 7. cp. 1, pag. 589. 52) Cf. Ovid. Metamorph., lih. 15, vrr. 497 sqq.; Natalis Comes op. cit. lib. 4, cp. 11, pug. 315. 53) Dinlog. 10, lib. 31, pag. 385. 54) Hist. Nat., lib. 7, cp. 52, pag. 123. INFRA HEBDOMADAM QUARTAM QUADRAGESIMAE 449 vila; qui credit in me eliam si mortuus fuerit vivel, el omnis qui vivil el credil in me, non morielur in aeternum. Credis hoc? 55 Si credideris, videbis gloriam Dei; Gaudeo propter vos, ul credatis; Ut credant quia tu me misisti. ** VI. Mortuorum resurrectio principalis fidei nostrae articulus est; hodie autem futurae resurreclionis in suscitatione Lazari datur exemplum. Quare Ioannes miraculum hoc, quod omnium miraculorum Christi corona est, diligentissime describit et tanquam oplimus philosophus omnes causas ipsius recenset: efficientem Christum, materialem Lazarum, formalem modum quem tenuit Christus ad suscitandum eum, finalem pro gloria Dei. Magnum miraculum hoc quoad cífectricem causam, hinc Christus, miraculi auctor, mullis nominibus hodie appellatur: Ego sum resurreclio et vila; qui credil in me, non morietur in aeternum; Ego credidi quia lu es Chrislus Filius Dei vivi, qui in hunc mundum venisli; " appellatur lux mundi huius, idest sol, appellatur Filius Dei et verus Deus: Pro gloría Dei, ul glorificetur Filius Dei per eam; Si credideris videbis gloriam Dei, quoniam plane ad mortuum suscitandum divina requiritur omnipotentia. Naturae enim impossibile est; solus Deus mortuos ad vitam revocare potest; Christus autem, tanquam verus Deus, in Apocalypsi dicitur habere claves mortis et inferni,^* hoc est ita posse mortuos suscilare, sicut vinclos de carcere educere quisquis claves carceris habet. Ad ostendendum autem quam facile sit divinae potestati mortuum suscitare, appellat mortem somnum: Lazarus amicus noster dormit, el vado ut a somno excitem eum.*? Sic tanquam dormientem gravi profundoquo somno pressum, voce clamans excitat et suscitat eum: Clamauvit voce magna: Lazare, veni foras. Et stalim prodiil, * veluti a somno excitatus. Magnum etiam miraculum quoad causam materialem. Nam Lazarus suscilatur, homo nobilis, dives, potens, fama clarus, hinc multi Iudaeorum venerant ab Ierosolymis ad Martham et Mariam consolandas. *' Sustinet autem personam generis humani, nam La- 29 - Quadragesimale Quartum - Codex Vindobonensis Mortuorum resurrectio principalis nurticulus est fldei. Suscltattlo Lazari miraculum magnum est a causa effectrice, Christo, qui ostenditur verus Deus; ^ causa materiali, Lazato, figura hominis maxime a Deo dilecti ; n cnusa formali cl a causa finali, ldest Rloría Del el salute animarum, zarus in adiutorium interpretatur. Homo autem esl, in cuius adiulorium a Deo condita sunt universa, cuius causa Deus omnia fecil, omnia operatur in mundo et in Ecclesia, cuius causa Unigenitus Filius Dei venit in mundum, sicut hodie Christus a Galilaea in Iudaeam ad Lazarum suscitandum. Mirabile dictu, quanti Deus facit hominem, quanti Christus Lazarum fecit, ut illius causa longum iter instituerit, magno etiam cum vitae discrimine, unde miranlur Apostoli: Rabbi, nunc quaerebant le Iudaei lapidare, et ilerum vadis illuc? * Christus tamen ad Lazarum suscilandum vitam eliam suam visus est contempsisse. Magnum miraculum quoad causam formalem. Non enim suscitavit Dominus Lazarum sicul filiam archisynagogi ?^ aul filium viduae naimitis, ** solo imperio, sed mullis usus est caerenioniis, sicul Elias cum suscitavit filium viduae sareptanae, * sicut Eliseus suscitans filium mulieris sunamitidis. * Ad suscitandum Lazarum venit Bethaniam, infremuit spiritu, semel et iterum turbavit semetipsum, iussit aperiri sepulcrum, oravit et tandem, post lacrimas, iussit eum surgere: Voce magna clamavit: Lazare, veni foras. Ostendit Dominus quod ad salutem hominis multis opus fuit. Nam qui solo iussu mundum universum creavit, hic non solo iussu mundum universum suscitavit, sed multa fecil. Tandem magnum miraculum quoad causam finalem: Pro gloria Dei. Omnium operum Dei in mundo duplex est finis aul scopus: alter quidem gloriae ipsius Dei, alter vero hominis utilitas, nam propler haec duo mundum condidit, moderatur et servat. Ita miraculi huius duplex assignatur finis: Pro gloria Dei, ut glorificetur Filius Dei per eam; Videbis gloriam Dei; alter ad nostram utilitatem: Gaudeo propler vos ul credalis; Ut credant quia tu me misisli. Et quidem opus hoc utrumque finem sortitus est; nam huius miraculi fama permota Ierusalem, in die Palmarum Christum honorifice suscepit tanquam triumphatorem mortis " et mulli ex Iudaeis, cum vidissent quod fecit Iesus signum suscitando Lazarum, crediderunt in eum. INFRA IEBDOMADAM QUARTAM QUADRAGESIMAE 451 VII. Singulariler vero ostenditur in hodierno Evangelio motivum, quo motus fuit Christus ad Lazarum suscitandum. Est autem duplex: alterum quidem intercessio sanctarum sororum, quae miserunt ad eum dicentes: Domine, ecce quem armas infirmatur. Licet autem Dominus precibus his minime motus videatur, quoniam mansit ibi adhuc duos dies, motus tamen maxime fuit. Distulit tamen exaudire, ut multo maius miraculum operaretur, beneficium multo maius conferret. Infirmum sanare non magnum miraculum est, sed mortuum et quatriduanum in monumento ad vitam revocare plane maximum est. Non concessit minora ut daret multo ampliora ac diviniora beneficia. Alterum vero motivum est caritas, quae Christum maxime urgebat: Ecce quem amas; Diligebat Lazarum; Ecce quomodo amabat eum; Lazarus amicus nosler dormit. Opus fuit hodiernum hoc Christi miraculum cum infinitae potentiae tum immensae caritatis Christi: Ecce quomodo amabat eum. Ita plane omnia quae operatus est hodie Dominus ad Lazarum suscitandum ostendunt divinam eius carilalem: Ecce quomodo amabat eum. Quomodo amabat? Dici non potest. VIII. Lazarus mortuus est. Non intellexere Apostoli, cum Dominus dixit eis: Lazarus amícus noster dormit, quidnam Dominus dicere vellet; existimavere quod vere de somno diceret, hinc dixere: Si dormit, salvus est. * Hinc Dominus manifeste eis dixit: Lazarus mortuus est. Vix capiunt homines, cum de morte fit sermo; homo, ac si natura immortalis esset, vix cogitat se aliquando moriturum, quod plane tum indicium immortalilatis est animae quae' vitam dat corpori, tum ctiam operatio satanae, qui ait: Nequaquam moriemini, * aufert a corde verbum, ne credentes salvi fiant, ?? aufert morlis meditationem, ne hoc freno homines a peccatis se contineant; et quoniam mors Deum quidem veracem, qui ait: Morte morieris, "! daemonem autem, qui ait: Nequaquam moriemini, mendacem ostendit. Lazarus mortuus est. Dives erat et potens; ergo etiam potentes et divites, qui ea quae mundi huius sunt tanquam nunquam morituri Ad hoc miraculum Christus motus fuit precibus sororum "Lazari et propría caritate. Homo exhorret meditationem mortis, cum tamen omnes morituri simus et postca rcsurrecturi. Etiam in morte omnes cogitant de vita. Duo ponderanda sunt: miraculum el cnusa miraculi: sed aeternum victuri curanl, moriuntur, principes, reges, imperalores: « Mors omnia aequat ». *? O felices qui se morituros cogitant! At vero non lantum morituros verum eliam resurrecturos. Non lantum mortuus Lazarus esl, verum etiam resurrexit, suscitatus a Christo. Sic omnes morituri sumus et resurreciuri: Sicut in Adam omnes moríiunlur, - quoniam per unum hominem peccalum intravit in mundum et per peccalum mors, et sic in omnes homines mors pertransiit, ? - ita et in Chrislo omnes vivificabuntur; ** Omnes quidem resurgemus, sed non omnes immulabimur; '* Resurgent qui bona egerunt, in resurrectionem vilae, qui aulem mala egerunl, in resurrectionem iudicii. ** O beatum tunc qui Lazarus amicus Christi inventus fuerit! Lazarus amicus nosler dormil. Domine, ecce quem amas infirmalur. Erant quidem sorores Lazari mulieres piae et religiosae, hinc Christus diligebat Martham et sororem eius Mariam et Lazarum; "' et lamen cum viderent fratrem moriturum et animam iam agentem, cogitabant de vita ipsius, non de morte. Sic paucissimi sunl qui in morlali infirmitate carorum, licet videant moribundos, cogitant de morle, ut cum pietate decedant; omnes cogitant de vita. Beatus ergo qui in vita Lazarus fuerit amicus Christi! Hoc enim tunc maxime iuvat. ?* ALIA HOMILIA ! Erat quidam languens Lazarus, cic. ? I. In hodierno Evangelio duo nobis ponderanda sunt: miraculum et causa miraculi. Miraculum est mira quacdam et evidens divinitatis Christi demonstratio, nam ad hoc scripsit Ioannes Evangelium, ad demostrandam Christi divinitatem contra impia dogmata Ebionis et Cerinthi, qui negabant Chrislum revera Deum esse.? Hodiernum autem miraculum, quod corona miraculorum Christi iure in hunc mundum intravit. 74) 1 Cor 15, 22. 75) Ibid. vr. 51. 76) lo &, 29. siribus, cp. 9, (P. L. 23, 023); Comment. in Evang. Matthaei, Prologus, ibid. 26, 19. INFRA IIEBDOMADAM QUARTAM QUADRAGESIMAE 453 dici potest et miraculum miraculorum, potissima est veritatis huius demonstratio. Hinc Dominus ait: Infirmilas haec non est ad morlem, sed pro gloria Dei, ut glorificetur Filius Dei per eam;* et: Si credideris, videbis gloriam Dei.* Sic multa loquitur Ioannes de Christi divinitate: Ego sum resurrectio et vita; qui credit in me, clc.; * hinc etiam dicitur Filius Dei vivi: Ego credidi, etc." Causa autem miraculi ponitur Christi amor: Ecce quem amas;* Diligebat Iesus... Lazarum; * Lazarus amicus noster; * Ecce quomodo amabat eum." Ostenditur autem Christi erga Lazarum amor, ct verus et magnus, quoniam exposuit se Christus vitae discrimini ut Lazarum suscilaret: Maiorem autem caritatem nemo habet, ut animam suam ponat quis pro amicis suis.'? idest pro his quos diligit. lloc autem miraculum in causa fuit ut, co cognito, Iudaei contra Christum concilium cogerent eumque morti tradere decernerent. '? Coniunguntur autem haec duo tanquam obiectum fidei et caritatis nostrae erga Christum. Divinitas Christi obiectum est fidei ct caritas Christi erga nos obieclum est nostri erga eum amoris et carilatis. O si quis haec duo simul coniungerct, Christum revera Deum esse omnipotentem et simul nostri amantissimum !* esse, duo haec quid operarentur in nobis! Quid aliud vellet quis nisi principem habere potentissimum et sui amantissimum? Quis non libenter Romae Pontifici Summo deserviret, si sciret quidnam sit Papam esse quidve Papa possil, et simul Papam ipsum summopere diligere et ex corde amare? O utinam duo haec nos in Christo revera agnosceremus et crederemus! Quoniam resurrectio mortuorum opus est soli Dei virtuti possibile, propterea, cum Christus homo videretur non Deus, nemini venit in mentem quod ipse posset Lazarum resuscitare, nam Iudaei quidem dicunt: Non poterat hic, qui aperuit oculos caeci nati, facere ut et hic non moreretur? * Maria vero: Domine, si fuisses hic, non esset morluus fraler meus;?* Martha autem hoc ipsum, sed addit: Sed el nunc scio quia quaecumque poposceris a Deo, dabit tibi Deus, ' intuens quod possct suis precibus a Deo obtinere vitam fraMaiorem hac dilectionem, vlc. 13) Cf. ibid. 11, 417-53. 14) Ms.: Amuntissimus, miraculum ostendit divinitatem Christi, causa miraculi amorem Christi crga Lazarum, utrumque autem est obicctum fidei et caritatis nostrac. Hoc miraculo Christus probare voluit se Deum esse, quod demonstratut ex circumstantiis miraculum concomilantibus. Habemus hodie spectaculum mortis et vitae Hoc miraculo Christus ostenditur vera vita, tri defuncto, sicut Elias filio viduae '* et Eliseus filio sunamitidis. '? Quare, licet crederet ipsum esse Messiam: Ego credidi quia tu es Filius Dei vivi, non tamen credebat ipsum posse virtute et potestate sua Lazarum suscitare, sed soli Deo existimabat possibile. Imo nec Apostoli hoc intellexerunt, cum Dominus ait: Lazarus amicus noster dormit, sed vado ut a somno excilem eum.?* Quare cum Dominus virtute et polestate propria agit hodie, quod soli Deo omnium opinione possibile est, manifeste ostendere voluit se verum Deum esse. Quoniam vero totius Evangelii et fidei christianae cardo est credere Christi veram divinitatem una cum vera humanitate, quoniam igitur praesens miraculum evidens est divinitatis Christi demonstratio, propterea Ioannes copiosissime et accuratissime scribit divini huius facinoris historiam, more ulique gravissimi summaque fide dignissimi historici. Hinc ad ostendendam veritatem historiae multas adhibet circumstantias loci, temporis, personarum, testium; hominis suscitati describit nomen, familiam, patriam, saltem ubi habitabat, ubi infirmatus, ubi mortuus, ubi sepultus; tempus quo mansit in sepulcro; modum suscitationis, testes multos, quibus praesenlibus, factum est miraculum multaque alia, quae veritatem historiae manifestant. ?! II. Habemus etiam in hodierno Evangelio duo spectacula: alterum quidem mortis lacrimabilis, alterum vero vitae mirabilis in suscitatione. Ex hesterno miraculo Christus agnitus fuit magnus propheta,?' ex hodierno autem plusquam propheta, nam multo maius est hodiernum quam hesternum miraculum, adeo enim magnum et mirabile extitit, ut semel et iterum gloria Dei appelletur. Erit autem operae pretium ut, cum heri contemplati fuerimus spectaculum mortis, hodie contemplemur spectaculum vitae; cumi enim hodiernum Evangelium multis mysteriis refertum sit, inter omnia tamen hoc singulare est. Ostenditur hic Christus lignum vitae, sicut Divus Petrus Christum auclorem vitae appellavit, id quod Regius Vates ait Psalmo 35: Quoniam apud te est fons vitae el in lumine tuo videbimus lumen,?* ad quod alludens Ioannes paginae albae relinquuntur. 22) Cf. Le 7, 11-10. 23) Act 3, 15. 21) Vr. 10. INFRA. HEBDOMADAM QUARTAM QUADRAGESIMAE 455 ait in 4 sua Canonica: Annunciamus vobis vitam aelernam, quae erat apud Palrem el apparuil nobis." F4 in Evangelii sui initio, cum probasset sua auclorilate fidem divinitatis Christi, quam Ebion el Cerinthus haerelici negabant aperteque inficiabantur,?* dicens: In principio erat Verbum et Verbum eral apud Deum et Deus erat Verbum, cumque ostendisset Verbum essc rerum omnium causam et principium: Omnia per ipsum facla sunt, subiunxit: In ipso vita erat et vita erat luv hominum,?' ubi, sicut Regius Vates, vilam et lucem simul coniungit. Sed priusquam doceret Christum vilam esse, docuit Deum essc, nam nonnisi Deus auclor vilae esse potest. Propterea in hodierno Evangelio Ioannes prius verba facit de Christi divinitale: Pro gloria Dei, ul glorificetur Filius Dei per eam; et postea: Ego sum resurreclio et vita; qui credil in me, eliam si morluus fuerit vivet, et omnis qui vivit et credit in me non morielur in aelernum.*?* Quibus verbis ostenditur Christus non solum auclor vitae corporalis unius lantum hominis: Resurgel fraler luus, verum etiam universalis, totius mundi: In resurreclione in novissimo die.?* III. Ego sum resurreclio el vila, hoc csi causa et auclor generalis resurrectionis. Deinde transit a corporali vita ad spiritualem. Sicut cum samaritana agens transivit a corporalibus aquis ad spiriluales?* et cum Iudaeis a pane materiali ad spiritualem,?' ita hic: Qui vivil et credit in me non morielur in aelernum, nam spiritualis vita perpetua est, in morte non interrumpitur, sed perficitur. Non solum auctor utriusque vilae et quidem aelernac secundum ulramque hominis substantiam, quin cliam verus el verae vitae auctor demonstratur. Noluit Christus infirmum Lazarum sanare, ut posset multo illustriori miraculo morluum resuscitare; nec slalim suscitare post morlem, sicul filiam archisynagogi, ? aut paulo post priusquam sepeliretur, sicut filium viduac,? sed morluum, sepultum, quatriduanum in monumento, ita ut nulla penitus esse possct suspicio, quod vere non esset morluus. Suscitare voluit ut lucc claibid. col. 120; S. Augustinus De Haeresibus, haer. 8, (P. L. 42, 27); hacr. 10, ibid. col. 27. imo auctor vitae universalis. Christus auctor est. vitae temporalis et aeternae, secundum utramque hominis substantiam, auctor vitae perfectae, non propter orationis suffragium, scd ex propria potestate. Ostenduntur causae M huius miraculi. rius constaret veritas mortis; hinc iussit tolli lapidem ut ab omnibus videretur mortuus iamque corruptus et foetens: Domine, iam foctel, quatriduanus enim est?* in monumento, ut cognita perspectaque veritate mortis, multo illustrius esset miraculum vitae. Amplius, non solum verae vitae auctor, verum eliam perfectae vitac, nam infirmus et debilis vivit quidem sicut paralylicus in piscina,?* sed vita imperfecla est; Lazarus autem suscitatur ad vitam perfectam, integram sanitate et viribus, nam statim prodiit... ligalus manus el pedes.?* Magna vis requiritur, ut quis iacens in terra manibus pedibusque ligatus surgere possit, et hoc quidem statim, ect ambulare. Sic vitam ei dedit integram perfectamque. Adhuc etiam auctor vitae ostenditur, non sicut Elias cum suscitavit filium viduae [sareptanae] aut Eliseus cum ad vitam revocavit fiJium sunamitidis, quemadmodum existimabat Martha eum posse rcsuscitare Lazarum: Domine, si fuisses hic, frater meus non fuisset morluus; sed e( nunc scio quia quaecumque poposceris a Deo, dabit tibi Deus, et sicut ipse Christus visus est elevatis in caelum oculis Patrem orare; sed non orat ad impetrandum, imo gratias agit: Paler, gratias tibi ago quoniam audisti me. Ego autem sciebam quia semper me audis; sed propler populum... ut credant quia tu me misisti.?* Ostenditur, inquam, auctor vitae non propter orationis suffragium, sed ex potestate et imperio: Lazare, veni foras. Et statim prodiit, ?* sicut Ionas de ventre ceti ad divinum imperium. ?? Nec tantum ostenditur se posse vitam mortuo dare, contra id quod Iudaeorum quidam dicebant: Non poterat hic, qui aperuit oculos caeci nati, facere ul hic non moreretur? imo ostendit se facillime posse ac si mortuus csset dormiens, hinc ait: Lazarus amicus nosler dormit, sed vado ut a somno excitem eum. Propterea voce magna clamat, veluti si hominem gravi somno obrutum excitaret. IV. Ostenduntur etiam causae quae induxerunt Christum ad hoc opus. Ássignantur autem quattuor causae. Prima est desiderium divini honoris: Pro gloria Dei, ut glorificetur Filius Dei per eam; secunda est amor erga Lazarum: Diligebat Lazarum; Ecce quem INFRA HEBDOMADAM QUARTAM QUADRAGESIMAE 457 amas; Lazarus amicus noster; Ecce quomodo amabat eum; tertia est intercessio sororum Marthae et Mariae: Domine, ecce quem amas infirmatur; Domine, si fuisses hic; lacrimae Mariae: Ut vidil eam ploranlem, etc.; * quaria tandem desiderium verae perfectae fidei: Gaudeo propler vos, ut credalis quia non eram ibi; *' Credis hoc? Si credideris, videbis gloriam Dei; Ut credant quia tu me misisti. Sic, viso miraculo, multi ex Iudaeis... crediderunl in eum. * Sic Dominus hodie tanquam prudens piscator hamo divinae virtutis suae usus, cum fomite corporis Lazari multos coepit pisces. Nam ad hoc venit in mundum, ut piscator esset hominum, sicut etiam postea Apostolos hominum piscatores effecit. * Credebant Apostoli in Christum et tamen ait: Gaudeo propter vos, ut credalis, hoc est ut multo perfectius credatis me esse vitae auctorem, verum Filium Dei. Credebat Martha: Ego credidi quia tu es Christus Filius Dei vivi, qui in hunc mundum venisli, et tamen perfectiorem ab ea fidem Christus requirit: Credis hoc? Si credideris videbis gloriam Dei. Non qualemcumque a nobis fidem requirit Dominus, sed veram atque perfectam, quae in vera perfectaque Christi cognitione consistit. Nam nisi vere cognoscatur, diligi revera non potest. Hic fuit praecipuus finis divini huius miraculi salus animarum, ut Christus multos mortuos suscitaret in spiritu, sicut Lazarum suscitavit in carne. Spiritus enim Dei gratia destitutus mortuus est et in vitiorum fovea sepultus, instar Lazari. Christus autem cupit omnes mortuos in spiritu suscitare, hinc transit hodie a corporali vita ad spiritualem et a temporali ad aeternam. O nos beatos, si Christum revera vitae auctorem esse agnosceremus! Quam dulcis, quam suavis esset vita, multis licet miseriis obnoxia! Si praesens vita numerata pecunia emi posset, quis non emeret? Si lignum vitae, quod homini immortalitatem conferebat, reperiretur in mundo et haberi possct, quis non procuraret? Si fides Christi daret spiritualem vitam una cum corporali perpetua, nemo non esset ** christianus catholicus in mundo. Sed ordo esset praeposterus, susciperetur fides non propter animam, non propter Deum, sed propter corpus, propter mundum. At quia nunc Christus vitam dat spiritualem, daturus postea vitam Ex hoc miraculo Christus ngnítus fuit vcrus Dcus, quod praecipuus finis fuit divini huius facinoris. Elucent hodie divinae virtutes in Christo el hbumanac miseriae in Lazaro; sic plenum est mysteriis hodiernum Evangelium. etiam corporalem aeternam, conlemnitur, flocci penditur, nihili fit, quia mundana lantum bona magni facimus, non divina. Sed veniet tempus cum reipsa cognoscemus quidnam sit Christum vitae auctorem esse. Sed nobis tunc nihil proderit, dicet enim: Armen dico vobis: Nescio vos. ** V. Hodiernum ** Evangelium est veluti liber quidam magnus et mirabilis divinarum virtutum in Christo et humanarum miseriarum in Lazaro; liber plane divina sapientia plenus, ubi cognoscitur quid sit Christus verus Deus in homine el quid sit homo in mundo. Ezechieli datus fuit de caelo liber, in quo scriptae erant lamentationes et carmen et veh; * Ioanni similiter datus fuit de caelo liber, nec lamen indicat quid in eo scriptum esset, tantum dicitur quod praedicaturus erat populis et linguis; * quare plenus erat mysteriis fidei christianae, quam praedicaturus erat. Liber autem hodierni Evangelii utrumque illum continet. Nam hic habemus divina in Christo mysteria et humanas in Lazaro miserias, lamentationes, carmina lugubria et veh. Plenum est hodiernum Evangelium mysteriis cum divinilatis tum etiam humanitatis Christi; nam habemus et effectus verae divinitatis et affectus actusque verae humanitatis. Habemus etiam in domo Lazari, sicut in Christo thesaurum mysteriorum divinorum; ita hic thesaurum humanarum miseriarum. Erant in ea domo tres personae, divites quidem et nobiles, sed parentibus orbatae, sine patre, sine maire, in iuvenili aetate constitutae; orphani erant, utroque parente orbati. Magna haec miseria. Erant duae sorores, sed non nuptae, in manu fratris et iuvenis; sed tamen, quoniam honestus erat et prudens, tanquam pater regebat domum. Et ecce tibi, mors hunc quoque abripuit post diuturnam infirmitalem: Erat languens, clc. *? ad Dominicam Passionis, Y . j N SY C140. 4C Re cape vem ^ E f eeniart- Alo cob) qoe rb Lee t^) PE A / bal pnto S dell nos M IIIS Jom VTAPPPHR 2L ottallnnt, Pane tad, icon nt^ faced e, fy ipaa p ib ndr s B Á . " Ld M HOA Roux s s abi iz Affen 0 err th, pP ce pr prae le LA ia. vid Joe rA nM cS p enl, 1 rdty Leh 4^ dt Rf ir adf à fece 9f LE Lp. Qum: ze iae AMA OR I PT a e CHHIHEEUR, qoi geben rpm A AA AAPARUA Mp u^ AERE o OR Ld zs " " e$ 5 e e^t onn e ehh 6 LÁ AA petet ewx Ja. U ehe. ru ——— e4^ ME s "E " * Led eme eb des uil Kost fo pt- Silos road i oobar-tyn o i76 0ge eru» m a HUM HOP EE Ms f aget UPS Leg 4 P PAD 47 f ct e 4a Mg ter tH.U Hb ante iPS i (AP A H9 Bons (ons i7 E (O9 4-7 CIC 4 Le ede m a n reu 2 Er RPPR EPIRI IPREUIPTUM P [4 B no 6 c-.ch peg B pes Epp o4 Og fat hls AOV, Lene pe AS 22/229 K * ". e ; p Tett ez! e 4b ce antis don 494A 4— o004- [E ILLI I dt / eL P iem 1M CA f er Is- Kol. er CA pee Act ro A s: p h- P A 4o vM XR fee , Cofar NEC COPET LR gp ent Ma T4 eM B e bp eain. Lm FATE P9 pe n CHAP Ag n; f . I7. s nt . */* "^ ,, . P - bs Ha LA Up! ong, L0P€ 76M, IBI qe LFU, €) o d PP AAA f m moy 4 P4 » ; z . PVP PAPE L^ f hire phe Libo. ted fete d ety ade qr et pi8 A m tod a) CPAnA et p es AAA LA (obo //^ dos 947 fo e^ Lee pp [04 ^7 Urn e Fn ceo trn ito Uv-07-$ P 4 ^£» epi, Le ^ ale é je f^t breit 7f" dt dnt e Abe Ab FB QAM; J«K 6 xl. qoe S—AFUM. pf! jesus ps tt Un A EPA O- [atodve ton te P IO Ape CI pt giu HAS Lucho Me PE dee. OP CARAHERÁN pip ros qoi so icit os i deg Jpobt i pen Inj-— Ca^ Key ies Ne MK ecu ob, op pa qe Mee e ptrerpo e «eh u- FUryR fie postre ES M VU 1 " ad ^ia —— (rm nmm eae pha te hn HA ed Lats, F0 Z det tH. ppl In HU Ip EN unte íi Ao. UM ; VES 4 Ae Z2 aA re M) HUI Un mre Lay fed qe T suuni; n A 1 [545 Jf , / Vou tM ICA CS Ri PITPEOS /2d Á. v 6f de. €u2 AKA, 6^ IM (B (el dd pe Wes" E HH "TN NP LES P "^2 4 ; . Ll: U Ft S ien c 4^ UA po ay fa an rLadiad JH $96 2€-7 GyAP i87 a * ; * "p Loa 4 4^. pens bho-3 4 oo-7ós , » . T. "- ) Wn oltre y ges C-0y. A jab v 8 4 d ti magnitudine naturali T: LFÓ 1 e 2 e — A s - imi i ae S. Lauren Phoio A. Pliovesan - Patavíí Vacdüüle seriptur DOMINICA DE PASSIONE Quis ex vobis arguet me de peccato? Si veritatem dico vobis, quare non creditis mihi? * I. Vidit Iacob patriarcha in Bethel scalam caelestem, per quam Angeli ascendebant et descendebant; Deus scalae innixus erat.? Bethel domus Dei interprelatur. Christus autem alludens ad mysterium illud ait: Videbitis caelum apertum el Angelos ascendentes et descendentes supra Filium hominis.? Scala caeli in Bethel, Christus hodie in templo. Scala multos habet gradus, sic multas Christi perfectiones habemus in hodierno Evangelio. Quis ex vobis arguel me de peccalo? divina innocenlia et vitae sanctitas immaculata; Si veritatem dico vobis, quare non creditis mihi? doctrina caelestis et divina; pietas erga Deum el patientia ac mansuetudo erga homines: Ego daemonium non habeo, sed honorifico Patrem meum, el vos inhonorastis me; ego aulem non quaero gloriam meam; vera ct altissima Dei cognitio: Est Pater meus qui glorificat me, quem vos dicitis quia Deus vester est, et non cognovistis eum... ego autem novi eum... scio eum el sermonem eius servo.* Per hanc scalam in caelum ascenditur: Si quis sermonem meum servaverit, mortem non videbit in aeternum.* Et tandem Dominus cernitur in summo scalae huius cacumine: Antequam Abraham fieret ego sum.* Quibus verbis ostendit Abraham creatum hominem fuisse, se autem increatum Deum. I. Ezechiel, Divinus Vates, vidit gloria Dei in templo et eamdem postea discedentem de templo; gloriam autem Domini 1, 51. 4) Ibid. 8, 49-50. 54-58. 5) Ibid. vr. 51. 6) Ibid. vr. 58. Multae perfectiones Christi clucent ex hodierno Evanzgclio. Currus gloriae Dei nb Ezcchiclc visus designabat h Christl umanitatlem cum quattuor ciusdem mysteriis, Ostenduntur hodie Christi humanitas, et patientia, fortitudo sapientia. 460 DOMINICA dicit quam viderat iuxta fluvium Chobar.* Vidit enim Dominum splendore circumfusum, qui per aera veluti triumphali curru vehebatur. Currus autem similis erat firmamento, idest caelesti substanliae; rolae quoque ipsius similiter el a quattuor animalibus formae mirabilis trahebatur. Nam unumquodque binos pedes habebat, sed quattuor facies, quattuor alas et quattuor brachia manusque sub alis, erantque veluti ignea animalia, quales a poelis dicti sunt quattuor equi currus solaris. * Erant etiam fulgore velociora, velocius vento per aera volabanl. Currus autem ille gloriae Dei sacrosanctam humanitatem Christi designabat, quattuor autem rotae, animalia, facies, alae, quattuor mysteria Christi principalia: incarnationem, passionem, resurreclionem, ascensionem; quattuor status naturae humanae in eo: innocentiae, poenae, gratiae et gloriae; quattuor virtutes cardinales perfectissimas in eo; quattuor item dignitates: regis, iudicis, sacerdotis et prophetae; quadruplicem eliam potestatem: in caclo, in terra, in paradiso, in inferno; super Angelos, super caelos et elementa, super homines et super daemones; potestatem etiam contra peccatum, contra mortem, contra infernum et contra salanam, quoniam in sacrosancta Christi humanilate vera divinitas erat. Sicut Iacob patriarcha, visa scala caelesti, ait: Vere Dominus est in loco islo,* sic Deus erat in triumphali illo curru divinae gloriae. Et quidem agens hodie Dominus cum Iudaeis ostendit faciem hominis, dum rationibus cum eis humanissime agit; faciem bovis, dum multa cum patientia et mansuetudine suffert eorum convicia: Nonne bene dicimus nos quia samaritanus et tu et daemonium habes?" Nunc cognovimus quia daemonium habes; faciem leonis, dum animo intrepido veritatem conslantissime praedicat et vitia corum arguit: Si verilatem dico vobis, quare non credilis mihi? el tandem faciem aquilae, dum loquitur de divina cognitione: Quem vos dicitis quia Deus vesler est, et non cognovistis eum, ego autem novi eum. , Sicut autem vidit Divinus Vates gloriam Domini discedentcm de templo, ita hodie Dominus relinquit templum Iudaeorum: Jesus autem abscondit se el exivit de templo," reliquit synagogam. Per DE PASSIONE 461 Oseam Dominus ait: Vae eis cum recessero ab eis! ?? Plane malum corpori est cum discedit anima, malum mundo cum discedit sol, malum civitati, cum eam rex inimicis rclinquit. III. In hodierno Evangelio ostenditur Christus tanquam divinisostenditur E a . * ^ - propheta simus propheta, vita ct doctrina sanctissimus. Nam quoad vitam diaiynus, vita citur: Quis ex vobis arguet me de peccalo? quoad doctrinam vero: dudes Si veritatem dico vobis, quare non credilis mihi? Primo homini dedit sanctissimus, Deus thesaurum innocentiae et iustitiae, thesaurum etiam scientiae et cognilionis; hic est spiritus duplex Eliae.'* Duo haec designabant mysteria illa Urim et Thuimim, lumina et perfectiones in Ralionali pontificis, '* duae tabulae legis in arca lestamenti.'* Hac de causa Christus a Balaam dictus fuit slella et virga: Orietur stella ex Iacob et exurget virga in Israel,'* ideo Christus dictus est sol iuslitiae, * quia a sole mundus lucem accipit ct calorem. Hinc Ioannes de co ait: Plenum gratiae el veritatis, '* itemque: Gralia et verilas per lesum Chrislum facla est," et Paulus quod factus est nobis a Deo sapienlia et iustitia: ?* sapientia quoad intellectum, iustitia quoad voluntatem; sapientia quoad cognitionem virtutis, iustitia quoad amorem; sapientia quoad doctrinam, iustitia quoad vitam; sapientia quoad verba, iuslitia quoad opera. Isaias agens de plenitudine Spiritus Sancti in Christo, haec sicut de. eo duo ostendit: Requiescel super eum Spiritus Domini, Spiritus sapientuerat. Isaias, liae et intellectus, Spirilus consilii, Spirilus scientiae quoad doctrinam, Spiritus fortitudinis, Spirilus pietatis, Spiritus timoris Domini *! quoad vitam. Hac de causa Ioannes in Apocalypsi vidit Agnum habentem oculos septem et cornua septem, caput ornatum multis luminibus et multis viribus praeditum. ?* Haec in Christo sunt duo luminaria magna in caelo, duo cherubim gloriae in sancto sanctorum, ? duo lapides onychini in superhumerali magni sacerdotis. ?* Duo autem haec Christo erant summe necessaria pro gloria Dei d et salute mundi, quia venit in mundum tanquam divinus legislator, christo erant, propheta similis Moysi, cui dedit Deus et tabulas legis et divinum 40, 18; Dt 10, 5; Ilcbr 9, 4. 16) Nm 24, 17. Vulg.: Consurget virga de Israel. 17) Mal 4,25 18) Io 1, 14. 19) Ibid. vr. 17. 20) Cf. ! Cor 1, 3U. 21) 11. 2-3. Affert ordine inverso. 22) Cf. 5, 0. 23) Cf. Ex 25, 18; 37, 7. 24) Cf. Ibid. 28, 9. quia venit ut propheta divinus et divinus legislator: ostenditur etiam fructus huius doctrinne. Acerbam persecutionem Christus passus est 2 ludaeis. n satana exagilatis. 462 DOMINICA splendorem faciei? in signum plenitudinis Spiritus Sancti, de cuius plenitudine postea accepit et dedit septuaginta senioribus populi.?* Per Isaiam Dominus ait: Spirilus Domini super me, eo quod unzit me, evangelizare pauperibus misit me,?' idest ad praedicandum Evangelium, novam utique et divinissimam legem, quam Dominus hodie veritatem appellat: Sí veritatem dico vobis, quare non credilis mihi? Sic et Paulus ad Ephesios Evangelium dicit verbum veritatis: /n quo et vos cum audisselis verbum veritatis, Evangelium salutis vesirae, ** ubi interpretatus videtur quae hic Dominus ait. Nam quod prius veritatem dixerat, postea verbum Dei dicit: Qui ex Deo est, verba Dei audit. ** Ad ostendendum autem fructum huius doctrinae ait: Si quis sermonem meum servaverit, morlem non videbit, non gustabit in aeternum, hoc est quod Paulus ait Evangelium salulis, et alibi: Virtus enim Dei est in salutem omni credenli,? et Petrus: Reporiantes finem fidei vestrae salutem animarum ?' vestrarum; Christus etiam: Sic Deus dilexit mundum, ut Filium suum Unigenilum daret, ut omnis qui credit in ipsum non pereat, sed habeat vitam aeternam. ?? IV. In hodierno Evangelio proponitur gravis et acerba, sed iniustissima persecutio, quam Christus Dominus noster passus est a Iudaeis corde, ore et opere ipsum persequentibus. Multas legimus graves et iniquas persecutiones, quas Sancti Dei passi sunt ab iniquis: Abel a Caino,?? Isaac ab Ismaele,?*, Iacob ab Esau,? Ioseph a fratribus, ?*" Moyses a Pharaone,?* David a Saul,?' Elias a Iezabele,* Iob a satana,?? populus Dei ab Aegyptiis, Chananaeis, Assyriis, Chaldaeis aliisque nationibus impiis; sed omnium gravissima quam Christus passus est a ludaeis virtutis causa, propter iustitiam, non sua culpa, nam: Quis ex vobis arguet me de peccato? Omnes fere Prophelae graves passi sunt perseculiones ab impio populo, unde Stephanus: Quem Prophelarum non sunt persecuti patres vestri? Et 37, 4 sqq. 365) Cf. Ex 4, 15. 37) Cf. 1Rg 18, 8-11; 19, 1-18. 38) Cf. 3 Rg 19, 1-4. DE PASSIONE 463 occiderunt eos qui praenunciabant de adventu Iustíi.** Hoc autem quia mundus hic spiritu satanico plenus est eoque regitur. Hinc dicitur princeps mundi huius, reclor tenebrarum. * Christus autem salanae non minus contrarius est quam lux obscuritati, quam sol nocti. Et quidem in hodierno Evangelio antithesis est inter Christum Satanas cnim 1 : » et Christus et satanam. Nam paulo ante Christus de satana verba fecerat dicens jnimicisIudaeis: Vos ex patre díabolo estis el desideria patris vestri pullis sm nd invicem facere; ille homicida erat ab initio el in veritate non slelit, quia non sunt; est veritas in eo; cum loquitur mendacium ex propriis loquitur, quia mendaz esl et paler eius. Ego aulem quia veritatem dico vobis, non creditis mihi.* Satanam homicidam et mendacem appellat, auctorem omnis iniquitatis el mendacii ac falsitatis. Sic fraudibus et mendaciis primos parentes nostros impulit in peccatum eosque veneno impietatis infecit atque occidit. Contra haec autem Dominus innocentiam et veritatem opponit ideo dicens: Quis ex vobis arguet me de peccato? Si veritatem dico vobis, Ne ciad contra quare non creditis mihi? Utique quia filii diaboli estis, nam qui ex — Pm Deo est verba Dei audit, proplerea vos, etc. ** Satanas igitur per suos insurgit. conira Christum insurgit tanquam contra capitalem inimicum hostemque acerrimum, armans Iudaeorum corda, linguas, manus contra Christum: corda quidem acerbis odiis, linguas blasphemiis ac maledictis, manus lapidibus: Tulerunt lapides ut iacerent in eum. ** V. In Sacris Litteris iniquissimae huius persecutionis plures as- Huius persecutionis signantur causae. Prima, quoniam Christus miracula operabatur in daidnéN sabbato; sanato languido in piscina in die sabbati, ait Ioannes: Me rms Proplerea persequebantur Iesum Iudaei, quia haec faciebat in sab- — operabatur bato; altera quia Filium Dei se faciebat, hinc idem Ioannes ibi- MAS dem: Phopterea magis quaerebanl Iudaei eum interficere, quia non - SE solum solvebat sabbalum, sed et Patrem suum dicebat Deum, aequalem se faciens Deo.** Hinc cum audissent hodie quod Christus dixit: Antequam Abraham f[ieret ego sum, tulerunt lapides ut iacerent in eum; alias etiam, cum dixisset Dominus: Ego el Pater unum sumus, Vulg.: Si veritatem dico vobis. 44) Ibid. vr. 47. 415) Ibid. vr. 59. — 46) lbid. 5, 18. quia veritatem praedicabat, quia ludaei invidi et ignorantes erant et quia bhlasphemus ipsis videbatur, cum tamen essel ipsamet innocenlia el sunctiitus divina. 464 DOMINICA suslulerunt lapides ut lapidarent eum, de blasphemia, inquiunt, quia tu, homo cum sis, facis teipsum Deum. *' Alia causa assignatur a Domino: Me odit mundus, quia testimonium perhibeo de eo, quia opera eius mala sunt.* In parabola vineae alia assignatur: Hic est heres, venite, occidamus eum et habebimus hereditatem eius.** In concilio Iudaeorum assignatur alia: Exvpedil ut unus homo moriatur pro populo et non tola gens pereal, nam sí dimillimus eum sic, eic.; ? Pilatus etiam aliam causam agnovit: Quod per invidiam íradidissent eum; Divus Petrus ait in causa fuisse ignorautiam: Scio, fratres, quoniam per ignorantiam fecistis vos et principes vesiri," ei Paulus: Nunquam crucifivíissenl, si Dominum gloriae cognovissent; ? ipse etiam Dominus: Paler, ignosce illis, quia nesciunt quid faciunt. ** Haec fuit praecipua causa cum depravalis animi affectibus, qui ebrietatis aut etiam phrenesis instar mentem alienant; nam si cognovissent et scivissent Christum verum Messiam, verum Filium Dei esse, Dominum legis et universae creaturae, non erat cur scandalum sumerent de sabbati transgressione, nam princeps non sibi, sed popularibus suis leges imponit: « non tenetur Augustus legibus ». ** In die passionis, cum Dominus palam confessus fuisset Messiam se esse, omnes condemnaverunt eum esse reum morÜs, exclamante pontifice: Audistis blasphemiam? Quid vobis videtur? ** et Pilato dixerunt: Hunc invenimus subverlenlem genlem noslram... et dicentem se Chrislum regem esse.*' Quid ergo? blasphemia erat Messiae dicere se esse Messiam? Blasphemat Deus cum Deum se esse dicit? Si consideremus causas ob quas Sancti passi sunt ab impiis, Abel a Caino, Iacob ab Esau, Ioseph a fratribus, David a Saule, intelligemus causas propter quas Christus a mundo passus est persecutionem. Primo autem gratis Christus, sine causa perseculionem passus est: Ut impleatur sermo, qui in lege eorum scriplus est: quia odio habuerunt me gratis; ** nam Christus neminem unquam laesit facto aul diclo. Hinc ait: Quis ex vobis arguet me de peccato? Si veritatem ordine inverso. 51) Mt 27, 18; Mc 15, 10. 52) Act 3, 17. 53) 1 Cor 2, 8. Affert ordine inverso. 51) Lc 23, 34. 55) Axiomna iuridicum, signiflcans supremam nuctoritatem a legibus a se conditis non adstringl. 56) Mc 14, 64. 57) Lc 23, 2. DS) 1o 15, 25. DE PASSIONE 465 dico vobis, quare non credilis? Sic David cum gravem pateretur a Saule persecutionem, dixit Ionathac: Quae esl iniquilas mea et quod peccatum meum in palrem tuum, quia quaerit animam meam? ** Christus est ipsamel innocenlia el sanctitas divina. VI. Tulerunt ergo lapides ul iacerent in eum. Iesus autem abscondit se et exivit de templo. '* Gravem passus est hodie Christus, Unigenitus Filius Dei, a Iudaeis impiis persecutionem, quod mirum est. Cur eum persequebantur Iudaei, qui vir erat innocenlissimus, sanclissimus, optimus? Quare fremuerunl gentes et populi medilati sunl inania... adversus Dominum el adversus Chrislum eius? * Cum in spiritu Regius Vates pracvidisset futuram hanc Christi perseculionem, mirabalur sciens Christum virum innocenlissimum, sanctissimum, optimum, sicul in primo Psalmo cecinerat: Beatus vir qui non abiit, eic., qui vitam duxit innocenlissimam, sed ín lege Domini voluntas eius, qui vitam duxit sanclissimam, virtutibus omnibus ornatissimam; el eril lanquam lignum, * reipublicae optimus, summae ulilis, sicut arbor quam in somnis vidit Nabuchodonosor. * Quare ergo f[remuerunl genles adversus Dominum el adversus Christum eius? quare? qua de causa? quid eos movit? quid fuit in causa lalis tantique tumultus? quaenam illala iniuria talem excitavil tragoediam, vel quare fremuerunt? Ad quid? cuius rei gralia? quo scopo, quo fine, moti sunt ut Christum verum Messiam persequantur? Ut insurgant populi adversus principem regemque suum, et quidem potlenlissimum et oplimum, maxime beneficum, nulla illata iniuria, imo multis collatis beneficiis, non potesl non esse mirabile. Ut mulier sit pulcherrima, gralissima, honeslissima et omni virlute praedita, quare summe amabilis, et a viro suo odio habeatur, mirabile esl quomodo nascatur odium ubi nulla est causa odii, ubi lot causae amoris; nemo non miraretur. Quare hoc? quare hoc? Sic Regius Vates: Quare fremuerunt gentes? Quare populi medilali sunt inania adversus Dominum el adversus Chrislum eius, qui arbor erat afferens omni populo omne genus fructuum desiderabilium, cuius beneficio caeci visum, surdi auditum, infirmi sanitatem, mortui vi- 30 - Quadragesimale Quartum - Codex Vindobonensis Tam !niquo odio ludaei persequebantur Christum innocentissimum, sanctissimum et optimum, qui omn!bus benefaciebat, quía n sata incitati na erant 466 DOMINICA tam, peccatores iuslitiam vitamque assequebanlur? qui hodie ait: Quis ex vobis arguet me de peccalo? imo: Si quis sermonem meum servaverit morlem non gusiabil in aelernum? Sic arbor vitae se declarat. Sed si vir suapte natura minime malus, mulierem odit pulcherrimam, gratissimam, honestissimam, virtute omni maxime praeslantem, necesse est ut maleficiatus sit, magia aliqua dementatus, Circis alicuius veneno infectus ** sanoque iudicio et mente privalus. Ita plane dicendum est de his qui Christum iniquo odio perseculi sunt. Equus, cum suapte natura non sit hominis inimicus, conira hominem minime irritatus non insilit, non insurgit, non recalcitral, non morsibus, impetu, incursione calcibusque hominem impetit, sicut leo rugiens fame urgente; non haec agil, nisi ab equile et sessore contra inimicum agitatus; in bello nanque, dum contra inimicos pugnatur, a sessore agitatus haec praestal. Ita plane homo suapte natura malignus non est, bonus a Deo conditus fuit ad imaginem et similitudinem ipsius Dei; ** sed sicut equus est qui ei obtemperat a quo inseditur frenoque et calcaribus regitur. Omnis homo equus est, sed vel Dei vel satanae. Qui constitutus in gratia et virtute est, equus Dei est; qui autem in peccato est, equus est satlanae. Hinc legimus: Équum el ascensorem proiecil in mare, ubi verba faciebat Divinus Moyses de persecutione populi Aegypli contra populum Dei. Ostendit enim quod populus ille veluti equus eral, satanas autem, ut. Origenes ail, ascensor equi huius. * Sic enim populus ille a satana agitatus populum Dei persequebatur; sic satanae opera Cain Abelem persecutus fuit, Esau Iacobum, Saul Davidem, lIezabel Eliam. Sic Iudaei Christum, sicut et Iudas Christum tradidit, postquam intravit in eum satanas. ** Iudaei ergo hodie a satana incitali et agitali tulerunt lapides ut iacereni in eum. Et quidem satanas multis modis Iudaeos contra Christum incitavit, sicut et contra Prophetas Dei, nunc per invidiam, sicut incitaexteriora hominis in bestium transformabat; *ic Ulissis socios in sues muluvit,. Cf. Homerus Odyss., lib. 10, vrr. 234-243; Hyginus Fabulae, fab. 125. 156, 199. 651 Cf. Gn 1, 26-27;9,0. 066) Ex 15, 1. 67) Cf. 1n Exodum, hom. 6, (DP. G. 12, 332-333). DE PASSIONE 467 vit Cainum contra Abelem, filios Iacob contra Ioseph, Saulem contra Davidem; nunc ira, vi, metu: Si dimittimus eum sic, omnes credent in eum et venient Romani; sic fratres Ioseph timebant: Nunquid rex noster eris? aut subiiciemur dilioni tuae? *? sic Saul timcbat ne David in regnum ei succederet; nunc odio veritalis, sicut Achabum movit contra Michaeam, ?? sicut populum contra Prophetas Dei; sic Dominus ait: Me odit mundus, quia ego testimonium perhibeo quod opera eius mala sunt. Singulariter vero eos contra Christum armavit falso religionis zelo, ut sicut David Goliam occidit proprio ipsius gladio, '' ita, cum divinae religionis zelus a Deo sit, cum secundum scienliam est, satanas tamen hoc zelo praecipue Iudaeos contra Christum armavit. Hinc Ioannes ait quod Christum persequebantur Iudaei quia solvebat sabbatum et quia Filium Dei se dicebat, aequalem se faciens Deo. Hinc hodie, cum Christum audissent dicentem: Antequam Abraham [ierel ego sum, tulerunt lapides ut iacerent in eum, tanquam in blasphemum et honoris divini usurpatorem. Hoc etiam falso zelo Gentiles contra Christum fidemque et Ecclesiam ipsius armavil, ut avitam tuerentur religionem, quam Christi fides uti impiam superstitionem destruebat, ut gentes ab idolorum cultu ad veram Dei omnipotentis cognitionem veramque religionem converlerentur. Gentes aulem a salana incilatae sub praetextu religionis Christum persequebantur, sicut Iudaei. Sed quid tandem Iudaei Christum acerrimis odiis persequendo profecere? Christo quidem nihi] penitus obfuere, sibi vero extremam altulere perniciem, nam: Abscondil se el exivit de lemplo. Discessil translata est gloria Domini a: domo gloria Domini a templo, Israel. '* Vivit Christus et regnat universum per orbem quam gloriosissime; infelix autem synagoga non amplius, postquam ab ea Christus discessit, Ecclesia Dei, sed salanae synagoga,'* sub iugo satanae miserrime scrvit, infinitis parlibus multo infelicior quam cum in Aegyplo durissimam servitutem suslineret. '* Sicut autem satanas, inimicus omnis iustitiae et omnis iniquitatis parens, cum Deum audivit sanctissimi Iob praeconia extolleneosque armaverat invidia et odio veritatis. et singulariter faiso religionis zelo. sicut postca gentes armavit contra Ecclesiam. Sed Iudaei nihil Christo obfuerc, sibi vero extremam perniciem attulere. Omnis homo vel Dei vel satanae filius est. A tribus hominum Egcneribus Christus persecutus fuit, sic fldes Christi tribus rationibus maxime impugnata fuit au mundo; 468 DOMINICA lem: Nunquid considerasti seruum meum Iob, quod non sil ei similis in terra, vir simplex el rectus ac limens Deum et recedens a malo? ** tunc maxime in sanctissimum virum ira succensuit odioque ad persequendum exarsit, '* ita hodie, cum Christum audit dicenlem: Quis ex vobis arguet me de peccato? in eum praeceps invehilur agitque ut Iudaeorum manibus in ipso eliam templo lapidibus obrueretur. Causam omnem perseculionis suae Christus, quam a Iudaeis patiebatur, in satanam reiicit dicens: Vos ex patre diabolo estis et voluntialem eius vultis facere; ille homicida erat ab initio. Ad hoc alludit hodie cum ait: Proplerea vos non audilis, quia ex Deo non eslis, quia filii Dei non estis, quia salanae filii estis. Sic omnis homo vel Dei, vel satanae filius est: Qui verba Dei «udit, qui ex animo credit in Christum eumque, ul par est, honorat et glorificat, filius Dei est; qui autem non audit, non credit ex animo, qui polius persequitur, blasphemat, lapidibus impetit, procul dubio satanae filius est. VII. Tulerun( lapides ul iacerent in eum. À tribus hominum generibus Christus vel maxime persecutionem passus fuit: primo quidem a principibus, Herodes enim Christum vix natum perdere studuit,?** sic postea principes sacerdotum et pontifices Christum neci tradidere; dcinde vero a scribis, a legis doctoribus et sapientibus Iudaeorum, qui divinarum rerum scienliam profilebantur; tandem a Pharisaeis, qui summam religionem ct vilae sanctitatem legisque divinae exaclissimam profitebantur observationem; hi Christum persequebantur tanquam violatorem sabbati et divini nominis usurpalorem. Sic fides Christi tribus rationibus quam maxime impugnata a mundo est opera salanae: primo quidem causa regnandi: Si dimillimus eum; ** secundo, quia fides Christi contraria videbatur philosophiae et humanae sapienliac; terlio, quia contraria religioni genlium el Iudaeorum. Sic satanas contra Christum quam maxime usus est principibus mundi huius, philosophis, poetis, historicis, rethoribus, magis etiam malis artibus imbutis, tandem vero sacerdotibus DE PASSIONE 469 idolorum ministrisque sacrorum, ut avitam rcligionem sustentarent ac tuerentur. Sic olim Cherub, gladius el flamma ignis, '" ab ingressu paradisi arcebant; mundana sapientia, potentia et religio. At vero sicut Christus evasit hodie incolumis: Absconditl se el &xivil de lemplo, ila cl fides Christi: Porlae inferi non praevalebunt adversus eam.*! Magna fuit persecutio tyrannorum, magna philosophorum, qui patres haereticorum fuere, magna tandem totius mundi sub praetextu religionis, nam Iudaei in templo, viri religiosi, hodie Christum tanquam blasphemum lapidibus obruere voluerunt, rcligionis causa, zelo Dei moli, sed non secundum scientiam, cum Deum ignorarent. II. ALIA HOMILIA 1 Quis ex vobis arguet me de peccato? * I. Vivis coloribus ad naturale depingit nobis hodie Ioannes elegantem imaginem personae Christi. Quod homo sit sine peccato: Quis ex vobis arguel me de peccato? homo differens ab omnibus aliis hominibus, nam omnis homo mendav,? Christus autem homo vcrax: Si veritlalem dico; * homo sanctus, verus Dei cultor, ab omni potestate satanae alienus: Venit princeps mundi huius, etc.,* hoc esi, daemonium non habeo, sed honorifico Patrem meum;* homo maior Abrahamo ct Prophetis: Nunquid !u maior es Abraham? Abraham pater vesler exultavit, clc.;* homo tandem aequalis Deo, verus Deus: Antequam Abraham fieret, etc. * Sic ostendit magnitudinem Christi, profecto ut ostendat eum fide dignum: Sí veritatem dico vobis, quare non credilis mihi? utl ostendat quanta res sil veritas et quanti apud Deum momenti, quantj Deus semper veritalem fecit. Loquitur aulem non de veritate arlium et scientiarum, sed de veritate supernalurali, de veritate Divinarum Scripturarum, de verilate fidei catholicae. Ad hanc pracsed sicut Christus hodie incolumis evasit, ita ct fldes cius. Ostendit hodie Evangclium magnitudinen Christi, ut ostendat doctrinae illius veritatem. Veritatem christianam mundus semper odio habuit, quia et non mundus Deum divina cognoscit 470 DOMINICA dicandam Deus misit olim Patriarchas, misit Prophetas, misit Apostolos, misit aliquando Angelos, tandem misit unicum Filium suum. Sed quidnam, quaeso, Deum movit ul tanli facerel fidei veritatem? Sola caritas et ardens salutis humanae desiderium, nam: Si quis sermonem meum servaverit, mortem non videbil in aelernum.? Haec nanque via salutis est, haec scala caeli. Hinc ait: Si veritatem dico vobis, quare non credilis mihi? cum veritas sit tantopere ad salutem necessaria? II. Sed perpetua extitit semper inter Deum el mundum veluti monomachia, ul quae Deus maximi facit, mundus minimi faciat; quae autem Deus minimi habet, mundus maximi, '* ut displiceant mundo quae Deo placent, placeant aulem mundi gustui et palato quae Deo maxime displicent. Manifestum est in carne et spiritu, in operibus carnis et spiritus, in vitiis et virtutibus, in bonis temporalibus et aeternis, in bonis et malis operibus. Ita accidit eliam hac in parie. Displicel mundo veritas et decipi vult, sicut impius Achab, sed cum sua pernicie. Verum est illud quod « veritas odium parit ». ?? Deleciatus est mundus fallacibus mendacibusque poelis, veros aulem Prophetas, veritatis praedicatores, odit et persecutus est, sicut hodie Christum, Dominum Prophelarum, qui ad hoc venit in mundum, ut testimonium vcrilati perhiberet. '? Cum autem veritas suaple natura suavis maximeque delectabilis et desiderabilis sit homini, est enim cibus intellectus el menlis, unde accidit ut facta sil mundo tam odibilis? Huius rei nonnullas causas reperio in hodierno Evangelio. Una esl, quoniam mundus hic non cognoscit Deum: Quern vos dicilis quia Deus vester est et non cognovislis eum.'* Verilas aulem fidei res divina est, divina fulta auclorilale est. Si ignotus sit princeps, mandata ipsius nihili fiunt, sicut in Pharaone notum est: Quis est Dominus, ul obediam voci eius? Deum non novi el Israel non dimillam. ?* ncl. 3, sc. l, vr. 4l. 13) Cf. Io 18, 37. 14) Ibid. 8, 54-55. 15) Ex 5, 2. Vulg.: Ut audiam vocem cius? Nescio Dominum, cic. DE PASSIONE 471 Altera est, quoniam vidctur incredibilia ct impossibilia praedict-sIbI fides videtur care: Si quis sermonem meum servaveril, inorlem, cic.; Nunquid tu — impossibilia maior es, elc.; Abraham paler vester exullavit, eic.; Quinquaginta DEN annos nondum habes, clc.;?* Antequam Abraham fieret ego sum. Tulerunt ergo lapides; " homo tantum cum videretur, Deum se praedicabat, quod videbatur hominibus incredibile el omnino impossibile. Hinc aiebant: De bono opere non lapidamus te, sed de blasphemia, quia (u, homo cum sis, facis teipsum Deum.* Ita mysleria fidei humano sensui sunt incredibilia, ut quod Deus sit trinus et unus, Christus Deus ct homo, in Eucharislia totus Christus. Hinc humana philosophia Divinas Litteras ct theologiam contempsit; hinc ortae haereses, quoniam quae humanum captum superant, credere delrectant haeretici, nolentes captivare intellectum in obsequium Christi ^ et humanis ralionibus pugnant contra divinam veritatem, sicut Iudaei hodie; visi sunt enim sibi Christum certo cerlius rationibus suis mendacii ct falsitatis convicissc; ila haeretici. Tertia ratio est ex depravalo animi gustu: Qui ex Deo est, verba — ev tandem Dei audit; proplerea vos non auditis, clc.;?* qui pio animo Dei partes PL T sequuntur, credunt divinae veritati, audiunt verba Dei, servant ser- &"stum habet, monem cius ut mortem non videant; qui aulem satanae partes sequuntur, minime. Depravalus gustus non appetit cibos oplimos, infirmis oculis displicet lux sanis iucundissima, quoniam in parentibus nostris corruptus fuit animi gustus, cum maluerunt credere polius serpentis mendaciis quam divinae veritati. Corruptio haec veluti hereditaria successione in nos lransfusa est, et quidem saepe sacpius opera saflanae accidit ut humana mens divina mysleria nec capial — cui magis nec credat. Hinc Paulus ait quod Deus huius saeculi evcaecavit P. Lum menles infidelium, ut non e[fulgeal eis lux Evangelii.? Et hoc est — "ir'utesquod hic Dominus ail: Proplerea vos non auditis, quia ex Deo non estis,? nam paulo ante dixerat Iudaeis: Vos ex patre diabolo eslis et volunlatem palris vestri vullis facere,? cx diabolo, non natura, sed prava voluntate. Cum aulem salanas mendax sit et paler mendacii,?' facit ul sequaces ipsius mendaciis non veritale delectentur. Depravato animo placent vilia carnis, non vita spiritus et virtutes. Ostenditur hodie veritatis dignitas, origo divina, utilitas, sublimitas et sanctitas. Veritas cst rerum iusta expressio et naturalis imago, 472 DOMINICA Hinc omne malorum genus. Hac de causa non creditur veritati: Quomodo polestis credere, qui gloriam ad invicem accipilis el gloriam, quae a Deo esl, non quaeritis? ?* Vos non creditis quia non estis ex ovibus meis," quia placent vitia carnis. Propterea credit mundus mendaciis salanae, non veritati Christi: Si veritatem dico vobis, quare non credilis mihi? III. Conqueritur hodie Dominus quod mundus divinae veritati credere nolit. Est autem haec antiqua Dei querela, quoniam ab initio homo mendacio magis credidit quam veritati.?* Veritatis autem in hodierno Evangelio ostenditur dignitas, quoniam a Christo praedicala est et ad hoc Christus venit in mundum; ostenditur origo divina, hinc dicitur verbum Dei: Qui ex Deo esl, verba Dei audit; ostenditur utilitas: Si quis sermonem meum servaverit, mortem non videbil in aelernum, idest vitam consequetur acternam; ostenditur etiam altitudo supra captum humanum, ut quod Christus sit homo Deus, quod sit antiquior et maior Abrahamo, quod vitam possit aeternam largiri; tandem ostenditur eius sanclilas, quod nonnisi puris animis insideat, placeat iucundaque sit. Hoc enim est: Qui ex Deo esl, verba Dei audit. Manna suavis et iucunda crat veris Hebraeis, iis aulem, qui carne tantum Hebraci erant, mente autem Aegyptii, stomachum movebat: Anima nosíra nauseat super cibo isto levissimo, *' hinc in Aegyptum reverli voluerunt. Videndum autem nobis est quidnam suapte natura sit veritas. Significat aliquando veritas bonitatem, ut: Qui facit verilatem venit ad lucem, ul manifeslentur opera eius, quia ín Deo sunt facta; ubi, e conira, qui male agit odit lucem et non venil ad lucem, ut non mani- [estenlur opera eius.?** Sed veritas, quatenus ad intellectum spectat, nihil aliud est nisi rerum vel intra vel extra animum iusta expressio el naturalis imago verbis veluti vivis coloribus depicta. Si pictor hominis alicuius imaginem aliter depingat quam est, dicimus illam non esse veram illius imaginem, illam autem veram dicimus imaginem, quae hominem ad vivum el naturale exprimit, veluti in optimo speculo. DE PASSIONE 473 Accidit aliquando ut falsitas verisimilior sit ipsa veritate, sicut Aegypliis verisimilius visum fuit mendacium impudicae mulieris, quam veritas Ioseph, ? et primis parentibus verisimilior falsitas salanae, quam veritas Dci. Sic hodie veritas Christi Iudaeis visa est falsitas manifesta. In lapidibus?? pretiosis reperiuntur aliquando factitii ct adulterini, qui tamen veris videntur pulcriores et splendidiores multoque pretiosiores et meliores; ila saepe falsam imaginem praescfcrunt veritatis magis quan quae vera sunt. ?! JIIL ALIA HOMILIA Quis er vobis arguet me de peccato? Si veritatem dico vobis. quare non creditis mihi? 1 I. Proponitur in hodierno Evangelio disputatio inter Christum et Iudaeos in templo, in qua de veritate fidei christianae, quam Christus mirabiliter propugnat, Iudaei vero impugnant, non tantum verbis, quin etiam lapidibus. Condit Christus proponitque et propugnat ilheorema verum, quod amplectenda suscipiendaque semper veritas est obviis ulnis, maxime cum proponitur a viro inculpatae vitac, qui nec peccati, nec mendacii alicuius argui convincive potest, ex divinae legis praescripto, Deuteronomii 18;? hoc est quod ait: Si veritatem dico vobis, quare non credilis mihi? Veritatem autem appellat id quod ipse dc seipso praedicabat, quod esset verus Messias, nam paulo ante dixerat: Ego sum lux mundi,? ego imi lo phos tu cosmu: Ego sum illa luy mundi, illa, inquam, lux a Prophetis promissa et praedicata: Populus qui habilabat in lenebris, vidit lucem magnam, habitanlibus in regione umbrae morlis;* Dedi te in lucem gentium, in foedus populi, ut aperires oculos caecorum;? et iterum: Dedi le ín lucem gentium, ul sis salus mea usque ad extremum lerrae.* Hoc, inquam, et sequitur in nltera pagina. labat in. tenebris, cic. 5) Ibid. 42, 6-7. Affert ordine inverso. 6) Ibid. 49, 6. sed nliquando falsitas verisimilior apparct. Appendix. Christus proponit hodie disputationem dc veritate se esse verum Messiam, quam [Iudaei impugnabant. Ostendit Christus docirinnm suam veram esse, divinam, ulilem et exccellentissimam. 474 DOMINICA DE PASSIONE veritatem appellat, quod ipse sit lux et Salvator mundi: Quare, inquit, non credilis mihi, quod sim verus Messias a Deo lantopere in lege et Propheüis promissus? Quid obstat ne veritatem hanc credatis? Ipsi vero: non credimus, quia samaritanus es tu et daemonium habes." Hoc primum argumentum cest ad impugnandam veritatem. Alterum vero: Nunquid tu maior es patre nosiro Abraham, qui morluus esl? et Prophelae mortui sunt. Quem teipsum facis?* Videris incredibilia dicere. Tertium: Quinquaginta annos nondum habes et Abraham vidisti? * Dicis manifestissima mendacia. Quartum: Tulerunt lapides ut iacerenl in eum? ac tanquam blasphemum ]lapidarent: De bono opere non lapidamus le, sed de blasphemia, quia iu, homo cum sis, facis teipsum Deum. Sic lulerunt lapides, cic. II. In hac autem disputatione iria videnda nobis sunt. Primum ipsum thecorema ponderandum, quod quidem universale ct valde amplum est pluresque habet partes. Universale quidem, nam theorema est: Sí veritalem dico, hoc cst pracdico, doceo: omnis, inquit, doctrina mea vera est; itemque quod divina est: Qui ex Deo est verba Dei audit; " quod summe utilis est: Si quis sermonem meum servaveril, mortem non videbil in aelernum; ? quod excellentissima est respectu auctoris, qui vitae inculpalissimae cst, maior Abraham et Prophetis, qui verus Deus est: Antequam Abraham fieret, ego sum. * Haec sunt quae ad Christi doctrinam spectant. Argumenta contra hanc doctrinam iam sunt proposita. Ad argumenía respondet, ad primum negando: Ego daemonium non habeo; ?* ad secundum concedendo, quod maior sit Abraham nihilque absurdi hoc esse, cum Messias futurus esset maior etiam Angelis; ad tertium, quod: Messias debebat esse et homo temporalis el Deus aeternus; ad quartum argumentum in faclis, etiam facto respondet divino miraculo invisibilis factus: Abscondit se el exivit de lemplo. !* 10, 33. 12) Ibid. 8, 47. 13) Ibid. vr. 51. 14) Ibid. vr. 58. 15) lbid. vr. 49.

CHAPTER 28. Dominicae Passionis — In novissimo autem die magno festivitatis stabat. Icsus et

clamabat: si quis sitif, veniat, elc. 1 I. Ostenditur Dominus fons bonorum ct gratiarum omnium, fons paradisi, fons qui a throno Dei emanat; nam Deus ipse fons dicitur in Sacris Litleris.? Nomina rerum sunl veluli carum imagines quibus repraesentantur; Christus autem, in utroque Testamento plura habet, nomina tum propria tum translata. Sicut autem depictae imagines, ut plurimum, sunt duorum generum, nam quaedam ex una lantum parle prospiciuntur, quae a pictoribus dicitur « a profilo», factae ad unum lumen, ad talem aerem, aliae vero sunt ad omne lumen, omni ex parle prospiciuntur, quae dicuntur « a scurcio »; ila sunt quaedam nomina Salvatoris, quae singularia ipsius mysteria repraesentant vel divinam ipsius naturam vel humanam, aut personam ex utraque natura constantem designantlia, ut cum dicitur Deus, Filius Dei, Verbum Dei, imago Dei, virtus et sapientia Dei, splendor gloriae Dei, creator, Redemptor, Salvator, justificator, glorificator. - Nomen autem fonus veluti imago universalis est Christum ubique et omni ex parte repraesentans. Nam in sinu Patris ab aeterno fons esi, ex quo Spiritus Sanctus emanat, nam una cum Palre principium et origo est Spiritus Sancli; in mundi initio fons est totius crealae bonitatis, nam omnia per ipsum facia sunt;? in Ecclesia fons Multa nomina habet Christus in Scripturis, tum propria tum translata, scd hodie vocatur fons, qui cum plene repraesentat, quia ipse vere est fons totius bonitatis in caelo, in mundo et in Ecclesia. A Spiritu S., quí Apostolis datus fuit, quattuor veluti flumina effluxere. tolius gratiae, nam de plenitudine eius nos omnes accepimus, graliam pro gratia, quia gralía el veritas per lesum Chrislum facta est; * in paradiso fons gloriae, hinc in transfiguratione resplenduit sicut sol.* Ex fonte paradisi fluvius cmanabat, qui in quattuor capita dividebatur. * Christus fons est ct flumen omnis bonitatis. Quattuor autem flumina ex eo sunt: Spiritus Sanctus, bonitas increata, nalura universalis in mundo, gralia in Ecclesia, gloria in paradiso; sicut sol in caelo fons perennis esl quattuor rerum: luminis, caloris, vitae in plantis omnibus, sensus in animalibus. Christus autem fons est lotius essenliae, vilae, sensus ct intellectus in universo. Unumquodque horum fluminum dividitur in quattuor. Nam in Spiritu Sancto est natura Dci, potentia, sapientia et bonitas Dei; in mundo essentia, vita, sensus, intellectus; in paradiso natura impassibilis, vita immortalis, sensus perfeclissimus, intellectus beatissimus; in Ecclesia gratia, quae supplet quattuor defectus peccati originalis; fuerunt autem ignorantia, malitia, fragililas et concupiscenlia; hinc Paulus ait quod Christus factus est nobis a Deo sapientia et iustitia et sanctificalio et redemptio." Sic gratia illuminat intellectum, iustificat affectum, sanclificat animam a peccatis, redimit animum a tyrannide vitiorum ct cupiditatum. Data est gratia ut in nobis perficiat intellectum, voluntatem, concupiscibilem ct irascibilem. II. Flumina de ventre eius fluent aquae vivae. * A Spiritu Sancto, qui Apostolis datus fuit, quattuor flumina, quac suis aquis perpetuo copiose irrigant, effluxerc. Sunt autem haec: primo quidem fides, lumen veritalis, cognitio Dci, sacra theologia, intelligentia Divinarum Scripturarum; secundo vero pictas religionis, cultus Deci, spiritus pietatis, sanctitatis ad vitam ducendam vere christianam et evangelicam, hinc in Ecclesia Dci tot Sacrosanciae Religiones plenae veris Dei adoratoribus, qui Patrem in spiritu ct veritate adorant;? tertio dignitas sacerdotalis divinaque potestas consecrandi Corpus et SanSapientia a Deo, etc. B) lo 7, 38. INFRA HEBDOMADAM DOMINICAE PASSIONIS 477 guinem Domini divinissimumque hoc Sacramentum pro mundi salute Deo offerendi; quarto tandem divina auctoritas dimittendi peccala: Sícul misil me Paler el ego millo vos... Accipile Spirilum Sanclum: quorum remiserilis peccala remiltuntur eis. '? Sic eliam auctorilas et potestas administrandi celera Sacramenta. Sic eliam sunt qualtuor Sacramenta in Ecclesia maxime necessaria: Baptismus, Sacerdolium, Eucharistia ct Poenitentia. Flumina de venire eius fluent. Designat Dominus magnam copiam gratiarum el donorum Spiritus Sancti in Ecclesia. Fluvius egrediebatur de loco voluplatis," scd magnus cum maxima aquarum copia. Pluit Deus manna Hebraeis, sed quam copiosissime; '* dedil aquam de petra, sed flumina inde eduxit. '? Nec lantum designat magnam abundantiam, sed eliam perpeluam. Non enim dicit torrentes, sed flumina. Torrentes post pluvias facile exiccantur; flumina autem, cum rivos habeant perennesque fontes et venas inexiccabiles, perpetuo fluunt, nunquam exiccantur. Hoc est quod in templo Domini legimus mare aeneum, '* vas maximum aquarum, maris instar aquis semper plenum. In mari aulem abundantia cl perpcetuitas designatur. Sic ab Apostolis, qui divinitus Spiritu Sancto pleni fuere,'* perpetua temporum serie ad nos usque fluminum inslar fluxere fides doctrinaque christiana, vera religio cL pictas divini cultus, dignitas sacerdotalis et divinorum Sacramentorum usus. Paulus ait quod apparuil benignitas el humanitas Salvatoris nosiri Dei, qui secundum suam misericordiam salvos nos fecit per lavacrum regeneralionis el renovalionis Spirilus Sancli, quem effudit in nos abunde.'* Iacobus ait quod Deus sapientiam dat omnibus affluenter; " Ioannes in Iordane baptizans, ubi magna erat copia aquarum, ait quod Christus baptizalurus erat Spirilu Sancto el igne, '" idest quod iia copiose daturus erat Spiritum Sanctum, sicut ipse aquam effundebat baptizando. Hinc per Prophetam dicitur: Effundam super vos aquam mundam el mundabimini. Hinc Isaias ait: Haurieltis aquas in gaudio de Nm 20, 8-11. 14) Cf. 3 hg 7, 23. 15) Cf. Act 2, 2-4. 160) Tit 3, 4-6. Vulg.: Benignitas et humanitas apparuit, ctc. 17) 1, 5. 18) Cf. Mt 3, 11; Le 3, 10. Magna est copia gratiarum Spiritus S. in Ecclesin, et signiflcatur per magnam copiam uquarum. Abundantia gratiarum in Ecclesia multis imaginibus designatur; fontibus Salvatoris.** Non dicit aquam, sed aquas, non de fonte, sed de fontibus, nec haurietis cum labore, sed cum gaudio. - III. In Divinis Litteris abundantia spiritualium gratiarum in Ecclesia multis imaginibus designatur. Hanc praesignabat paradisus omni deliciarum affluentia abundans;?! hanc benedictio Iacob: Del libi Deus de rore caeli et de pinguedine lerrae abundantiam frumenli el pini;? hanc copiosae divitiae domus Abrahae;?' banc abundantia mannae in deserto; hanc abundantia lactis et mellis in terra promissionis; ?* hanc infinita pene divitiarum copia in Ierusalem sub Salomone, ubi tanta erat copia argenti sicut lapidum; *?* hoc ipsum est quod de ipso Salomone, quatenus Christum praefigurabal, dicitur: Orietur in diebus eius iustilia et abundantia pacis.** Praecipue tamen aquarum copia designatur. Hinc Ecclesia in Canticis dicitur: Fons hortorum, puteus aquarum viventium, quae fluunt impetu de Libano." Hincisaias, cum locutus fuisset de plenitudine Spiritus Sancti in Christo, ait: Replebitur terra scientia Domini, sicul aquae maris operientes.?* Hinc alibi appellat Ecclesiam locum fluviorum: Videbunt Ierusalem habitationem opulentam... locus fluviorum, rivi lalissimi el palentes,** cum ibidem paulo ante dixisset: Magnificalus est Dominus, quoniam habitavit in excelso; implevit Sion iudicio el iuslitia, et erit fides in temporibus tuis; divitiae salulis, sapienlia el scientia; timor Domini ipse est thesaurus eius.?? Regius Vates etiam loquens de hac gratiarum abundantia ail: Fluminis impetus laetificat civitatem Dei, sanclificavit tabernaculum suum Allissimus.?' Flumen appellat ipsum Spiritum Sanctum, nam ipse est fluvius qui de throno Dei procedit clarus et limpidus instar crystalli.?? Sic alibi idem: Visitasti terram et inebriasti eam, multiplicasti locupletare eam; flumen Dei repletum est aquis;?* et alibi: Inebriabuntur ab uberlate domus tuae et torrente voluptatis tuae polabis eos, quoniam apud te esl fons vilae. ?* 25. 27) 4, 15. 28) 11, 9. Vulg.: ftepleta est terra, ctc. 29) 33, 20-21. INFRA HEBDOMADAM DOMINICAE PASSIONIS 479 Ioannes ait Christum csse plenum gratiae et veritatis et quod de plenitudine eius nos omnes accepimus. Abundantia gratiarum spiritualium in Ecclesia pendet ab abundantia gratiae Christi, sicut copia luminis in mundo a copia lucis in sole. Sicut enim sol efficit diem in mundo, sic ait quod gralia et veritas per Iesum Chrislum facta est; sic: Gratiam et gloriam dabit Dominus. ?5 IV. In novissimo die magno feslivilalis stabat lesus et clamabat. Agit hodie Dominus sacrum oratorem, divinum concionatorem verbi Dei. Misit Deus Icremiam ad praedicandum et dixit ei: Sta in porta domus Domini et praedica, hebraice et clama, ibi verbum hoc; ?* stare iubetur et clamare praedicando: Bonas facile vias vestras et sludia vesira, et habitabo vobiscum in loco islo.?* Sicut igitur Ieremias jussus fuit stare et alta voce praedicare populo in templo, sic hodie Christus in templo stat et alla voce praedicat. Sic enim etiam Isaias iussus fuil: Clama, ne cesses, quasi tuba evalla vocem luam et annuntia populo meo scelera eorum,?* et alibi: Exalta in fortiludine vocem luam, qui evangelizas Sion.?* Sicut enim homines, cum ad mundana fcrveant, ad divina quam maxime frigent, ita ad inundana quidem aures habent auditu subtilissimo praeditas, ad divina vero surdasitri sunt. Hinc cum Deus venit ad dandam legem, venit cum mullis vocibus tubarum et tonitruorum et tonitrui instar clamabat," sciens quam surdi sint homines ad divinam vocem audiendam. Agit itaque hodie Dominus divinum Ecclesiastem, praedicat in loco sacro, in tempore opportuno, in die magno festivitatis, populo fideli, qui legem et Prophetas habebat. Ad hoc enim missus fuit in mundum, ut praedicaret: Spiritus Doinini super me, eo quod unail me, evangelizare pauperibus misit me."' Sed quidnam praedicat? Moyses missus fuit a Deo ad Hebraeos in Aegyptum ut eis felicitalem lerrae promissionis praedicaret, quae lacte et melle manabat. ** Christus futurus erat prophela similis Moysi. *" Quid tandem praedicat? Per Isaiam ait: Praedicare annum Domini acceplum el diem ullionis Deo nostro, ** idest praedicare haec autem abundantia pendet ab abundantia gratiae Christi, Agit hodie Christus praeconem verbi Dci, ad hoc cnim missus fuit in mundum; et hodie praedicat spiritualium bonorum abundantiam sub imagine uquae copiosae. Utitur nutem aquae 1magine, quia aqua supramodum necessnrin esi, utilis et iucunda. Sed aqua spiritualis Christi multo praestantior est aqua nulurali, lempus gratiae et misericordiae, tempus etiam iustitiae, annum Domini acceplum, annum beneplaciti: Benedices coronae anni benignilatis tuae el campi tui replebuntur ubertate; pinguescent speciosa deserli el exullatione colles accingenlur. ** Annus acceptus sive beneplaciti tempus est copiae et abundantiae, quale homines desiderant: Tempore acceplo evaudivi le et in die salulis adiuvi te; ecce nunc lempus acceplabile, ecce nunc dies salulis.*' Moc igitur est quod praedicat Christus, bonorum omnium copiam el abundantiam; hoc est quod ait: Si quis silit, veniat ad me et bibal... el flumina de ventre eius fluent aquae vivae. * Sic eliam per Isaiam: Omnes sitienles venile ad aquas. ** Praedicat spiritualium bonorum abundantiam sub imagine aquae abundantis: Hoc autem dixil de Spirilu, quem accepturi erant credenles in eum.** Praedicat se petram esse in deserto, ex qua iníinila pene aquarum copia manavit pro salute populi. V. Utitur autem Dominus aquae imagine, quoniam haec mundo supra modum necessaria est, ulilis el iucunda: necessaria ad produclionem rerum naturalium, ad abluendas sordes, ad levandam sitim, ad refrigerandum aestum. Ulilis supra modum segetibus, pratis, hortis, arboribus, animalibus ad sanitatem. Qualis et quanta aquarum virtus in balneis, quam mirabiles parit effectus! Iucunda homini, *? grata oculis, iucunda gustui, toto corpori in aestu magno refrigerio. Magnam etiam ex aquis homines capiunt voluptatem utilitati coniunctam navigando, piscando, natando. Ex aquis multos efficiunt fontes summo artificio ad pulcritudinem et iucunditatem. Sic aqua est maxime necessaria, ulilis et iucunda. Sed tamen aqua haec naturalis nonnisi imago quaedam est aquae spiritualis salienlis in vitam aeternam. Quanto naturale corpus praestat imagini, tanto et multo amplius spiritualis aqua praestantior est naturali. Siquidem naturalis aqua sitim levat ad modicum tempus, aqua autem spiritualis in perpetuum: Non siliet in aelernum, sed fiel in eo fons aquae salientis in vitam aeternam. ?* 12-13. 46) 2 Cor 6, 2. $1) Io 4, 13-14. INFRA HEBDOMADAM. DOMINICAE PASSIONIS 481 - Naturalis aqua ferlilem quidem reddit terram, sed non facit ex steriii fecundam, non enim fecundat sterilem arenam aut glaream; haec autem ulique arenam etiam convertit in optimum solum, quod reddit fructum centuplum, ut in conversione Matthaei, * Zacchaei *? et aliorum. - Naturalis aqua praeservat quidem arbores, ne nimia ariditate siccentur et animalia ne siti extinguantur; sed mortua animalia non vivificat nec siccas arbores virides reddit atque fructiferas, ut accidit in virga Aaronis; ** haec autem aqua viva dicitur, quia dat vilam et, ut apud Ezechielem legimus, vivificat mare mortuum,** confert sanitatem ut aqua piscinae,** mundat a lepra ut aqua Iordanis, " abstergit tenebras caecitatis ut aqua Siloe, ** sanat aquas maris mortui; patet in Magdalena,*? patet in samaritide, " quae cum gustasset has aquas, ad vitam rediit, nam prius vivens mortua erat, sicut Apostolus ait de vidua quae in deliciis est. " - Naturalis aqua hominem in vita sustentare minime potest, quoniam non dat nutrimentum, naturalem calorem, minime nulrit, sicut nec aqua flammam in lampade, oleo opus est; haec autem aqua sicut manna est; * hincab Isaia, cum prius aqua dicta fuisset, postea et lac et vinum et panis dicta est, ita ut diceret: Delectabitur in crassitudine, etc. 9 VI. In novissimo autem die magno festivitatis, utique scenopegiae, quod erat festum divinae providentiae, celebrabatur enim in memoriam beneficiorum, quae populus a Deo acceperat in deserto annis quadraginta, quo tempore Deus universo populo suo necessaria quaeque ad victum atque veslitum, absque ullo ipsorum ]labore aut cura et sollicitudine, mirabiliter suppeditabat. * Ita nunc Dominus ait: Si quis sitit, veniat ad me el bibat; si quis re aliqua opus habet, bonum aliquod ardenter desiderat, ego fons sum omnium bonorum, conditor et creator omnium quae in universo vel oculis videntur vel mente intelliguntur sub caelo universo et supra caelum. 18-18. 03) 55, 2. 64) Cf. Lc 23, 34-13. 31 - Quadragesimale Quartum - Codex Vindobonensis sanat cnim omnes spirituales languores. dat vitum animae, nutrit ntque sustentat. Christus praedicat in festo divinae providenliae, ostendens sc fontem perennem cesse omnium bonorum; ' sed spernit mundus hunc fontem, quia nescit magnitudinem doni Spiritus Sancti, qui docet n voluptatibus carnis abstineri Sic ostendit se Dominus fontem perennem, inexaustum et inexiccabilem omnium bonorum, qualis fuit in mundi crealione, qualem se ostendit in universi providentia, singulariter autem in populi sui gubernatione, maxime in deserto annis quadraginta. Sed quia fontem aquarum ostendit se Dominus, contemnitur a mundo, nam aquam mundus nihili facii, mundo aqua nullius est pretii. O si fontem se ostendisset pecuniae, auri, argenli, clamore opus minime fuisset! Sed, o si sciret mundus donum Dei, 5 quale et quantum bonum sit aqua divini huius fontis, nos beatos! Hoc autem dicebat de Spiritu... nondum erat Spirilus dalus, quia lesus nondum eral glorificalus."* Sicut magnum Dei donum esl anima corporis, cum Deus inspiravit in faciem hominis spiraculum vitae et factus esl homo in animam vivenlem,*" sic magnum Dei donum est Spiritus Sanctus homini. Hinc Christus insufflavit in Aposiolos et dixit: Accipite Spirilum Sanctum,** ut insinuaret quod Spiritus Sancius anima est hominis chrisliani, sicul rationalis spiritus anima hominis naluralis. Quid prodest corpus sine anima? Quam multa autem et mira sunt quae operatur anima in corpore absque ullo corporis incommodo! Sic multa Spiritus Sancius operatur in homine, etiam cum iucunditate. Agit Spiritus Sanctus in homine quod naturalis instinctus in animali absque ratione: videt ovis lupum et canem lupo magniludine et colore quam similem: metuit sibi a lupo et sequitur canem; noxias herbas, licet virides, florentes, aspeclu pulcras, relinquit intactas; salutares vero, licet aridas et squallentes, comedit naturali tantum instinctu edocta. Sic utique agit Spiritus Sanctus in homine, ut abstineat se a carnalibus desideriis quae mililant adversus animam, ut noxia quaeque fugiat et salutaria semper sequatur. Difficille admodum videtur ut homo a voluptatibus carnis sibi perpetuo temperet, et tamen videmus in honesta muliere quid possit naturalis pudor et zelus honoris; hisce nanque mota, etiam maxime sollicitata, non assentitur turpi voluptati, ne detrimentum patiatur honoris atque pudoris. Hoc ipsum Spiritus Sanctus operatur in homine, et quidem multo potentius multoque suavius. G5) Cf. Io 4, 10. 66) Ibid. 7,39. Vulg.: Dixit de Spiritu, elc. 607) Gn 2, 7. INFRA HEBDOMADAM DOMINICAE PASSIONIS 483 Tandem Spiritus Sanctus a Christo saepe Paraclilus, idest consolator, est appellatus, quia consolalur nos in omni tribulatione nostra; '* Expedit vobis ut ego vadam; si enim non abiero, Paracli(us non veniet ad vos; Rogabo Patrem el alium Paraclilum dabit vobis.'? Spiritus enim Sanctus perpetua quaedam est et divinissima fidelium consolatio, sicut fuit Angelus Domini tribus pueris in medio fornacis ardentissimae Babylonis." Hinc dc Apostolis legimus, postquam Divinum Spiritum caelitus missum acceperunt, quod ibant gaudentes a conspeciu concilii, quoniam digni habili sunt pro nomine lesu conlumeliam pati." VII. Hoc autem dixit de Spirilu, qui homini in Baptismo datur hominemque constituit filium et heredem Dei: Quolquot receperunt eum, dedit eis potestalem filios Dei fieri iis qui... ex Deo nali sunt; '* hinc dum baptizaretur Christus simul declaratus fuit Filius Dei et Spiritum Sanctum accepit in columbae specie; '* hinc Baptismus dicitur lavacrum regeneralionis et renovationis Spiritus Sancti. Quanta igitur in homine nobilitas animi, dum se homo nobilem principisque filium agnoscit! Haec sola sufficit ut eum a vili servitore indignisque actionibus, a mechanicis exercitiis et a vilibus operibus coerceat. Sic Regius Vates spiritum principis a Deo petebat: Spiritu principali confirma me,?' spiritum principum da mihi. Spiritus enim Sanctus operatur in homine christiano quod in homine nobili magnitudo animi ex generis nobilitate aut dignitate stalus graduque honoris et auctoritatis. Imo operatur in nobis Spiritus Sanctus quod in matre operatur amor erga unicum filium et illum quidem pulcherrimum, optimum, virtute omni ornatissimum. Hoc ipsum operatur in nobis Spiritus Sanctus erga virtutem, erga cultum Dei ipsumque Deum. Sic virtulis asperum iter suave et quam amoenum reddit, sicut cum navis per mare navigat aura secunda, tranquillo mari, veluti cum Dominus imperavit ventis et mari et facta est tranquillitas magna, '* ita et est animae perpetua nc divina consolatio. Spiritus S. datur in Baptismo et homincm constituit filium et heredem Dci Suavemque reddit vitam christianam. Spiritus S. uccipitur etiarn in usu Sacramentorum. Bonum appetunt omnia, attamen pauci Christum, summnium bonum, quaerunt et inveniunt. ut cum prius difficilis admodum esset navigatio, postea facta est valde jucunda. ' Clamabat: si quis sitil, veniat ad me et bibat. In templo clamabat, in domo Dei est fons hic omnium bonorum. Ex hoc fonte hauritur aqua fide: Qui credit in me; '?* oratione: Sí quis indiget sapienlia, postulel a Deo qui dat omnibus a[fluenter,*? sicut dedit Salomoni;*' hauritur etiam usu divinorum Sacramentorum. Sed bone Deus! ubi nunc spiritus abundantia cum tanto usu Sacramentorum et orationis? At vero: Pelitis el non accipilis, eo quod male pelalis; * Si quis silit; Beati qui esuriunt... iustitiam. *? VIII. Quaeretis me et non invenielis. ** Bonum appetunt omnia; nil aliud penitus agunt in mundo homines, nisi bonum quaerere quod desiderant, unde vel utilitatem capiant vel voluptatem. Christus autem thesaurus est bonorum omnium, unde appellatur desideralus cunctis genlibus,* hebraice desideria cunctarum genlium, idest in ipso est quidquid gentes omnes desiderare possunt; et a sponsa in Canticis appellatur totus desiderabilis, tolus ipse desideria. ** Bonum autem hoc multi, cum non cognoscant, nec quaerunt nec inveniunt; alii et quaerunt et inveniunt; alii non quaerunt et inveniunt; aliài tandem quaerunt et non inveniunt. Hae sunt quattuor hominum classes in hoc mundo et quidem magnae. Primi sunt infideles qui Christum omnino ignorant; secundi sunt fideles omnes vere pii; tertii sunt singulariter electi, ut Paulus, ** quod eliam in samaritana, ** in caeco nato, * in languido in piscina *' indicatum fuit et in Antiquo Testamento in Moyse, ? in Saule,* in Davide, ? qui cum non quaererent, invenerunt regnum; quarti sunt qui male quaerunt, qui male credunt, Iudaei, haeretici, frigidi catholici, mali christiani. Quaerebant olim Christum Iudaei: Veniet ad lemplum suum dominator, quem vos quaerilis, et Angelus testamenti, quem vos vul- 16, 1-13. INFRA HEBDOMADAM DOMINICAE PASSIONIS 485 lis; * et tunc quidem bene quaerebant, ideo invenerunt, venit ad eos Christus. Nunc quaerunt, desiderant, expectant Messiam, sed male, ideo non inveniunt. Cum tandem bene quaesituri sunt invenient, sicut Oseae 3 dicitur: Dies mullos sedebunt filii Israel sine rege, sine principe, sine altari, sine sacrificio, sine ephod el sine teraphim. Post haec revertentur filii Israel et quaerent Dominum Deum suum et David Regem suum.** Gentiles vero cum Christum nullatenus quaererent invenerunt, sicut Isaiae 65 dicitur: Inventus sum a non quaerenlibus me, palam apparui iis qui me non interrogabant.** His accidit sicut homini invenienti thesaurum in agro; multis autem, sicut mercatori quaerenti bonas margaritas et invenienti emenlique pretiosam margaritam. ?' Beatus homo qui Christum bene quaerit ut inveniat, ne sit de nuniero eorum quibus ait: Quaerelis me el non invenientlis. Nam de Esau profano ait Paulus, quod non invenit poenitentiae locum, quamquam cum lacrimis exquisisset eam.?* Hinc ait: Quaerite Dominum dum inveniri polest, invocate eum dum prope est; " Ecce nunc tempus acceptabile, ecce nunc dies salulis. '*? ALIA HOMILIA I. Miserunt principes et Pharisaei," quibus tamquam colonis Dominus vineam suam locaverat,? quibus regni sui administrationem dederat. Mirabile dictu! Ab iis Dominus maiora accipit et patitur mala quibus maiora contulit bona. Deus nanque multo maioribus bonis divites quam pauperes, principes quam populares cumulavit; sed a divitibus ulique et principibus graviora in Deum et Christum admittuntur peccata. Cum enim principes positi sint tamquam Dei vicarii, ut populos in officio contineant, ut omnes Deo, ut par est, pie serviant, nil minus satagunt, suis commodis invigilant et propterea aliquando etiam populos a Deo avertunt. Ab iis Dominus maiora patitur mala quibus maiora contulit bona. Tria habemus in hodierno Evanzclío: historiam, parabolam et explicationem parabolae, quac sacpe habentur in S. Scriptura; historía narrat Ilcgntionem Pharisacorum ut Christum npprehenderent, quos rua potentia ipse impotentes reddit. II. Tria habemus in hodierno Evangelio: historiam, parabolam et explicationem parabolae ab ipsomet Evangelista. Miserunt principes sacerdotum et Pharisaei ministros,? haec historia est; Si quis sitit, veniat ad me ct bibat; qui credit in me, flumina, etc., * haec parabola est, metaphorica locutio; Hoc autem dixit de Spiritu quem accepturi erant credentes in eum,* haec explicatio est. Universa Sacra Scriptura haec tria continet. In Veteri Testamento multas habemus historias in libris Moysi, Iosue, Iudicum, Regum, Paralipomenon et aliis; multa mysteria in lege et Prophetis, nam omnia in figura contingebant illis; * sunt per allegoriam dicta.* Explicationes paucas habemus: Sacrificium Deo spiritus contribulatus, cor contritum et humiliatum, etc.,"* explicatio moralis est leviticorum sacrificiorum. Isaias declaravit parabolam vineae;* Ieremias visionem virgae vigilantis et ollae fumantis;" Ezechiel quid significaret aqua ad mundandas inquinationes: Ponam Spiritum meum in medio vestri; " Daniel declaravit mysterium statuae '? et arboris Nabuchodonosor," mysterium scripturae Balthassaro,'* sicut Ioseph mysteria somniorum Pharaonis. '* In Novo item Testamento multae sunt historiae in Evangeliis et Actis Apostolorum, multa mysteria in parabolis Christi et in Apocalypsi, multae item explicationes parabolarum et mysteriorum. Ita in hodierno Evangelio tria haec continentur: historia memorabilis, quia agit de actionibus principum, refert actionem principum synagogae in Christum: Miserunt principes et Pharisaei ministros ut apprehenderent Iesum, quia audierant turbam de Christo dicentem: Christus cum venerit, nunquid plura signa faciet quam quae hic facit? '* Agnoscebant turbae Christum verum esse Messiam, verum principem et regem Israelis. Refert etiam et repraesentat quid egerit Christus tali tantaque iniuria affectus et lacessitus; non enim egit sicut Elias cum duobus centurionibus eorumque militibus, qui ad eum comprehendendum missi fuerant ab impio rege," neque quod Eliseus cum ministris Vulg.: Spiritum meum ponam, etc. 12) Cf. Dn 2, 31-45. 13) Cf. ibid. 4, 7-23. INFRA IIEBDOMADAM. DOMINICAE PASSIONIS 487 regis Syriae, quos reddidit caccos;'* sed his Christus vires tantum animi ademit, non vitam ul Elias, non visum ut Eliseus, sed tantum vires animi, ne eum auderent comprehendere; sic vacuos illos remisit ad principes, ut oslenderet eis divinam potentiam suam. Hinc: Adhuc modicum tempus vobiscum sum et vado ad eum quí misit me;"? non vi, inquit, ducendus sum ad mortem, sed mea sponte mortem sum subiturus: Potestatem habeo ponendi animam meam et iterum sumendi eam; nemo tollit animam meam a me, sed ego pono eam. ? In hac historia manifesta est principum Iudaeorum summa iniquitas. Procedunt contra Christum nullo servato iuris ordine, sed de potentia contra ius et fas, solum, ut aiunt, per ragion di stato,*?' more tyrannorum, non verorum principum. Christus aulem non paria rependit, non reddidit mala pro malis, sed summa cum modestia: Adhuc modicum, etc., et invitat ad gratiam suam: Si quis silit, veniat, etc. III. Si quis sitit, veniat ad me et bibat; Qui: credit in me, etc. Sitis posita est pro ardenti rei cuiusvis desiderio, pro indigentia et necessitate, sicut Iacobus ait: Si quis indiget sapientia, postulet a Deo, qui dat omnibus affluenter.*? Hinc Christus haec fatur in die novissimo, die, inquam, magno festivitatis scenopegiae in memoriam divinae providentiae, qua in deserto populus fuerat a Deo mirabiliter servatus, nutritus, proteclus, gubernatus;? ad eum enim in quacumque necessitate recurrebant et statim subventum erat eis, ita ut tunc vel maxime Deus bonorum omnium fontem se cis exhibuerit. Ita nunc ait Christus: Si quis sitil, veniat ad me et bibat, ac nd ncequissimum systema, quod primus videtur exposuisse Marsilius Patavinus, qui in opere «Defensor Pacis» docens Statum habere supremam et absolutam potestatem in mundo, supra ipsam quoque Ecclesiam, licitum illi faciebat omne libitum, dummodo aliqua specie boni cohonestari potuisset. Hanc sententiam secutus est Nicolaus Machiavelli. Theoria hacc, ait Lud. Pastor, quae potestati civili quamdam omnipotentiam tribuens, omnem libertatem indlvidualem ci ecclesiasticam destruit, nusu, novitate et violentia omnes impetus excedit quos Ecclesia ad ilium diem sustinuerat. Exccutioni mandata, ordinem tunc existentem funditus cvertissct et tam Ecclesium quam Imperium ad cxiremum exitium propepulisset; ita ut Marsilius haberi possit tanquam praecursor Wiclefl, lIuss, Lutheri et Calvini. Storia dei Papi, vol. 1, lib. 1, pag. 69. Cf. ctiam Glus. Hergenróther Storia Universale della Chiesa, vol. 5, par. 3 cp. 2 pag. 32-33; Baldassare Labanca Marsilio di Padova; Gio. Botero Della Ragion di Stato, €um Pracfatione. C. Morandi. 22) Iac 1, 5$. 23) Cf. Lv 23, 31-43. In hoc auicm clucet summa synagogac iniquitas ct infinita Christi bonitas. His verbis Christus sc ostendit fontem omnium bonorum, sicut sc exhibuit in omnibus suis miraculis; Se dicit etiam flumen, ad signiflcanáam perpetuam consolalionem, quam pro omnibus copiosissime emittit. si dicat: sum illemet verus Deus bonorum omnium fons, qui populo in deserto bona omnia providit et exhibuit. Talem enim se Christus in omnibus miraculis suis demonsiravit: caecis fontem luminis, infirnis fontem sanitatis, morluis fontem vitae, tribulatis tandem omnibus fontem consolationis se exhibuit, quoniam Deus ipse est, Paler misericordiarum et Deus tolius consolationis, * de quo Regius Vates: Quam magna multitudo dulcedinis tuae, Domine, quam abscondisti timentibus te! ** Hoc enim est quod ait: Flumina de venire eius fluent aquae vivae.?* Non dicit flumen, sicut alibi dixit fontem: Aqua quam ego dabo ei, fiel in eo fons aquae salienlis in vilam aeternam," sed flumina, ut autem flumen, perpetuus fluxus aquarum et copiosus valde. Torrens non est flumen, quia non perpetuo fluit; mundus non est flumen, quia non habet magnam copiam aquarum. Flumen igitur boc in loco perpetuam et magnam consolationem significat; flumina vero multas, magnas et perpetuas consolationes. Hinc ait: Quam magna multitudo dulcedinis tuae, Domine! Hoc est quod Deus populum suum in deserto, non quidem uno die aut mense, sed perpetuo pavit manna de caelo copiosissime descendente; ** hoc est quod Isaias ait: Haurietis aquas in gaudio de fontibus salvatoris, non aquam, sed aquas, non de fonte, sed de fontibus, et in gaudio, quoniam, inquit, Deus factus est mihi in salutem. ** : Assimilatur Christus fonti publico magno, qui per multas fistulas emittit copiosissimas aquas, qualis fons fuit populo in deserto petra illa, quae divinitus aquas dedit.?? Hinc publicum fontem se Christus ostendit, dicens: Si quis sitit, veniat ad me et bibat. Sicut enim in caelo sol fons est magnus lucis, sed communis omnibus, ita Christus; propterea dictus est Salvator mundi, *! Salvator omnium hominum, mazime vero fidelium.?? Ipse enim auctor est omnium bonorum corporalium et spiritualium, temporalium et aeternorum. IV. Si quis sitit, veniat ad me et bibat. His verbis ostendit Dominus se esse fontem omnium desiderabilium bonorum omnisque INFRA HEBDOMADAM DOMINICAE PASSIONIS 489 desiderabilis consolationis. In. Genesi 49 legimus de co: Donec ve- Christus niat qui mittendus est, et ipse erit expectatio gentium; ? Aggaei cUNUR. capite 2: Adhuc unum modicum et movebo caelum et terram... et dn Rete veniet desideratus cunctis gentibus,?* hebraice desiderium omnium Forte gentium. Sponsa in Canticis, cum multa dixisset de sponso, tandem conclusit: Et totus desiderabilis, ?* hebraice totus ipse desideria, hoc est reperitur in eo quidquid desiderari potest. Illud Genesis: Qui mittendus est, hebraice est sciloh, quae quidem vox Hebraeis quietem, pacem, felicitatem significat. Quid est autem quod omne hominum genus avidissime cupit nisi felicitatem? ?* Sic ibi Christus felicitas appellatur, quoniam auctor est omnis felicitatis, thesaurus ct fons omnis consolationis, sicut sol lucis; hinc enim in gloria transfigurationis sicut sol resplenduit. ?* In Sacris Litteris Deus ostenditur principium et causa prima cum sit verus omnium bonorum, a quo pendent universa quae in caelo sunt et in PR terra. Hoc Moyses docuit in sua Genesi, hoc Prophetae omnes. Christus autem verus est Deus, [ostenditur] per Evangelium, sicut in lege et Prophetis promissus fuerat Salvator mundi, verus Deus. Ipse itaque thesaurus et fons est omnium bonorum. Propterea ait: Si quis sitit, veniat ad me et bibat. Loquitur autem singulariter de spiritualibus divinisque consolationibus: Hoc autem dixit de Spiritu, quem accepturi erant credentes in eum.?* Spiritus autem Sanctus, Paracletus, *? hoc est consolator, est appellatus. Flumina de ventre eius fluent. Hoc dixit, quoniam varia sunt Flumina dona Spiritus Sancti, sicut apud Isaiam legimus. *^ Videtur autem Qu aus fluvius paradisi esse gratia Spiritus Sancli, qui in quattuor capita it s dividebatur. * Nam gratia in homine irrigat perficitque intellectum fide, sapientia, intelligentia, prudentia, scientia; voluntatem caritale, pietate, iustitia; irascibilem fortitudine, patientia, constantia, spe; concupiscibilem temperantia, castitate, abstinentia, contemptu saecularium, desiderio spiritualium et caelestium. Sic totum perficit hominem. Gratia vel gratis data, vcl cum Inbore quaesita, semper est magnum Dei donum. Si quis silit, veniat ad me. Christus in Divinis Litteris nunc fons, nunc puteus appellatur: Fons hortorum, puteus aquarum vivenlium. * Ex fonte accipitur aqua absque labore, ex puteo autem cum labore hauritur. Multis Christus offert et dat gratiam suam, cum illi nec cogitent quidem de ea; sic samaritidi, ^ sic chelidonio, '* sic languido in piscina, * sic Paulo; ** aliis nonnisi multo labore quaesitam concedit, sic chananitidi,* sic Barthimaeo, ** sic Magdalenae; ** sed utcumque sit, magnum Dei donum est, magna misericordia, magna benignitas et humanitas. Hebraeis in deserto absque ullo ipsorum labore dabat panem de caelo et aquam de petra; at in terra promissionis non absque labore et industria ipsorum dabat de pinguedine terrae et rore caeli. Sed utrumque ex dono et gratia Dei. Haec sunt duo ubera in pectore divinae bonitatis. Habet caritatem et paternam et maternam; haec dulcior est multoque tenerior et indulgentior; illa fortior, sed aliquanto rigidior et severior; utlraque tamen providentissima et copiosissima est. ?? 46 sqq. 49) Cf. Lc 7, 37 sqq. 50) Tribus paginis ulbis relictis, transit ad feriam sequentem.

CHAPTER 29. Dominicae Passionis

Ambulabat Iesus in Galilaeam, non enim volebat in Iudaeam ambulare, quia quaerebant eum, cic. 1! I. Fugit Dominus persecutionem Iudaeorum sicut Iacob persccutionem Esau, Moyses Pharaonis, David Saulis, Elias impiae Iezabelis, sicut populus Dei persecutionem Aegyptiorum. Diversatur in Galilaea, sicut Iacob in Mesopotamia,? Moyses in terra Madian,? David in regione Philisthaeorum,* Elias in Sarepta Sidoniae et in solitudine usque ad montem Dei,* populus in deserto. Duae autem hae provinciae, Iudaea et Galilaea, non vacant mysterio, sed duo regna mihi videntur lucis et tenebrarum: Ecclesia christianorum et synagoga Iudaeorum, quae est synagoga satanae.* Hic videre licet quod differat Ecclesia a synagoga, christianus a iudaeo. Sed forte Iudaea mundum hunc designat, nam ait: Non potest mundus odisse vos; me autem odit, quia ego testimonium perhibeo, quia opera eius mala sunt.* Galilaea igitur Sanctam Ecclesiam, Iudaea mundum designat. Mundus autem ponitur una cum salana et carne acerrimus salutis nostrae et infensissimus hostis; mundum autem dicimus improborum hominum multitudinem: Opera eius mala sunt; Mundus eum non cognovit; * Mundus totus in maligno positus est; '"* Omne quod est in mundo, est concupiscentia carnis 1 sqq. 7) ^pc 2, 9; 3,9. 8) Io 7, 7. 9) Ibid. 1, 10, 10) 1 lo 5, 19. Fugit Christus persecutionem Judaeorum. Iudaea mundum impiorum figurat, qui nil minus quam divina curat. Ostenditur hodie divina Christi prudentia. Venit princeps mundi huius; Ecce Agnus Dei, qui tollit peccata mundi. '* Speciem pietatis habet Iudas, qui tamen virtutem eius abnegabat;'* non enim de egenis curabat, sed fur erat et latro. '* Quare sicut reperiuntur verae et adulterinae margaritae, verae el adullerinac pecuniae, ita verae et adullerinae virtules. Hinc Paulus dicit de fide non ficta; '* et alibi: In Spiritu Sancio, in caritate non ficta; "' itemque: Dilectio sine simulatione; '* sic etiam aliquando dixit periculum esse in falsis fratribus;'* sic Dominus dixit lupos sub vestimentis ovium et sepulcra dealbata.?*? Talis erat Iudas: sub specie pietatis impietatem servabat; talis est mundus iste: videtur habere speciem pietatis, curare divina, ascendere ad diem festum, cum tamen nil minus quam divina curet. Hypocrita mundus hic est, magnus sophista; videri, non esse vult. Ostenditur in hodierno Evangelio mirabilis et divina Christi prudentia. De Davide legimus quod prudens erat valde;?' Christus autem huius rei causa in Divinis Litteris per aquilam hieroglyphice designatur: Sicut aquila provocans ad volandum pullos suos;?* in Apocalypsi autem dicitur habere oculos igneos;?* ignis autem natura lucidus, subtilis, acutus est, ad designandum iudicium Christi acerrimum, perspicacissimum. Propterea etiam Agnus dicitur habere septem oculos,?* nam prudens dicitur oculatus, sicut etiam Zacharias super lapidem unum septem oculos vidit.** Christus etiam caput Ecclesiae Sanctae est stellis coronatum, quoniam mens Christi ornata est perpetuis luminibus caelestis prudentiae. Sic etiam Christus est aureum candelabrum cum septem lucernis ardentibus, ?* currus Dei apud Ezechielem, qui totus erat plenus oculis, rotae, animalia, etc. ?* II. De prudentia, sicul et de ceteris cardinalibus virtutibus, multa tradidere morales philosophi, a Socrate edocti, qui veluti auctor habitus est moralis philosophiae, sicut Pythagoras naturalis: quod INFRA HEBDOMADAM DOMINICAE PASSIONIS 493 " sit recta ratio eorum quae agenda sunt; quod decus et ornamentum sit intellectus practici una cum arte, sicut speculativi intellectus ornamentum est scientia, intelligentia, sapientia; quod plures habet partes, ut aiunt, integrales, subiectivas, potenliales. Integrales quidem: memoriam, idest recogitationem praeteritorum; intelligentiam, cognitionem et ordinalionem praesentium; prudentiam, praevisionem futurorum magna cum cautione et circumspeclione. Partes autem prudentiae subiectivas, ac veluli species tradunt: monasticam in cognitione ac moderatione suiipsius, oeconomicam, politicam, sive basilicam, ac tandem militarem. Potentiales autem: consilium, sive, ut aiunt, euboliam in inventione mediorum ad finem aliquem consequendum, deinde iudicium in electione utiliorum ac meliorum, [quam] Graeci sinesim dicunt; ac tandem perspicaciam, iudicium extraordinarium ex superioribus regulis pro loco et tempore, prout natura negolii requirere videtur; hanc dicunt gnomin. Christus autem hodie exemplo suo monasticam nos prudentiam docet, quae singulis hominibus maxime necessaria est, de qua ait: Estole prudentes sicut serpenles et simplices sicut columbae;** quam etiam docuit in parabola decem virginum, assignans discrimen inter virgines prudenles et fatuas, nam prudentes acceperunt oleum in vasis suis cum lampadibus, praevidentes id quod accidere poterat; fatuae autem olcum, quod illis futurum erat necessarium, non acceperunt.?? Sic etiam Salomon prudentiam docuit exemplo formicarum, quae aestate provident sibi necessariam pro hieme annonam. ?? Sic igitur Christus docet monasticam, idest particularem prudentiam omnibus et singulis maxime necessariam, quam Moyses Hebraeis tantopere cupiebat: Ulinam saperent et intelligerent ac novissima providerent! *! Tangit tres partes prudentiae, quas dicunt integrales: Utinam saperent, recogitarent praeterita; Haeccine reddis Domino, popule stulte et insipiens? Nunquid non ipse est Deus qui possedit et fecit et creavit te? Deum qui te genuit, dereliquisti et oblitus es Domini creatoris tui,?* hoc igitur est saperent praeterita, intelligerent praesentia ac praeviderent futura. $2) lbid. vrr. 6. 18. Prudentiac virtus plures habet partes. Exemplo suo Christus nos docet prudentiam monasticam, praevidet enim ct praecavet pericula memor praeteritorum et sic tria veluti praecepta tradit: fugere pericula, non acquiescere mundanorum hominum consiliis. vitam ordinatisslIme disponere. Prudentia est quodd:in divinum Jumen Sic Dominus hodie memor praeleritarum persecutionum, quas passus fuerat a Iudaeis, nolebat in Iudaeam ambulare, quía quaerebant eum Iudaei interficere; ordinat el disponit vitam suam per Galilaeam, ubi securus erat; praevidet et praecavet futura pericula. Hinc invitatus: Transi hinc et vade in Iudaeam; ? Vos, inquit, ascendile ad diem festum hunc, ego autem non ascendam ad diem festum istum, quia lempus meum nondum advenit, tempus autem vesirum semper est paratum. Non polest mundus odisse vos.?* Dat igitur Dominus hodie tria veluti praecepta prudentiae. Primum ut fugiamus pericula et securiora loca eligamus, non quae meliora videntur, sed quae securiora sunt. Secundum ut non acquiescamus mundanorum hominum consiliis, licet bona videantur, nam saepe latet anguis sub herba ** et sub melle venenum, lupi sub vestimentis ovium; sed perspiciamus finem, sicut ille ait: « Quidquid agis, prudenter agas ct respice finem »; ?* nam, ut Sapiens ait: Est via quae videlur homini bona, et novissima illius ducunt ad morlem.?* Consilium quod satanas parentibus nostris dedit, bonum videbatur: Nequaquam moriemini, sed eritis sicut dii scientes bonum et malum, idest scienles omnia; et tamen pessimum et perniciosissimum fuit. Tertiam ut vitam et actiones nostras quam ordinatissime disponamus, ut omnia suo tempore fiant; nam: Omnia lempus habenl el spaliis suis transeunt universa sub solc.?* Hinc ait: Non ascendam ad diem festum istum, quia tempus meum nondum advenit. Erat enim Christus ut horologium ordinatissimum optimeque dispositum, quod signa temporum et horarum iustissime indicat horasque pulsat. III. Prudentia est quaedam acies mentis et divinum quoddam lumen, unde quod apud Marcum legimus: Adhuc et vos imprudentes eslis,* alii Evangelistae habent: Adhuc ef vos sine intellectu estis? Non intelligitis? " et Paulus: Nolite fieri impruvr. 93. 36) Fabulae Aesopianae, fab. 22, vr. 5, t. 2. 37) Prv 16, 25. 38) Gn 8, 4-5. 39) Eccle 3, 1. Vulg.: Sub caelo. 40) 7, 18. Vulg.: Sic et vos adhuc, cic. INFRA HEBDOMADAM DOMINICAE PASSIONIS 495 denles, sed intelligentes quae sit voluntas Dei bona et beneplacens el perfecta. *? Prudentia oculus animae est, sed oculus dexter, quem Naas rex Ammonitarum eruere volebat Hebraeis. Mundanam prudentiam nil cural satanas, nam: Filii huius saeculi prudentiores [iliis lucis [sunt]; ** Abscondisli haec a sapientibus el prudentibus,*5 nam prudenlia carnis mors est;'** prudentiam spiritus odit atque persequitur, nam haec viia et salus nostra est, auriga virtutum, stella quae Magos duxit ad Christum, * nubes lucida quae Hebraeos per desertum duxit in terram promissionis. * Vera prudentia cum iustitia coniuncta est, alioquin non prudentia est, sed astutia: Fidelis servus eL prudens, *? hinc apud exteros per Mercurii caduceum ?* hieroglyphice designatur. Hinc Gabriel Angelus de Ioanne ad Zachariam ait, quod Christum praecessurus erat ín spiritu et virlule Eliae, ut converleret incredulos ad prudenliam iustorum; *' non dixit ad qualemcumque prudentiam, sed ad prudentiam iustorum. Prudenüia monastica homini ad tria necessaria esl. Primo quidem ad fugienda pericula, sicut navi opus optimo nauta et peritissimo ductore ad fugienda maris pericula. Secundo ad discernenda et cognoscenda vera bona ab adulterinis: mercatori opus ex exaclia cognilione pecuniarum et mercium, aurifici melallorum atque gemmarum, alioquin facile decipietur. Mundus hic plenus est periculis et dolis ad decipiendum et perdendum hominem. Tandem prudenlia necessaria est ad vilae et actionum ordinatam dispositionem, ut omnia suis temporibus quam ordinatissime fiant. Sic Christus hodie prudentia usus fugit persecutionum pericula; cognovit non utile, sed perniciosum sibi fore consilium fratrum suorum: Transi hinc et vade in Iudaeam, ac tandem voluit suo tempore omnia agere: Non ascendam ad diem festum istum, quia tempus meum nondum advenit. dicebatur. Cf. Natalis Comes Mythologiae, lib. 5, pag. 373; Lud. Caelius Lect. Anfiq., lib. 21, ep. 16, col. 1168- 1169. 51) Lc 1, 17. et oculus animae, sed cum iustitia coniungi debet; necessaria est ad fugienda pericula ad discernenda vera bonn, ad rectam dispositionem vitac. Hodie Christus philosophatur de mundo et tempore, ut philosophus moralis. Saepe Christus philosophatus est de tempore, IV. In hodierno Evangelio Salvator philosophalur de natura mundi et de temporum varietate, sicut Moyses in sua cosmopoeia agit de creatione mundi et de origine temporis: Factum est vespere et mane dies unus; factum esl vespere et mane dies secundus, etc.; *? sic omnia creata sunt cum tempore, nam rerum omnium creationem sex diebus absolvit Divinus Moyses, sapientum omnium Alpha, fons theologiae et parens philosophiae. Sed non loquitur hodie Christus de mundo tanquam naturalis philosophus, sed tanquam moralis; non loquitur de mundo, de quo Moyses ait: In principio creavit Deus caelum et terram,** et de quo Ioannes ait: In mundo erat et mundus per ipsum factus est, *5* nam omnia per ipsum facla sunt; sed de mundo, qui tolus in maligno posilus est; Et mundus eum non cognovit. 55 De hoc ait: Non polest mundus odisse vos, me autem odit quia ego Llestimonium perhibeo, quia opera eius mala sunt. Natura mundi huius iniqua est, perversa est, maligna est: Dilererunt homines magis tenebras quam [ucem; eranl enim eorum opera mala, nam qui male agit odit lucem. *' Hinc ait: Me odit mundus, quia odit lucem veritatis et iustitiae sicut et satanas, quo plenus est. Nam satanas, sicut princeps 5** et rector, *? ita etiam spiritus mundi huius dictus est. ** Ostenditur mundus mala arbor faciens malos fructus, quae non potest fructus bonos facere: *! Quia opera eius mala sunt. Verum enimvero, de varietate lemporum potius in hodierno Evangelio Dominus philosophatur. Sicut enim sex diebus Moyses mundi creationem absolvit, ita in hodierno Evangelio sexies fit mentio temporis: Tempus meum nondum advenit, tempus aulem vesirum semper est paratum; Vos ascendile ad diem festum hunc, ego aulem non ascendam ad diem feslum istum, quia tempus meum nondum impletum est. Cum autem ascendissent fraíres eius, lunc, el ipse ascendit ad diem feslum. " Et quidem Dominus saepe philosophatus est de tempore: cum primum miraculum operatus fuit: Nondum venit hora mea; * cum caecum illuminavit: Me oportet INFRA HEBDOMADAM DOMINICAE PASSIONIS 497 operari opera eius qui misit me, donec dies est. Venit nox, quando nemo potest operari; ** similiter cum perrexit ad suscitandum Lazarum: Nonne duodecim horae sunl diei? Qui ambulat in luce, non offendit, quia lumen mundi huius videl. * Sic saepe alias de tempore disseruit. Et quidem temporis contemplatio in naturali philosophia praecipuum sibi locum vindicat. Nam cum tempus ipsum res sit omnibus manifestissima, sicut caelum, sicut sol, sicut lux, eius tamen natura abditissima est, sicut lucis natura. Definitur quidem a peripateticis numerus et mensura motus secundum prius et posterius; sed tamen oppositum verius videtur, quod motus sit temporis mensura. Sic enim Moyses docere videtur cum ait posita esse luminaria in caelo, ut essent in signa et tempora et dies et annos.** Sine motu caeli esset quidem tempus, sicut legimus quod spatio unius diei steterunt luminaria caeli, sol et luna, absque motu," sed non esset mensuratum atque signatum per dies, hebdomadas, menses et annos. Quare sapientissimus Salomon visus est definisse tempus, quod spatium sit duralionis cuiuscumque rei, cum dixit: Omnia tempus habent et suis spaliis transeunt universa sub sole. Non igitur est mensura motus caelestis, sed e contra, nam nos quoque motu horologiorum mensuramus tempus. Quare caelum est veluti magnum quoddam horologium mensurans motu suo universale tempus. Est autem universale tempus spatium duralionis ac mensura aetatis magni huius mundi a die et hora, imo a momento et instanti quo conditus a Deo fuit. Est autem tempus, - quod a Thalete Milesio sapienlissimum dictum fuit, ab aliis autem parens veritatis, - veluti imago Dei, quatenus aelernus est, omnia complectitur, spiritus est et ubique totus. Nam spatia temporum ubique gentium aequalia omnibus sunt alque communia per singula momenta. Neque enim naturalis diei partem unam haec regio, alia vero partem reliquam possidet, sicut de caelo accidit et mundo; nulla nanque regio totum caelum totumque mundum vel oculis cernere potest; tempus autem omnis regio huius mundi videl. 66) Gn 1, 14. 67) Cf. Ios 10, 12-14. 63) Cf. Diogenes Laertius De Vita et Moribus Philosoph., lib. 1, pug. 20. 32 - Quadragesimale Quartum - Codex Vindobonensis - Iu nam temporis contemplatio praecipuum locum obtinet in naturali philosophia. Tempus est veluti imago Dei. Tempus omne Christus hodie dividit in duns partes. Tempus magnum Dei donum est; 498 FEHIA TERTIA totum habet ubique et semper, totum commune est omnibus suo perenni fluxu. V. Tempus omne in duo tempora divisit Deus ab initio: in tempus lucis et tenebrarum, diem el noctem. In Lege autem in tempus sacrum et commune, in dies festos, et profestos; sic enim ab initio diem sabbati sanctificavit, ** idest divino cultui consecravit et dcdicavit, reliquos autem hebdomadis dies humanis usibus reliquit ac labori destinavit. Ita in hodierno Evangelio Christus Dominus tempus in duas partes dividit dicens: Tempus meum nondum advenil, lempus autem veslrum semper esl paratum. Loquitur etiam de diebus festis et profestis: Vos ascendile ad diem feslum hunc, ego aulem non ascendam ad diem festum islum. Quod aulem hic Dominus ait: Tempus meum et (lempus vestrum, idem est in spiritu ac tempus lucis et tempus tenebrarum, de quibus Apostolus: Nox praecessit, dies aulem appropinquavil; abiiciamus ergo opera tenebrarum el induamur arma [ucis; sicul in die honesle ambulemus; '* et alibi: Eralis aliquando lenebrae, idest in nocle obscura, nunc aulem lux in Domino; ut filii lucis ambulale; *' ek alibi: Omnes enim vos filii lucis eslis el filii diei; non sumus noclis neque lenebrarum; ?* sic et Petrus: De lenebris vos vocavil in admirabile lumen suum. *? Tempus magnum Dei donum est. Magno Dei munere Ezechiae regi tempus quindecim annos concessum fuil.** Est tempus multarum rerum magister, inventor artium, doctor prudentiae, revelator veriiatis, consummator sapientiae. Est imago prudentiae; per lanum bifrontem designabaiur, quia praeterita respicit et futura;"* similiter prudentia omnia rimatur; sacrum animal est apud. Ezechielem plures habens facies, multis oculis plenum. "* ITaec veluti dialectica est discernens vera a falsis, ne verisimilitudine animus decipiatur. Sic veram virtutem a falsa virtutis specie discernit, ne vitium sub specie virtutis nos fallat, cum salanas in angelum lucis se transfigurat," ne accipiamus pro iustitia crudelitatem, pro fortituINFRA HEBDOMADAM DOMINICAE PASSIONIS 499 dine audaciam ac temeritatem, pro liberalitate prodigalitatem, pro rcligione superstitionem, pro timore pusillanimitatem, pro spe praesumplionem. Sic enim multa vitia virtutibus propinqua et finitima sunt, incautos facile decipiunt. Tempus datum est homini ad honestos labores, nam avis nascitur ad volandum et homo ad laborem;'* hinc ab initio posuit Deus hominem in paradiso, ut operaretur et custodiret illum; ** deinde vero ad spiritualem sanctamque quietem; hinc sabbatum sanctificavit. Mundus autem, qui omnibus Dei donis abutitur, tempus omne insumit ad vanitates et voluptates, ad mundana solatia, ad opera iniquitatis: Opera eius mala sunt, ita ut etiam sacras solemnitates divinitus institutas profanarit. Ideo Christus ad diem festum ascendere recusavit, nam profanata festa Deo non placent. Hinc per Isaiam ait: Neomeniam et sabbatum et solemniltates alias non feram, iniqui suní coetus vestri; calendas vestras et solemniltales vestras odivil anima mea; "* et per Amos: Odi et proieci festivitales veslras, * quoniam, sicul per Ezechielem ait: Sabbata mea dedi eis, ut essent signum inter me et inter eos... et sabbata mea violaverunt vehementer.* Hinc per Oseam ait: Cessare faciam omne gaudium eius et solemnitatem eius, neomeniam eius, sabbatum eius et omnia festa tempora eius." Paulus ait: Dum tempus habemus, operemur bonum; ** et alibi: Redimentes tempus, quoniam dies mali sunt. * Redimitur autem tempus abstinendo a superfluis curis et sollicitudinibus, quibus tempus veluti mancipium servit. Tempus praesens tempus salutis est. Hinc Paulus ait: Ecce nunc lempus acceptabile, ecce nunc dies salulis. Tempore accepto exaudivi te el in die salulis adiuvi te.** Christus venit ad praedicandum annum Domini acceplum et diem retribulionis, uU Isaias ail*' Multa divina mysteria continentur in sacris solemnitatibus legis, in sabbato, neomenia, pascha, pentecosle, scenopegia et aliis. Sed omnes solemnitates institutae fuerunt in memoriam beneficiorum Dei et in figuram futurorum bonorum in Ecclesia utraque. datur homini ad honestos labores et sanctam quictem; mundus autem tempus insumit ad vanitates ct opera iniquitatis. Elucet hodie patientia et prudentia Domini. ALIA HOMILIA Ambulabat lesus in Galilaeam, etc. 1 I. Ostenditur in hodierno Evangelio Christi Domini tum patientia tum prudentia: patientia in perferenda acerba et dira persecutione Iudaeruni, prudentia in evitandis periculis. Hoc mysterium illud esse videtur, quod iussit Deus ut vestibus pontificis superhumerale et Rationale iudicii catenulis aureis ac fibulis connecterentur,? ne unquam separari possent. Superhumerale autem laborum onerumque sufferentiam; Ralionale autem, quod graece loghion dicebatur, rationis iudicium et prudentiam designabat. Prudentia autem in tribulationis lempore quam maxime necessaria est, sicut naulae in tempestate nauticae artis peritia ad superanda maris pericula. Hoc est quod Dominus in omni sacrificio sal adhiberi voluit. ? Sacrificium patientia est, sal autem prudentia. Sic Dominus noster ostenditur hodie sicut David fortis et prudens, imo sicut turris David quae aedificata erat cum propugnaculis, mille clipei pendebant ex ea, omnis armatura fortium.* Turris enim illa arx erat munitissima ad munimen civitatis et regni, ad cuius custodiam fortitudine et vigilantia militum opus erat. Aliquando autem sagax prudentiae iudicium per turrim designata esl, unde legimus: Nasus tuus sicut turris Libani, quae respicit contra Damascum,* idest contra regnum inimicorum, conira infensos hostes, ubi exploratores fideles perpetuo vigilantes loco tam eminenti, a longe possent hostium insidias videre et denunciare omniaque inimicorum consilia irrita conatusque vanos reddere. II. Habemus in hodierno Evangcelio a Christo Domino tum exempla vitae ad imitandum tum documen!a doctrinae ad discendum. Fuit enim Dominus propheta polens in opere et sermone; * Coepit INFRA HEBDOMADAM DOMINICAE PASSIONIS 501 [acere et docere." Exempla vitae sunt, quia ambulabat in Galilaeam, prudenter declinabat et patienter ferebat Iudaeorum invidiam iniquamque persecutionem, quia quaerebant eum Iudaei interficere. * Exemplum etiam vitae ad imitandum est contemptus gloriae mundi: Transi hinc et vade in Iudaeam, ut et discipuli tui videant opera tua quae facis. Nemo enim in occulto quidquam facit et quaerit ipse in palam esse.?* Sed renuit Dominus consilium hoc gentilium suorum tanquam inane et perniciosum. Est autem res magna valde ex animo mundi huius gloriam humanasque laudes contemnere et pessumdare. Documenta autem doctrinae sunt quibus Dominus hodie de tempore et de mundo philosophatur, non quidem physice, sed ethice, moraliter de tempore et de mundo disserens. Non disserit, inquam, physice de tempore, quoniam ignorat adhuc philosophia, quae omnia scire et sapientissima sibi videtur, cum caeca sit, quidnam sit tempus. À paripatu definitur numerus motus secundum prius et posterius, obscure quidem nec satis scite. Hinc excogitavere numerum numerantem et numerum numeratum, numerum physicum et numerum mathematicum, nec intelligunt de quo dicat, cum tamen tempus non sit nisi mundi huius aetas, spatium et mora motu solis et lunae singulariter signata. Neque de mundo hodie Dominus philosophatur, sed munus hoc philosophiae relinquit, quamquam nec ipsi quidem philosophiae cognitus est mundus, hinc hebraice dicitur holam, absconditus, quia sensibus quidem cognitus est hic mundus et manifestus, intellectui vero minime, cum naturas et proprias caeli, siderum, elementorum et quarumcumque rerum ignoremus, unde Socrates: «Scio quod nihil scio ». !? Tractavit physice de mundo Moyses describens creationem universi ostenditque quod mundus opus est Dei omnipotentis, factus ex nihilo ad hominis usum. Tractavit etiam physice de tempore, dum ostendit quod in principio temporis conditus est, quod tempus non est nisi aetas mundi huius, spatium durationis caeli et terrae rerumque quarumcumque, sicut et Salomon ait: Omnia tempus habent $ [i Moribus Philosophorum, lib. 2, pag. 72. di Habemus n Christo exempla vitae ad imitandum ct documenta doctrinae ad discernendum. Non aglt Christus hodic physice de mundo, quod fecit Moyses in descriptione creationis universi, sed moraliter, qua mundus cest congregatio iniquorum. el suis spaliis transeunt universa sub sole." Sic clare et dilucide ostendit Divina Scriptura quid sit tempus, non obscure, ut Aristoteles, qui in difficillimis semper fuit sicut sepia effundens atramenlum. '* Hinc apud Peripatelicos de natura temporis sunt quot capila lot sententiae, ? licet probabilius sentire videantur qui dicunt lempus esse numerum motus, idest motum caeli multis circulationibus numeratum. Sed tamen non vera sententia est, cum tempus sine motu intelligere possimus et fuerit aliquando tempus sine molu et immobilium etiam rerum duralio tempore mensuratur. Cum igilur Moyses, divinissimus cum theologus tum etiam philosophus, de his physice pertractavit, Dominus hodie de his ethice, moraliter agit. Agit autem de mundo, non utique de quo ait: Mundus per ipsum factus est, sed dc quo dixit: Mundus eum non cognovit. '* Mundum autem hunc appellat Iudaeam: Non volebat in Iudaeam ambulare, quia quaerebant eum Iudaei interficere. Mundus est congregalio inimicorum Christi: Non polest mundus odisse vos, me autem odil quia opera eius mala sunt. ^ Hinc Dominus praefert Galilaeam Iudaeae, quasi Galilaea non esset de mundo; sic enim Ecclesia non est de mundo, Apostolis enim ait: Si de mundo essetis, mundus quod suum esset diligeret; quia vero de mundo non estis, sed ego elegi vos de mundo, propterea odil vos mundus.'* Diligebat Dominus Galilaeam, Galilaeus esse et dici voluit, in Galilaea concipi, " ibi educari et habitare, postquam ex Aegypto reversus fuit, defuncto Herode, '* ibi a Ioanne baptizatus fuit, '* ibi coepit miracula facere, ^^ ibi diu versari, per civitates el synagogas Galilaeae Evangelium praedicare. *' Fuit nanque Galilaea populo Dei veluti porta terrae promissionis. Sancia autem Ecclesia dicitur domus Dei et porta caeli,?? Galiaea transmigratio, revolutio, circulatio interpretatur. Vita Christi veluti circulus fuit: Exivi a Patre et veni in munquattuor Evangelía, Cronotaris annorum et gestorum Christi, can. 25. 13) Proverbium ex Tcrenfjo: «Quot homines tot sententiae». Phorn., 2, 4. 14, et ex Horatio: «Quot capitum vivunt, totidem studiorum Millia». Satfyrac, lib. 2, satyr. 1, vr. 27. 14) Io 1, 10. 15) Ibid. 7, 7. Lc 1, 26-38. 18) Cf. Mt 2, 19 sqq. 19) Cf. ibid. 3, 13; Mc 1, 9. 20) Cf. 1o 2, 1-11. INFRA HEBDOMADAM DOMINICAE PASSIONIS 503 dum, ilerum relinquo mundum et vado ad Patrem; ? A summo caelo egressio eius el occursus eius usque, eic. ?** Haec vita Sanctae Ecclesiae, ad Deum tendere a quo sumpsit initium, nam Deus esl À et 9, principium et finis. Veri fideles non sunt de mundo, peregrini in mundo sunt; hos diligit Dominus, apud hos libenter diversalur fugiens a mundo, a synagoga satanae. O beatos galilaeos! Sed qui vere galilaei sunt. Multi nanque non sunt veri cum Christo galilaei, qui volunt ascenderc in Iudacam ad diem festum, qui voluptatibus saeculi deleclantur. Sed de his ait: Neque enim fratres eius credebant in eum,?* idest non vere credebant, valde imperfecte credebant. Quam multi sunt christiani qui in Christum credunt quidem, sed quam imperfectissime! Dc his ait: Non potest mundus odisse vos, me aulem odit. Similes estis vos mundo, non sicul ego, qui non sum de hoc mundo, qui de supernis sum. ?* III. Dictis et factis urget nos hodie Dominus, ut prudenter vivamus, ul pericula caveamus, ut mundi consilia tanquam noxia et periculosa respuamus, ul tempus bene expendamus. Hinc toties fit lemporis mentio in hodierno Evangelio, quoniam tempus bene expendere res est summi momenti. Modicum tempus bene expensum homini maximum affert emolumentum, causa est salutis aeternae. Palct in latrone, cui Christus in cruce dixit: Hodie mecum eris in paradiso,?' brevissimo temporis spatio bene usus acternam gloriam consecutus est. Bone Dcus, quanti ponderis et momenti tempus est! Sed vac iis qui tempore abutuntur, qui tempus non redimunt a servitute carnis, mundi, mammonae, qui graliam Dei in vanum recipiunt, qui tempus gratiae et salutis non agnoscunt! ?* Dictis ct factis agit Dominus, ut prudenter vitam nostram inslituamus, sicut Moysi Deus ct doctrinam dedil: Ego ero in ore tuo el docebo te quid loquaris,?? et virgam in manu ad operandum: Virgam hanc sume in manu lua, in qua faclurus es signa.?? Singulariter vero requirit ul tempore suo omnia faciamus: Non ascendam, Vita Ecclesiac est ad Dcum tendere, & quo sumpsit initium; sed perpauci sunt veri fideles. Dictis et. factis docet Dominus tempus bene expendere et prudenter vitam instituere. Ex dictis et factis Christi habemus hodie exempla vitae quia tempus meum nondum impletum est. ?' Nautae et agricolae semper temporis opportunitatem expectant eamque, cum nacti fuerint, nunquam praetermittunt. Iussit Deus ut stalis temporibus legalia festa celebrarentur et nunquam praetermitterentur, praecipue vero sabbata, nam septimum diem, septimam temporis universi partem, Deus divino cultui dedicavit,? sex autem homini reliquit. Dominus possessionis agricolis relinquens sex partes fructuum, magna benignitate utitur. Cultus Dei vena est auri optima, cultus mundi vena ferrea. IV. Ambulabat? Iesus in Galilaeam. Hodiernum Evangelium nuda et simplicissima videtur historia, in qua nullus vel minimus splendet radius divinitatis Christi, nullum miraculum opus divinae potentiae, nulla parabola in qua eluceat sapientia, nullum sacramentum divinae bonitatis opus. Multa tamen sunt in hac historia moralia documenta ex factis et dictis Christi. Est in hoc Evangelio Christus Deus absconditus: Posuit tenebras latibulum suum.?* Habemus itaque exempla vitae et documenta doctrinae, exemplum patientiae, qua suffert gravissimam Iudaeorum persecutionem: Vobis relinquens exemplum, ut sequamini vestigia eius; * exemplum prudentiae evitando pericula et faciendo opera sua suo loco, tempore et modo: Tempus meum nondum advenit; Ascendit ad diem festum non manifeste, sed quasi in occulto; ** exemplum contemptus mundi et omnium saecularium bonorum.?' Galilaeam elegit, in qua pauperes ignobilesque fere omnes erant, non Iudaeam, in qua principes multi magnaque copia divitiarum, bonorum, voluptatum. Imo fugit Christus mundum tanquam capitalem hostem et mortalem inimicum: Me odit mundus, quía ego, etc. Sicut Moyses praetulit desertum Madian deliciossimae terrae Aegypti ad servandam vitam,?* ita Christus; sed ad nostrum exemplum. Habemus etiam documenta doctrinae, quod omnia facienda sunt suo tempore et modo; quod servandi sunt dies festi, non cum mundo - INFRA HEBDOMADAM. DOMINICAE PASSIONIS 505 more mundano, sed iuxta voluntatem Dei; quod bona opera, quae laudem et gloriam conciliant, facienda sunt potius occulte quam manifeste. Sic Dominus hodie prudenter cogitat: Non enim volebat in Iudaeam ambulare, quia, etc.; prudenter loquitur, dum fratres suos, idest cognatos, modeste arguit: Non potest mundus odisse vos, me autem odit, quia ego testimonium perhibeo, etc.; Mundus in maligno positus est.?" Ego autem cum arguam vitia mundi, patior ab eo persecutionem, nam: Qui male agit odit lucem. ** Vos non ita, quoniam similes ei estis, vita et moribus mundani estis. Milites Philisthaei, ut viderunt Ionatham armatum, statim insurrexerunt in eum, quoniam agnoverunt eum non esse philisthaeum, sed contra Philisthaeos. *' Secure versatur miles in suo exercitu, non item in exercitu inimico. Ita, inquam, prudenter arguit cognatos suos et causam assignat cur ad diem festum nollet ascendere. Prudenter item operatur et dum in Galilaea versatur et dum ad diem festum quasi in occulto ascendit. Habemus etiam divinum animi Christi candorem contra mundi vitia: Ego testimonium perhibeo de eo, quia opera eius mala sunt. Sic enim de eo Regius Vates ait: Dilexisti iustitiam et odisti iniquitalem.** Sic videmus in Christo hodie mysterium illud in vestibus pontificis, ubi unita coniunctaque erant superhumerale et Rationale prudentiae et bonitatis. Sicut virum perfectae aetatis duo maxime constituunt: vires corporis et prudentia animi, nam in his duobus differt vir a puerulo, ita haec duo vel maxime coniuncta fuere in Christo: fortitudo ad perferenda mala, prudentia divina in omnibus, cum his autem bonitas. V. Ambulabat in Galilaeam, non in Iudaeam. Habemus in hodierno Evangelio duo loca, duas provincias: Iudaeam et Galilaeam, duo tempora: Tempus meum nondum advenit; tempus autem vestrum semper est paratum; duo item genera personarum, nam hi quidem sunt in Christum bene affecti, ut fralres eius, alii autem malo et inimico animo: Quaerebant eum Iudaei interficere; Non potest mundus odisse vos; me autem odit. Hi bene loquuntur de Christo, alii autem et documenta doctrinae ct divinum ipslus animi candorem conira mundi vitia. Iiabemus etiam duo loca. duo tempora, duo genera personarum : duo loca, idest regnum Det et regnum diuboli; duo temporn, idest servitii Dei et servitil mundi; male: Quidam enim dicebanl: Quia bonus esl, alii autem: Non, sed seducil lurbas.* Moyses ctiam mundum in duas parles divisil, in caelum et terram; tempus in diem cet noctem; aquas in supra firmamentum et sub firmamento; sicut etiam omncs creaturas in habenles imaginem Dci, hoc est homines, et in non habentes, uti sunt omnes aliae corporales creaturae factae in sex diebus. Christus etiam in die iudicii tria haec faciet: duos tantum staluelt et assignabil locos, paradisum et infernum; duo tempora, alterum perpetuae lucis in paradiso, allerum perpetuae obscurilatis in inferno: Ibunl hi ín supplicium aelernum, iusli aulem in vitam aelernam; ** mundum universum, idest totum genus humanum, in duas partes: Slatuet oves a dextris, haedos aulem a sinislris. ** Nunc videamus hos duos locos, duo tempora et duo genera personarum hodierni Evangelii. Duo sunt tantum loca in universo, nempe Ecclesia Christi ct synagoga satanae. ** Ubi non est Christi Ecclcesia, vera fides catholica, ibi synagoga cest salanac. Hae igitur sunt duae provinciae, Galilaea et Iudaca, duo regna, Dci et diaboli, duae civitates, Ierusalem et Babcl, quarum haec fundata supra amorem sui et saeculi ascendit usque ad contemptum el odium Dci: *' Quaerebant eum ludaei inlerficere; Me odit mundus quia, ctc.; illa autem fundata supra contemptum sui et saecularium rerum ascendit usque ad perfectum amorem Dei: Qui adhaeret Deo, unus spirilus esl ** cum eo. Sicul autem habemus duo loca, ita et duo tempora: alterum quod expenditur in servitio Dei, alterum quod expenditur in servilio mundi; illud est tempus diei, tempus lucis; hoc tempus noclis, lempus tenebrarum: Nox praecessit, inquit Paulus, dies autem appropinquavit; abiiciamus ergo opera lenebrarum el induamur arma lucis, sicul, cic. * Sic ilem sunt duo genera hominum: christiani catholici Christum laudant dicentes: Quia bonus est, infideles dicunt: Non, sed seducil INFRA HEBDOMADAM DOMINICAE PASSIONIS 507 turbas. Christiani veri bono in Christum animo sunt, diligunt eum, desiderant gloriam ipsius; infideles, c contra, oderunt et persequuntur: Saule, Saule, quid me persequeris? ** Scd tamen qui Christum oderant, perfecto odio oderant: Quaerebant eum interficere; palam dicebant: Non est bonus, sed seducit turbas; qui autem laudabant, dicebant quidem: Quia bonus est, scd non palam, propter melum Iudaeorum;?' el qui diligebant, valde imperfecte diligebant, ita ut Evangelista dical: Neque enim fratres eius credebant in eum. ** Sic imperfecta valde est nosira fides ct caritas in Christum, saepe saepius inferior proprio commodo: Nemo palam loquebatur propter metum. Hos fralres suos Dominus mundanos dicit: Non polest mundus odisse vos, elc. VI. Me odit * mundus, quia ego testimonium perhibeo de eo, quía opera eius, elc. Reciprocum reperitur odium inter Christum et mundum. Odit mundus Christum et Christus mundum, sicut legimus quod Deus Esau odio habuit; ** sic: Odio est Domino impius el impielas eius.** Diligit Deus mundum quoad naturam, quae bona est, odit quoad culpam, quae mala est. Mundus autem odit Christum ct in se et in suis membris, nam mundus inter inimicos salutis nostrae computatur. Nam cum Christus habitet per graliam in suis: Vivit in me Christus, ** mundus allicit ad peccatum, per quod veluti interficitur Christus. Allicit autem ad peccatum pravis consiliis, exemplis et vituperatione verae pielalis: Beatus vir qui non abiit in consilio impiorum, hoc primum est; et in via peccalorum non slelit, hoc secundum est; e£ in cathedra irrisorum non sedil,?' sive non habitavit. Irridet mundus pietatem, maxime cum iuvenes videl dare operam ut incipiant secundum Deum vivere. Remittere iniurias, inimicis ignoscere, non vindicare et pro malis bona ?* reddere, turpe mundo esl, infamis et honore indignus habetur, cum tantum praestylo latiori. 54) Cf. Mal 1l, 3; nom 89, 3. 95) Sap 14, 9. Vulg.: Odio sunt, etc. duo genera personarum, idest vcre fldclium et non fidelium. Reciprocum odium intercedit inter Christum el mundum. ceptum Dei sit diligere inimicos, adeo ut dicat Ioannes quod qui non diligil manet in morte el qui odit fratrem suuin homicida est,*? utique de stirpe Cain. ** Sic mundus Christum in suis odit et perscquitur, ut spiritu satanae plenus. *' ad feriam sequentem.

CHAPTER 30. Dominicae Passionis

Facia sunt encaenia in lerosolymis et hiems erat. Et ambulabat lesus in templo in porticu. 1 ^ I. Sicut Ioseph, patriarchae Iacob dilectissimus filius, missus a patre ibat veluti errabundus per campum quaerens fratres suos, qui eum acerrimo sed iniustissimo odio prosequebantur et perdere cupiebant,? ita hodie Christus, Dei dilectissimus Filius, per templum deambulat quaerens salutem Iudaeorum, quos ipse tanquam fratres carissimos diligebat, quibus tamen odiosissimus erat. Hinc hodie circumdederunt eum dicentes: Si iu es Chrislus, dic nobis palam,? utique ut possent eum accusare et perdere. Est autem hodiernum Evangelium plenum alta et divina philosophia. Quaerebant Iudaei claram Christi cognitionem: Si (u es Chrislus, dic nobis palam. Hinc traditur in hoc Evangelio clarissima Christi cognitio, quoniam res est summae utilitatis Christum cognoscere: Haec enim est vita aeterna, ut cognoscant te solum Deum verum et quem misisti Iesum Christum.* Traditur hic perfecta Christi cognitio cum humanitatis, qua ambulabat in porticu Salomonis: Et circumdederunt eum Iudaei,* tum etiam divinitatis, de qua ait: Ego et Pater unum sumus; Homo cum sis, facis teipsum Deum.* Christus Iudacis odiosissimus erant. Traditur hodie clarissima Christi cognitio. In hodicrno Evangelio continentur omnia quae a Vntibus praedicia fuerant. IIl. Quaecumque de Christi persona a Divinis Vatibus praedicta sunt, in hodierno Evangelio clarissime continentur. - Quod Messias mittendus erat a Deo: Donec veniat qui mittendus est," et quod futurus erat plenus Spiritu Sancto: Requiescet super eum Spiritus Domini;* Spirilus Domini super me, eo quod unxil me, evangelizare pauperibus misil me,? hoc est quod ait: Quem Paler sancli-. ficavit el misit.'* - Quod Messias futurus erat Deus et homo: Vocabitur nomen eius Emmanuel; " Suscitabo David germen iustum... cl hoc est nomen quod vocabunt eum: Dominus iustus nosler. '? Sic dicitur: Quia (u, homo cum sis, facis teipsum Deum; ? Ego et Pater unum sumus.'* - Quod futurus erat verus Filius Dei naturalis et consubstantialis: Dominus divit ad me: Filius meus es tu, ego hodie genui le; 5 Parvulus nalus esl nobis et filius datus est nobis... el vocabitur nomen eius Admirabilis.. Deus, forlis;'* hinc ait: Quia diri: Filius Dei sum." - Quod fulurus erat pastor animarum. Per Isaiam dicitur: Ecce Dominus Deus in fortitudine veniet et brachium eius dominabitur... Sicut paslor gregem suum pascet, in brachio suo congregabitl agnos el in sinu suo levabit; ? et per Ezechielem: Suscitabo super eos pastorem unum, qui pascat eas; seruum meum David ipse pascel eas el ipse erit eis in pastorem; ? et alibi: Servus meus David rex super eos et pastor unus eril omnium eorum.?" Hodie aulem ail: Oves meae vocem meam audiunt el ego cognosco eas el sequuntur me.?' - Quod Messias futurus erat Salvator: In diebus illis salvabitur Iuda et Israel habitabit confidenter; * hinc ait: Ego vitam aelernam do eis, non peribunt in aelernum; non rapiel eas quisquam de manu mea.*? - Quod Messias facturus erat opera divina: Deus ipse veniet et salvabil nos; tunc aperienlur oculi caecorum et aures surdorum paltebunt;** sic ait: Opera quae ego facio in nomine Patris mei, ipsa testimonium perhibent de me; Si non facio opera Paíris mei, nolite credere; si aulem facio opera, si mihi non vultis credere, operibus credife.** 37-38. INFRA HEBDOMADAM DOMINICAE PASSIONIS 511 HI. Singulariter autem hodiernum Evangelium de Christi vera ^ Hodiernum TP . ue s . . E elium divinitate loquitur, non per parlicipationem, sicut scriplum eS: szuriter Ego dixi: dii eslis el filii Excelsi omnes.*' Hinc Christus tribuit sibi !equitur de vera hodie divinam omnipotentiam: Ego vilam aeternam do eis et non Christi peribunl in aelernum el non rapiet eas quisquam de manu mea, ERES quia Pater, qui dedil mihi, maior omnibus est, idest potenlior, el nemo polest rapere de manu*?* Dei; Ego autem et Paler unum sumus, eiusdem nalurae atque substantiae. Sic Christus seipsum facit Deo coaequalem et consubstantialem, sicut postea ait: Si mihi non vultis credere, operibus credile, ut cognoscalis el scialis, quia ego in Patre el Pater in me est,?* quod quidem idem est ac: Ego el Paler unum sumus. Praedixerant autem Divini Vates quod Messias passurus erat prophetae . . 1 . : . Praedixerant graves perseculiones: Quare [remuerun! genles et populi me persecutiones, dilali sunt inania? Aslilerunt reges lerrae et principes convenerunt Mig "hristus in unum adversus Dominum et adversus Christum eius.?? Ita hodie — passurus crat; circumdederunt eum ludaei ex odio, sicut in Psalmo dicitur: Circumdederunl me vituli mulli, tauri pingues obsederunt me; aperuerunt super me os suum sicul leo rapiens et rugiens; circumdederunt me canes mulli, concilium malignanlium obsedil me;?' et alibi: Circumdederunl me sicul apes el exarserunt sicul ignis in spinis; circumdanles circumdederunt me,?? sicut inimicorum exercitus arcem aut civitatem ad impugnandam et expugnandam eam. Sicut exercitus regis Syriae circumdederat civitatem, in qua manebat Eliseus,?* el. exercitus regis Saul circumdederat montem, ubi latebat David, * sic circumdatur hodie Christus. Tandem a Divinis Vatibus praedictum fuit quod Iudaei non miuaaeorum E a H o: H x : . i H «quoque erant credituri in. Christum, proplerca ab Isaia Christus diclus — , ui lutem. et esi lapis offensionis el petra scandali duabus domibus Israel; Mr dn pieta z itemque quod Iudaei excaecandi erant et indurandi ne in Christum crederent. ?* Hinc ait: Loquor vobis el non credilis; ipsi dicunt: Si lu es Chrislus, dic nobis palam; Christus autem: Loquor vobis, graemaior, lect. cod. Cf. Biblia Lovaniensis. 79) Io 10, 38. 30) Ps 2, 1-3. ]n hodierno Evangelio habemus etiam pulcherrimas tum Christi cum christianorum Imagines, describitur tnim quid Christus sit et quid christianus homo. ce est: dixi vobis, et non credilis; " nec tantum verbis dixi, verum etiam operibus demonstravi: Opera, quae ego facio in nomine Palris mei, ipsa lestimonium perhibent de me; sed vos non creditis, quia non eslis ex ovibus meis.?* Nec solum non crediderunt, sed lapidibus eum obruere voluerunt. ?* 1V. In hodierno Evangelio Ioannes, tanquam diligentissimus et excellentissimus pictor, vivis coloribus ad naturale depingit nobis pulcherrimam Christi imaginem; nec tantum Christi, verum eliam christianorum absolutas imagines, sicut Moyses in sua cosmopoeia naturam descripsit nobis Dei, mundi et hominis. Declaravil enim pro viribus quid Deus, quid mundus, quid homo sit. Quod Deus est aeterna infinilaque el omnipotens natura, prima rerum omnium causa; mundus autem Dei omnipotentis opus a divina voluntate dependens, caelo terraque et mari ac multis rerum generibus consistens; homo tandem simulacrum Dei et mundi huius dominus: Faciamus hominem ad imaginem... nostram, et dominelur. ** Ioannes autem Evangelisla in suo divinissimo Evangelio Christum, Ecclesiam et christianum hominem describit, ostendens quid Christus, quid Ecclesia et quid homo christianus sit. Christum describit in ipso Evangelii sui initio, quod Verbum sil Incarnatum: Verbum caro factum esl; Verbum Deo coaeternum, coaequaie, consubstantiale, Verbum omnipotens. Ecclesiam etiam quod sit domus Christi: Verbum caro factum est et habitabit in nobis; ** Habitare, àà| Paulus, Christum per fidem in cordibus veslris. *? Venit Ioannes Baptista ad domum hanc praeparandam: Ult testimonium perhiberel de lumine, ut omnes crederent per illum. * Christianum aulem quod particeps sit graliae Christi: De plenitudine eius nos omnes accepimus, graliam pro gratia, quia... gralia et veritas per lesum Christum facta est; ** graliam, inquit, pro gratia, ides; omnem gratiam. Nam fidelibus suis omnem gratiam Christus, Sol iustitiae, ** communicavit, sicut sol lucem astris; sed tamen nullum sidus totam Vulg.: £t praesit. 41) 1, 14. 42) Eph 3, 17. Vulg.: Christum habitare, etc. INFRA HEBDOMADAM DOMINICAE PASSIONIS ; 513 Jucem accipit, sed partem tantum luminis; ita etiam nobis accidit. Hinc Paulus ait quod divisiones graliarum sunt; ** Unicuique prout Deus divisil mensuram f[idei; " et: Unicuique nostrum dala esl gralia secundum mensuram donalionis Christi.* Solus Chrislus fontalem habet graliae plenitudinem, cui Deus Spiritum dedit non ad mensuram. *?* Christianus ergo homo est particeps spiritus et graliae Christi, similis Christo, sicut stella soli ex luminis participatione. In hodierno autem Evangelio Ioannes Ecclesiae quidem vepirés luti imaginem exhibet in templo renovato ac dedicato. Nam feslum — "TRE celebrabatur dedicalionis templi, vel in ipsa civitate Ierusalem ccereperimus in lebrante encacnia, festum dedicationis et consecrationis templi illius s. scripturis; augustissimi. Sed in describenda Chrisli persona ac vcluti imagine ipsius depingenda, ut verus Christus cognoscatur plurimum immoralur. Plures autem Christi imagines reperimus in Sacris Liileris. Nam ipsum templum imago Chrisli erat: Solvite templum hoc; Dicebat aulem de lemplo corporis sui; *?* Salomon ctiam, in cuius porticu hodie Dominus ambulabat, homo divina ac supernaturali sapientia plenus, *' Christi imago fuit; Prophetae eliam, de quibus ait: Ego dixi: dii eslis; illos divil deos ad quos sermo Dei faclus est.?? Nam quilibet Prophetarum homo erat Spiritu Dei plenus, homo divinus Elias, Moyses, alii. Sic etiam Chris imago scala Iacob, * rubus Moysi, ** arca Teslamenti,** virga Aaron,^* urna mannae, *? Adam in paradiso, ^ Noe in arca,?* Ioseph in Aegypto, *^ Moyses in deserto, David in regno Israel. Sed hodie a Ioanne depingitur imago Christi numeris omnibus absoluta. Sed, ut diximus, non solum Christi imaginem depinxit hic christianus . JP "T í autem homo Ioannes, verum eliam christianorum: Vos non credilis, quia igitur hodie sub non eslis ex ovibus meis; oves meae vocem meam audiunt... el setugine avis: quunlur me."' Tria dicit de ovibus: quod credunt, quod: audiunt vocem, idest obediunt, quod pastorem sequuntur, idest Chrisli exempla imilantur: Christus passus esl.. vobis relinquens ewem- G6; lo (0, 34-35. 53) Cf. Gn 328, 12-13. 54) Cf. Ex 3, 2. 55) Cf. ibid. 25, 10-11. B0) Cf. Ibid. 41, 39-44. 61) Io 10, 26-27. 33 - Quadragesimale Quartum - Codec Vindobonensis Loquitur Dominus de reprobis et electis, loquitur eliam de sua divinitate, M 4. plum ut sequamini vestigia eius; * Exemplum dedi vobis; * Discite, a me quia milis sum, elc. ** Sic depingit ingenium, studia, mores hominum vere christianorum: Oves meae vocem meam audiunt; Statuetl oves a dextris... Venite benedicti Palris mei.* Ovis in lege animal est mundum, Deo gratum, aptum sacrificio, animal innoxium, simplex, mansuetum, humile, patiens iniuriarum, hominibus valde utile ad victum et amictum. Solemne est ut in magnis festivitatibus ornentur templa multis auleis et tapetis vasisque aureis et argenteis, praecipue vero sacris imaginibus, tabulis excellentissimorum pictorum. Sic Ioannes, pictor excellentissimus, ut patet maxime in Apocalypsi, hodie sacris imaginibus Christi, Ecclesiae et synagogae ornat templum. V. Facta sunt encaenia in lerosolymis. Voluit Dominus festum dedicationis templi sua praesentia honorare et lumine suae doctrinae illustrare. Loquitur autem hic Dominus de divinitate sua, ostendens se esse verum Messiam. Loquitur eliam de reprobis et electis: Vos non credilis, quia non eslis ex ovibus meis; oves meae vocem meam audiunt. Ubi Dominus signa dare videtur, ex quibus dignosci possint reprobi et elecii, oves Iacob et oves Laban, ** cultores Dei et cultores idolorum. Sic enim Dominus signatos esse voluit Hebraeos in carne * et in vestibus, ** in Aegypto signatos in domibus sanguine agni paschalis.** Sic signatos legimus electos Dei apud. Ezechielem ^? et in Apocalypsi, * ubi etiam servos satanae legimus signatos signo et charactere bestiae. ??. Loquitur Dominus hodie de sua divinitate, quoniam ipse est cui templum illud dedicatum erat. Nam cum dedicatum primo fuit templum Salomonis Domino, descendit Deus et gloria sua illud implevit suaque praesentia manifesta illud honoravit," ostendens se verum Deum praesentem templumque illud acceptantem. Ita Dominus hodie. Praecipue vero quoniam nonnisi verus Deus novit 14, 9-11; 16, 2; 19, 20. 73) Cf. 3 Hg 8, 10-11; 2 Par 5, 14; 7, 1-3. INFRA HEBDOMADAM DOMINICAE PASSIONIS 515 mysteria haec electionis et praedestinationis; haec enim divini pectoris secreta sunt, hinc nulla creatura potuit aperire librum Dei in caelo, nisi solus Agnus Dei, '* sicut solus Moyses intrare potuit in caliginem, ubi erat Deus, ** solus Aaron intrare in sanctum sanctorum, ** ubi erat liber sapientiae Dei. Christus igitur, verus Messias, verus Deus, cum certissime divina haec mysteria noverit, de eis loquitur: Oves meae vocem meam audiunt et ego cognosco eas, certissime cognosco quinam sint praedestinati atque praesciti, electi et reprobi, sicut pastor oves suas certo cognoscit; imo ita cognoscit Dominus, sicut pastor oves ab haedis, a capris. Hinc ait quod in die iudicii separabit electos a reprobis, sicut pastor segregat oves ab haedis."" Ubi Dominus mysterium hoc indicavit ostendens quid sit praedestinatio: Venite benedicti Patris mei, possidete paratum vobis regnum a conslilutione mundi;'* quod sit praeparatio gloriae filiis Dei, sicut alibi dixit: Sedere ad dexteram meam vel sinisiram non est meum dare vobis, sed quibus paratum est a Patre meo.*? Ubi etiam Dominus praeparationem gloriae ipsam praedestinaBonem appellavit. Variis autem in locis Dominus divini huius mysterii causas omnes assignat, efficientem, materialem, formalem, finalem. Efficienteimn Deum, materialem homines electos, formalem: Ita Pater, quoniam sic beneplacitum fuil ante te, finalem gloriam, hoc enim est: Venite, possidetle regnum; hoc: lbunt.. iusii in vilam aeternam. *' Paulus autem divini huius mysterii causam etiam exemplarem ostendit ad Romanos scribens: Nam Deus quos praescivit et praedestinavil conformes fieri imagini Filii sui, ul sit ipse primogenitus in mullis fratribus; * causam etiam meritoriam, dum ad Ephesios ait quod Deus nos praedeslinavit per Iesum Christum; * et praeterea veluti scopum praedestinationis ostendit, dum ad eosdem scribens ait quod Deus nos elegit el praedestinavit in Christo, ul. essemus sancti et immaculati in conspeclu eius in caritate. ** Causa veluti instrumentalis divini huius mysterii es( divinae legis observatio, sanImaginis. 83) Cf. 1, 5. 81) Ibid. vr, 3. ostendit enim Sc cognoscere mysteria electionis et pracdestinationis et cnusas assignat huius divini mysterii: efflcientem, formalem, exemplnarem, meritoriam et instrumentalem, et media indicat nd finem hunc consequendum. Ad salulem fide opus est, bonis operibus, cnrilate et usu Sacramentorum. Dauntur signa electionls et reprobationis, clilas vitae: Venite, possidele regniun. Esurivi enim el dedistis mihi manducare; ** Salagite,; fratres, ul per bona opera certam veslram vocalionem et electionem facialis. ** Hinc ait hodie: Oves meae vocem meam audiunt el sequunlur me; hinc: Si vis ad vitam ingredi, serva mandata. * Hinc ostensa nobis scala est per quam Angeli in caelum ascendebant. Huc spectant macharismi illi Salvatoris: Beati pauperes spirilu, beati miles, beali qui lugent, qui esuriunl et sitiunt iusliliam, misericordes, mundo corde, pacifici, qui patiuntur perseculionem propler iusliliam, quoniam ipsorum est regnum caelorum.** Sic saepe docet Divina Scriptura quod ad consequendum finem divinae praedestinationis opus est bonis operibus lanquam necessariis mediis. Promiserat Deus Abrahamo innumeram posteritatem per Isaac,*? et tamen opus fuit ul Isaac precibus a Deo uxori suae Rebeccae fecunditalem obtineret cum esset sterilis. ^ Promiserat populo suo felicissimanx terram Chanaan, sed opus fuit longa peregrinatione, opus multis cerlaminibus cum Chananaeis ad eam oblinendam. Promiserat Davidi regnum, Iosepho gloriam, sed post multos labores multamque patientiam promissa sunt assecuti. Promiserat Paulo salutem omnium animarum, quae crant cum eo in navi, sed, ait Paulus, quod si nautae discessissent a navi, non poluissent salvari. ?! Ad finem igitur hunc consequendum opus est necessariis mediis, sicul cibo et potu opus est ad vivendum. Promiserat Deus Adamo in paradiso vitae perpetuam immortalitatem, sed tamen si divina iussa servaret, ut a ligno vetito abstineret et ligno vilae uteretur ad vitam. ** Hoc est quod Paulus ait, quod Deus vull omnes homines salvos fieri, sed tamen ad cognitionem verilalis pervenire." Sic fide, bonis operibus, caritate et Sacramentorum usu opus est ad salutem. VI. Haec igitur signa sunt verae clectionis: Oves meae vocem meam audiunt el sequuntur me; reprobationis vero: Vos non creditis, quia non eslis ex ovibus ineis, idest de numero electorum veritatis venirc. INFRA HEBDOMADAM DOMINICAE PASSIONIS 517 mcorum; nam, ut Lucas in Actis Apostolorum ail: Crediderunt quotquot praeordinali erant ad vilam aelernam. * Minc eliam Paulus ait: Quos praedeslinavil, hos el vocavit... et iuslificavil. * Quod autem ait Salvator, hoc cst: si vos essetis ex pracordinatis ad vilam aeternam, cum doctrinam meam audicritis ct tot 'ac tanta signa videritis, utique credidissclis mihi; vos aulem non creditis, crgo non** eslis ex ovibus mcis, non eslis ex pracordinalis ad vilam. Nam: Qui ex Deo esl, verba Dei audil, propterea vos non auditis, quia ex Deo non eslis. Electi Dci faciles sunt ad credendum divinis. Sic Nathanael, cum Christum audisset dicentem: Vidi te sub ficu, credidit dixitque: Rabbi, tu es Filius Dei, tu es rev Israel.?* Sic samaritis cum Christum audissct dicentem: Ego sum Messias qui loquor lecum, ?? credidit statim. Sic caecus illuminatus, audito '" quod Christus ait: Et vidisti Filium Dci et qui loquilur lecum ipse est, ait: Credo, Domine! El procidens adoravil eum. '?! Incredulitas autem nimiaque cordis durities ad credendum manifcstium est reprobalionis signum. Sic enim in Aegypto Moysi crediderunt electi Dei, ''* non autem Aegyptii. Sic Deus verba faciens ad Isaiam de Iudacorum reprobalione ait: Éxcaeca cor populi huius el aures eorum aggrava et oculos claude, ne forte videant oculis suis et auribus suis audiant et corde inlelligant et convertanlur el sanem eos.'? Hinc Paulus ait: Secundum aulem duriliam tuam el impoenilens cor (hesaurizas tibi iram in die irae et revelalionis iusli iudicii Dci. '** Duriliam ante omnia posuit, idest incredulitatem perfidam, obstinatam. Signa autem clectorum sunt fides ct opera bona: Vocem meam audiunt el sequunlur me. Sic cnim a fructibus arbor bona cognoscitur. '^* Singulare aulem signum electorum veluti impossibilitas ad peccandum: Non peribunl in aeternum et non rapiet eas quisquam de manu mea, quia nemo polesl rapere de manu Patris mei, qui maior omnibus est, idest polentior; ego autem et Pater unum suMt 7, 16-20, quac sunt fldes et incredulitas, docilitas ad credendum et durities cordis. Singulare signum electorum est veluti impossibilitas nd peccandum, non quia peccare omnino non possint, scd quia fncile poenitentinm agunt; hi sunt verae oves Christi, quae difficillime pereunt. mus.'"* Nec totus mundus nec totus infernus id assequi possunt, ut eleclam animam perdant cogendo ad peccatum: Quis nos separabit a caritate" Dei? Hoc est quod Ioannes ait quod qui ex Deo nalus est, non peccat et non polest peccare, quia semen Dei in eo esl, '** sicut nec totus mundus cogere potesl amantissimam malrem ut filium unicum et dilectissimum sine causa odio habeat et interimere velit. Nec tantum simpliciter ait Dominus: Non peribunt, sed: Non peribunt in aeternum. Non quod iusti et electi peccare omnino non possint, nam peccavit Moyses, peccavit Aaron, "* peccavit David, '!* peccavit Petrus; '"! sed quia, cum peccarint, facile poenitentiam aguni, ut patet de Davide, "?* de Petro, de Magdalena, '? sicut ostendit Dominus in parabola filii prodigi. "* Ita quod impossibile quidem est ut electi ad peccandum vi cogantur, quia Deus non patitur eos tentari supra vires, sed facit cum tentatione etiam proventum; !5 si autem carnis infirmitate peccaverint, facile ad poenitentiam revertuntur, non habent cor durum et impoenitens. At vero si hoc signum verum est, quam pauci sunt qui moralem hanc habent ad peccandum impossibilitatem! Multi enim sunt, pars hominum maxima, quibus impossibile videtur abstinere a peccatis, tanta est vis inveteratae consuetudinis in peccatis. Oves meae vocem meam audiunt. Qui ovium instar natura boni sunt, innoxii, simplices, mites, humiles, fecundi bonis operibus, cum fidem Christi habeant, difficillime pereunt; qui virtutibus et bonis operibus sanctisque moribus praediti et ornati sunt, vix perire possunt. Nam si cum domus aut palatium regis vel Dei templum aedificatur, videat quis lapides quam diligentissime summaque arte expolitos et elaboratos lignaque dolata, facile intelliget destinata ea esse ad molem aedificii suisque locis collocanda esse. VII. Facta sunt encaenia, festum dedicationis. Ab aeterno Deus Sanctam Ecclesiam dedicavit, ut in ea habitaret, hic quidem per graMc 14, 66 sqq.; Lc 22, 54-62; Io 17, 15-27. 112) Cf. 2 Ru 12, 9-13. 113) Cf. Lc 7, 37 sqq. 111) Cf. ibid. 15, 11 sqq. 115) Cf. 1 Cor 10, 13. ^ INFRA HEBDOMADAM DOMINICAE PASSIONIS 519 tiam et in caelo per gloriam. Sic oportet ut ipsi quoque nos ipsos dedicemus Deo, ne reprobi efficiamur. Sed hieme celebratur festum hoc, cum sol incipit ad nos accedere el maiorem lucis et caloris copiam nobis largiri, cum dies crescere incipiunt, cum secundum usum nostrum incipit annus, nam: Bonum est viro cum porlaverit iugum ab adolescentia sua,?'* sicut Samuel ab infantia Domino dedicatus fuit; "" quamquam ad sacra munia non est admittendus homo, nisi cum iam perfectum rationis usum fuerit assecutus. Hinc Dominus respuebat in lege fructus novae arboris usque ad quartum annum; fructus quarti anni Domino offerebantur, '!'* nam primi fructus novae arboris non possunt esse boni. Levitae non admittebantur ad sacra ministeria templi, nisi cum ad vicesimum quintum annum attigissent, !'? imo nisi trigesimum, sicut in Numeris legimus; "? nam quinque annis forte tamquam novilii instruebantur, ut postea, cum ad trigesimum annum pervenissenl, optime disciplinati, absque ullo errore divina ministeria exercerent. '?! VIII. Facta sunt encaenia in Ierosolyinis. ? Voluit Dominus sua praesenlia honorare solemnitatem dedicationis templi, licet non esset divinitus instituta, sed constitutione principum synagogae. "* Quid igitur garriunt Lutherus et Calvinus servanda non esse festa quae non divinitus, sed humanitus ab Ecclesia sunt instituta? '** En Christus festum celebravit encaeniorum, tantum abfuit ut reprehenderet dicerelque servandum non esse tanquam humanitus institutum. Quam longe igitur hi a Christo absunt! quam minime Christo similes! de lemplo primilus a Salomone aediflcato, cf. 3 R8, 1 sqq., sive de templo renediflcato a Zorobabele, post redilum n captivitate babylonica, cf.1Esr 6, sqq. sive dc templo ab Antioco profanato et ex parle diruto ac rursum a Iuda Machabnco dedicato, cf. 1 Mach 4, 59 sqq. qui huius dedicalionis mcmorlam ct festum solemne quotannis octo dies renovnri et cclebrari iussil, semper agitur de festo non a Deo directe, sed u principibus synagozae instituto. Oportet ut quam cltius nos dedicemus Deo, ne reprobi efficiamur. Christus honorat sua praesentia festum encaeniorum. Contra Iudaeos cum blasphemum dicentes Dominus sc Christum esse ct verum Deum probat ex operibus quibus agnoscendus erat verus Messias, Si lu es Christus, idest verus Messias, dic nobis palam. '*» Nobilis est in hoc Evangelio disputatio, an Dominus noster sit verus Messias in lege et Prophetis promissus. Iudaei arguunt quod non sil, nam homo blasphemus non potesl esse verus Messias, sed polius falsus propheta. Christus autem Dominus noster, inquiunt, fuit homo blasphemus: De bono opere non lapidamus te, sed de blasphemia, quia tu, homo cum sis, facis teipsum Deum. ?* Primis etiam verbis argumenlari videntur: Si (u es Christus, dic nobis palam, ac si dicerent: verus Messias neminem est formidaturus, sed palam dicturus se Christum esse, praeterquam quod manifestissime venturus est, sicut cum sol oritur. Sed tu non dicis palam, formidare videris dicere manifeste te esse Messiam, cum tamen nulla sit formidinis causa. Nos enim nil magis habemus in votis, quam scire an revera tu sis Christus. Díc ergo palam. Dominus autem manifeste cl dicit et probat se Christum esse suamque divinitatem argumento tuetur: Loquor vobis, dico vobis, et non creditis; cum saepe saepius auribus vestris inculcem et dicam me esse Christum, vos non creditis, quare falsum est quod asscritis. Deinde probat: Opera quae ego facio ipsa tleslimonium perhibent de me.'*' Ego, inquit, facio opera quae solus Deus facturus erat in mundo; ergo sum Christus. Quarc si diclis meis non vultis credere, sallem ipsis operibus credite: Sí non facio opera... nolite credere mihi. 75 Ad opera provocat Christus, nam ab effectibus cognoscuntur causae, a fructibus arbores, a splendoribus sicllae, sic ab operibus cognoscendus erat Messias. Sicul in Deuteronomio a signis agnoscendus iraditur verus propheta: si verax sit et pius Dci non idolorum cultor, '? sic ab operibus Messias agnoscendus erat: Deus ipse veniet el salvabil vos. Tunc aperienlur oculi caecorum, clc., "? sic Dominus respondit Ioanni, cum misit ad eum discipulos, ut sciret an ipsc esset ille venturus: Ile, renuntiate Ioanni... Caeci vident, claudi ambulanl, elc. '' Omnia quidem opera, quae in Divinis Litteris prace- 129, Cf. 18, 18. 130) Is 35, 4-5. 131) Mt 11, 4-5; Lc 7, 22. INFRA HEBDOMADAM DOMINICAE PASSIONIS 521 dicta sunl de Messia, luce clarius impleta sunt in Domino nostro, ut nova legislatio, destruclio idololatriae, vocatio atque conversio Gentium ad verum Deci cultum veramque rcligionem, destructio et ruina synagogac in pocnam morlis Chrisli, elc. Cum autem agat Dominus in hodierno Evangelio dc divinilale quem : ; nes ; i S. Litterae sua, manifestc praedicant Divinac Litterae quod Christus revcra fupraedicant futurum Deum cipes viros divinitatis titulo donare, "? quoniam futurus eral homo, et hominem. turus erat Deus et homo, cl proplerca voluit Dcus Prophctas cl prinprinceps Prophetarum ct principum, verus Deus, sicut Prophetis mullis opera divina miraculaque concessit. '? ALIA HOMILIA ! Facta sunt encaenia in lerosolymis. 2 I. Tria habemus in hodierno Evangclio: historiam, mysterium mnabemus hodie historiam, valio Ecclesiae in spiritu; melaphora, qua proponitur Christus sub —m»sterium et mclaphoram. el metaphoram. Historia est festum encaeniorum; myslerium renopastoris imagine et Ecclesia sub persona ovilis ct ovium. Quoad historiam, agebalur festum dedicalionis, non quidem dedicationis templi Salomonis, quac facta fuil seplimo mense, 3 Ategum 8,? hoc esi in autumno, nam Aiems erat, inquit Ioannes, * cum festum hoc celebrabatur; nec dedicationis templi post babylonicam captivitatem rcparatli, quac facta fuit die terlia mensis Adar, 1 Esdrae 6,* Agitur : a * dc festo Adar aulem ultimus est mensis anni, Eslher 3* ct 8;* sed festum —.— aicationis templi; agebatur dedicationis templi, cum renovatum ex parle fuit novumque altare erectum a Iuda Machabaco, sicut legimus 1 Machabaeorum 4* et 2 Machabaeorum 10,? nam de hac dedicatione, altaris polius quam templi, institutum legimus solemne festum per octo dies altera. pagina. vrr. 1-6. discutitur an festum fuerit secundac vel terliae dedicationis; utralibet fuerit, certe hoc festum divinitus institutum non erat. ad instar festi tabernaculorum; facta aulem fuit altaris dedicatio die vigesima quinta novi mensis, qui Cas/eu Hebraeis appellatur, in fine autumni et prope hiemis initium, ideo tempus illud liberum cum essel, hiemem appellat Evangelista. Licet autem probabile multis visum sit celebrationem hanc secundae dedicationis fuisse, probabilius tamen est terliae dedicationis. ^ Nam licet verius dicatur hiems tcrtia die Februarii, quam vigesima quinta noni mensis, idest Novembris, tamen, cum in Divinis Litteris annus non soleat nisi in aestatem ct hiemem dividi, vigesima quinta Novembris non polest dici aestas; propterea hiems merilo dici potuit. Et tunc quidem legimus factam lempli dedicationem, sed non mandatum, ut quotannis celebrarctur. In tertia autem utrumque legimus. Sed utralibet fueril solemnitas, non fuit divinitus instituta, et tamen Christus praesentia sua honorare eam voluit, non damnare tanquam superslitionem, eo quod divinitus instituta non esset, ut novi nunc evangelistae novique Christi revera pseudochristi et antichristi faciunt. Neque enim primum dedicationis festum divinitus institutum fuit, neque secundum aut terlium, el lamen servata fuere ab universo populo perquam religiose, ex mandato tantum principum synagogae. Christus autem non solum ad festa Paschae, Penlecostes el scenopegiae, quac divinitus instituta erant, Ierosolymam ascendil, verum eliam ad festum encaeniorum, quod ab ecclesia eral institutum, ut facto ipso doceret servanda esse fcsta, non tantum ex divina, verum eliam ex ecclesiastica institutione. Non est autem minor auctoritas quam Ecclesia accepit a Christo, cum tradidit ei claves regni caelorum, '' quam auctoritas quam Deus dederal synagogae et principibus eius. Si ergo potuit synagoga praeler festa divinitus instituta multa alia instituere, cur non habet hanc nem, hom. 6, (P. G. 59, 330), Theophylactus Enarrat. in Evang. loannis, ibid. 124, 78, Eutymius Comment. in loannem, ibid. 129, 331, tenent agi de templi dedicatione post Dabylonicam captivitatem sub principe Zorobabele; e contra Aleuinus Cormunent. ín loannem, (P. L. 100, $91), et IHeda In Joannis Evang., ibid. 92, 770, tenent festum fuisse tertiae dedicationis a Ffuda Machabaco fnctae. Ipsemet S. Auctor, qui nunc asserit agi de hac tertia dcdicatione, alibi aliud afflrmat. Siquidem in Quadragesimali Primo, pag. 453, ct Quadragesimali Secundo, part. 3, pag. 99, asscrit agi de secunda dedicatione. 11) Cf. Mt 10, 19. De hac haereticorum sententia cf. supra, not. 124 hom. praeced. pug. 519, INFRA HEBDOMADAM DOMINICAE PASSIONIS 523 potestatem etiam Ecclesia? Sed nolunt haeretici Ecclesiam matrem habere in terra, ne et Deum patrem habeant in caelo, sed sint cum patre suo diabolo in inferno. H. Facta sunt encaenia in lerosolymis. In hodierno Evangelio, praeter historiam et mysterium in historia contentum, tria traduntur: quid credendum, quid sperandum, quid agendum. Haec enim tria sunt quae in universum traduntur in Sacris Litteris: divina mysteria credenda, divina promissa speranda, divina praecepta facienda. Ita, inquam, in hodierno Evangelio traduntur mysteria credenda: Si tu es Christus dic nobis palam; Loquor vobis, graece: divi vobis, et non creditis; opera quae ego facio in nomine Patris mei, ipsa testimonium perhibent de me.'? Deinde, quoniam Messias in Sacris Litteris saepe pastor est appellatus: Isaiae 40: Sicut pastor gregem suum pascel, etc.;? Ezechielis 34: Suscitabo super eas pastorem unum, qui pascat eas, seruum meum David; '* et 37: Servus meus David rex super eos et pastor unus erit, '? propterea ipse sequitur: Vos non creditis, quia non estis ex ovibus meis. Oves meae vocem meam audiunt, etc., '* alludens ad id quod paulo ante dixerat: Ego sum pastor bonus et cognosco oves meas et cognoscunt me meae;?' sed pastor divinus, qui potest dare vitam aeternam: Vitam aeternam do eis; pastor diligentissimus: Cognosco oves meas; pastor providentissimus: Non peribunt in aelernum,'* defectu pabuli, ut saepe solent perire oves, nam: Ingredietur et egredietur et pascua inveniet; Ego veni ut vitam habeant et abundantius habeant,?? pastor fortissimus ad defendendas oves a furibus, lupis aliisque truculentis feris: Non rapiet eas quisquam de manu mea; pastor qui verus est Deus: Ego et, Pater unum sumus.?* Ubi manifeste Deum se esse dixit et Iudaei intellexerunt: Tu, homo cum sis, facis teipsum Deum.?! Christus ad fundandam fidem divinitatis suae non exponit, non moderatur dictum, sed confirmat: Nonne scriptum est in lege veTraduntur hodie mysteria credenda. Christus in S. Litteris appellatus fuit verus pastor nnimarum; hodie autem scipsum declarat verum Dcum ct homincm verbis et. operibus. sira: Ego dixi: dii eslis? Si ergo illos dixil deos, ad quos sermo Dei [actus est... quem Paler sanclificavit el misil in mundum, cic. ?? Probal a minori ad maius. Si fideles, inquil, ct iusti propler nonnullam participationem divinarum rerum dii sunl, nec falso quidem, appellati, cum tamen in terra nati sint, quomodo non magis qui in caclo natus est et de caelo missus in terram verus Filius Dci? Haec sunt quae de Christo credenda sunt: quod sit verus Deus el verus homo, pastor Ecclesiae, princeps pastorum, ? episcopus animarum. ?* Hoc Christus verbis docuit: Divi vobis el non credilis; hoc operibus confirmavit: Si aulem facio, el si mihi non vullis credere, idest vcrbis mcis, dictis meis, operibus credile, ut cognoscalis et credalis quia in me est Paler et ego in Palre,?* idest quod ego el Paler unum sumus, ?* ciusdem naturae ct essenliac, una cademque substantia. Sciendum vero quod haeretici usque hodie cum Iudacis quacrunl: Dic nobis palam. Non enim nisi quac manifeslissima sunt credere volunt, et tamen cliam quac clarissima sunt, perturbant, sicut equus pedibus aquam claram. Quid clarius dici potuit de Christi divinilate quam: Ego el Paler unum sumus? quod ctiam ludaci intcllexerunt. Ariani tamen ad lucem hanc caecucicbant, non intelligebant nec credere volebant Christi divinitatem. Unum sumus, diccbant, non nalura, sed volunialum concordia, sicut: Oro, Pater, ul sinl unum, sicul el nos unum sumus." Sed quomodo valet consequentia: Nemo potesl rapere de manu Dei, qui maior omnibus est; ?* ergo nemo potest rapere de manu mea, quia ego unum sum voluntate? Nunquid non omnis iustus unum cum Dco cst voluntate? Qui adhaeret Deo unus spirilus est?" cum eo. Num propterea omnis iustus est omnipotens? Clarissime Christus locutus fuit dc verilate corporis sui: Hoc esi corpus meum.?' Quid clarius dici potuit? Calviniani lamen negant, non credunt. ?'? haereticorum sententia. cf. S. Epiphanius Adversus Haereses, haer. 69, (P. G. 42, 743). adhaeret Domino, elc. 30) Mt 206, 26; Mc 14, 22; Lc 22, 19; 1 Cor 11, 24. 304) Cf. supra, Dom. Quaria, not. 18, pag. 377. INFRA HEBDOMADAM DOMINICAE PASSIONIS 525 III. Nec tantum credenda, verum cliam speranda ponuntur in hodierno Evangelio: Ores meae vocem meam audiunt et ego cognosco eas, et vitam aelernam do eis... el non rapiel eas quisquam de manu mea; non peribunl in aelernum.?! Cognosco cas spirituali cognilione, spirituali cura ct providentia, sicut A mos 3 ait: Tanlummodo vos cognovi ex omnibus cognalionibus Lerrae,??* eos enim, nempe fideles, agnoscere voluit sicut rex populares suos, sicul dominus servos suos, sicul paterfamilias filios suos, sicut pastor oves suas. Ilaec spiritualis est providentia, qua Deus electis suis providet omnia necessaria animae et corpori. Dcinde: Vitam aelernam do eis. Haec duo speranda sunt: misericordia et providentia Dci in praesenli et vita aeterna in fuluro, sicut. Abrahae dixit: Noli limere, Abram, ego proleclor luus sum el merces lua magna nimis; ? prolector in praesenti, merces magna in fuluro. 'rTandem proponuntur agenda: Oves mede vocem meam audiunt el sequuntur imne,^ cum paulo antice dixisset: Cognoscunl me meae. Non cognoscitur autem Christus in praesenli saeculo, nisi per fidem: Vos non credilis, quia non estis ex ovibus meis.?* Oves igilur Christi Christum cognoscunl per fidem. Agitur autem de experimentali cognilione, de qua dicitur: Prolegam eum, quoniam cognovil nomen meum. ?* Dc filiis IHcli, qui sacerdotes erant ct doctores legis, ait Divina Scriplura quod erant filii Belial, nescienles Dominum, ?' idest non guslaveranl nec viderant quoniam suavis est Dominus.?* Sic dici solet quod ad cognoscendum hominem multo opus est sale, *? idest multa longaque experienlia; sic oves pastorem experimento norunt. Deinde ait: Vocem meam audiunt, idest obediunt iussis meis, el sequuniur me, scclantur vesligia mea. His autem verbis Christus non solum ostendit quid agendum sil, vcrum eliam dal signa ex quibus dignoscantur oves ipsius. Nam omncs homines oves sunl, sed non omnes oves Christi: Vos non estis « Verum | illud est quod dicitur, multos modios salis simul edendos cesse, ut amiciliae munus expletum sil», De Amicitia, n. 19, idest diu multumque amicos cudem . consuetudine uti oportere. Proponuntiur hodie ctiam divina promissa sperunda et divina praecepta facienda; signa ctiam dantur ad dignoscendas veras Oves Christi. er ovibus meis; habet etiam satanas suum ovile, suas oves, ut Joannes ait synagogam satanae. *^ Videat quisquis cuius sit ovis, cuius vocem audiat, quem sequatur. Clamat Christus in Ecclesia, clamat satanas in mundo, nam Ecclesia ovile Christi est, mundus autem ovile satanae: Venit princeps mundi huius; * Nunc princeps mundi huius eücietur foras. ** transit ad feriam sequentem.

CHAPTER 31. Dominicae Passionis

Rogabat lesum quidam Pharisaeus ut manducaret cum illo. Et ingressus domum Pharisaei. ! I. Pulcherrima imago verae el perfeciae conversionis, penicillo calami Lucae in tabula Mariae Magdalenae a Spiritu Sancto depicta, spectanda proponitur in hodierni Evangelii divina historia: Et ecce mulier, quae erat in civilate peccatrix, ut cognovit quod Iesus accubuit, eic.? Quae quidem imago a Christo, diligentissimo et peritissimo pictore, diligenter per singulas partes spectata et contemplata, miris modis laudata est et nobilissimo encomio commendata: Conversus ad mulierem dixit Simoni: Vides hanc mulierem?? Contemplare divinam hanc perfectae conversionis imaginem. Saepe quidem in Sacris Litteris Spiritus Sanctus eiusdem rei multas ad vivum depinxit imagines: dum tenebras convertit in lucem: Eratis aliquando tenebrae, nunc aulem lux in Domino; * dum petram convertil in siagna aquarum et rupem in fontes aquarum; 5 dum synagogam ex Aegypto eduxit; * dum Mariam sororem Moysi a lepra mundavit; * dum Rahab meretricem ad fidem veri Dei convertit; dum civitatem Ninivem ad poenitenliam reduxit. * Sed hodierna haec omnium pucherrima est. Hinc trahit ad se oculos Christi: Conversus ad mulierem, et Christus spectandam proponit Simoni: Vides hanc mulierem? Mirabile profecto spectaculum. Converbuisset, cic. 2) Lc 7,37. 3) Ibid. vr. 41. 4) Eph 5, 8. 5) Ps 113, 8. 6) Cf. Ex 14, 22 sqq. 7) Cf. Nm 12, 10. sqq. 8) Cf. Ios 3, 1-11. 9) Cf. Ion 3, 1 sqq. Exhibetur hodie imago verae conversionis, quae inter plures imagines pulcherrima est. Chistus Inudibus Magdalenam ornat vere conversam et iustificatam. Sicut mngnus amor causa esl magni benveflcii, ita magnum beneficium magni amoris. Proponilur quaestio: titur vinea Sodomae "? in vineam Domini Sabaoth, ! turris Babel '? in turrim David, ^ Aegyptus in terram promissionis, altare Baal in altare Dei, templum idolorum in sacrosanctum Dei templum, Babvlon in Ierusalem, infernus in paradisum, nam prius habitatio daemonum erat. H. Cum convertisset Dominus tenebras in lucem, opus hoc suum nobili encomio commendavit; '* itla hodie Christus conversionem Magdalenae multis laudibus ornat: Lacrimis rigavit pedes meos, capillis tersit, unguento unril, osculaia est, dilexil multum; fides tua le salvam fecil.?? Hodie Magdalena de tenebris vocala est in admir'abile Jumen Dei: !* Ut cognovil quod Iesus accubuit; nam Deus, qui dixil de lenebris lumen splendescere, ipse illuxit in corde ipsius ad illuminalionem scienliae claritatis Dei," idest ad claram Dei cognilionem eam perduxit. Merito autem per illuminalionem designatur conversio et iuslificalio animae, nam tenebrae quidem peccati, lux autem gratiae symbola sunt. Hac autem illuminationis apposilissima similitudine solvitur difficultas, quae veluti nodus gordianus '*? est in hodierno Evangelio ex conclusione parabolae et illatione ex parabola. Nam ex parabola concluditur, quod cui plus dalum est, plus diligit, '* ita ut magnum beneficium causa sit magni amoris. Postea vero infert: Dimilluniur ei peccatra mulla, quoniam dilexil mullum, '* quod oppositum esl, nam hic magnitudo amoris ponitur in causa magni beneficii el doni. Idem aulem respeclu eiusdem non polest simul csse effectus et causa, ut Petrus sit Ioannis et paler ct filius. Sed tamen sunl quaedam causae quae invicem sibi sunl causae, ut si ventus fenestram aperiat el domum iniret: quid prius fuit? Et quidem requireret a. nobis hodiernum Evangelium ut longam disputationem lexcremus de iustificationis animae mysterio, an caritas ei dilectio sit effectus iuslificalionis el remissionis peccalorum, ut indicare videtur parabola, quod magnum beneficium ex me- ]190) Cf. Dt 32, 32. 11) Cf. Is 5, 7. 12) Cf. Gn 11, 4. 13) Cf. Ct 4, 4. Lc 7, 43. 19) Ibid. vr. 47. INFRA HEBDOMADAM DOMINICAE PASSIONIS 529 ra gralia benefactoris in causa fuit magni amoris in beneficiario; an vero sit causa, saltem ut proxima dispositio movens animum benefactoris ad praestandum beneficium, sicut ostendit conclusio parabolae: Dimittuntur ei peccata mulla, quoniam dilexit multum. Sed non est animus; solum dicimus quod caritas Dei, quae diffusa est in cordibus nostris per Spiritum Sancium,?"? nec effectus est iustificationis nec causa efficiens, sed formalis, sicut calor in calefacto aere et lumen in illuminato a solis radiis; nam simul et semel in iustificatione infunditur caritas et dimittitur peccatum. Forte autem Dominus non loquitur hic de divina, sed humana et naturali caritate, cuius officia praecedere possunt iustificationem, sicut legimus de Cornelio centurione, quod ex naturali erga Deum pietate multa praestabat caritalis officia,?! quae et si summo iure non merentur gratiam, merentur tamen de bono et aequo. Vel si de divina loquitur caritate, loquitur de perfecta remissione peccati quoad culpam et poenam, ubi ardens caritas, cum causa esse non possit remissionis quoad culpam, esse tamen potest quoad poenam. Hinc qui ad Poenitentiae sacramentum accedit cum perfecta contritione, utramque remissionem perfecte consequitur; qui autem cum imperfecta, non item, sed remissionem quidem omnis culpae, non autem totius poenae. Sed quod spectat ad congruam illationem Domini ex parabola, quomodo in illatione invertit quae in parabola disseruerai? Si intelligamus id quod Dominus a Simone petit: Quis eum plus diligit?** non erit absurda illatio, si, inquam, ita intelligamus: quem putamus ex his duobus foeneratori magis esse amicum? Amicus autem est qui etiam ante acceptum beneficium diligit; et saepe amiciBa in causa est et amor ut beneficium conferatur. Sic Dominus oplime intulit postea: Dimittuntur ei peccata multa, quoniam dilexit multum. Nam qui sperat ab aliquo magnum beneficium, exhibere satagit maioris amoris indicia. Cum igitur Magdalena existimaret multo plura se Christo debere quam Pharisaeus multoque maiorem graliam expectaret, exhibuit multo maiora caritatis indicia. 984 - Quadragesimale Quartum -.Codex Vindobonensis an caritas causa vcl cffectus sit iustiflcationis; utrumque verum esse potest, idest ut amor causa sit beneflcii et beneflcium causa amoris. Christus MagdnlIcnam laudant, quia ipsa omnia egit ut remissjonem peccatorum acquirerct. Magnum miraculum est vera poenitentia. 530 FERA QUINTA Quod si illud: Quis ergo eum plus diligel? ut iacet intelligamus, potest utrumque esse: ut beneficium sit causa amoris et amor causa beneficii, ut si dominus servum adoptet in filium, quia sibi valde carus est et dominum suum (tanquam patrem diligit ex animo; amor hic causa erit illius beneficii. Potest autem simul esse, ut amor causa simul et effectus sit, cum beneficium collatum quidem est, sed ignotum beneficiario, ipse vero ila diligat benefactorem ac si collatum beneficium nosset et ante acceptum beneficium, ita diligit benefactorem ac si accepisset, ut in adoptione occulla. Ita Magdalena prius quam sciret beneficium, dilexit. III. Dimiltuntur ei peccata multa, quoniam dilexit mullum. Laudat eam quod ipsa? quibus modis potuit remissionem peccatorum sibi acquisivit. Hinc eliam ait: Fides lua te salvam fecit, vade in pace. Nam opus esl ut in conversione cooperemur Deo. IHinc Dominus tribus parabolis veluti naturam conversionis et verae poenitentiae declaravit: in duabus prioribus, de ove errante et drachma amissa, ?* posuit id quod agit Deus, quasi eam solus operaretur Dcus et peccator nihil penitus operarelur; in terlia autem de filio prodi- £o, ^ id quod peccator agit in conversione, quasi nihil ageret Deus, quia conversio opus est totum Dei et totum peccatoris. Sic hodie foenerator totum debitum gratis donavit et Magdalena perfectam suorum peccatorum remissionem meruit: Dimittunlur ei peccata multa, quoniam dilexit, etc. Ecce mulier. Magnum miraculum perfecta poenitentia ac multo maius suscitalione Lazari.?* Describit autem Lucas hodie primo quidem naturam perfectae poenitentiae, deinde vero effectus ipsius. Habet autem vera poenitentia originem a corde: Convertimi ad me in tolo corde vesiro.?' Est veluti arbor bona faciens fructus bonos, hinc ait Ioannes praedicans in deserto: Poenitenliam agile, appropinquavit enim regnum caelorum,?* et: Facite dignos fructus poenitenliae.?" Radix huius arboris in corde est, truncus in ore, rami in manibus: Facite fructus. ibid. vrr. 11 sqq. 26) Cf. Io I1, 1-41. 27) Ioel 2, 12. 28) Mt 3, 2. 8. INFRA HEBDOMADAM DOMINICAE PASSIONIS 531 Requirit autem vera poenitentia in corde multa. Primo quidem cognitionem peccati, quatenus crimen est laesae maiestatis divinae, hinc legimus hic: Mulier quae erat peccatriz, ul cognovit. Haec autem cognitio oritur ex fide, hinc ait: Fides tua Le salvam fecit. Fide cognoscitur quam ingens malum peccatum sit, quia fide cognoscitur Deus, creditur paradisus, creditur infernus, creditur immortalitas animorum, creditur iudicium Dei, creditur divina providentia. Hinc cognoscitur quam ingens malum peccatum sit, quod meretur iram Dei, privationem gloriae, incursionem in manus daemonum, reatum mortis aeternae in inferno. Ex fide igitur oritur peccati cognitio; ex peccati autem cognitione dolor vehemens et acerbus. Hinc in Magdalena magna copia amarissimarum lacrimarum: Lacrimis coepit rigare pedes eius: ?" hunc autem dolorem concomitantur pudor et humilitas, hinc: Stans retro secus pedes; ? non audet coram facie Christi comparere, verecundia, rubore et pudore suffulta stat retro magna cum humilitate, secus pedes eius, plena dolore, lacrimis coepit, etc. Tandem requirit vera poenitentia in corde ardens desiderium gratiae Dei, vivum erga Deum amorem, veram caritatem: Dirmittuntur ei peccala mulla, quoniam dilexit multum. Vera plane caritas in Magdalena fuit. Magnus necesse est ut sit in muliere amor, qui vincat in muliere pudorem, mundi opinionem, qui hominum linguas dictaque contemnat. Talis fuit amor Magdalenae, dum super convivantes ingressa est lacrimis profusa, dissolutis capillis, nihil verita quid pharisaeus, quid alii convivantes dicturi essent. Vere dilexit multum, si quis naturale mulierum ingenium probe noscat. Sic igitur Oslensa est vera in corde poenilentia. A corde autem ad os ventum est, nam: Osculabatur pedes eius,?* O sancta oscula, signa magna verae pacis, amicitiae et amoris! Sic peccator humili peccatorum suorum confessione Chrisli pedes pie dulciterque osculatur; sic David peccatum suum coram Nathan confessus fuit, dicens: Peccavi Domino. *? Tandem ad manus deventum est: Capillis capitis sui tergebat et unguento ungebat.?^* Manibus suis Christi pedes lavabat, tergebat, Vera poenitentia requirit fidem ut cognoscatur malum peccati, unde oritur dolor et humilitas; requirit eliam ardens desiderium gratiae, caritatem in Deum, humilem confessionem culpae ct satisfactionem. Cum auxilio gratiae vera poenitentia possibilis et facilis est et maxime iucunda ium Deo cum Ípsi peccatori, 532 FEIIA QUINTA ungebat, omnibus quibus potuit modis Christo obsequia praestabat, ut pro peccatis suis pro virili sua satisfaceret Christo. Sic igitur ad vivum ostensa est in Magdalena verae perfectaeque poenitentiae natura. IV. Postea vero ostenditur quod, licet homini absque Dei gratia et misericordia impossibilis sit conversio et vera poenitentia - hoc enim illud est: Non habentibus illis unde redderent, donavit utrisque; ?* potest enim homo debitum contrahere cum Deo, sed non solvere; potest seipsum interficere, sed non vivificare - tamen cum praesenti Dei auxilio poenitentia cum vera tum etiam perfecta, nedum possibilis, verum etiam facilis est. Hinc ostenditur in muliere, quae viro multo imbecillior et infirmior est carneque multo fragilior. Nec tantum in muliere ostenditur, sed in muliere peccatrice, quae in peccatis callum iam egerat, habitum contraxerat, qui veluti altera natura est. Habitus autem iam obfirmatus difficile admodum removetur, quod in loquela vel maxime manifestum est. Nam si graecus vel germanus quis in Italiam venit tenera aetate, addiscet quidem italicam ]latinamque linguam et probe adeo pronunciabit, ut italus natura videatur; si autem iam matura aetate veniens italicam linguam addiscat, quoniam iam habitum iam contraxit naturalis linguae, quam difficillime relinquet modos pronunciationis naturalis linguae. Hoc est quod Ieremias ait, quod sicut aethiops non potest mutare pellem suam nec pardus varietatem colorum, sic nec homo cum didicerit malum. ?* Divina tamen opitulante gralia, poenilenlia et possibilis et facilis peccatori est, ut in Davide, in Ninivitis, in Paulo,?* in Magdalena nostra manifestum est. Nec tantum possibilis facilisque ostenditur, verum etiam iucunda cum Deo tum etiam peccatori. Dco quidem, nam Christus cibum et potum intermisit ut Magdalenae poenitentiam contemplaretur et commendaret; multo iucundius ** Christus suscipit peccatores et peccala dimittit quam esuriens comedat et sitiens bibat. Sicut etiam in conversione samaritidis Dominus ostendit; nam cum esuriret et sitirel, invitatus a discipulis ut lucundius repetitur. INFRA HEBDOMADAM DOMINICAE PASSIONIS 533 manducaret, ait: Ego alium cibum habeo manducare quer vos nescitis. Meus cibus esl ut faciam voluntlalem eius qui misit me, ut perficiam opus eius.?^ Hoc idem ostendit Dominus tribus illis parabolis de ovc a pastore inventa, itemque de drachma et dec filio prodigo in domum patris reverso: gavisus fuit pastor, gavisa mulier, gavisus pater; sic, inquit, gaudium magnum in caelo est coram Angelis Dei super uno peccalore poeniienliam agenle.*" Iucunda poenitentia eliam ipsi peccatori Iucundiores Magdalenae erant lacrimae quam convivantibus epulae; non praesentes epulae eam trahebant, nil delectabant, sed amarae lacrimae, sed pedes Christi lacrimis lavare, capillis tergere, unguento ungere. Iucundior peccatoris animo vera poenitentia quam cibus esurienli, potus sitienti. Tandem ostenditur quam utilis poenitentia sit. Nam per eam acquiritur remissio peccatorum: JDimittunlur ei peccata mulla; salus animae: Fides tua te salvam fecit; pax conscientiae: Vade in pace; *' acquiritur gratia el amicilia Dei, imo laus et honor apud Deum; hinc hodie Christus Magdalenam, non tantum benigne venienlem suscepit ct obsequia ipsius acceplavitl, sed etiam defendit, prolexit, laudavit, praetulit pharisaeo, dulcissime consolatus fuit. Hodie Magdalena per poenitentiam conversa est in alteram mulierem, sicut de Saule legimus quod, unctus oleo a Samuele, mutatus fuit in virum alterum; * mundata a lepra, sicut Maria soror legislaloris Moysi; sicut Naaman syrus ad aquas Iordanis, * sic Magdalena ad aquas lacrimarum. Sicut caecus natus ad aquas Siloe Jumen oculorum recepit, ** sic Magdalena ad has aquas. Imo sicut ad aquas piscinae ab Angelo conturbatas sanabatur homo a quacumque detinebatur infirmitale, * iia Magdalena hodie sanctificata est ab omnibus peccatis suis ad aquas lacrimarum suarum. Hísce aquis baptizala est factaque vera christiana. V. Duplex convivium habemus in hodierno Évangclio exhibitum Christo: allerum quidem corporale a pharisaeo: Rogabat lesum idco utilissima. Hodie Magdalena lacrimis suis baptizata, facta est vera christiana. Duplex convivium habemus Christo exhibitum: corporale n pharisaco, spirituale n Magdalena; referuntur lrium personarum nctioncs: pharisaei, qui opus bonum operatus fult, scd lemerariis iudiciis maculatum, quidam pharisaeus ut manducaret cum illo; et ingressus domum pharisaei, discubuit; alterum vero spirituale a Magdalena: Meus cibus est ut faciam voluntatem eius qui misit me. Haec est mensa coram divino propitiatorio parata,** quoniam sic delectatur Deus remittere peccata poenitentibus ex animo, sicul esuriens et sitiens cibo et potu. Hinc Dominus, visa Magdalena, intermisit convivium corporale pharisaei et coepit cum voluptate vesci epulis spiritualis convivii Magdalenae. Spiritus Deus est, corde et spiritu pascitur ac delectatur. Ipsum autem hodiernum Evangelium spirituale convivium lautum ac splendidum est multis spiritualibus epulis opipare refertum. Referuntur hic trium personarum actiones: pharisaei, Magdalenae et Christi. Pharisaeus tres habet acliones: rogat Christum, temere iudicat de Christo: Hic, si esset propheta, sciret utique quae el qualis est mulier quae tangit eum, quia peccatrix est; recte respondet Christo requirenti ab eo iudicium de duobus debitoribus: Quis ergo eum plus diligit? Aestimo quia is cui plus donavit... Recte iudicasti. ** Pharisaeus hic vitae sanctitatis genus profitebatur, sed tamen non est omnino mundus a sorde, peccalor et ipse erat, debitor quinquaginta denariorum: Quasi pannus menstruatae universae iustitiae nosíirae, quoniam immundi omnes nos, ait Isaias; '* Cuncia cogilatio cordis humani intenta est ad malum omni lempore,*" ait Dominus. Nec tamen censendum est quod omne opus bonum peccatum sil, sicut deliri et amentes haeretici autumant et affirmant,?* nam hodie Dominus laudavit opera bona Magdalenae; sed quod raro opera nostra bona sunt ab omni peccato pura et aliena. Opus bonum fuit pharisaei, quod rogabat Christum ut manducaret cum illo, et meruit exaudiri: Ingressus domum pharisaei discubuit. Sed tamen opus hoc bonum temerariis iudiciis maculatum fuit; temere enim judicavit de Christo, temere de Magdalena, quia peccatrix erat. Erat peccatrix, fuit peccaírix, nec recie satis argumentabatur: Si esset propheta, sciret. Nam Samuel ignoravit quemnam ex filiis Isai Deus INFRA HEBDOMADAM DOMINICAE PASSIONIS 535 in regem elegerat: nalu maximum putavit, cum tamen Deus natu minimum elegisset;*'* propheta Nathan, et tamen ignoravit quod non erat voluntas Dei ut David templum aedificaret; ?^ propheta Elias, et ignorabat quod in Israel erant septem millia virorum, qui non curvaverant genua Baal; *' propheta Eliseus, et ignorabat quod mortuus esset filius sunamitidis. ** Temere iudicavit quod Christus mulierem non cognosceret, cum verus esset Deus, qui scrutatur renes et corda 5* et omnia nuda et aperta sunt oculis eius.5* Sic omnis humana sanctitas externa polius est in oculis hominum quam interna in oculis Dei. Actiones Magdalenae plures sunt: Ut cognovit quod Iesus accubuit in domo Simonis, attulit alabastrum unguenti, et stans retro secus pedes eius, lacrimis coepit rigare pedes eius et capillis capitis sui tergebat et osculabatur pedes eius et unguento ungebat.*?' Est Magdalena veluti phoenix ?* quaedam evangelica. Sola enim ipsa ad Christum venisse reperitur ad quaerendam ab eo salutem animae et remissionem peccatorum; sola Christum visa est agnovisse salvatorem animarum, fontem gratiae et misericordiae. Alii omnes ad quaerenda corporalia beneficia ad Dominum accedebant; ipsa agnovit quam ingens malum peccatum sit, et magna lacrimarum copia testata est: Lacrimis coepit rigare pedes. Quae tanta vis lacrimarum, mulier? Quae causa tanti doloris? Quid mali accidit? Fortunis ne omnibus privata es? parentibus an liberis carissimisque pignoribus orbata? pateris mortalem aliquam persecutionem a tuis? Multo, inquit, peiora passa sum. Exitus aquarum deduxerunt oculi mei, quia non custodierunt legem luam:?? plangebat, quia peccatricem se agnoscebat, quia peccando Dei gratiam, imo Deum ipsum amiserat, divinam iram et indignationem incurrerat, a divina iustitia damnata erat et daemonibus tradita, ut in infernum portarent perpetuo cruciandam flammis aeterni ignis. Hinc ad Christum veluti ad asylum et tribunal divinae graliae et misericordiae confugit. Adagia, col. 949, rem rarissimam significans, ut ctiam Ovidius habet: «Vivax phoenix, unica scmper avis ». Armor., lib. 2, cleg. 6, vr. 54. 59) Ps 118, 130. Magdalenae, quae nd Christum accessit nd quacerendam salutem, et Christi. In duplici sintu ostenditur Magdalena: in statu: peccati et postca in statu E£ratiac. 536 FERIA QUJNTA Actiones etiam Christi multae sunt: exaudit orationem pharisaei, suscipit poenitentiam Magdalenae, cognoscit occultas cogitaliones in corde Simonis, arguit temerarium ipsius iudicium, commendat opera Magdalenac, remittit peccata et tandem iustificatam et sanctificatam peccatricem dimittit in pace: Dimittuntur tibi peccata tua; fides (ua te salvam fecit, vade in pace. Omnes autem actiones Christi refertae sunt divinis mysteriis. VI. Ecce mulier.** Proponitur Magdalena quasi novum et insolitum miraculum. Nunquid miraculum est mulierem esse peccatricem? À muliere peccatum in mundo sumpsit exordium. *! Sed miraculum est mulier peccatrix vere et ex animo poenilens, ita ut ex magna peccatrice fiat magna virtutis et sanctitatis cultrix. Sic in duplici statu ostenditur nobis hodie Magdalena: prius in statu peccati, postea in statu gratiae, sicut prima abyssus prius in slalu tenebrarum, postea lucis. ? Detinebant autem eam in statu peccati fragilitas carnis, quia mulier; ignorantia mentis, quia u£ cognovit, utique quod ante ignorabat; occasiones mundi, quia ín civitate; libera erat, propterea dicitur mulier, non uxor, non filia, non soror, non serva; mulier erat sui iuris et in civitate, in mundo qui fotus in maligno posilus est; " commoditates corporis, quia dives erat, ut ostendit unguentum; ac tandem tentationes diaboli, nam septem erat spiritibus obsessa et de ea Dominus hodie septem daemonia eiecit. ** Sic erat infelix mulier veluti vivus quidam infernus; sed divino miraculo facta est paradisus. INFRA HEBDOMADAM DOMINICAE PASSIONIS 537 ALIA HOMILIA t: Fides tua te salvam fecit, vade in pacce.3 I. Proponitur nobis in hodierno Evangelio Mariae Magdalenae conversio, iustificatio, sanctificatio per remissionem peccatorum: Dimittuntur ei peccata mulla, quoniam dilexit multum.? Sic a peccatis mundatam, iuslificatam, sanctificatam peccalricem Dominus a se in pace [dimittit]. II. Quoniam autem multa sunt quae ad iustificationem peccatoris spectant, multa etiam in hodierno Evangelio ponuntur in causa huius iustificationis. Primo quidem tribuitur haec divinae misericordiae: Non habentibus illis unde redderent, donavit utrisque.* Gratia donum Dei est; nam si gratia ex operibus esset, ut Paulus ait, iam gratia non esset gratia, sed debitum, sicut merces operariis. ? Secundo tribuitur operibus, quia lacrimis rigavit pedes Domini, quia tersit capillis, quia unxit unguento, quia osculata fuit. Tertio tribuitur caritati: Dimitluntur ei peccata multa, quoniam dilexit multum. Quarlo tribuitur fidei: Fides tua te salvam fecit, vade in pace. In iustificatione nanque, praeter substantiam iuslificationis, quae consistit in dono gratiae et remissione peccatorum, sicut illuminatio aeris, etc., considerantur etiam causae. Efficiens, Deus: Gratiam et gloriam dabit Dominus, * Christus, ut Deus verus. Instrumentalis et meritoria, Christi humanitas sanctitasque; Sacramenta etiam sunt causae instrumentales, sed tanquam instrumenta separata, Baptismus, Poenitentia. Causa finalis, Deus: Omnia propter semetipsum creavit Altissimus," sic pro gloria Dei suscitatus fuit Lazarus; * salus etiam hominis causa finalis est, sed secundaria: Fides tua te salvam fecit. Naturalis, homo, mulier, quae erat in civitate peccatrix; ** formalis, ipsa Dei gratia dono data, quae hominem revera iustum et minus. 8) Cf. Io 11, 4. 82) Lc 7, 37. Proponitur conversio et sanctiflcatio Magdalenac. Multa ponuntur in causa huius iustificationis. Considerantur causae iustificationis : efficiens, meritoria, instrumenlalis, finalis, formalis; insuper in adultis requiruntur fides, spes et poenitentia. Divinam E£ratiam lure mereri non possumus, sed Deus eam petentibus non denegat. sanctum facit, sicul sapientia Salomoni divinitus collata sapientem eum reddidit. * Praeter haec autem in adultis, - nam agitur hic de adulti hominis iuslificatione - requiruntur praeviae dispositiones ac praeparaliones animi ad suscipiendam gratiam, sicut praeparatur cera ad impressionem sigilli, lignum viride ad concipjiendum ignem, praeparatur infirmus potionibus ad sanitatem, praeparatur adolescens ad philosophiam grammaticis institutionibus logicisque. Sic agitur in hodierno Evangelio de praeviis dispositionibus et praeparationibus ad iustificationem. Praeparavit enim se Magdalena lacrimis, unguento multisque bonis operibus ad percipiendam remissionem peccatorum. Praeparatur adultus ad iustificationem fide, credendo in Christum, sic ait: Fides fua; praeparatur spe divinae misericordiae: Confide, fili: dimiltuntur tibi peccata tua; " praeparatur poenilentia, vera cordis contritione et intimo animi dolore ex naturali in Deum caritate: Dimittuntur ei peccata multa, quoniam dilexil multum. Sic optime praeparata ad iustificationem, accessit Magdalena ad Christum, propterea vere iustificata fuit. III. Dicuntur autem in hodierno Evangelio duo, quae pugnantia videntur: alterum quod ex mero dono Dei remissionem peccatorum perceperit: Non habentibus illis unde redderent, donavit utrisque; alterum quod ex meritis bonorum operum, nam recensitis bonis operibus ipsius, ait: Dimitluntur ei peccata mulia, quoniam dilexit mullum. Hoc autem facile expeditur, si quod a theologis dicitur meriium de condigno a merito de congruo distinguatur. Accedit mendicus ad divitem ut eleemosynam accipiat: petit, orat, obsecrat, ad commiseralionem ostendit plagas aperitque quibuscumque modis potest necessitatem suam nullumque non movet lapidem ut eleemosynam accipiat. Sed tamen quidquid agat, nullum acquiret ius ut dives lege teneatur dare ci quid pelit, ut mercenario tenetur mercedem dare, sed commiseratione motus dat huic pauperi, non autem alii, aut illi quidem multo maiorem, quoniam tot talibusque precibus tamque humili supplicatione illam visus est meruisse. Ita in ijustificatione accidit. Divinam gratiam iure mereri INFRA HEBDOMADAM DOMINICAE PASSIONIS 539 non possumus; Deus tamen ex infinita caritate et liberalitate sua, « facientibus quod in se est non denegat gratiam ». " Sicut autem humanum corpus in ulero matris ad suscipiendam animam rationalem multis modis praeparatur, ita homo ad suscipiendam gratiam Spiritus Sancti. Donavit utrisque. Cum in Divinis Litteris gratia, quae in iustificalione percipitur, multis nominibus appelletur, hic tamen singulariter Dei donum dicitur, sicut eliam Regius Vates ait: Gratiam et gloriam dabit Dominus, et Christus samaritanae: Si scires donum Dei. '? Sed appellatur multis nominibus ad insinuandam ac demonstrandam divini huius doni magnitudinem. Sed sufficit hic scire quod donum hoc vitam salutemque aeternam affert, sicut Dominus eam appellavit aquam vivam salientem in vitam aeternam. Hinc Paulus: Gratia autem Dei vila aeterna, * et: Spiritus vivit propter iustificationem, Romanis 8.'5 Cum autem donum gratiae Dei multis nominibus in Sacris Litteris extollatur, non pudet novatores dicere nihil esse, sed per putativam et imputativam iustitiam ex Christi meritis iustos apud Deum nos reputari, licet vitiorum et peccatorum sordibus pleni simus, modo credamus tantum remissa nobis esse peccata. '* Sed dico: si hodie Christus Magdalenae revera nihil donavit, quid donum tantopere magnificat? Quid igitur? Sic Deus alucinatur et fascinatur, ut iustos reputet eos qui peccatorum sordibus scatent? ut sanos reputet morbidos et viventes iudicet mortuos? Fides tua te salvam fecit. Non dicit Christus: sola fides, sed alludit ad incredulitatem eorum qui, cum audissent Dominum dicentem: Dimittuntur tibi peccata tua, coeperunt... dicere intra se: Quis est hic qui etiam peccata dimittit?" et ad incredulitatem Simonis, qui intra se dicebat: Hic, si esset propheta, sciret, etc. "* Nam Magdalena credidit Christum verum esse prophetam et vere posse peccata dimittere divina qua pollebat auctoritate. Gratia, llb. 4, cp. 12. 12) Io 4, 10. 13) Cf. ibid. vr. 14. 14) Rom 6, 23. col. 776-778; Denzinger-Dannwart Enchiridion Symbolorum, n. 820-821. 17) Lc 7, 48-49. Gratia. quae in iustiflcatione percipitur, hodie donum Dei appellatur. Gratia non est imputatio iustitiae Christi nobis facta. Hodiernum Evangelium simile est Evangelio fllii prodigl. Cum convivio corporali habemus hodic convivium spirituale, in quo plurimi proponuntur cibi spirituales. IV. Hodiernum " Evangclium est valde simile Evangelio filii prodigi; ** quod enim hic per historiam, ibi per parabolam traditur. Tres personae ibi ponuntur: paler et duo filii; tres personae ctiam hic: Christus, Simon ct Magdalena. Agitur ibi de poenitentia peccaloris veraque conversione, de misericordia et visceribus pielatis Dei erga peccatores poenitentes; similiter hic. Convivium ibi insiruitur; convivium hic; murmurat ibi filius natu maior contra patrem, eo quod exceperit tanta cum laetitia filium, qui tam perdite vixerat; murmurat hic pharisaeus contra Christum: Hic, sí esset propheta, sciret utique quae et qualis est mulier quae tangit eum, quia peccatrix est. Rationibus ibi pater clementissimus convicit filium natu maiorem et factum suum iustificavit: Fili, lu semper mecum es et omnia mea iua sunt. Exullare autem et gaudere oportebat, quia frater tuus hic mortuus erat et revixit, perierat et inventus est; ?? similiter hodie Christus, proposita parabola, rationibus pharisaeum convincit. Continetur etiam hic mysterium parabolae pharisaci et publicani: Descendit hic iustificatus, elc. ? V. Rogabal Iesum quidam pharisaeus, ctc. In convivio voluit Jsaac benedicere filium suum; benedixit autem non Esau maiorem, sed Iacob minorem;* ita Christus hodie in convivio benedicit Magdalenam, non pharisaeum. Video autem in hoc corporali convivio eliam spirituale, sicut in homine, praeter corpus et carnem exiernumque hominem, reperitur etiam anima, spiritus, homo interior, ei in Christo praeter humanitatem divinitas. Externum convivium factum est Christo a pharisaco, spirituale autem a Christo universali Ecclesiae. In hoc autem convivio spirituali multa sunt fercula, sed sub triplici apparatu. Nam habemus in hodierno Evangelio tria: historiam conversionis Magdalenae eiusque pocnitenliae ex animo; parabolam: Simon, habeo tibi aliquid dicere: duo debilores, etc;?* tandem encomium illustre in Jaudem virtutum sanclae huius peccatricis: Vulg.: Epulari autem, ctc. 23) Ibid. 18, 14. 24) Cf. Gn 27, 1 sqq. 25) Lc 7, 40. INFRA HEDDOMADAM DOMINICAE PASSIONIS 541 Vides hanc mulierem? Intravi in domum tuam, etc.?* In primo ap- - paratu sunt plures cibi suavissimi. Primo enim proponitur cibus benignitatis et humanilatis Christi: Rogabat Iesum quidam pharisaeus ut manducaret cum illo; et ingressus domum pharisaei discubuit. Magna plane esset benignitas et humanitas regis aut Pontificis Optimi Maximi si, invitatus ad prandium a privato homine, in domum ipsius dignaretur ei gratificari. Invitatus fuit rex Assuerus ad convivium a regina Esther in domum ipsius, et ivit semel et iterum; ?? sed nunquam in Sacris Litteris legimus regem invitatum a persona privata. Referunt quidem historiae Octavianum Augustum invitatum a cive romano ad convivium, non detrectasse, cumque nimis frugaliter exceptus fuisset, tum dixisse ei qui eum invitaverat: « Non putabam me adeo tibi familiarem esse! ». Quod quidem summae modestiae tribuitur in tanto principe.?* Cum autem Christus princeps sit divinae, infinitae maiestatis, non detreciavit convivium privati hominis nec satis benevoli, ut ipse optime noverat. Vidit tamen quod non malo animo ipsum invitarit; sic domum ipsius adivit: Ingressus domum pharisaei discubuit. Exaudit Dominus orationes nostras, non dedignatur nos, licet immeritos et indignos; sic: Apparuit benignitas et humanitas Salvaloris nostri Dei.*? Alius etiam oblatus est in hoc convivio cibus, misericordiae divinae erga peccalores: Ecce mulier quae erat in civitate peccatrix, etc. Agit cum peccatrice hac Dominus sicut pater cum filio prodigo, peccatricem enim poenitentem benignissime suscipit, ad se accedere permittit, cum prius nec sanctos quidem ad se accedere permitteret: Ne appropies huc, locus enim in quo stas, terra sancta est.?* Sed nunc immemor iniuriae quam filia patri, sponsa marito intulerat, memor clementiae, licet Deus zeloles esset, benignissime eam suscipit et tractat. Proponitur etiam poenitentia remedium praeservans a morte et revocans a morle ad vitam.: O si tale remedium reperiri posset in vita huius saeculi! Osjenditur autem hoc remedium non solum efficax et polens, verum etiam facile, ita ut mulier supra modum fralib. 2. cp. 4, pag. 291. 29) Tit 3, 4. Vulg.: Benignitas et humanitas apparuit, etc. idest benignitas et humanitas Christi, misericordia divina erga peccatores, poenitentia perfecta. Ostenduntur eliam dcbita peccati, divina iustitia et misericordía; audiuntur Christi laudes pro bonis operibus et ostenditur divina consolatio ex remissione peccatorum. gilis praestare potuerit, et quidem perfecte, nam praestitit perfectam poenitentiam, qualem Deus per loelem requirit: Converlimini ad me in toto corde vesiro, etc. ?' In secundo apparatu plures sunt cibi: Duo debitores erant cuidam foeneratori.?? Creditor Deus ponitur, quia summus benefactor; haec Dei bonitas est; debita sunt peccala pro quibus satisfaciendum est divinae iustitiae; hic alter est cibus, nempe divina iustitia: Non habentibus illis unde redderent, donavit ulrisque; haec Dei liberalitas et misericordia, qua dimittit peccata et dat gratiam; hoc docuit etiam Dominus in parabola decem millium talentorum. Cibus etiam est, quod humanum iudicium, licet aliquando alucinetur et erret, sicut Simon: Hic sí esset prophela, tamen aliquando etiam recte iudical, unde ait ei: Recíe iudicasli; ? quod divina bonitas digna sit amore et eo maiori quo maiora sunt ipsius beneficia, et quod Deus cupit a nobis amari, propterea suis nos beneficiis cumulat: Quis ergo eum plus diligit? *^* Summi autem beneficii loco ducendum est quod Deus cupiat a nobis amari, et proplerea nobis benefaciat. Tandem in tertio apparatu etiam sunt multi cibi. Nam laus homini cibus est suavis admodum; laus autem a magno principe cibus est supra quam credi potest suavis; sed laus magna a maximo principe explicari non potest qualem quantamque afferat homini iucunditatem. Christus summus est princeps, Rex regum et Dominus Dominaniium; * Jaudat summopere bona opera, ita ut nec unum quidem illaudatum relinquat: Vides hanc mulierem? Intravi in domui Luam, elc.,?* ubi mirabili utitur artificio Christus ad eam laudandam, multiplici adhibita anlithesi. Cibus eBiam suavis est meritum bonorum operum: Propter quod dico libi: Dimiltuntur ei peccata mulla, quoniam dilexit multum; cibus suavis divina consolatio: Et cornwersus ad mulierem dixil: Remilluntur libi peccata tua; cibus suavis esl promissio salutis aeternae: Fides tua te salvam fecit; cibus suavis collatio pacis internae per graliam et remissionem peccatorum: Vade in pace, iam assecula es gratiam optatam. Ostenditur in hodierno Evangelio Magdalena vera phoenix, nam sola ipsa invenitur ad Christum accessisse consequendae divinae INFRA HEBDOMADAM DOMINICAE PASSIONIS 543 graliae et remissionis peccatorum ergo; phoenix igne combusta et renovata: ?' Dimittuntur ei peccata multa, quoniam dilexit multum; In meditalione mea exardescet ignis.?* Meditatione divinorum beneficiorum et peccatorum suorum accendit in corde suo ignem divini amoris. ?? VI. Rogabat Iesum, etc. Divus Lucas in hodierna evangelica historia agit non solum historicum et chronistam, verum etiam pictorem, medicum atque militem. Ut pictor depingit vivis coloribus in tabula mulieris peccatricis pulcherrimam imaginem verae perfectaeque poenitentiae, de qua Ioel propheta:. Converlimini ad me in toto corde vesiro, etc.; depingit hanc imaginem in tabula tali, quoniam, sicut Dominus ait, iusli non indigent poenilentia, Lucae 15.*' Alias idem Lucas depingit nobis hominis conversionem et peccatoris poenitentiam, sed parabolice, in parabola filii prodigi; sed hodie hoc ipsum agit historice; ad vivum, ad naturale, pulcherrimam, elegantissimam, summo artificio studioque depictam penicillo sui calami exhibet hanc imaginem. Non potest esse vera poenitentia sine fide, sine caritate, sine humilitate, sine dolore cordis, sine operibus salisfactionis. Hae omnia hic habentur. Agit etiam medicum, ostendens quomodo curanda sit mortalis peccali infirmitas, licet gravissima, licet incurabilis et desperata. Ut medicus vere methodicus, visilato infirmo, cognitis morbi causis, describit receptum, numerat ingredienlia ut componatur medela aut pharmacum, quo sumpto, si statim sanatur infirmus, profecto ostenditur optimum esse praesentaneumque remedium. Ita plane hodie. En mulier infirma, gravissimis ac peslilentibus febribus affecta; et ecce magnum miraculum: statim sana facta: Fides tua te salvam fecit. Vade in pace. Quonam remedio? Utique poenitentiae, optimum remedium eleclis optimisque ingredienlibus compositum. Sunt autem ingredientia quae numerat Dominus, unde salutem factam esse affirmat. iurisque surculis nidum construit, replet odoribus (addunt alii accendere solis radiis alarum agitalu) et supermoritur, et deinde ex ossibus renascitur. Cf. Forcellini - Perin Lexicon Totius Latinitatis, sub hac voce. 38) Ps 38, 4. 39) Sequitur in altera pagina stylo valde latiori. 40) Vr. 7. In Magdalena proponitur pulcherrima imago "verae poenitentiae, et ostenditur quomodo curanda sit mortalis inflrmitas peccati. Ad veram poenitentiam requiruntur fides, caritas €t bona opera. Tandem Lucas hodie ex medico fit miles calamumque in gladium spiritus vertit pugnans contra inimicos veritatis, qui fidem laudant sine operibus, quia Christus ait: Fides tua te salvam fecit. At vero Lucas non solum fidem, verum etiam et opera et dilectionem caritatemque, quae media est inter fidem et opera, recenset, contra eos qui dicunt poenitentiam nihil aliud esse quam resipiscenliam, peccati recognitionem. Át Lucas una cum hac profert lacrimas multaque alia signa doloris et amoris. Dicunt haeretici superstitionem esse omnem cultum, qui non continetur in verbo Dei expresso. ** Sed quis praecepit huic mulieri Christum adire cum un- £uento, Christi pedes tenere, osculari, lavare lacrimis, tergere capillis, retro secus pedes Domini stare? *? part. 3, png. 34. 102. 185; S. Bellarminus Controversiae, t. 3, De Poenitentia, lib. 4, cf. 16, col. 1138-1139. 42) neliqua parte paginae alba relicta, transit ad feriam scquentem.

CHAPTER 32. Feria Sexta

INFRA HEBDOMADAM DOMINICAE PASSIONIS Collegerunt pontiflces et Pharisael concilium et dicebant: Quid facimus, quía hic homo, clc. ! I. Agitur in hodierno Evangelio de prudentia humana et de sapientia divina. Ostenditur quam stulta atque perversa sit humana prudentia, cum divinae sapientiae opponitur; luna est eclipsata comparata soli, aurum fulgens, sed adulterinum. Collegerunt pontifices. Hodiernum concilium est instar statuae regis Nabuchodonosor, quae magna quidem et mirabilis videbatur, sed quoniam pedes habuit fragiles ac fictiles, facile corruit et in nihilum redacta fuit. ? Video autem in hodierno Evangelio quoddam paradoxum, quod bomines faciendo voluntatem Dei peccant, sicut Moyses et Aaron iussi a Deo petram percusserunt et percutientes peccaverunt.* Erat voluntas Dei ut moreretur Saul, miles tamen, qui eum ad preces ipsius inleremit, punilus fuit morte a David. * Non tenetur semper homo facere quod Deus vult, sed quod Deus praecipit ut homo velit. Vult Deus ut homo moriatur, non tamen ut a quovis occidatur. Etiam si ex divina revelalione sciret quis velle Deum ut pater, ut maler, frater, soror, filius, filia moriatur, ipse tamen ob dilectionis praeceptum, ex caritate tenetur satagerc ut vivere possit, ct filius qui patris morlem desideraret aut procurarel, etiam si sciret voluntatem Dei esse ut moriatur, procul dubio ex prava voluntate peccaret. Tanti momenti est in humanis actionibus finis et intentio animi! David 35 - Quadragesimale Quartum - Codex Vindobonensis Ostenditur hodie perversitas humanae prudentiae. Non tenetur homo semper facerc quod Deus vult, sed quod praecipit. Hodiernum concilium coactum fuit a Doo, ab hominibus, a daemonibus; malum habuit principlum, sed optimum finem. Deus non praecepit morlem Christi, tantum permisit, voluit, pietate ductus, aedificare templum Domino, quod Deus minime volebat, et tamen Deus voluntatem illam Davidis remuneravit, 5 quia Dei gloriam quacrebat. IIl. Hodiernum concilium coactum fuit a Deo, ab hominibus et a daemonibus; sed a Deo pro gloria Christi et salute electorum: U! filios Dei, qui erant dispersi, congregaret in unum;* ab hominibus in odium Christi, ex mundana prudentia quae, spretis divinis legibus, nonnisi propria quaerit et quod sibi existimat expedire; a daemonibus in odium Christi et perditionem hominum. Quatenus aulem humanum est, hodiernum concilium esse videlur sicut statua Nabuchodonosor: habet bonum principium, nam bonum est cogere concilia pro optimo regimine reipublicae, sed habuit malum, imo pessimum finem, nam conclusio concilii fuit: Cogitaverunt ut inter[icerent * Christum. Quatenus autem divinum est, simile videtur sanctuario Domini, ubi in ingressu altare sacrificiorum reperiebatur, ubi veluti carnificina exercebatur, sed postea in interioribus partibus inveniebantur altare incensi aureum, mensa panum, candelabrum aureum, arca et propitiatorium divinum, * sacratissima ac divinissima mysteria. Ita plane hodie. Est hodiernum concilium sicut columna ignis et nubis in medio castrorum,? sicut nubes in qua Deus descendit supra montem Sinai, extrinsecus caliginosa, inlus autem clarissima. !* Concilium hoc, qualenus divinum est, videtur malum habuisse principium, sed oplimum finem, sicut sacrificium Abrahae impium videri potuit, ut pater unicum filium propriis manibus necaret et flammis exureret, ! sicut fortuna Ioseph in Aegypto. '* Tractatum fuit in hodierno concilio, consultatum ac tandem conclusum de morte Christi, quam quidem Deus non praecepit, sicut praecepit Abrahae ut Isaac sacrificaret et summo sacerdoti ut sacrificia offerret, nec tamen prohibuit, sicut prohibuit ne ignis laederet sanctos iuvenes in fornace"? et ne leones Danielem devorarent, '* sed permisit. Principes autem permittere dicuntur quae nec praeci- 14-27. 9) Cf. ibid. 14, 19-20. 10) Cf. ibid. 24, 15 sqq. 11) Cf. Gn 22, 1-18. 14, 29-40. INFRA HEBDOMADAM DOMINICAE PASSIONIS 547 piunt nec prohibent, sicut esse mercirices in civitate; ita divina providentia permittit mala in mundo. Sic permisit mortem Christi, sicut permisit ut Cain Abelem occiderel,'* ut satanas Iob sanctum affligeret," ut Iephte filiam suam virginem sacrificaret," ut nautae Ionam in mare proiicerent. !* Sed cum excusari non possit princeps qui permittit damnari ultimo supplicio hominem innocentem, cuius innocentiam probe novit, quomodo Deus permisit Christi innocentissimi iniustissimam mortem? Huius rei causa et ratio in hodierno Evangelio redditur: Ut filios Dei, qui erant dispersi, congregaret in unum, quia mors Christi mundo futura erat summe utilis. Sic enim permisit Iosephum A fratribus iniquo odio vendi et in Aegyptum duci, quoniam ibi utilissimus futurus erat gentilitati suae. '? Christi autem passio mundo fuit summe utilis. Hinc per Caipham Spiritus Sanctus loquitur: Ezpedit vobis ut unus moriatur homo, elc. Utile fuit toti navi ut Ionas in mare proiiceretur, sic enim tota navis a tempestate salvata est, ab ira maris et naufragio servata. Videntur autem hodie pontifices et Pharisaei sicut nautae in navi Ionae: videbatur eorum respublica in maximo periculo posita, sicut navis Ionac in mari: Venient Romani, elc. ?? III. Agitur in hodierno Evangelio de causis atque effectibus passionis et mortis Christi. Videtur autem sicut fons dulcis simul et amarae lalicis, videtur sicut arbor quae simul bonam et malam radicem habet, simul bonos et malos fructus producit, quae paradoxa videntur. Imo videre hic mihi videor quod bona arbor producit malos fructus, mala autem arbor fructus bonos, nam ex multitudine miraculorum et divinorum operum Christi concludit concilium interficiendum esse Christum: Ab illa die cogitaverunt ut occiderent eum. Sic mala hominum ac daemonum voluntas ex bonis elicit mala, e contra vero, ex iniustissima morte Christi educitur salus mundi: Expedit vobis; Moriturus erat pro gente, et ut filios Dei, eic. ?! Sic voluntas Dei ex malis bona elicit, sicut in principio ex tenebris luquía futura erat mundo utilissima. Causae passionis Christi fuerunt mala voiuntas hominum ac daemonum et optima voluntas Dei; effectus nutem maxima utilitas, nam ex en habemus Sacramenta. veram fidem et meritum nosirum ex meritis Christi. cem eduxit.?** Causae morlis Christi sunt voluntas Dei optima, hominum autem pessima, caritas Dei et hominum cupiditas, quae radix est omnium malorum; ?' cupiditas autem principum causa regnandi, quae statua est aurea, quam in Babylone omnes adorant, ?* idolum Dagon deus Philisthaeorum, qui una cum arca Dei stare non poterat.?* Hinc varios fructus haec arbor produxit: Posilus esl hic in ruinam el in resurrectionem mullorum in Israel. ?* In hodierno Evangelio proponitur nobis passionis et mortis Christi maxima utilitas: Expedit vobis, elc. ul filios Dei congregaret, etc., qua de re saepe Divinae Litterae loquuntur: Sicul Moyses exaltavit serpentem... ila evallari oporlet Filium hominis, ut omnis, elc.; ?' Venil Filius hominis dare animam suam in redemplionem pro mullis; ** Hic esl sanguis... qui pro mullis effundetur in remissionem peccalorum;?* Redemit nos e! lavil nos a peccalis noslris in sanguine suo;?? Sanguis Christi... emundabil conscientias nosiras.?' Fructus passionis Christi praefiguratus est in benedictione Abrahae post sacrificium,? in sanguine agni paschalis," in serpenlce exaltato, ^' in sacrificio expialionis,?* in ipso lemplo, nam iuxta allare sacrificiorum, quod Chrisli crucem designabalt, erat vas aquae lustratoriae, postea autem sequebantur divina mysteria usque ad propitiatorium Domini. Primus effectus, Baptismi sacramentum: Secundum suam misericordiam salvos nos fecil per lavacrum regeneralionis el renovalionis Spirilus Sancíi.?^* Alter effeclus, candelabrum aureum, lumen fidei et cognitionis Dei: Cim exallaverilis Filium hominis, tunc cognoscelis;? sic centurio in passione Christum cognovit el confessus fuit: Vere Filius Dei eral isle;?* sic latro dicens: Memenlo mei, Domine, elc.?? Tertius, allare incensi, meritum oralionum noslrarum apud Deum ex Christi meritis, nam filius iure postulare polest a principe stipendia quae pater meruit et ad aliquid impetrandum a principe merita patris proponere, cuius institutus est heres. Hg 5, 1-5. 26) Lc 2, 34. 27) lo 3. 14-15. 28) Mc 10, 45. memento meií. INFRA HEBDOMADAM. DOMINICAE PASSIONIS 549 IV. In hodierno Evangelio tria videntur pertractanda. Unum esl coaclio concilii, quod erat concilium Sanhcedrin, magnum Iudacorum concilium septuaginta seniorum ex lege; ** alterum est causa quae agitatur, an expediret reipublicae Christum vivere ct in Chrisium crederc nccne; tertium cst conclusio concilii: Erpedit ul unus homo moriatur pro populo... Ab illa ergo die cogilaverunt, elc. In his autem cluccet quam varia sint Dei ct hominum consilia quoad principia, media et fines exitusque. Omnium hominum, * maxime principum, consilia a divinis consiliis maxime discrepant; hinc per Isaiam Dominus ait: Sicul exallanlur caeli a lerra, ila exaltalae sunl viae mcae a vilis veslris, clc.; ^ ct alibi: Vae, filii deserlores, ul facerelis consilium, et non ex me, et ordiremini lelam, et non per spiriluum meum! * In concilis pro republica recle adminislranda, practer auctorilatem, duo vel maxime rcefcruntur: prudentia ct acquitas; illa perficit intellectum, haec autem voluntatem; prudentia nanque sine justitia astulia est nialitiae plena, iuslilia autem sinc prudentia animal caecum cest. Divina consilia plena sunt infinita tum sapientia tum bonilale, humana aulem caeca sunt alque perversa, nam saepe oriuntur ex prava animi cupiditate. Sicul autem nebula ct caligo in acre impedit ut nec in mcridic sol vidcatur, caclo nubibus obducto, ila plane cupiditas animum impedit ut nec clarissima vidcat. Patet in hodierno concilio: clarissimam lucem divinitatis Christi in divinissimis miraculis non viderunt, odio et cupiditate obcaccati. Cernitur in eis tum caecilas menlis tum perversitas voluntatis. Hac dc causa humana consilia sacpe infclicissimos exitus sortiuntur. Patet in Adam, ** in Pharaone persequentic lEiebraeos, 9 in fratribus Ioseph, ** in Icroboam, " in Aman perscquenle Iudaeos et aliis, ** maxime aulem in hodierno concilio, ubi liquido patet quod humana prudenlia, quac divinae providentiae legibus renuit subiacere, in causa cst ut regna funditus corruant. Hominum. 42) 55, 9. 13) Ibid. 30, t. 44) Cf. Gn 3, 1 sqq. Tr!a videnda sunt: concilii couctio, causa ct conclusio. In magnis conciliis praeter nuctoritaten requiruntur prudentia ct acquitas; in hoc autem cernitur caecitas mentis el perversa voluntas; unde ostenditur quam discrepent humana consilia n divinis. Prophctavit Caiphas divinitus inspiratus, In eo etiam humana consilia a divinis discrepare videntur, quod humana quidem ad optatum finem assequendum aptissima media alque expedientissima reperire videntur, ut patet hodie; nam si Chrisli causa Tudaeorum respublica periclitabatur, eo remoto, oninis adimebatur timor, sic prudenter conclusum videbatur ut unius capitis periculo totius geniis saluti consuleretur. Et tamen pro voto non successit, mors enim Christi non salutem, sed interitum attulit reipublicae Iudaeorum. E contra autem, divina sapientia in consiliis suis media assumere videtur ineptissima, veluti ad ignem accendendum ligna madefacere, ** ut Elias fecit,** et ad caecum illuminandum lutum adhibere, ut Christus; *' sic pro salute mundi statuit morlem Christi; mori eum voluit ut verus Filius Dei, verus Messias, verus Deus crederetur, quod reputabatur stultitia, et tamen medio hoc, ineptissimo hominum opinione, sortitus est optatissimum finem. David ad pugnandum contra Goliam arma visus est elegisse ineptissima, Golias autem optima; et tamen non Golias optimis armis munitus, sed David inermis victor remansit. ** In hodierno concilio Christus est veluti aurum in fornace, ubi carbones videntur aurum adurere, et tamen aurum illibatum remanet, carbonibus consumptis. Remansit Christus, periere principes Iudaeorum, imo universa Iudaeorum respublica periit, in fumum abiit, ad nihilum redacta est omnis ipsius gloria, omne decus et ornamentum igne conflagravit ad instar Pentapolis. V. Sententia Caiphae hodie: Evpedit vobis ut unus moriatur homo pro populo et non tola gens pereat, quam ipse, cum esset ponlifex, prophetando pronunciavit, fuit veluti quaedam epistola, caelitus ad concilium hoc missa, sed scripta occullis litterarum notis. Sic enim principes magni ponderis negotia scribere solent, ut epistolae, forte fortuna interceptae, intelligi non possint, nisi ab iis qui norunt significationes occultarum notarum. Sic lecta quidem fuit haec epistola in concilio, quod mors Christi utilis futura erat reipublicae, sed non intellecta; prophetavit Caiphas loquens, sicut asina Balaam, ** non intellexit. Sic fuit lex Moysi universa epistola quaedam caelitus 17, 39-51. 53) Cf. Gn 19, 24-28. 54) Cf. Nm 22, 20-30. INFRA HEBDOMADAM DOMINICAE PASSIONIS 551 missa, sed scripta sub occultis litterarum notis, ita ut legi quidem possit, sed absque Dei spiritu minime intelligi. Hoc est quod Paulus ait: Omnia in figura conlingebant illis.** ''abernaculum Sanctam designabat Ecclesiam, sacrificia et oblationes passionem Christi, terra promissionis paradisum. Iussit Deus Abrahamo ut terram promissionis perambularet in longitudine et latitudine, ** ita ut veluti cruce eam signarel, quoniam crucis merito Salvator nobis paradisi gloriam acquisivit. Sic hodie: Expedit ut moriatur, ut filios Dei, qui erant dispersi, congregaret in unum. VI. Collegerunt pontifices et Pharisaei concilium. Senatus est sapientum et prudentum, veluti theatrum humanae sapientiae et prudentiae, quae divinae providentiae renuit esse subiecta, sed veluti Agar est in domo magni patriarchae Abrahami, quae dominae suae Sarae humiliter, ut par erat, subiecta esse nolebat, sed dominari. *' Quare cum dominam suam irritasset, domo eiecta fuit una cum filio, qui Isaac natum ex repromissione persequebatur cupiens fieri heres. 5* Erat domus Israel vere domus Dei, in qua Deus per fidem habitabat. Principalis domina domus huius erat Sara, quae princeps interpretatur; divina providentia domum hanc regebat et gubernabat. Sed tamen erat etiam Agar ancilla; ad regimen domus huius uti voluit Deus eliam humana prudentia. Hinc dedit populo principes et magistratus tum sacros tum saeculares, Moysen et Aaron eorumque successores, quos magna cum dignitate, honore, gloria, tum etiam auctoritate et potestate exornavit. Et quidem quamdiu in hac domo Abrahae Agar haec dominae suae subiecta mansit, in magna pace actum est. Quamdiu reipublicae Iudaeorum principes divinam providentiam agnoverunt et venerati sunt, feliciter omnia succedebant pro voto; cum autem contra divinam providentiam humana prudentia cervicem erigebat et cum ea contendere praesumebat ac veluti de principatu deturpare, hinc omne malorum genus. Saepe autem divina providentia et humana prudentia veluti ad singulare certamen in circo et vallo congressae sunt, tamquam duae scd sensum prophcetiae suae non intellexit. Cernitur in hoc concilio pugna humanae prudentiae cum divina providentia ; sacpe hoc c«venit, sed hncc semper victrix cxiit. unde hoc perversum concilium causn fuit ruinae ludacorum. Yalde perniciosa est humana prudentia quac divinam providentiam non agnoscit, Amazonae;?* et divina quidem providenlia semper humanae prudentiac concessit electionem tum loci tum armorum, semper tamen viclrix remansit. Sic tandem Agar ancilla una cum filio domo eiecta esl, sic omnis rcipüblicae Iudaeorum gloria ad nihilum redacta est ct principatus omnis in fumum abiit. Ubinam Iudacorum regnum? ubi templum? ubi pontifiecs et Pharisaei? ubi principes? Tantorum autem causa malorum nonnisi humana prudentia extitit contraria divinae providentiae. Coactum fuit hodie generale concilium, agebatur de summa rerum, de salute stabili aut irreparabili ruina totius reipublicae: Si dimillimus eum sic... venient Romani et tollent noslrum locuin et genlem.** Non recurrunt ad divinam providenliam, a qua status dependent et regna, imo caelum et terra totumque universum, sed ad humanam prudentiam. Hanc enim divinae providentiae longe praeferunt et anteponunt altare contra altare; ita perlractant negotia rcipublicae ac si non esset Deus in mundo, qui universa regit el modcratur; sed humana tantum prudentia rempublicam regere volunt tamquam domini absoluti, l(amquam reges, non proreges et pracfecti. Sic navis haec recia ab imperito nauta passa est irreparabile naufragium; sic funditus corruit et collapsa est Iudaeorum respublica. VII. Ostenditur autem in hodierno Evangelio quam caeca, quam perversi ac praeposleri judicii, quam perniciosa sit humana prudenlía, quae divinam providentiam non agnoscit. Caeca est corruptoque iudicio: Vae qui dicunt bonum malum et malum bonum, ponenles lucem in tenebras et lenebras in lucem, ponentes dulce in amarum et amarum in dulce! * Erat Christus reipublicae Iudaeorum summe utilis tamquam optimus medicus, qui nedum infirmos a quocumque morbo curabat, sed etiam mortuos suscitabat; cum enim audissent quod Lazarum suscitaverat, collegerunt concilium hoc. *? Cum autem esset Christus universo populo summe ulilis, ipsi eum perniciem pestemque reipublicae existimabant, ac si sol tenebras potentes, quae. ex Scythia in Graeciam. irruerunt cet inde magnam £uropae partem invaserunt, a Thesco tandem debellatae. Cf. Natalis Comes Mupthologiae. lib. 7, cp. 9, pag. 626; ForcelliniPerin Onomasticon, sub hoc nominc. 60) Io 11, 48. 61) Is 5. 2. Vulg.: Vac qui dicitis, lInvertit ordinem. 62) Cf. Io 11, 41-47. INFRA HEBDOMADAM DOMINICAE PASSIONIS 553 posset offundere, arborem vitae pulabant arborem mortis, quia Lazarum, nobilem virum et inter Iudacos primarium, suscitavit ac si proditorie ac per summum scelus interfecissct. Sic pleno concilio, uno ore, nemine contradicente, damnant ut moriatur: Expedit ut moriatur, ne respublica pereat. Nec lantum caeca est corruptoque iudicio humana prudentia, in hoc maxime differens a divina providentia, cuius iudicium rectissimum semper ct optimum cst, vcrum eliam perverso ac pracpostero iudicio est. Nam pracferl mundum Doo, timet Homanos et non timet Deum omnipolentlem; praefert temporalia aelernis, corporalia spiritualibus, vitia ipsa virtutibus. Sed quam similis est prudentiae salanae, quae divinae sapientiae per diametrum opposita est. Divina enim sapientia non solum ex bonis elicit, sed etiam ex malis ipsis bona, sicut ex tenebris lucem eduxil, ex peccatis poenitentiam; sic mala convertit in bona. Satanica autem prudentia non solum ex malis clicit mala, sicut mala arbor malos fructus facit, vcrum etiam ex bonis mala, sic enim invidia diaboli mors intravit in mundum. * Invidia autem oritur ex bono alterius, sic ex bonis divitiis luxuriam, gulam, sic lucem convertit in tencbras. Similiter hodie humana prudentia in hoc concilio ex bonis trahit malum, sicut pessimi sophistae ex veris praemissis falsas conclusiones: Quia hic homo mulla signa facit, * multa beneficia praestat reipublicae, evpedit ut moriatur. O summam perversitatem! Vere poteslas et sapientia cum animo perturbato gladius est in manu furiosi! Tandem humana prudentia contumax et rcbellis divinae providentiae perniciosissima est rcipublicae, a fundamentis eam evertit. Divina providentia fundavil ct aedificavit Iudaeorum rempublicam, ul Iuce clarius est in Divinis Litteris; humana autem prudentia cam destruxit et ad nihilum redegit, sicut experientia ipsa manifeste demonstrat. Hoc fuit in causa quod iratus fuit Deus cum populus a Samuele regem petiit, dicens: Da nobis regem sicul ceterae habent nationes. Ait nanque Dominus: Non te abiecerunt, sed me, ne regnem super eos. 5 Regem petierunt qui eorum rempublicam humana prusicut el universae, cic. similis enini est prudentiac satanae, et ad extrema mala perducit, sicut patet in synagoga In hoc conrilio agitur dc rationibus Status, quac excaccant mentes et obdurant corda principum, sicut hodie ostenditur. dentia moderaretur instar aliorum regnorum; contempserunt divinam providentiam, quae optimos iudices providebat eis ad moderandam eorum rempublicam, et elegerunt humanam prudentiam. Sic mundus impius, qui in maligno totus positus est, 5* non vult agnoscere divinam providentiam, sed humana regi prudentia, caeca, perversa, perniciosa. Hoc est quod per Ieremiam quaeritur Deus dicens: Duo mala fecil populus meus: me dereliquerunt fonlem aquae vivae et foderunt sibi cisternas dissipatas, quae continere non valent aquas. ** VIII. Collegerunt pontifices et Pharisaei concilium, theatrum humanae sapientiae atque prudentiae, sed eius quae non sapit quae Dei sunt. Agitur hic tantun de rationibus status," dec causis regnandi. Sunt autem huiusmodi rationes veluti faces et lanlernae, quas accenderunt Iudaei ad comprehendendum Christum. Concilium hoc hodiernum videtur esse hominum illorum, quos Isaias caecos et induratos corde dixit. Nam cum Isaias vidisset gloriam Dei supra templum, ait quod domus tota contremuit fumoque repleta fuit ac tunc omnis terra repleta fuit gloria Domini. ** Concilium hoc templum est tremens hodie et fumo repletum, fumo oculos obcaecante. Hinc missus fuit Propheta labiis purgatus, ut Iudaeos caecos, surdos et corde induratos redderet, idest praenunciaret. * Hinc Ioannes ait, 12 capite, quod Iudaeorum primores non poterant credere, quia Isaias ait: Excaeca cor populi huius, '" hoc est, quia caeci erant et obdurati corde, sicut Isaias praedixit; propheta enim ea quae futura praedicit non cogit ut fiant, sicut nec visus cogit ita esse quae videt. Prophelae aulem videnles dicebantur, ? ita videbant futura sicut nos praesentia. Ostenditur autem in hoc Evangelio quid sit obcaecari et quid indurari, nam obcaecari est fidem amittere et errores concipere, sicut Iudaei conceperant: Si dimiltimus, ctic.; obdurari autem corde est pravis affectibus vitiisque habere cor occupatum, superbia, ambilione, invidia, avaritia, quae hic manifesta sunt. nof. 21, pag. 487. 68) Cf, 6, 1-4. 69) Cf. ibid. vrr. 9-10. 70) Cf. 12, 39-40. 71) Ms.. Prophetia nam. 72) Cf, ] Rug 9, 10; 21g 15,27; 4 Tg 17, 13; Is 30, 10, ct alibl, INFRA HEBDOMADAM. DOMINICAE PASSIONIS 555 II. ALIA HOMILIA ! Collegerunt pontiflces et Pharisaei concilium. 2 I. Magnum revera concilium hoc quoad consultatores, quoad consultationem et quoad finem consultationis, idest determinationem et conclusionem concilii; sed magnum historia, magnum etiam myslerio quoad haec tria. Magnum quoad consultatores ratione dignitalis, auctoritatis et prudentiae ac sapientiae in agibilibus mundi; magnum quoad consultationem ratione negotii, quod summum videbatur, agebatur enim de salute totius reipublicae: Venient Romani et tollent noslrum locum etl gentem;? tandem magnum quoad conclusionem: Expedit vobis ut unus moriatur pro populo.* Sed quoad historiam, in consultatoribus magna quidem est auctoritas, in consultatione magna prudentia secundum carnem, in conclusione magna perversio iudicii et iustitiae magnus error, unde totius reipublicae irreparabilis ruina, navim enim impegerunt in scopulum et miserabile passa est naufragium. Ex errore huius concilii arguunt Lutherani et Calviniani posse errare generalia Concilia, nec standum esse decretis et determinationibus generalium Conciliorum. * Sed si errare potest generale Concilium, iure in Christi nomine celebratum, ergo errare poterit tota Ecclesia; non ergo erit, ut Paulus ait, columna et firmamentum veritalis; * errare poterit Spiritus Sanctus. qui praesidet Conciliis generalibus, ut patet in primo concilio: Visum est Spiritui Sancto et nobis;? errare poterit Christus, qui ait: Ubicumque fuerint duo vel tres congregati in nomine meo, ibi sum in medio eorum; * hoc autem dixit cum de auctoritate Ecclesiae ageret. * Sed quid dicent quod, cum hodiernum concilium imago esset generalis concilii in Ecclesia, sicut synagoga imago erat Ecclesiae et principatus synagogae imago ecclesiastici principatus, non lamen permisit Deus errare concilium cp. 2, col. 49; cp. 8, col. 59; S. Laurentius a Br. Hypotyposis, part. 2, pag. 268. 6) 1 Tim 3, 15. 7) Acl 15, 28. 8) Mt 18, 29. 9) Cf. ibid. vrr. 15-17. Concilium istud magnum fuit historia, mysterio et conclusione. Stulte ex hoc concilio arguunt novatores Concilia generalia Ecclesiae errare posse. Cernitur jin concilio isto gloria Christi ct caccilus luducorum, elucet eliam incffabile Dci consilium ci depravatum ingenium humanum, unde qua humnnum pessimum est, qua dívinum optimum. hoc in determinatione? Nam ait: Joc autem a seinelipso non dixil, scd cum essel ponlifex anni illius, prophelavit.'"? Non permisit Dcus errare principem synagogac in concilio, quia princeps cral ct ponfex. II. Collegerunt pontifices, etc. Hodiernum concilium est sicul fornax Babylonis, in qua visus fuit Filius Dci: " hic ardet ambitio cl avaritia; esl sicut mare Rubrum, in quo perierunt Aegyptii, salvi facti sunt Hebraei: "? pereunt hic Iudaci, salvantur christiani: Ut filios Dei congregaret in unum;?? est sicut templum Domini, supr: quod vidit Isaias maiestatem Christi, cui Seraphim canebant trisagium, ac tunc commota fuerunt superliminaria domus a voce clamoris ct domus repleta est fumo. '^ Haec enim videmus,hodic: plcna eral universa Iudaea gloria Christi ex fama resurrectionis Lazari, '* hinc timent pontifices, hinc domus repleta est fumo, quo excaccantur videntium oculi. Caecitas Iudacorum manifesta est in hoc concilio corumque vanus limor et tremor. Hodiernum concilium est veluti theatrum ingeniorum, sed cum hominum tum etiam Dci, nam hic elucet magnum et ineffabile Dci consilium, sed ita tamen quod humanum ingenium, vitiis depravatum, ex bonis etiam mala eruat, sicut hodie Iudaei: Quid facimus quia hic homo multa signa, idest miracula, facit? '* populo magna beneficia praestat? Expedit ut moriatur. Divinum aulem ingenium cliam ex malis eruit bona, ex pessimo Iudacorum facinore mundi salutem. Duo sunt concilia in hodierno Evangelio: humanum et divinum. Humanum est instar hominis corpore pulcherrimi, sed animo turpissimi, ul fuit Absalom;?' divinum autem instar hominis corporc quidem deformis, sed animo optimo pracditi, qualem antiqui designabant per Silenum,!'* qualis illis fuit Socrales, '? nobis autem Elias, *? Ioannes Baptista. ?! Nam specie quidem humanum concilium ]7) Cf. 2 lig 13. 27-29; 14, 25. 18) Iuxin. fabulam Büccehi nutritius et pacdagogus, semper asino utl solitus semperque ebrius et petulanitcr ludens. Cf. Ovidius De Arte Am., lib. 1, vrr. 5413-544; Nalalis Comes ÀAythologiae, lb. 5. cp. 8. pug. 391-392, 19) In THheacteto Plalonis pingitur «simo nnso ct prominentibus oculis». Pus. 80. 20) Cf. 4 Hk 1], 7-8. INFRA IIEBDOMADAM DOMINICAE PASSIONIS 557 splendidum erat in oculis hominum, in oculis autem Dei intrinsecus turpissimum propter vitia eorum; divinum aulem concilium, cum lateat in humano pessimo, optimum est. Sicul? hinc scimus quemlibet hominem esse ad imaginem Dei, quoniam primus homo ila condilus est, ? alioquin ex Divinis Scripturis probari non posscl, ila inde scimus omne concilium rite celebratum in Chrisli nomine, cum Spiritus Sancti assistenlia divinaque auctoritate firmalum csse cl errare non posse, quoniam lale fuisse legimus primum concilium in Ecclesia Christi celebratum: Visum est Spirilui Sanclo et nobis. Sicut igilur Spiritus Sanctus, qui a Christo Spiritus veritatis diclus est,?* qui Ecclesiae dalurus erat omnem veritatem, ? errare non potesl; ila ncc concilium. III. ALIA HOMILIA Collegerunt pontifices et Pharisaei conciliuin. 1 I Habemus in hodierno Evangclio historiam concilii et mysterium. Quoad historiam habemus concilii huius causas et effectus. Et causae quidem bonae videntur, cffectus autem pessimi sunt, veluti contra naturam. Accidit ut bona arbor malos fructus suos faciat ct pulcherrima mulicr ex viro acque specioso filium concipiat parialque turpissimum monsirumque supra modum dcforme et turpe. Bonum videtur concilium hoc, si causas consideremus, quia legilima auctoritale coactum, a ponlificibus, ex viris ccclesiastica dignitate, doctrina el aucloritale praeditis ad iudicandum ferendumque suffragium et consultativum cet decisivum, nam collectum fuit magnum synhedrium ex omnibus principibus sacerdotum el senioribus populi scribisque cl doctoribus legis. Movit etiam eos lcgitima et gravissima Appendix Habemus concilii huius causas el effectus: causae bonae videntur, sed effectus pessimi sunt, nam quia Christus mulia signa fuüciebat conlra eum insurgunt, timentes reipublicae perditionem, causa, nempe religionis, de fide veri Messiae. Finis etiam, nempe reipublicae conservatio, bonus fuit. Sed effectus pessimi sunt. Caeca et impia consultatio, caeca item et impia conclusio. Caeca consultatio: Hic homo multa signa facil? sanando infirmos, illuminando caecos, suscitando mortuos; facit omnia signa, ex quibus cognoscendus est verus Messias. Ex his praemissis haec sequitur conclusio: ergo credamus in eum, cum iam Dei gralia et beneficio iam venerit quem tantopere expectamus, veluti si in consultatione de creando principe diceretur: talis fuit semper utilissimus reipublicae et de eo omnium optime meritus, pro republica multa fecit. Hinc sequitur: ergo honorandus est; nam si quis ex illis praemissis inferret: ergo eiiciendus ? in exilium est, privandus honoribus, de medio tollendus, pessime concluderet. Ita plane: Hic homo multa signa facit, quibus ostendit se verum esse Messiam quem expeclamus: ergo credamus in eum. AL non ita concludunt, sed: non dimitlamus eum ultra progredi, insurgamus conira eum. Hebraei videntes in Aegypto quod Moyses multa signa faciebat, quibus probabat se missum a Deo, crediderunt ei,* nihil timentes potentiam Aegyptiorum, nec ita concluserunt: hic homo multa signa facil, ergo erit in causa perditionis nostrae; imo potius: ergo erit in causa salutis nostrae. Christus autem multo maiora quam Moyses edebat miracula, ergo multo maiora bona speranda erant ab eo, quam olim speraverant et secundum suam spem conseculi fuerunt u Moyse. Hi vero non ita concludunt, sed contra: hic facit multa signa, ergo erit in causa perditionis nostrae; confert in nostram rempublicam multa beneficia, ergo insurgendum est contra eum. Quis unquam ita argumentatus est? Sed unde nostis quod, cum faciat multa signa, erit in causa perditionis et ruinae reipublicae? Quia, inquiunt, si pergat, omnes credent in eum.5 Quid mali? Omnes Hebraei in Aegypto crediderunt Moysi propter signa; sed si credent omnes in eum, insurgent contra eum Romani tanquam contra seditiosum et regni usurpatorem. Sed talia signa facit, ut credant in eum omnes, credent etiam Romani; quomodo enim credent omnes, si Romani non credent? At forte diINFRA HEBDOMADAM DOMINICAE PASSIONIS 559 cunt omnes, idest Iudaei. Bene. Credentes in eum facient eum suum principem, ducem et regem. Bene, ita fecerunt Hebraei in Aegypto cum Moyse. Insurgenl in nos Romani. Bene, insurrexerunt etiam in Hebraeos Aegyptii. Tollent nosirum locum et gentem, * idest penitus rempublicam noslram evertent. Sed non potuere Aegyplii perdere Hebraeos, duce Moyse, imo, salvatis Hebraeis, ipsi periere Aegyplii." Unde ergo cerlo scitis quod Romani, licet contra vos insurrecluri sunt, quod victuri sint? Nam insurrexerunt Aegyptii potenlissimi contra imbelles Hebraeos, nec tamen vicerunt, sed vicli sunt, Deo pro Hebraeis pugnante, quoniam Moysen Dei legatum receperant ipsique credideranl. An non creditis Deum potentiorem esse nunc Romanis, sicut olim Aegyptiis? Si ergo hic multis signis probat se missum a Deo esse, sicut Moyses, credendum ei est nihilque timendum. Sicut Moyses divina virtute fretus defendit Hebraeos contra potentiam Aegyptiorum, Samuel contra potentiam Philisthaeorum, * sicut Elias dictus est exercitus Israel? itemque Eliseus, '^ sic poterit hic quoque, qui talia tanlaque miracula facit. Amplius, quomodo scitis quod, si in eum minime credalis vos, sed de medio tollatis, Romani non sint credituri in eum nec venturi conira vos? Imo omnino contrarium evenit. Nam et Romani, vobis non credenlibus, crediderunt, et rempublicam vestram funditus everterunt. Sic caeca omnino est eorum consultatio. Nec tantum caeca, verum eliam impia, ita enim consultant ac si non esset iustilia, non esset ulla divina providenlia, non esset omnino Deus. Consultant more politicorum ethnicorum, atheislarum; nam si credebanl verum esse Messiam a Deo missum, impium est praeferre temporale regnum fidei et religioni divinae: pereat religio ne pereat regnum. Si vero credebant falsum Messiam, dicendum eral: curandum ne pereat religio et fides verusque Dei cultus. At nihil penitus tale cogitanl, sed tantum temporalia, et spiritualia ut temporalibus inservirent accomodabant. Sic caeca et impia fuit Iudaeorum hodierna consultatio. quod, e contra, Romani fecerunt; cneca vero ct impia fuit eorum consultatio el iniqua etiam conciusio. In hoc concilio cernitur pugna humanae et divinae prudentiae; illa decertabant pro temporali reipublicae felicitate, Conclusio item concilii huius similiter caeca fuit et iniqua. Iniqua quidem, quoniam lata fuit mortis sententia in innocentem, nullius criminis reum nullo servato iuris ordine, sed summa cum iniuria. cum ipsis etiam constaret Christi innocentia; nullum enim afferunt crimen, sed solum praetexunt publicum bonum. Deinde falsa fuit sententia non enim mors Christi causa fuit salutis, sed perditionis et ruinae irreparabilis totius reipublicae Iudaeorum, ut in praesentia- » 11 rum cernimus. Sic síullam fecil Deus sapienliam huius saeculi; sic arbor haec, quae bona videbatur, malos fecit fructus. II. Videtur concilium hoc hodierni Evangelii veluti theatrum esse humanae et divinae sapientiae, imo vallum quoddam et campus martialis, in quo, veluti in Circo Flaminio, " in arenam ad singulare certamen descendunt duae potentissimae veluti Amazonae, * divina, inquam, sapientia et humana prudentia, cui divina sapientia et locum concedit et arma certaminis, quod fieri non solet secundum leges monomachiae, sive duelli, ut aiunt. Procedit humana prudentia fortis et armata, sicut gigas Goliath; divina vero prudentia sive sapientia, sicut David inermis et imbellis. Factum tunc certamen illud singulare et mirabile; Goliath pugnabat pro principatu et regno Philisthaeorum, David pro principatu et regno Hebraeorum. Concessit David Goliae locum et arma pro suoipsius libito; elegisse visus fuit Goliath ad consequendam vicloriam optima media, arma militaria validissima, optima ad defensionem et offensionem; David vero noluit arma Saulis regia, sed baculum tantum accepit et aliquos lapides ac si contra canem pugnaturus accederet. Illius videbatur cerlissima victoria, huius aulem mors cerlissima. * Sed contra accidit. Ita plane in hodierno Evangelio: ingreditur in hunc martialem campum humana prudentia armata nobilitate, dignitate, auctoritate, viribus et omni armorum genere ad propugnandam temporalem reipublicae Iudaeorum felicitatem. Multos habet fautores, eligit arma optima, nihil obslare videbatur, nisi [vita] unius tantum hominis, pauperis de plebe viri. Sed expedit, inquil, ut unus moriatur homo, pugilesque excrcebantur. Cf. Forcellini-Perin Onomasticon, sub nomine: Flaminius. 13) Cf. supra, hom. 1 huius Feriae, not. 59, pag. 548. 14 Cf. 1 ltg 17, 37-52. 15) Io 11, 50. INFRA HEBDOMADAM DOMINICAE PASSIONIS 561 etc.; '* hoc sublalo, salva res omnis erit. Divina autem sapientia inermis ingreditur, imbellis, sola, absque ullo favore; armis utitur quae ineptissima videri poterant el erant, sicut David; propugnabat gloriam Chrisli, ut eum ostenderet verum esse Filium Dei verumque Deum summa pietate ab omnibus adorandum, et ad hoc non ulitur gloria transfigurationis, non ministerio Angelorum, non maiestate qua venturus est ad iudicandum, sed ignominia mortis crucis. Et tamen quis vincit? Humana prudentia an divina sapientia? Clarum est, res ipsa loquitur. Ad acquirendam felicitalem multis utitur mediis humana prudentia: divitiis, honoribus, voluptatibus, sed frustra; spirilus Dei sapientia, paupertate, humilitate, poenitentia, et his mediis eam consequitur. Magni refert ad consequendum optatum finem optima media invenire, sed in his decipitur humana prudentia, ut patet hodie, non autem divina sapientia, ut hinc etiam manifestum est. Collegerunt pontifices, etc. Adfuere in hoc concilio etiam nonnulli occulti discipuli Christi, ut Nicodemus, !* Ioseph ab Arimathea '" et forte alii, qui non consenserunt; sed maior pars vicit meliorem. Ita saepe in nobis accidit. Cogitur in corde nostro concilium ad deliberandum de salute nostra, de instituenda vita secundum virtutem. Sed saepe maior pars vincit meliorem. Multae sunt cogitaliones, desideria; affectus carnis multos habet faulores: interiores sensus el exteriores, mullaque in mundo, quae invitant animum ad vitia. Spiritus non sic, opus habet Divini Spiritus favore. Expedil '* vobis ut unus moriatur homo, etc. Prudenter sibi consulere videntur rectores synagogae, sicut nautae navis, in qua erat Ionas; comperto quod illius causa orta esset tempeslas, decreverunt illum in mare proiicere ne omnes in naufragio perirent. ? Nec tamen peccarunt illi, quia, agnita Dei voluntate, pie et religiose hoc fecerunt, illo etiam suadente, ad placandam iram Dei. Quod si ita Iudaei Intiort. 19) Cf. Ion 1, 10 sqq. 36 - Quadragesimale Quartum - Codex Vindobonensis haec autem pro gloria Christi. In lucta carnis cet spiritus saepe vincit caro. Appeudix Christi mortem procurassent, pie Christum veluti sacrificantes, sicut Abraham filium suum Isaac, ^* ut Deo morem gereret, non utique peccassent; sed ac si Deus non essct in mundo, ncc iustitia aut fides ct religio, sed tantum commodum lemporalc. Sic versant in hoc concilio causam mortis Christi. *! Dominicam sequentem.

CHAPTER 33. Dominica In Palmis

L In hodierna evangelica historia describitur a Matthaeo gloria mirabilis triumphi Christi Domini nostri.' Ubi tria nobis consideranda se offerunt: primo quidem persona triumphantis: Ecce rex tuus;? secundo vero apparatus et pompa triumphi, ac tertio causa tam mirabilis triumphi tantique honoris hodie Christo exhibiti. JI. Quoad primum, viso hoc spectaculo, commota est universa civitas dicens: Quis est hic? Populi autem dicebant: Hic est Iesus propheta a Nazareth Galilaeae.? Pueri autem acclamantes dicunt: Hosanna filio David! Benedictus qui venit in nomine Domini; * Benediclum quod venit regnum patris nostri David." Zacharias vero: Ecce rex tuus venit tibi iustus et salvator, ipse pauper.* Sed: Quis est iste rez gloriae? Dominus forlis et potens, Dominus potens in praelio; Dominus virtutum, exercituum, ipse est rev gloriae; * ille dequo Regius Vates ad Deum: Minuisti eum paulo minus ab Angelis, gloria et honore coronasti eum et constituisti eum super opera manuum tuarum. Omnia subiecisli sub pedibus eius.* Rex, sicut ipse ait: Data est mihi omnis poteslas in caelo et in terra,? dc quo in Apocalypsi: Rex regum et Dominus dominantium; * de quo Angelus: Regnabit in domo lacob in aeternum et regni eius non erit finis; " dequo Ieremias: Regnabit rex et sapiens eril, et faciet Describitur hodie gloriosus triumphus Christi. Consideratur persona triumphantis. Christus rex &acclamalur, quia vere rex maximus est, sed supra modum amabilis, ubsolutus, quia nemini subiectus, gloriosissimus, 561 ' DOMINICA iudicium et iuslitiam in terra; ? de quo tandem Isaias: Facius est principatus super humerum eius et vocabitur nomen eius adimirabilis, consiliarius, Deus, forlis, pater futuri saeculi, princeps pacis; Rex cui, ut Daniel ait, dedit Deus omnia regna mundi.'* Rex non factus, sed natus: Ubi esl qui natus est rex Iudaeorum? 5 Rex cuius veluti imagines exlitere Adam in paradiso, '* Melchisedech in Salem," Ioseph in Aegypto, '* Moyses in deserto, Iosue in terra promissionis, David, Salomon; non per successionem et subslitutionem, ut Iosue qui Moysi successit, " sed per naturam, utl homo rex animalium, sol rex stellarum. Sicut natura caelum maius est et clarius terra, ila Christus maior est omni creatura. Rex oplimus, rex fortior Samsone,?? potentior Davide, ?' sapientior, ditior, fortunatior Salomone. *?* Rex vere ter maximus, iustus, salvalor, pauper, amator non pecuniarum sed popularium suorum. In rege tria vel maxime desiderantur: potenlia, virtus et forluna; sed humanitas supra modum principem reddit amabilem. À rege iria expeciantur: iuslilia, pax et abundantia; sed quod omnes maxime expetunt, regis gratia el benevolentia est. Ecce rex luus, pius, non lyrannus, inhumanus, crudelis, sanguinarius, truculentus, ut princeps mundi huius, cuius imagines extitere Nembrod venator, ? Pharao,?* Sennacherib,?' Herodes;*?' rex unicus, princeps, monarcha absolutus, nemini subiectus; rex universae crealurae, vitae et mortis; Dominus, qui venlis et mari imperal el obediunl ei;?' qui febribus imperat ^ et morti ipsi. *? Ecce rex luus venil libi. Rex gloriosissimus, sicut in transfigura- ' Lione apparuit; ?? rex infinitae maiestatis: Cum venerit Filius hominis in maieslale sua et omnes Angeli eius cum eo.?' Rex omnipoltentissimus, ut infinita ipsius miracula testantur, miracula enim opera sunt omnipotentiae. Rex ditissimus: Domini est lerra et pleniludo eius; ? Tui sunl caeli el lua esl lerra. ? Gn 2, 15. 17) Cf. ibid. 14, 18. 18) Cf. ibld, 41, 37 sqq. 19) Cf. Ex 34, 9. 20) Cf. I1dc 10, 24-30. 21) Cf. 1 Ry !7. 34-50. 22) Cf. 3 Rg 3, 5-13; 2 Par 1, 7-12. 23) Cf. Gn 10, 8-10. 24) Cf. Ex 1,8 sqq.; 5, 5 sqq. 25) Cf. 4 Rg 18. 13, sqq. 20) Cf. MI 2, 16-18. 27) Lc 8, 25. 28) Cf. ibid. 4. 38-39. IN PALMIS 565 Sed quomodo dicitur pauper: 7pse pauper? Quoniam cum suapte nalura rex iste sit infinita polenlia, sapienlia et bonilate praeditus, ut in mysteriis arcae testamenti praefigurabatur,?* terrenis divitiis non egebat. In mundi initio Deus hominem constituit principem ditissimum et pauperrimum; dilissimum quidem: Dominetur piscibus maris, eic.;?* pauperrimum vero, quia nudum in paradiso collocavit,?* non egebat ibi terrenis divitiis, quae principibus indicia sunt non potenliae, sed infirmitatis, veluti multae vestes homini, baculus, conspicilia, infirmitatis indicia sunt. Thesauri et acraria regibus necessaria sunl, maxime propter bella gerenda; sed rex iste ad bella gerenda non opus habet copiis peditum aut equitum, solus pugnal, sicut Samson contra Philisthacos, sicut sol contra tenebras. Rcgibus necessariae sunt diviliae ad sustentandam familiam, civitatem, rempublicam, maxime tempore caritalis ct famis; sed rex iste absque commeatu sustenlavit numerosissimum exercitum Hebraeorum quadraginta annis in deserto,?' cibavit turbas famelicas miraculo, ?* suslentat universum mundum providenlia sua, sicut eum creavit ex nihilo. Sunt regibus tandem divitiae necessariae ad ditandos bonisque cumulandos servos fideles amicosque suos; sed rex iste electos suos bealificat aclerna vila perpetuaquc fclicitate et gloria in paradiso, sicut sol stellas in caelo: Fulgebunl iusli sicut sol in regno Pairis eorum. ?? III. Rex iste hodie tribus honestissimis titulis decoratur: Ecce rex (uus venil libi iustus et salvalor, ipse pauper. "Tituli principum et regum hodie sunt ab his valde diversi natura. Dicuntur screnissimi, altissimi, potentissimi, invictissimi triumpbhalores, semper augusli; honestantur litulo altitudinis, screnitalis, maieslatis; non sic Christus. Sicut eliam stemmata et insignia genlilitia principum diversa sunt a stemmale Christi. Nam regum insignia sunt aquilae, leones, ursi, tigrides, draconcs; Christi autem stemma agnus est: Ecce Agnus Dei,?" sed Agnus cum septem oculis et septem cornibus, piscibus, elc. 30) Cf. ibid. 3, 7. 37) Cf. Ex 16, 35. 38) Cf. (Mt 14. 15-21); Mc 6, 35-44; Lc 9, 12-17; lo 6, 5-13, 39) Mt 13, 43. Vulg.: lusti fulgebunt, etc. et tnmen pauperrimus bonis terrenis, quia non indigebat, ipse enim mundun sustentat providentia sua. Tribus decoratur titulis rex íste hodie, appellatur enim iustus, imo auctor iustitiae, salutis, gratiae et gloriae, ct pauper. 566 DOMINICA ut in Apocalypsi legimus. *' Hic noster rex a mundanis regibus differentissimus est, quoniam ait: Regnum meum non est de hoc mundo;* rex caeli, rex paradisi est, rex non fortuna ut reges mundi, sed natura ut Deus. Gloria regum mundanorum tota extrinsecus est a fortuna, nam natura aequales aliis hominibus sunt; Chris; autem maiestas inlerna est, non externa; hinc iustus el pauper dicitur. Regius Vates in Psalmo iliorum regem hunc nostrum, cum a multis commendasset, nempe a pulcritudine: Speciosus forma; ab eloquentia: Diffusa est gratia in labiis tuis; a fortuna: Benedixit te Deus in aeternum; a potentia: Accingere gladio tuo super femur tuum, potentissime; singulariter tamen a iustitia et virtutibus animi eum laudat: Propter veritatem et mansueludinem et iusliliam deducet te mirabiliter dextera tua; itemque: Virga directionis, idest rectitudinis, virga regni tui. Dilezisti iustitiam et odisti iniquitatem, propterea unxit te Deus, Deus tuus, oleo laetitiae prae consortibus tuis. ** Nec tantum iustus dictus est rex noster isle, verum etiam rex iustitiae et Sol iustitiae; ** hinc dictus est poslea salvator, sicut Melchisedech rez iustitiae et rex pacis. ** Duo enim haec, iustitia et pax, in Divinis Litteris saepe coniunguntur: Iustitia et pax osculalae sunt; * Orietur in diebus eius iustitia et abundantia pacis; " Suscipiant montes pacem populo et colles iustitiam,** nam, ut Isaias ait: Erit opus iustitiae pax.** Sic proponitur rex iste nobis auctor iustitiae et salutis, gratiae et gloriae, nam: Gratiam et gloriam dabit Dominus.*?* Haec autem duo meruit nobis Christus paupertate, humilitate, mansuetudine sua; hinc tertio loco pauper dicitur, sic: Gralia et veritas per lesum Christum facta est,** veritas promissionum divinarum, et ipse Christus plenus erat gratia et veritate, idest gloria, nam: Vidimus gloriam eius gloriam quasi unigeniti a Palre.*? Quare in primo titulo regis nostri designatur divina sanctitas, in secundo felicitas, in tertio caritas: Apparuit benignitas et humanitas Salvatoris nostri Dei; ? itemque: Apparuit gralia Dei Salvatoris nostri. ** IN PALMIS 567 IV. Quod autem spectat ad apparatum et pompam triumphi, constat ** triumphus hic Christi simplicissimo apparatu, humillima pompa. Loco enim currus triumphalis aut regii equi, in hoc lriumpho est humilis asellus; phalerarum auro et gemmis splendentium loco, pallia Apostolorum; loco principum et procerum regem comitantium atque stipantium, humiles piscatores, circumambulones duo discipuli. Apparatus, plurima turba vestimenta sua prosternebant in terra; loco exercituum armatorum, populi qui praecedebant et sequebantur, gestantes palmas et ramos olivarum; loco regalis palatii, templum Domini.55 Acclamationes populi tantummodo plusquam triumphales fuerunt: Hosanna filio David! Benedictus qui venit in nomine Domini. Sic fuit triumphus hic Christi differentissimus a triumphis mundanorum regum, sicut Christus semper a mundo differre latissimo discrimine voluit. Hinc non triumphali curru tracto a cervis aut leonibus sive elephantibus vehitur aut superbo Caesaris equo, habente anteriores pedes humanis similes, ** aut Alexandri Bucephalo. ** Non ostendit signa laetitiae, sed moestitiae: Videns civitatem flevit. ** Non procedit sub conopeo aut umbella, sive, ut dicunt, baldachino regio, sed sub pedibus sterni pallia voluit, ut non terram sed caelum videret. Ingreditur cum triumpho in civitatem inimicorum suorum; in palatio suo in die triumphi largitur munera in signum clementiae, sed prius severitatis opera exercet eiiciens de templo mercatores; postea largitur munera claudis et caecis. *? Ad eum excipiendum in civitatem non pergunt obviam ci principes et proceres, ut moris est, sed tantum populares et pueri civitatis, quoniam triumphus hic Christi opus fuit Dei non mundi; etiam lamen multo gloriosior Christus super asellum, quam Caesar aut Alexander in superbissimo equo aut curru. Nam hic Christus adoratur ut verus Deus, ideo ad templum pergit: Veniet ad templum suum Dominator, quem vos quaerilis et Angelus testamenti, quem vos vultis.** Dcus aulem Angelos inequitare dicitur; *' tanta est Nat., lib. 8, cp. 42, pag. 143. 57) Cf. A. Gellius Noctes Atticae, lib. 5, cp. 2, pag. 131. )]1; Ps 79 (hcbr. 80), 2; Ps 98 (hebr. 99), 1; Is 37, 16, Describitur appnratus huius triumphi, qui differentissimus fuit a triumphis mundanorum regum, nam asellum equitans, adoratur ut verus Deus. Causa huius triumphi fuit suscitatio Lazari. Hodiernus triumphus continet cliam multa mysteria. 568 DOMINICA autem Dei maiestas, ul cius comparatione Angeli vix humile sint iumentum. Solus Christus hodie cquitat, quia ipse solus regni Dei princeps et monarcha. Quod spectat ad causam huius triumphi, Ioannes ait causam fuisse Lazari suscitationem: Propterea, inquit, obviam venit ei turba, quia audierunt eum fecisse hoc signum. ** Est igitur triumphus deviclae et superatae mortis, hinc dicitur rex salvalor. Sed cum mors peccatum sequatur, sicut umbra corpus, non potest destrui mors, nisi etiam corpus peccali deslruatur, quod causa est mortis, nec peccatum, nisi satana deviclo ct inferno etiam superalo. Esl cliam triumphus devicti mundi: Confidite, ego vici mundum; " Haec est victoria quae vincit mundum, fides nostra; ** Ecce mundus totus post ipsum vadit. ** V. Hodiernus hic Christi triumphus mysterio vacare non polest. Videns Samuel pallium a Saule scissum ait: Scidil Dominus regnum Israel a le.** Ahias propheta scidit pallium suum in duodecim partes et dedit decem partes Ieroboamo, eo quod Dominus daturus erat illi decem tribus regni Isracl. Eliseus voluit ut rex Israel sagiltam iaceret contra Syriam et baculo terram percuteret, quoniam percussurus erat regnum Syriae. ** Patriarcha Iacob posuit manum dexteram super Ephraim, qui eral ad sinistram, et manum sinistram super Manasse, qui eral ad dexteram, quoniam ille futurus erat multo potentior. * Sic in Sacris Litteris multa mysteria legimus. Hodiernus itaque Christi triumphus, praeler historiam, multa mysteria continet allegoriae, tropologiae, anagogiae. Nam per anagogiam quidem designat triumphalem Christi ingressum in caelestem Ierusalem post passionem et resurrectionem suam; per allegoriam vero adventus ipsius in mundum et ingressus in regnum Sanctae Ecclesiae: Dabit illi Dominus sedem David; '* Ecce rex (uus, nam sicut paradisus in caelo, ita etiam Ecclesia in terra regnum Christi est; per tropologiam tandem ingressus Christi in animam nostram per fidem et caritatem. ?! 12, 19. Vulg.: Abiit. 66) 1 Rg 15, 28. 67) Cf. 3 Hg 11, 30-31. 68) Cf. 4 ng 13, 14-19. 69) Cf. Gn 48, 8-20. 70) Lc 1, 32. 71) Aliquae lineae albac relinquuntur ct pergit ad alteram paginam. IN PALMIS 569 II. ALIA HOMILIA Ecce rex tuus venit tibi. ! I. In triumphali Christi ingressu hodie in Icrusalem ostenduntur principaliter duo mysteria, veluti duo magna luminaria in caelo? ac duae arbores in paradiso;? alterum quidem est quod ostenditur quidnam sit Christus; alterum vero quidnam sit Ecclesia Christi, quinam veri christiani. De Christo ostenditur quod sit rex: Hosanna filio David! Benedictus qui venit in nomine Domini, rez Israel; * Ecce rex luus venit; rex vero praefigsuratus in David, propterea dicitur filius David, et prophelatusa Zacharia: Ecce rex tuus.* O quot figurae et quot vaticinia in Divinis Litteris huius regis extant! Nec tantum rex, verum triumphans ingreditur regiam civitatem, totius regni caput, Ierusalem, cum pompa triumphali ob devictam et superatam morlem, quia Lazarum suscilavit a monumento. * Mors triumphatrix est regum omnium; Christus autem triumphator mortis, ideo Rex reguin et Dominus dominantium. * Nec solum rex triumphator, sed mirabilis: Cum intrasset lerosolymam, commota est universa civitas dicens: Quis est hic? * Christus rex mirabilis hominibus: Porro homines mirati sunt dicentes: Qualis est hic, quia venti et mare obediunt ei?? postquam Dominus imperavit ventis el mari et [acta fuit tranquillitas magna. '* Mirabilis eliam Angelis: Quis est isle rex gloriae? iterum replicant: Quis est iste rex gloriae?" quoniam, ut Ioannes ail, rex iste, qui Rer regum est et Dominus dominantium, habet nomen quod nemo novit, nisi ipse, vocatur nanque Verbum Dei,?? Verbum incomprehensibile et ineffabile. Nec tantum rex mirabilis, verum etiam monarcha habens utrumque gladium, omnem iurisdictionem temporalem et spiritualem, DoHodie Christus ostenditur rex et mortis triumphator undequaque mirabilis, monnarcha cum plena iurisdictionc. Rex verc Optimus Mnximus, Sicut Deus, Christus ostenditur; nppellatur absolute Dominus, quia Rex Maximus, qui solo verbo omnia creat el sustentat, 570 DOMINICA minus civitalis et Ecclesiae, rex et sacerdos, sicut Melchisedech, '? sicut Moyses. '* Hinc hodie non solum in civitatem ingressus fuit, sed cliam venit in templum ibique exercuit poiestatem suam eiiciens indc vendentes et ementes, qui domum profanarant et in speluncam 1aironum converierant.* Sic Christus ostenditur monarcha, Dominus absolutus spiritualis el temporalis iurisdictionis. Il. Ut autem multa paucis comprehendam, ostenditur Christus rex Optimus Maximus, sicut Deus Optimus Maximus princeps est totius universi. Ostenditur, inquam, primo quidem rex verus, Dominus naturalis; deinde rex maximus, rex optimus: Benedictus qui venil rex !* Israel; Ecce rex tuus, rex verus, non tyrannus, non usurpator regni per vim et metum, sicut satanas princeps mundi huius dicitur, " sed tyrannus est. Sicut Adam legitimus rex fuit et mundi totius princeps: Dominetur universae terrae, '* Christus non tantum sicut Adam, scd sicut Deus dominus est universae creaturae: Gloria et honore coronasti eum et constituisti eum super opera manuum tuarum; omnia sublecisti sub pedibus eius. '* Hinc hodie Dominus appellatus est absolute: Dicite quia Dominus his opus habet;?* non dicitur dominus huius aut illius rei, sed absolute Dominus, quoniam rex est et dominus verus caeli et terrae: Data est mihi omnis potestas in caelo el in terra. Hinc vere rex magnus, habens in capite suo diademata multa,?* tanquam rex multorum regnorum: Rex regum et Dominus dominantium; Ut in nomine Iesu omne genu flectatur caelestium, terrestrium et infernorum; ? rex maximus: Dominus exercituum, quem sequuntur omnes caclestes exercitus; rex maximus, qui solo imperio soloque iussu, imo nutu voluntatis omnia potest, hinc de orc huius regis gladius egredilur ev utraque parte acutus, ?* qui solo verbo polest omnes hostes suos prostrare, sicut solo verbo et iussu potuit universa creare. Verus rex maximus, maxima basis totius universi: Facius esl principatus super humerum eius. ** Non ipse sustenIN PALMIS 571 tatur a regno, scd ipse regnum universum sustentat, sicut radix universam arborem, sicut sol rex dicitur, regnum autem ipsius dies, lux; ipse universum regnum suum sustentat, nihil a regno accipit, dat regno quidquid habet boni. Sic Paulus de Christo ait: Qui cum sit splendor gloriae et figura substantiae eius, portans omnia verbo virtutis suae, ?* non sicut de Atlante fabulati sunt poetae, quod caelum universum sustentat, ?' sed sicut de Deo vere dixerunt Aegyptii, quod caelum terramque sustentat,?^ et Isaias ait quod tribus digitis sustentat universum orbem.? Rex maximus est, quoniam rex omnipotens, infinitae potentiae, sicut vcrus Deus. Sed etiam rex optimus: Ecce rez tuus venit tibi iustus; rex maxime beneficus: Iustus et salvator; ?? rex mitissimus sicut Moyses: ?! Rex tuus venit libi mansuelus, sic enim interpretatur Evangelista?? illud Prophetae: Ipse pauper. Non est rex superbus, inexorabilis, inaccessibilis: Venil tibi mansuetus: Discite a me, quia mitis sum et humilis corde; ? hinc iumentum maxime humile et mansuetum elegit hodie, non superbum et bellacem equum, non aureum currum gemmis ornatum ad decorandam pompam triumphi, sed asinum humilem et maxime mansuetum. Hex pius, dulcis corde, hinc hodie videns civitatem flevit super eam ?* praevidens ruinam ipsius extremam et irreparabilem incredulitatis et perfidiae causa. Tandem rex optimus, quia rez tuus, quia venit tibi, non sibi. Nihil enim sibi adventu in hunc mundum acquisivit rex noster iste, sed omnia nobis; arbor est optima, aliis, non sibi, fructificans; sol mundum illuminans et calefaciens, non seipsum, perpetuo nanque motu in caelo sol nihil sibi acquirit, omnia nobis; sic rex noster iste de caelo venit, nobis inde attulit omne genus bonorum; mundana bona ex alto contempsit, hinc pauper et humilis mundoque valde ignobilis esse voluit. Nec tantum nullis mundi huius frui bonis, sed nostri causa multa extremaque pati mala voluit. In signum autem infinitae erga nos caritatis non solum palienter propter nos aequoque ac forti animo multa maximaque perpessus est incommoda, sed laeto et exullib. 4, cp. 7, pag. 282; Ovidius Fast., lib. 5, vr. 189. 28) Cf. Pierius Valerianus Iierogiyphica, lib. 1, pag. 620-622. 29) Cf. 40, 12. 30) Zach 9, 9. 31) Cf. Nm 12, 3. et Optimus, quia beneflcentissimus et humillimus et maxime quaeque incommoda pro nobis pertulit. Ostenditur 1n turba fideli quid sit Ecclesia Christi; et in asino ab Apostolis soluto quid sit homo peccator. 572 DOMINICA tanti animo. Hinc hodic laetus et festivus, vcluti ad nuptias invitatus, ad laetissimas epulas, pergit ad passionem et morlem, ut seipsum tradat in manus inimicorum suorum flagellandum, conspuendum, crucifigendum nostri causa, pro salute tolius generis humani. Exallandus serpens erat in ligno,?* occidendus paschalis agnus, ?* moriturus ipse ne sui perirent: Ut filios Dei, qui erant dispersi, congregarel in unum. ?' Sic Christus rex optimus ct maximus, quoniam verus Deus, qui ut homo rex visus est Patriarchis atque Prophetis. ?* III. Quid autem sit etiam Ecclesia Christi luculenter ostenditur in turba fideli, quae Christum comitabatur in hac pompa triumphali, quae Christum verum Messiam agnoscebal et confitebatlur: Hic est Iesus prophela a Nazareth Galilaeae; * Benediclus qui venit in nomine Domini, rev Israel; * nam corde creditur ad iustitiam, ore aulem confessio fil ad salulem.*' Nec tantum comilabantur Christum laudantes, verum etiam gestantes in manibus palmas et ramos olivarum, vestimenta eliam prosternentes in via in honorem Christi. *? Christiani sunt qui Christum cognoscunt per fidem et confitentur, qui fidem habent et opera, qui Christo praestant pro sua virili quacecumque possunt obsequia. Opera autem christianorum tria singularia sunt: oralio, eleemosyna et ieiunium, mortificatio carnis cum victoria vitiorum, nam qui sunl Chrisli, carnem suam crucifixerunt cum viliis el concupiscenltis. * Sic hi cum Christo in veram civitaiem Ierusalem, veram pacis visionem, caelestem Ierusalem ingrediuntur, facti participes gloriae et triumphi Chrisli. Ostenditur etiam in hodierno Evangclio quid sit homo peccator in asino ligato, ad quem solvendum Christus duos Apostolos inisit. Asinus rudis factus est omnis homo peccati causa: Homo, cuin in honore esset, non inlellexil, comparatus esl, clc.; ** sed sub satanac plerique SS. Patres: S. Clemens Cornstitut,, lib. 5, cp. 20, (P. G. 1, 895-899); S. Irenacus Contra IHaereses, lib. 4, cp. 20, ibid. 7, 1036-1041; S. Alhanasius De Communi Essentia, ibid. 28, 42-43; S. Basilius Contra Eunomium, llb. 5, ibid. 29, 722-723; S. Cyrillus Alex. In loanncm, lib. 8 ibid. 74, 98; Terlullianus Adversus Praxream, cp. 14, (P. L. 2, 170-172); S. Ambrosius Super Lucam. Hb. 1, Ibid. 15, 1543-1544; De Spiritu Sancto, lib. 3, cp. 22, ibid. 10, 814; S. Auguslinus De Trinitate, lib. 2, cp. 10 sqq.. ibid. 42, 855-8G6. 39) ML 21, . 11. IN PALMIS 573 potestate ligatus est, non fruitur naturali sua libertate. Affectus inordinali et passiones vitiaque animi vincula sunt tenacissima, quibus Philisthaei Samsonem ligabant.* Ad hunc autem asinum solvendum duos misit Dominus Apostolos, ** sicut olim Moysen et Aaron. Opus est ministro verbi et ministro Sacramenti. Ab his solutus et adductus asinus, fit Christi iumentum ornatum Apostolorum vestlibus: Empli eslis prelio magno, glorificate et porlale Deum in corpore vesiro.*' Sic asinus Christum vehens cum Christo ingressus est in Ierusalem. Corpus etiam et sensus nosler parliceps erit gloriae Dei in caelo. IV. Exulta satis filia Sion.** Ostendit Divinus Vates adventum Chrisli in mundum causam esse magnae supra modum laetitiae triplici de causa: quia iusius, quia salvator, quia pauper. Quia iustus, idest omnino sanctus, imo iustificator et sanctificator, Sol iusliliae, auctor graliae: Gralia el verilas per lesum Chrislum facta est; ** auctor pacis et reconciliationis cum Deo, oplimus sequesler et mediator inter Deum et hominem. Gratia aulem Dei radix est bonorum omnium, sicut peccatum origo omnium malorum quae in mundo sunt. Chrislus iustus dicitur sicut Adam peccator. Sicut enim peccatum Adami transivit in omnes suos posteros, ita et gralia Christi, ul Paulus ail. Altera vero causa, quia salpalor, quia rex semper viclor et triumphator, quia destruclor mortis ct auctor vitae. Victoria de hoslibus reporiata semper magnae esl in causa laetitiae. Hinc Isaias ait: Laelabuntur coram te, sicul qui laetantur in messe, sicut exullant viclores capla praeda, quando dividunt spolia... sicut in die Madian. Hinc Regius Vates: Omnes gentes plaudile manibus, iubilale Deo in voce evullalionis. Qua de causa? Quoniam Dominus excelsus, Lerribilis, rev magnus super omnem lerram; subiecit populos nobis et genles sub pedibus noslris." Demerso Pharaone cum exercilu suo in mari Rubro, supra quam dici potest laetatus fuit populus Dei et in Domino exultavit. *? Triplicl de causa Christus mundo attulit Inetitiam : quia iustus, quia salvator, quia Maximi interest Christum vere cognoscere. Multa consideranda suni hodie. Christus appellatur rex iustus, pauper, 574 DOMINICA Tandem tertia causa, quia pauper. Hoc enim signum est evidens maximae ac plane infinitae omnipotentis regis nostri huius erga nos caritatis, nam cum dives esset in omnibus, egenus propter nos factus est, ** iia ut hodie ad honestandam pompam triumphi sui*55 alieno iumento usus est: Dominus his opus habet. Si filius regis potentissimi, mutato habitu abiret Constantinopolim tanquam mercator pietatis ergo, ad christianos captivos redimendos, plurimum ei deberent captivi ab eo redempti, non solum quia libertatis beneficio eos ex carilate donavit, verum eliam quia ad beneficium hoc praestandum tot commoda reliquit totque incommoda subiit. Ita plane Christo nos maxime debemus, etc. Sancta fidelisque turba hodie Christo talia praestitit pietatis obsequia, quia Christum vere Regem Optimum Maximum agnovit. O deplorandam hominum amentiam! Mundanum principem magni faciunt, Christum autem Deum verum non item, quia nec cognoscunt! O utinam vel hoc vere de Christo cognosceremus, quod Rex noster" est, Rex autem Optimus Maximus! Hoc enim vel solum sufficit ad pietatem, sicut patet hodie et patuit etiam in Magis, etc. *" BREVIS ALLOCUTIO:!: In hodierno Christi triumpho tria nobis consideranda sunt: quis sit triumphator, quae causa triumphi, ob quam victoriam, et in quo pompa triumphi huius consistat. Tria autem haec quoad historiam, nam alia considerari possunt quoad mysterium huius historiae. Significat autem gloriosum ac triumphantem Christi ingressum in caelestem Ierusalem, occurrentibus sibi Angelis, etc. Sed quoad historiam, triumphator Christus est, dequo Vates: Ecce rez tuus,? idest ille qui rex tuus est, verus Messias, Deus et homo. Jus(us: assignat causas laelitiae; iustius autem dicitur, non solum propter inhaerentem iustitiam, verum etiam per effectum, sicut IN PALMIS 575 Ieremias testatur: Suscilabo David germen iustum... et faciel iudicium el iustitiam et vocabunt eum: Dominus iuslus noster,? ' idest iustificalor noster. Quare iusius dicitur etiam propter iustificationem nostram, unde Paulus ait quod Christus factus est nobis a Deo sapienlia el iuslilia et sanclificatio el redemptio,* idest qui nos iuslificat, sanctificat et redimit. Iustificalio autem dicitur per remissionem peccatorum el divinae gratiae donum; magnae autem causa laetitiae est remissio peccalorum. Hinc Regius Vates: Redde mihi laelitiam salularis tui,* idest salutis tuae quam affert peccatorum remissio, ubi placatur ira Dei et tollitur causa malorum omnium. Non appellatur autem iustus solum, verum etiam salvator, quoniam gratiam el gloriam dabit Dominus; * collator est vitae aeternae ac felicitatis perpetuae, qui collator est iustitiae et gratiae. Tres igitur in triumphatore hoc sunt causae laetitiae: prima esl dignitas et auclorilas personae: Aex (uus; secunda donum iuslitiae et gratiae per remissionem peccalorum; terlia donum salutis et vitae. His additur quarta: Ipse pauper. Non est causa laetitiae in principe pauperc, si pauper esl necessitate, sed utique si pauper est voluntate, si divitias non curat, sed ex alto contemnit. Maxima aulem est in Christo causa laelitiae, quoniam cum dives esset, egenus propler nos factus est, ut Paulus ait.* Vocem autem hanc pauperis interpretatus est Evangelista: Venit tibi mansuetus,* sicut ipse Dominus ait: Discite a me, quia milis sum et humilis corde.? Modestia reddit principem summe amabilem el gratum, magna causa laetitiae. salvator, et pauper. Ostenditur hodie Christus rex, ostenditur regnum ipsius, ostenduntur subditi. Christum regem omnes Scripturae praedicant; et R. Vates hunc regem describit potentissimum nac speciosissimum, DOMINICA IIl. ALIA HOMILIA I. In hodierno Evangelio tria ostenduntur: Christus rex mirabilis, regnum ipsius et populares ac subditi. Ostenditur qualis rex sit Christus, quale regnum ipsius, quales ipsius, ut aiunt, vassalli, fideles populi. Tria haec de primo etiam homine ostenduntur: Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram et dominelur: ecce rex; piscibus maris el volatilibus caeli et besliis: ecce populares; universaeque terrae:*? ecce regnum. Sic etiam Regius Vates: Gloria et honore coronasli eum el constituisti eum super opera manuum luarum; omnia subiecisli sub pedibus eius.? Sic de David ostenditur in Sacris Litteris dignitas regalis, regnum, nempe terra promissionis, et populares, Hebraei. Sicut sol rex dicitur, regnum eius caelum, populares sidera, ita Deus rex est: regnum ipsius mundus universus, populares omnes creaturae. II. Christum regem omnes Scripturae praedicant et docent, ita ut nil magis praedicent quam Christum regem. Nunc quidem mysticis figuris, ut Adam, Melchisedech, Ioseph, Moyse, Iosue, David, Salomone, Assuero, Cyro et aliis; nunc apertis oraculis: Ego autem constilulus sum rez ab eo super Sion;* Factus est principatus super humerum eius; * Suscilabo David germen iustum et regnabit rez; * Ecce in nubibus caeli quasi Filius hominis, etc." Sic saepissime Dominus noster in Sacris Litteris rex dictus est, quoniam magni refert ipsum revera regem credere. Regius Vates, Psalmo 4j, hunc nobis regem describit: Dico, inquit, opera mea regi. Sed cuinam regi? nam et ipse rex erat et quidem potentissimus: Speciosus, inquit, forma prae filiis hominum; * loquor, inquit, de rege speciosissimo, formosissimo, in quem desiderant Angeli prospicere.? Nec tantum corpore, verum etiam ler 23, 5. 7?) Dn 75, 13. 1 Petr 2, 6. 5) Is 9, 6. 6) 1, 12. IN PALMIS 577 animo, qui sermone aperitur: Diffusa est gratia in labiis tuis, proterea quod benedixit te Deus in aeternum. Rex polentissimus: Accingere gladium tuum super femur tuum, potentissime. Rex summae maiestatis: Specie tua et pulcriludine tua, hebraice: maiestate tua et decore tuo, intende, prospere procede et inequila, idest dominare. Rex virtutibus omnibus, quae maxime regem decent et ornant, absolutus: Propter veritatem et mansueludinem et iustitiam; regem enim decet summa veritas in dictis, modestia in gestu, integritas in vita. Rex, cuius divina est auctoritas: Sedes tua, Deus, in saeculum saeculi. Rex incorruptissimae inlegritalis el iustitiae, optimi et candidissimi animi: Virga aequitatis virga regni tui, dilexisli iustitiam et odisli iniquitatem. Rex tandem fortunatissimus: Propterea unxit te Deus, Deus tuus, oleo laetitiae prae consortibus tuis.'* Regem ostendit summae virtutis et summae fortunae; haec enim duo principem revera magnum faciunt, proplerea Salomon duas erexit columnas, Iachin et Boaz." Haec duo legimus de David, quod fortis prudensque erat nimis et Dominus erat cum eo; " haec duo de Gedeone: Dominus lecum, virorum forlissime, ? sic gladius Domini et Gedeonis,'* sic rex Israel sagittam salutis misit contra Syriam, sed coniuncta manu Elisei cum manu regis. !5 Haec duo legimus in primo bello contra Amalec in deserto. Pugnabat Iosue, sed orabat Moyses, et tunc vincebat Iosue cum Moyses orabat, '* ut sciamus quod victoria in bellis a fortuna potius, idest a Dei gratia et favore, quam ab humana virtute est. Hinc in hodierno Evangelio Dominus noster rex ostenditur polentissimus, sed divina virtute in seipso. Sicut sol contra tenebras pugnat ipse solus et nudus, nullo alieno adminiculo usus, et vincit, quod nec omnes stellae possunt, solus videtur Christus absque exercitu peditum equitumque, absque principibus, ducibus, tribunis, chiliarchis, pentacontarchis, ecatontarchis, absque consiliariis el minisiris, absque thesauris, quoniam, sicut sol, per seipsum omnia potest; ipse est sicut de Elia " et Eliseo ?* legimus: Currus Israel et equites eius, idest potentissimus exercitus, quoniam divina potentia praeditus; sicut Elias, cuius po- 37 - Qnadragesimalc Quarti - Codex Vindobonensis iustissimum et optimum, sanctissimum ct fortunatissimum. In hodierno Evangelio Christus ostenditur potentissimus, sed divina virtute in seipso, [m quoniam mortem superavit et satanam vicit; ostenditur ideo verus Deus, et quidem amatissimus 578 DOMINICA tentia sita erat in lingua, sicut fortitudo Samsonis in capillis, !? sic etiam virtus Moysi contra Pharaonem in lingua erat, nam ipsius dictis etiam insensala et inanimata elementa parebant; hinc Balac rex Moabitarum, cum haec scivisset, accersivit contra eum Balaam, qui eadem linguae potentia praeditus dicebatur, ut dicto tantum posset innumeros exercitus profligare et perdere. *' Sic Christus; hinc dicitur habere in ore gladium ancipitem. ?' Potentia Christi ostenditur contra mortem, quoniam Lazarum suscitavit, proplerea enim cum triumpho susceptus est hodie.?? In Apocalypsi 6 legimus visum fuisse Christum Ioanni supra equum album, quem sequebatur equus rufus, sanguinarius, qui pacem tulerat de terra; deinde equus niger, qui tulerat abundantiam magnamque famem et rerum caritatem induxerat, ac tandem equus pallidus mortis et inferni.?' Quis potest vincere satanam, cum non sit polestas super terram quac comparetur ei? * Quis famem et necessitatem rerumque caritatem? Quis mortem ipsam et infernum? Solus Deus. Àt potuit Christus satanam vincere eiiciendo daemonia, vincere necessitatem cl famem curando incurabiles infirmitates?* el multiplicando panes, ?* vincere mortem ipsam suscitando mortuos. ?' Ipse ergo verus est Deus. Quam ergo potens princeps! Quis est isle rex gloriae? Dominus fortis et potens, Dominus virtulum, exercituum, idest omnipotens, ipse est rex gloriae. ?* Nec tantum potentissimus ostenditur rex iste noster summaeque virtutis, verum eliam fortunatissimus. Regnum enim acquisivit hodie non bello et armis, sed divino favore, a populis rex exceptus est et acclamatus, ? quoniam fortuna omnis a Deo est, qui pia religione colitur. Ostenditur princeps religiosissimus et piissimus, nam recta tendit in templum ingressus civitatem ibique magnum religionis zelum ostendens, purgavit a profanatoribus, omnes enim eiecit de templo mercatores. ?? Sic, lamquam princeps revera optimus maximus, ostenditur amatissimus a populo, hinc clamant omnes: Hosanna filio David! Benediclus qui venil in nomine Domini, rex Israel, hoLc 9, 12-17; lo 6, 5-13. 27) Cf. Mt 11, 4-5; Lc 7, 22. 28) Ps 23, 7. 9. IN PALMIS 579 sanna in excelsis; ? optalissimo enim regi precantur a Deo omnem salutem omnemque felicitatem prosperamque fortunam. Nec tantum amatissimus, verum etiam amantissimus ostenditur, nam pro salute sui populi magna cum laelitia, ac si ad nuptias iret, pergit ad pugnam, ad mortem ipsam. Sic felices se existimabant populi hodie. Et meriio, quoniam talem a Deo regem acceperant. III. Regnum vero huius nostri regis ostenditur Sion et Ierusalem: Ezulla salis filia Sion, iubila filia Ierusalem, ?* quoniam rex est Ecclesiae triumphantis in caelo et Ecclesiae militantis in terra: Data est mihi omnis poteslas in caelo et in terra; ? sic Angelus dixit: Hic erit magnus et Filius Altissimi vocabitur; et dabit illi Dominus Deus sedem David patris eius, el regnabit in domo lacob in aeternum, el regni eius non erit finis; sic: Dedit illi regnum, inquit Daniel, potesílas eius polestas aelerna, quae non auferetur, el regnum, quod non corrumpetur.?^* Regnum Chrisli paradisus est: Memento mei, Domine, dum veneris in regnum tuum... Hodie mecum eris in paradiso. ** Regnum Christi eliam Sancta Ecclesia catholica: Auferetur a vobis regnum Dei et dabilur genli facienli fruclus eius.?" Sic per Ierosolymam, quae civitas sancta dicitur, civitas magni Dei, ? in qua templum, vera religio, cultus divinus, sacrificia, sacerdolium, sedes pontificia, doctrina sacra, vera tandem fides et legis Dei observatio, Christi regnum designatur. Sic Sancia Ecclesia catholica regnum Christi verum in mundo est; quidquid est extra hanc veram Ecclesiam, non Chrisli regnum est, sed satanae synagoga. Aiunt haeretici, qui Ecclesiam in invisibilem Platonis rempublicam converteruni!: quaenam est vera Ecclesia? ubi est vera Ecclesia? Dico: quaenam erat vera lerusalem? Videatur ipsius fundatio, situs aliaeque circumstantiae et manifestum erit. Tandem in hodierno Evangelio ostenduntur quinam sint veri subditi et populares nostri huius regis, nempe qui credebant in eum T - 28; Mt 27, 583. et amantissimus. Regnum huius regis Ecclesia est sive triumphans in caelis, sive militans in terris; veri autem. et eum confitebantur: Hic est lesus propheta a Nazarelh Galilaeae; ?* bdii sunt " ERA ] "Mdees — Corde creditur ad iustitiam, ore aulem, elc.; ** qui praecedebant et Veteris à€.— qui sequebantur dicebant: Hosanna filio David, *' coram inimicis 3D Christi nihil timentes. Per eos qui praecedebant designantur fideles ante Christi adventum in mundum, nam omnes Patriarchae, omnes Prophetae, omnes iusti et fideles sub Veteri Testamento subditi fuerunt huius nostri principis; per eos autem qui sequebantur, fideles sub Novo Testamento designantur: Apostoli, discipuli, viri apostolici; martyres, confessores, virgines, omnes Sancli, omnes fideles. Signa autem verorum fidelium sunt: confessio christianae fidei, etiam coram inimicis Christi, sequela ipsius Christi: sequebantur eum lamquam milites ducem et imperalorem, habebant ramos palmarum et olivarum in manibus, prosternebant vestimenta in via, laudabant Christum ex animo. *?

CHAPTER 34. Feria Secunda Infra Hebdomadam Maiorem

Fecerunt autem ci coenam ibi, cic. 1 I. Sicut Abraham Angelis paravit convivium,? ita hodie Christo, qui est magni consilii Angelus,? coena parata fuit a fidelibus. Fuit autem coena haec multo ditior operibus pietatis quam epulis, ubi illud elucet quod Paulus ait: Magnus quaestus est pielas cum sufficientia,* et item: Pietas ad omnia valet, promissionem habens eius, quae nunc est, vilae el futurae.5 Nam pietatem vel maxime Magdalenae Dominus non solum boni et aequi consuluit gratumque sibi pietatis obsequium demonstravit, verum etiam et in praesens laudavit et in futurum perpetuo laudandum praedixit. Sicut autem duo sunt praecepta caritatis, Dei amor et proximi, duo rami eiusdem arboris ex eadem radice eodemque trunco, duae fistulae eiusdem fontis, duo oculi eiusdem faciei, ita pietatis duo sunt opera, nam est pietas erga Deum, quam Magdalena hodie in Christo exercet, et est pietas erga proximum, erga pauperes, de qua Iudas: Quare unguentum istud non veniit trecenlis denariis et datum est egenis? * Et Christus utramque complexus ait: Bonum opus operata est in me; nam pauperes semper habetis vobiscum et cum volueritis, poteslis illis benefacere." Sicut autem caritatis praeceptum erga Deum potius est altero erga proximum, nam: Diliges Dominum Deum (uum ez toto corde (uo... hoc est primum et maximum in legc, secundum autem simile est huic: Diliges provimum tuum,* ita DoEx hcbr. 4) 1 Tim 606, 6. Vulg.: Es! quaestus magmnus, ctc. 5) Ibid. 4, 8. Affert ordine inverso. 6) Io 12, 5. Vulg.: Quarc hoc unguentuin, ctc. 7) Mc 14, 6-7. Vulg.: Semper enim pauperes, etc. 8) Mt 22, 37-39. Paratur Christo haec coena in obsequium pictatis. Duo sunt opera pietatis : erga Deum ct erga proximum, sed illud huic praeferendum est. In Magdalena elucet pictas vera, in Iuda autem ficta; scd Christus optime discernit veram a falsa. Pethunía Ecclesiam figurat, ubi sunt qui in gratia et qui in peccato vivunt. minus hodie pietatem erga Dcum pracfert pietati erga proximum, contra iudicium Iudae et discipulorum aliorum. II. Elucet etiam in hodierno Évangclio vera pietas in Magdalena vel maxime, ficta autem in Iuda, qui lupus erat sub ovina pelle, propheta et sacerdos Baal sub habitu prophetae et sacerdotis Dei, nam avaritia est idolorum servitus.? Erat hic Iudas sicut satan astilit inter filios Dei,'? nam: Unus vestrum diabolus est," sed satan transfiguratus in angelum lucis: ? Quare unguentum istud non veniit trecentis argenteis et datum est egenis? Fingit tangi se cura pauperum, et tamen dixit hoc, non quia de egenis pertinebat ad eum, sed quía fur erat? et latro, falsus propheta, qui decepit virum Dei in Samaria. !* Simulata aulem iustitia duplex iniquitas est,!'5* quoniam et falsitas et iniquitas est. Talis erat Iudas, filius perditionis. !* Sicut autem initio Dominus divisit lucem a tenebris, '* ita hodie discernit veram pietatem a falsa, sicut in lege latum discrimen est inter cultum veri Dei et cultum idolorum, inter sacerdotes ministros Dei et ministros gentilium falsorumque deorum. Novit autem hoc Dominus, quoniam ipse scrutator est cordium: Homo videt quae foris sunt, Deus autem intuelur cor.'* Nam, quod spectat ad exteriora, Iudas similis erat aliis Apostolis, Christi discipulus, comes perpeluus, a latere Christi nunquam discedebat, sub eodem tecto, in eadem mensa cum aliis comedebat, et tamen lupus erat inter oves, diabolus inter Angelos. III. Venit Bethaniam, fecerunt autem ei coenam ibi.'* Bethania, domus afflictionis sive exauditionis interpretatur, Sanctam significat Ecclesiam, ubi sunt qui vivunt, qui moriuntur et suscitantur. Paradisus locus est vitae et gratiae tantum, infernus locus mortis et peccati, Ecclesia locus vitae et mortis, peccali et graliae. Caelum locus perpetuae luquae humilialionis aut cis, terra tenebrarum, aer hic medius, simul capax est lucis et tene- S. Auguslino Enarrat. in. Psalinos, in. ps. 63, (P. L. 360, 765). 16) Io 17, 12. INFRA IHEBDOMADAM MAIOREM 583 brarum. Ecclesia domus Dei per fidem est: Habitare Christum per fidem in cordibus veslris.** Fides aulem suapte natura non includit necessario graliam iustificantem, nec excludit necessario peccatum. Potest quis fidem habere sine operibus, sine gratia, sine caritate, manens in peccato. Mulli sunt in Ecclesia qui fidem habent et in peccatis vivunt et perseverant etiam in peccatis. Decem virgines omnes acceperunt lampades, sed non omnes oleum in vasis suis. Quae oleum non acceperunt, exclusae fuerunt a nuptiis. ?! Necessario autem omnis fidelis vcl in gratia reperitur vel in peccalo, sicut aer vel in lumine vel in tenebris. Gratia autem tres habet status: initium, medium, finem, sicut arbor nascitur, crescit et tandem fructus bonos facit, sicut semen iactum in terram bonam nascitur, crescit in spicam, tandem dat, plena spica, maturum frumentum in messe. Triplex iste status gratiae designatur hodie per Mariam, Martham et Lazarum. Quoniam autem gralia non manet oliosa: Gratia Dei in me vacua non fuit,? a fructibus et operibus bonis cognoscitur, sicut ostendit Dominus in parabola seminatoris, quod semen iactum in bonam terram fecit fructum aliud centesimum, aliud sexagesimum, aliud tricesimum. ? Hinc hodie Maria tulit libram unguenti et effudit supra Christum et domus repleta est ex odore unguenti, Martha ministrabat, Lazarus discumbebat cum Christo. * Cibus autem Christi est spiritualis: Meus cibus est ut faciam voluntatem eius, qui misit me, ut per[iciam opus eius.?* Sic Lazarus spiritualibus rebus et iis quae placent Christo delectatur, maxime autem Sacramentorum frequentia. Sicut aulem gralia non manet otiosa in fidelibus, ita nec peccatum. Hinc etiam Iudas agil hic suas partes: fremit, murmurat: Uf quid perditio haec? Poluit unguentum istud venundari el dari pauperibus; ?* imo sicut crescit gratia usque ad summum, ita et peccatum. Hoc est quod in parabola zizaniorum legimus: Sinite utraque crescere usque ad messem.?' Crescil gratia, crescit virlus, crescit etiam peccatum, proficit iniquitas. Sic habemus in hodierno Evangelio Gralia tres habet gradus: initium, medium ct finem. Gratia otiosa non manet sed semper crescit; ita etiam peccatum, ut patet in Iuda, qui primo incscatus fuit amore pecuniae, deindc avaritia excaccatus, ex parvis initiis ad sumumum nefas dcvenit, ut. Christum proderet, progressum iniquitatis in Iuda. Cum enim coepissel, profecit usque ad summum. Principium iniquitatis in Iuda fuit, quoniam, cum 1oculos haberet et ea quae mittebantur portaret,?* positus inter Christum et mammonam, inter Dcum et pecuniam, cocpil animus ipsius salanae opera ad pecuniam magis propendere, coepit pecuniae amore inescari. Sicut autem ille ait: « Quae non mortalia pectora cogis Auri sacra fames? » ?? el ut Paulus ait: Radix omnium malorum est cupiditas, quam quidam appelentes, ** circa fidem naufragaverunt, ? Iudas igitur pecuniae amore inescatur, cum prius quae mittebantur portaret coepit asportare, coepit pecuniolas suffurari: Fur erat,?' et latro. Accensus fuit a salana in corde ipsius ignis avaritiae, qui nunquam dicit: sufficit. ** Quoniam vero avaritia hominem excaecat, nam caeca est omnis cupiditas, caecus omnis amor, Iudas eo caecitatis devenit, ut temporalia lucra multo pluris faceret quam Christum. Hinc hodie trecentis denariis aestimavit unguentum, quod Magdalena supra Christum largissime effudit, ipsum vero Christum triginta denariis vendidit: ? decuplo pluris unguentum aestimavit quam Christum. O mentis vertliginosae praeposterum summeque perversum iudicium! Quam 1latum discrimen est inter animam vere fidelem et animam peccati causa infideli deteriorem, inter Magdalenam et Iudam! Illa pro nihilo ducit unguentum valde copiosum et pretiosum in obsequium Christi effundere tam largiter, ut ipsum etiam vas alabastrinum fregerit, ut unguenti nihil omnino in vase remaneret, evidens plane indicium ardentis in Christum caritatis, de qua legimus: Si dederit homo omnem substantiam domus suae pro dileclione, quasi nihil despiciet eam,?* idest nihil se egisse aestimabit; Iudas autem decuplo pluris unguentum facit quam Christum, hinc ad summum illud nefas, quod summa est omnis iniquitalis, devenit, ut Christum proditorie Iudaeis, capitalibus Christi inimicis, triginta argenteis vendiINFRA HEBDOMADAM MAIOREM 585 derit. Sic Iudae iniquitas ex parvis initiis, facta accessione, ad summum devenit decursu temporis. Nam nemo repente fit summus,?* tum natura tum ars tempore nam tum in . " . $ 3 virtutibus opus habet ut perfectionem assequatur numeris omnibus; ita etiam .um in vitiis in moribus, in virtutibus, in vitiis. Hinc Sancta Ecclesia, quae in sun pernaturali virtute consistit, per scalam Iacob designatur: Hic domus Dei est; ^ hinc Regius Vates ait: Ibunt de virtute in virtutem;?' hinc Deus per Isaiam: Filios enutrivi et exallavi, hebraice magnificavi el exaltavi;?* hinc Paulus ait: Quos iustificavit, illos et magnificavit.?* Sic ascendebatur ab atrio, ubi vasa erant aquae lustralis et purgatoriae, in sanctum, ubi altare incensi, mensa panum et candelabrum aureum, postea in sanctum sanctorum, ubi arca, ubi propitiatorium, ubi cherubim gloriae, ubi liber legis, ubi urna mannae, ubi virga virtutis Dei; *^ sicut in hoc mundo ascenditur semper ad nobiliores substantias, a terra ad nobiliora elementa, in caelum, in paradisum, ad choros Angelorum, ad Deum ipsum. Vita autem poenitentium merito designatur per atrium, quoniam Atrium tempti ibi duo erant vasa aquae lustralis, qua sordes abluebantur et purifipon cabantur sacerdotes et ministri Domini in templum ingressuri, et P9*^itentiae, altare sacrificiorum in quo, ad satisfaciendum Domino pro peccatis, sacrificia iugiter offerebantur ex animalibus, iuxta legis praescriptum. In peccato nanque duo sunt: culpa et poena. Ad abluendas culparum sordes opus est lacrimarum aquis, sicut Magdalena lacrimis coepit rigare pedes Domini,* ad satisfaciendum autem pro poenis opus est sacrificio; sed, ut Regius Vates ait: Sacrificium Deo spiritus contribulatus; cor contritum et humiliatum, Deus, non despicies. ** Vita autem activa in ipso sancto designata est, nam haec consipress stit quidem in Dei cultu, in oratione, sed singulariter in operibus miactivam, sericordiae corporalibus et spiritualibus. Mensa panum designat opera misericordiae corporalia, candelabrum spiritualia. Vita tandem contemplativa in sancto sanctorum, cum nosíra conversalio in caelis est, * cum Angelorum more fidelis anima vivit in 182, 956). 30) Cf. Gn 28, 12-17. 37) (Ps 83. 8). 38) 1, 2. 39) Rom 8, 30. Vulg.: Glorificavit. Magniflcavit lect. cod. 40) Cf. 3 Bg 6, 1 sqq.; 8, 4-9; Ilebr 9, 2-7. e«anctum sanctorum vitam contemplativam. Domus Bethaniae Ecclesiam figurat, coenu autem opera pietatis designat, facia enim fuit ex fide, caritate et gratitudine; mundo, cum nonnisi Christi obsequio ex ardenti caritate cum Magdalena delectatur. Sic virtus crescit semper ad meliora. Sed vitium similiter ad deteriora: Superbia eorum, qui te oderunt, ascendit semper.** Solus Lucifer de repente factus fuit in malitia summus cum suis daemonibus, sicut et Seraphim in caelo cum aliis sanctis Angelis summi in virtute. Ceterum nos homines sumus, non Angeli. Primum hominem Deus perfectum creavit et prinam mulierem, sicut solem et lunam; alios autem non sic, sed naturali cursu perficiendos. f BREVIS ALLOCUTIO : Fecerunt autem ei coenam ibi. 2 Depingit nobis hic Ioannes elegantem imaginem Ecclesiae Christi in domo hac Belhaniae, ubi facia est hodie coena Chrislo, nam Christi Ecclesia nihil aliud est nisi multitudo fidelium famulantium Christo, ubi Christus colitur et honoratur. Fecerunt autem ei coenaimn ibi. Opera pietatis et divini cultus in Ecclesia per coenam designantur, quoniam grala sunt Christo, sicut cibus esurienti, hinc ait: Meus cibus est ut faciam voluntatem eius, qui misit me;? hinc in conversione samaritidis invitatus ab Apostolis noluit cibum sumere, ut incoeplum compleret opus, et in conversione Magdalenae, cum esset in mensa, desiit cibum sumere ut opera Magdalenae commendaret, * sicut eliam hodie contra murmurationem Iudae commendat opus Mariae. 5 Fecerunt autem ei coenam ibi. Per coenam hanc, uti diximus, designantur opera pietatis divinique cultus, quae ab universis fidelibus exhibentur Christo. Fecerunt autem coenam hanc Christo fideles in Bethania ex fide et caritate et gratitudine animi; quoniam credebant in Christum eumque diligebant et memores miraculi suscitationis Lazari erant, coenam hanc paraverunt Christo. Haec enim sunt quae a fidelibus in Ecclesia exhibentur Christo: opus fidei credendo ex INFRA HEBDOMADAM MAIOREM 587 corde, opus caritatis diligendo ex animo, opus gratitudinis gratias agendo pro acceptis bencficiis. Haec sunt communia stigmata verorum fidelium Christi. Fecerunt autem ei coenam ibi, ct grata fuit Christo; nec tamen praecepit Christus ut facerent. Quid ergo dicunt novatores displicere Deo omnia opera quae non sunt divino verbo mandata? * Ubinam divinum praeceptum est ut facerent coenam hanc? Ubi divinum praeceptum ut Maria pretioso unguento Dominum ungeret? Et tamen placuit Christo haec unctio eamque a Iuda defendit, quin etiam addidit: Ubicumque praedicalum fuerit hoc Evangelium... dicetur et quod haec fecit in memoriam eius," idest in Jaudem eius; idest quod modo a Iuda damnatur, iudicio totius Ecclesiae ubique gentium commendabitur et laudibus extolletur. Imo cum eleemosyna sit divino verbo commendata, imo praecepta, * Dominus praefert opus hoc pie-. tatis operibus misericordiae erga pauperes et eleemosynis. Sic etiam alias Dominus commendavit opera Magdalenae, in die conversionis ipsius, eamque a Simone pharisaeo defendit, cum tamen nec illa opcra essent divino verbo mandata. Sicut autem tunc Iudas contra pielatem Magdalenae murmurabat, ita nunc Calvinus contra fidelium pietatem oblatrat damnatque sumptus, qui a fidelibus fiunt in cultu pietatis, in erigendis ornandisque Ecclesiis, altaribus et locis piis. Sed nil mirum, si eodem spiritu plenus similiter loquitur. '? ALIA HOMILIA Ante sex dies paschae venit lesus Bethaniam, 2 I. Habemus in hodierno Evangelio historiam et mysterium. In historia autem ponilur adventus Christi in Bethaniam, commemoralio suscitalionis Lazari, vera pietas fidelium erga Christum, falsa pietas Iudae erga pauperes veraque calumnia verae in Christum pietatis, apologia et defensio Christi pro vera pietate contra rum, lib. 3, cp. 1, col. 296. 10) Aliquae lineae albae relinquuntur. idco supramodum Christo grata fuit. Habemus in hodicrno Evangelio historiam et mysterium ei quattuor spccies bonitatis. Agitur de justiflcatione peccatoris per poenitentiam. Poenitentia magnum Dei beneficium est, soli homini concessum ; falsam pietatem Tudae fictumque pro pauperibus zclum. Tandem per appendicem ponitur humana curiosilas, nam multi ex ludaeis venerunt Bethaniam, non propler Iesum (tantum, sed ut et Lazarum viderent, quem suscilarat a mortuis.? Ad Christum veniunt, non caritate sed curiositate ducti, non ut crederent sed ut viderent, ut oculos pascerent suos tam novo spectaculo, tam inaudito miraculo. Ita ut habeamus hic quattuor veluti species pieiatis sive bonitatis: prima est bonitas Christi divina ex divino beneficio et miraculo suscitationis Lazari; secunda bonilas angelica veluti fidelium Christo ministrantium; tertia humana Iudaeorum venientium ad Christum, sed non propter Christum tantum, non ex fide, ex caritate, ex plelate, sed ex curiositate; quarta tandem satanica, cum saíanas se iransfigurat in Angelum lucis,* in Iuda, qui zelum fingit pielalis et caritatis erga pauperes, ut impugnaret vcram pietatem erga Christum. II. Sic hodiernum Evangelium veluti theatrum est omnis bonitalis, sicul caclum theatrum omnium luminum; sicut enim quattuor sunt in mundo veluti genera luminum, nempe solis, stellarum, lunac et ignis terrei, ita sunt qualtuor species bonilalis. Non est autem animus de omnibus loqui; sed quoniam in primis beneficium ponitur suscitationis Lazari, per quam designatur peccatoris iustificatio per poenitentiam, et tempus ipsum requirit ut de poenitentia nonnihil dicamus, hoc in primis cogitandum poenitentiam esse magnum Dci beneficdum humano generi, quod quidem Angelis concessum non fuit. Tria sunt genera beneficiorum Dci, quaedam enim conceduntur homini, absque ullo quidem merito, verum etiam absque ullo demerito, ut beneficium creationis; alia absque ullo demerito, sed non sinc merito, ut beneficium glorificationis, quae tamquam merces datur operariis et appellatur corona iustitiae;? alia tandem sunt absque ullo merito et cum multis demeritis peccatorum, tale est bcneficium ijustificationis per poenitentiam, quae in Lazari suscitationc sub mysterio designatur. Sciendum item quod, cum Deus sit summe bonus, bonitate summopere delectatur; ita hodie bonum opus Mariae summopere comINFRA HEBDOMADAM MAIOREM 589 mendavit, eamdem item ob causam acriter Iudae malitiam increpavit. Displicet enim ei supramodum malitia, propter quod ab initio Angelos eiecit de caelo, homines de paradiso, Iudam ipsum de collegio apostolico; sic statuit ut nihil coinquinatum intret in caelestem civitatem Ierusalem, * ila ut iustus vix salvetur. ? Hinc elucet quam magnum beneficium sit poenitentia, quae homines aptos reddit regno caelorum dignosque: Si quis emundaverit se ab his, fiet vas in honorem... ulile Domino, ad omne opus bonum paratum.* Sic poenilentia poluissel, rite tamen facla, Iudam ex pessimo in optimum convertere, ex luto in aurum, ex daemonio in angelum. Malus enim christianus, cupidus, avarus, sui amator magis quam Dei, Iudas est, qui murmurat contra bona opera, perversi iudicii homo, qui vasculum unguenti aeslimavit plus trecentis denariis, Christum vero vendidit pro triginla;? qui monitus el correptus a Christo se minime emendavit, sed abiit in peius, a furlis eleemosynarum ad proditionem Christi. Sed ut rite poenitentia fiat, opus esl conscienliam rile etiam examinare, praecipue vero circa tria quae habemus in hodierno Evangelio. Habemus enim beneficia Dei in Lazari suscitalione, ut videamus an grati fuerimus Deo, sicut sanclae mulieres hodie propler acceplum a Christo beneficium fecerunt ei coenam, Martha ministrabat, Maria autem accepit libram unguenti, etc. Diligenter examinanda sunt beneficia Dei, nc eis contra ipsum benefactorem abusi simus. Deinde habemus bona opera, quae Deus fieri iussit. Sed videndum an bene sint facta. Nam et Iudaei veniunt Bethaniam hodie ad Christum, quod quidem bonum est, sed non venerunt propter Christum, imo potius ut Lazarum viderent; non ex caritate, sed ex curiositate venerunt. Opera autem bona, eleemosyna, ieiunium, oratio, nisi bene fiant, nullius sunt meriti. Tandem habemus peccata in persona Iudae, et peccata quidem non tantum operis, nam fur erat el... ea quae mittebantur, portabat; * nec tantum oris, cum contra Mariam maligne obmurmurarit: Ul quid perditio haec? verum etiam cordis: Hoc autem, inquit, dicesj rite facta, hominem dignum reddit regno caelorum. Diligenter examinanda est conscientia etiam circa ipsa opera bona, scd praecipue circa peccata, et iudicia temeraria. bat, non quia de egenis perlinebat ad eum,' sed ex pravitate animi et cupiditate, quae radix est omnium malorum; "? quia fur erat, pccuniam cupiebat, ficto animo loquebatur, speciem pietatis habebat, virtutem autem eius abnegabat. ? Circa haec omnia diligenter examinanda conscientia est parandusque animus ad sacram exomologesim, ut rite, ut par est, fiat. Diligenter examinanda conscienlia est circa iudicia temeraria, nam Judas Mariam temere iudicavit et accusavit, corrupto tamen iudicio, nedum maligno animo, nam diligendus quidem est proximus maximeque iuvandus egenus, sed propler Deum, non supra Deum, nam primum et maximum mandatum est: Diliges Dominum, etc.; secundum autem: Diliges proximum tuum sicut, eic. '*^ Christus diligendus erat ut verus Deus, hoc praestabat Maria, cumque caritas sit maxime ordinata, Iudas ordinem hunc caritatis invertebat, ut pauperes praeferrentur Christo, quod impium est. Hinc iure ipsum Christus verberat: Bonum opus operata est in me.?* Cavendum summopere est a iudiciis temerariis, ex quibus saepe murmurationes oriuntur, ita ut bona damnentur opera quae Deo grata sunt valdeque placent, ut videmus hodie. '* 1!) lbid. 12) Cf. 1 Tim 6, 10. 13) Cf. 2 Tim 3, 5. 14) Mt 22, 37-39. rev: YI fo Ag f. aba eds - C fe CUNG eg b. £e CI di 60 13 Fre t in, Lisa pid pite-ti I Ore PP pau Jaco zve o UTC apo argen fA C etti - ib / H VEA Pp MAYA enn ye Intr tt Aue en. d zy o AE [e MM Qi DU t d z: Ej d Vf :2 YT Lena, ep. vC fete [^1 ptr? AGI SC ex d o 477 TC ^e CA P . : , Ln ; ; ETE nre: u L2 La ms ev zoe e iae dica "n d ^f. » * "éd pee adiuti: T^c ^ Ti [pon L. Lh das, e inks: ^ "t t; ES PPP aient "S4 ud Mara CTAT Men Sean Jesuit "E. E. 3 : vire NW ^f HH: Ir 4 PA Pushiaus det fen cn: n 2^0. . i , . diss : y. irs , 4. :Z sod 4 e ue. "^£ y dd T m$ C e 2 ad n ^x b es - ph re ^el f^ IA LS d bir IR PSP, ^. AA. mr A Jf Fed Pp CERE? PeVv ADIPI. £r CÓ (04 e b aw y: 24.3 n inh r^^ -— Hp HC dein ASI Ar Fia €^ 5r. uS "v. «-— m: OP n e e 248 i8 "e (E "KA p av rr 5 e 5 2 [ACA ET Rire t lat o aea A nadie A aea S s bed sd e: AR pit bastt oo be f-cce PEU fite € £1 AA. [^ F9 «hn c eb 0A fri hA bisce 9-03 U em ALES P CIC i-e e dead aes o. mt — tL tty AI I Lm rore c-:Qs pete Fun LA ete SNRPSE- M x I €f f^c1 Uter ps: en frn d PIA ne AM 719 MOT: PLN A T ^ iye- «Q: AL t^ Ag QU. RI ec f. "Y (fett fas, rA ea uy Tu ipocdoens i fu. IAaenA, iui PI) Fat LL SOIMÁIC Á ad v [^ ^) — fiy nre bitch aosiot dad nee dex Peas; MASA IL AC Tine. ront V Lyr Rel. et gwüigo (rint l4, )*0 lt re LV ty du» ML efe HU-jahuss nn. [ALAUAURS V; UG CP rt) act V) Iecinic cutnlo MOT tape, Los E E: Asie Q elrt y. e APA V'triein). Ap eta it et prinia hi. pater (€ reor A e M pe t ege - ei (nnt fimm al cS. pérrg vs rt me. anon ra - led tm ad y is rt Ae rz erm nx Ue icd a2 gre por em e IA nri. Comm IPC ALIA CS Men ps / euet i Photo A. Piovesan - Patavit l'aesimile scripturae S. Laurentii magnitudine naturali

CHAPTER 35. Feria Tertia Infra Hebdomadam Maiorem

Dr SacnaAMENTO DOENITENTIAE I. Providit Dominus populo suo contra venena ignitorum serpentium salutare remedium, praesenlissimum, efficacissimum, optimum;! ita plane conira venenum morliferissimum anüqui serpentis instituit salularem poenitentiam. Iuxta ostium divini sanctuarii posuit Moyses ex divino mandato vasa aquae lustratoriae et altare sacrificiorum,? quae quidem imagines referebant Baptismi et Poenitentiae. Nam duae constitutae sunt viae salutis in caelum: altera quidem innocenliae, quae nobis in Baptismo confertur, altera vero Poenitentiae. I. Instituto templo ct sacerdotio, institutum fuit sacrificium pro peccato; si quis enim in divinam legem deliquisset, ad peccatum expiandum lege tenebatur mactandam victimam sacerdoti offerre. Mysterium autem hoc Regius Vales aperuit dicens: Sacrificium Domino spirilus contribulatus.* Origines in Levilicum, homilia 2,* agens de legalibus sacrificiis, opponit veluti disputans quod lex, quae ad expianda peccata lol habebat sacrificia divinitus instituta, melioris conditionis esset Evangelio, quod nullum habet huiuscemodi sacrificium. Sed respondet multis quoque modis in lege Vulg.: Sacrificium. Deo, etc. 5) P. G. 12, 418-119. Contra peccatum institutum fuit sacramentum Poenitentiae. In ]jege nd expianda varia peccata varia habebantur sncriflcin. : Lacrimne poenitentiae excitant caritatem, Sacrificium pro peccato figura erat pocnitentiae, hoc ostendebant caereimoniue ipsae quae adhibebantur, graliae expiari peccala; cumque recensuisset Baptismum, martyrium, eleemosynas, remissionem iniuriarum, dilectionem qua peccalrici mulieri mulia peccata dimissa sunt, denique ait: Expiantur eliam alia ratione, quamvis acerbius quidem et laboriosius, poenitenlia, «cum lavat peccator lacrimis statum suum et fiunt ei lacrimae panis die ac nocte; et cum non erubescit dicere sacerdoli Domini peccatum suum et quaerere medicinam, secundum eum qui ait: Confilebor adversum me iniusliliam meam Domino et tu remisisli, eic.,* in quo impletur illud quod Iacobus apostolus ait: Infirmatur quis in vobis? Vocet presbyteros et imponant ei manus, elc. ». * ; Poenitentia est sacrificium Eliae, quod copiam magnam aquarum effundit, ul divinum caelitus missum ignem conciperetl eoque absumeretur;* tunc enim cor nostrum facile divinae caritatis, quae per Spiritum Sanctum diffunditur, flammam concipit, cum lacrimarum aquis fuerit copiose aspersum: Lavabo per singulas noctes leclum meum, lacrimis meis stralum nalare faciam. ? JII. Tradunt Doctores Hebraeorum, Levilici 4 et 5, in libro etiam Siphrae, quod qui pro admisso peccato hostiam Domino offerebat ad illud expiandum, tenebatur victimam sacerdoti praesentare et, impositis manibus supra caput inter cornua hostiae immolandae, dislincle et clare peccatum confiteri oportebat, detestando illud et promittendo in posterum se nunquam ad illud reversurum. '? Sic sacrificium illud verae poenilentiae referebat imaginem. Sacrificium illud multis adhibitis caeremoniis offerebatur Domino; oblata nanque victima sacerdoti coram Domino, post manuum impositionem, iugulato animali iuxta legis praescriptum, totus effundebatur sanguis ad altare Domini. Sanguinem autem peccati symbolum esse notissimum est: Libera me de sanguinibus; " Sanguis sanguinem leligii;" hinc prohibetur divina lege sanguinis esus."? Totus igitur fundendus est sanguis; nullum in confessione reticenEx hebraico. 10) IIl, 6, 4. Cf. A. Zanolini Lexicon Chaldaicum-Rabbinicum, pag. 414-415. 11) Ps 50, 16. 12) Os 4, 2. 13) Cf. Gn 9, 4; Lv 7, 20-27; 17, 13-14, INFRA HEBDOMADAM MAIOREM 593 dum ac silentio premendum peccatum, ut in mari Rubro omnes Aegyplii pereant, nec remaneat unus, '* omnes Amalecitae trucidandi gladio linguae, ne cum Saule peccemus, qui regem servavil et oplima quaeque. !5 Aliquando sanguis hostiae pro peccato aspergebatur seplies intra sanctuarium ante velum, !* sicut iussus fuit Naaman syrus seipsum in aquis Iordanis septies lavare ut mundaretur a lepra." Quid opus erat ad miraculum septena illa lolione? Sed si non ad miraculum, certe ad mysterium. Nam miracula divina opera sunt, non solum potentiae et bonitatis Dei, verum etiam sapienliae. Ad tergendas maculas criminum multa opus est diligentia; sic enim septupla illa lotione mundatus fuit Naaman et mundatione illa ad Deum conversus spiritu, sanclificatus, factus caelo dignus, cum prius immundus essel peccalor. Fuit Iordanis Hebraeis porta lerrae promissionis '* el a Iordane Elias assumptus fuit in caelum;?? in Iordane etiam aperti fuere caeli; ** sic Poenitentia aperit portas paradisi. Hinc cum Dominus de Sacramento hoc verba fecit ad Petrum, ait: Tibi dabo claves regni caelorum. ?! Totus sanguis pro peccato fundendus erat ad basim altaris. Confitenda sunt omnia peccata ad pedes sacerdotis, qui Christi vicarius est. Sacrificium hoc Deo gratissimum erat, hinc sanctum sanctorum dicebatur, ut in Levitico legimus.?* Effectus autem huius sacrificii mirabilis est, quia peccala remitlit, lavat sordes peccatorum: Amplius lava me ab iniquilate mea et a peccato meo munda me. Asperges me, Domine, Ayssopo et mundabor, lavabis me et super, eic.; ^ alludit ad mysteria legis antiquae, nam sacerdos sanguinis aspersione populum sanctificabat. ?* IV. Sunt Sacramenta omnia veluti canales sanguinis et aquae de latere Christi veluti de perenni fonte. Cum autem Poenitentia divinum sil sacramentum, in eo vel maxime post Baptismum abluimus Vy 5, 1-14. 18) Cf. Ios 4, 1 sqq. 19) Cf. 4 Rg 2. 1-12. 20) Cf. (Mt 3. 13) sqq.; Mc 1, 9-11; Lc 3, 21-22. 21) Mt 106, 19. 22) 2, 3. 10; 6, 17. 25. 29. 23) Ps 50, 4. 9. 38 - Quadragesimale Quartum - Codex Vindobonensis sicut etiam Septena lotio Naaman sSsyri in aquis Iordanis, ct effusio sanguinis hostiae ad basim aitaris. In sacramento Poenitentiae abluuntur sordes peccatorum. Sacerdotium Christi revera peccata dimittit divina auctoritate. peccatorem sordes. Hinc legimus quod Christus /avil nos a peccalis noslris in sanguine suo, ** ct quod Sancli laverunt stolas suas et dealbaverunt eas in sanguine Agni.?* David post peccatum, quod contra divinae legis praescriplum, suadente diabolo, admisit numerando ?' populum, ad placandum Deum obtulit, ab Angelo per Gad prophelam admonitus, sacrificium pro peccato eoque placatus fuit Dcus; in signum autem placalionis misit ignem de caelo, qui totum illud sacrificium devoravit; ** sicul etiam ignis de caelo consumpsit sacrificium Eliae, ubi etiam legimus quod ignis lambuit aquam quae erat in aquaeduciu et pulverem.?? Gratissimus cibus est homini, cum eliam patinas lambit; sic Dco gratissimum fuit sacrificium illud; ita plane poenitentia Deo gratissima est. Christus Magdalenae poenitenlia delectatus, cibum potumque dimisit; el amantissimus paler in confessione filii prodigi instruxit solemne convivium magna cum laeliia dicens: Epulari et exullare oporlebal, quia... hic mortuus eral el revixit, perieral el inventus esl.?' Sic ail Dominus quod gaudium magnum in caelo est coram Angelis Dei super uno peccalore poeniLlenliam agenle.?* Anliqui sacerdolii iria vel maxime munera erant: primum quidem pro salute populi Deum iugiter deprecari; alterum vero populum ipsum sancta religione et scientia salutarium rerum imbuere; lerltium vero sacrificiis divina lege praescriplis peccata eorum expiare, a peccalis emundare. lta plane sacerdotium Christ, quod aaronico successii, multo praestantius mulloque divinius, munera haec tria habet illis multis partibus superiora longeque praesianliora. Nam sacerdotium aaronicum non dimittebat peccata, non habebat claves regni caelestis; nunquam dictum fuit Aaroni quod Petro: Tibi dabo claves regni caelorum, elc.; nec sacerdotibus Veteris Testamenli quod sacerdotibus Novi: Quaecumque alligaveritis super Lerram, erunt ligata, ctic.; ? el: Accipile Spirilum Sanctum: quorum remiserilis peccala remilluntur eis, el quorum relinuerilis retenta Lc 7, 36 sqq. 31) Ibid. 15, 32. 32) Ibid. vr. 10. 33) Mt1 18, 18. INFRA IfEBDOMADAM MAIOREM 595 sunt, nam: Sicul misil me vivens Paler, el ego milto vos,?* idest divina praeditos auctoritate et potestate. V. De Poenitentiae ** laudibus Patres Sancti multa scripsere. Augustinus librum scripsit De Vera et Falsa Poenilenlia; ?* Chrysostomus decem homilias?' et insuper Sermonem valde praestantem; * Cyprianus insuper De Lapsis;? Tertullianus De Poenilentia scripsit. * Sic ostendunt Sancti Patres quod Poenitentia veluti scopus est Prophetarum et finis legis, initium evangelicae praedicationis: Poenitentiam agite, appropinquavit enim regnum caelorum;"' via salutis, scala caeli, porta paradisi, gaudium Angelorum, sanitas infirmorum, vita et resurrectio mortuorum, remissio peccatorum, victoria daemonum; haec claudit infernum, Paradisum aperit; haec lepram mundat sicut aquae Iordanis, caecos illuminat sicut aquae Siloe, ** morbos curat incurabiles sicut aquae piscinae, " Hebraeos salvat et Aegyptios perdit sicut aquae maris Rubri; landem homini causa est aelernae beatitudinis: Beali quorum remissae sunt iniquilatles el quorum tecla sunt peccala.** Ad hoc se venisse in mundum Dominus ait: Non veni vocare iuslos, sed peccalores ad poenitentiam.** Sicut Deus Ionam misit ad civitatem Ninive ad poenitentiam praedicandam, ita Unigenitum suum in mundum, et sicut Ionas Ninivilis interitum comminatus fuit, nisi poenitentiam agerent, ** ita Christus: Nisi poenilenliam egeritis, similiter peribitis. *' Sicut autem Dei templum tribus partibus constabal,** ita et Poenitentiae sacramentum: contritione cordis: Sacrificium Deo spiritus conlribulalus, etc.; confessione oris, ut Lucas in Actis Apostolorum 19 ait: Mulli credentium veniebant confitentes et annunciantes aclus suos, * et Iacobus apostolus: Confilemini alalioquestylo latiori exaratn sunt. 36) P. L. 40. 1113-1130. 37) P. G. 49, 273-330, (ubi conlinentur. novem homiliae); Oratio de Poenitentit, ibid. 59, 757-760; Sermo de Poenitentia, ibid. 60, 681-700. 38) Hunc sermonem valde praestantem putimmus illum esse qui in edit. Migne ponitur ut homilia D, ibid. 49, 2735-2706. 39) P. L. 4, 177-179. 487-490. Hg 6. 2-6. 49) Act 19, 18. Poenítentia est via salutis et causa aeternae beatitudinis; tribus constat: cordis contritione, oris confessione ect satisfactionc. SS. Pntres docent entholicam veritatem nuricularis confessionis. lerulirum peccala vesira;*? ac tandem satisfactione, ut Daniel regi Nabuchodonor ait: Peccata tua eleemosynis redime et iniquitates luas miseralionibus pauperum,? et Dominus: Facite eleemosynam, et ecce omnia munda sunt vobis. ?? Sic Poenitentia tribus hisce parlibus constans est, veluli arca Noe, quae utique tribus constabat partibus;?? arca salutis a diluvio irae Dei. Quod autem spectat ad auricularem Confessionem peccatorum coram sacerdote, docent Patres Sancli catholicam hanc veritatem: Gregorius Homilia 26 in Evangelia; * Augustinus tractatu 41 in Joannem ** et De Verbis Domini, Sermone 8*?* et 44;?' libro eliam 50, homilia 27 ** et 49 ** homilia, concione 2 in Psalmum 101; '* Ambrosius libro 1 De Poenitentia, capile 2*' et 7; * Cyrillus In Ioannem, libro 12, capite 56; * Chrysostomus homilia 81 in Ioannem; ** libro 3 De Sacerdotio, * homilia 5 De Verbis Isaiae: Vidi Dominum;** iiem Augustinus libro 2 De Visitatione Infirmorum, capite 4; " Cyprianus De Lapsis * et Epistola 10 ** et 55; " Tertullianus libro De Poenitentia; " Origenes homilia 2 In Leviticum ? et in Psalmum 37; ^ Basilius De Regulis Brevibus, Quaestiones 229 '* et 288, '* in Epistola etiam Canonica ad Amphylochium. ** Date eleemosynam, ctc. 53) Cf. Gn 60, 15. 54) Lib. 2, (V. L. 76, 120-121). $8) Ibid. 33. 1695-1648. 56) luxta. Migne serm. 67, cp. 1-2, ibid. 38, 433-435. 57) Iuxta Migne serm. 98, cp. 4-7, ibid. col. 593-595. $8) Iuxta Migne hom. 352, cp. 3, ibid. 39, 1558-1559. 59) Iuxta Migne hom. 392, cp. 3, ibid. col. 1710-1711. cpist, 9, ibid. col. 251-252. 70) Iuxta. Migne epist. 12, ibid. 3, 817. 71) Cf. supra not. 40 huius hom. 72) Cf. supra, not. 5 huius hom. 73) Explanatio supra Psalmum 37, hom. 2, (P. G. 12, 1381. 1380). 74) Ibid. 31, 1225. 75) Ibid. col. 1283. 1288. INFRA HEBDOMADAM MAIOREM 597 ALIA HOMILIA ! Ante ser dies paschae venit lesus in Bethaniarm, etc. a I. Lazarus suscitatus symbolum est peccatoris iustificati. Nam de filio prodigo dixit paler: Filius meus hic mortuus eral et revixit, perierat et inventus est.? Suscitatio autem Lazari opus fuit divinae potentiae et divinae bonitalis: divinae potentiae, quia magnum miraculum, divinae bonitatis, quia magnum beneficium;* ita de iustificalione peccatoris in Poenilenliae sacramento censendum est. Magnum miraculum cst et magnum beneficium. Maius miraculum, ait Augustinus, iustificare peccatorem, quam crcare caclum et terram, * dum creatur cor mundum in pectore hominis peccatoris: Cor mundum crea in me, Deus. * Est Poenitentiae sacramentum mirabilis quaedam alchimia qua, paucis verbis a sacerdote pronunciatis, mirabilis fiL transmutalio et conversio in homine. II. De' Poenitentia tria videnda nobis sunt: primum necessitas, dcinde veritas, tandem utilitas. Necessitas manifesta est: Nisi conversi fueritis el e[ficiamini sicut parvuli, non intrabilis in regnum caelorum; * Nisi poenitenliam egerilis, similiter omnes peribitis.? Poenitentia salvi facti fuere Ninivitae; nisi poenitentiam egissent periissent. '" Ioannes hanc praedicavit: Poenitenliam agite, appropinquavit enim regnum caelorum; ! similiter Christus: Poenitentiam agite, appropinquavit enim regnum caelorum."* Ostendit Christus poenitentiam esse veluti ianuam caeli. Ioannes in Apocalypsi vidit in caelo civitatem in quadro positam, habentem ad singulas plagas mundi tres portas." Triplex enim aditus patet nobis in regnum caelorum, nempe vcl per Baptismum: Qui crediderit et baplizalus fuerit, salvus erit; * Nisi quis renatus fuerit, etc. '^ vel per clc. 4) Cf. Io 11, 1-45. 5) In loannem, iract. 72, (P. P. 35, 1823). 6) (Ps 50. 12). 16, 16, 35) Io 5, 5. Poenitentiae sacramentum magnum est divinae bonitatis et potentiae miraculum. Dc Poenitentin ostenditur primo necessitas. Triplex est nditus in caclum: Baptismus, martyrium, poenitentia; paucissimi ingrediuntur per innocentiam, pauci per mortyrium, remanet porta poenitentiae. martyrium: Beali qui paliuntur persecutionem propter iustitiam, quoniam ipsorum esl regnum caelorum; '* hinc Stephanus in martyrio vidit caelum apertum, " sicut etiam in Christi baptismo apertum fuit caelum;'* landem per poenitentiam: Appropinquavit regnum caelorum. Civitas haec tres has portas habet ex omni parte: ab oriente, ab occidente, ab aquilone, ab austro, quoniam Deus vult omnes homines salvos fieri et ad agnilionem veritatis pervenire.'" Sed quisquis per unam harum portarum non ingreditur, non palet ei aliunde aditus in eam, quoniam civitas haec perfecte quadrata est, ex omni parte longitudo et latitudo el altitudo eius aequalia sunt. Longitudo autem duodecim millium stadiorum eral, tanta igitur et altitudo ipsius. Nemo potesl aliunde ascendere et in eam intrare, nisi per portam. In singulis autem portis Angelus erat tanquam ianitor et custos ad excipiendos intrantes. ?? Quoniam vero de adultis paucissimi sunt qui intrant per portam baptismalis innocentiae et pauci etiam qui per baptismum sanguinis, idest per baptismum martyrii, remanet terlia porta poenitentiae. Huius autem portae claves Christus Petro promisit: Tibi dabo claves regni caelorum.?' Videbatur autem requirere consequentia, ut dicerei: cuicumque aperueris, aperlum erit ostium, inirabit securus, et cuicumque clauseris, clausum erit, intrare non poterit, sicut Lucae 11: Vae vobis legisperilis, quia lulislis clavem scientiae, ipsi non inIroistis el eos qui inlrabant prohibuistis,? et Matthaei 23: Vae vobis, scribae el Pharisaei hypocritae, qui clauditis regnum caelorum anle homines, ? sumpta melaphora a domino domus qui, cum ncminem vult, ipso nescienie, ingredi domum aut egredi, claudit januam, clave obserat clavemque secum tollit et servat. Sic Christus dat claves domus suae Petro, et tamen loco claudendi aut aperiendi, quod clavium proprium est, utitur verbis ligandi et solvendi, alia usus metaphora, ad declarandam utique naturam divinam huius Sacramenti; nam absolvendo a peccalis aperit peccatori ianuam regni INFRA HEBDOMADAM MAIOREM 599 caelestis, non absolvendo autem sed excommunicando, magis eum a regno caclorum excludit, cum privet eum suffragiis Sanctae Ecclesiae. HI. Quod special autem ad veritatem huius Sacramenti, quam novalores impugnant, sed non poterunt expugnare: Portae inferi non praevalebunt adversus eam,*?* tria videnda sunt, nempe figurae huius Sacramenti in Velcri Testamento, promissiones in Novo et tandem ipsa institutio. Sic cnim de Baptismo habemus figuras in aquis maris hubri,? in aquis Iordanis, ubi Naaman syrus mundatus fuit a lepra, ?** in aquis piscinae, ?' in aquis Siloc; ?* promissiones: Nísi quis renatus fuerit ex «qua et Spiritu Sancto; tandem institutio, cum Christus baplizatus fuit, cum ait: Docete omnes gentes baptizantes eos; * Qui crediderit et baptizatus [uerit salvus erit; ita de Eucharistia habemus figuras in sacrificio Melchisedech, ?" in convivio Abrahae," in manna,? in panibus proposilionis? et aliis; habemus promissiones: Qui manducat hunc panem vivet in aeternum; ?* tandem institutionem: Hoc est corpus meum.?* Ita de Poenitentia sacramentali. Et quoad figuras quidem, visus est Deus extorsisse peccati confcssionem ab Adam et etiam a Cain, ut Tertullianus libro 2 Adversus Marcionem;? S. Ambrosius libro De Paradiso, capite 14,?' et libro 2 De Cain et Abel, capite 9;? S. loannes Chrysostomus homilia 18 in Genesim; ??* S. Gregorius libro 22 Moralium, capite 13.*' Figura item fuit iudicium leprae solis sacerdotibus commissum, Levilici 13* et 14, * ut Divus Hieronymus In Malthaeum, capite 16 * et Chrysostomus libro 3 De Sacerdotio, ** omnia enim in figura contingebant illis. ** Figura item sacrificium pro peccato, ut Regius Vates Psalmo 50 ait: Sacrificium Deo spirilus contribulatus, cor contritum et humiliatum, 2, 314). 37) fbid. 14, 309-310. 38) Ibid. col. 354-355. 39) P. G. 53, 1416. 156-157. Ostenditur sccundo veritas. De Poenitentia habemus figuras, promissiones et institutionem; flguras in Adam et Cain, in iudicio de lepra, in sacriflcio pro peccato, in David, in suscitalione flii viduae sarceplanae et. Lazari. Ostenduntur landem promissiones et iustitlutio. elc.; * figura confessio ipsius David facta Nathan prophelae, a quo beneficium absolutionis accepit, unde ait: Peccatum meum cognitum (ibi feci el iniustitiam meam non abscondi, ** dum illud libere ministro Dei confessus fuit; figura suscilalio figli viduae sareptanae per Eliam, ?* nam homo per peccatum moritur Dco: Filius meus hic moriuus eral el revixil, perierat et inventus est; ** figura Levilici 9 et Numerorum 95, ubi iubentur peccatores peccata sua confiteri, nam Levitici 5, ubi Nostra Editio habet: Poenitentiam agat de peccalo suo, hebraice est: Eritque cum deliquerit in uno, ex his confitebilur quod peccavil, * et Numerorum 5: Vir sive mulier, cum fecerinl ex omnibus peccalis, quae solent hominibus accidere... confitebuntur peccatum suum, hebraice est: Peccatum suum quod fecerunl;* figura item fuit in suscitatione Lazari, cum Dominus ait: Solvite eum el sinile abire, ? ut exponunt S. Irenaeus libro 5, capite 13;'* S. Ambrosius libro 2 De Poenitentia, capite 7; ** S. Augustinus Tractatu 49 In Ioannem;** In Psalmum 101, Concione 2; *'* Sermone 8 ** et 44** De Verbis Domini; S. Gregorius homilia 26 In Evangelia ** et libro 22 Moralium capite 13. *' Hoc autem veluti exemplum est eius quod agitur in Confessione. IV. Praeter figuras autem habemus promissiones, non unam quidem, sed duas; alteram Matthaei capite 16: Quodcumque ligaverilis super terram, eic.; alteram 18: Quaecumque alligaveritis super Lerram; * semel et iterum promisit ad maiorem confirmationem, sicut duplici visione ostendit Pharaoni quae ventura erant. ** Duplex autem haec promissio dederat vim et naturam huius Sacramenti. Tandem habemus institutionem loannis 20: Sicut misit me DPater el ego millo vos... Áccipite Spiritum Sanctum; quorum remiserilis peccala remitluntur eis et quorum relinuerilis retenla sunt. ** ]bid, col. 593-595. 60) LIb. 2. ibid. 76, 1200-1201. 61) Iuxta Migne cp. 15, ibid. col. 230-231. 62) Vr. 19. 63) Vr. 18. 04) Cf. Gn 41, 1-35. 65) Vrr. 21-23. RN EE M LAMAMAMSMGSGSZS S, S, S, PL, n INFRA HEBDOMADAM MAIOREM 601 Instituit prius suos vicarios, confert in eos auctoritatem et potestatem, quam a Patre acceperat: Dala est mihi omnis poteslas in caelo et in lerra; ** Ul scialis quia Filius hominis habet potestatem... dimittendi peccala; Glorificaverunt Deum qui dedit poteslalem talem hominibus. ** Quoniam autem divina, superhumana, superangelica haec est aucloritas, propterea dat eis prius Spiritum Sanctum: Accipite Spirilum Sanclum, ac deinde: Quorum remiserilis peccala, etc. Utitur eodem verbo, quo ad paralyticum: Dimitluntur tibi peccata (ua; Quis potest dimillere peccala nisi solus Deus? Ut sciatis quia Filius hominis, eic.; ** Ilem cum peccatrici sanctae dixit: Dimiltuntur ei peccata multa; Quis est hic qui etiam peccata dimittit? Dimiltuntur libi peccata tua, vade in pace. ** Sic eamdem Apostolis tribuit facultatem dimittendi peccala, el vere dimittendi, non ostendendi dimissa, ut nugantur haeretici; neque enim dantur claves ad ostendendum ostium apertum vel clausum, sed ad aperiendum et claudendum, nec dantur vincula ad ostendendum hominem ligatum vel solutum, sed ad lisandum et solvendum. Aiunt novatores Confessionem humanum esse inventum ex mandato Innocentii Tertii. '* Sed quomodo ante Innocentium Patres Confessionis expressam menlionem fecerunt? D. Bernardus " plane multo ante Innocentium fuit, ante Bernardum Beda, '^ ante hunc Gregorius Magnus, "^ ante hunc Augustinus,^? Hieronymus," Ambrosius," GChrysostomus, '* anle hos omnes Cyprianus," ante hunc Origenes,'* hoc antiquior Tertullianus, " anliquisimus Irenaeus.*' Hi tamen omnes expresse de Confessione locuti sunt. Lucas Actuum 19 ait quod multi credentium veniebant confitentes et annunciantes actus suos, et mulli qui fuerant curiosa sectati, coninverso. 70) Cf. S. Bellarminus Controversiae, t. 3, De Poenitentia, lib. 3, cp. 13, col. 1068-1069. 71) Epist. 113, (P. L. 182, 258); Ad milites templi, cp. 8, ibid. col. 931: In tempore Resurrectionis ad Abbates, serm. 2, ibid. 183, 287; In Festo Omnium Sanctorum Serm. 1, ibid. col. 460; De Diversis, serm. 40, ibid. col. 617; De cognitione Humanae Naturae, cp. 9, ibid. 184, 500. 71a) Expositio super Epistolas Catholicas, (P. L. 92, 39-10); In Marci Evang., lib. 1, ibid. col. 136; In Ioannis Evang., ibid. col. 781. 72) Cf. supra, not. 410. 60-61, et hom. praeced., not. 54, 73) Cf. supra, not. 56-59, et hom. praecced., not. 35-60. 67. ccd., not. 39. 68-70. 78) Cf. supra, hom. pracced., not. 72-73. 79) Cf. supra, not. 36, ct hom. praeced., not. 40. 71. 80) Cf. supra, not. 54. Confessio igitur non est humanum inventum, ut blaterant novatores. tulerunt. libros et combusserunt coram omnibus." Paulus 2 Corinthiis 5 ait: Dedit nobis ministerium reconcilialionis... el posuit in nobis verbum reconciliationis. Pro Christo legatione fungimur. *? Quodnam est hoc verbum reconciliationis, haec legationis functio ad reconciliandos homines Deo? Iacobus apostolus ait: Confitemini allerutrum peccata vesira, * idcst homo homini, ne quis intelligeret de Confessione, quae in secreto fil Deo; Ioannes apostolus: Si confiteamur peccata nostra, fidelis est et iustus, ut. dimiltal nobis peccala noslra el mundet nos ab omni iniquitate. ** Quod autem a Deo sil Confessio, hinc patet, quoniam oplimum remedium esl contra peccatum et valde repugnans humano sensui, ita ut nonnisi a Deo esse possit. ** relicta, transit ad feriam sequentem.

CHAPTER 36. Feria Quarta Infra Hebdomadam Maiorem

Dr DiviNissiMo EUcHaniSTIAE SACRAMENTO IJ. Cum Deus Optimus Maximus antiquae synagogae multa magnaque beneficia contulisset eamque multis privilegiis decorasset, Divinus tamen Moyses, sapienlissimus rerum aestimator, unum prae omnibus magnifacit dicens: Non est alia natio tam grandis, quae habeat deos appropinquantes sibi, sicut Deus noster adest nobis in cunctis obsecralionibus nostris. ' Proprium semper fuit Dei ut inter multa opera sua unum aliquod praestaret omnium excellentissimum ac praestantissimum; sic inter sidera solem, inter metalla aurum, inter animalia hominem, in paradiso terrestri inter arbores lignum vitae; sic ut in populo unus esset summus princeps, Moyses, unus inter multos sacerdotes ct levitas summus pontifex, Aaron, in templo inter multa ornamenta, arca testamenli in sancto sanctorum constituta; sic inter multa beneficia unum omnium maximum existimavit Moyses perpetuam Dci praesentiam in medio populi ad succurrendum cis in quacumque necessitate: Deus noster adesl nobis in cunctis obsecralionibus nostris. Et merito quidem Moyses beneficium hoc aliis omnibus praetulit, nam in ceteris Deus sua dederat populo, in hoc autem seipsum. Cum etiam Dominus noster Iesus Christus, verus Deus et homo, Ecclesiae suae Sanctae multa magnaque praestiterit beneficia mu- J) Dt 4, 7. Sicut perpetua Dei praesentia in medio populi fuit maximum beneficium synagogac collatum, ita sacramentum Eucharistiae fuit maximum beneficium collatum Ecclesiae. In hoc Sacramento totus Christus cst, Deus ct homo verus. Eucharistia confert homini immorialitatem et divinitatem, virtutem contra satanam et dona caelestia. neraque divina, omnium maximum et praestantissimum est Divinissimum Eucharistiae Prolosacramentum, quod in fine vitae suae instituit, nam cum dilexissel suos... in finem dilexil eos,? ut abiturus a nobis, perpetuo tamen nobiscum maneret: Ecce ego vobiscum suin omnibus diebus usque ad consummationem saeculi.?* In hoc enim vere lolum seipsum dedil nobis, ut omnibus omnia essel: esurientibus cibus, sitientibus potus, infirmis medicina salutis, debilibus robur, afflictis consolatio, pauperibus thesaurus bonorum omnium, militibus pro regno Dei conira satanam, carnem cet mundum certantibus, armatura Dei. II. Sicut in Christo totus Deus est: In quo inhabilal omnis pleniludo divinilalis corporaliler,* et ipse Christus, Verbum Patris, 0olam Patris naturam, sempiternam virtulem et divinitatem exprimit et declarat, ita in hoc Sacramento totus Christus cst, Deus et homo, quoniam vivum Christi corpus, vivus sanguis in co continelur tolamque Christi divinitatem, bonitatem, misericordiam, caritatem virtuiemque omnipotentem declarat. Divinum hoc Sacramentum lignum vitae est, nam: Qui manducat hunc panem, vivet in aelernum.5 Nec tantum immortalitatem, verum eliam divinitatem homini confert, ita ut quod mendacitcer satanas de ligno scientiae promisit: Nequaquam moriemini, sed erilis sicul dii,* verissime in hoc cibo continetur, nam: Qui manducat meam carnem et bibit meum sanguinem, in me manet ct ego in eo,' idest particeps divinitatis meae erit, nam qui adhaeret Deo, unus spirilus es( * cum eo. In Divinissimo hoc Sacramento divina virtus continetur conira salanam et omnes daemones, sicut in arca testamenti virtus divina contra Dagon deum Philisthaeorum et contra ipsos Philisthaeos. " Magna etiam virtus ad ditandos fideles caclestibus bonis, sic enim arca Domini locupletavit domum Obededon, ubi multis diebus rcligiose admodum asservata fuit. '* Hinc motus fuit David ut arcam 1 sqq. 10) Cf. 2 hg 6, 11. INFRA HEBDOMADAM MAIOREM 605 Domini induceret in domum suam: Ibo, inquit, et reducam arcam Domini cum benedictione in domum meam. !' Voluit Dominus ut arca illa testamenti universo populo summae esset reverentiae ac veneralionis, ut semper velata teneretur, ne quis hominum eam videret et ne ipse quidem summus sacerdos, cum semel in anno intra velum in sancia sanctorum oraturus ingrediebatur, in ipsam oculos temere iniiceret sub morlis interminatione; iubebatur ut prius, thimiamate incenso, nebula oraculum operiret ac sic preces Deo funderet. ? In transitu Iordanis iussit Dominus ut inter arcam et populum spatium interponeretur duorum millium cubitorum, ?? ne ad eam quis appropinquaret ut eam videre posset; Belhsamitarum mulla millia periere, quia arcam videre ausi sunt; '* Oza percussus a Domino stalim interiit, quia arcam contingere praesumpsit, unde exterrefactus David, non fuit ausus in domum suam eam adducere. !* Quare in ipso David tres pii animi affectus erga arcam Domini legimus: primo quidem piae religionis, cum eam de domo Abinadab adducere voluil in Ierusalem, ut eam in monte Sion, in loco decentissimo, quem ei in suo palatio praeparaverat, collocaret; secundo timoris et reverentiae: viso quod Ozae contigerat, destitit eam perducere, indignum se arbitratus tanto munere divini numinis; et terlio piae spei, audiens enim quod Dominus propter arcam benedixerat domui Obededon, spe animatus mutavit sapienter consilium arcamque illam tanquam thesaurum benedictionis Domini summo cum apparatu in Ierusalem perduxit et in domum suam intulit, plenus indicibili devotione et fervore spiritus. Ita erga Divinissimum hoc Sacramentum tres hi affectus quam maxime necessarii sunt. Supra modum autem fugienda est temeraria curiositas, hanc enim maxime aversatur Dcus; hinc supra montem Sinai descendit in densissima caligine, ne quis eum videret, iussitque, morlem minitatus, ne quis ad montem accederet; '* sic eliam Moysi dixit ne ad ardentem rubum propius accederet, nisi calceaArca Testamentí summae venerationis fuit populo, timoris, reverentiae et piae spei divini auxilii David; eo ma&gis hi affectus necessarii sunt erga Divinum hoc Sacrumentum. Eucharistia eosdem effectus operntur in anima quos cibus materialis in corpore, sed multo praestantius ntque perfectius. mentis solutis, idest summa cum reverentia; nam nudis pedibus sacerdotes templum sanctum ingrediebantur. !* III. Divinissimum hoc Sacramentum Christus cibum appellavit dicens: Accipile et manducate: hoc est corpus meum; "? et alibi: Caro mea vere esl cibus.?* Scd consideranda nobis est divini huius cibi qualitas et natura. Naturalis cibus in nobis multos operatur effectus: tollit famem, oblectat gustum, nutrit corpus, auget sanguinem, dat vires et robur membris, resarcit humidum primigenium, fovet calorem vitalem, praeservat a morte vitamque sustentat, capul ipsum membraque omnia, facilis accessionibus, ad iustam magnitudinem perducit. Datur etiam cibus, qui corpus a noxiis humoribus purgat et ab infirmitatibus curat, qui a morbis praeservat, qui optatam sanitatem diu servat. Praeter haec autem, quae ordinaria ac naturalia sunt, in Divinis Litteris de cibis nonnulla supernaturalia legimus, uti de ligno vitae, quod homini immortalitatem vitamque perpetuam conferebat: Ne sumat de ligno vitae... el vivat in aeternum; de pane subcinericio, quem Angelus dedit Eliae: Et ambulavil in virtute cibi illius quadraginta diebus usque ad montem Dei Oreb;** de manna caelesti, quod angelicis manibus parabatur, hinc panis dicitur Angclorum, cuius sapor erat multiplex et virtus divina ad vitam conservandam et praeservandam, nam quadraginta annis populus hoc cibo ? usus, nullam passus infirmitatem fuit. ?! Cibus autem hic divinissimus animarum cibus est. Effectus omnes, quos naturalis cibus operalur in corpore, multo praestantius atque perfectius operatur in anima: Qui manducat hunc panem vivel in aelernum; hinc Dominus panem verum dixit: Pater meus dat vobis panem de caelo verum.?* Sic Christus dictus est /ux vera ?* el vilis vera, ?' quia vere operatur in fidelibus suis quod sol in mundo et vitis in palmitibus; sic Eucharistia panis verus dicitur, quia vere operatur in spiritu effectus cibi materialis in corpore ac multo illius, etc. 23) Ms.: Cibus. 24) Cf. Ex 10, 14-35; Ps 77, 23-25; Sup 106, 20. INFRA HEBDOMADAM MAIOREM 607 praestantius, sicut Dominus ail de aqua sua: Qui biberit ex aqua hac sitiet iterum; qui aulem biberil ex aqua, quam ego dabo ei, non siliel in aelernum, quia non est corruptibilis aqua, sed fiel fons, etc. ?* Post transitum maris Rubri pluit Deus populo suo manna de caelo usque ad ingressum lerrae promissionis. Mare aulem Rubrum Baptismi symbolum extitit, sicut Paulus ait: Omnes sub Moyse baplizali sunt in nube el in mari.?" Nonnisi post Baptismum licet vesci cibo hoc cacelesli et divinissimo. Post transitum maris Rubri providit Dominus populo cibum ct potum, manna de caclo, aquam de petra; ?* providit remedium contra venena ignilorum serpentium, ignilum serpentem aencum, ?' et columnam nubis et ignis in ducem per desertum; ?* sic. Christus Dominus Ecclesiae suae post Baptismum providit specialiter Eucharistiam in cibum, praemium, in remedium, ct sacerdolium in ducatum. Sancta Ecclesia in Canticis sponsa dicitur habens ubera plena, el eliam Deus ipse Deus uberum? appellatur: Meliora sunl ubera ta vino;?* in peclore nanque divinae bonitatis duo veluti ubera sunt: caritas Dei et misericordia: Apparuil benignilas et humanitas Salvaloris noslri Dei.?* Ubera autem Sanctae Ecclesiae sunt doctrina Divinarum Scriplurarum et gratia Sacramentorum; his uberibus nos pascit. Habuit etiam synagoga duo haec ubera, sed valde arida; Ecclesia aulem lacte plenissima. IV. Ante ** diem festum Paschae, etc. Loquitur Ioannes de sapientia Christi: Sciens lesus; de caritate Christi: Cum dilexissel suos... in finem dilexil eos; dc potestate Christi: Quia omnia dedil ei Paler in manus,?' idest: Dala est mihi omnis potestas in caelo et in Lerra;?* de vera deitate Christi: Quia a Deo exivit el ad Deum vadit.?* Nam sicut sapiens archilectus magnam constructurus molem, prius magna, firma, solida iacit fundamenta, quae regere ac sustenlare possint molem aedificii, ita Ioannes tractaturus de mysteriis [huius] coenae, prius hacc fundamenta iacit. Si ficta haec coena nitas apparuit, ctc. 36) Atramento clariori et stylo latiori. 37) 13, 1. 3. Christus Eucharistiam Ecclesiae providit in cibunt, praemium ct remedium, sacerdotium aulem in ducatum. Ita in Ecclesia habemus doctrinam Scripturarum et gratiam Sacramentorum. Divina haec coena fundata est in sapientia, potentia et divinitate Christi. In hoc divino Sacramento Deus vere comeditur. Indaganda esi veritus Eucharistiue. est, si palatium ex carlis aut telis confictum, quid opus fuisset tam magnis, tam firmis, tam solidis fudamentis sapientiae, potentiae et vere Deitatis Christi? *? V. Legimus * Exodi 24 capite quod, cum Dei iussu in montem ascendissent Moyses, Aaron, Nadab, Abiu et sepluaginta senatores Israelis, idest reipublicae Hebraeorum principes, viderunt Deum Israel et sub pedibus eius erat veluti opus lateris sapphirini, purum instar caelestis corporis, ac statim subiungitur quod viderunt Deum et manducaverunt et biberunt. ** Iusserat Dominus ut ascenderent et adorarent a longe; deinde dicitur quod ascenderunt quidem, non tamen exprimitur quod adoraverint, sed quod viderint Deum, quod manducaverint et biberint; nec dicilur quid manducaverint quidve biberint. Psalmo 21 dicitur: Doinini est regnum et ipse dominabitur gentium; manducaverunt et adoraverunt omnes pingues terrae. Quidnam est hoc? Num Deus comedi potest? Deus utique in Sacramento comeditur, sed supra montem, per quem designatur I2cclesia, quae civitas est supra montem posila: Erit in novissimis diebus praeparaius mons domus Domini in verlice montium. ** Sic Ierusalem, maxime vero civitas David, supra monlem erat, etiam templum. Super hunc igitur montem principes et senatores populi Dei viderunt Deum et manducaverunt et biberunt; sic: Manducaverunt et biberuní omnes pingues, elc. ALIA HOMILIA ! I. Veritas Divinissimi huius Sacramenti ex Sacris Litteris indaganda nobis est. Indaganda autem primo quidem ex figuris, deinde ex promissionibus, tertio ex verbis institutionis ac tandem ex ipso usu Ecclesiae ab initio. Prius autem contra Sacrameniarios advertendum illud est, quod Ioannis 6 legimus. Cum enim Dominus de Divinissimo hoc INFRA IIEBDOMADAM MAIOREM 609 Sacramento verba fecisset, non solum multi, qui in eum non credebant, dixerunt: Quomodo potest hic nobis carnem suam dare ad manducandum? ? verum etiam multi ex discipulis eius, quibus nunc Calvinistae successerunt, dicebant: Durus est hic sermo, et quis potest eum audire?? Ad illos Dominus ait: Nisi manducaverilis carnem, etc.;* ad hos autem: Hoc vos scandalizat? Si ergo videritis Filium hominis... ubi erat prius? Spiritus est qui vivificat, caro non prodest quidquam. Verba quae ego loculus sum, spiritus sunt et vita.* Ubi in primis advertenda haereticorum vox est: Quomodo potest? Quis potest eum audire? Suo ingenio volunt mysteria divina metiri; quidquid non capiunt deliramentum putant. Sed in eos illud Isaiae quadrat: Nisi credideritis, non intelligetis.* Hoc, inquit, vos scandalizat, quod dixi me posse dare vobis carnem meam ad manducandum, cum adhuc praesens vobiscum sum? Si ergo videritis Filium hominis... ubi erat prius? Quomodo creditis me etiam, cum in caelum ascendero, id praestare posse? Propterea Calvinistae negant esse posse corpus Christi in Eucharistia, quoniam in caelum ascendit, in caelo est." Ego vero propterea credo, quia propria virtute Christus in caclum ascendit; hinc enim sequitur ipsum verum Deum esse. Cum autem revera Deus sit omnipotens, potest ubicumque voluerit corpus suum ponere, fide tantum opus hic esse, non humana ratione. Nam propterea sequitur: Spiritus est qui vivificat, caro non prodest quidquam. Non loquitur Dominus de carne sua, cuius morte salvali sumus propter coniunctam divinitatem, sed de humana ralione et carnali sensu, qui contra spiritum concupiscit: Verba quae locutus sum vobis, spirilus et vita sunt, idest spiritualia sunt, vivificantia sunt; sicut: Quod natum est ex spiritu, spiritus est,"* idest spirituale est. Sunt, inquit, verba non humana, non naturalia, sunt supernaturalia et divina. Hinc supernaturali fide opus est, quae donum Spiritus Sancti est. Sic a divinis mysteriis ablegandus longe est humanus sensus, divinus requirendus est intellectus; cavendum a curiositate humana, fes pag. 619. 3) Ibid. vr. 61. 4) Ibid. vr. 54. 5) Ibid. vrr. 62-64. Sacramento Eucharistiae, Mb. 3, cp. 4, col, 511-514. 7a) Io 3, 6. 39 - Quadragesimale Quartum - Codex Vindobonensis Sacramentum hoc mysterium cst, quod ingcnio humano mclirl nequit, sed flde opus est supernaturall ad illud intelligendum, et longe ablezandus humanus sensus. Divini hu!us Sacramenti habemus ab ipso Christo fizuram in manna; ne contingat nobis id quod Bethsamitis conligit, propler curiositatem qua videre voluerunt quae latebant in arca mysteria, ac propterca ingenti plaga divinitus percussi fuere. * Betbsames domus solis interpretatur. Bethsamilae hacretici sunt, qui nonnisi quae sole clariora sunt credere volunt. Fide, fidc hic opus est, vivificante Spirilu Sanclo; tunc facile creduntur divina mysteria et intelliguntur. Propterca, inquit, scandalizamini, quia carnales estis non spirituales, quia vivificantem spiritum non habelis; nam caro mea propter coniunctam divinitatem, qua ascensurus sum ubi prius eram, spiritus et vita est, sicut ferrum ignitum et candens, ignitus carbo ignis cst; propterea polest digne sumentibus dare vitam aelernam, quod proprium divinitatis est. II. Hoc supposito, habemus Ioannis 6 divini huius mystcrii figuram et promissionem. Ego sum, inquit, panis vilae. Palres veslri manducaverunt manna in deserlo et mortui sunt; qui manducat hunc panem, vivel in aeternum; et panis, quem ego dabo, caro mea esi pro mundi vita.* Scd aiunt novatores non agi hic de Sacramento, sed de fide.!* At vero omnes Patres uno ore, nemine discrepante, conslanler asserunt agi de Sacramento, nam Ioannes, qui nonnisi maxima conseciatus mysteria est de Divinissimo hoc Sacramento, nec minimum dixisset verbum et Christus nullibi explicassct Sacramenti huius virtutem el efficaciam, nullibi Sacramentum hoc lanquam ad salutem necessarium praecepisset, si non hic, cum ait: Nisi manducaverilis carnem, etc. Sicut enim necessitas Baptismi non habetur, nisi in verbis illis ad Nicodemum: Nisi quis renatus fuerit ex aqua el Spiritu Sancto, non potest iniroire in regnum Dei," ita necessitas huius Sacramenti nonnisi hic habetur. Et si dc fide tantum hic Christus loquitur, quid opus erat distinclione carnis et sanguinis, cibi et potus? Num lantum caro et sanguis Christi obiectum sunt fidel, non autem tola simul humanitas et divinitas? Et si de fide loquebatur, quid novi, quid mirabilis dicebat, ut tam obscuris metaphoris, tanta cum assevcralione ct replicatione, imo 10 cf. S. Pellarminus op. cit. t. 3, De Sacramento Eucharistiae, | lib. 1, cp. 7, col. 267-2068. 11) Io 3, 5. INFRA IJEBDOMADAM MAIOREM 611 eliam cum scandalo, nedum Iudaeorum, verum etiam discipulorum suorum? Án non paulo antc manifeste ab eis fidem propriis verbis exquisierat? ?* Nonne eliam qui sub priori Testamen!o fuere in Christum crediderunt et panem hunc per fidem manducaverunt? Quomodo ergo ait illos non manducasse panem verum, quem daturus ipse erat? Quomodo ait: Panis, quem ego dabo, caro mea est, quam ego dabo pro mundi vila? Quid est dabo? Iam tunc datus erat. Et quis non videt quod iisdem fere verbis hic usus est, quibus in institutione? Accipite et comedite: hoc est corpus meum quod pro vobis datur," et: Panis quem ego dabo caro mea est, quam ego dabo pro mundi vila? Et quid clarius dici potuit quam: Caro mea vere esl cibus el sanguis meus vere est polus; qui manducat, etc.? '* Intellexerunt omnes eum proprie loqui et scandalizati sunt, sicut paulo anle murmuraverunt, quoniam audierant cum dicentem: Ego sum panis vitae, qui de caelo descendit et dat vitam mundo, 5 dicebant- . que: Nonne hic est... filius Ioseph?... Quomodo ergo dicit hic: Quia de caelo descendi? ** Sed non propterea Christus dictum suum correxit, quamvis incredibile illis videretur, quoniam proprie vereque loquebatur. tà eliam murmurant Iudaei: Quomodo potest hic carnem suam dare ad manducandum? Scandalizantur multi discipulorum: Durus est hic sermo, et quis polest eum audire? Dominus autem nec ipsis quidem discipulis, quibus solebat parabolas aperire, verbum ullum dicit, quo insinuet se parabolice esse locutum, sicut fecit cum Nicodemo agens de Baptismo. " Sed hoc velim a novaloribus scire: unde sciunt ipsi hic Dominum non vere et proprie, sed parabolice esse locutum. Si Dominus nullum in cibo et potu inslituisset Sacramentum, cogeremur utique ad metaphoras confugere, sicut etiam in illis verbis: Nisi quis renalus fuerit ex aqua et Spirilu Sancto, confugiendum esset ad metaphoras, si nullum in aqua institutum esset Sacramentum. At cum Dominus vere in cibo et potu Sacramentum insüituerit, quid cogit ad metaphoras confugere? Affert ordine inverso. 16) lbid. vr. 42. 17) Cf. ibid. 3, 3-15. non loquebatur nutem Dominus figurate de sola flde, scd propric, jisdem enim fere verbis híc usus cest quibus ín institutione, sic intellexerunt qui eum audicbant; nihil ergo cogit ad mctaphoras confugere. Christus loquens dc manna et figuram dedit et promissionum fecit Eucharistiae; SÍ autem panis eucharisticus non continet revera Corpus Christi, melior non essel manna, III. Magna mysteria et vix credibilia in Divinis Litteris praedicta semper inveniuntur; sic praedicta incarnatio, passio, resurrectio. ?* Praedixit saepe Christus passionem suam, praedixit resurrectionem et ascensionem in caelum, ? praedixit missionem Spiritus Sancti, ?? praedixit Baptismi sacramentum. Cur non etiam Eucharistiam, qua vix ullum maius mysterium est? Cum igitur et ratione et Patrum omnium consensu agatur boc loco de divinissimo Eucharistiae sacramento, habemus hic et figuram et promissionem. Figuram quidem mannae, et promissionem vero futuri doni: Panis, quem ego dabo, caro mea est pro mundi vita. De manna ait: Patres vesiri manducaverunt manna in deserlo et mortui sunt; qui manducat hunc panem vivet in aeternum.? Paulus ad Corinthios docet mare Rubrum figuram fuisse Baptismi, manna vero Eucharistiae: Ormnnes eamdem escam spiritalem manducaverunt.?? Dicitur autem spiritalis, quoniam Christum praefigurabat, sicut ibidem dicitur: Petra autem erat Chrislus,?* idest Christum praefigurabat. Nunc dico: si panis eucharisticus non revera Christi corpus continet, sed figura tantum et mysterio, sicut manna, quomodo panis hic melior est manna? Panis terrenus factus a muliercula et coctus in furno melior censendus est pane caelesti per Angelorum manus facto in caelo? Et quidem, si hic nonnisi panis est, significans tantum Christum, manna multo significantius Christum exprimebat, tum quia miraculo factum, tum quia de caelo descendebat, tum quia multo nobilior, salubrior, sapidior cibus erat.?* Obiiciebant Iudaei Christo quod multo maius miraculum fuit manna in deserto quam panis ab ipso multiplicatus. Christus autem se verum panem daturum promittit, cuius comparatione manna minime censendus sit verus panis; panem autem hunc verum carnem suam dicit. Et item: Paires vesiri manducaverunt manna et mortui sunt; qui manducat hunc panem vivel in aeternum. Adeo, inquit, manna virtute sua non potuit dare vilam spiritualem et aeternam, ut ne corporalem quidem dare perpetuam potuerit; hic autem panis vi sua polest et spiritua- 21-22; 20, 17-19; Mc 8, 31; Lc 9, 44. 20) Cf. Io 14. 16-17, 26. 21) Ibid. 6, 49. 59. INFRA HEBDOMADAM MAIOREM 613 lem et corporalem vitam in aeternum dare. Quomodo ergo, si in Eucharistia nonnisi panis est communis et factitius, tanto praestantior manna potest esse? Quod autem dico de manna, idem de aliis figuris huius Sacramenti dicendum. Quomodo praeslantior panis hic ligno vitae??* Quomodo praestantior agno paschali? * Quomodo praestantior pane dato Eliae ab Angelo, cuius virtute ambulavit quadraginta diebus usque ad montem Dei? ?' IV. Quod autem ad promissionem spectat, cum prius locutus fuisset Dominus de seipso sub panis metaphora: Non Moyses dedit vobis panem de caelo, sed Pater meus dat vobis panem de caelo verum; panis enim Dei est, qui descendit de caelo et dat vitam mundo,** ostendit panem hunc datum a Patre manducari per fidem dicens: Ego sum panis vitae; qui venit ad me non esuriet et qui credit in me non sitiet in aeternum.?? At postea loquitur de pane, quem ipse daturus est, dicens: Ego sum panis vivus qui de caelo descendi; si quis manducaverit ex hoc pane, vivet in aeternum et panis, quem ego dabo, caro mea est pro mundi vita.? Cumque, hoc audito, murmurarent Iudaei: Quomodo potest hic, etc.; subiunxit: Nisi manducaveritis, etc.; et: Qui manducat meam carnem et bibit, etc.; iterumque: Caro mea, vere est cibus, etc.; Qui manducat meam carnem, etc. ?! Cumque, hoc audito, etiam discipuli mirarentur et scandalizarentur, sicut alibi scribae et Pharisaei, audito quod dixerat paralytico: Dimittuntur tibi peccata tua,? miraculo confirmavit quod dixerat, ita bic dicens: Hoc vos scandalizat? Quid ergo si videritis Filium hominis, etc.?*? Sicut, inquit, possum corpus meum in caelum evehere et ad dexteram Dei collocare, ita possum hoc ipsum corpus meum in cibum dare. Sic ab omnipotentia probat se posse quod dixerat. V. Nunc ad institutionem ipsam veniendum est, quam tradunt Matthaeus 26,* Marcus 14,5 Lucas 22," Paulus 1 nec aliis cibis qui Eucharistiam figurabant. Habemus etiam promissionem ex ipsis Domini verbis. Tandem habemus institutionem. Testamentum confici debet upertissimis verbis; hoc est quod Christus fecit instituendo Istud Sacramentum, Corinthiis 11. Hoc est corpus meum, sicut in transfiguratione: Hic est Filius meus dileclus,?* itemque in baptismo, ? el in die palmarum: Hic esl lesus propheta a Nazarelh.*^" Non potuit aperlioribus verbis Dominus loqui; nam Sacramentum instilucbat; nunquain aulem legimus metaphoricis verbis inslüiuia esse Sacramenta, sed aperlis el propriis, ne delur locus crroris, sicut in Veteri Testamento legimus institutionem circumcisionis ** et sacrificiorum; * in Novo aulem institutionem Baptismi. * Praeterea hic Dominus testamentum suum instituit: Hic est sanguis meus Novi Teslamenli; ** Hic caliv Novum Testamentum est in meo sanguine; ** alludit ad illud Exodi 24: Hic esl sanguis [oederis quod pepigit Dominus vobiscum, ** sicut etiam Hebraeis 9 dicitur. * Vir autem prudens testamentum verbis conficit apertissimis, ut legimus in testamento Iacob, Genesis 49, post vaticinia, ** et in testamento David, 3 Regum 2, ** ne heredibus detur litigandi locus. Hinc Paulus Galatis 3 ait quod hominis confirmatum sive authenticatum testamenlum nemo spernit sive abrogat aut superordinat. 5? Ridiculum autem esset si, cum pater filio lezat domum, possessionem aut villam, quis dicat quod imaginem, figuram aut picturam rei illius legavit. Quod si absurdum hoc est in quovis testamento, maxime vero in principum regumque testamenlis, Christus autem summus princeps, rex regum est, quomodo sub metaphora suum condidit testamentum? Quis item principum leges promulgat et praecepta dat populis sub metapboris? Hic autem praecipit Christus: Accipite, comedile, bibite, facite. Et quidem scire a novatoribus vellem unde sciunt hic esse mctaphoram, ubi nullum vel minimum cernitur metaphorae indicium. Quia, inquiunt, ait: Hic esl caliv Novum Testamentum in meo sanguine.?'! Sed quaenam hic figura? Num figuram calicis sumpsit, non verum calicem? Quid ergo dicere voluit? Hic est figura calicis, non verus calix? Et dato quod hic esset figura, tamen ab ipsismet EvanLe 3. 22. 40) Mt 21, 11. 41) Cf. Gn 17, 10-14. 42) Cf. Lv 1, 1 sqq. 11, col 393-394. INFHA ILEBDOMADAM MAIOREM 615 gelistis esset declarata. Nam Matthaeus ct Marcus habent: Hic est sanguis meus, ubi Lucas et Paulus habent: Hic calix Novum Teslamenlum est; at ubi de corpore dicitur, omnes iisdem verbis loquuntur: Hoc est corpus meum. Mirabile est cum solcant Evangelistae in rebus etiam minutis declarare obscuras Christi loculiones: Hoc dixit de templo corporis sui; ** A fermento Pharisaeorum, quod est hypocrisis; ? Si exallatus fuero a lerra... significans qua imnorte essel morilurus; ** Alius cingel le et ducel quo tu non vis... — sicut tres significans qua morle glorificaturus eral Deum; * Ego sum vilis vera o eumaet vos palmiles; sicut palmes non potest ferre fructum... ila et vos — exronunt nisi in me manserilis,** sic alibi saepe, et Apostoli, cum obscura Christi verba non intelligebant, quaercbant ab eo;?' hic autem altissimum silentium; nec Christus aut Evangelista declarat, nec Apostoli inlerrogant. Paulus saepe solet figuras aperire: Adimpleo ea quae desunl passionum Chrisli pro corpore eius, declaravit: quod esl Ecclesia; ** Ut scias quomodo oporteat te conversari in domo Dei, declaravit: quae est Ecclesia Dei vivi; ? cum aulem tradit mysteria Divinissimi huius Sacramenti, nullam aperit figuram, imo ait: Quicumque manducaverit panein. vel biberit calicem Domini indigne, reus erit corporis el sanguinis Domini. ** Cur reus corporis, si corpus ibi non est? Quomodo addit: Non diiudicans corpus Domini? Num quisquis non reverctur, non honorat regis imaginem, non summa cum reverentia stat coram ea, nec recle se gerit coram ca, sicut coram rege, stalim reus est lacsac maiestatis? Et lamen Paulus ita loquitur: Judicium sibi manducat et bibit, qui non diiudicat corpus Domini.* Non figuram, inquit, corporis, sed corpus Domini. Cur non ita qui manducabat absque debita reverentia agnum paschalem, carnem sacrificii aut manna reus crat corporis Domini? Cur non iudicium sibi manducabal, cum illa etiam corpus Domini significarent? Et quidem mirabile dictu est quod non ulli Sanclorum Patrum — et omnes unquam in tot annorum centuriis venerit in mentem hic tropus etl didum figura locutionis, sed omnes unanimi consensu, uno corde credide- ^* Tem Glorifliccturus esset Deum. 56) Ibid. 15, 4-5. Affert ordine inverso. 57) Cf. Mt 13, 36; 15, 15; Mc 4, 19. 33-34; 7, 17. 58) Col 1, 24. 59) 1 Tün 3, 15. Vuls.: Te in domo Dei conversari, ctc. 60) 1 Cor 1l, 27. 61) Ibid. vr. 29. Vulgz.: Non diiudicans, etc. Nullum mysterium in Scriptura tam caris verbis traditur, sicut Eucharistia; rint, uno ore confessi sunt, uno calamo scripserint haec verba simplicissime intelligenda esse, absque ullo tropo. Unde ergo norunt gnostici hunc tropum? Ubi dicit Scriptura tropicam esse hanc locutionem? Non esse intelligendam ut iacet? Cui articulo fidei repugnat? Ascensioni, inquiunt. Sed Christus, cum instituit Sacramentum hoc, nondum in caelum ascenderat. Deinde quaenam repugnantia maior inter praesentiam Christi et Eucharistiam, quam inter unitatem Dei et Trinitatem? Num ut servetur unitas neganda est Trinitas? aut ubi expressius in Scriptura dicitur Deus Trinus quam hic dicatur praesens Christus in Sacramento: Hoc est corpus meum? Non tam lucidis et claris verbis in Divina Scriptura traditur mysterium Trinitatis, incarnationis, resurrectionis mortuorum. Nam Trinitatis mysterium illis verbis traditur: Ego et Pater unum sumus, * et: Hi tres unum sunt; * Incarnationis: Verbum caro factum est; ** resurrectionis: Mortui resurgent incorrupti. *5 Sed Ariani, qui Trinitatem negabant, dicebant non unum natura sed animorum concordia, veluti: Rogo, Pater, ut sint unum, sicut et nos unum sumus; ** et: Mullitudo credentium erat cor unum et anima una. *' Marcionitae, qui veram incarnationem negabant, dicebant non veram sumpsisse carnem, quia ait: In similitudinem carnis peccati ** et in similitudinem hominum factus. * Origenistae haeretici, qui veram carnis resurrectionem negabant, dicebant nos minime cum hac carne resurrecturos, quia Paulus ait: Seminatur corpus animale, surget corpus spiritale," itemque: Caro et sanguis regnum Dei non possidebunt," et Regius Vates: Spiritus vadens et non rediens, et Iob 14: Homo, cum dormierit, non resurget, donec alteratur caelum, non evigilabit. '? His tamen non obstantibus, semper in Ecclesia catholica credita sunt firmissime haec mysteria; credunt nobiscum etiam Calvinistae. Cur non etiam mysterium corporis Christi, quod multo expressius 15, 52. 66) Io 17, 22. 67) Act 4, 22. De Arianis cf. S. Epiphanius Adversus Haereses, haer. 69, (P. G. 42, 727 sqq.); S. Bellarminus op. cit., i. 1, De Christo, lib. 1, cp. 6, col. 727 sqq. 68) Rom 8, 3. 69) Phil 2, 7. De Marcionitis cf. Philastrius De Hacresibus, haer. 45, (P. L. 12, 1160). 70) 1 Cor 15, 44. 71) Ibid. vr. 50. haer. 64, (P. G. 41, 523 sqq.). INFRA HEBDOMADAM MAIOREM 617 traditur el absque ulla contradictione? Quod clarius et expressius traditur in Divinis Litteris firmius constantiusque credendum est. Clarius autem traditur mysterium Christi, quam alia pietatis nostrae polissima maximaque mysteria. Vellem autem ut dicerent cur hoc in loco verbum est idem sit ac significat, '* non autem cum dicitur: Verbum caro factum est; aut cum dicitur: Hic est Filius meus, aut: Qui est Deus benedictus in saecula.'* Si licet pro libito Scripturam invertere et pro animi libidine interpretari, quid firmum erit? ubi erit fides? Plane nullus erit articulus fidei, nam interpretari quis poterit: Deus est unus, idest figura unitatis; Deus est trinus, idest figura trinitatis, etc. VI. Tandem ex perpetuo usu Ecclesiae ab initio elucet veritas Divini huius Sacramenti. Nam in Ecclesia apostolica frequentissimus fuit huius Sacramenti usus. Siquidem: Erant perseverantes in doctrina Ápostolorum et communicatione fractionis panis et oratione; '* Paulus autem 1 Corinthiis 10: Caliz, inquit, benedictionis cui benedicimus (en consecratio), nonne communicatio sanguinis Domini est? Et panem quem frangimus, nonne communicatio corporis Christi est? " Postea vero capite 11: Judicium sibi manducat non diiudicans corpus Domini; reus erit corporis et sanguinis Domini. In his verbis semper omnes Sancti Patres intellexerunt veritatem Dominici Corporis. Hinc passim vocant hoc Divinum Sacramentum pretiosum corpus, pignus salutis, pretium redemptionis nostrae, tremenda mysteria, multique disertis verbis dicunt non figuram hic corporis esse, sed ipsum verum corpus; affirmant etiam differre hoc Sacramentum ab agno paschali, manna, pane propositionis et aliis, sicut corpus ab umbra, veritatem a figura, rem caelestem et inconsumptibilem a consumptibili et terrena; docentque eumdem esse Christum in altari qui positus fuit in praesepio et qui nunc est in caelo; docent fieri hic realem conversionem panis in corpus Christi, qualis fuit conversio virgarum in serpentes,'* aquae in vinum, * esseque miraculum hoc superans omnem humanum captum summaque fide Eucharistiae, lib. 1, cp. 10, col. 379. 76) Hom 9, 8. 76) Act 2, 42. 77) Vr. 16. quod autem clarius traditur firmius credendum est. Veritas huius Sacramenti clucet. ctiam ex perpetuo usu Ecclesiae et interprctatione Patrum, haec enim ab initio Ecclesiae perpetua fuit et universalis fides. Omnipolentiae Dci omnia possibilia sunl, opus esse, ad eamque mulationem requiri omnipotentiam Dei. Inlerrogantes enim: quomodo potest hoc fieri? ad omnipolentiam Dci remittunt. Praeterea adorabant Patres Sancti Eucharistiam et adorandam praedicabant, asserentes etiam ab Angelis adorari. Et haec fuit ab initio perpetua fides Ecclesiae, quam si novatores haberent, captivarent utique intellectum in obsequium Christi** et non sequerentur iudicium humanae rationis et sensus, nam: Spirilus est qui vivificat, caro non prodest quidquam; verba hacc spiritus et vita sunt. * Non enim, ut supra diximus, hoc de carne sua locutus est Dominus, per quam, ut Paulus Colossensibus 1 ail, Deo reconciliati sumus * et per quam vitam aeternam accipimus, sed de sensu carnali, ut ex multis Divinarum Scripturarum locis perspicuum est, ubi caro contra spiritum distinguitur, ut: Non permanebit spiritus meus in homine, quia caro est, ?* et saepe Paulus de spiritu et carne loquitur, ** et Christus: Spirilus promptus est, caro aulem infirina. ** Utinam spiritum fidei et non sensum carnis in hoc mysterio sectarentur novatores! VII. Aiunt: quomodo potcst idem corpus esse in pluribus locis? ** Dico: Non erit impossibile apud Deum omne verbum; " Deo omnia possibilia sunt. * Quomodo tolus Deus, integra Dei essentia in pluribus partibus mundi? Quomodo tota Dci aeternitas in singulis parlibus temporis? Quomodo, si plures essent mundi, Deus in omnibus essei? Quomodo Deus in tribus Personis? Quomodo eadem Persona Verbi tempore mortis in duobus substantiis humanitatis separatis? Quomodo tola anima hominis in omnibus parlibus corporis? Aiunt: quomodo polest corpus non occupare locum? ** Dico: quomodo potest camelus per foramen acus transire? Quomodo hoc Deo possibile est? Quomodo potuit Christus clauso Virginis utero nasci? Quomodo clauso sepulcro exire? Quomodo clausis ianuis ad discipulos intrare? ?? Calvinus. Cf. S. Bellarminus op.cit.. 1. 3, De Sacramento Eucharistiae, lib. 3, cp. 1. col. 503. $7) Lc 1, 37. 88) Cf. (Mt 19. 26); Mc 10, 27. 89) Ha Sacramentarii, de quibus INFRA HEBDOMADAM MAIOREM 619 Dicunt: quomodo potest verum corpus esse ct non palpari nec videri? ?*' Dico: quomodo potuit rubus ardere et non comburi? ?? Credant omnipotentiam Dei et satis erit. Non enim requiritur ut intclligamus divina mysteria, sed ut credamus. Christianos nos vult Deus, non philosophos, ut sequamur quid fides, quid luculentum Dei verbum doceat, non quid ralio sensusque humanus suadeat. Si divinam Christi omnipotentiam novalores revera crederent, divinum hoc mysterium non negarent. Dicunt boni isi viri regulam omnipotenliae Dei voluntatem essc, id posse Deum quod vult. Scimus eum posse omnia quae vult, verum ctiam posse quae non vult, sicut mundum hunc solo verbo crcavil, potuisset et polest creare innumeros: Potens est Deus de lapidibus suscilare filios Abrahae; ^ Pater, omnia libi possibilia sunt, transfer calicem hunc a me; ** polest facere ut camelus per foramen acus transeat. Deum aulem non solum potuisse, verum etiam voluissc instiluerc et instituisse Divinum hoc Sacramentum ipsa perpetua fides universalis Ecclesiae manifestat. Cumque post mille annos Berengarius in Gallia haeresim hanc excilasset, contra eam universa insurrexit Ecclesia et pluribus coactis conciliis damnavit atque proLrivit, iia ut eam ipsemet ipsius auctor Berengarius semel, iterum ct terlio abiuravit. ** Dicunt sacramentum, idest sacrum signum corporis esse, crgo non verum corpus.?* Mirabile argumentum! Quasi semper signum separatum sit a re signata. In baptismo Christi signum Spiritus Sancii fuit columba; ? non igitur erat ibi Spiritus Sanctus? In trausfiguratione nubes lucida signum fuit divinae praesentiae; non ergo ibi Deus praesens? In die Pentecostes linguae igneae signum fuerunt Spiritus Sancli; ? non ergo fuit ibi Spirilus Sanctus? Cum haereticos argumenta fabricari video, IIcbraeos videre mihi videor veritadamnalus primo fuit a Leone 1X in concilio Romano, a. 1030, et Vercellensi item codem anno celebrato; dcinde a Victore II in Florentina synodo a. 1055; a Nicolao ll in Romana a. 1059; a Gregorio VII in duobus conciliis Romanis, n. 1078 ect 1079. In postremo formulam peculiarem subscribere compulsus est, postquam pluries vcl iudices delusit vel ad vomitum rediit. Cf. Denzinger-Bannwart Enchiridion Symbolorum, n. 355; S. Dellarminus, ]. cit., llb. 1, cp. 1, col. 343; Jib. 3, cp. 8, col. 330-335. 96) Ita Calvinus. Cf. S. Bellarminus. l1. cit., cot. 346-347. 97) Cf. Mt 3, 16; Mc 1, 10; Lc 3, 22. 98) Ct. Mt 17, 5; Mc 9, 6; Lec 9, 34-35; 2 Pelr 1, 17. 99) Cf. Act 2, 3-1. ncc necesse est ut mysicria intelligamus, scd ut ea credanius. Haec fldes sempcr animis fidelium insedit ei a sanctissimis viris propugnata fuit. tem christianae fidei inanibus machinis humanarum rationum vel Scripturam perperam intellectarum impugnantes. Sed portae inferi non praevalebunt adversus eam." Hinc videmus quod, cum fides huius mysterii difficillima sit, longe superans et excedens omnem captum humani intellectus et rationis, haereticorum autem sentenlia facillima sit creditu captuque, non tamen haeresis, tam facilis tamque humanis sensibus accomodata, potuit multitudini credentium, universum per orbem propagata Ecclesia, persuaderi; sed fides iam difficilis tamque humanis sensibus repugnans, animis omnium fidelium ab initio Ecclesiae firmissime insedit. Nec tantum ante exortam Berengarii haeresim, verum etiam postea fides haec fortissime propugnata est a viris sapientissimis atque sanclissimis, Anselmo, Bernardo, Dominico, Francisco, Thoma, Bonaventura, ab omnibus theologis, Doctoribus et Pastoribus christiani orbis. !?!

CHAPTER 37. Feria Quinta In Coena Domini

Ante diem festum Paschae, sciens lesus quia venit hora eius ut transeat, ctc. 1 I. Ostenditur nobis Christus Dominus institutus a Deo Sacerdos secundum ordinem Melchisedech et hodie primam suam Missam Sacerdos Summus celebrat. Nobile admodum fuit sacerdotium Melchisedech, quoniam is simul erat sacerdos et rex, cui Abraham summus patriarcha munera obtulit, non ut regi, sed ut sacerdoti Dei, et ab eo benedictionem accepit.^ Regius Vates, ad ostendendam summam dignitatem sacerdotii Christi, prius ostendit divinam dignitatem personae Christi: Dixit Dominus Domino meo: Sede a dextrís meis,? quibus verbis ostenditur Christi divinitas, qua non filius David, ut secundum carnem erat, sed Dominus et maior David, secundum quam etiam dixerat: Antequam Abraham fieret ego sum.* Ostenditur autem Deus aequalis Patri, hoc est: Sede a dextris meis. Haec est infinita Christi maiestas, gloria, dignitas super omnes Angelos. Illi enim ministrant Deo, assistunt Deo, adorant Deum; Christus sedet a dextris Dei tamquam maiestate et gloria aequalis Deo. Postea, ostensa dignitate personae Christi, ostendit dignitatem sacerdotii: Juravit Dominus et non poenitebit eum: Tu es sacerdos in aeternum secundum ordinem Melchisedech, * sempiternum habet sacerdotium, ^ summus pontifex est. Hinc hodie in hac sua Missa ordi- 6, 20; 7, 1 sqq. 8) Ps 109, 1. 4) Io 8, 58. 5) Ps 109, 4. 5a) Hebr 7, 24. Christus a Deo institutus fuit Sacerdos et quidem Sacerdos Summus, quia Deus-homo, et hodie sacerdotes ordinat. Ad ostendendum quam divinum sit sacerdoiium et Míssac mysterium. Christus supra duas bases illud fundat: infinitam suam caritatem ci omnipolenlium. nat sacerdotes, consecrat Episcopos, promotionem agit Cardinalium, dum ait Apostolis: Hoc facite in meam commemorationem. * II. Quanti autem momenti sit hoc Christi sacerdotium et Missae sacrificium, ostendit Ioannes ex quibusdam praemissis. Divinus Moyses ostensurus mundi creationem, quoniam opus hoc magna moles est, magnum autem aedificium magnum utique requirit fundamentum, fundavit mundi creationem supra Dei omnipotentiam, dicens: In principio creavit Deus," Elohim, Dii, ab El, quod est potentia, quare Elohim potentias significat, magnam potentiam, ipsam omnipotentiam. Potuit Deus mundum creare, quia omnipotens est, imo ipsa omnipotentia, sic polest sustentare super nihilo, quia omnipolens. Sic fere semper Prophetae magnum quid dicturi praemittunt: Ait Dominus exerciluum, idest Deus omnipotens; sic cum Angelus Domini promisit Abrahamo, centenario iam, filium ex Sara nonagenaria, promissionem tam mirabilem fundavit super omnipotentiam Dei: num aliquid Deo est impossibile? * Deus ipse mittens Moysen in Aegyptum ad educendum inde populum, quoniam impossibile opus videbatur, ait: Ego sum Deus, qui apparui Abraham, Isaac et lacob in Deo omnipotente, et nomen meum Adonai non indicavi eis.* Angelus Gabriel, agens cum Virgine Deipara de myslcrio incarnationis Verbi, tale tantumque opus fundavit super omnipotentiam Dei dicens: Non erit impossibile apud Deum omne verbum." Ioannes autem divinisimum Missae Christi mysterium supra duas bases maximas illud fundat, nempe supra infinitam Chrisli caritatem: Cum dilevissel suos qui erant in mundo, in finem dilexit eos; et super omnipotentiam ipsius: Sciens quia omnia dedit ei Pater in manus et quia a Deo ezivit et ad Patrem vadit, surgit a coena. ?' Quid est: in finem dilexit eos? Signum ostendere voluit maximae summaeque caritatis, ultimum signum amoris, ita ut maius ne excogitari quidem possit. Sed coniunctus est immensus hic et maximus amor summusque bonae voluntatis affecius cum omnipoEt ad Deum vadit, etc. IN COENA DOMINI 623 tenlia: Sciens quia Paler omnia dedil ei in manus et quia a Deo exivil et ad Deum vadit, quia nalura atque persona Deus omnipotens est: Omnia quaecumque voluit Dominus fecil in caelo et in terra; Data est mihi omnis potestas in caelo et in terra: ? simul coniungit divinum velle et posse in eo qui potest omnia quaecumque vult. Super has autem duas bases plane infinitae molis fundat Ioannes divinum hoc Missae mysterium et sacerdotium Christi. Quale igitur est et quantum mysterium hoc, quod tales tantasquce requirit bases, tam solida fundamenta! Mundi creatio uni tantum nixa est omnipotentiae fundamento, incarnatio Verbi similiter; hoc aulem mysterium duobus tam firmis, tam solidis. III. Cum dilexisset eos. Semper quidem ab inilio saeculi Deus dilexit suos cleclos carosque; hinc ex collatis beneficiis multa habemus in Sacris Litteris divini amoris erga electos indicia. Sed nunc: In [inem dilexit suos, hoc est maxima qua potuit caritate dilexit. Paulus ait caritatem Christi erga nos esse scientiae supereminenlem, ^ idest omnino incomprchensibilem. Mysterium hoc opus est divinae caritatis el polenliae, non qualiscumque, sed maximae, sed infinitae. Nam in divinissimo hoc mysterio tria singulariter continentur: consecratio, oblatio et communio: consecratione fit Sacramentum, oblatione offerlur dignum Deo sacrificium, communione percipitur divinissimum donum et beneficium. Consecratio, qua panis in corpus Christi transmutatur et vinum in sanguinem transit, divinissimum miraculum est; oblatio divinissimum sacrificium infinii pretii et valoris apud Deum; communio infinitum beneficium, quo maius praestare nil potest Deus Optimus Maximus, infinilae licet potenliae ct bonitatis. Licet autem consecralio ad solos sacerdotes spectet, quibus Dominus ait: Hoc facite in meam commemorationem, oblatio tamen in spiritu una cum sacerdole et communio tum in spiritu tum etiam realis Sacramenti perceptio communis est omnibus fidelibus. Quare sic omnes fideles sunt quodammodo sacerdotes, cum omnes possint offerre Deo divinissimum sacrificium et percipere Sacramentum; Mysterium hoc tria continet: consecrationem, oblationem, communionem. Omnes fideles sunt quodammodo sacerdotes ; unde etiam sí sacerdos indignus sit, fldeles item fructus percipiunt. Ostendit Dominus quanta opus sit puritate nd pcercipiendum hoc Sucramentum. et aliquando quidem maiori cum emolumento fideles ipsi, qui divinis intersunt Missae mysteriis, quam sacerdotes, si maiori cum devolione et fervore spiritus hi audiant Missam quam illi dicant. Saepe enim accidit ut sacerdos corvus sit deferens per singulos dies Eliae panem et carnem ad cibandum eum; !5 nec tantum panem, nec tantum carnem, sed panem simul et carnem. Deferebat corvus Eliae panem et carnem ore, nec tamen illa gustabat nec fructum ex eis percipicbat, sed tantum Elias, cui Deus corvi ministerio dona illa mittebat. Sic saepe non sacerdos, forte fortuna malus, corvus immundus, Deo minime gratus, qui divinissima baec mysteria conficit, fructum capit ex eis, sed Elias, fidelis Dei electus. Sic saepe sacerdotes apes sunt, qui non sibi mellificant. IV. Postea ostendit Dominus quanta opus sit puritate ad percipiendum divinissimum hoc Sacramentum. Prius enim lavare voluit pedes discipulorum suorum, '* licet mundi essent: Vos mundi estis; qui lotus esl, non indiget nisi ut pedes lavet, sed est mundus totus. * Abraham, prius quam coram Angelis panem et carnes apponeret ad comedendum, iussit lavari pedes eorum. ?* Talis et tanta est divinissimi huius Sacramenti dignitas, lam veneranda sanctitas, ut ad illud digne percipiendum non satis sit puritas Apostolorum, non ipsorum etiam Angelorum; propterea Dominus voluit abluere pedes Apostolorum, priusquam Divinissimum Sacramentum inslitueret eosque corporis et sanguinis sui parlicipes efficeret ac sacerdotes Sacramenti huius ministros conslitueret. Pedum autem ablulione, ut Cyprianus ait libro De Coena Domini, Poenitentiae sacramentum designatur," quae veluti alter Baptimus est ad abluenda peccata: Asperges me, Domine, hyssopo et mundabor, lavabis me et super nivem dealbabor.** Spei, 1547. 20) Ps 50, 9. IN COENA DOMINI 625 ALIA HOMILIA ! Ante diem festum Paschae, ctc. 2 I. Loquitur Ioannes de Christi divina sapientia, caritate, potentia et vera Deitate in hoc Evangelio, ut sciamus quod divinum hoc Sacramentum opus est divinae sapientiae, caritatis, potentiae et verae Deitatis, quoniam magnum mysterium est, magnum miraculum, magnum beneficium. In ultima hac coena Dominus duo instituit Sacramenta: Eucharistiam et sacerdotium: Hoc facite in meam commemorationem,? hoc, quod ego feci. Sciendum autem quod, cum omnes Apostolos Christus hodie sacerdoles ordinaverit secundum ordinem Melchisedech, etiam Iudam pessimum, qui unus erat ex Apostolis, sacerdotem consecravit, ut sciamus etiam malos ac pessimos viros posse esse veros sacerdotes et ministros divinissimi huius Sacramenti. Cibatus fuit Elias ab Angelo, * cibatus eliam a corvo.?* Bonus sacerdos Angelus Domini exerciluum est," malus autem sacerdos corvus est; sed tamen Elias verum cibum a corvo sicut ab Angelo accepit. Christus Dominus multis de causis dictus est sacerdos secundum ordinem Melchisedech, iuxta divinum oraculum: Tu es sacerdos in aeternum secundum ordinem Melchisedech,* quoniam futurus erat unicus sacerdos, sicut ille qui nec priorem habuit cui succederet nec posteriorem successorem; sic Christus manet unicus sacerdos in aelernum,* alii nanque sacerdotes ministeriales sunt; deinde quia rex simul et sacerdos, caput totius Ecclesiae in utroque foro, sicut ille in Salem;? item totus iustus et pacificus, maior Patriarchis, sicut ille Abrahamo superior. Sed singulariter ratione incruenli sacrificii Missae. Nam si non aliud sacrificium Christus instituit, nisi cruentum crucis sacrificium, tunc nulla esset ralio cur diceretur sacerdos secundum ordinem Melchisedech, qui nullum obtulit cruentum sacrificium, sed tantum incruentum, et non polius secundum ordinem Aaron, qui cruenta offerebat sacrificia. 1 Cor 11, 24. 4) Cf. 3 Rg 19, 5-8. 5) Cf. ibid. 17, 3-6. 6) Mal 2, 7. 7) rs 109, 4. 8) Cf. Hebr 7, 1 sqq. 9) Cf. Gn 14, 18-19. 40 - Quadragesimale Quartum -. Codex. Víndobonensis Eucharistia est magnum mysterium, magnum miraculum et beneflcium. Hodie Christus Apostolos ordinat in sacerdotes. Christus sacerdos appellatur secundum ordinem Melchisedech, singulariter ratione incruenti Ssacriflcii Missae. Sacriflcium Missae est verum ac reule sucriflicium, licet, incruentum, habemus enim omnía quae [ín vero sacrificio requíruntur. Quaeritur unde constet Missam verum esse sacrificium. At in Ecclesia Christi futurum erat perpetuum sacrificium, non secundum ordinem Aaron, sed secundum ordinem Melchisedech, quod purum et incruentum sacrificium offerebat. Sic Christus perpetuo per suos ministros offert Patri incruentum purumque corporis el sanguinis sui sacrificium sub specie panis et vini. II. Sacrificium Missae et verum est ac reale sacrificium incruentum et simul repraesentatio cruenti sacrificii; nam in pane repracsenlatur corpus Christi mortuum et in vino sanguis pro nobis effusus. Nam sacrificia Veteris Testamenli et vera erant sacrificia el verae figurae cruenti crucis sacrificii. Aiunt haerelici non esse sacrificium sine sanguinis effusione. Dicimus verum in sacrificiis cruentis, imo in illis quidem sanguinis effusio et occisio victimae praecedebat sacrificium, nam revera non sacrificabantiur nisi carnes iain occisi animalis; ita hic corpus Christi revera occisum offertur Deo et tanquam morluum repraesentatur in hostia. ?* In sacrificio considerantur quattuor: sacerdos offerens, hostia oblata, Deus cui offertur, et populus pro quo offertur. In hostia auiem quae offertur tria considerantur: consecratio, oblatio et consumptio, nam victimae consumebantur igne vel comedebantur ex legis praescripto. In sacrificio Missae panis et vinum revera et non secundum accidens consecrantur, nam per verba consecrationis transeunt secundum subslantiam in sacratissimum corpus et sanguinem Domini fiuntque res sacratissimae atque sanctissimae. Deinde, facia consecralione, per elevationem et positionem super altare offeruntur Deo; ac tandem in communione consumilur el perficitur sacrificium.!! III. De Missae sacrificio duo videnda sunt: primum quidem an sit verum sacrificium, alterum unde constet verum csse sacrificium. Nam in Divinis Litteris reperitur verum sacrificium et metaphoricum: verum, quod obtulit Deo Abel, '? Noe, Abraham, '* Iacob, " col. 785-780. 11) Quae sequuntur stylo valde siricliori exarala sunl. 12) Cf. Gn 4, 4. 13) Cf. Ibid. 8, 2u. 14) Cf. Ibid. 15, 9-10. 15) Cf. ibid. 46, 1-2. IN COENA DOMINI 627 Moyses, Aaron factus sacerdos el pontifex. Est autem verum sacrificium res Deo per sacerdolem oblata ad latriae cultum ei exhibendum. Sic enim Abcl obtulit de primogenitis gregis sui, sic Noe de animalibus mundis, sic Aaron offerebat oves, boves, agnos, haedos, turtures, columbas in cultum honoremque Dei.'* Non tamen omnis oblatio est sacrificium. Nam oblata fuerunt Deo a populo aurum, argentum, aes, lapides pretiosi, ligna, purpura, hyacinthus et alia in opus tabernaculi," quae tamen non dicuntur sacrificia. Similiter decimae offerebantur et primitiae; * item primogenita, maxime hominum, et loco primogenitorum oblati fuerunt Deo levitae, non tamen sacrificati. '? Sacrificium hebraice zebach dicitur, a mactando; id proprie sacrificium dicebatur quod super altare mactatum Deo offerebatur et igne, saltem ex parte, cremabatur. Quare ad verum sacrificium oblalio requiritur, consecratio, maclatio super allare a vero et legitimo sacerdote, ut manifestum est ex Divinis Lilleris ubicumque menlio fit de sacrificio vero, sive holocaustum fuerit, sive victima pro peccato, sive hostia pacifica. Sacrificium vero metaphoricum est omne opus bonum factum in honorem Dci: Sacrificium Deo spirilus contribulatus; *?' Sacrificate sacrificium iuslitiae et sperate in Domino; ?' Sacrificium laudis honorificabil me; Offeremus vilulos labiorum noslrorum;?* Obsecro vos per misericordiam Dei, ul exhibeatis corpora vestra hostiam vivenLem, sanctam, Deo placentem.?* Saepe vero in Sacris Litteris distinguitur sacrificium verum a melaphorico: Melior est obedientia quam viclimae;?* Misericordiam volo et non sacrificium; ** Si voluisses sacrificium, dedissem ulique, holocaustis non delectaberis; Sacrificium ' Deo spiritus contribulatus; " Quo mihi multitudo victimarum vesirarum? Lavamini, mundi eslole, auferle malum cogitationum vestrarum ab oculis meis, quiescile agere perverse, discite benefacere, ?* et sic alias saepe. 27, 1 suq. 19) Cf. (Ex 13. 2); Nm 3, 11-13; 8, 13-19. 20) Ps 50, 19. 21) Ps 4, 6. Quale verum sucriflciuim ct quale sacriticium metuphoricum. Confutatur Lutherus et Calvinus. Admittunt haeretici Missam vel, ut ipsi dicunt, sacram actionem coenae, dici posse metaphoricum sacrificium, non autem verum; catholici vero omnes proprium et verum esse sacrificium constantissime asseverant. Lutherus negat Missae sacrificium, quia non legitur Christus in coena seipsum Patri obtulisse, sed corpus et sanguinem suum discipulis dedisse. Sed esto, non sit scriptum, ex pura negalione quid sequitur? Num omnia quae Christus egit scripta sunt? Deinde quid est quod apud. Evangelistas et Paulum lcgimus: Hoc est corpus meum, quod pro vobis datur, Hic est sanguis meus, qui pro vobis funditur??? Cur non futuro, sed praesenti usi sunt? Tunc igitur Christus sacramentaliter sanguinem suum fudit in remissionem peccatorum, quod est veri sacrificii definitio. Probat item Lutherus non esse sacrificium, quia sacramentum est repraesentativum morlis Christi. Sed quid impedit quin simul et verum sacrificium esse possit et veri sacrificii crucis repraesentalivum? Omnia sacrificia Veteris Legis nonne simul vera erant sacrificia et simul sacrificii crucis repraesentativa? Calvinus etiam in hanc descendit arenam dicitque Missam non esse verum sacrificium, quia sacrificium verum requirit verum sacerdolem; sed solus Christus est verus sacerdos in aeternum. Bene, sed summus et aeternus sacerdos. Etiam in Veteri Lege unus erat summus sacerdos, sub quo tamen multi erant sacerdotes. Christus autem non solum sacerdos dictus est, sed etiam magister, pastor, baptizator. Quid ergo? Nemo potest esse in Ecclesia magister, pastor, baptista? Sicut autem Christus per ministros baptizat, ita per sacerdotes offert Patri hoc sacrificium. Addit quod sacrificium crucis perfectissimum est et infinitae virtutis, ergo iniuria fit ei adhibendo aliud sacrificium. Sed dico: cur sacrificia Veteris Legis non inferebant huic sacrificio iniuriam? cur non sacra coena? cur non Baptismus? Cur tantum hoc sacrificium cruci repugnat, quod revera nonnisi a cruce pendet nec aliud est nisi sacrificii crucis cum participatio tum eliam repraeseníatio et commemoratio? ?? sentenlia cf. S. Bellarminus 1, cit., op. 24, col. 780-781. 30) Cf. S. Dellurminus L1 cit., cp. 26, col. 782-787. IN COENA DOMINI 629 IV. Sed missas faciamus insanias. Missa in Ecclesia ab antiquissimis lemporibus semper habila est uli verum Ecclesiae Christi sacrificium, ut manifeste patet ex Liturgiis lacobi apoStoli,? Clementis,?" Basilii? et Chrysostomi; constat etiam ex Canone Missae Gregorii Papae, ?* qui iam a mille annis floruit. Si igitur Missa, ut novatores aiunt, manifesta est idololatria, quomodo Christus, optimus pastor Ecclesiae, tot saeculis reliquit universam Ecclesiam suam, cum Graecam tum Latinam, in tam pernicioso errore, ut nonnisi novissimis hisce temporibus Luthero revelaverit per diabolum, ut ipsemet confessus est, nec erubuit, in libro De Missa Privata se a diabolo per vigiliam edocium Missam esse summam abominationem? * Revera optimum habuit magistrum et doctorem! Hic fuit Spiritus Sanctus, qui per os novi huius prophetae locutus est. Calvinus ait non posse excusari Patres quin peccaverint in sacrae huius actionis modo eosque imitatos esse iudaicum sacrificandi ritum praeter Christi ordinationem. ?* Melius enim novit Calvinus Christi ordinationem quam Chrysostomus ante Gregorium, quam Basilius, quam Clemens Petri discipulus, quam Iacobus frater Domini, qui praesens fuit Christi ordinationi et institutioni? Cyrillus Hierosolymitanus Cathechesi Mystagogica 4 et 5?* et post eum Ambrosius libro De Sacramentis, 5 et 6,?** magnam partem liturgiae exponunt. Ipsum autem sacerdotium in Christi Ecclesia, templa Deo dicata, altaria erecta et consecrata a primis chrislianae religionis temporibus, ab ipsis primordiis, nomina etiam sacrificii, hostiae, victimae, oblationis et similia apud omnes Sanctos Patres ab initio et in Sacris Conciliis, ubi de hoc mysterio agunt, veritalem hanc manifeste evincunt. Hinc eo progressi sunt novatores, Lutherus, Calvinus et alii, ut hac in parte, nam parum oris habent, omnes Patres nihi] penitus curent. Patres enim homines fuere; ipsi Liber Sacramentorum, (P. L. 78, 25-28). 35) Cf. apud S. Laurentium a Br., Lutheranismi Hypotyposis, part. 1, pag. 204. 36) Lib. 4 Institut., cp. 18, par. 2. Cf. apud S. Rob. Bellarminum 0p. cit., t. 3, De Missa, lib. 1, cp. 18, col. 773. 37) P. G. 33, 1097-1106. 1109-1126. 38) P. L. 16, 446-162. Ab antiquo Missa semper habita est uli verum sacrificium Ecclesiae, de hoc testantur variae liturgiae Veterum Patrum. Probatur eliam Scripturnrum testimoniis, singulariter vaticiniis Isaiae et Malachiac. vero lantum divina traclant, videlicet ipsi homines non sunt. At vero neque Angeli. Ergo vel bestiae sunt vel daemones, imo utrumque: bestiae satanae spiritu loquentes, nam el besliam satanae opera loquentem in Apocalypsi legimus, * satanas enim Dei simia est. Fecit autem Deus ut asina Balaam loqueretur. *? V. Non solum autem ex perpetuo et universali usu Ecclesiae, de quo dubitare, ut Augustinus ait, insolentissimae dementiae .est, * veritas haec probatur, verum eliam Divinarum Scripturarum lestimoniis, valiciniis, figuris. Christus enim sacerdos fulurus erat secundum ordinem Melchisedech. ** Ergo instituturus erat sacrificium panis et vini; nam Melchisedech, sacerdos Dei Altissimi, panem et vinum obtulit. Sacrificium illud figura fuit sacrificii huius, sicut etiam mensa panum propositionis cum libaminibus. ** Vaticinia habemus quamplurima. Salomon Proverbiis 9: Sapientia aedificavil sibi domum, excidit columnas septem, immolavit victimas suas, miscuit vinum et posuit mensam. ^* Episcopus et Martyr Cyprianus, libro 2, epistola 3, * et Augustinus libro 17 Civitatis, capite 20, * exponunt hunc locum de Eucharistia. Isaias, capite 19, agens de conversione gentium, ait futurum altare in medio terrac Aegypli ipsosque Aegyptios oblaturos Domino hostias et munera; *' capite 66 ait Deum ex gentibus ad Christi fidem conversis assumpturum sibi sacerdotes et levitas. ** Sacerdos autem non eligitur nisi ad sacrificandum, nec intelligi potest de spirituali sacerdotio, nam sic non aliqui assumerentur, omnes enim sunt spirituales sacerdotes, qui Deum in spiritu et veritate colunt. Ieremiae 33 ait Deus de sacerdolibus et levitis: Non interibit a facie mea qui offerat holocausta.* Loquitur autem de Christi Eucharistia; distinguit autem sacerdotes a reliquo populo, sicut olim erant. Danielis 12 dicilur antichristus ablaturus ab Ecclesia iuge sacrificium, ** quod singulis diebus offerri debebat.*' Si nullum est in Ecclesia Christi sacrificium, quodnam ergo aufert antichristus? Malachiae 1 ait (P. L. 33, 202). 42) Cf. Hebr 6,20; 7, 17 sqq. 43) Cf. Ex 25, 23-29. IN COENA DOMINI 631 Deus: Non est mihi volunias in vobis... el munus non suscipiam de manu vesira. Ab orlu enim solis usque ad occasum magnum est nomen meum in Genlibus el in omni loco sacrificatur et offertur nomini meo oblalio munda, quia magnum est nomen meum in Genlibus. * Hunc locum de Eucharistia exponunt Iustinus in Díalogo cum Tryphone,? Irenaeus libro 4, capite 32,** Tertullianus libro 3 Contra Marcionem, * Eusebius Caesariensis libro 1 Demonsiralionis Evangelicae, capite ultimo, ** Chrysostomus n Psalmum 95** et homilia 2 In Iudaeos, ** Hieronymus In Malachiam,? Augustinus libro 18 Civitatis, capite 35, et libro 19, capite 23," Theodoretus In Malachiam* et Damascenus libro 4 De Fide, capite 14. * VI. Hoc ipsum vero in ipsis etiam institutionis verbis indicatur. Nam ait Lucas 22: Hoc esl corpus meum, quod pro vobis datur; Paulus habet 1 Corinthiis 11: Quod pro vobis frangitur, postea vero: Hic est sanguis meus; ait Matthaeus: Qui pro vobis funditur, sive fusus est; simililer Marcus; Lucas vero et Paulus: Hic caliv Novum Teslamentum est in meo sanguine pro vobis fusus, sic enim graece cst, non enim referlur ad sanguinem, sed ad calicem. Quare non loquitur de effusione sanguinis in cruce, sed de sacramentali effusione. Quid est autem: dari corpus pro vobis, fundi sanguinem in Sacramento in remissionem peccatorum, nisi Dco immolari? Corpus Christi in cruce non fuit fractum; Paulus autem fractum dicit in Sacramento, utique sub specie panis, sic sanguis fusus sub specie vini. Alludit autem Dominus ad verba Moysi Exodi 24: Hic est sanguis lestamenli quod mandavit ad vos Deus; * Christus enim in ultima coena testamentum suum fecit, in cruce vero morle sua confirmavit, nam non valet testamentum nisi post morlem testatoris. * Ut autem validum sit testamentum necesse est ut testator vivat integris sensibus sanoque iudicio, liber et sui iuris usque ad completum et obsignatum testamentum coram dignis teibid. 7, 1023-1024. 55) P. L. 2, 323, 560) P. G. 22, 93-94. 57) ibid. 53. 622-623. Indicatur insuper in ipsis institutionis verbis, ——— A et ex 13 Acluum et ex Divo Paulo. Nunquam fuit aliqua religio absque sacrificio. stibus; itemque ul expresse dicat se testamentum facere perpetuo valiturum, ut exprimat hereditatem et nominet heredes. Haec omnia Christus in coena, non in cruce, egit. Cum igitur Christus alludat ad verba Moysi indicetque Vetus Testamentum Novi fuisse figuram, manifestum est sanguinem illum victimae fuisse iam immolatae. Christus ergo in coena Patri se immolavit. Praeterea Actuum 13: Ministrantibus illis Domino et ieiunantibus, graece est verbum liturgeo, * quod sacrificare significat, unde Erasmus vertit: Sacrificantibus illis Domino; ** hinc Graeci Missae celebrationem liturgiam appellant. Tandem Paulus 1 Corinthiis 10 comparat mensam Domini, unde Eucharistia sumitur, cum mensis daemoniorum et cum altari Iudaeorum, *' ita ut statuat tria altaria: Gentilium idolatrarum, Iudaeorum et christianorum. Ipsam vero Eucharistiam comparat cum sacrificiis Gentilium et Iudaeorum, ponens tria genera sacrificiorum: unum Gentilium, alterum Iudaeorum, tertium christianorum. Et quidem adeo coniunctum est sacrificium cum religione, ut, uno dempto, tollatur et alterum. Hinc Paulus Hebraeis 7 a translatione sacerdotii concludit translationem legis, ex translatione, inquam, sacerdotii Aaron in sacerdotium Melchisedech concludit translationem legis mosaicae in Evangelium. ** Hinc nunquam fuit religio absque sacrificio, cum ipsa enim religione ortum est sacrificium, ut patet in Abele et Cain, absque Dei praecepto, ex ipso instinctu naturae. Probavit autem Deus sacrificia in signum pietatis cultusque divini, ut patet in Abel, Noe, Abraham, Iacob et aliis iustis ante legem; in lege autem una cum ipsa religione instituit sacerdotium et sacrificium perpetuum. Hinc samaritana, Christi fide suscepta, statim de publico et solemni cultu religionis quaesivit, idest de loco ubi sacrificandum Deo erat, ** nam spiritualis et interna adoratio nullo speciali loco circumscripta erat. Cur igitur christiana religio sola debet esse sine sacrificio? Dicunt sacrificium christianorum esse sacrificium crucis. Sed an non etiam sacrificium crucis Hebraeorum fuit sub lege Moysi et 13, t. 3, col. 759. 66) Apud Bellarminum 1. cit, col. 760; !o. De La Haye Biblia Maxima, t. 13, pag. 141. 67) Cf. vrr. 14-21. 68) Cf. vrr. 11 sqq. 69) Cf. Io 4, 20. IN COENA DOMINI 633 omnium fidelium sub lege naturae? Cur ergo illi, praeter sacrificium crucis omnibus commune, habuerunt etiam propria sacrificia, non autem christiana religio? Haeretici tanquam filii diaboli, qui summo odio prosequitur veram religionem, ut funditus evertant christianam religionem, tamquam antichristi praecursores, pro viribus tollere satagunt ex Christi Ecclesia iuge hoc sacrificium. VILI. Videndum autem in qua parte Missae consistat propria ratio et essentia sacrificii. Haerelici sacrificium hoc histrionicum et theatricum appellant, quasi nonnisi in apparatu sacrarum vestium et caeremoniis consistat. Sed cum filii sint diaboli, qui mendax semper fuit et paler mendacii, " non mirum si tam impudenter mentiantur. Non consislit autem ratio sacrificii in caeremoniis neque in orationibus aut lectionibus Sacrae Scripturae, nam haec ad ornatum adhibentur et ad devotionem excitandam; neque consistit in oblatione panis et vini, haec enim ad integritatem, non ad essentiam, requiritur sacrificii, non enim panis et vinum, sed corpus et sanguis Christi offeruntur. Habet autem Missa duas partes essentiales: consecralionem et communionem, '! namoblatio post consecrationem ad integritatem sacrificii spectat, non ad essenliam. Neque enim Christus eam adhibuit neque Apostoli qui, ut Gregorius tradit, ad consecralionem tantum orationem dominicam adiungebant. ** Quarc essentia sacrificii in ipsa consecratione consislit. In consecratione enim tria fiunt: primum quidem res profana fit sacra, dum panis verlitur in corpus Christi; secundum ipsamet actione super altari offertur Deo, neque enim necesse est ut verbis hoc proferat sacerdos, nec legimus Patriarchas aut sacerdotes, dum sacrificarent Deo, dixisse: hoc tibi, Deus, sacrificium offero, nec Christus dixit in cruce; sed quod super altare Deo dicatum ponitur, opere ipso etiam sine verbis offertur; terlium tandem ordinatur ad consumplionem, nam per consecrationem corpus Christi accipit formam cibi, cibus autem ad comeslionem ordinatur, per quam esse col. 709. 71) Ms.: Comnsecratio et communio. 72) Iuxta Migne Epistolurum libri 9, indictio 2, cpist. 12, (P. L. 77, 956-957). Ad essentiam sacriflcii Missae pertinct consecratio ct communio. In conscecratione res profana flt sacra, . offertur Deo super altari et consumitur. Missa est sacrificium propitiatorium, eucharisticum, latrcuticum, sed maxime impetratorium, sicut fuit sacriflcium Crucis, amittit sacramentale desinitque esse cibus sensibilis, amissa forma cibi sensibilis, ac sic sacrificium hoc vcre consumilur. Neque enim, ut impie nugantur haeretici, necesse cest, si Missa verum est sacrificium, Christum ipsum revera occidere, eo. quod omne animal, quod sacrificabatur, occidebatur. Nam licet offeratur hic vivum Christi corpus, iamen non ^? offertur in forma cruenli sacrificii, quale erat aaronicum, sed in forma sacrificii incruenti, quale fuit sacrificium Melchisedech. Sacrificia autem incruenta per comeslionem consumebantur. Quare cum Christus in ea forma sacrificatur, ca etiam forma consumitur in communione. VIII. Est autem Missa sacrificium virtute continens omnia antiquae legis sacrificia, holocausta, hostias pacificas, victimas pro peccalis, sacrificium propitiatorium, qualia erant sacrificia pro peccatis, quae ctiam in lege naturae erant, sicut in libro Iob legimus, nam pro filiis sacrificabat ct pro amicis etiam sacrificavit.'* Quare sicul vera Ecclesia ante Christum non solum habuit sacrificium eucharisticum et latreuticum, qualia erant holocausla in divinum honorem et laudem, verum etiam propitiatorium et etiam impetratorium, quod hostia pacifica dicebatur, ita etiam Ecclesia post Christum. Maxime vero impetratorium est hoc sacrificium, sicut etiam sacrificium crucis, non enim simpliciter et absolute ex operc, ut aiunt, operato iustificat, sicut Baptismus et absolutio, sed impetrando graliam a Deo per ipsum placato. Nam neque crucis sacrificium attulit salutem mundo statim ex ipso opere, alioquin omnes homines per Christum essent absolute iustificati, sicut omnes sunt per Adami peccatum damnati; sed meruit et impelravit. Quare Missac sacrificium vim apud Deum habet per modum impetrationis, sive ut a Christo tanquam primario summoque sacerdote, sive a sacerdote Christi administro, sive ut ab Ecclesia per sacerdotem offeratur tanquam per sequeslrem et mediatorem. Nam Christus, licet cum obtulit crucis sacrificium potuit mereri ex divina sua caritate et iuslitia satisfacere pro peccatis mundi et impetrare, nunc tamen in caelo nec mereri amplius potest nec salisfacere, cum non sit amplius homo pasIN COENA DOMINI 635 sibilis, sed tantum impetrare. Quare sacrificium crucis vere et proprie fuit meritorium, satisfactorium et impetratorium. Sacrificium autem Missac non ita ex sua vi, sed sicut oralio; licet possit esse et saepe sil mcriloria ex caritale, salisfactoria ex labore, lamen ex vi sua impelraloria est; ita sacrificium hoc, cum sit veluti oratio, non verbis, sed opere facla. Licet vero Christus supremus sacerdos, qui per administrum hoc sacrificium offert, infinitae sit dignitatis apud Deum, unde sacrificium crucis infiniti fuit meriti, non tamen infinitum est meritum huius sacrificii, alioquin unum ?* tantum sufficeret incruentum sacrificium, sicut unum suffecit cruentum. Est autem hoc minoris merili, tum quia hic non consumitur esse reale Christi hominis, sicul ibi, sed esse sacramentale, et ibi obtulit Christus sacrificium per seipsum, hic aulem per suum ministrum. Multum autem interest si ab imperatore rex aliquis aliquid petat per seipsum adeundo, vel per legatum mittendo, multo enim potentior multoque efficacior est illa quam haec petitio; sicut eliam efficacior est apud principem pelilio legati nomine sui principis, quam nomine proprio. Tandem quia hoc sacrificium pendet omnino a sacrificio crucis, est quaedam parlicipalio ipsius. Quatenus aulem sacrificium hoc a Christo offertur, vim habet ex opere operantis, quia Christus placet Deo sicut Abel, sicut Noc, sicut Abraham; sed quatenus offerlur a ministro, vim habet non tantum ex opere operantis, cum minister est bonus et sanctus, verum etiam ex opere operato, quia offert nomine Christi et offert illud ipsum quod Christus obtulit. Sed, ut dixi, propria efficacia divini huius sacrificii per modum impetrationis est, sive consideretur ut a Christo sive ut a sacerdote sive ut ab Ecclesia oblatum. ?* Dicitur autem propitiatorium quatenus poenitentiam, contritionem, sive altrilionem aut disposilionem ad eam [impetrat]. Sic eliam dicitur satisfactorium quatenus impclrat remissionem pocnae; " meritorium quia impctrat gratiam bene operandi et quia per ipsum applicatur virtus passionis Christi. Perquam summe utile est cum vivis tum etiam defunctis, nam, ut Sancli Patres docent, non quamvis flat per ministros el non csse reale Christi, scd esse sacramentale consumatur; scd ctiam a ministro oblatum, vim habet ex opere opcrato, impcetrandt, propitiandi, satisfaciendi et merendi. solum pro vivis, verum eliam pro defunclis offertur, ut patet in Liturgis Iacobi, Clementis ct aliorum. '* In finem dilexit eos, '* sicut Moyses, qui fere semper in vita sua patrem egit cum Hebraeis, sed severum, in fine tamen patrem clcmentissimum, unde benedixit eis, cumque moriturus esset, sua bcnedictione eos consolari voluit tanquam pater filios. ** Appendix.

CHAPTER 38. Feria Sexta In Parasceve

Passio Domini Nostri Iesu Christl Crucifixi. 1 I. Flebile spectaculum, vere tragicum et lacrimabile, sed tamen opus Dei supra modum mirabile proponitur nobis hodie, ut nec Angelis ipsis possit esse quidquam mirabilius, hinc cherubim in sanctuario divinum propitiatorium veluti mirantes intuebantur. ? Cum enim illud divinitatis imago esset, sicut cherubim Angelorum imagines erant, erat multo sanguine aspersum, nam in die expiationis a pontifice sanctuarium ingrediente, sacro vituli et hirci cruore seplies aspergebatur.? Hoc plane mirabile est: quid Deo cum sanguine? Hinc apud Isaiam legimus: Quis est iste qui venit de Edom tinctis vestibus de Bosra..? Quare rubrum est indumentum luum?... Aspersus est sanguis... super vestimenta mea.* Non mirantur Angeli Deum in throno maiestatis in paradiso, mirantur in cruce, in Calvario; non mirantur solem, quia divinissimae lucis suae splendoribus mundum universum, stellas omnes, caelos, aera, maria, terras illustrat, sed si lunae interpositione fons lucis patiatur luminis deliquium. Sic etiam Moyses vehementer miratus fuit cum Deus in deserto ei apparuit in rubo ardenli inter spinas, unde admirans ait: Ibo el videbo visionem hanc magnam.* Mirabile mysterium, quoniam simul et opus Dei et opus satanae extitit; Iudaei autem simul fuerunt ministri et instrumenta tum Dei tum satanae. Nam si Iudas vendidit et tradidit eum, diabolo suggerente hoc fecit: Cum misisset diabolus in cor ut traderet eum 1-16. 4) 03, 1-3. 5) Ex 3, 3. Vulg.: Vadam et videbo, etc. Flebile spectaculum et opus Dei mirabile proponitur hodie. Passio Christi opus Del et opus diaboli extitit, nam voluntas Dei fuit ut Christus pateretur. Qua opus salanac, fuit maxima impictas, Iudas;* Posl bucellam introivil in eum salanas; * hinc Dominus ait Iudaeis eum comprehendentibus in horto: Haec est hora vesira el poteslas tenebrarum.* Opus item Dei, hinc orat Christus in horto: Fial volunlas lua; Non sicul ego volo, sed sicul (lu; Si non polest hic calix: l(ransire a me, fial voluntas lua.? Hinc Petro dixit: Calicem, quem dedil mihi Paler, non vis ut bibam illum? '* Hinc Paulus: Proprio Filio suo non pepercil, sed pro nobis omnibus tradidit illum. "* Quare ludaei Christum crucifigentes fecerunt voluntatem Dei et voluntatem salanae, fuerunt communes ministri inimicissimorum principum. Quapropter mysterium hoc duas velulüi facies habet: alteram qua opus Dei est, alteram qua opus satanae, sicut columna nubis et ignis posita inter duos exercitus Ilebraeorum et Aegyptiorum, his erat obscurissima illis autem splendidissima, sicut nubes illa in qua descendit Deus ad dandam lcgem, extrinsecus erat tenebrosa et caliginosissima, intrinsecus autem lucidissima ac splendidissima; '? sic Paulus ait quod verbum crucis his qui pereunt stullilia esl, iis aulem qui salvi fiunt, virlus Dei; * et ilem: Praedicamus Chrislum crucifivum, Iudaeis quidem scandalum, Gentibus aulem slulLiliam, iis aulem qui salvi fiunt Dei virtulem et Dei sapientiam. * Simile quid accidit in persecutione, quam Ioseph passus fuit a fratribus, unde ait: Non vestro consilio, sed Dei volunlatle huc missus sum. '* Sic et Christi passio. II. Et quidem, quatenus satanae opus extitit, Christi passio opus plane fuit infinitae impielatis, dignum ut Deus iustissima ira et indignatione commotus mundum universum perderet et ad nihilum redigeret, multo iustius quam cum Pentapolim igne succendit '" aul cum aquis diluvii orbem impielate plenum necavit. '* Nam huius rei causa obscuratus est sol, contenebrati caeli, terra contremuit ac si lota mundi machina dissolveretur et interiret. '* fuit. Cf. Eber. Nestle Novum Testamentum. 11) Rom 8, 32. 12) Cf. Ex 14, 19-20. vrr. 23-24. 16) Gn 415,8. 17) Cf. ibid. 19, 24-28. 18) Cf. ibld. 7, 17 sqq. IN PARASCEVE 639 Sed quatenus Dei opus exlitit, sacramentum est infinitae pietalis, divinitate et sempiterna Dci virtute plenissimum. Crux enim arca lestamenli esl, in qua asservabantur mysteria polentliac, sapientiae et bonitatis Dei. ? Miraculum est omnium operum Dei, sicut sol inler sidera. Regius Vates ait quod caeli enarrant gloriam Dei,?' sicut opus laudal artificem, nam immensa haec mundi machina ostendit infinitam Dei potentiam, sapientiam etl bonitatem; ad hos nanque divinitatis suae thesauros ostendendos omnia operatur Altissimus omnium arlifex. Illud autem opus Dei praestantius iudicatur, in quo haec splendidius elucent. In opere autem incarnationis haec multo spectabiliora mulloque clarius conspicua sunt, quam in opere creationis; nam lunc quidem mundus datus fuil nobis, at in opere incarnalionis auctor ipse mundi, infinitus bonorum omnium thesaurus, fons vitae et felicilalis aelernae. Sicut autem a fructibus iudicalur quaenam arbor sit melior, nam quae meliores cl praestantiores fructus producit melior nobiliorque censelur, ila de operibus Dci iudicandum. Opus creationis magnum quidem opus Dci el supra modum mirabile est, sed tamen ex magna hac arbore duos tantum fructus colligimus: alter quidem est vita corporalis, iucunda quidem el suavis, sed tamen mortalis cst, brevis, incerta, mullis periculis obnoxia, multis passionibus afflicta; alter fructus ad mentem spectat. Est aulem naturalis philosophia multiplex rerum cognitio, divinitatis etiam contemplatio, nam ínvisibilia Dei per ea quae facta sunt intellecta conspiciuntur, etc.; ?* sed lamen verissimum est quod cunctae res difficiles, non polest eas homo explicare sermone," unde sapientissimus Socrates aiebat: « Unum scio, quod nihil scio»;?* rerum enim non exactam cognilionem certamque scienliam, sed opinionem probabilem et verosimilem multis laboribus vix tandem acquirimus, cum et rerum formas ct rerum dcefinitiones ignoremus nec demonstraliones habeamus. Effectus aulem passionis Christi, fructus crucis, sunt multi, mirabiles, saluberrimi, divinissimi: Nam practer gloriam, quam Christo crux peperit, ut Paulus ait: Christus factus est pro nobis 10; Dt 10, 5; Hebr 9, 4. 21) Ps 18, t. 22) Rom 1, 20. 23) Eccle 1, 8. scd qua opus Dei, sacramentum est infinitae pietatis, potentiae et sapientiae. Ex creatíone dalur nobis vita naturalis, sed ex passione Christi orta cst vita supernaturalis, seu Ecclesia, mana-verunt Sacramenta, vita aeterna ct gloria paradisi, redemptio generis humani, obediens usque ad mortem, mortem autem crucis, propter quod et Deus, etc.,?* sancta Ecclesia fructus est passionis Christi; hinc Paulus ait: Posuit Episcopos regere Ecclesiam, quam acquisivit sanguine suo.** Sic enim, dormiente Adamo, formata est Eva, ?* sic, immolato paschali agno, egressus est de Aegyplo populus Dei, ?* sic hodie conversus est ad Christum latro,?? conversus centurio: Vere Filius Dei erat iste. ^? Sacramenta Ecclesiae fructus sunt passionis: Secundum misericordiam suam salvos nos fecit per lavacrum regenerationis et renovationis Spiritus Sancli.?' Percussa petra, egressae sunt aquae largissimae. Sic iuxta altare sacrificiorum erant vasa aquae lustiratoriae; ?? sic de latere Christi exivit sanguis et aqua. ^? Vita aeterna et gloria paradisi fructus est passionis Chrisli: Sicut Moyses exaltavit serpentem... ita exaltari oportet Filium hominis, ut omnis, etc.;?* sic post solis occasum vidit Iacob scalam, per quam Angeli in caelum ascendebant, vidit caelum apertum: hic domus Dei est et porta caeli; *5 sic, morluo Aaron pontifice et Moyse hicrarcha,?* ingressus est populus terram promissam, siccato Iordanis alveo,?* veluti aperta porta regni illius patribus promissi; sic latroni hodie ait Dominus: Hodie mecum eris in paradiso; ?** sic mortuo Christo, multa corpora Sanctorum quae dormierant surrexerunt. *? sicut mortuus Eliseus mortuum suscitavit. *? Redemptiio humani generis fructus est passionis Christi: Filius hoininis non venit ministrari, sed ministrare et dare animam suam redemptionem pro mullis. Sanguine agni paschalis redemptus et liberatus fuit populus Dei a captivitate Aegypti et tyrannide Pharaonis, in mari Rubro salvatus est populus ibique periit Pharao cum omni exercitu suo. *'* Sicut enim virga Moysi devoravit serpentes Aegyptiorum, *? et sicut serpens aeneus exaltatus superavit serpentes ignitos, * sicut etiam Iosue vicit Chananaeos, ** sicut David gigantem Goliam 5 et sicut arca Dei capta a Philisthaeis deiecit Dagonem et universum regnum Philisthaeorum, ** ita Christus in cruce sata- 19, 34. 34) Ibid. 3, 14-15. 35) Cf. Gn 28, 11-17. 36) Cf. Nm 20, 22 sqq. IN PARASCEVE 641 nam cum universis daemonibus vicit et superavit, infernum etiam spoliavit, sicut Paulus ait ad Colossenses: Expolians principatus et poteslates, traduxit confidenter, palam triumphans illos in semetipso; " hinc nanque eo moriente peírae scissae sunt et monumenta aperta sunt et mulla corpora surrexerunt; ** nam, ut ipse Dominus ait, non potest quis in domum fortis introire e£ vasa eius diripere, nisi prius alligaverit forlem.** Triumphus igitur Christi de victoria salanae, mortis et inferni fructus passionis est. Praeterea pax inter Deum et hominem fructus est passionis. Minc Paulus ad Colossenses ait: Reconciliare omnia per eum, pacificans per sanguinem crucis quae in caelis et quae in lerra.*? Hinc Dominus inclinato capite tradidit spiritum, *' ad designandum eliam quod ipse spiritus Christi in Ecclesia fructus est passionis ipsius: Spirilus Sancli, quem ef[udit in nos abunde per Iesum Christum Salvatorem noslrum, ut iustificali gralia ipsius, heredes simus secundum spem vitae aeternae. ? Quo loco docet Paulus etiam iustificationem fructum esse passionis, sicut ad Romanos ait: Iustificati in sanguine ipsius, salvi erimus ab ira per ipsum; * in ** Apocalypsi legimus quod Sancii laverunt slolas suas et dealbaverunt eas in sanguine Agni; ** et insuper quod hereditas vitae aeternae fructus est passionis eiusdem: Heredes simus secundum spem vitae aelernae; hinc Dominus pendens in cruce constituit Ioannem fratrem suum, 5** ergo filium Dei: Quod si filius, et heres per Deum; *'* Heredes Dei, coheredes aulem Christi. ** III. Fructus autem specialissimus passionis Christi est peccatorum remissio, hinc ait: « Hic est sanguis meus novi et aeterni testamenli, qui pro vobis et pro multis effundetur in remissionem peccatorum »; ? itemque: Dilexit nos et lavit nos a peccalis nostris in sanguine suo, * et: Dedit semelipsum pro peccatis nostris, ut eriperet nos de praesenli saeculo nequam, "' et ilerum: Dedit semetipsum pro nobis, ut redimeret nos ab omni iniquitate et mundaret sibi poOmnia in ipsum... sive quac in terris sive quae in caelis. 51) Io 19, 30. forma consecrationis calicis, ex Mt 26, 28; Mc 14, 24; Lc 22. 20; 1 Cor 11, 25. 60) Apc 1, 5. 61) Gal 1, 4. 41 - Quadragesimale Quartum - Codex. Vindobonensis pax Inter Deum ct hominem, iustiflcatio ct divina adoptio. Specialíssimus fructus fuit remissio peccatorum, jam pracflguratus in sacriflcio in die expiationis; passio enim Christi verum sacrificium fuit oblatum pro peccatis nostris, pulum acceplabilem.* Hinc primo omnium Christus in cruce pro peccatoribus Patrem exoravit dicens: Paler, ignosce illis, quia nesciunt quod faciunt, * et exaudilus est pro sua reverentia. ** Hac de causa velum templi scissum est, ut revelarctur sanctum sanctorum et divinum propitiatorium appareret. Et quidem hinc factum est ut cum mysterium passionis Christi sub Testamento Veteri mille praesignarent figurae, singulariter tamen sacrificium in die expiationis eius referebat imaginem, sicut Paulus ad Hebraeos ait: Christus assisiens pontifex futurorum bonorum, per amplius et perfectius tabernaculum non manufacium, idest non huius crealionis, neque per sanguinem hircorum aut vitulorum, sed per proprium sanguinem iniroivil semel in sancla, aelerna redemptione inventa; * ubi Paulus antiqui illius sacrificii sacra mysteria omnia transfert in Christum Dominum. Pro expialione et remissione peccatorum totius populi offerebat summus pontifex, lineis tantum indutus, sacrificium Domino vitulum pro peccato, arietem in holocaustum et hircum pro peccato, et cum sanguine vituli et hirci ingrediebatur solus ipse in sanctum sanclorum, adferens eliam thuribulum plenum ignitis carbonibus cum incenso; sicque, oblato sanguine fusisque precibus, Deum placabat et universo populo plenariam omnium peccatorum remissionem ct indulgentiam impetrabat. ** Ait igitur Paulus Christum esse verum pontificem, summae apud Deum auctoritatis; pontificem autem, non intercessorem et impetratorem praesentium, idest temporalium et terrenorum bonorum, sed futurorum, idest caelestium et aeternorum, qui per tabernaculum, non arte humana faclum, sed divinitus fabricatum, per templum corporis sui, per crucem et passionem suam - Oportuit pati Chrislum et iila inirare in gloriam suam,* - neque, inquit, per sanguinem hircorum aut vitulorum, sed per proprium sanguinem - nam per Spirilum Sanclum semelipsum obtulit immaculatum Deo - iniroivil semel in sancta, in caelestem gloriam, inventa aelerna redemplione ei salute generis humani. Considerat igilur Paulus passionem Chrisli tanquam sacrificium, sicut alibi IN PARASCEVE 643 ait: Semelipsum obtulit pro nobis oblalionem et hostiam Deo in odorem suavitatis. ** Praecipue autem effectum sacrificii huius considerat Paulus: Introivit, inquit, in sancta, aeterna redemptione inventa. Si enim sanguis hircorum aut vitulorum inquinatos sanctificat, quanto magis sanguis Christi, qui per Spiritum Sanctum semelipsum obtulit immaculatum Deo, emundabit conscientias nostras ab operibus, etc.? ** Nam pontifex sacrificio illo et sanguine universalem remissionem peccatorum omnium universo populo a Deo in sanctum sanctorum ingressus oblinebat. Hic veluti unicus effectus est passionis Christi. Hinc Paulus ad Romanos ait: Ipsum dedit propitiatorem in sanguine suo ad ostensionem iustiliae suae; '? et Ioannes: Ipse est propitiatio .pro peccatis nosiris;" alter autem Ioannes: Ecce Agnus Dei, etc.;" et Angelus: Salvum faciet, elc. ^ Hic autem unus effectus abunde ad salutem nostram sufficit. Nam cum homo esset ad imaginem et similitudinem Dei '* conditus, filius et heres Dei institutus, Spiritu Sancto, gratia et virtute plenus, immortalitate donatus, mundi dominus constitutus, in summo honoris, dignitatis et auctoritatis gradu positus, ut perpetua felicitate paradisi frueretur vitamque beatissimam aeternum viveret, postea, cum salanae opera in peccatum lapsus fuisset, bona haec omnia amisit et Llyrannico gravissimoque satanae iugo subiectus fuit, nam a quo quis victus est, illius et servus est.'* Peccatum igitur homini malorum omnium seminarium, radix et causa fuit. Sicut interpositio terrae in causa est ut luna luminis deliquium patiatur, ea autem remota, stalim ad pristinam claritatem prioremque gloriam redit, solari iubare illustrata, sic, remisso peccato, malorum omnium causa sublata per Christum, homo pristinae integritati et statui restitutus est. IV. In hoc mysterio expiationis tria sunt observanda. Primam quidem quod, ut Levilici 16 legimus, pontifex eo dic offerens sacrificium expiationis non utebatur vestibus, quae dicebantur gloriae Vulg.: Propitiationem. Propitiatorem Ject. cod, Cf. Biblia — l.ovaniensis. 71) 1 Ilo 3, 2. Vulg.: Superatus est, huius, etc. sicut clare ex ponit D. Pauius, quod certe maximum est beneflcium, quia, remisso peccato, homo pristinae intcgritati restituitur. In passione Christi tria consideranda sunt: Christus innocens passus cst; hoc sanguine innoxio Deus pincatus peccata remittit. Christus Dvus est infinitae virtutis et gloríac; et honoris, sed tantum vestibus lineis, quae dicuntur vestimenta sancta sive sanctitatis; sic hodie Christus non apparet in habitu gloriae, sicut in transfiguralione, sed tantum innocentiae, nam in eo nulla causa mortis inventa est: Talis decebat ul nobis esset pontifex sanctus, innocens, impollutus, segregatus a peccaloribus; ** hinc Christus hodie veste alba indutus fuiL *' Alterum est quod pro peccatis populi ad placandam iram Dei mactiabantur animalia munda et innoxia. Peccatum delictum capitale est: Stipendia peccati mors; In quacumque die comederis... morle morieris.'* Deus autem peccati poenam a noxiis hominibus ad innoxia animalia transferebat; nam eo die sacerdos supra caput hirci confitebatur omnia peccata populi et per hominem mittebat hircum illum peccatis onustum in montem desertum, ut ibi a feris discerperetur; innoxium animal alienis peccalis oneratum mittebat in dispersionem, ut illorum poenas lueret. Sic per Isaiam Dominus ait: Propter scelus populi mei percussi ** [eum]; posuit in eo Dominus iniquitatem omnium nostrum. Ipse vulneratus est propter iniquilales nostras, altrilus est propter scelera nosira. Disciplina pacis nostrae super eum et livore eius sanali sumus.*' Sic igitur innoxio sanguine placabatur Deus ad dimittenda peccata, ad satisfaciendum populum. Postremum autem est, quod sacerdos divinum etiam propitiatorium sanguine illo sacro seplies aspergebat, cuius rei veluti mirari videbantur cherubim, qui Angelorum in caelo imagines referebant. Propitiatorium autem illud divinam maiestatem repraesentabat. Hoc plane mirabile Deum videre sanguine respersum, cruentatum. Sanguis autem passionis et mortis symbolum est, nam, effuso sanguine, animal et patitur et moritur. Deo autem universa philosophia tribuit, uno omnium sapientium ore, omnipotentiam infinitam paremque sapientiam et bonitatem, summam maiestatem cuncta regentem, caelos et naturam moderantem, vitam beatissimam perpetuam ac sempiternam immortalitatem, ac tandem bonorum omnium infinitum thesaurum. Sic septem hisce veluti radiis splendet aeternus lucidissimus sol divinae naturae. B0) Ms.: Percussi bis ponitur. 81) 53, 5. 6. 8. Affert ordinc inverso. IN PARASCEVE 645 Hodie autem sol iste veluli totus cernitur eclipsatus, sicut obscuratus fuit eo moriente. Divinum autem propitiatorium totum aureum solis instar fulgebat, hinc sanguine respersum cherubin mirabantur. Hodie autem divinum hoc propitiatorium sanguine cruentatum est, adeo ut vix auri fulgor vel ex minima sui parte micaret, ex quo enim Christus captus in horto fuit usque ad extremum spiritum in cruce, vix aliquod indicium apparuit divinitatis ipsius. Nullum signum omnipotentiae aut sapientiae vel bonitatis, nullum maiestatis et gloriae, nullum felicitatis et immortalitatis divinae, nullum divitiarum ipsius. Rex, mutato habitu, descendit in proelium. ** V. Christi Domini passio in Divinis Litteris, non uno sed pluribus modis repraesentatur nobis. Primo quidem tamquam acerbissimum martyrium et gravissima persecutio, quam passus est a Iudaeis; sic pracfigurata fuit in morte Abel, * in acerba persecutione Ioseph a fratribus, ** in occisione Prophetarum. Aliquando repraesentatur -amquam sacrificium Deo acceptissimum; sic praefiguratus est in sacrificio Isaac, 5 in sacrificio virginis filiae lephte, ** in sacrificio expiationis et aliis quae fiebant in templo. Nonnumquam veluti exemplum virtutum et remedium contra vitia et peccata; sic praefigurata est in patientia Iob,*' in exaltatione serpentis aenei, in virga Moysi quae conversa in colubrum devoravit serpentes magorum Pharaonis. Aliquando tandem ut magnum, imo maximum ac divinissimum beneficium; sic praefigurata est in occisione agni paschalis, in percussione petrae in deserto, ** in Iona proiecto in mare ne periret navis.** Sic quattuor hisce modis consideranda nobis est hodie. V]. Est etiam Christi passio, si rite consideretur, opus divinae caritatis: Sic Deus dilexit mundum; " Apparuit benignitas et humanitas Salvatoris nostri Dei; opus item divinae iustitiae ad punilionem peccati; opus potentiae contra satanam, sicut enim Samson ad ostendendam fortitudinem suam sinebat se comprehendi, li- 7-10. 88) Cf. Ex 17, 2-0; Nm 20, 2-12. 89) Cf. lon 1,4 sqq. 90) Io 3, 10. et tamen hodic omnes divinitalis suae radios abscondit. In divinis Litteris Christi passio multifarie repraesentatur. Christi passio opus fuit divinae caritatis, potentiae et sapientiac. In horto incepit Christi passio. Christi martyrium maximum fuit, 6:16 FERIA SEXTA gari, tradi in manus inimicorum, sic Christus hodie; tandem opus divinae sapientiae, quae novit tam ingens malum convertere nobis in bonum. Sic Christi passio faciem habet hominis, vituli, leonis et aquilae apud. Ezechielem." IL ALIUS SERMO Tristis cst anima mea usque ad morlem. 1 I. Incepit passio Christi in horto à dolorum magnitudine et acerbitate in animo, qui instar acutissimorum gladiorum sanctissimum cor et pectus illud divinissimum transverberabant; hoc est: Tristis est anima mea usque ad mortem, polens adeo ut possit animam a carne seiungere. Hinc cum Regio Vate dicere poterat: Praeoccupaverunt me laquei morlis, circumdederunt me dolores mortis, dolores inferni circumdederunt me,? hebraice est: funes mortis, funes inferni, idest dolores maximi, vehementissimi, quales solent ad mortem pertrahere. Similes doloribus inferni passus fuit Christus nostri causa, dolores humanae naturae prorsus intollerabiles. ? Hinc descendit Angelus de caelo confortans eum, cum factus est in agonia.. et faclus est sudor eius velut gultae sanguinis decurrenlis in terram. ? Fuit autem dolor Christi maximus, ita! ut vere cum Ieremia dicere posset: O vos omnes qui transilis per viam, attendite et videte si est dolor sicut dolor meus.* Fuit enim in passione Christi simul multiplex causa dolorum, sicut in passione et persecutione acerbissima, quam Iob sanctissimus a satana sustinuit; nam Christi martyrium simile admodum fuit passioni Iob, viri ipsius Dei testimonio innocentissimi atque sanclissimi, quoniam nonnisi propter iustitiam passus fuit a satana Iob, permittente Deo, persecutionem illam; * non enim nisi virtutis causa odit et persequitur satanas, omnis iniquitalis parens, veros sanctosque Dei servos et electos omnes. S. Thomas Summ. Teolog., 3, q. 46, a. 6, ad 3. 3) Lc 22, 43-44. 4) Thr 1, 12. IN PARASCEVE 647 Martyrium Christi hodiernum maximum fuit atque supra mointernum dum acerbissímum, quoniam internum fuit et externum, verum per- ^ *ermum, fectissimumque martyrium. Aliqui fuerunt martyres voluntate non opere, sicut tres iuvenes in fornace, * Daniel in lacu leonum," Ioannes evangelista, * Virgo Beatissima et alii multi. Fuerunt alii marLyres opere non voluntate, sicut infantes Hebraeorum, quos necavit Pharao,? sicut Innocentes quos occidit Herodes; ^ alii voluntate et opere, sicut Abel," sacerdos Zacharias, '? Ioannes Baptista, ? IacO- quia passus bus apostolus, * Stephanus 5 aliique innumeri. Alii passi sunt mar- MET Lyrium tantum interius, sicut Ieremias in destruclione civitatis Ierusalem, quam in suis Lamentationibus deflet, sicut David in perseculionibus quas a Saule!* et Absalone" sustinuit. Alii tantum exterius, absque ullo sensu doloris interioris, sicut Innocentes. Chrisius autem martyrium passus est hodie, non tantum exterius in flagellatione, coronatione, crucifixione, verum etiam interius, ut patet in horto; nec opere tantum, verum etiam voluntate martyrium passus est, nam: Oblatus est quia ipse voluit. '* IL Martyrium sacratissimum est Christi passio, quia virtutis ^ Christus causa passus est, propler praedicationem verilatis, sicut Prophetae. venus des Non enim passio, sed causa marlyrem facit. Hinc Petrus ait: Haec est enim gratia, si propler Dei conscienliam sustinet quis irislilias patiens iniuste; quae enim est gloria si peccantes et colaphizati suffertis? Sed si benefacientes patienter suffertis, haec est gralia apud Deum. '? Et iterum: Si evprobramini in nomine Christi, beati eritis... Nemo vestrum palialur ut homicida aut fur... si autem ut christianus, non erubescat; glorificet autem Deum in isto nomine. ?? Christus Dominus non passus est ut malefactor; nam ipse Pilanon ut tus saepe innocentiam Chrisli testatus fuit et propterea lavit manus — "eset?" suas dicens: Innocens ego sum a sanguine iusti huius; ?* sciebat quod et Evangelista, ab impio Domitiano in ferventis olei dolium missus ob fldem Christi, illaesus exivit. Cf, "Tertullianus De Praescript., cp. 36, (P. L. 2, 49); S. Hicronymus Adversus lovinianum, lib. 1, ibid. 23. 247; Comunent. in Matthaeum, lib. 3, ibid. 26. 143. 20-22; Mt 23, 35. 13) Cf. Mt 14, 3-11; Mc 6, 17-28; Lc 9, 9. 14) Cf. Act 12, 2. 15) Cf. ibid. 7, 57 sqq. 16) Cf. 1 hg 18, 7-29; 19, 9 sqq. 17) Cf. 2 Rg 15, 1 sqq. 18) 1s 53, 7. 19) 1 Petr 2, 19-20. 20) Ibid. 4, 14-16. 21) Mt 27, 21. Passus cst voluntarie, pracfcrens voluntati sune Patris voluntatem, per invidiam íradidissent eum;?? sic ctiam latro: Nos íuste.. hic autem quid mali fecit? ^ Sic centurio, visis signis quae fiebant: Vere hic homo iustus erat; ?* sic eliam proditor Iudas poenitentia ductus, testatus fuit Christi innocentiam dicens: Peccavi tradens sanguinem iustum, ?* et propterea retulit triginta argenteos, quibus eum vendiderat. Hinc in titulo causae mortis nullum delictum reperitur. Sed sicut Iudas tradidit eum opera satanae, qui hoc misit in cor eius et intravit in eum, ** sic Iudaei opera eiusdem eum occiderunt. HI. Requiritur etiam in martyrio voluntas, ut ex caritate, Dei causa suslineatur, nam: Si tradidero corpus meum, iia ut ardeam, caritatem autem non. habuero, nihil mihi prodest, nam caritas paliens est, benigna est; omnia suffert... omnia sustinet;?' Aquae multae non poterunt extinguere caritatem.?* Videtur autem Christus refugisse mortem, hinc orat in horto: Pater, transfer calicem hunc a me; *?* Transeat a me calix iste." Appellat autem passionem suam calicem, idest potionem, sicut alibi: Pofestis bibere calicem, quem ego bibiturus sum?! Sed non recusat Christus passionem, imo ait: Non sicut ego volo, sed sicut tu; ?* Non mea voluntas, sed tua fiat; *? Si non polest hic calix (transire a me, fiat voluntas tua.?^* Passionem natura refugiebat, non voluntas, sicut nutrix quae pro salute infantis, quem maxime diligit, sumptura est amarissimam potionem, quam natura maxime exhorret et reformidat. Mortis autem naturalis reformidatio et horror non derogat maiestati Chrisli, sicut nec fames nec sitis nec lassitudo, sed illa tantum quae mentem a recto abducit, de qua ipse ait: Nolite timere eos qui occidunt corpus. ** Timor Petri damnatur, cuius causa Christum negavit; ** Christus autem naturali voluntati suae divinam semper praetulit. Talis autem et tantus horror passionis ct mortis Christi quam maxime commendat tum obedientiam erga Deum tum ctiam erga nos caritatem. Hinc Paulus ait: Humiliavit semetipsum factus fecit. 24) lbid. vr. 47. 25) MI 27, 4. 26) Cf. To 13, 2. 27. In posteriorlbus nutem, iussu Clementis VIII recounitis, emendatum fuit: Non. potuerunt. ibld. 20, 69-73. IN PARASCEVE 649 obediens usque ad mortem, mortem aulem crucis,?' idest ex Patris obedientia nec mortem crucis, naturae supra modum horribilem maximeque difficilem, recusavit; sed cum eam naturali desiderio supra modum abhorreret ac reformidaret, Dei tamen causa ex salutis nostrae desiderio amarissimum hunc calicem, absinthio et felle amarissimo multo amariorem, ultro ebibit. Sic non defuit passioni Christi voluntas, hinc post orationem obviam venit inimicis, et ad ostendendum se non coactum vi, sed ultro et sua sponte crucis mortem subire, prostravit prius Iudaeos qui venerant ad capiendum eum, postea potestatem fecit ut eum caperent.?* Petrum etiam a defensione prohibuit tribus rationibus usus: quod illa defensio esset contra legem Dei: Omnis enim qui gladio occidit gladio peribit;*" secundo, quia contra specialem Dei ordinationem: Calicem quem dedit mihi Pater non vis ut bibam illum? ** et tertia, quia non erat necessaria: An non possum rogare Patrem meum et exhibebit mihi modo plusquam duodecim legiones Angelorum? * Sic enim Angelos misit Deus ad defensionem Elisei, imo exercitum Angelorum,*' nam castrametatur Angelus circa timentes Dominum.* Unus Angelus potentior est quovis exercitu potentissimo, sicut patet de Angelo qui devastavit exercitum Sennacherib. ** IV. Nec tantum in hoc Christi martyrio elucet innocentia et voluntas patiendi, verum etiam magnitudo passionis, primo quidem interioris in horto, postea vero exterioris. Magna fuit passio interior: Coepit pavere et taedere; *5 Tristis est anima mea usque ad mortem.** Fuerunt enim in Christo omnes passiones animi, quos dicunt morales philosophi affectus, sed non depravatae ut in nobis; nam in nobis quidem affectus vel semper turbidi sunt, morbi et perturbationes animi sunt, rationi minime subiecti, effrenes sunt et sicut bruta persuasionibus surda sunt, ita affectus rationi non parent. Deinde inclinant mentem ad mala, deviant a recto, pertrahunt ad illicita, perturbant animum ne verum discernat et ipsi enim qui acceperint gladium, gladio peribunt. 40) Io 18. 11. Cf. nol. 10 homiliae praeced. 41) Mt 26, 53. 42) Cf. 4 Rg 6. 8-17. 43) Cf. Ps 33, 8. 41) Cf. 4 ng 19, 53. 45) Me 14, 33. 16) ML 26, 38; Mc 14, 34. quod commendat obedientiam ct caritatem suam; faclo cnim ostendit Sc Sponte crucís mortem subire voluisse. Maximos passus cst dolores internos ct externos. Passio Christi sacrificium fuit Dco gratissimum, in quo ipsemet fuit sacerdos et victima. suapte natura feruntur ad illicita, ad voluptates sensuum sicut bruta animalia. In Christo autem fucrunt affectus animi sicut sensus corporis et passiones carnis, fames, sitis et alia huiuscemodi, sed tamen rationi subiecti, obedienlissimi, sicut in Adam ante peccatum, absque ulla perturbatione mentis, sine inclinatione ad illicita, sed sicut membra corporis, manus, pedes, caput, oculi, lingua, sic etiam affectus animi rationi obtemperabant. Hinc cum Dominus mortem deprecaretur, statim seipsum divinae voluntati paratum ad omnia se exhibuit: Non sicut ego volo, sed, etc. *' V. Fuit etiam Christi passio sacrificium Deo gratissimum. Hinc in ultima coena Dominus ait: Hoc est corpus meum quod pro vobis tradetur; ** « Hic est sanguis meus novi et aeterni testamenti, qui pro multis effundetur in remissionem peccalorum ».? Hinc Paulus ait quod dilexit nos et dedit semetipsum pro nobis oblationem el hostiam Deo in suavitatis odorem; *? et iterum: Sanguis Christi, qui per Spiritum Sanctum semetipsum obtulit immaculatum Deo, emundabit conscientias nosiras.*' Sic in omnibus sacrificiis Antiqui Tcstamenli praefigurata est Christi Domini passio; illa enim omnia sacrificii huius referebanl imagines: hanc sacrificium Abcelis, ad quod respexit Deus, contempta oblatione Caini,? hanc sacrificium Noe in odorem suavitatis Domino, * hanc sacrificium Isaac, quod copiosam a Deo meruit benedictionem, ** hanc sacrificium agni paschalis in salutem Hebraeorum, * banc sacrificium expialionis pro remissione omnium peccatorum. ** Sacrificii huius sacerdos ipsemet Christus fuit, altare crux, victima caro Christi. ** forma consecrationis calicis, ex Mt 26, 28; Me 14, 21; F.c 22, 20; 1 Cor 11, 25. 50) Eph 5, 2. Vulg.: In odorem suavitutis. 51) IHehr 9, 14. 52) Cf. Gen 4, 3-5. IN PARASCEVE 651 IL ALIUS SERMO :!: Hecogilate eum qui (alem sustinuit a peccatoribus... comtradiclionem, ut non dcflciatis animis — vestris... | nondum enim usque ad sanguinem reslilistis, clc. 3 I Loquitur Paulus de ineffabili mysterio Dominicae passionis eamque veluti in quattuor partes distinguit; iubet enim ut recogitemus, ut die nocleque meditemur ac mente revolvamus quisnam est iste qui patitur: Atecogitateeum; deindc a quibus patitur, nam ait: A peccatoribus; terlio quid passus est: Talem, inquit, contradictionem; quarto tandem ad quid passus est: Ut non deficiatis animis vesíris. II. Primo, inquam, iubet Paulus ut in mysterio passionis Christi meditemur quisnam sil qui patitur: Recogitale eum. Quisnam iste est, Paule, quem recogitare debemus? Eum, inquit. Sed dico: quem eum? Declara, dic quisnam sit istc? Sed Paulus nihil aliud dicit, quoniam persona Christi revera incomprehensibilis et ineffabilis est. Cum patriarcha Iacob luctatus fuisset cum Deo eumque superasset, quaesivit ei nomen suum; Deus autem dixit ei: Quid quaeris nomen meum?? Non manifestavit ei nomen suum, quoniam est ineffabile; sic Paulus de Christo, qui hodie patitur, nihil dicit nisi: Recogitale eum. In historia passionis multis nominibus appellatur Christus, sed singulariter inquiritur quisnam sit. In domo pontificis: Adiuro te per Deum vivum, ut dicas nobis si tu es Christus Filius Dei;* in domo Pilati: Tu es Filius Dei?* Apud Isaiam quaeritur: Quis est isle qui venit de Edom tinctis vestibus de Bosra? * Multa ibà Isaias respondit; sed in historia passionis tribus nominibus singulariter inVulg.: Cur quaeris, cic. 4) Mt 26, 63. 5) In domo Pilati Christus quaesitus fuit an Rex esset Iudaeorum, cf. Mt 27, 12; Mc 15, 2; Lc 23, 3; Io 18, 33. 37. 6) 63, 1. Considcrantur quattuor partes passionis Christi. Prima: quis est qui patitur. Christus in historia passionis appellatur homo, rex, sed praecipue Filius Dci. Ergo qui patitur est Filius veri Dei, Filius werus ct naturalis; scd patitur ut homo; signitus est. Dicitur Filius Dei in horto, * in domo Caiphae: Ego sum ^ in domo Pilati; in cruce: Pater, ignosce illis; * Paler, in inanus (uas commendo, eic.? Dicitur homo, hinc Pilatus ait: Ecce homo; '* Nullam causam invenio in homine isto." Dictus etiam rex, sic ait Pilatus: Ecce rer vester; sic scripsit in titulo: Rez ludaeorum. Praecipue tamen Filius Dei appellatus et agnitus est, cum centurio ait, visis miraculis in Christi morte: Vere Filius Dei erat iste; '* et: Vere homo iste iustus erat; 5 latro Christum regem agnovit: Dum veneris in regnum tuum. '* Patitur igitur Filius Dei. Cuius Dei? Falsi alicuius dei Gentilium ab hominibus conficti? Minime, sed Filius veri Dei. Etiam principes et reges in Sacris Litteris dii appellantur." Filius alicuius magni principis? Minime, sed Filius veri Dei. At forte Filius Dei non naturalis, non verus, sed per adoptionem, sicut de Salomone dicitur, '* Filius Dei sicut omnes electi? Minime: Filius Dei naturalis, verus. Sed forte filius naturalis, sed non legitimus, natus ex damnato thoro, non ex legitimo matrimonio? Imo filius verus naturalis legitimus, imo et unicus, sicut Isaac patris sui Abraham. At forte filius quidem unicus, sed patri invisus propter dissonantiam morum vel deformitatem aut aliquam causam, unde moti patres aliquando filios ad mortem persequuntur? Sed hic non ita, imo semel et iterum Pater testatus est: Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi bene complacui.'* Verus igitur unicus et dilectissimus Filius Dei, qui Rev est regum et Dominus dominantium.*?* Ergo hic natura Deus est sicut Pater, ergo natura omnipotens, Optimus Maximus, ergo princeps universi, Dominus caeli et terrae, rerum omnium moderator, conditor, creator. Igitur nobilissimus princeps, divinae, infinitae maiestatis, cui serviunt Angcli, cui obediunt universae creaturae. Hinc dicitur Rex. Sed non potest pati Deus. At Deus et homo est. Palitur ut homo, sed homo innocentia, sanctitate, bonitate par et aequalis Deo, imo etiam sapientia et potentia. Non ergo patitur ex aliquo delicto, sed Mc 15, 26; Lc 23, 28; Io 19, 19. 14) Mt 27, 54. 15) Lc 23, 47. Vulg.: Vere híc homo, etc. 160) Ibid. vr. 42. 17) Cf, Ps 81, 1. 6; lo 10, M. 20)1 Tim 0, 15; Apc 19, 106, IN PARASCEVE 653 iniustam sustinet ab inimicis persecutionem; patitur innocentissimus Agnus sicut Filius Dci, innocens et sanctius ut Deus. At iniustam hanc persecutionem non incurrit ex ignorantia, dolo patitur captus et per fraudem ab inimicis, nam ipse est Dei virtus et Dei sni) sapientia;?^' neque tandem ex necessitate et violentia, quasi non Monems posset se ab inimicis defendere. Hinc enim tria haec singulariter ostenduntur de Christo in histo- — non ex necessitate, ria passionis. Innocentia totics ab ipsomet iudice Pilato testata et quam titulus ipse, in quo causa descripta est morlis ipsius, testatur; scienlia: Sciens omnia quae ventura erant super eum, inquit Ioannes;? hinc in horto coepit pavere el taedere,? quoniam scicbat omnia quae venlura erant super eum; *?* hinc Patrem rogabat: Pater, si possibile esl, transeat a me calix isle;?* hinc tolies passionem suam Apostolis praedixit; ? fuerunt igilur iacula haec longe anle praevisa. Ac tandem ostenditur Christi potentia tum in horto, nam cum dixisset: Ego sum, qui venerant ul comprchenderent eum abierunt retrorsum el ceciderunt,?* tum eliam in cruce, cum talia lantaque operatus fuit miracula ostenditque se vere Dominum et auclorem esse naturae aucloremque vilae. Cum igitur hic, qui patitur hodie, non patiatur ex delicto, non sed voluntarie, ex ignorantia, non ex necessilate, restat ut sciamus quod patitur ex RE. voluntate: Oblatus est quia ipse voluit. *' Hinc non fugit ipse inimicos, sed perrexit obviam eis; hinc noluit defendi a suis, nec Angelos a Patre petiit, ?* nec seipsum defendere voluit manibus aut lingua coram tribunalibus, sed (acebat, ita ut miraretur praeses vehemenler: *? Oblatus est quia ipse voluit. Patitur hodie aucior naturae, hinc universa natura commovc- Patitur tur; patitur fons gratiae, hinc sanctum sanctorum aperitur et proped pitiatorium revelatur;?? patitur rex el dator gloriae, hinc latroni paradisus promitüitur;?' palitur optimus omnium pater et summus benefactor, summa igitur hominum est in eum impietas et ingratitudo, summum nefas, summum scelus. Lc 23, 44-45. 31) Cf. Lc 23, 42-43. Dcus ah hominibus; patitur humani generis conditor. Patitur Deus ab hominibus. Saepe Deus ab hominibus mala pro bonis accepit, usque ab inilio, a primis hominibus semperque in peius processit hominum ingratitudo in Deum. Sed tamen quis unquam animo concipere potuisset ipsum verum Deum, Unigenitum Filium Dei eo perventurum, ut talia tantaque ab hominibus pateretur, qualia quantaque passus est hodie? Quis unquam dominus talia passus est a servis? princeps a popularibus? imperator a militibus? Imo, quid dicam? pater a filiis? Legimus quidem dominos multos passos a servis, principes a popularibus, imperatores a militibus, patres a filiis. ^? Patitur Deus homo, humani gencris conditor et formator. Bone Deus! Dixisli aliquando: Poenitet me fecisse hominem; ?? sed fortc dicere voluisti: oportet me multa pati, quoniam feci bominem. Sed hoc nemo intellexit. Et quis hoc intelligere potuisset? Hodie inlelligimus id quod dicere voluisti. Patitur ab hominibus formator humani corporis. Mi Deus, infinita sapientia, qui omnia nosti longe antequam fiant, quando humanum corpus et membra formasli, non cogitasti quid passurus eras a membris humanis? Cum formasti pectus et cor, quanto odio et ira in te erat exarsurum? Quando formasli caput, quam multa contra te erat machinaturum? Cum formasti os et linguam, qualia maledicta, quam turpia etiam sputa erat in faciem tuam iacturum? Cum manus formasti, quales quantasque iniurias ab humanis manibus passurus? Non dixisti: Hae manus, quas formo, me comprehendent, ligabunt, caedent alapis et colaphis, flagellabunt, coronabunt spinis, crucifigent tandem et occident, sed forte dixisti quod mater Neronis dixisse feriur: « Occidat, modo imperet »!?* Pater amantissime super omnes amantissimas matres! Sic?* propter hominem creavit etiam terram, quae spinas productura erat ad eum coronandum, virgas ad flagellandum, lignum ad crucifigendum, ferrum pro clavis et lancea, arundinem ad eum percutiendum et potandum felle et aceto, linum pro funibus ad ligandum eum. Libri, wol. 2, lib. 3. cp. 4, pag. 37; Lud. Caelius Lecí. Antiq., lib. 3, cp. 5, col. 115. IN PARASCEVE 655 III. Domine, quis credidit audilui nostro et brachium Domini, etc.??* Plenus admiratione Vates sanctissimus aggreditur mysterium passionis Christi, sicut etiam Habacuc: Admiramini et obstupescite, elc.?** Sed unde tanla admiratio? Christum patientem describit lamquam hominem pauperem et abiectum: Sicut radix, ctc.; non est species ei neque decor. Sed hoc non mirum. Describit innocentem: Sicul ovis, sicut agnus. ^ Sed neque hoc mirum, saepe enim damnantur innocentes, maxime si pauperes sint. Describit iustum: /ustificabit ipse [iustus] servus meus in scientia sua mullos,?? tamquam prophetam sanctum similem Moysi, qui lege sua populum sanctificavit. Sed neque hoc mirum, nam fere omnes Prophetae Dei gravissimas persecutiones passi sunt. Describit eum principem ducemque: Disperliam ei plurimos et forlium dividet spolia; * et mirum quidem est ut princeps tale mortis genus patiatur, sed non tam magnum miraculum est. Describit hominem ineffabilem: Generalionem eius quis enarrabit? * Sed in primis vocat cum brachium Dei, quod quidem per metaphoram dicitur. Minister aliquis principis optimus, diligentissimus, dicitur brachium principis, auctoritas etiam principis brachium appellatur. Moyses fuit velut brachium Dei in salutem Hebraeorum, Christus brachium Dei, quia omnia per ipsum facta sunt; * Per quem fecit et saecula. ** Hoc mirum est supra quam dici potest, ut Filius Dei, verus Deus, eo devenerit, ut per manus carnificis mortuus sit. IV. Talem ^ sustinuit a peccaloribus, inquit Paulus, contradictionem. A muliis passus est Christus, nam in cruce conqueritur, ut videtur, de Patre: Deus meus, Deus meus, ul quid dereliquisti me? ** Spiritus Sanctus per Caipham protulit in eum mortis sententiam: Exvpedil ut unus moriatur homo pro populo.*' Passus a discipulis, qui eum dercliquerunt corpore et spiritu, nam in eum credere destiterunt. ** Et tamen. Paulus peccatores tantum nominat, a peccaloribus passum dicit contradictionem. Passus est iustificabit, ctc. 40) Ibid. vr. 12. 41) Ibid. vr. 8. 42) Ibid. vr. 1. 43) lo 1,3. Christum patientem describit ndmiratus propheta Isnias. Patitur n snalanna, n peecntoribus omnibus, pe non fuisset, Christus moriuus non esset, unde qui peccant passionis elus participes fiunt. Christus a daemonibus, nam cum misisset diabolus in cor Iudae ut traderet eum, * et: Post bucellam introivit in eum satanas; *? Chrisius ilem ait: Haec est hora vestra et poleslas tenebrariun. *! Sed tamen Paulus, dum peccatores dicit, non daemones, sed homines malos significat. Nec dicit a quibus hominibus malis passus est; non nominat ludaeos aut Gentiles, non principes aut populares, sed tantum peccatores; nec dicit quales peccatores, superbos, avaros, invidos, iracundos, carnales, sed generalim dicit peccatores: Talem suslinuil a peccaloribus contradictionem. Profecto quia si non fuissel peccalum, non fuisset mortuus Christus. Peccatores nominat Paulus generatim, quia omne fere peccali genus, quod reperiri in hominibus potest, reperitur in historia passionis. Peccatum cordis in odio contra Christum, peccatum oris calumniis, falsis accusationibus et blasphemiis contra ipsum; peccatum manus in flagellis, etc.; peccatum fragilitatis in Pelro, in Apostolis, in Pilato etiam; peccalum ignorantiae in turbis Iudacorum, nam sí cognovissent, Dominum gloriae, eic.; ^ peccatum malitiae in Iuda et principibus Iudaeorum et Pharisaejs. Omne aulem genus hominum peccatorum concurrit in Christi passione: principum, popularium, fidelium, infidelium, saccularium, ecclesiasticorum el regularium, nam Pharisaei erant religiosi illius lemporis apud Iudaeos, etiam mulieres concurrerunt, duae ancillae in domo pontilicis, idemque de similibus iudicium, ideo Paulus gencratim peccatores dicit. Forte eliam dicere voluit quod omnes peccatores, dum peccant, parücipes sunt passionis Christi, nam de malis christianis ipse ait: Rursum Filium Dei crucifigentles et osientui habentes.** Si Yudaei et quicumque hodie Christum poenis et morte affecerunt, Deum magis quam mundum dilexissent divinaque bona mundanis praetulissent, proculdubio in tale tantumque peccati barathrum sese praecipites non dedissent. Sed quia ambitione et avaritia rerumque temporalium cupiditate obcaecati divina nihil nec Deum ipsum curabant, tam misere perierunt. Tales sunt omnes peccatores. Dei, ctc. IN PARASCEVE 657 Christi ** passio etiam quoad personas, a quibus passus est, plena miraculo est. Nam quod homo ab alienis patiatur inimicitiae gratia, non mirum; quod benefactor etiam a beneficiatis, non est novum; quod magister a discipulis, saepe accidit; quod imperator a militibus sui exercitus, accidit quidem, licet raro; quod princeps a suis popularibus et subditis, accidisse legimus; quod dominus a servis, saepe accidit; sed quod paler a filiis crudelem passus sit mortem, nihil legimus, nisi quod David a filio Absalone persecutionem non modicam passus fuit; sed stalim divina ultione periit. ** In Sacris autem Litteris Iudaci non solum servi, discipuli, milites, populares, sed cliam filii Dei [dicuntur]: Ego dixi: dii estis el filii Evcelsi omnes;*? Filios enutrivi et exallavi, ipsi aulem spreverunt me.5* Hoc mirum, ut pater paliatur mortem a filiis et talem mortem, tam, dicam, tam crudelem. Noe ul cognovit se contemptum ct iniuria affectum a filio suo Cham, aegerrime tulit et dura malediclione eum veluti fulmine de caclo percussit; ?^ summum enim scelus videtur esse impietas gravisque contemptus filiorum erga parentes; nam est pater veluti imago viva Dci, summus benefaclor ct summo cum amore summoque cum desidcrio, elc. Talis Christus fuit erga Judaeos; imo non dicam pater, sed mater: Quemadmodum gallina congregat pullos suos sub alas. * Quando mater talia passa est a filiis, licet scelerosissimis? Summam videmus impietatem in summum bencefactorem, in patrem oplimum, amanlissimum, supra omnem matris amorem. *! V. Talem sustinuit a peccaloribus conlradiclionem. Ostendit Paulus quidnam Christus passus sit et ait quod passus est contradictionem. Sic et Simeon passionem Christi contradictionem appcllavit dicens de Christo: Positus est hic... in signum cui contradicetur. * Ncc simpliciter Paulus passionem Christi contradiclionem appellat, sed lalem contradictionem. Vult Paulus ut recogitemus passionem et talem passionem cum suis circumstantiis, sicut ipse ail quod Chrislus factus est obediens usque ad mortem, morlem autem crucis." Passus esl mortem ct talem mortem. pagibpae alba relieta, prosequitur stylo latiori. 62) Lc 2, 31. 63) (Phil 2. 8). 42 - Quadragesimale Quartum. - Codex. Vindobonensis Slc paler amantissimus patitur a2 fiiis. Recogitanda est passio Christi in suis circumstantils. Multa passus cst Christus n ludaeis, Quam multa cl gravía passus sit Isains paucis expressit. Multa passus est Christus a Iudaeis. Primo quidem contemptum personae et doctrinae, unde orta fuit incredulitas el perfidia, ut in eum credere nullo pacto vellent; sic olim contemnebant Prophetas. Secundo ingratitudinem pro collatis beneficiis. Tertio odium magnum, capitale, mortale. Hinc quarto loco passus est calumnias, blasphemias, falsas accusationes gravesque iniurias. Quinlo apertas gravesque persecutiones, imo ipsam mortem, post lormentia capturae, vinculorum, flagellorum, spineae coronae, crucis et clavorum., Sexto non lantum vitam crudeliter adimere ei voluerunt, verum etiam honorem, famam, omnem aestimationem et bonum; comprehenderunt enim eum per ministros iustiliae et cohorlem praesidis tamquam latronem, sic ait: Zamquam ad latronem eaislis. ^ Sic praesentatus fuil coram multis tribunalibus, sic accusatus fuit, sic per sententiam iudicis damnatus ad morlem latronum, sic "peior iudicatus fuit quam Barabbas. ** Si enim per vim ei vitam ademissenl, multo minus passus fuisset; sed contra honorem multa passus est opprobria et ignominias. Praeter autem extrinsecas has poenas, multo acerbiores pertulit intrinsecus dolores, unde coepil pavere el laedere; unde ail discipulis: Trislis est anima mea usque ad morlem, unde faclus est in agonia... el factus est sudor eius velut gullae sanguinis decurrentis in lerram. ** Isaias * 53 paucis verbis expressit quam multa, quam gravia passus sit Christus. Vidimus, inquit, eum leprosum et percussum a Deo et humiliatum, * hebraice: Vidimus eum lactum percussionibus Dei et humiliatum. Percussiones autem Dei dicit solita Sacrarum Scripturarum phrasi, qua divina dicuntur quae ineffabilia sunt, quaeque supra modum magna sunt, ita ut ea nemo verbis assequi possit. Sic ait: Vidimus eum tactum, non percussione, sed percussionibus; non, inquil, magna percussione aut magnis percussionibus, sed percussionibus Dei, idest maximis, ineffabilibus. IN PARASCEVE 659 Liquido patebit si consideremus persecutiones et marlyria omnium electorum Dei. In Scripturis Sanctis passus fuit Abel a fratre Caino mortale odium et mortem, sed non infamem, non ignominiosam, non turpem; passus fuit persecutionem Isaac ab Ismaele,'^ Jacob ab Esau,'' Ioseph a fratribus, Moyses a Pharaone, *? David a Saule,'* ab Absalone,'* Elias a Iezabele,'* sed non passi sunt mortem. Pontifex Zacharias passus fuit mortem a rege Ioas, Naboth mortem a regina Iezabele '* tamquam reus laesae maiestatis divinae et humanae, sed lapidibus ambo hi occisi fuere. Passus fuit Iob flagella plagasque a satana, sed tum bona tum filios [ac] sanitalem amisit, non vitam, aut honorem. Missus fuit Daniel in lacum lconum, *^ proiectus Ionas in mare, *' sed neuter vitam amisit, uterque servatus divinitus fuit. Passus fuil Noe a filio contemptum et derisionem, sed non flagella, non verbera, non mortem. Passus Isaac a patre onera lignorum, vincula, parumque abfuit quin etiam mortlem,** sed non odium, non verbera, non flagella. Christus omnia patitur, si quis consideret quid in horto, quid in domo Annae et Caiphae, quid in domo Herodis et Pilati, quid tandem in Calvario passus sit. Fuit autem duplex Christi martyrium: alterum quidem internum spirituale in horto, alterum vero externum corporale. In aliis locis passionis suae internum fuit maximo dolore et afflictione animae suae ex magno amore erga Patrem, erga seipsum, erga Matrem, erga Apostolos et discipulos suos, erga patriam suam, cuius causa venerat in mundum - ad oves quae perierunt domus Israel, - erga Ecclesiam suam, praevidit autem quales quantasque passura erat persecutiones et mala; tandem erga mundum universum praevidens quam pauci salvandi eranl, quam multi multo peius damnandi. ** VI Divus Vates Isaias capite 53 suarum Revelationum, agens manifeste ac veluti historico stylo de mysterio passionis ChriPar 24, 20-22; (Mt 23. 35); Lc 11, 51. 78) Cf. 3 Rg 21, 1-13. 79) Cf. Iob 1, 12-20; 2, 7.8. S0) Cf. Dn 6, 15-22; 14, 28-40. 81) Cf. lon 1, 12-15; 2. 1 sqq. 82) Cf. Gn 22, 1-10. 83) Mt 15, 24. 84) Reliqua pars paginae alba relinquitur. Passio Christi omnia martyria electorum superavit. Duplex fuit marlyrium cius: internum et externum. Ostendit iterum. 1snins quis est qui patitur, quae patitur, n quibus patitur sti, ostendit et quis est qui patitur et quaenam patitur et a quibus et quam ob causam patitur. Eum qui patitur inquil esse novissimum virorum, virum dolorum et scientem infirmilalem.** Deinde hominem innocentem: Sicul ovis ad occisionem ducetur et tanquain agnus.** Tertio iustum servum Dei: In scientia sua iustificabit iustus servus meus multos. Non solum innocentem declarat: Qui peccatum non fecit nec inventus esl dolus in ore eius," sed etiam iustum ct iuslificantem homines, auferendo peccata, quod solius Dei est. Hinc statim initio capitis eum brachium Domini, scd velatum appellal, Deum tamquam absconditum. Ea vero quae passus est expressit dicens: Vere languores nosiros ipse tulil et dolores nostros ipse portavit, et nos repulavimus eum quasi leprosum el percussum .a Deo el humilialum,** hebraice: Nos aulem pulavimus eum lacium percussione Dei el humiliatum, sicul Iob 19 tactum a Deo se dicit, ** qui tamen morlem passus non fuit. At de Christo ait: De anguslia el de iudicio sublalus est et abscissus est de lerra vivenlium;?" passus est violentam mortem. Praeterea ostendit a quibus passus sit, sed obscure, ubi ait: De anguslia el de iudicio sublatus est, hebraice mehozer umimmiscpalh D2U0 "Ny, a coelu et a iudicio sublatus est, ab impietate populi mei plaga est ei; hazarah ny, nanque saepe in Sacris Litteris coetum et congregationem populi significat, maxime cum in maximis solemnitatibus conventum faciebant ex praescripto legis in templum Domini; sic Levitici 23," Deuteronomii 16,? Isaiae 1,? Ieremiae 9,** Ioelis 1*' et alibi saepe. Ait igitur Divus Vates passum Christum a coetu Iudaeorum ct a iudicio, a iudicum consessu, a magistratu: Ab impietate, inquil, populi mei plaga est ei. Quid clarius dicere potuisset si praesens corpore fuissel? Interponit autem veluti per parenthesim dignitatem Christi dicens: Generalionem eius quis enarrabit? ** Aetalem et vitam Christi forte intelligit, sicut capite 38: Generalio mea ablala esl el convoluta est a me,?' aiebat IN PARASCEVE 661 Ezechias rex, audito mortis nuncio: Dispone domui (uae quia morieris. ** Nec tamen ab hominibus tantum docet Vates Divinus passum esse Christum, verum etiam a Deo: Percussum a Deo et humiliatum. Dominus voluit conterere eum. ?* Sed cum primis agil ibi Divinus Vales de causa propler quam passus est: /pse autem vulneratus est propler iniquilales nostras, attritus est propter scelera nosira; disciplina pacis nostrae super eum et livore eius sanati sumus. Omnes nos quasi oves erravimus... et posuit Dominus super eum iniquilatrem omnium noslrum." Igitur passus cst ad expianda peccata noslra. Praeterea ait: Si posuerit pro delicto animam suam, videbit semen longaevum et voluntas Domini in manu eius dirigelur. Pro eo quod laboravit anima eius, videbil et saturabitur. In scientia sua iustificabit ipse iustus seruus meus multos et peccata eorum porlabit. Ideo dispertiam ei plurimos el forlium dividel spolia, pro eo quod tradidit in mortem animam suam. '?' VII. Multa disserit de fine ct fructu passionis et mortis Christi. Ubi advertendum quod universam passionis tractationem Vates in tres partes distinxit. Prius enim praenunciat ca quae passionem praecesserunt, puta humilitatem ct paupertatem Christi, qua mundo fuit supra modum conlemptibilis; secundo loco passionis ignominiam, poenas, crucialus, mortem; landem praenunciat effectus et praemia passionis, incipiens ab honore sepulturae; nam ubi Vulg atus habet: Dabit impios pro sepultura, '?? hebraice reddi potest: dabit cum impiis sepulcrum eius et cum divite excelsa cius, idest honorificum sepulcrum, nam Isaiae 22'^ et Ezechielis 43 '** honorifica sepulcra, qualia sunt regum et principum, excelsa appellantur. Ait igitur: Dabit cum impiis, sivc apud impios, nam crat prope Calvarium, qui locus erat sceleratorum, '? sed tamen sepulVulg.: Si posuerit pro pccceato... ct iniquitates eorum. ipse porlabil, cic. 102) lbid. vr. 9. 103) Cf. vr. 1G. 101) Cf. vr. 7. 105) De hoc cf. Corn. a Lapide Cominent.. ín. Matthaeum, 27, 33. et quarc patitur. Universam passioneimn Christi S. Vates in tres partes distinxit, deinde exponit fructus passionis eius; tus fuit in honorifico divitis Ioseph sepulcro. '** Adiiciam etiam quod reddi potest: dabit impiis sepulcrum eius, nam militibus datum fuit sepulerum custodiendum. ?** Post honorem vero sepulturae prosequitur fructus passionis: Si posuerit pro delicto - hebraice delictum, piaculum, idest hostiam pro peccato, sicut Paulus ait quod de peccato damnavit peccatum ?** et: Eum qui non novit peccatum... peccatum fecit, '*? idest hostiam pro peccato - videbit semen longaevum. Hoc est quod Dominus ait de seipso: Nisi granum frumenti cadens in terram, etc.,, multum fructum affert; et: Cum exaltatus fuero a terra, omnia traham ad meipsum, !'? idest omnes homines. Videbit, inquit, semen longaevum, quod prolongabit dies: de Ecclesia loquitur, quae futura erat in mundo perpetua; haec fructus est passionis, formata, sicut Eva, !'! a latere Christi dormientis. Subiungit: Voluntas Domini in manu eius dirigetur, hebraice: prosperabitur, idest salus animarum, nam: Meus cibus est ut faciam voluntatem eius qui misit me; "* Deus vult omnes homines salvos fieri; "* Haec est voluntas Dei sanctificatio vestra. !* Salus animarum feliciter succedet, sic salvatus est latro; ''5 cumque salus animarum sit optatissimus Christi cibus, ait: Pro eo quod laboravit anima eius, videbit, saturabitur, idest multi salvabuntur. Adhuc ait: [n scientia sua iustificabit ipse iustus, etc., sanctificabit multos: sanctitas Apostolorum, Martyrum, Confessorum, Virginum fructus est passionis Christi. Tandem: Díspertiam ei plurimos et cum forlibus dividet spolia, est hebraice rabim [D'2n; quod non solum plurimos significat, verum etiam magnates. Agitur de victoria daemonum et mundi, de liberatione hominum a potestate satanae, sicut ipse ait: Cum fortior eo superveniens vicerit eum, universa arma eius auferet, eic. !!^ Zacharias capite 13 suarum Revelationum explicat fructus passionis Christi, de qua capite 12 fuerat vaticinatus: "'' In die illa, etc. 114) 1 Thess 4, 3. 115) Cf. Le 23, 10-43. 116) Lc li, 22. 117) Cf. vrr. 10 sqq. IN PARASCEVE 663 inquit, erit fons palens domui David et habitantibus Ierusalem in ablutionem peccatoris et menstruatae; et erit in die illa, dicit Dominus exercituum: disperdam nomina idolorum de terra. "* Spiritus Sancli graliam in Sacramentis Ecclesiae statuit passionis fructum una cum destructione idololatriae, una cum qua dcesiere vates, qui daemonis spiritu afflati, futura praedicebant: oracula etiam toto orbe celeberrima, eiecto de mundo per crucem daemone, conticuerunt; unde Plutarchus librum scripsit De Oraculorum Defensione.? VIII. Dominus noster Iesus Christus saepe locutus est de fructu passionis suae, quem nunc redemptionem dixit, ut: Filius hominis venit dare animam suam redemptionem pro mullis, '?* nunc remissionem peccatorum: Hic est sanguis meus qui pro multis effundetur in remissionem peccatorum, ?'* nunc vitam aeternam: Sicut Moyses exaltavit serpentem in deserto, ita exaltari oportet filium hominis, ut omnis qui credit, eic. ?? Divus Paulus Philippensium 2 passionis Christi mysterium, sicut Isaias 593 capite, in tres partes distinxit. Nam primo ostendit Christi humilitatem: Qui cum in forma Dei essel... exinanivit semetipsum formam servi accipiens, etc.; '? sic Isaias: Branchium Domini cui revelatum est? Ascendet sicut virgultum coram eo, etc. Nam si Dominus in maiestate venisset, sicut venturus est ad iudicandum vel sicut in transfiguratione apparuit, pati et crucifigi minime potuisset, si enim Dominum gloriae cognovissenl, nunquam crucifixissent, ut Paulus ait; ad passionem igitur suam ordinavit Dominus humilitatem suam. Secundo loco Paulus ostendit cruciatum mortis: Humiliavit semetipsum factus obediens usque ad mortem, mortem autem crucis: paucis verbis complexus quod Isaias mullis expressit. Terlio fructum passionis: Propter quod et Deus exaltavit illum et dedil illi nomen, quod est super omne nomen, Vulg.: Semetipsum eriuanivit, cle. . Bic ctiam Propheta Zacharias. Saepe Christus locutus est de fructu passionis suae; Divus quoque Paulus passionem Christi in ires partes distinxit. Fructus passionis Dominicae vel maxime declarantur in 1is quae Ecsla sunt in cruce et in verbis prolatis. ul in nomine Iesu omne genu [leclatur... el. omnis lingua confiteatur, quia Dominus noster Iesus Christus in gloria est Dei Patris, ** idest quod assumptus est in cacluimn et sedet a dextris Dei, tanto melior Angelis effectus, quanto differentius prae illis nomen hereditavit. '** IX. Fructus autem passionis Christi, cum multiplex sit et copiosissimus, vel maxime in verbis quae Christus in cruce dixit et in his quae gesta sunt, eo pendente in cruce, declarantur; quamvis etiam in iis quae gesta sunt in horto, in domo Caiphae, in domo Herodis et Pilati et in ipsa Ierusalem videamus quae lucratus est Dominus et quae passione sua acquisivit. Nam in horto orans cum agonia ct sanguineo sudore exauditus fuit; sic meruit ut nostrae orationes, maxime in tempore tribulationis, exaudiantur; confortatus fuit de caelo ab Angelo: meruit nobis caelestem divinumque consolatorem, Spiritum Paracletum; superavit timorem mortis, hinc post orationem, animo veluti leonis facto, obviavit inimicis suis: ' obtinuit electis suis contemptum mortis, ut in tot millibus Martyrum patuit. In domo Caiphae acquisivit velum oculorum ** ad velandos oculos divinae iustitiae, ne mundum pro meritis punial, sicut olim faciebat; in domo Herodis vestem albam, stolam candidam innocentiae :?? acquisivit nobis vestem nuptialem; in domo Pilati acquisivit purpuram, coronam spincam, sceptrum arundincum: '* acquisivit sibi insignia regalia, dignitatem regiam Ecclesiae suae, fecit cnim nos rcges et sacerdotes; hinc vigintaquattuor seniores in Apocalypsi habení coronas aureas in capitibus suis. !! In Ierusalem crucem acquisivit: Baiulans sibi crucem, *? sic transtulit arcam foederis cum tabulis legis, virga virtutis Dei ct vase mannae a tabernaculo Moysi in templum Salomonis: '* veram fidem, Sacramenia omnemque ecclesiasticam aucloritatem a synagoga Iudaeorum in Ecclesiam suam. Lc 22, 64. 129) €f. Lc 23, 7-11. 130) Cf. Mt 27, 27-30; Mc 15, 16-19; Io 19, 1-3. IN PARASCEVE 665 In Calvario denique obscuratio mundi: electis Dci fructus crucis est ut mundus cis minime diligendus videatur; motus terrae: timor magnus invisibilis Dei; scissio petrarum: contritio cordium; mortuorum suscitatio ad instar suscitationis Lazari: ?* in spiritu suscitatus fuit hodie latro factusque instar Angeli dignus paradiso; reseratio sancti sanclorum: aperitio ianuae caelestis fructus mortis Christi est. Hinc exaltatus fuil Christus sicut serpens, u/ omnis qui credil in eum... habeat vitam aeternam; sic morienti Stephano apertum fuit caelum. !*5 X. Regius Vates ait, de Christo verba faciens: De lorrente in via bibit, propterea exaltavil caput, "* quod idem est cum illo Pauli: Humiliavit semelipsum... propler quod et Deus exaltavit illum. Torrentem appellat Christi passionem, sicut alibi ipsemel gravem tribulationem: Torrentem pertransivit anima nostra, forsilan per!ransisset anima nostra aquam intolerabilem." Hac aulem metaphora designatur passio magna quidem et afflictionum poenarumque copiosissima, sed brevis ct cilo lransiens, cito enim deficiunt aquae torrentis. Quamvis alium etiam sensum potest habere hic locus. Agit nanque Psalmus de bello Christi contra inimicos suos, nempe dacmones: ludicabit in nalionibus, implebil ruinas, conquassabit capila, hebzaice caput, in lerra, rabbah, super lerram mullam. "* Loquitur de victoria Chrisli contra satanam et exercitum eius, utique in die passionis, ut apud Isaiam legimus: Torcular calcavi solus, cic. ? Ad designandam aulem victoriae magnitudinem ponitur veluti torrens sanguinis, sicul Numerorum 23 legimus: Non accubabit donec devorel praedam et occisorum sanguinem bibal.''* Sic pugnavit Christus et vicit, sed patiendo multa ct gravia. Non enim congressus est cum hoste potentissimo cum sua maiestale, sed cum nostra huHcegius Vales passionem Christl torrentem appcllat, non iantunt quia mazna fuit, sed singulariter quia maxima extitit eius victoria. militate; quoniam autem de torrente passionis bibit, propterea exallavit caput, ut sederet a dextris Dei, ut in eodem Psalino dicitur, ut dominaretur in medio inimicorum suorum,'* videretque inimicos suos sub pedibus suis, instar scabelli et subselli. !* inscriptio: «Sabbato Sancto»; sed reliquae octo paginae ilem albae relinquuntur et sic irunsit ad Dominicam Resurrectionis. DOMINICA RISSURRIECTIONIS Nolite expavescere, scio enim quod lesum. qui crucifixus cest, quaeritis... Surrexit, ctc. ! I. Dominicae resurrectionis divinum mysterium ab Angelo praedicatur sanctis mulieribus, sicut et mysterium nalivitatis ipsius sanctis pastoribus: Evangelizo vobis gaudium magnum, quod erit omni populo, quia natüs est vobis hodie Salvator, qui est Christus Dominus;? sic Matthaeus ait quod Angelus Domini descendit de caelo et dixit mulieribus: Nolile timere.? Paucissimis autem verbis divinum hoc mysterium complexus est Angelus, imo Angelorum princeps, hinc dicitur Angelus Domini, quasi inter omnes Angelos unicus et singularissimus; ait ergo: lesum quaerilis crucifivum: surreazit, non est hic.* II. Assignantur autem in hisce verbis divini huius mysterii plures causae. In eo quod ait: Surrexit, causa efficiens. Ad mortuum suscitandum supernaturali opus virtute est, divina potentia. Hinc saepe legimus Christum a Deo suscitatum;* hoc item est quod Deus iussit pisci, qui Ionam devoraverat, ut redderet eum et in terram evomeret, * alioquin actum erat de Iona. Sic Deus causa fuit resurrecionis Christi. At vero quia Christus Deus erat et homo, nec mortuus est ut Deus, sed ut homo, ipse tanquam Deus seipsum suscitavit; ut homo habebat principium intrinsecum resurgendi, sicut 16, 6. 5) Cf. Act 2, 24; 3, 13. 26; 4; 10; 5, 30; 10, 40 et in aliis pluribus locis. Drevi sermone Angelus praedicat resurrcectionem Christi. Assignantur causae resurrectionis: efficiens, materialis, formalis, llnalis. 668 DOMINICA qui dormit naturali somno habet intrinsecus naturale principium sese excilandi a somno: Nunquid qui dormit non adiiciet ut resurgat? * Propterea ait: surrexit, non suscitatus est, quia, cum Deus esset, divina virtute sua seipsum a somno mortis excitavit: Ego dormivi et soporalus sum, et exurrexi, quoniam Dominus suscepit me.* Sic praefigurata fuit mors Christi in somno Adami;? hoc est quod Dominus ail: Solvite templum hoc el in tribus diebus excitabo illud; dicebat de templo corporis sui; '* sic ait: Potestatem habeo ponendi animam meam et iterum sumendi eam.?' Hinc moriens spiritum Patri commendavit tamquam depositum: Et inclinalo capite, tradidit spirilum; '* sic in resurrectione iterum resumpsit spiritum. Ipse sibi auclor vitae fuit in resurrectione, hoc est: Surrezit, non est hic. Quoad materialem autem causam ait: Iesum, qui crucifixus est, quaeritis. Crucifixus, mortuus et sepultus, causa materialis est: Venite et videte locum ubi positus fuit Dominus; ? et Magdalena: Tulerunt Dominum.* Corpus Domini vere dicitur Dominus propter coniunctam divinitatem; corpus autem illud divina arte formatum, Spiritus Sancti opera in Virginis utero conceptum, a Iudacis crucifixum ct occisum, divinitus vivificatum est vitaque immortali et gloria perpetua donatum. Formalis autem causa, reunio ac reconiunclio animae et corporis. Sicut Elias orabat pro suscitatione filii viduae sareptanae: Reverlatur, Domine, obsecro, anima pueri huius in viscera eius, 5 sic hodie reversa est anima Christi ad corpus sacratissimum corpusque exanime vivificavit. Sicut radius solis nubem lucidam reddit et lumen positum intra lanternam ipsam illustrat, ita anima Christi gloriosissima et beatissima corpus vivificavit, glorificavit, beatificavil. Finalis causa est glorificatio Christi: Humiliavit semetipsum usque ad mortem, mortem aulem crucis. Propter quod et Deus exallavit illum et dedit illi nomen quod est super omne nomen,?* idest gloriam super omnem gloriam, dignitatem super omnem dignilatem: Daía esl inihi omnis potestas in caelo el in terra." Hinc Paulus alibi: Ut sicul Christus surrexit in gloriam Patris, ita et Dominus. 14) To 20. 13. 15) 3 hg 17, 21. 10) Phil 2, 8-9. Vulg.: Donavit illi nomen, etc, 17) Mi 328, 18. RESURRECTIONIS 669 nos in novilale vilae ambulemus.'* Surrexil, inquit, in gloriam, non hominum, non Angelorum, sed in gloriam Palris, idest cum infinita Dei gloria et honore, ut Deus gloriosus, cum omni gloria cum qua venturus esl iudicare mundum. Hoc est quod alibi Paulus ait, quod Chrislus mortuus est el resurrexit, u£ vivorum et morluorum dominelur,?? idest ut verum Deum rerum omnium Dominum se ostenderet. Hinc ab Angelo simpliciter Dominus est appellatus: Venile el videle locum, ubi posilus fuit Dominus. Fuit etiam veluli scopus quidam resurrectionis id quod Paulus ail: Mortuus est Christus propter peccata noslra et resurrexil propler iustificalionem nostram; ? nam sine fide non polest esse iustitia; nisi quis credat ex animo, iuslificari non potesl: Si autem Christus non resurrexit... inanis esl fides vestra; * nisi Christus surrexisset, acium fuisset de fide, nam ipsi eliam Apostoli in incredulitale pcriissent. hesurgens Christus Apostolos ad vivam fidem revocavit ipsosque iuslificavit et Spiritu Sancto replevit dicens: Accipile Spiritum Sanclum; * hinc verilatem suae resurreclionis multis argumentis probavit, ul Apostoli ceterique discipuli firmissime crederent ac nullatenus dubitarent vere cum surrexissc. III. Modus autem, quomodo Angclus apparuit sanctis hisce mulieribus annuncians eis Christi resurreclionem, veluti exemplar quoddam ac idea fuit divini huius myslerii, nam: Viderunt iuvenem sedentem in dextris, cooperlum stola candida, et obslupuerunt;?? viderunt Angelum mirabili gloria circumdatum: Eral aulem, inquit Matthaeus, aspeclus eius sicut fulgur, vestimenla aulem eius sicul niz,?^* ubi ostenditur veluti imago quaedam gloriae transfigu- 'alionis Christi, quando resplenduit facies eius sicul sol, vestimenta aulem eius, clc.;?^* gloria nanque transfigurationis Christi idea veluti quaedam fuit gloriae resurreclionis. Sic in Antiquo Teslamento mullis mysteriis praesignala ac pracfigurala cst gloria resurreclionis Christi, sicut Dominus ipse praesignalam dixit in myslcrio Ionae, Traditus est. propter. delicta, clc. 21) 1 Cor 15, 14. 22) Io 20, 22, 23) Me 16, 5. Modus apparitionis Anreli imaszo fuit resurrectionis Christi. Assignantur effectus resurrectionis, quorum praecipuus fuit consolatio humanitatis Christi; 670 DOMINICA qui devoratus a pisce in mari, post tres dies redditus est vivus, salvus, incolumis; ?** itemque in templo reparato, de quo Vates ait: Magna eril gloria domus istius posterioris magis quam prioris," nam multo maiori cum gloria Christus resurrexit. Adam evigilans de somno et Evam de latere suo formatam inveniens, mysterium hoc designat, etc. IV. Resurrectionis autem Domini quam plures extitere effectus. Nam suscilatus Dominus dispersas congregavit oves ut bonus pastor, nam, ut ipsemet dixil, in passionc adimplelum fuit illud: Perculiam pastorem et dispergentur oves gregis.** Praecipuus tamen effectus fuit Ecclesiae consolatio. Sicut enim Samson, cum in ore occisi leonis favum mellis invenisset, ipse ex eo comedit et dedit eliam patri, matri et domesticis suis,?* ila plane Christus resurgens, devicta morle, triumphato principe tenebrarum, expolialo inferno, unde mulla corpora Sanclorum qui dormieranl surreverunt,?" plurimam sumpsit consolationem. Sicut enim in die passionis coepit pavere et laedere,?'! contrislari et moeslus esse, ^ unde ail: Trislis est anima mea usque ad mortem,? ita plane sanctissima Christi humanitas supra modum laetata est hodie. Laetatus est Pater cum tota caelesti curia, sicut clementissimus paler supra modum laelatus fuil, quoniam prodigum filium salvum recepit, dicens: Epulari et gaudere oportel, quia... mortuus eral et revixil, perierat et inventus esl; ** sic magna festivilas celebrata fuit in domo ipsius magna cum ]laetilia et exultatione. Ita plane hodie in paradiso. Hinc visi sunt Angeli in stola candida, in veste splendenti, in signum laetitiae. Si enim pro salute unius hominis gaudium magnum in caelo est coram Angelis Dei,?* quanto magis pro salute omnium hominum et Christi Salvatoris omnium! Incredibili autem gaudio affecta est hodie universa Christi Ecclesia, sicut ob mortem ipsius incredibili dolore et afflictione affecla fuit, hinc plangebat Magdalena hodie, cui et Angeli et Domiplusquam primae. 28) Mt 26, 31. 29) Cf. Idc 14, 5-9. 30) Mt 27, 52. RESURRECTIONIS 671 nus Angelorum dixere: Mulier, quid ploras? Quia, inquit, tulerunt Dominum meum;*?* dolore inconsolabili Magdalena angebatur; sic universa Ecclesia. Sed, viso Christo, plena fuit ineffabili gaudio, hinc cum vocem Domini agnovit dicentis: María, statim ad pedes ipsius cucurrit, dicens: Rabboni, magister mi,? Domine mi. Ita sane hodie universa Ecclesia gaudio et consolatione repleta fuit: Adhuc autem illis non credenlibus et miranlibus prae gaudio, existimabant se visum videre,?* sicut Petrus ab Angelo eductus de carcere, ?? videbantur sibi fideles hodie somniare, sicut Regius Vates ait: In convertendo Dominus captivilatem Sion, facti sumus sicul consolali, hebraice: sicut somniantles; lunc repletum est gaudio os nosirum et lingua nostra exultalione, quia magnificavit Dominus [acere nobiscum, facli sumus laelantes, nam converlit Dominus, tranquillavit caplivitatem noslram sicut torrens in austro, *? sicut magna aquarum copia op!alissima in ausiralibus regionibus valde aridis, siticulosis, adustis prae nimio solis ardore. Hoc ipsum cecinit Regius Vates in alio Psalmo: Exurgal Deus, hebraice, evurgel Deus et dissipabuntur inimici eius el fugienl qui oderunt eum a facie eius... el iusti epulabunlur el exullabunt et deleclabuntur in laelitia; * plane sicut populus Dei, transito mari Rubro ac Pharaone demerso, incredibili laetitia plenus canebat et exultabat: Cantemus Domino, gloriose enim magnificalus est.*^ Hodiernus aulem dies transitus dies est, ail nanque: Es! enim phase, idest transitus Domini. * Transivit nanque hodie Dominus a morle ad vitam, ab ignominia ad gloriam, sed immortalem, perpetuam, supernaturalem, divinam. Sancta autem Ecclesia transivit a moestilia ad ineffabile gaudium et laetitiam, et item ab imperfecta ad perfeclam fidem et plenitudinem gratiae: Paz vobis... Accipite Spiritum Sanclum; ** quare fuit laetitia maxime spiritualis et interna. Quae autem lingua dicere vel quis intellectus capere possit quali quantoque gaudio repleta fuerit hodie Virgo Beatissima? Amor enim mensura est et doloris in tristibus et gaudii in laetis. In passione et morte Christi sanctissimum cor ipsius aculissimo doloris inverso. 39) Cf. Act 12, 9. 40) Ps 125 (hebr. 126), 1-4. 11) Ps 67 (hebr. 68), 2. 4. 42) Ex 15, 1. 43) Ibid. 12, 11. 44) Io 20, 19. 21-22. Ecclesia etiam ineffabili gaudio repleta fuit, quod cecinit Regius Vates; sed mnxime laetata fuit B. Virgo, quae maxime Christum diligebat. Pium studium mulierum ut Crucifixum ungcrent sihi Braütissimum fuisse Dominus ostendit, 672 DOMINICA gladio transverberatum fuit, quoniam maxime amabat Filium summe amabilem. Apparuit autem Christus iis prius qui eum magis diligebant: Magdalenae, * Petro, deinde aliis; Virgo autem Deipara Christum semper maxime omnium dilexit. V. Maria Magdalene et Maria Iacobi et Salome emerunt aromala ul venienles ungerent Iesum. ** Pium studium erat sanclaque sollicitudo mulierum Christum amantium, ut crucifixum Dominum ungerent. O beatas animas, quae in Christi obsequio et famulatu sollicitae sunt! Invenient enim Christum multo sollicitiorem. Haec enim lucta est Iacob patriarchae cum Deo. * En mulieres valdc sollicitae, cum Iransissel sabbatum, prima sabbatorum, valde mane,** cum adhuc lencbrae essenl,* cum aurora non esset salis clara, remoto omni impedimento tum legali sabbati tum naturali obscurae noctis, cum non licet honestis mulieribus domo exire, sed cum primum licuit domo egressae, venerunt ut ungerent Dominum et pietatis obsequium praestarent. Tola nocie sanctae mulieres vigilaverant ut pararent unguenía, iia ut summo manc parala jam essent. Non sprevit Dominus pium hoc studium sanctarum mulierum, sed multo fuit eis sollicitior summo resurgens diluculo ut eas consolaretur. Sciens enim quanio cum dolore atque moestitia Ecclesiam suam reliquerit, sollicitus esl ut resurgat ad eam consolandam; vix quadraginta horis mansit in sepulcro ad comprobandam morlis suae veritatem. Praedixerat mansurum se in corde terrae tribus diebus et tribus noctibus, idest, phrasi hebraica, tribus naturalibus diebus, non (amen integris. Cum tertiae naturalis diei pars magna pertransissel, tola scilicet nox usque ad diei crepusculum, resurrexit, summo mane exortus est sol hic divinissimus, nam forle ad hoc mysterium insinuandum Marcus ait venisse ad monumentum mulieres orlo iam sole,?* licet quoad veritalem historiae per ortum solis auroram intelligat, tunc enim oriri incipil sol cum ipsius lux incipit manifeslari nostro hemisphaerio. RESURRECTIONIS 673 Piae igitur huic sollicitudini Dominus respondit maiori sollici- ^ apparens . tudine, hoc est quod ait: Cum sancto sanctus eris." Et cum piae odicicATd mulieres Christum quaererent mortuum, invenerunt vivum, et cum T existimarent se magnam reperturas difficullatem: Quis revolvet nobis lapidem ab ostio monumenti? ** invenerunt ab Angelo revolutum lapidem; Angelus enim Domini descendit de caelo el accedens revolvit lapidem el sedebat super eum, exterrefaclis terraemolu fugatisque custodibus, ne quam piae mulieres ab eis paterentur iniuriam: Prae timore aulem eius exterrili sunt custodes et facli sunt velut mortui.?* Angelus etiam sanctas mulieres blande affatus, consolatus fuit. Sic in Christi famulatu reperitur multo minor difficultas et labor quam existimatur, et bonum multo maius quam quaeritur, nam quaerebant Christum mortuum et invenerunt vivum, immortalem, beatum, gloriosum, quem cum vidissent, tenuerunt pedes eius el adoraverunt. ** VI. Surrexil, non esl hic. Hodie vere usurpare possumus proble- Hodie ma illud Samsonis: De comedenle exivit cibus et de forli egressa NA S supernvit. est dulcedo, ** cum in ore extincti leonis a se occisi favum mellis invenit. Leo terribilis et supra modum formidabilis mors est, quam tamen Christus vicit ac superavit nobisque « aeternitatis aditum, devicta morte, reseravit ». * Leo mors erat omnia devorans, leo qui in via prope Samariam occidit prophelam Domini. ** Sed de comedente hodie exivit cibus cum Christus resurrexil, panis vitae aeternae. Resurrexit aulem cum infinita gloria, hinc de forti egressa est dulcedo. Surrezit, non est hic: cum Angelus Domini de caelo descendens Semper lapidem illum magnum revolvisset, haec ai. Cum autem Christus ,, s. Literis in Divinis Litteris lapis sit appellatus: Petra autem erat Christus; ?? Poe Ecce pono in Sion lapidem, ** merilo per lapidem hinc revolutum designari polest Chrisli resurrectio plane mirabilis et divina, nonnisi divinitus facla. Super lapidem Angelus sedel, super Christum 43 - Quadragesimale Quartum - Codex Vindobonensis Habemus hodie concionem: concionator est Angelus et praedicat resurrectionem Christi, quod magnum gaudium attulit caelo et terruc; 674 DOMINICA hominem divinitas requiescit: Eral lapis magnus valde: *" seniper magnus in Divinis Litteris Christus ostendilur. ALIA HOMILIA :! Nolite timere, scio enim quod lesum, cic. 2 I. Concionem habet Angelus ad has sanctas mulieres de Christi resurrectione. Ab. Evangelista ostenditur concionator, concio ipsa et auditorium cui praedicaia est concio. Quoad concionalorem ait: Viderunt iuvenem sedentem in dexiris, cooperlum stola candida, el obstupuerunl;? Matthaeus magis declarat: Angelus autem Domini descendit de caelo. * Orator definitur vir bonus, dicendi peritus; Angelus autem hic optimus extitit orator, sicut et ille qui nativitatem Christi pastoribus praedicavit. * Quoad concionem vero, praedicat mirabile mysterium, hominibus incredibile, quod Crucifixus surrexit veluti a somno suametl natura excitatus. Prius autem veluti benevolentiam captans ait: Nolite timere, sic etiam Angelus ad pastores ait: Nolite timere, ecce evangelizo vobis, etc.* Praedicat autem Angelus hodiernus mullo mirabilius mysterium, quam ille qui Christi nunciavit nativitatem, et tamen non ait: Evangelizo vobis gaudium magnum, sed nil laetius nunciare potuit, quam Christum crucifixum a morte excitatum. Hoc enim gaudium magnum Patris in caelo, gaudium magnum Matris in terra, gaudium magnum Angelorum in paradiso, gaudium magnum Apostolorum in mundo, magnum gaudium fidelium omnium in Ecclesia Sancta Dei, sicut in die passionis magna fuit omnium tristilia. Magna est autem lactitia omnium fidelium, quoniam surrexit Chrisius, omnibus auctor et exemplar vitae immorlalis. Tristatus fuil vehemen!er Ezechias cum nuncium mortis accepit, laetatus aulem cum nuncium vitae [recepit]." Christus autem resurgens vitam noRESURRECTIONIS 675 bis aeternam nunciat. Haec igitur causa est gaudii, quoniam Christus bonorum omnium auclor est nobis. Auditores autem huius concionis fuerunt tres sanciae mulieres, in quibus universa Ecclesia designatur propter tres status fidelium et tres virtutes theologicas ac divinas. Veris igitur fidelibus dicitur ne timeant, sed polius ut laetentur et exultent, quoniam surrexit Dominus. Sicut enim Chrisli resurrectio magnae fuit causa laetitiae hodie paradiso non inferno, Angelis non daemonibus, ita veris Christi fidelibus in Ecclesia, non aulem infidelibus impiisque peccatoribus in mundo. In adventu arcae lestamenti ad castra laetati fuerunt Hebraei fideles, non autem infideles Allophyli, nam contra eos veniebat. * II. De fructu autem huius? concionis nihil dicit Marcus, nisi quod repletae fuerunt timore et invasit eas pavor, graece extasis, stupor, et nemini quidquam dixerunt, limebant enim,'* quasi dicat quod nimio timore exterritae vix loqui poterant Matthaeus vero dicit quod repleiae fuerunt /imore et gaudio et cucurrerunt nunciare haec Apostolis; sed occurrit eis Dominus in via eisque seipsum manifestavit; at illae accesserunt et lenuerunt pedes eius et adoraverunt eum. Hic igitur fuit fructus, dispositae fuerunt angelica concione ut Christum videre meruerint. Praedicat autem Angelus et dictis et factis. Dictis quidem: Surrexit, non est hic, venile el videte locum ubi posuerunt eum! ? Matthaeus: Ubi positus erat Dominus. " Agnoscit Angelus, qui de caelo descendit, et palam confitetur Christum Dominum suum, sicut Angelus qui nunciavit Christi nalivitatrem: Qui est Christus Dominus, '* eumque absolute Dominum appellat, quo nomine solus Deus communis Angelorum et hominum, communis Dominus omnis creaturae, appellari solet. Ad designandam autem expressius formam resurreclionis, ait graece: Excilalus esi, quasi a somno expcergefactus: Ego dormivi el soporalus sum, el exurrexi, quoniam Dominus suscepil me. * Faclis vero praedicat, nam ait quod viderunt iuvenem exarnta sunt. 10) 16, 8. 11) 28, 8-9. 12) Me 16, 6. Inserit Mt 28, 6. 13) 28, 6. auditores sunt fres mulieres designantes Ecclesiam. Angelus praedicat dictis ct factis. Modus npparitionis Angcli ostendit gloriam Christi suscitati. Assignatur etiam tempus huius concionís, juxta Evangelistas 676 DOMINICA sedentem in dextris, cooperlum slola candida, et obslupuerunt; Matthaeus aulem: Angelus enim Domini descendens de caelo... revolvit lapidem et sedebat super eum. Prae timore autem eius exterriti sunt custodes el facti sunt velut mortui. Erat aulem aspeclus eius sicut fulgur, veslimenla autem eius sicul nix.'* [lic autem Angelus, sicut natura sua imago Dei est, ita in hac forma corporea vcluti imago quaedam in speculo est Christi a mortuis excitali. Ostenditur autem hic Angelus validis viribus, nam ipsius virtute terraemolus faclus es( magnus et prae limore eius exterriti sunt cuslodes el facti sunt sicut mortui, sic revolvit lapidem, qui erat rm«- gnus valde." Ostenditur iuvenis, licet enim Angelus ab inilio creatus sit, semper tamen iuvenis mansit, sicut sol in caelo, quoniam natura immortalis et impassibilis est, nunquam senescit; ostenditur in veste candida atque fulgenti vultuque splendido instar fulguris, propter divinam sanclitatem et gloriam; ostendilur sedens et a dextris magni lapidis, quem revolverat. Sic Christus resurrexit ad vitam angelicam, caelestem, immortalem, impassibilem, beatam, gloriosam, omnis laboris experlem; hinc assumptus est in caelum et sedet a dextris Dei,"* divina praeditus maiestate et virtute. Propterea igitur Angelus hic non communi hominum habitu apparuit, sicut alias saepe, ut Abrahae, '? Loth, ? Iacob,? Gedeoni,?' parentibus Samsonis ?* et aliis, sed habitu plane caelesti, ita ut nullo modo dubitari posset quia Angelus essel, ut nedum sua auctoritate fidem faceret Christi resurrectionis, verum etiam eam repraesentaret. III. Ponitur autem adhuc tempus huius concionis: Valde mane, inquit, veniunl ad monumentum, orto iam sole; ?* valde mane, cum adhuc lenebrae essent, ait loannes;?* Matthaeus vero: Vespere aulem sabbali, quae lucescil in prima sabbali, venit Maria Magdalene, etc. ** Sed non est graece apud Matthaeum espera de sabbaton, ut accipiatur pro vesperlino tempore post solis occasum, quae tunc vel per synecdochen accipi potuisset pro tota nocte, ^ y* uM Gn 18, 1 sqq. 20) Cf. ibid. 19, 1-22. 21) Cf. ibid. 32, 1-30. 22) Cf. 1Idc 6, 11-23. 23) Cf. ibid. 13, 1-21. 24) Mc 16, 2. 25) 20, 1. 26) 28, 1. RESURRECTIONIS 677 sicut in Genesi: Faclum esl vespere et mane dies unus ?' csscique facilis sensus; nocle, inquit, sabbali, non quae propria sabbati est, cum sabbatum ab occasu solis incipiat et ad occasum solis terminetur, sed nocle quae sabbatum sequitur, hinc: Quae lucescit in prima sabbati, quemadmodum Divus Augustinus De Consensu Evangelistarum*?* interprelatur; sed graece est opse de sabbaton, quae quidem vox, ut Hieronymus ad Hedibiam ait, ?* sero et tarde significat. Sic enim Graeci loquuntur: Opse tis oras, opse tis imeras, opse tis ilichias: longe transacta hora, longe transacta die, longe transacta aetate. Sic ait: longe iam transacto sabbato, remoto legali impedimento, cum iam lucescere inciperet prima dies sabbati, idest hebdomadis, cum primum eis licuit, remoto naturali temporis impedimento, neque enim licet honeslis mulieribus intempesta nocte domum exire nec tantum habent audaciae ut nocte pergant ad monumentum. Sic non est diversus Matthaeus ab alis Evangelistis, sed idem dicit. Hinc Marcus, qui vcluti interpres solet esse Matthaei, ait: Cum transisset sabbatum, valde mane una sabbatorum veniunt ad monumentum, orto iam sole, idest oriente sole; valde mane erat cum domo egressae fucrunt, sed iam clarus erat dies cum ad sepulcrum pervenerunt, iam inclaruerat dies, cuius claritas nonnisi a sole est, ideo matutinam claritatem solis ortum appellat. Sic opportuno tempore facta fuit ab Angelo concio haec. Loco ctiam opportuno aptoque ad persuadendum, nam intra ipsum sacrum sepulcrum, ita ut locus etiam ipse indicaret verilalem resurrectionis quam praedicabat eis: Venite el videte locum ubi positus fuit Dominus, ubi posuerunt eum. Non est hic, surrexit ergo, nam cum furari nemo potuit, cum milites hic excubarent. IV. Surrexit, non est hic. Annunciatur hodie ab Angelo fructus passionis et morlis Christi, ipsa, inquam, resurrectio, sicut Isaias ait: Si posueril pro deliclo animam suam... voluntas Domini in manu ct inlerpretationem Doctorum. Annuncíatur fructus passionis Christi, idest Ipsius gloriae magnitudo, de qua loquitur ctiam D. Paulus. Christus exemplar est futurae resurrectionis nostrae. 678 DOMINICA cius prosperabitur... videbil et saturabitur;? ct Regius Vates: De torrente in via bibit, propterea exallavit. caput; * Paulus cliam: Humiliavit semelipsum usque ad mortem... propler quod et Deus exaltavit illum.** Sic hodie Angelus: Crucifixum quaeritis, surrexit. Venile et videle locum, ubi positus erat Dominus. ?? En Angelus Domini, qui descendil de caelo, Christum crucifixum agnoscit cl palam confitetur Dominum suum. Magnus Dominus, qui talem tantumque servum habet. Hinc post resurreclionem suam Dominus ait: Dala esl mihi omnis poteslas in caelo et in terra.?* Sicut autem, superata omni tentatione in deserto, accesserunt Angeli el minisirabant ei, vcluti triumphum victoriae ei facientes, itla nunc, superala omni pugna contra satanam, infernum et mortem, Angeli Chrislo ministrant, praedicant laudibus et encomiis celebrant. Paulus, Hebraeis 2, exponens de Chrislo illud Psalmi: Minuisii eum paulo minus ab Angelis, gloria et honore coronasti eum, etrc., ait: Eum, qui modico ab Angelis minoratus est, videmus Iesum propler passionem carnis gloria et honore coronalum.?* Sic igitur Christus ex merito passionis suae resurrexit, gloria et honore coronatus et conslitutus super opera manuum Dei,? nam, ut Paulus ait, in eo quod dicit: Omnia subiecisti sub pedibus eius... nihil reliquit non subiectum ei.?* Proplerea Angelus hodie Dominum eum appellat. Quoniam vero Christus archetypum exemplar est nalurae humanae, Christi eliam resurrectio et gloria exemplar est fulurae rcsurrectionis nostrae; hinc nanque appellatus est primogenitus mortuorum.?? Electi omnes filii Dei sunt et fratres Christi, heredes Dci coheredes Christi, * eiusdem hereditalis consortes. Hacc nobis summae esí causa laetitiae. V. Viderunt revolutum lapidem, erat quippe magnus valde.*! Revera mihi Christus suscitatus videtur lapis revolulus. Saepe DiVulg.: Hibet. 32) Phil 2, 8-9. 33) Mt 28, 6. 34) Ibid. vr. 18. Vulg.: Nihil dimisit, cic. 29) Apc 1, 5. 40) Cf. Rom 8, 17. RESURRECTIONIS 679 vina Scriptura de Christo sub lapidis metaphora loquitur. Ipse cnim lapis est apud Danielem e monte praccisus sine manibus, qui postea in immensum crevit; * ipsc apud. Isaiam prius quidem lapis offensionis et petra scandali,* postea vero lapis in Sion angularis, probatus, pretiosus; ** ipse lapis, de quo Regius Vates: Lapidem quem reprobaverunt aedificantes, hic faclus est in caput anguli; a Domino faclum est istud et est mirabile in oculis nostris, ** sicut ipsemet Christus interpretatus fuit, ** et postea Petrus.*' Saepe vidimus hunc lapidem revolutum ab altitudine gloriae ad humilitatem et ab humilitate ad gloriam: Cum in forma Dei esset... exinanivit semelipsum formam servi accipiens; at vero postea Deus exaltavit illum. Vidimus humilitatem in nativilate, exaltationem in Epiphania; humilitatem in baplismo, exallationem in caelesti manifestatione; humilitatem in deserto, dum ieiunat et tentatur, exaltationem dum vincit et ab Angelis triumphum victoriae accipit; humilitatem in conversalione, gloriam in transfiguratione; humilitatem in praedicatione, gloriam in operalione miraculorum; humilitatem in perpessione persecutionum, gloriam in die palmarum; tandem humilitatem in passione, gloriam in resurrectione. Sic: Viderunt revolutum lapidem, mortem mutatam in vitam immortalem, ignominiam in gloriam perpetuam, poenas in fclicitatem aeternam, paupertatem in divitias caelestes. Vidimus alias huiuscemodi mutationes in lacob, in Ioseph, in Iob, in Moyse, in David; sed omnes illae fucrunt mutationis huius veluti imagines. Dictus est aulem lapis hic magnus valde, sicut apud Danielem legimus; et quidem in multis conspicua apparuit magnitudo Christi; sed maxime omnium in resurreclione. Magnus Christus in conceplione, magnus in nalivitate, magnus in baptismo, magnus in deserto, magnus in transfiguralione, magnus in miraculorum operatione, magnus tandem in cruce; scd maximus in resurSaepe S. Scriptura dc Christo loquitur sub lapidis metapliora, ad ostendendam illius humilitatem ct gloriam. Gloria transflgurationis vix imago fuit gloriae rcsurreclionis. rectione. Hic nanque gloria et honore coronatus cst; hinc ait: Data est mihi omnis potestas. * Nunquam ita magnus apparuit Christus, ut in transfiguratione; sed gloria iransfigurationis nonnisi imago quaedam fuit gloriae resurrectionis. *?

CHAPTER 39. Feria Secunda Infra Octavam Paschae

Duo ez discipulis Iesu ibant ipsa die in castellum, quod eral, elc. 1 I. Etiam in hodierno Evangelio agitur de mysterio resurreclionis Christi, sed heri praedicatum fuit hoc mysterium sanctis mulieribus ab Angelo, hodie vero praedicatur duobus discipulis ab ipsomet Christo, Domino Angelorum. Agilur itaque in hodierno Evangelio de Christo concionante vel doctore, de concione et doctrina quam docet, de fructu et utilitate doctrinae ipsius. Doctor Christus, qui fuit vir prophela, potens in opere et sermone coram Deo et omni populo.? Ostenditur autem mirabilis prudentia, sapientia, miraculis. Prudentia, nam ad reducendas oves has in ovile salutis multa utitur arte: dissimulat personam, nam apparet in habitu peregrini: Tu solus peregrinus es in Ierusalem,? ac si nec iudaeus homo esset, scd alicnigena; simulat ignorantiam: Qui sunt hi sermones? * simulat oblivionem: Quae? simulat actionem: Finxit se longius ire.* Fingil autem, non ut seducat, ut in errorem inducat, sed ut ab errore reducat ad fidei veritatem. Sicut enim satanas peregrinam formam assumpsit ad decipiendum et perdendum hominem,* ita Christus ad salvandum. Non semper malum est fingere, sed fingere ad ma- ]um finem, malo animo, nam alias Dominus finxit se esurire, dum abiit ad quaerendum fructum in ficulnea, cum tempus fructuum non esset, in vere, mense Martio, paulo ante pascha. ? Magnus etiam ostenditur doctor hic sapientia, doctrina, eruditione, nam íncipiens a Moyse et omnibus Prophetis, interprelabalur Hodie Christus conclonatoremt ngit suae resurreclionis, "P ct doctor magnus ostenditur sapientia et miraculis, quac hodie operatus est. Magnam hodie Christus habet concionem, illis, cc.; * dium loqueretur et apcerirel Scripluras, idest declarare; tractabat Divinas Lilteras summa cum claritate et loquebatur magna cum energia: Cor noslrum ardens erat in nobis dum loquerelur.? Magnus miraculis: Polens in opere et sermone. '? Verum eliam hodie operatus est miracula, primo quidem induendo formam peregrini, ila ut discipuli eum agnoscere non potuerint ac si clausos haberent oculos, hoc enim est: Oculi eorum tencbanlur ne eum agnoscerent," et postea: Aperti sunt oculi eorum et cognoverunt eum." Alterum miraculum, quia cum recubuisset, cum cocnasset cum eis, accepit panem et benedixit ac [regit " dcditque eis, idesl panem in suum corpus transmutavit, nam eadem hic agit quae in ultima coena, dum Sacramentum corporis sui instituit. Hinc in Actis Apostolorum, capite 2, Divinum hoc Sacramentum fractio panis appellatur in communione. '* Sic Dominus communicando hos discipulos illuminavit: Aperli sunt oculi eorum et cognoverunt eum ín fraclione panis. " Tertium miraculum: Evanuil ex oculis eorum,!* graece ínvisibilis sive inconspicuus factus est cis; ilerum reddidit sc eis invisibilem. Tandem talis ac tantus est divinus hic doclor, ut omnes Divinae Lilterae nonnisi de eo loquantur. II. Magnam habuit Dominus concionem: Incipiens a Moyse, eic., sed plena fuit dogmatibus, plena paraenesibus, plena acrimonia critica. Dogmatibus, quoniam agit de Christi persona ac de mysteriis mortis et resurrectionis: ad probanda haec mysteria adhibuit Moysen et Prophetas omnes; plena paraenesibus, nam cum eis familiariter agit et conversalur; plena acrimonia critica: O slulli et tardi corde, eic." Sed singulariter agitur de dogmalibus mortis et resurreclionis. Probatur Divinarum Scripturarum testimoniis veritas rcsurreclionis, quae eliam probatur testimoniis Angelorum: Dicunt se visionem Angelorum vidisse, qui dicunt eum vivere; * testimoniis eliam Apostolorum: Jnvenerunt congregatos undecim... dicentes: Surrexit Dominus vere et apparuit Simoni. * vr. 31. 13) Ibid. vr. 30. 14) Cf. vr. 42. 15) Le 24, 35. 16) Ibid. vr. 31. INFRA OCTAVAM PASCHAE 683 Multüis igitur testimoniis probatur veritas resurrectionis, sed singulariter probatur a Domino lestimoniis Moysi et Prophetarum: Incipiens a Moyse el omnibus Prophetis, interpretabalur, quia oportuil pati Christum et resurgere a mortuis e ila intrare in gloriam suam.?" Resurreclio Christi veluti basis et fundamentum est fidei nosirac, nam si Christus non surrexit, inanis es! fides noslra, ?! idco tantis probatur testimoniis Scripturarum, miraculorum et ipsorum eliam sensuum. His enim polissimum tribus mediis ostendit Dominus veritatem suae resurreclionis; lestimoniis, inquam, Scriplurarum, miraculorum et sensuum. Ostenditur etiam fructus praedicalionis huius internus et externus: internus quidem: Nonne cor nostrum ardens erat in nobis dum loqueretur in via? exlernus vero, quoniam cum cognovissent Dominum in fractione panis, regressi sunt eadem hora in Ierusalem. Sic reductae sunt oves ad ovile salutis; erant in statu perditionis, ibant in Emmaus, rclicia congregatione fidelium: Nos.. sperabamus, ?* nunc autem non speramus. O slíulli et lardi corde ad credendum! nunc aulem facti sunt testes et praecones verae resurreclionis: Narrabant quae gesta erant in via et quomodo cognoverunl eum in fracHone panis. Sic Dominus vere ad statum salutis eos reduxit. III. Ostenditur ? in hodierno Evangelio mirabilis Christi apparitio in ipsa resurrectionis die et tria ostenduntur: primum est forma ipsa apparitionis et modus quo apparuit; secundum est finis apparitionis ?* huius, ut plantaret fidem resurrectionis in cordibus eorum; tertium est effecius apparitionis: Cognoverunt eum in [raclione panis et dicebant: Nonne cor nosirum ardens erat in nobis dum loqueretur... et aperiret... Scripturas? Et regressi sunt eadem hora in Ierusalem et narrabant... quomodo cognoverunt eum. Quoad primum forma ostenditur et modus apparilionis. Saepe enim Deus variis modis apparuit Patriarchis atque Prophetis, semper autem in habitu peregrini. Christus item in Sacris Litteris nunc habitum induit prophetae, nunc doctoris, nunc magistri, nunc panam lestimoniis Moysi ct Prophetarum probat verilntem resurreciionis suac. Ostenditur eliam fructus concionis huius. In appárilione Christi tria ostenduntur: forma et niodus, finis sioris, nunc medici, nunc principis, legislatoris, iudicis, regis. Post resurrectionem variis modis apparuit, sed hodie sub habitu peregrini, in altera effigie, ut Marcus habet.^* Ostenditur autem peregrinus mirabilis humanitate et benignitate, nam hic vere possumus dicere quod apparuit benignitas et humanitas Salvatoris nostri Dei, non ex operibus iustitiae... sed secundum misericordiam suam. ?* Non apparuit, sicut Paulo, de caelo exterrens eos,?' sed tamquam humilis peregrinus, qui pedes conficit iter illisque se adiungit itineris comitem ut consolaretur eos, cum tristes eos videret. Summa cum eis humanitate agit, cui tamen postea severitatem adiungit: O stulti el tardi corde ad credendum! Nam cherub ille est habens faciem hominis et faciem leonis: ?** Dulcis et rectus Dominus.?* Mirabilis prudentia, dum, quo medicum agat cum eis, dissimulat personam, cognitionem eorum, ignorantiam fingit, aut potius nescientiam et oblivionem, dum tandem fingit se longius ire. Mirabilis sapientia, dum exponit et aperit omnes Scripturas; mirabilis virtute, qua potuit seipsum in peregrini speciem veluti transformare et postea invisibilem se reddere, ut graece apud Lucam est: che autos aphantos egeneto: et ipse invisibilis, sive non apparens, factus est, veluti cum Angelus apparuit Gedeoni ?? et alius qui Samsonis parentibus apparuit statimque ex oculis eorum evanuit. ?' Imo miraculum etiam fuit cum hodie discipulis apparuit, nam revera nudus Christus erat, nudus enim resurrexit. Linteamina, quibus involutus positus fuit in monumento, ibi reliquit et tamen indutus videbatur et quidem veste peregrina, non nudus: Oculi tamen eorum tenebantur ne eum agnoscerent, et ne ipsius nuditatem viderent, quamvis non esset Christi nuditas, cum corpore esset beato, pudenda, sicut nec Adam in innocentia. ?? Finis autem huius apparitionis fides fuit, hinc incredulitatem obiurgavit: O stulli et tardi corde ad credendum in omnibus quae locuti sunt Prophetae! Sic Divinarum Scripturarum testimoniis fidem veritatemque resurrectionis probavit firmavitque, nam veritas haec totius christianae fidei cardo, basis, fundamentum est; si enim, INFRA OCTAVAM PASCHAE 685 ut Paulus ait, Chrislus non surrexit, inanis est fides nostra. Fides scopus est omnium Divinarum Scriplurarum; hinc incipiens a Moyse et omnibus Prophelis íinterpretabatur | illis in omnibus Scripturis. Sic eradicavit ex eorum cordibus evertitque omnem incredulilatem; plantavit autem el firmissimo fundamento supra solidam petram aedificavit fidem ac postea magis magisque confirmavit, dum, regressi in Ierusalem, invenerunt congregatos Apostolos dicentes: Surrexit Dominus vere el apparuit Simoni. Quoniam fides basis et fundamentum salutis noslrae est, Christus autem suscilatus basis et fundamentum fidei; oporluit firmum esse fundamentum hoc, ne domus esset super arenam, sed super firmam pelram fundata. ?* Tandem habemus apparitionis huius effectum: Cognoverunt eum in fraclione panis; Nonne cor noslrum ardens erat? Eadem hora regressi sunt in Ierusalem. Non dicit quod crediderunt in ChriSlum, sed, quod maius est, cognoverunt, dilexerunt, cuccurrerunt ad praedicandam aliis fidem resurreclionis. Cognoverunt autem non in expositione Scripturarum, sed in fractione panis. Ad cognoscendum Christum necessariae quidem videri possunt Scripturae, sed non sufficienles. Utinam hoc adverlant haeretici, qui tantopere Scripturas iaclant! Non enim hi in expositione Scriplurarum cognoverunt Christum, sed in fractione panis. Credebant hi Scripturis, aperientc Christo, intelligebant, et tamen adhuc Christum non agnoscebant. Non ergo sufficiunt Divinae Scriplurae ad cognoscendum Christum; in mensa, in panis sacratissimi fraclione et graliae perceptione agnilus est. JV. Ponitur in hodierno Evangelio disputatio quaedam de veritate resurrectionis Christi. Disputat autem fides cum incredulitale, sicut olim duae mulieres coram Salomone disputarunt. ^ Vera fides per Christi os et linguam loquilur, incredulitas per ora linguasque duorum discipulorum. Ponitur conclusio: Oporiui! pali Christum el ila inlrare in gloriam suam. Duo hi discipuli referunt haereticorum imaginem, qui iam a Sancla Ecclesia descivere, fide in incredulitatem commutata. Haeet effectus. Ponitur cdisputatio de veritate resurrectionis. Duo hi discipuli imaginem haereticorum refcrunt, quin conira fidem utuntur argumentis incredulitatis, relicus christianus dicitur et appellatur; ita plane hi discipuli christiani dicuntur. Haereticus partim credit, partim non credit, ut manifestum est in quavis secta haereticorum; ita et hi partim credebant, partim non credebant. Credebant hi de Christo multa, ut ipsimet dicunt: De Iesu Nazareno, qui fuil vir propheta, polens in opere el sermone coram Deo el omni populo; sed de divinitate ipsius nec verbum quidem, resurrectionem ipsius non credebant; faciliora credebant, difficiliora minime. Hoc plane est haereticorum ingenium. Credebant fuisse magnum prophetam, non aulem verum Messiam: Nos autem sperabamus quod ipse esset redempturus Israel, et nunc super haec omnia terlia dies est hodie quod haec facta sunt.?* Dixit, inquiunt, ipse quod esset redemptor Israel, hinc nos sperabamus videre redemptionem hanc. Dixit se tertia die resurrecturum, iam autem tertia dies fere pertransiit, nam: Advesperascit et inclinata est iam dies,?* nec surrexit sicut dixit. Haec sunt argumenta incredulitatis contra fidem. Ipse non redemit Israel, ergo non est redemptor Israel expectatus divinitusque promissus; dixit se resurrecturum tertia die; non surrexil, ergo non expecianda ulterius resurrectio est. Ácutis et subtilibus rationibus disputat contra fidem incredulitas, uti in haereticis videmus, qui humanis rationibus impugnant fidei veritatem, a salana excaecali. Versabantur hi in errore, existimabant enim Christum redempturum populum Dei a tyrannide Romanorum, sicut olim Moyses a tyrannide Aegypliorum, non autem a tyrannide satanae et a peccaiis; aique ex hoc errore procedit argumentum et ad hunc usque dicem error hic in perfidis Iudaeis perseverat. Existimabant eiiam crucem, passionem el mortem pugnare cum vera redemplione, neque enim capere poterant quomqdo mors via esset ad vilam aeternam, talis tantaque ignominia ad gloriam, talium tantarumque poenarum perpessio ad felicitatem beatissimam, cum tamen haec unica via esset redemptionis et salutis. Sic rationes incredulitatis contra fidem falso nituntur fundamento et ex stultitia ac stolida tarditate oriuntur: O stulli el tardi INFRA OCTAVAM PASCHAE 687 corde ad credendum/ Summa nanque stultitia est suo potius ingenio credere quam Deo, qui summa vcritas et sapientia esl, nec decipere polest aut decipi. Divina, inquit, mysteria non sunt humana ratione melienda. Potest Deus omnia, quando vult et quomodo vult, etiam mediis contrariis, peragere, sicut de tenebris dixil lumen splendescere." Tunc suam conclusionem contra incredulitatem multis probavit: Incipiens a Moyse etl omnibus Prophelis inlerpretabalur illis in omnibus Scripturis. In hanc autem arenam descendit Dominus, non in sua maieslate, sed in nostra humanitate, sicut in ea forma in mundum venire voluit, ut homines commodius docere posset et instruere. V. Videri poterat paradoxum in hoc Evangelio, nam ut cognosceretur apparuit et ne agnosccretur sub peregrini forma se veluli abscondit. Quid est hoc? Si cognosci nolebat, cur apparuit? Si volebat, cur sub aliena persona apparuit divinoque miraculo eorum oculos tenuit ne ipsum agnoscerent? Sed ita eliam venit in mundum, ut cognoscerelur et crederelur verus Filius Dei verusque Deus. Ad hanc fidem, quae ad salutem summopere necessaria eral, plantandam, venit in mundum et tamen absconditus venit sub humana humilitate et infirmitate, formam serui accipiens, ?* plane ut ita multo commodius posset instruere homines et mysleria regni caeleslis praedicare. Hanc ob causam hodie alieno sub habitu discipulis his apparuit, sicut cffectus ipse comprobavit, ul multo maiorem sui ipsius cognitionem ipsorum mentibus animisque instillaret atque infunderet, Divinarum Scripturarum arcana aperiendo mysteria. Ad maiorem nostram utilitatem humilis peregrini habitum assumpsit. Sic propositam conclusionem firmissimis validissimisque argumenlis probavil, viclaque ac superata in eorum animis incredulilate, cum palma vicloriae abiit: Cognoverumn eum in fractione panis, el evanuit ex oculis eorum.?? Sicut lux tenebras vincit fugatque, ita fides incredulitatem, veritas errores ct falsitatem. Sic duo hi discipuli, cum essent tenebrae, facti sunt lux in Domino et ut filii lucis quae semper falso niluntur fundamento. Deus venit in mundum nbsconditus, ut commodius posset homines Instruerc; sic hodic sub habitu peregrini discipulos illuminavit. ambulaverunt, ** regressi slatim in Ierusalem ad Apostolos aliosque Christi discipulos magno cum ardore et fervore spiritus. Sicut autem corde creditur ad iustitiam, ore autem confessio fit ad salutem, *! ita cum corde hi credidissent, palam postea confessi sunt: Narrabant quae gesta erant in vía et quomodo cognoverunt eum in fractione panis. Sic Dominus oves has, quae perierant, sicut bonus pastor reduxit ad suum ovile. *? riam sequentem.

CHAPTER 40. Feria Tertia Infra Octavam Paschae

Stetit Iesus in medio discipulorum suorum et dixit eis: Pax vobís, ego sum, nolite timere, eic. 1 I. Proponitur in hoc Evangelio apparitio Christi, qua in ipsa resurreclionis die apparuit Apostolorum collegio, in qua, sicut et in alia, qua euntibus in Emmaus apparuil,? tria consideranda sunt: forma modusque apparilionis, finis ipsius et tandem effectus fructusque. II. Quoad primum, non apparuit Christus hodie in ea forma qua revera resurrexit, nempe in forma corporis gloriosi, quam in transfiguratione praeostenderal et in ascensione ascendit; nam Angeli dixerunt: Hic lesus, qui assumptus est a vobis in caelum, sic veniet quemadmodum vidistis eum euntem in caelum;? si ila ascendit ut descensurus est, ergo in ea gloria et maiestate ascendit in qua descensurus est. At vero non ila hodie apparuit, sed in ea forma ac figura corporis, qua ante passionem suam cum eis conversatus fuerat. Ostendit quidem se corpus gloriosum habere, dum ad eos ianuis clausis ingressus est, sed non ostendit formam corporis gloriosi. Ostendit se aliam nunc habere formam quam prius, nam ait: Haec sunt verba quae locutus sum ad vos, cum adhuc essem vobiscum,* quasi nunc non esset cum eis, cum revera praesens esset; 1, 11. 4) Lc 24. 44. 44 - Quadragesimale Quartum - Codex Vindobonensis Agitur de prima Christi resuscitati apparitione Apostolis. Consideratur modus quo Christus apparuit: non apparuit in forma corporis gloriosi, sed in ea quam ostendebat unte passionem. sed quia nunc, post resurrectionem, non habebat eamdem quam prius humilitatis et infirmitatis formam, sed virtutis, maiestatis et gloriae, dicit se non esse cum eis, quia non ut antea communem cum eis habebat humilitatis et infirmitatis formam; erat cum eis, sed alio modo quam prius, hinc ait: Cum adhuc essem vobiscum, in corpore ct carne mortali sicut vos; nunc immortalitate et gloria donatus sum sicut Angeli, quare nunc cum beatis Angelis eleclisque Dei sanctis potius sum, quam vobiscum. Nec tamen resurreclionis suae gloriam eis ostendebal, sed eamdem corporis formam propriamque figuram obiectabat, qua prius cum eis conversari solebat, eadem lineamenla, eamdem staturam, eumdem colorem totiusque corporis habitum, eadem loquebatur voce, eadem lingua, eodem modo, ut antea; et tamen existimabant se spirilum videre,* quia ianuis clausis ad eos ingressus fuerat per impenetrabile corpus, absque ullo strepitu aut rumore vel minimo, de repente et improviso in medio eorum constitit ac si non verum corpus esset, sed phantasticum, quale assumere solent Angeli vcl animae defunctorum, ut hominibus appareant corpore et forma. Sic cum existimarent se spiritum videre, veluti etiam cum viderunt cum supra mare ambulantem, existimarunt phantasma esse et propterea in magnum timorem magnamque animi conturbationem inciderunt, 5 ita nunc quoque conlurbati et conterriti existimabant se spiritum videre. Hinc Dominus, cognitis perspectisque intimis cordium ipsorum cogitationibus: Quid turbali, inquit, eslis et cogitaliones ascendunt in corda vestra?... Palpatre et videte, quia spiritus carnem et ossa non habet.* Voluit Dominus apparere Apostolis in priori humilitatis forma propter scopum finemque huius apparitionis, ut eos de verilate resurreclionis suae multo melius multoque facilius instruere posset. IH. Alterum itaque, quod in hodierno Evangelio habemus, finis el scopus est, nempe clara et manifesta demonstratio verae resurrectionis suae. Hoc est quod ait: Ego sum, nolite limere.* DemonINFRA OCTAVAM PASCHAE 691 sirat autem Dominus veram carnis suae resurrectionem multis argumentis: primo quidem a sensuum experimento certissimo petitis, nam ostendit eis manus et pedes,? loannes etiam latus ostendisse dicit. '* Nec tantum videnda haec praebuil, verum etiam palpanda, ait enim: Palpate el videte, quia spiritus carnem et ossa non habet, sicut ine videtis habere; cumque adhuc non plene crederent: Habetis, inquit, hic aliquid quod manducelur? " Alio sensibili argumento hoc ipsum probavit, ut nullus relinqueretur dubitandi locus; hinc voluit ipsos etiam Apostolos secum manducare; hinc Petrus ait: Quem Deus suscitavit a mortuis et dedit eum manifestum fieri, non , omni populo, sed testibus praeordinatis ab eo, nobis, qui manducavimus et bibimus cum eo, poslquam surrexit a mortuis."? Hinc etiam Ioannes alludens ad hoc ipsum, quod hodie gestum est, ait: Quod audivimus, quod vidimus oculis nostris, quod perspeximus et manus nosírae conírectaverunt de Verbo vilae... annunciamus vobis.'"? Sic hisce argumentis Apostoli luce clarius cognoverunt veritatem divinae resurrectionis. Nec valde arguti esse voluerunt, quales haerelici solent esse, ut dicerent argumenta haec non probare veritatem carnis et corporis; nam ita eliam Angeli, qui Abrahamo apparuere, probassent se vera corpora habere, nam ut homines veram corporis formam ' obiectarunt, locuti sunt, quieverunt sub arbore, lotis pedibus comederunt,'* et tamen Angeli erant, non homines, spiritus erant sine carne et ossibus nulloque modo, ut apparebant, vera corpora habebant. Sed, ut dixi, noluerunt Apostoli tam arguti esse, sat eis fuit quod nemo hominum pluribus aut evidentioribus argumenlis probare poterat se verum non phantasticum corpus habere. Plura aulem possibilibus argumenta ad aliquid probandum quaerere insolentis dementiae est. Post argumenta vero a sensuum visus, auditus, gustus tactusque experimenlis petita, probat eamdem veritatem argumentis petilis a Divinis Litteris: Quoniam necesse crat impleri omnia quae scripla erant in lege Moysi et Prophetis et Psalmis de me; et item: Quia sic scriplum erat et sic oportebal pali Christum et resurgere a morluis lerConsideratur finis: apparuit ad demonstrandam veritatem resurrectionis suae, quam dictis et factis probavit, argumentis etiam n divinis Litteris petitis, . idest naturalibus et supernaturalibus rationibus. Christus hanc veritatem probare voluit ad salutem nostram, sicut nostrae salutis causa in mundum venit. lia die et praedicari in nomine eius poenilenliam el remissionem peccatorum in omnes gentes. " Cum, inquit, omnes Prophetae Divino Spiritu afflati manifeste praedixerint et corde praesago vaticinati sint cum de passione et morte Christi tum etiam de resurreclione ipsius, profecto, cum non possit solvi Scriptura nec mentiri possit Deus, « qui locutus est per Prophetas »,'* sicut impletae sunt Scripturae de passione et morle ipsius, ila etiam necesse est ut impletae sint eliam et verae repertae de resurrectione ipsius: Sic scriplum est el sic oportebal pati Christum et resurgere a mortuis tertia die. Sic Dominus et naturalibus, ut summus philosophus, et supernaturalibus, ut eminentissimus theologus, argumentis probavit rcsurreclionis suae veritatem, quae totius fidei et pielalis nostrae basis est el primarium fundamentum. Crediderunt nanque Apostoli his Christi argumentis permoli, quod postea Thomas et credidit et aperlis verbis expressit dicens: Dominus meus etl Deus meus." Hinc Ioannes ait: Haec scripla sunt, ut credatis quoniam Iesus est Filius Dei, et ut credenles vilam habeatis in nomine eius. ?* Sic Dominus ad salutem nostram potius procurandam, quam ad gloriam suam promovendam, apparere voluit hodie ad iacienda fidei fundamenta, quoniam fides vera et viva unica est via salulis, scala caeli, porta paradisi. Ipse iam beatus, bonorum nostrorum non indigebat; * sed ea ipsa carilate, qua propler nos crucem subiit et mortem obivit, urgente, post resurrectionem suam salutem nostram modis quibuscumque potuit procuravit. Quare apparilionis hodiernae scopus fides est, ut in eum credamus; finis vero salus nostra est: Ut credentes vilam habeamus in nomine eius. Nostrae igitur salutis causa post resurrectionem suam discipulis apparere voluit, sicut nostrae salulis causa in mundum venit. Nostrae salutis ergo hodie manus, latus el pedes ostendit, per quae designantur ipsius erga nos amor, opera, passiones. Utinam intelligamus! IV. Quoad tertium multi sunt apparitionis huius effectus et fructus. Obtulit deditque pacem et securitatem dicens: Pax vobis, ego Enchiridion Symbolorum, n. 80. 17) Io 20, 28. 18) Ibid. vr. 31. 19) Cf. Ps 15, 2; 49. 9-13. INFRA OCTAVAM PASCHAE 693 sum, nolite timere.** Dedit manus, pedes et latus inspicienda atque palpanda: Palpale et videle: oslendit eis manus et pedes et lalus, ut loannes habet. Replevit eos gaudio et admiratione: Adhuc autem illis non credenlibus, idest, vix credentibus, et mirantibus prae gaudio; expulit animi conturbationem et gaudio eos affecit; voluit eos mensae suae parlicipes esse: Cum manducasset partem piscis assi et favum mellis, sumens reliquias dedit eis; contulit caeleste donum inlelligentiae Divinarum Scripturarum: Aperuit illis mentem, utl intelligerent Scripturas; ? instituit Evangelii praedicatores in universo mundo: Praedicari in nomine eius poenitentiam et remissionem [peccatorum] in omnes gentes. ?? Hi sunt effeclus divinae resurrectionis Christi. Apostolos hac apparitione veluti bealificavit, veluti deificavit. Neque enim tantum praedicandi poenilentiam et remissionem peccatorum potestatem dedit, verum etiam, ut Ioannes habet, potestatem dimittendi peccata, quod divinum est: Sicut misit me, inquit, Pater, et ego mitto vos... Accipite Spiritum Sanctum: quorum remiseritis peccata remittuntur eis.?*' Magnum Dei donum est pax Dei, quae, ut Paulus ait, ecuperat omnem sensum, ?5 et securitas mentis ab omni metu libertasque animi ab omni perturbatione. Magnum Dei donum laetitia spiritualis cum admiratione ex praesenlia Dei, ex praesentia Christi. Magnum Dei donum Christi perfecta cognitio, ad hoc enim corpus suum videndum et palpandum exhibuit. Magnum Dei donum participatio mensae Christi, divinae dulcedinis et suavitatis: Quam magna multitudo dulcedinis tuae, Domine, quam abscondisti timentibus te! ** Magnum Dei donum intelligentia Divinarum Scripturarum, cognitio divinorum mysteriorum. Ac tandem magnum Dci donum salutaris poenilenlia et remissio peccatorum, imo Spiritus ipse Sanctus datus ad praedicandum Evangelium et remittenda peccata, ad salvandas animas. Sic depulit hodie Christus sua praesentia tamquam divinus sol ex mentibus discipulorum tenebras ignorantiae, ex animis vero teneConsiderantur effectus : apparitione sua Christus vcluti beatiflcavit Apostolos, magna enim dona ipsis concessit cum Spiritu Sancto et. divinam auctoritatem Ecclesiae contulit; dedil insuper animis pacem, cordibus fldem ct E£audium, animabus justiflcationem. bras limoris conlurbationisque omnis, ex cordibus tenebras incredulitatis deditque animis pacem et serenitatem, cordibus fidem atque gaudium et laetitiam, mentibus divinum intelligentiae Jumen, Ecclesiae divinam summamque auctoritatem per Spiritum Sanctum dimittendi peccata. : É Circa haec tria, quoad primum, apparuit Dominus, non in forma hominis terribilis, formidabilis, ad incutiendum timorem exterrendosque Apostolos, sed in forma hominis placidi, pacifici, humanissimi, ad expellendum omnem timorem: Paz vobis, ego sum, nolite timere; in forma hominis divina virtute praediti, qui, ianuis clausis, per impenetrabile corpus potuit ad eos penetrare. Quoad secundum, cum dicitur: Adhuc autem illis non credentibus prae gaudio et mirantibus, non negari fidem, nam si non credebant, quomodo gaudebant? Profecto si de resurrectione gaudebant, ulique resurrexisse credebant; sed prae magnitudine gaudii vix credere posse sibi videbantur eum resurrexisse. Accidit eis sicut Petro: a vinculis per Angelum liberato, nesciebat verum esse quod fiebat per Angelum, existimabat autem se visum videre.?*' Quod maxime optamus cum acceperimus, vix jam accepisse et consecutos nos esse credimus, maxime cum ex insperato accipimus. Iacob patriarcha vix credere poterat renuntiantibus filiis quod Ioseph viveret. ** De Iudaeis a captivitate liberatis dicitur: In convertendo Dominus captivitatem Sion facti sumus sicut consolati,?* hebraice: sicut somniantes, idest vix credebamus nos liberatos esse, sed sommniare nos putabamus. Erant Apostoli similes sitibundis, qui licet satis superque biberint ad levandam sitim, adhuc tamen sitire nec satis bibisse putant, adhuc bibere volunt. Quoad tertium, principalis effectus huius apparitionis fuit Apostolorum iustificatio per veram vivamque fidem; perfecta item consolatio divinarumque virtutum Christi participatio. INFRA OCTAVAM. PASCHAE 695 V. Notanda sunt autem hic nonnulla contra novatores. Primum est quod Christus Apostolis hodie aperuit sensum, idest mentem, ut intelligerent Scripiuras, sicut etiam duobus discipulis interpretatus fuit Scripturas: Nonne cor nostrum ardens erat in nobis dum loqueretur in via et aperiret Scripturas? Non ergo tam facilis, tam aperta est Divina Scriptura, ut novatores fingunt, ut nulla opus sit expositione. *' Si enim ita est, quomodo Christus interpretatus fuit Scripturas? Quomodo aperuit eas? Quomodo aperuit mentem ad intelligendas Scripturas? Vellem ut indicarent mihi ubi sunt in lege Moysi tam clara, tam aperta testimonia de Christi passione, cruce, morte, resurrectione, cum hic dicat Dominus quod necesse erat impleri in ipso omnia quae scripta sunt in lege Moysi, Prophetis et Psalmis de eo, et quia sic scriptum est et sic oportebat pati Christum et resurgere a mortuis tertia die. Ubinam sunt haec clara testimonia, quae expositione non indigent? Ubi dicitur quod Christus Iesus crucifigendus erat, moriturus in cruce et die tertia a mortuis surrecturus? Ubi hoc reperitur in lege Moysi tam aperte? Secundo notandum id quod ait: Praedicari in nomine meo, poenilentiam. Alibi iubet praedicari Evangelium dicens: Praedicate Evangelium omni creaturae: qui crediderit et baptizatus fuerit salvus erit;? hic autem oportere dicit praedicari poenitentiam. Profecto poenitentia est materia evangelicae praedicationis. Haec enim prima fuit Evangelii vox per loannem in deserto: Poenitentiam agite, appropinquavit enim regnum caelorum.?? Similiter Christus a poenitentia exorsus fuit praedicationem suam, dicens: Poenitenliam agite, appropinquavit enim regnum caelorum. ** Hinc dixit in dic iudicii condemnandos fore Iudaeos a Ninivitis, quia poenitentiam egerunt in praedicatione Ionae, et ecce plus quam Ionas hic.?* Ubi docet quod Iudaeis ipse poenitentiam praedicabat, sicut Ionas Ninivitis.** Cum Dominus Apostolos misit ad praedicandum, Lucas 9 ait quod rnisit eos praedicare regnum Dei; Matthaeus 10: Controversiae, 1. 1, De Verbo Dei, lib. 3, cp. 1, col. 127. 31) Mc 16, 15-16. 32) Mt 3, 2. 'Tria notanda sunt: primo, falso haeretici affirmant D. Scripturas facillimas esse; secundo, poenitentia est evangelicae praedicationis materia, contra haereticos dicentes Evangelium nonnisi continere consolationem; sed Christus ct Apostoli poenitentiam pracdicavere; Euntes praedicale dicentes: quia appropinquavit regnum caelorum;? Marcus vero 6 ait quod missi a Domino Apostoli exeuntes praedicabant ut poenitentiam agerent.?* Missi sunt praedicare regnum Dei, praedicare Evangelium, et nonnisi poenitentiam praedicant. Profecto quia poenitentia materia est evangelicae praedicalionis, ut convertantur homines ab erroribus ad veram Christi fidem et a viliis et peccatis ad imitationem vitae et virtutum Christi. Etiam tamen novatores Evangelium definiunt tantum a suo etymo bonum nuncium esse, nonnisi consolationem continere per fidem promissionum Dei. Magna profecto horum est sapientia! Quia Evangelium dicitur bonum nuncium, nonnisi bona et consolaliones nunciat? quia lingua dicitur a lingendo, non aliud agit quam lingere? et quia clavis dicitur a claudendo, aperire non potest? et quia homo dicitur ab humo, nonnisi terra est, animam non habet? et quia caelum dicitur a celando, nonnisi supercaelestia celat aut terram tegit? ** et quia Angelus dicitur a nunciando, nihi) aliud agit? et quia Deus dicitur a dando, nihil aliud agit nisi dare? Num Evangelium divinam tantum praedicat misericordiam, non autem iustitiam? paradisum tantum, non autem infernum? Deum patrem tantum, non autem iudicem? consolationes tantum, non autem afflictiones? non carnis morlificationem? non crucem? non sui abnegationem? Sic boni isti viri Evangelium Christi in Epicuri dogmata, in Mahumetis Alchoranum convertunt. Oportet, inquit, praedicari in nomine eius poenitentiam. Dixit autem hoc post passionem suam, post suam resurrectionem. Sic ostendit necessariam esse poenitentiam ad salutem, sicut necessaria est fides passionis et resurrectionis ipsius. Sic etiam Petrus Iudaeis compunctis corde et dicenlibus: Quid faciemus, viri fratres? respondit: Poenitlentiam agite et baplizelur unusquisque vestrum in nomine Domini nostri Iesu Chrisli in remissionem peccatorum vestrorum et accipielis donum Spiritus Sancti; ?* et alibi: Poenitemini et con- L4 Lexicon Totius Latinitatis, sub voce: Caelum. 39) Act 2, 37-38. INFRA OCTAVAM. PASCHAE 697 vertimini, ut deleantur peccata vestra. ** Sic Paulus Athenis poenitentiam praedicavit: Et tempora quidem huius ignorantiae despiciens Deus, nunc annunciat ut omnes ubique poenitentiam agant, Actuum 17; *' ac praeterea 20: Teslificans Iudaeis atque Gentibus in Deum poenitentiam per fidem in Dominum nostrum Iesum Christum; * itemque 26: Gentibus annunciabam ut poenitentiam agerent et converterentur ad Deum digna poenitentiae opera facientes; * sicut et Ioannes Baptista: Facile fructus dignos poenitentiae. Sic Paulus, Évangelii Christi divinus praedicator, semper et ubique poenitentiam praedicabat. Tertio tandem advertendum quod ait: In remissionem peccatorum. Hic nanque effectus est verae poenitentiae. Hinc Petrus Simoni Mago dixit: Poenitenliam itaque age ab hac nequitia tua et roga Deum, si forte remitlatur tibi haec cogitalio cordis tui.** Sic hodie dedit Deus noster Apostolis per Spiritum Sanctum divinam auctoritatem remittendi peccata; nec tantum remittendi, verum etiam rctinendi: remittendi poenitentibus, propterea coniungitur hic remissio peccatorum cum poenitentia: Praedicari in nomine eius poenitenliam in remissionem peccatorum; retinendi impoenitentibus, sic enim coniungenda sunt quae a Luca et quaea Ioanne* litteris exarata sunt et consignata. Dicit autem remissionem peccatorum, non autem, ut nugantur novatores, non imputationem, idest falsam, mendacem, deceptricem, fictam remissionem, ** phrenesis instar, qua fit ut qui gravissimo morbo laborat, sanus sibi esse videatur. Non ita locutus fuit Petrus Simoni Mago: Crede tantum remissum tibi esse peccatum et per fidem hanc remissum tibi erit, non imputabitur tibi; sed ait: Poenitentiam age ab hac nequitia tua et roga Deum, si forte remittatur tibi haec cogitatio cordis tui. Sol non ficte expellit tenebras, lib. 1, cp. 1, col. 887-889; S. Laurentius a Br. H/jypotyposis, part. 3, pag. 238; Denzinger-Bannwart Enchiridion Symbolorum, n. 802. 820-821. tertio, effectus verae poenitentiae est vcra peccatorum remissio, non remissio ficta et mendax, ut asserunt novatores. sed revera. Deus lur est, Christus Sol iusliliae. " Nou ergo ficte, sed verissime expellit tenebras peccalorum revera remiltendo peccala, sicut non ficte scd vere sanabat infirmos, illuminabal caecos, suscitabat mortuos. **