Adventus

CHAPTER 1. Dominica Secunda

€ ORDINIS FF. MIN. S. FRANCISCI CAPUCCINORUM A PATRIBUS MIN. CAPUCCINIS PROVINCIAE VENETAE —- E TEXTU ORIGINALI NUNC PRIMUM IN LUCEM EDITA NOTISQUE ILLUSTRATA M SUMMO PONTIFICI PIO XII DICATA PATAVII EX OFFICINA TYPOGRAPHICA SEMINARII MCMXLII 8. LAURENTII A BRUNDUSIO ORD. FF. MIN. CAPUCCINORUM Prodierunt: Vol. L1. Mariale " : r : : d . L. 90 » ]L Lutheranismi Hypotyposis - » » Pars L Iypotyposis Martini Lutheri . » 90 » 0» » IL Hypotyposis Ecclesiae et Doctrinae Lutheranae — . : . » 90 » 0» » II Hypotyposis Polycarpi Laiseri » "0 » IIL Explanatio in Genesim — . j 1 . » 90 » IV. Quadragesimale Primum . : ; . » 80 » VW. Quadragesimale Secundum - Pars I. . » 95 » » Quadragesimale Secundum - » IL . » 85 » » Quadragesimale Secundwm - » TI. . » 90 » VL Quadragesinale Tertium . ; ; . » 130 NB, - Pro subscriptoribus et Ecclesiasticis pretium minuitur ad 20 95 IN PRAEPARATIONE: OPERUM OMNIUM VOL. VIII Pretium huius voluminis L. 115 €—X —— | ORD. FF, MIN. CAPUCCINORUM Auctor Ignotus saec. XIX In Conv. Cap. Aesis S. LAURENTII A. BRUNDUSIO ORDINIS FF. MIN. S. FRANCISCI CAPUCCINORUM A PATRIBUS MIN. CAPUCCINIS PROVINCIAE VENETAE E TEXTU ORIGINALI NUNC PRIMUM IN LUCEM EDITA NOTISQUE ILLUSTRATA SUMMO PONTIFICI PIO XII DICATA PATAVII EX OFFICINA TYPOGRAPHICA SEMINARII MCM XLII Fa. DONATUS 4 WELLE TOTIUS ORDINIS FF. MIN. S. FRANCISCI CAPUCCINORUM MINISTER GENERALIS (l. i.) Praesentium virtute annuimus ul editio Operum Omnium | Sancti Laurentii a Brundusio O. Min. Cap., a. Patribus Provinciae Nostrae Venetiarum tuxla textum originalem elaborata et adnotationibus illustrata, iam sub Praedecessore nostro incoepla, servatis de dure servandis, publici iuris fieri possit. Datum HRomae ex Curia Nostra. generali, die 28 Iulii 1942 Fg, DowarUS A WxLLE (L S) Min. Gen.iis Cap. Attente perlegimus volumen septimum Operum Omnium Sancti Laurentii Brundusini, quo continetur eiusdem « Adventus ». Nihil in eo invenimus a mente Ecclesiae alienum, at omnia fidei et morum dogmatibus consona. Friburgi Helvetiorum, die 24 lulii 1942 T F&. HiLARINUS FELDER O. F. M. Cap. Episc. Til. Ger. FR. CRIsPINUS AB APPENZELL O. F. M. Cap. Lect. Theol. emeritus Nihil obstat quominus imprimatur Patavii, die 1 Augusti 1942 Can.*"* Doct. OLivus LuisgrTO Cens. Eccl. Imprimatur Patavii, die 2 Augusti 1942 1 CanoLus AGosriNI - Episcopus SEGRETERIA DI STATO DI SUA SANTITÀ Dal Vaticano, 25 Ottobre 1941 REV."^? PADRE GENERALE, Le dico tutta [a mía riconoscenza per i| pensíero gentile che Elfa ha avuto di invíarmi in omaggio i volumi sínora pubblicati di * Opera Omnia ,, di S. Lorenzo da Brindisi. La grande ammírazione che nutro verso f' ilustre Santo, che altamente onora l' Ordine mínorita cappuccino, mí ha reso oltremodo gradita questa opportunità da Lei procuratami di poter conoscere píü profondamente Ía dottrina multiforme, lo zelo apostolico, l'attività insonne, l' eloquenza infiammata, che sí rivelano negíi scrítti del Santo. É una lettura questa che fa bene all'anima, che sostiene il coraggio e apre allo sguardo interiore orizzonti vasti di verità e di bellezza morale sorprendente. Faccio votí che Ía preziosa pubblicazione sía quanto prima completata e che i[ successo corrisponda alle aspettative e compensí [e fatíche di coloro che sí sono accínti all'ardua ímpresa. Coi sensi di religioso ossequio poi mi confermo della Paternità Vostra Reverendissima dev.mo nel Signore L. Card. MAGLIONE PRAEFATIO IN ADVENTUS Septimo hoc volumine Operum Omnium S. Laurentii a Brundusio duos Adventus edimus. Primus in codice brundusino continetur una cum Quadragesimali praecedenti volumine edito.! Secundus in codice continetur qui in elencho Operum S. Laurentii in Praefatione in Editionem Universam exhibito, sub. n. 8 recensetur, ? Codex hic, magnitudine externa 34 » 24, interna autem descripta 28 L5 x 17 1$, constat fol. 102, sive pag. 204. Scriptionis forma densa valde, solita S. Auctoris. Eadem membrana qua ceteri religatus est. In eius dorso inscriptio legitur: « Adventus P. Laurentii a Brundusio manu propria eiusdem », et super schedula in margine inferiore secundi folii agglutinata: « Adm. Rev. P. Laurentii a Brundusio Concionatoris Capuccini Adventus manu propria eiusdem ». In tegumenti exteriore parte legitur: «In Decreto sub numero III», deinde consuetum sigillum rubri coloris impressum: « IHS; Archiv: À; Colto: P-5; Busta: —; Fascic: 89». Optimo ordine in hoc codice omnia disposita sunt. Incipit a Dominica Prima Adventus, desinit Dominica Sexta post Epiphaniam; desunt tamen VII homiliae pro Dominicis Prima, * Secunda * et Quarta post Epiphaniam. Sermones pro diebus Ss. Andreae, Thomae, Stephani, Ioannis et Innocentium in hoc codice contentos in Sanctorali edendos remisimus; sermones vero pro die Conceptionis B. Mariae V. in Mariali iam editi fuerunt. 5 Tertium codicem praecedentibus addimus, qui in elencho Operum S. Laurentii sub n. 14 recensetur. Codex, magnitudine externa 32: 22, in dorso inscribitur: «Silva Isagogica in conciones Adventus P. Laurentii a Brundusio manu propria eiusdem »; rectius autem dicendus est inordinata et confusa collectio foliorum et fragmentorum concionum.* Aliqua enim folia Dominicae Primae Adventus post Dominicam Secundam, quae incompleta relinquitur, inveniuntur; deest Dominica Quarta; ad fol. 17-19, post tertiam homiliam Dominicae Primae Adventus, fragmenta quaedam ponuntur Feriae Secundae post Pascha; alia pro die Natalis, Ss. Stephani, Ioannis et Innocentium necnon Circumcisionis et Epiphaniae permixtim collecta fuerunt. Constat fol. 65, sive pag. 130, sed plura vel alba relinquuntur vel aliquas tantum lineas conscriptas exhibent. Insuper non omnia folia eiusdem sunt magnitudinis: alia maiora, alia autem minora; item forma scriptionis dissimilis: nunc densa, nunc vero latissima, semper tamen, et quidem evidentissime, eadem manu S. Auctoris exarata. Sermones de Sanctis Andrea, Thoma, Stephano, Ioanne et Innocentibus in hoc codice contentos, in Sanclorale inseremus; sermones De Immaculata Conceptione B. Mariae V. in Mariali iam editi fuerunt. * Cum haec fragmenta infra Octavam », dcinde quattuor folla alba relinquuntur. 461-467; serm. 10, pag. 494-496; serm. 11, pag. 497-503. Libro quantunque intitulata Sylva Isagogica In Conciones Adventus, viene peró chiamato nel Decreto super examine et approbatione cunctorum Opusculorum sotto ll titolo: Concionum pro Sancto Adventu ne] numero III ». IX opus completum non sint, ea in appendice publicavimus, ne codex licet imperfectus et parvi momenti, ineditus remaneret. ! Difficultates prosequendae editionis in dies ingravescunt, ut omnibus compertum est. Faxit Deus ut, temporum malignitate sedata, ad finem editionis universae, ad quem properamus, feliciter perveniamus. Paiavii, in Feslo S. Laurentii a Brundusio Compaironi Principalis Provinciae Venelae Capuccinorum 1942. PATRES EDITORES ELENCHUS AUCTORUM QUI A S. LAURENTIO ET A NOBIS CITANTUR'! ADRAICHOMIUS CHRISTIANUS Theatrum Terrae Sanctae et Biblicarum Historiarum, Coloniae Agrippinae, apud Iodochum Henricum Kramer sub signo arboris anno 1682. AELIANUS * Varia Historica, Lugduni, apud Sebast. Gryphium 1535. ArsoPUS Fabulae apud Hervieux. ALDOVRANDUS ULvssES De Quadrupedibus Solidipedibus, Bononiae, apud , Victorium Benatium 1616. ALEXANDER AB ALEXANDnoO Geniales Dies, lac. Mazochius, Romae 1522. AMAMA apud Criticos Sacros. ÁAiUSTOTELES * Opera Omnia, Isaaci Casauboni, Lugduni, apud Guillelmum Laemarium 1590. ATHENAEUS * Diphnophistarum sivc Cocnae Sapicntum, Natale de Comitibus Veneto vertente, Venetiis, apud Andream Arrivabenum 1556. BELLARMINUS ROBERTUS S. Contiroversiae Christianae Fidei, Wenetiis 1721, apud Malachinum. Brez4 Tukoponus Testamentum Novum e Graeco in Latinum versum, Amstelodami, apud Guil. lanssonium 1633. BrvERLINK LAunENTIUS Theatrum Vitae Humanae, Coloniae Agrippinae, sumptibus Ant. et Arnoldi Hieratorum 1631. Biblia Rabbinica Masoretica, Venetiis 1568, cura Io. De Gara. .. Biblia Sacra Univ. Lovaniensis, Antuerpiae, ex officina Christophori Plantini 1574. BoNAVENTURA S. Alphabelum Religiosorum, editio Vaticana, Romae 1596. Breviarium Romanum. CaAELIUS Lupnpovicus * Lectionum Anliquarum Libri, Francofurti et Lipsiae, Dan. Fievetti 1666. CALMET AUGUSTINUS Commentarium Lilterale in omnes el singulos tum Veteris tum Novi Testlamenli Libros, Venetiis, apud Sebast. Colletti 1730 sqq.; Dictionarium Historicum Sacrae Scripturae, Lucae 1725, Typis Sebast. Dom. Cappuri. XI CALVINUS IOANNES Inslituliones Christianae Religionis, sine loco, 1561. Caro Dr:oNvsius * Carmen de Moribus, Mediolani, Petr. Mart. de Montegatiis 1506. CHASSANAEUS BARTHOLOMAEUS Caíalogus Gloriae Mundi, Lugduni, apud Ant. Vincentium in Veronica 1546. CicERo M. TuLLiUSs * Opera Omnia, Ludguni, Sybilla a Porta 1588. CLAnIUS apud Criticos Sacros. CLAUDIANUS CLAUDIUS * De Quarto Consulatu | Honorii Augusti ; De Raptu Proserpinae, Amstelodami, ex officina Elzeviriana 1665. CrLAvIUS CHRISTOPHORUS S. I. * In Sphaeram, Romae, ex officina Dom. Basae 1585. CoNIMBRICENSES Commentarii Collegii Conimbricensis in Libros Aristotelis, Venetiis, Iac. Vincentium et Ricciardum Amadiscum 1602. . ConNEL1US A LAPIDE Commentaria in Sacram Scripturam, Venetiis, apud Hier. Albrici 1700. Critici Sacri sive Annotationes Doctissimorum Virorum in Velus ac Novum Testamentum, Amstelodami, Guil. Van der Vater 1698. Cunmus Q. Rurus Historiae, Venetiis, in aedibus Aldi 1520. DE LA HAYE IoANNES Biblia Maxima Versionum, Lutetiae Parisiorum 1660. DENZINGER-BANNWART Enchiridion Symbolorum, Friburgi Brisgoviae 1928. Dictionarium Historicum, Geographicum, Poeticum, Lugduni, apud Io. Pillehotte, sub signo nominis Iesu 1603. DiocENES LaEnTIUS * De Vita et Moribus Philosophorum, Antuerpiae, ex officina ChriSstophori Plantini 1566. DioNvsrus HALICARNASSUS Anliquilatum Romanarum Libri, ex officina Ant. de Harsy 1590. Du CaANGE C. DurRESNE Glossarium Mediae et Infimae Lalinitatis, Parisiis, FirminDidot 1846. EnRASMus RoTERODAMUS Opera Omnia, Lugduni Batav., cura P. Vander AA. 1705. EuniPiIDES * Quae extant omnia, opera et studio Iosue Barnes, Cantabrigiae, ex officina Io. Hayes 1644. FLAvius IosePHUS * De Bello Iudaico Amstelodami 1720. FonRcELLINI AEGIDIUS Lezricon Totius Lalinitatis, Patavii, typis Seminarii 1940. GALATINUS PETRUS Opera De Arcanis Catholicae Veritatis ex Iudaicis Codicibus nuper excerptum, Hervagius, Basileae 1550. GALENUS Omnia quae extant, studio Io. Bap. Rosarii emendata, Venetiis, apud Ant. Pinellum 1609. GATTINONI GnEGORIUS (RosoLiNO) Il Campanile di S. Marco, Venezia, Stabilimento grafico G. Fabris 1910. GELLr: lAcoBus Divise Motti Imprese, Ulrico Hoepli, Milano 1916. HEnviEUX LEoPOoLD Les Fabulistes Latins depuis le siécle d'Auguste, Paris, Librairie de Firmin-Didot 1894. HoMERUS * Poemaia, cum interpretatione Henrici Stephani, sine loco, 1588. HonaTIUS Q. FLAccuS * Opera, Veronae, apud Hier. Discipulum 15895. Hv aiNus Iunius Fabularum Liber, Basileae, per Io. Hervagium 549. XIII LiNus * apud Stobaeum. LucANUS M. ANNAEUS * Pharsalia sive De Bello Civili, Lugduni Batavorum, apud Franc. Hackium 1658. LucRETIUS TiTUS Canus * De Rerum Natura, Patavii, Iosephus Cominus 721. LvnANUS NicOLAUS Commentarium in Psalmos, Venetiis, 1588. MaAcnROBIUS AURELIUS Commeníarium in Somnium Scipionis, Saturnalia, Patavii, Iosephus Cominus 1736. MANNUCCIUS PAULUS Adagia, Venetiis, apud Dominicum de Farris 1591. MERCURIUS TRiSMEGISTUS * Asclepius, Lugduni, apud Io. Tornaesium 1577; Pimander, cum Commento F. Hannibalis Rosselli, Cracoviae, Lazari 1584. Missale Romanum Pii V Pont. Max. iussu editum, Parisiis, apud fac. Kerner 1584. Moses BEN MariMON Liber Praeceptorum apud Ugolinum Blasium. MuLLACHIiUS FRANCISCUS Fragmenta Philosophorum Graecorum, Parisiis, Firmin-Didot 1860-1881. MusAEUS * apud Diogenem Laertium. NATALIS CoMES Mygthologiae, Gabriel Carterius, sine loco, 15960. OcELLus LucANUS * De Universi Natura, Venetiis, Io. Gryphium 1559. OnPHAEUS * Orphica, apud Mullachium. OviDniUS * Opera, Lypsiae, typographia Caroli Tauchnitii 1828. PAGNINI SANCTES Thesaurus Linguae Sanctae sive Lexicon Hebraicum, Lugduni, apud Ant. Gryphium 1577. E PEnIN IosEPH Onomasticon Totius Latinitatis, Patavii, typis Seminarii 1940. PnuiLo IupAEUS * Opera, Lugduni, Ant. Vincentius 1561. Picus Io. MIRANDULANUS Apologia Quaestionum, Venetiis, Guliel. de Fontaneto de Monteserra 1519. PrERIUS VALERIANUS Io. Hieroglyphica seu De Mysteriis Aegyptiorum, Nenetiis, apud Ilo. Ant. et Iac. De Franciscis 1604. " PLATO * Opera omnia, translatione Marsilii Ficini, Venetiis, apud Hier. Scotum 1571. PriNiUS C. SECUNDUS * Historia Naturalis, Venetiis, apud Hier. Scotum 1571. PLUTARCHUS CHAERONEUS * Graecorum Romanorumque Illustrium Vitae, Basileae, apud Mich. Isingrinum 1542; Ethica Opera, interprete Hermanno Cruserio, Basileae, apud Thomam Guarinum 1573. É PozzonLr GinoLAMO Dizionario d'ogni Milologia, Milano, Battelli e Fanfani 1822. Sacra Bibliotheca Sanctorum Patrum seu Scriptorum Ecclesiasticorum, per Margarinum De La Bigne, Parisiis 1589. SALLusTIUS C. CnisPUS Coniuratio Catilinae, Aldus Manutius, Venetiis 1567. ScaLIGERUS IosePH De Emendatione Temporum, Coloniae Agrippinae 1629. Scorus Fn. Io. Duws In quattuor Libros Sententiarum, apud Io. Bap. et Io. Bernardum Sessam, Venetiis 1597. SENECA L. ANNAEUS * Opera, Parisiis, apud Hadrianum Perier 1613. SiBvLLAE * Oracula Sibyllina apud Bibliothecam Sanctorum Patrum. SrATiUs P. PAPiNIUS JThebais, excudebat Horatius Hart, Oxonii, e typographeo Clarendoniano, sine data. XIV SToBAEUS loANNES Eclochae Physicae, ex officina Christophori Plantini, Antuerpiae 1575. SuaAREZ FnaNcIsCUS De Angelis, Lugduni, sumptibus Iacobi Cardon 1620. SuETONIUS C. TnRANQUILLUS * Duodecim Caesares, Lugduni Bat., apud Samuelem Luchtmans 1751. Surpas * Opera Historica, Basileae, 1581. Talmud Babylonense, Makkoth. TERENTIUS * Comoediae, Brixiae, apud Lud. Britannicum 1536. THOMAS AQUINAS S. Opera Omnia, Ioseph Bettinelli, Venetiis 1748. UcoLiNus Brasrus Thesaurus Antiquitatum Sacrarum, Venetiis 1747. VALESIUS FRANCISCUS * De iis quae scripta sunt physice in Libris Sacris, sive De Sacra Philosophia, Lugduni, in officina A. Porta 1592. VinarLius Mano * Opera, Bassani, ex typographia Remondiniana 1804. ZANOLINI ANTONIUS Lezricon Hebraicum, Patavii, typis Seminarii 1732. ADVENTUS PRIMUS DOMINICA. PRIMA Frunt signa in sole et luna et slellis, et in terrís pressura gentium prae con[usione, etc. ! I. Agitur in sacrosancto hodierno Evangelio de fine mundi signisque praecedentibus extremum saeculi diem. ? Cum autem sacra divinaque theologia veritatem hanc inconcussa fide teneat doceatque, opponit se ei et procaciter contradicit humana philosophia, quam Paulus f/allacem appellat dicens: Videle ne quis vos decipiat per philosophiam et inanem fallaciam.? Quare sunt theologia et philosophia veluti duae illae mulieres coram Salomone: altera quidem verax, pro qua Salomon sententiam tulit, altera vero mendax et fallax, quam a se repulit rex sapientissimus. * Docet sacra theologia mundum a Deo per creationem habuisse principium finemque habiturum; philosophia negat utrunque, sed aeternum docet, principio et fine carentem, Deo coaeternum. Sed, ut verum fatear, non omnis philosophia sacrae theologiae adversatur circa divinam hanc veritatem, nam praeter peripateticam sectam, omnis ethnicorum philosophia tenet docetque mundum a Deo genitum et a Deo posse dissolvi. Diogenes Laer- 1» Mundus hic, qui propter ornatum et mirabilem pulcritudinem splendoremque Graecis cosmos dicitur et eandem ob causam Latinis mundus, unde mundus muliebris, hebraice dicitur holam, (ms.: idest) et similiter chaldaice haima, idest absconditus, non solum quia rerum causae et formae propriaeque rerum differentine ignorantur, unde non possunt haberi verae definitiones, nec cognitiones reurm — quapropter Socrates niebat: « Hoc unum scio, quod nihil scio», et Salomon: Cunctae res difficiles; non polest eas homo ezplicare sermone, —sed etiam quia naturali rationi ignotus est mundi ortus et interitus. Hinc contra theologiam, veram nunc mmntrem, insurgit philosophia dicens quod neternus est mundus, quod natura operantur, quoniam Deus ipse auctor et servator mundi ignotus est: Veretu es Deus absconditus ; Posuit tenebras latibulum suum ». 3) Co12, 8. 4) Ct. 3 Hg S, 16 sqq. Agitur in hodierno Evangelio de line mundi. Hanc veritatem etiam ethnici philosophi docuerunt et poetae, p», ADVENTUS PRIMUS tius 1 De Vitis Philosophorum 1 ait philosophiam Aegyptiorum tradere mundum genitum mortalemque et ad sphaerae similitudinem rotundum. 5 Plutarchus 2 De Placitis Philosophorum tradit sententiam Pythagorae et Platonis, quod mundus, eorum arbitratu, a Deo sit factus interitui obnoxius, Deo autem continente servari. * Et quidem totus plane Timaeus Platonis est de creatione, ubi manifeste docet quod Deus in principio operis ignem, idest coelum terramque creavit, et quod dissolvi non potest mundus, nisi ab eo a quo conditus est." Thales Milesius, inter septem sapientes primus, idem docuit. Nam, referente Laertio in ipsius vita, interrogatus quidnam esset antiquissimum, respondit: « Deus, quoniam ingenitus »; quid pulcherrimum, respondit: « Mundus, quoniam a Deo factus est ».? Antiquisimi poetae Homerus,? Musaeus,!? Orpheus M et Linus ? cosmogoniam, mundi genituram clarissime cecinerunt. Mercurius Trismegistus integro opere fere in suo Pimandro idem docuit.?? Stoici philosophi, ut Plutarchus tradit, docebant mundum conflagrandum tandem ac iterum nasciturum. * Seneca etiam in Epistolis docuit mundum hunc tandem habiturum finem,15 sicut etiam Sibyllae praedixerunt. !$ Ovidius 1 Metamorphoseon, cum cecinisset mundi genituram, ait: « Esse quoque in fatis reminiscitur affore tempus, Quo mare, quo tellus correptaque regia coeli Ardeat et mundi moles operosa laboret ». ? Lucretius etiam poeta libro 5: « Una dies dabit exitio multosque per annos Sustentata ruet moles et machina mundi; Nec me animi fallit quam res nova miraque menti Accidat exitium coeli terraeque futurum ». ribus Philosophorum, lib. 1, pag. 20. 9) Cf. Iliad., lib. 18, vrr. 484-486. vr. 8: « Unus est, ex se procreatus, et ab uno omnia orta sunt ». Cf. Mullachius Fragmenta Philosophorum Graecorum, lib. 1, vol. 1, pag. 166. 12) Cf. Io. Stobaeus Eclochae Physicae, lib, 1, cp. 13, pag. 25; Conimbricenses Physic., lib. 8, cp. 2, q. 3, a. 1; Mullachius Fragmenta Philosophorum, lib. 1, vol. 1, pag. 156-157, 13) Pimander cum Comment. F. A. Rosselli. Consolatio, t. 1, cp. 29, pag. 116; Ad Marciam Consolatio, ibid. cp. 26, pag. 170. —- Lucanus etiam idem cecinit libro 1 Bellorum Civilium. ?* Quare apud ethnicos etiam philosophos et sapientes constans erat opinio et fides de mundi fine et interitu. II. Unus tantum Aristoteles, instar Ismaelis, de quo scriptum est: Unus contra omnes et omnes contra unum, ?? hac in re contrarius esse voluit omnibus theologis atque philosophis. ?* Nec possum non mirari quomodo ad talem tantamque devenerit in philosophia auctoritatem, ut eius verba tanquam coelestia oracula ab omnibus fere nunc philosophis habeantur. Eum tanquam dementati sequuntur, ut Simonem illum Magum Samaritani.?? Nescio an Simonis huius magiam habuerit vel circeam virgam artemque veneficiorum ad dementandos homines; ?? sed diaboli arte factum existimo, quoniam peripatetica philosophia, cum mundi creationem Deique providentiam neget?! et animorum immortalitatem in dubium revocarit,?5 omnis religionis et pietatis divinae fundamenta evertit. Fuit nanque Aristoteles homo idolorum cultor, vitiis deditissimus, etiam turpissimis, ? potentissimum aptissimumque diaboli instrumentum organumque contra. omnem divini cultus pietatem, unicus fere haereticorum omnium patriarcha. Ab eo didicerunt haeretici ut nihil credere velint, nisi vel sensibus vel naturalibus rationibus comprobatum ac luce clarius demonstratum, cum tamen nec ipse naturalis philosophiae dogmata veris rationibus et demonstrationibus doceat. Vix reperitur in universa ipsius philosophia vera demonstratio, sed sophismatibus et cavillis tota plena est milleque obscuritatibus, mille repugnantiis et contradictionibus, mille « Sic, cum compage soluta Saecula tot mundi suprema coegerit horn Antiquum repetent iterum chaos omnia », lib. 1, cp. 10-12, ibid. pag. 275-279; lib. 2, cp. 1, ibid. pag. 279. 22) Cf. Act 8, 8-12. poculum, eos virga quadam tangens cum quibusdam magicis verbis, in feras vertebat. M ythologiae, lib. 6, cp. 6, pag. 482-483. 24) Metaphysic., lib. 11, cp. 9, t. 2, pag. 346. pag. 559-560. 26) Cf. Diogenes Laertius De Vita et Moribus Philosophorum, lib. 5, pag. 183; Suidas Hislorica, (col. 138. 217). Aristotele excepto. Aristoteles vita pessimus fuit, eius philosophia plena est contradictionibus cet erroribus, ita ut ab ipsis ethnicis philosophis contemptui habitus sit. Humana philosophia cedat necesse est divinae *heologiac. Humana ratio non capit mundi ortum nec interitum. 4 ADVENTUS PRIMUS paradoxis, mille sycophantiis, calumniis mendaciisque; et tamen ei tantopere creditur! Deus ne est Aristoteles ut ei magis quam philosophis et poetis, theologis Prophetisque omnibus magis credatur? Quemnam fuisse existimatis? Homo fuit, medici et pharmacopolae filius, qui, ut Aelianus tradit, pharmacopolam egit; ? discipulus Platonis viginti annis, hinc a Philippo rege accersitus fuit ut Alexandri paedagogus esset.?*? A Platonem ulu s dicebatur, ?? non solum ob ingratitudinem, sed forte etiam ob mentis inopiam, nam a Theocrito Chio, ut Laertius tradit, xevóppov ?? est appellatus, idest vacuae mentis homo,eta Timaeo historico homo non sapiens ettardae disciplinae, ut Suidas refert. * Suam autem philosophiam ex alienis laboribus ingeniisque confarcinavit, ita ut etiam errores, quibus phantasticam chimaericamque mundi aeternitatem probavit, ab Ocello Lucano pythagorico philosopho desumpserit. ? Athenaeus libro8 delirum pharmacopolam appellat. ? Et quidem, si permitteremur saltem errores expendere et examinare, quibus mundi aeternitatem nisus est persuadere, videremus profecto deliramenta potius esse quam digna philosopho argumenta. Sed, quaeso, missa haec faciamus, ne cum insanis et mente captis, quos Deus excaecavit et in reprobum sensum tradidit, ?* nos quoque insaniamus. Cedat necesse est philosophia humana divinae theologiae, sicut homo Deo, sicut luna soli, sicut noctuae oculus aquilae visui. Fateor non posse nos capere mundi ortum nec interitum; sed quis est qui capere possit cuiusvis animalculi vel herbulae generationem ex semine vel ex putri? Si naturae opera, imo aliquando nec artis quidem humanae, nam sunt pleraeque artes mirabiles, intellectu capere non possumus, quomodo Dei opera nos posse capere arbitramur? Salomon pro vera matre, pro verace muliere sententiam tulit; mendacem autem impostricem repulit. Peripatetica philosophia in multis reperta est falsa et fallax; novit Galenus, norunt losophorum, lib. 5, pag. 185-186. 29) Cf. Aelianus Varia Historia, lib. 4, f. 35^. rica, (col. 138. 217). 32) De Universi Natura, pag. 12 sqq. 33) Dipnophistarum sive Coenae Sapientum, lib. 8, cp. 8, pag. 144. 34) Cf. Rom 1, 8. * medici, sciunt omnes philosophi in Galaxia, in circulo lacteo. 5 In sacra theologia nunquam vel minimus deprehensus est error. III. Praedicit igitur Christus in hodierno Evangelio mundi finem et interitum ad ostensionem divinae iustitiae. Nam sicut Deus ad ostensionem potentiae et sapientiae suae mundum fÍfabricavit, ita ad ostensionem iustitiae suae eum destruet, iterum ad gloriam suam et electorum suorum aedificaturus. Symbolum fuit mundi huius arca Noe tribus partibus ac interstitiis distincta; 9? symbolum tabernaculum Moysi,?' templum Salomonis,?? civitas lerusalem, statua Nabuchodonosor ?? et arbor illa procerrima eidem in somnis ostensa veluti imperii sui hieroglyphicum. *? Tribus partibus constat hic mundus: terra, coelo et empyreo; domus Dei est, habitatio hominum, Dei imago, hominis regnum: Dominelur piscibus maris el volalilibus coeli et besliis universaeque terrae. * Sed perierunt omnia illa, quoniam finem habiturus est mundus. *? Homo ipse veluti imago et compendium mundi est. Si homo parvus est mundus, profecto mundus magnus est homo, 55 magna Dei imago. Homo factus est ob peccatum mortalis, sic et mundus; si enim homo non peccasset, non iudicaretur, non periret mundus. Septem aetates habet homo: infantiam, pueritiam, adolescentiam, iuventutem, virilitatem, et senectutem, et tandem decrepitam aetatem. In hac necessario moriturus est, licet diem ignoret et horam; sic mundus septem diebus conditus 4 septem veluti habet aetates: haec adiecta fucrunt: « Universum saeculi tempus Regius Vates uno veluti describit anno dicens: Bencdices coronae anni benignitatis tuae. Annus duodecim habet menses, dum sol peragit duodecim signa Zodiaci incipiens à capricorno ad aquarium diluvil, hinc adpisces populi in mari Rubro et Iordane, hinc ad arietem ducem ovium David, hinc usque ad taurum Christum et ad gemini coniunctionem duorum populorum per Evangelii praedicationem, postea ad cornum tempore haereticorum, ad 1lconem tempore Martyrum, ad virginem tempore Confessorum, ad libram tempore Religiosorum, ad scorpionem cum scorplonibus habitans; tandem veniet sagittarius iudex ». viderent utrunque constare ex corpore et rationali anima, ut permutatis nominibus hominem quidem mundum parvum, mundum vero magnum hominem dicerent ». Quis Rerum Divinarum Heres, t. 1, pag. 433; Macrobius: « Physici mundum magnum hominem et hominem brevem mundum esse dixerunt ». Comment. in Somnium Scipionis, lib. 2, cp. 12, vag. 145. Deus mundum destruct nd ostensionem iustitiae suae, iterum ncdificabit ad gloriam electorum. Mundus moriturus est, sicut et homo propter peccatuni, et Christus hodie signa dat finis mundi, Deus mundum destruet in vindiclam peccati, 6 ADVENTUS PRIMUS primam ab Adam ad Noe,secundam usque ad Moysen, tertiam usque ad David et Salomonem, quartam usque ad Christum, quintam usque ad Constantinum, sextam usque ad renovationem tempore Sanctorum Dominici et Francisci, septimam usque ad finem mundi. Iam sumus in ultima aetate. Moriturus homo dat prius signa et indicia mortis: deficiunt vires corporis et sensus, maxime visus et auditus, incurvatur homo ut in terram aspiciat baculoque opus sit, superveniunt infirmitates mortaliaque accidentia, et sic tandem inevitabili morte claudit extremum diem. Hoc est quod Christus ait: Ante mundi interitum erunt signa in sole et luna et stellis. Signa sunt mortis. Quis non videt nunc, fratres, mundum vere in aetate decrepita constitutum, senio iam confectum? Decrepitus est instar Berzeli, qui ob multam senectutem viribus et sensibus destitutus erat, ? sicut David decrepitus, naturali calore veluti totaliter extincto, * ita ut nonnisi mortem expectaret. Ubi nunc sunt vires virtutum? fortitudo spiritus? ubi calor caritatis? Rejrigescel caritas, inquit Christus. Ubi vitalis humor devotionis? ubi visus cognitionis Dei? ubi auditus obedientiae? ubi rectitudo iustitiae? ubi fidei vigor? Cum veniet Filius hominis, putas inveniel fidem super terram? 8 IV. Sed ad quid, quaeso, Deus mundum hunc, opus manuum suarum, destruet? Utique in vindictam" et execrationem peccati. Mandavit in lege ut summus populi princeps, cognita veritate quod civitas aliqua ab impiis seducta, impietate idololatriae, Deo vero deserto, infecta esset, omnes habitatores civitatis illius gladio animadverteret totamque civitatem cum universa supellectili igni concremaret et a fundamentis everteret in execrationem impietatis. 1? Sic utique in die iudicii aget, sicut voluit ut civitas Iericho, transmisso Iordane, a Iosue succenderetur cum omni populo omnique supellectili. * Sic magna erit ira Dei contra universum orbem in die iudicii; incendio nanque consumet omnia: Jgnis ante ipsum praecedet et devorabit omnes inimicos eius, ** sicut factum legimus in incendio universae Pentapolis; ? diluvium pluet de coelo ad consummanda Filius hominis veniens... (n terra ? ,49) Cf. Dt 13, 12 sqq. 50) Cf. los 6, 1-19. omnia, non aquarum sed ignium voraciumque flammarum: Ignis accensus est in furore meo, et ardebit usque ad inferni novissima devorabitque terram cum germine suo et montium fundamenta comburel. 93 Erit tunc totus mundus instar babylonicae fornacis, cuius flamma in coelum usque pertingere videbatur. ** Sicut autem Vates ille ait, destructo templo Domini: Magna eril gloria domus istius novissimae magis quam primae, 55 ita in mundi renovatione accidet, nam erit luz lunae sicut lumen solis el lux solis... septempliciter, sicut lux seplem dierum. ** Sic enim tabernaculo Moysi successit templum Salomonis multo augustius multoque magnificentius atque stabilius, nam illud veluti tentorium erat. Magna igitur erit gloria domus istius novissimae magis quam primae. V. Erunt signa in sole el luna et stellis : signa interitus mundi, mortis magni huius hominis. Duos enim veluti homines creavit ad imaginem el simililudinem suam : parvum et magnum, et utrunque mortalem vel immortalem. Si stetisset in iustitia homo, in aeternum vixisset, nec mundus interitui esset obnoxius. Quoniam vero propter hominem mundus est conditus, ab interitu hominis consequitur interitus mundi, sicut aeternitatem hominis consecuta fuisset aeternitas mundi. Isaias 1 capitesuarum Revelationum, deiudicio Dei verba faciens ait: Audile, coeli, el auribus percipe, terra, quia Dominus loculus est: Filios enutrivi et exallavi, ipsi aulem spreverunt me. Cognovit bos possessorem suum el asinus praesepe domini sui, Israel autem me non cognovit ... populus meus non intellexit. Vae genli peccalrici ! 5 Haec, inquit, est causa divini iudicii: peccatum et iniquitas. Unde subsecutum est quod ferra vestra deserta, civitales vesirae succensae igni ... el derelinquetur filia Sion sicul umbraculum [in] vinea . . . sicut tugurium in cucumerario .. . sicut civilas quae vaslalur, et nisi Dominus... reliquissel nobis semen, quasi Sodoma fuissemus el quasi Gomorrha similes essemus. 9? Succendetur, inquit, civitas ignique comburetur propter iniquitatem, sicut Sodoma. Sed hoc intererit quod propter iustos Plus quam primae. 56) Is 30, 26, Vulg.: Sicut lux solis, elc. 57) Gn 1, 26-27; 5, 1; 9, 6. 58) Vrr. 2-4. Vulg.: Quoniam Dominus locutus, etc. 59) Ibid. vrr. 7-9. Vulg.: Ut umbraculum, etc. sed postca magnificentius illum renovabit. Si homo non peccasset, niundus nunquam periisset. Hoc est quod Isaias etiam praedicat. Christus a destructione Ierusalem vaticinatur de fine mundi et praecurrentia signa denunciat ut homines convertantur. Figura finis mundi destructio Babylonis, de qua loquuntur Isaias 8 ADVENTUS PRIMUS non relinquetur in aeternum, sicut Sodoma, sed iterum reaedificabitur. Sic enim Ierusalem per Chaldaeos exusta fuit soloque aequata, 9? sed postea, Deo propitio, iterum reaedificata fuit et pristinae magnificentiae, imo multo maiori restituta. 9! Sic erit, etc. Dominus autem in Evangelio a destructione Ierusalem coepit vaticinari et prognosticari de interitu et fine mundi. Nam civitas illa tribus partibus distincta: infima, media et suprema, regio palatio temploque nobilissima, mundi huius veluti simulacrum erat, sicut et templum ipsum. Dicebatur Ierusalem civitas Dei, * propter admirabilem ac pene incredibilem civitatis magnificentiam. Sed quid mundo hoc magnificentius? Hinc coelum hebraice dicitur D"2V, a voce Ov, $$ quod stuporem significat, quia opus est manuum Dei supra modum stupendum: Videbo coelos iuos opera digitorum tuorum, lunam et stellas quae tu fundasti. * Igne exusta fuit civitas; Petrus autem ait quod coeli calore et ardore ignis solventur, terra autem et quae in ea sunt opera exurentur. 5 Abdias ait: Erit domus lacob ignis et domus loseph flamma et domus Esau stipula, el succendentur in eis;9* et Sophonias : In igne zeli... devorabitur omnis terra, quia consummationem cum festinatione faciet cunclis habitantibus terram. * Erunt signa in sole, etc., signa irae et vindictae, sed ut homines convertantur: Dedisti metuentibus 1e significationem, ut fugiant a facie arcus, ut liberentur dilecti tui. 99 Deus iudex iusius, fortis el paliens, nunquid irascitur per singulos dies ? Nisi conversi fueritis... arcum suum íetendit et paravit illum, el in eo paravit vasa morlis, idest instrumenta mortem inferentia, sagillas suas ardentibus effecil. 9? Isaias 21 capite suarum Revelationum, praevidens in spiritu destructionem civitatis et regni babylonici, totus exterrefactus ait: Vísio dura nunciata est mihi... propterea repleti sunt lumbi mei dolore, angustia possedil me sicul anguslia parlurientis ; corrui cum audirem, conturbatus sum cum viderem ; emarcuit cor meum, lenebrae stupefecerunt me. * Nam audivit vocem dicentem: Cecidit, 10, 12; Tob 13, 11; Ps 47, 2; 86, 3. 63) Ms.: Scamaim ct: Scamam. 64) Ps 8, 4. cecidit Babylon et omnia sculptilia deorum eius contrita sunt in terram." Ioannes autem in Apocalypsi alludens ad hoc mysterium, ait quod vidit Angelum volanlem per medium coeli, habentem evangelium aelernum et dicentem omnibus habitantibus in terra voce magna: Timete Dominum el date illi honorem, quia venit hora iudicii eius ; alius autem Angelus post eum dixit: Cecidit, cecidit. Babylon illa magna, quae a vino irae fornicationis suae potavit omnes gentes. ?? Capite autem 17 veluti declarans quidnam sit Babylon ista, ait: Babylon magna, maler fornicationum et abominalionum terrae. ? Et capite 18 alius Angelus de coelo clamat iterum: Cecidil, cecidit Babylon illa magna el facta esl habitatio daemoniorum; ?* deinde ter audivit Angelum dicentem: Vae, vae civitas illa magna Babylon, civitas... fortis, quoniam una hora venil iudicium luum 1 ?* Et iterum: Vae, vae civitas illa magna, quae amicta erat purpura et bysso el cocco et deaurata... auro et lapide prelioso et margaritis, quoniam una hora destitulae sunl tantae diviliae ! * Et tandem tertio: Vae, vae civitas illa magna, in qua divites facli sunt omnes qui habebant naves... de pretiis eius, quia una hora desolala est ! ** Tunc ait quod vidit Angelum proicientem in mare magnum lapidem et dicentem : Hoc impetu mittelur Babylon civitas illa magna et ultra... non invenietur. ** Designat igitur Babylon confusionem mundi huius, qui fotus in maligno posilus esL; "* quare monet Angelus dicens: Exite de Babylone, populus meus, el ne parlicipes silis deliclorum eius et de plagis eius non accipiatis, quoniam pervenerunt peccala eius usque ad coelum el recordatus est Dominus iniquitatum eius. *. Sic enim et per Ieremiam Dominus monet: Fugite de medio Babylonis el salvet unusquisque animam suam... subito cecidit Babylon et contrita esi. 9! Praevidens igitur Isaias in spiritu Babylonis huius extremam ruinam ait se adeo exterrefactum et timore ac tremore concussum, nam tunc arescent homines prae timore. 9? VI. Arborem fici proposuit Dominus in exemplum: Ab arbore autem [ici discite parabolam, * quoniam universa mundi aetas anno iam una hora, etc. 78) Ibid. vr. 21. 79) 1 Io 5, 19. 80) Apc 18, 4-5. Vulg.: Exzite de llla, populus meus, ul, etc. 81) 51, 6-8. 82) Ct. Lc 21, 26. 83) Mt 24, 32. €t D. Ioannes. Christus proponit in txemplum ürboreni fici, quia nctas mundi anno veluti continetur, Admodum terribilis erit nspectus iudicis venientis ad iudicandum; 10 ADVENTUS PRIMUS veluti continetur: in fine autumni senectus est arborum, maxime ficulnearum; in anni autem initio, ipso ianuario, in calidis regionibus qualis est Palaestina incipiunt tenerescere gemmasque proferre. Producit ficulnea suaves fructus, sed, sicut apud Ieremia m legimus, vel ficus bonas valde vel malas valde.?* Transacto hieme, tempore valde frigido, aderit aetas iudicii. Hoc est quod Salomon in Canticis ait: Iam... hiems transiit, imber abiit et recessit ; surge, amica mea... et veni. Flores apparuerunt in terra nostra... ficus protulit grossos suos ; 55 Ecclesiam vocat ad coelestem gloriam. Mundus hic veluti ager est terrae maledictae, quae nonnisi spinas et tribulos germinat. *5 Deus autem tanquam diligens agricola sategit semper spinas evellere, tribulos malasque herbas resecare, tandem ad siccandas penitus radices, ne unquam pullulare possint nec semina germinare, totum vult campum adhibito igne incendere; sic ignem conflagrationis mittet. Arescenlibus hominibus prae limore et expectalione, quae supervenient universo orbi, etc. '. Ostendit his verbis Dominus quod supra modum terribilis ad iudicandum veniet. Nam praeterquam quod Dei maiestas suapte natura tremenda hominibus est, instar leonis, ignis maximi marisque flante austro agitati: Mirabiles elationes maris, mirabilis in altis Dominus, 8 hinc, cum venit ad dandam legem Hebraeis in deserto, universus populus exterrefactus fuit ac timore pene exanimatus fuit.** Sed conscientia laesa hominem facit timidum et pusillanimem; *? sic Adam post peccatum, audiens vocem... Dei deambulaniis in paradiso ad auram post meridiem, timuit abiitque et abscondit se in arborum silva. ?* Si homo, cum unum tantum admisisset peccatum, tantopere Deum timuit venientem cum mansuetudine, quid faciet mundus, qui fofus in maligno positus est, cum sentiet venientem Deum cum ira et indignatione maxima in vindictam peccati et iniquitatis? Videbunt Filium hominis venientem in nube cum polesiale magna, idest cum maximo ac innumerabili Angelorum exercitu, ei maiesíate, ? idest gloria divinitatis circumdatus, nam facies eius sicut sol fulgebit. miliare S. Auctorl. Cf. Explanatio in Genesim, pag. 276; Quadragesimale Secundum, part. 1, pag. 280. 91) Gn 3, 8-9. 92) Lc 21, 27. Videbunl Filium hominis glorificatum, sedentem ad dexteram Dei, venientem, quoniam mittetur a Patre ad iudicandum mundum, sicut missus fuit Moyses a summitate montis Sinai ad puniendos idololatras, sicut missus fuit Saul rex ad puniendos Amalecitas. ** Cum populus adorasset vitulum aureum in deserto, dixit Deus Moysi, qui secum erat supra montem: Vade, descende, quia peccavit populus tuus quem eduxisti de terra Aegypli; recesserunt cito de via, quam ostendisti eis, feceruntque sibi vitulum conflatilem et adoraverunt atque immolantes ei hostias dixerunt : Isti sunt dii tui, Israel, qui te eduxerunt de lerra Aegypti. ** Licet autem tunc Moyses natura mitissimus, ?5 videns Deum iratum contra populum, precibus placare studuerit advocatumque egerit, postea tamen, descendens de monte una cum Iosue vidensque populum idololatriae impietate foedatum, armata manu una cum contribulibus suis levitis, ministris Domini, viginti tria millia idololatrarum de medio tulit. 9 Sic utique Christus aget. Nam videns Deus populum christianum a servitute diaboli et peccati a Christo liberatum — Exhibuistis membra vestra servire iniustitiae et iniquitati ad iniquitatem ; *' Qui facit peccatum, servus est peccati ; 5 Venit... princeps mundi huius, *? — videns, inquam, hunc populum vitiis deditum, superbiae, libidini et avaritiae, quae est idolorum servitus, " operam dantem, mittit Christum ad iudicandum mundum a summo coelorum habitaculo; sic veniet et omnes peccatores internicioni dabit. Sicut enim Deus regem Saul misit contra Amalecitas dicens: Recensui quaecunque fecil Amalec Israeli ... nunc ergo vade el percule Amalec ei demolire universa eius, non parcas ei ; 11 omnes, inquit, penitus Amalecitas perdas, a maximo usque ad minimum; sic contra omnes penitus peccatores mittetur Christus. VII. Dignum autem consideratione est quod cum Moyse levitae quoque, ministri Domini, armantur ad vindictam malefactorum: Veniel Dominus ad iudicandum ef omnes Sancli eius cum eo, ait Zacharias; ?*et Iudas apostolus: Ecce veniet Dominus cum Sanctis millibus suis facere iudicium contra omnes impios, Vulg.: Omnesque Sancti cum eo. Christus enim mittetur a Patre ad puniendum peccatum et omnes peccatores internicioni dandos. Venient etiam cum Christo omnes Sancli contra peccatores armati, et tunc iniqui maximo lerrore ufficientur; sicut enim Christus misericordissimus apparuit in primo adventu, ita in secundo severissimus apparebit, nam omnia instrumenta misericordiae 12 ADVENTUS PRIMUS dicens hanc esse prophetiam Enoch.?? Sed Sancti qui cum Christo venient, licet piissimi sint, armati tunc venient contra peccatores. Ait enim: Ezultabunt sancli in gloria, laetabuntur in cubilibus suis; exultationes Dei in faucibus eorum et gladii ancipites in manibus eorum, ad faciendam vindiclam in nationibus, increpationes in populis ; 194 adeo ut, sicut Israelitae videntes Aegyptios in mari Rubro cum Pharaone a Deo submersos vehementer laetati fuere, 199 sic Sancti omnes in die iudicii; Laetabitur iustus cum viderit vindictam. 39* Sic igitur veniet Dominus cum potesiate magna, cum innumerabili exercitu Angelorum et Sanctorum omnium, instar arcae foederis Domini in medio exercituum Israel. 19* Veniet etiam cum ;naiesiate, fulgens sicut sol inter astra. O qualis tunc erit omnium iniquorum tremor et stupor! Paulus audiens vocem Christi a gloria coelesti: Saule, Saule, cur me persequeris ? 199 totus tremuit et obstupuit. Quis tunc tremor et stupor occupabit omnes videntes Christum venientem tanta cum potestate et maiestate? Deum videre iratum res est infiniti terroris. Aman videns Assuerum contra se iratum, prae timore pene exanimatus fuit iram regis sustinere non valens. !?? Arescentibus hominibus prae timore. Talis tantusque, inquit, tunc timor erit, ut homines veluti in exanimes statuas lapidesque convertat. Sicut enim in primo adventu suo Christus infinitam, incomprehensibilem, inexcogitabilem misericordiam ostendit, humilians seipsum propter hominem usque ad mortem crucis, !? sic in secundo adventu infinitam et inexcogitabilem ostensurus est contra peccatores omnes iustitiam, ita ut Petrus dicat quod iustus vix salvabitur,31 sicut severitatem iustitiae suae in ficulneam foliis multis vernantem ostendit, eo quod sine fructibus eam invenit: Omnis... arbor, quae non facit fruclum bonum, excidelur et in ignem mittetur. 1? Tunc enim omnia instrumenta misericordiae non erunt nisi severissimae instrumenta iustitiae. Nam cum apparuerit signum Filii hominis, tunc homines timore arescent, tunc plangent, tunc sanguineas lacrimas fundent. Cur, quaeso? An non crux Christi instruExaltationes Dei in gutture, etc. 105) Cf. Ex 14, 30-15, 1-21. 106) Ps 57, 11. mentum divinae pietatis et misericordiae est? Sed tunc instrumentum erit iustitiae, flagellum in manu Dei, sicut virga Dei in manu Moysi flagellum erat Aegyptiorum, !? sicut arca Dei, ex qua salus Hebraeorum pendebat, multa millia Bethsamitarum percussit ; 4 quare eis terribilis admodum et formidabilis extitit sicut Philisthaeis. 115 Sicut columna nubis per diem in deserto, nocte convertebatur in ignem, "5$ ita crux ex instrumento misericordiae tunc convertetur in instrumentum iustitiae. Arescenlibus hominibus prae timore. Populi Chananaei audientes adventum Israelis ad Iordanem, nimio terrore correpti dicuntur, sicut Rahab exploratoribus dixit: Perlimuimus el elanguil cor nostrum, nec remansit in nobis spiritus ad adventum vestrum. * Si Veneta Respublica audiret quod potentissimus Turcarum imperator expeditionem maximam terra marique pararet copiosissimasque copias colligeret classemque formidabilem instrueret, ut veniret ad rempublicam occupandam funditusque evertendam, quis timor Venetos omnes invaderet? Cum tamen omnis mundana potentia nihil sit Deo comparata, gutta aquae oceano marique universo collata, nos tamen corde tam impavido sumus, ut audientes Deum contra nos expeditionem parare, nihil timemus ac si somnium esset aut puerile terriculamentum! VIII. Et tune arescent homines prae timore et expeclatione quae supervenient universo orbi... His aulem fieri incipientibus, respicite el levate capita vestra, etc.J6 Paradoxum videtur in hodierno Evangelio, nunc enim timendum, nunc exultandum dicit in die iudicii. Sed paradoxum non est. Si principes christiani cum Summo Pontifice colligati, maximis collectis copiis classeque instructa, contra Turcas recta pergerent ad capiendam urbem regiam Constantinopolim, Turcae quidem in ea habitantes, audientes adventare classem, nemine resistente, timerent valde; christiani autem, qui ibi veluti captivi sunt, exultarent et magno desiderio classem expectarent. Ita, ait Christus, timebunt impii, servi mundi, carnis et satanae in die iudicii, tunc non erunt nisi instrumenta iustit fae. Hunc dient terribllisslrium quam maxinie timere debemus. Soli iusti diem illum cum exultatione expectare possunt. Pie ergo et iuste vivamus in hac vita, ne in die iudicit timere debeamus. Fragmentum. 14 ADVENTUS PRIMUS DOMINICA PRIMA non iusti, servi Dei et Christi, qui spiritu Dei ducuntur; non UUSDIE Iacob dilectus, sed Esau odio habitus. 9? Fratres mei, conscientia laesa facit hominem timidum: Qui male agit,odil lucem. !?? Vide, homo: si Iacob es, noli timere sed exulta, nam non veniet contra te Christus, sed pro te: Ezulta satis, filia Sion, iubila, filia Ierusalem, ecce rex tuus venil tibi iustus et salvator ; ??t si autem Esau es, time, nam contra te venit in perniciem tuam. Dices: Quomodo sciam an sim Iacob vel Esau? A fructibus eorum cognoscetis eos. 1** Vide an Iacob vel Esau vitam ducas; vide ne appetitu sensuali victus ob modicam voluptatem primogenituram coelestis hereditatis contemnas vilissimoque pretio vendas, nam carnalia desideria militanl adversus animam. 1?3 Arescenlibus hominibus. In lignis aridis facile accenditur ignis, facile ea comburit. Peccatores ligna sunt arida, iusti autem viridia: Si in viridi ligno haec faciunt, in arido quid fiet? * L3 Erunt signa in sole el luna et stellis, el in lerris pressura gentium prae confusione, etc. Celebratura Sancta Mater Ecclesia primum Christi adventum, qui totus fuit in mansuetudine et humilitate, proponit nobis ante oculos hodie secundum Christi adventum in gloria et terribili maiestate; sicut antequam Deus appareret Eliae super montem sanctum Horeb in sibilo aurae suavis, terruit eum turbine et commotione magna subvertente montes igneque plane omnia devorante. 5 Sic nanque Deus ante Evangelium legem dedit terribilem, minis et terroribus plenam, sicut multis cum terroribus lata fuit; et ante Christum misit Ioannem in spiritu et virtute Eliae, ?* severissimum vitiorum ac peccatorum omnium correptorem, ad commovendos animos et concutienda peccatorum corda timore divinae vindictae: Jam enim securis ad radicem arboris posita est. Omnis .. . arbor, quae non facit, etc. ?? Cum audisset! Ioannes in vinculis opera Christi, mittens duos de discipulis suis, ctc. ! I. Sicut Ioseph ob persecutionem sceleratae mulieris in vincula coniectus,? ibi Divino Spiritu afflatus aperiebat concaptivis suis divina mysteria,? et Ieremias propheta sanctissimus ob praedicationem veritatis constitutus in tetro carcere ab impio rege Ioacimo, cum Dei zelo plenus non valeret ipse praedicare populo verbum Dei, misit Baruch discipulum suum ad praedicandum in templo Domini ea quae sibi a Domino fuerant revelata et ab ipso Baruch ex ore Ieremiae conscripta;* ita Ioannes, innocentior Ioseph et sanctior Ieremia, propheta et plus quam propheta: 5 Inter natos mulierum non surrexit maior Ioanne Baptista, a scelerata Herodiade et ab impio Herode ob veritatis et iustitiae praedicationem passus persecutionem et in vincula coniectus, in tetro carcere constitutus, ? non cessabat praedicare discipulis suis divina mysteria; et cum non posset per seipsum ad Christum accedere, misit ad eum discipulos suos, legationem hanc faciens loco praedicationis. Ostendit nanque talem esse Dominum, ut simplici eius verbo dictoque firma esset adhibenda fides, si diceret se esse Messiam, credendum omnino esset. Sic Ioannes Christum laudat atque commendat; Christus autem Ioannem cumulat multis laudibus: de vitae asperitate, de animi constantia, de excellentia spiritus prophetici et de angelica vitae sanctitate. Quare sunt hodie Christus et Ioannes veluti duo cherubim Vulg.: Non surrezit inter natos mulierum maior Ioanne Baptista. Affert ex Breviario Pom., dle 24 Iunii, in Festo S. Io. DBnpt., antiph. 4 ad Laudes. 7) Ct. Lc 3, 19-20. loannes ln vinculis positus mittit discipulos suos ad Christum ut eum agnoscerent verum Messiam; Christus nutem multis laudibus Ioannem cumulat. T Christus et loannes n Malachia Angeli sunt nppellati illustrissimo vnticinio. Expenditür hoc vaticinium. Christus hic dicitur Angelus, quia missus fuit nd praedícandam legem et componendam pacem inter Deum et homines. 16 ADVENTUS PRIMUS in divino sanctuario, qui se invicem respiciebant versis vultibus ad propitiatorium;? et veluti duo Seraphim apud Isaiam, qui se invicem laudabant, divinis laudibus et encomiis Deum celebrantes. ? Angelus enim Christus est et angelus Ioannes. Sic enim a Malachia angelico propheta illustrissimo vaticinio Christus et Ioannes sunt appellati. Ait enim: Ecce ego millo Angelum meum ante te, qui praeparabit viam ante faciem meam. El statim veniet ad templum sanctum suum Dominator, quem vos quaeritis, et Angelus testamenti, quem vos vullis. Ecce venil, dicit Dominus... et quis polerit cogitare diem adventus eius? El quis stabit ad videndum eum? Ipse enim quasi ignis conjlans et sicul herba fullonum; et sedebit conflans el emundans argentum, et purgabil filios Levi el colabit eos quasi aurum et quasi argentum ; el erunt Domino offerentes sacrificia in iustitia. Et placebit Domino sacrificium Iuda et Ierusalem, sicul dies saeculi el sicul anni antiqui. * O mirabile vaticinium! Expendamus, quaeso, diligenter verba divini huius vaticinii, quoniam ex eo pendet hodierni Evangelii clara et perspicua veraque intelligentia. II. Ecce ego mitto Angelum meum. De Ioanne interpretatur Christus: Hic est enim de quo scriplum est: Ecce ego mitto Angelum meum; t Et statim veniet ad. templum sanctum suum Dominator, DmNaO 1 * Dominus ille, verus Deus, quem vos quaeritis. Ad hoc alludit Ioannes dicens: Tu es ille qui venturus es, an alium expectamus? !3 Expectamus, inquit, quoniam fideles omnes ardentissimis desideriis Christum expectabant, sicut de Simeone iusto legimus?* et de Anna prophetissa, quae, viso Christo, loquebatur de eo omnibus qui expectabant redemptionem Israel. 5$ Nec tantum dicitur hic Christus DNA. 6 Kóptoc, 19 Dominus absolute, verus Deus, qui in templo illo sanctissimo colebatur, sed etiam Angelus testamenti, tum quia ad evangelicam legem praedicandam missus a Patre fuit: Spirilus Domini super me, eo quod unzit me, evangelizare pauperibus misit me; sive quia missus est ut mediator ad componendam pacem inter Deum et homines; Loquebatur de illo. 16) Ms.: Haadon o kirios. 17) Le 4, 18. Vulg.: Propter quod unzit, ctc. sive quia tandem in lege divina et Prophetis promissus est atque praefiguratus. Hinc ait Ioannes: Tu es ille venturus ? Nam, sicut Deus Moysi dedit exemplar tabernaculi?? et Davidi archetypas formas totius templi, 1? ita Christus Dominus praefiguratus fuit in Scripturis Sanctis, imo, inquit Petrus, praecognitus anle mundi consíitutionem, ?) sicut mundus hic ante creationem in archetypis exemplaribus in divina mente et intellectu totus efformatus erat: «Pulerum pulcherrimus ipse Mundum mente gerens similique in imagine formans ». ?0* Nam sapiens architectus facturus magnum aliquod aedificium, prius totius aedificii format ideas. Cum igitur sciret Ioannes promissiones de Christo factas Patriarchis, revelationes Prophetis manifestatas, praefigurationes et praedeScriptiones in mysteriis et sacramentis Antiquae Legis, quare Angelus testamenti est appellatus, ait: Tu es ille venturus? Ubi ex admiratione et stupore animi videtur Ioannes loqui. Nam Vates divinus sequitur: Quis polcril cogitare, idest mente et cogitatione comprehendere diem adventus eius ? Et quis slabit ad videndum eum? Fulgebit, inquit, divinitatis instar lucis inaccessibilis, splendoribus sicut fulgidissimus sol, cuius splendorem vix aquilini oculi ferre possunt. Sic enim idem Vates ait: Vobis limenlibus nomen meum orietur Sol iusliliae. ?! Et in hoc vaticinio comparatur divino igni: Ipse enim quasi ignis con[lans, nam Deus nosler ignis consumens esl; Deus luv est;?* Lucem habitat inaccessibilem ; ^* in Christo autem inhabitat omnis pleniludo divinilalis corporaliter. ** Sed ad quid venit Christus? Purgabit [ilios Levi et colabit eos quasi aurum, el quasi argentum, igne praedicationis evangelicae: Ignem veni millere in terram, et quid volo nisi ui ardeat??* igne Spiritus Sancti, qui per fidem datur credentibus in Baptismo: Fide purificans corda eorum.** Praedicabat Christus, coruscabat miraculis, et tamen non credebant, non convertebantur homines. Hinc miratur loannes, De Consolatione Philosophiae, llb. 3, metrum 9, (P. L. 63, 758-759). 21) Mal 4, 2. Vulg.: Orietur vobis timentibius, ctc. 22) Dt 4. 24; Hebr 12, 29. 23) 1 Io 1, 5. Nisi ut accendatur ? 27) Act 15, 9. E] Ex admiratione et stupore loqui videtur Ioannes, quia tot visis Christi miraculis homines in eum adhuc non credebant. cum divinitas elus abscondita esset. Opera nutem Christi celare manifestant illius divinitatem; 18 ADVENTUS PRIMUS sicut Moyses videns quod ardebat rubus et non comburebatur, ait: Ibo et videbo visionem hanc magnam, quare non comburatur rubus. ?? Si, inquit, ignis est, quomodo effectum ignis non operatur? Et si ignis non est, quomodo ardet? Ibo et videbo visionem hanc magnam. Sic Ioannes vere dicere poterat Christum ?? visionem magnam, quoniam Deus ibi erat;ait enim illi: Ego sum Deus... Ego sumqui sum. *? Dicitur Angelus Domini : Apparuit ei... Angelus Domini in igne flammae rubi, 3* quoniam Filius ei apparuit, qui Dominus est et Angelus Domini: Veniet... Dominalor, quem vos quaerilis, el. Angelus testamenli, quem vos vullis. In igne autem apparuit, quoniam Deus ignis est. O magnam visionem! Quid maius Deo, cuius comparatione coelum universum indivisibile punctum ac nihil est? Et tamen talis ac tantus ignis ardens in rubo, in spinis, non comburebat eas, tali tantoque igni resistebant spinae illae. Per spinas autem in Divinis Litteris peccatores intelliguntur et peccata ipsa, carnis concupiscentiae et saeculi voluptates: Spinas et tribulos germinabit tibi *?* terra maledicta; Semen cecidit inter spinas, in cordibus hominum saecularibus, qui a sollicitudinibus et divitiis et voluptatibus saeculi euntes, suffocantur. Mysterium illud fuit quod Deus de coelo descensurus erat in terram, sed spinosam et senticosam rubum synagogae Iudaeorum, quae Spiritui Sancto restitit semper, ?* non erat conversurus ad fidem. Hoc est quod miratur Ioannes. Videt enim Christum verum Deum in terra, in medio synagogae, videt divinum hunc ignem ardentem, splendentem divinis operibus: Cum audisset... opera Christi... Caeci videnl, claudi ambulant, leprosi mundantur, surdi audiunt, mortui resurgunt. ** O infinitam potentiam! Quis potest illuminare caecos? Respondet Regius Vates: Dominus solvit compeditos, Dominus illuminat caecos, Dominus erigil elisos; * sed prius dixerat: Beatus cuius Deus Iacob adiutor eius, spes eius in Domino Deo ipsius, qui fecit coelum et terram, mare et omnia quae in eis sunt, * quoniam TRA a ad illuminandos caecos Dei requiritur omnipotentia, qua mundum universum creavit. Caeci vident, claudi ambulant, leprosi mundantur, surdi audiunt, moriui resurgunt : haec sunt flammae ingentes, splendores maximi divini huius ignis in rubo synagogae ardentis. Et tamen ardet rubus et non comburitur, non in ignem convertitur; resistunt spinae divino huic igni: Beatus est qui non fuerit scandalizatus in me, ? nam ait quod scandalizabantur in eo, 3* existimantes satanae spiritu, virtute et arte, non Dei potentia miracula operari. Videntes etiam Christi humilitatem aspernabantur tanquam [abri filium, eo quod venit non in gloria et maiestate. 6 A Messia enim, sensu carnis imbuti, non expectabant spiritualia, coelestia, aeterna bona, sed temporalia, mundana; haec enim desiderabant, haec ambiebant. Ecce spinae rubi; has non potuit divinus ignis comburere, cum liberum hominis arbitrium cogi non possit. Persuaderi quidem potest, convinci potest, sed cogi non potest. Sic homo libero arbitrio et mala voluntate potest Deo Spirituique Sancto resistere; neque enim Deus vult homines cogere, sed spontaneos ad se trahere in vinculis Adam... in funiculis caritatis. * III. In hac autem missione Ioannis alius quoque sensus mihi illucescit. Functus fuerat Ioannes officio suo, nam missus erat in lestimonium ul testimonium perhiberel de lumine, ul omnes crederent per ipsum ; € hinc ipse ait: Ut manifestetur in Israel, propterea veni ego. 5 Sed cum in vincula coniectus non posset amplius praedicare, nec tamen in Christum crederent Iudaei, nec satis illum agnoscerent, mittit discipulos suos ad Christum, rogans ut ipse seipsum mundo manifestaret. Hinc ait: Tu es ille venturus ... an alium expectamus ? Hoc est: Adhuc, Domine, ignorat mundus an tu sis verus Messias a Deo promissus; manifesta teipsum mundo, ** nam ego his vinculis impeditus fungi officio meo non possum amplius. Hine Dominus intelligens mentem Ioannis, audita legatione discipulorum Ioannis, ut Lucas ait, multa operatus fuit miracula coram discipulis missis; 56 et tunc ait illis: Ite, renunciate Ioanni quae audistis el vidistis. * [uniculis Adam... in vinculis caritatis. 42) Io 1, 7. Vulg.: Crederent per iilum. Euntes renunciate, etc. et tamen Iudsnei in ipsum non credebant, imo ipsum contemnebant, quia humilem eum videbant. Legatio lonnnis interpretari etiam potest veluti petitio Christo facta, ut scipsum mundo manifestaret. Hac legatione Ioannes nd multa etiam nliudit mysteria ct vaticinia de Christo, quae continentur in Divinis Scripturis, 20 ADVENTUS PRIMUS Non desinam, inquit, manifestare meipsum mundo, ut cognoscat mundus quia ego sum ille venturus, nam: Haec est... vita aeterna, ul cognoscant te solum Deum... et quem misisti, Iesum Christum. * Hinc ait; Beatus... qui non fuerit scandalizatus in me, beatus qui me vere agnoverit, qui in me vere crediderit, nam fides Christi principium et fundamentum est salutis: Fides... te salvam fecit. *8 IV. In eo autem quod dicit Ioannes: Tu es ille venturus ? ad multa alludit Divinarum Scripturarum mysteria et vaticinia de Christo. Sicut enim Deus, antequam mundum crearet, mundi totius archetypum exemplar in sua mente formavit, quemadmodum Moysi dedit exemplar totius tabernaculi et Davidi exemplar templi, quemadmodum etiam in synagoga praecessit figura Ecclesiae et figura quidem multiplex, sic Christus in Lege et Prophetis multipliciter est praefiguratus ac multis prognosticis et vaticiniis descriptus; quis, qualis et quantus futurus erat, quidve acturus in mundo; Patriarchis fuit promissus et Prophetis revelatus divinitusque in spiritu manifestatus. Hinc ait: Tu es ille venturus? Salvator ille et redemptor mundi, Deus humanatus? Summus ille pontifex, summus rex et summus propheta, auctor naturae, fons gratiae, thesaurus et sol gloriae omnisque boni principium et causa? Deus ille Patriarchis et Prophetis visus in humana specie et forma, ** de quo Regius Vates: Benedictus qui venit in nomine Domini, hebraice: Bencdiclus ille veniens in nomine Domini, Deus Dominus, sive potens Deus illuxit nobis, * apparuit nobis, visus est instar solis mane orientis? De quo Malachias: Veniet ad templum suum Dominator ... et Angelus testamenti, Deus et homo missus a Deo? Et Zacharias : Eccerez (uus venit tibi iustus el salvator? *! De quo Moyses ad Deum: Mitte quem missurus es, ? Redemptorem et Salvatorem populi, iuxta promissa patribus sanctis facta ? De quo sanctus patriarcha Iacob: Salutare tuum ezpectabo, Domine, 9 sive: Iesum tuum ezpectavi, Domine ? Ab omnibus enim Patriarchis et Prophetis et sanctis fidelibus Ex 33, 11; 3 Rg 22, 19; Is 6, 1-6; Ez 10, 8 sqq.; Dn 7, 13 sqq. 50) Ps 117 (hebr. 118), 26-27. 51) 9, 9. Vulg.: Veniet tibi, elc. 52) Ex 4, 13. 53) Gn 49, 18. ardentissimis desideriis expectatus fuit Christus, tanquam unicus ab omnibus Salvator et bonorum omnium largitor perpetuaeque felicitatis per pj rcnis et Adami peccatum amissae reparator et restitutor. Hinc dicitur desi- Prophetis Messias deratus cunctis genlibus, sive desiderium cunctarum gentium, ** quonrug udin si D M" . i ; uit tanquam iam omnes homines natura felicitatem desiderant summisque votis unicus exoptant, quasi natura suggerente ac dictante quod ad aeternam feli- —?"""^'*r citatem conditi natique sumus. V. Alludit vero singulariter ad illustrissimum illud vaticinium Sed singulariter Iacob patriarchae: Non auferetur sceptrum de Iuda et dux de femore wuait aa eius, donec venial qui mittendus est, el ipse eril expectatio gentium : 55 Eire donec veniat now, 56 prosperitas, felicitas; hinc ait ipse: Ezpeclatio Iacob, genlium, desiderium cunctarum gentium, nam de hoc ait in benedictione Ioseph: Donec veniat desiderium collium aeternorum. ?' Christus enim infinitus thesaurus est omnium desiderabilium bonorum, sicut in hodierno Evangelio ostenditur: caecis visus est, surdis auditus, mortuis vita. Sic optime respondit Ioanni se illum esse qui venturus erat, ctconsonanter n : PRA respondet salvator et bonorum omnium largitor Deus, thesaurus infinitus om- Christus nis felicitatis. Hinc enim ait: Beatus est qui non [uerit scandalizalus "ose in me. His enim verbis manifeste ostendit se largitorem esse beatitu- MEDIE. dinis, quae, ut ille ait, «status est omnium bonorum cumulatione perfectus », 585. veluti est in corpore sanitas; necesse nanque est ut integra sit in omnibus corporis partibus, tum internis tum externis. Et quidem cum Deus Moysi venturum Christum declarare vellet, ait: Ostendam libi omne bonum. 5? Vidit autem Moyses Deum ante Se cum sit verus transeuntem in humana specie atque figura. 9? Deus autem humana- "seam" tus Christus est: Ostendam tibi omne bonum. Quid Christus est ? Om- Pestitudinem, ne bonum. Ecce omne bonum : Caeci vident, claudi ambulant, leprosi mundantur, surdi audiunt, mortui resurgunt, pauperes evangelizantur. 9: Quid est pauperes evangelizanlur, nisi beati praedicantur? beatificantur? Pauper autem hebraice dicitur Dass idest desideratus; nam qui bono aliquo eget, facile illud desiderat; pauperes autem, venirel, ctc. 58) Boetius De Consolatione Philosophiae, lib. 3, prosa 2, (P. L. 63, 724). quin continet omne bonum. Hoc autem noverat Ioannes, et Christus eius legationi respondet opera ostendendo. * Ex operibus agnoscitur quinam Christ! sint. 22 ADVENTUS PRIMUS cum bonis omnibus egeant, omnia desiderant. Sed pauperes evangelizaniur, beatificantur; omnia ergo desideria optatis bonis implentur. Ecce vera beatitudo, tunc enim beatus dici potest homo, cum omne desiderium cordis sui adimpletum fuerit. : O felices qui Christum vere agnoscunt, qui in Christum vere credunt, qui vere ex animo ei adhaerent! Nam: Mihi ... adhaerere Deo bonum est, ponere in Domino Deo spem meam. 9? Bonum est, inquit, mihi, quia in Deo omne bonum, a quo omne bonum. Christus autem verus Deus est, ergo adhaerere Christo bonum est: Beaíus esi qui non fuerit scandalizatus in me. Sciens itaque Ioannes quod Christus erat tanquam thesaurus absconditus in agro, ab omnibus quidem desideratus, sed tamen a nemine cognitus, et cupiens ex divina caritate, quae in ipsius pectore ardebat, revelare thesaurum hunc, misit discipulos suos ad Christum dicens: Tu es qui venturus es ? interrogans non solum de primo Christi adventu, sed etiam de secundo, quo in maiestate venturus est ad iudicandum mundum, sicut prius venit ad salvandum. Dum autem Christus respondet: Ite, renunciate Ioanni quod caeci vident, etc., ostendit opera quae Christus egit in mundo non tantum corporaliter, sed etiam, imo maxime in spiritualibus. Nam ob peccatum homo factus est caecus ignorantia, claudus impotentia, leprosus concupiscentia carnis, surdus malitia, mortuus Deo, pauper, bonis omnibus privatus, nam ex paradiso eiectus ob peccatum homo fuit; ^ sed per Christi gratiam illuminatus est, rectificatus, mundatus, auditu praeditus, vitae restitutus, bonis coelestibus ditatus. His ergo signis cognosci potest opus Christi ab opere diaboli, quisnam homo opus Christi sit et quis opus diaboli. A fructibus eorum cognoscelis eos, 95 ab oculis, ab auribus, a pedibus, a sanitate vel infirmitate, a vita vel morte, a paupertate vel copia spiritualium bonorum. Qui oculis videt, auribus audit, qui spiritu Deo vivit, hic opus Christi est; qui autem spiritualibus hisce bonis et virtutibus caret, caecus est, mortuus est, non est opus Christi, nam Dei perfecta sunt opera ; 5. adhuc opus diaboli est, sicut et natus est filius irae et perditionis. VI. Duos de discipulis suis misit Ioannes ad Christum, ut in ore duorum . . . testium stet omne verbum. *' Sic quilibet nostrum necesse est ut ad Christum mittat intellectum suum et aífectum, ad Christum simul cognoscendum et diligendum: Gustate et videte quoniam suavis est Dominus : beatus vir qui sperat in eo. * O nos beatos, si quandiu spiritus noster adhuc in corporis huius carcere vinctus detinetur, duos hos discipulos, qui liberi sunt, ad Christum mittat auctorem bonorum omnium, qui venturus est iudicare universum mundum! Discant patresfamilias et parentes omnes a Ioanne hodie mittere filios suos ad Christum, ut Christum agnoscant, ut Christi opera videant, ut doctrina Christi imbuantur, nam doctrina Christi scientia salutis est, via salutis. Cherubim illi gloriae ex auro purissimo erant, *? quod est omnium metallorum excellentissimum; sic Christus et Ioannes Sanctorum excellentissimi sunt. Christus enim Sanctus sanctorum *? est, Sol iustiliae; de Ioanne autem ait: Plus quam propheta est; Inter natos mulierum non surrexit maior Ioanne Baplista.?? Interpretatur Cherub plenitudo scientiae. Christus est in quo sunt omnes (hesauri sapientiae el scientiae?? Dei. Sic ostendit hodie se cognoscere secreta conscientiae et excellentiam meritorum Ioannis, quae solus Deus, cordium scrutator, cognoscit. Vaticinium etiam Malachiae et Sacram Scripturam interpretatur: Hic est enim de quo scriptum es(: Ecce ego mitto Angelum meum. Ioannis etiam sapientia ostenditur in legatione missa ad Christum: Tu es qui venturus es ? etc. Erat fere communis omnium opinio de Ioanne quod ipse erat Messias. Sic enim Lucas ait: Existimante autem populo et cogitantibus omnibus in cordibus suis de loanne, ne forte ipse esset Christus, ** ad tollendam opinionem hanc publicam mittit legationem ad Christum, simulans sanctam quandam et doctam ignorantiam ad Christi gloriam, quasi certo nesciret an Christus verus esset Messias, sed cupere ab ipso veritatem scire et intelligere illique summam fidem praestandam esse, quoniam ipsius opera indicabant ipsum esse Messiam; sed rogabat ut manifeste diceret, eo quod talis ac tantus erat, ut dictis ipsius magis quam operiIn obsequium Christi captivandus est intellectus et affectus, nam doctrina Christi scientia salutis est. Ostenditur hodie divina Christi scientia et Ioannis sapientia, humilítas et zelus ut Christus agnosceretur; non quaerit enim gloriam sunm, scd Christi. Christus vere est desiderium hominum, omnia bona in se continens. 24 ADVENTUS PRIMUS bus integerrima praestanda sit fides. Ostendit etiam se scire quaecunque de Messia in Lege et Prophetis scripta erant, propterea ait: Tu es ille venturus ? Intuebantur cherubim divinum propitiatorium stantes expansis alis, veluti ad volandum ad exequendam divinam voluntatem. Haec fuit semper vita loannis in deserto, haec vita Christi: contemplatio divina et summa animi promptitudo ad exequendam in omnibus et per omnia divinam voluntatem, cum in prosperis tum etiam in adversis. Hinc Ioannes in vinculis non quaerit quae sua sunt, sed quae Iesu Christi, ** et facto docet simplici verbo Christi in omnibus credendum esse nullique rei maiorem adhibendam ac praestandam esse fidem quam simplici verbo Christi. VII. Veniet ad lemplum suum Dominalior, quem vos quaerilis, el Angelus... quem vos vultis, idest quem summopere desideratis: Veniet desideratus cunciis gentibus, hebraice: Venient desiderium cunclarum genlium. Paralogizare videtur Vates: Venienl desiderium, sed venient, inquit, bona omnia cum Christo, quae sunt hominibus desiderio. Nam felicitas multa videtur requirere bona, veluti opes ingentes, honores, delicias cum sanitate et diuturnitate vitae. Sic in Canticis ubi legimus: Tolus ipse desiderabilis, '* hebraice est: Totus ipse desideria, idest in seipso complectitur bona omnia desiderabilia. Sic ipse est desiderium collium aeternorum. Supra terram sunt montes et colles, in mundo universo Angeli et homines, ambo aeterni, ambo immortales; illi altiores videntur, quoniam in coelo supra terram sunt collocati. Non expectabant Angeli Christi adventum ad felicitatem consequendam, nam felices erant; expectabant homines; hinc desiderium collium aeternorum. Il. ALIA HOMILIA Cum audisset Ioannes ín vinculis opera Christi, etc. ! L*Proponitur Ioannes tanquam verum ac perfectum christiani hominis exemplar, forma vitae et regula morum. Nam Ioannes gra - tia interpretatur, eo quod Deo gratissimus erat et plenus gratia Spiritus Sancti adhuc ez ulero matris suae. Sic enim Angelus de eo ait: Erit... magnus coram Domino... el Spiritu Sancto replebitur .. . ex ulero matris suae.? Est autem in vinculis, quoniam christiano homini mundus hic, corpus hoc carcer est. Hinc Paulus ait: Cupio dissolvi et esse cum Chrisio. * En homo in vinculis dissolvi cupiens. Sic enim homo vere christianus vitam aeternam cupit, sicut captivus in carcere et vinculis detentus libertatem; quandiu autem in vinculis detinetur, audit opera Christi, non mundi, fide et auditu divinorum operum delectatur mittitque per orationem ad Christum in coelum duos de discipulis suis,* intellectum et affectum; his enim partibus oratio et contemplatio constat: cognitione et desiderio. Hinc iuxta altare incensi erat candelabrum cum lucernis ardentibus et mensa cum panibus propositionis. * Lux visus obiectum est, panis appetitus; desiderabilis enim lux est oculis et cibus appetitui. Sed, bone Deus, quam vere dixit Angelus: Erit enim magnus coram Domino ! Videmus hodie quam magnus sit Ioannes in oculis Christi. Omnis homo carne et spiritu constat, corpore et anima, sensu et ratione. Ioannes autem homo erat, nam: Fuit homo missus a Deo.* Sed qualis homo! Superhumanus, coelestis, angelicus, divinus, inquit Christus, non mundanus homo, vento fortunae expositus, sed omni fortuna mundi superior, tanquam columna immobilis, tanquam mons in medio maris; non homo carnalis, deditus deliciis et voluptatibus sensus et carnis, sed vitam ducebat asperrimam, incredibili abstinentia, poenitentia, carnis maceratione, cilicio, ieiunio, vigiliis, chameunia, idest humi cubatione in asperrimo deserto; totus spiritus erat, propheta, plus quam propheta, * homo sanctissimus, Proponitur Ioannes perfectum exemplar hominis christiani. Ioannes homo erat plane mirabilis poenitentia et. sanctitate; talem oportet esse verum christianum qui vitam coelestem in terra vivere debet. Christus etiam signa ostendit hominis christiani, quem spiritu suo implet, illuminat et vivificat. In sua responsione Christus se ostendit plenum Spiritu Del, 26 ADVENTUS PRIMUS angelus in carne, qui dicere poterat: Nosíra... conversalio in coelis est ; * Ecce ego mitto Angelum meum; * alter Elias in spiritu et virtute, '? imo multo maior Elia. y Hoc igitur exemplar est et forma hominis christiani: totus gratia est, nam fides, qua christianus est, donum Dei est supra naturam; templum Spiritus Sancti est, totus vitae aeternae desiderio ardet; non vivit secundum carnem, sed secundum spiritum, non secundum mundum, sed secundum Deum. In hoc differt christianus homo a pagano, ab infideli, quod hic non alium agnoscit paradisum, non aliam vitam, non alia bona nisi praesentia et mundana, ideo nonnisi secundum appetitum carnis vitam ducit. Sed, heu! ubi nunc Ioannes? Ubi coelestis conversatio ? Ubi vita angelica ? Christianus homo, si vere talis est, spiritu Dei plenus, vitam ducit in terris coelestem, angelicam; paganus autem animalem, sicut Paulus ait: Animalis... homo non percipit... quae sunt spirilus Dei. t In eo autem quod Christus ait: Caeci vident, etc.,"? ostendit signa hominis vere christiani; nam paganus nec oculos habet ad videndum quae Dei sunt, nec aures ad audiendam vocem Dei; totus leprosus et immundus est, totus claudus, propensus, inclinatus ad carnem non ad spiritum, ad terram non ad coelum, ad mundum non ad Deum; mortuus est quoad Deum. Sic legimus quod oculos habent et non vident, aures et non audiunt, neque... est spiritus in ore ipsorum. * Christus autem, cum christianum hominem spiritu suo impleat, implet prudentia et fide, virtutibus omnibus et donis Spiritus Sancti. Sic quamvis ob peccatum Adami homo natus sit caecus, imo mortuus spiritu, illuminatur et vivificatur a Christo. IL. Quid existis in desertum videre ? Prophetam? ... Plus quam prophetam. '* In hoc ostendit Dominus se Spiritu Dei plenum, quemadmodum Isaias ait: Requiescet super eum spiritus Domini : spiritus sapientiae et intellectus, etc.; non secundum visionem oculorum iudicabil ... sed iudicabil in iustitia pauperes. 35 Si secundum visionem oculorum iudicasset Christus Ioannem, quomodo eum tantopere exaltasset? Erat tunc Ioannes pauper captivus, ab Herode rege in carcere et vinculis detentus, 3$ ab omnibus fere derelictus atque despectus. Tamen videns qualis erat Ioannes in oculis Dei secundum spiritum, non in oculis mundi secundum carnem, eum tam illustri encomio laudat et super astra extollit: Prophetam... et plus quam prophetam : Ecce ego millo Angelum meum. Commendans hodie Christus Ioannem non respexit externa quae P9n enim TM : ies respicit ut mundus respicit, sed interna quae respicit Deus, nam quod allum . mundus est apud homines, uti erat Herodes, abominatio est apud Deum. M d Samueli dixit Deus, cum misit ad ungendum David in regem Israel: fake Bene Ne respicias vullum eius, neque altiludinem staturae eius; neque enim iuxía intuilum hominis ego iudico ; homo enim videt ea quae parent, Deus autem inlueiur cor. !* Sic Christus egit hodie: interiora Ioannis intuitus est, nam: Omnis gloria eius... ab intus, in fimbriis aureis circumamicta varietate 1* virtutum omnium, coelestium gratiarum et donorum Spiritus Sancti. III. Cum audisset Ioannes in vinculis opera Christi. Cum prius "om quasi ubitans, Ioannes ad ripam Iordanis baptizaret, videns Christum ad se venienmis ccper , tem eumque indice demonstrans, certissime asseverasset dicens: christum Ecce Agnus Dei, ecce qui tollit peccata mundi,?* docere volens his verx7 bis quod ipse Agnus esset verus Messias, nunc dubitare videtur: Tu es qui venturus es, an alium expectamus ?** Forte in tribulatione positus vacillare coepit, nam Regius Vates ait quod iusti videntes in mundo prosperitatem impiorum et adversitates cultorum Dei, dicere aliquando solent: Quomodo scit Deus ? el si esi scientia in excelso ? Ecce ipsi peccalores et abundantes in saeculo obtinuerunt divitias. * En Toannes in vinculis et Herodes in regali solio, Pharao regnans in Aegypto et Moyses exul in terra Madian fugiens persecutionem. ?3 Sed non fuit Ioannes arundo vento agitata, ?! ut vacillaret in sed simulat 4 à i . " , ignorantiam, fide, ut mutaret propositum; animum habuit omni fortuna superioest ante Deum. 18) 1 hg 16, 7. Vulg.: Nec iuxta... Dominus, etc. 19) Ps 44, 14-15. ut Christus verus Messias clare agnoscerctur. Multi sunt mali principes Herodi similes. His verbis celebrat Christus Ioannis inconcussam virtutem, ADVENTUS PRIMUS rem, sicuti est superna aeris portio coelo propinqua, quae ?5 nunquam ventis agitatur, nec terrenis vaporibus sursum ascendentibus deturpatur. Homo erat totus coelestis. Sed sicut Christus pro salute discipulorum euntium in Emmaus finzit se longius ire, ** ita nunc Ioannes doctissimam ac divinissimam quandam ignorantiam simulat. Sicut tamen non vere Christus finxit, nam si non tenuissent eum, procul dubio abiisset, sic nec Ioannes; sed docuit se non esse Messiam, sed quod miracula a Christo patrata ostendebant ipsum esse Messiam et quod certitudo huius fidei a Christi ore petenda erat tanquam a veritate infallibili. IV. Cum audisset Ioannes in vinculis. Malum signum est cum gratia Dei, sanctitas vitae, virtus et iustitia patitur persecutionem a principibus, qui fideles se esse dicunt, qualis erat Herodes ad Herodiadis instantiam. In Apocalypsi legimus ligatum fuisse satanam ab Angelo, qui Christi personam gerebat,sed quod tandem solvendus erat. ?** Utinam, fratres, non modo solutus sit, cum totus mundus videtur in maligno positus, *?* cum tot haereses grassantur, tot vitiorum monstra, tot scelerum portenta! Nunc regnat Herodes; quotusquisque enim nunc reperiatur princeps, non loquor de infidelibus, qui ?? non sit Herodi similis? cui non dominetur libido carnis et mentis? qui non cum Herode paria redderet Ioanni praedicanti: Non licet tibi habere uxorem fratris tui ?**? Princeps quisque omnia sibi licere arbitratur ac si deus esset. Hanc vocem audire non potest Divi Ioannis: Non licet tibi, quisque cum rege Tyri dicit in corde suo: Deus ego sum. ?! V. Quid ezislis... videre ? Arundinem vento agitatam ? * Significat Dominus his verbis quod Ioannes erat confirmatus in gratia per Spiritus Sancti plenitudinem. Hoc est quod Regius Vates summopere cupiebat petebatque a Deo summis precibus: Spiritu principali, sive spontaneo, aut spiritu principum, qui solent esse magni spiritus, confirma me; ?? et spiritum rectum, novum, firmum, 5, 19. 29) Ms.: Quis. stabilem, innova in visceribus meis,?* ut sim tanquam firmissima columna in templo Dei. Sic, inquit, spiritu hoc firmo et inconcusso praeditus erat Ioannes, ita ut a iustitia et rectissima virtutis regula nec latum unguem dimoveri unquam potuerit tentamentis satanae malignorumque spirituum instigamentis; nam si Christus tentatus fuit in deserto,?5 etiam loannes fuit tentatus. Quid existis in deserlum videre ? Arundinem vento agitatam ? Arundo hieroglyphicum est infirmitatis ac fragilitatis humanae. Non sic Ioannes, sed columna est templi Domini, sicut in Apocalypsi dicitur: Faciam illum columnam in, etc.,?9 sicut Apostoli a Divo Paulo dicti fuere columnae: Videbanlur columnae esse.? Sed specialiter columna Ioannes, hieroglyphicum fortitudinis, cum inscriptione: « Frangar, non flectar »;?9 fractus est marlyrio, non flexus vitio ad iniquas Herodis voluntates; hieroglyphicum firmitatis, cum inscriptione: « Onere firmior; »?? columna recta ad perpendiculum supra basim solidam, hominem designans constantissimo animo praeditum. O magnum onus super hanc columnam! onus dignitatum a Deo, honorum a mundo, tribulationum ab Herode et tentationum a satana! Tamen nihilo mota est unquam firmissima haec columna. Quod si aliquando statui solet columna pro termino, Ioannes terminus est inter Vetus Testamentum et Novum, inter legem et Evangelium, synagogam et Ecclesiam, aurora inter noctem et diem, columna mirabilis ignis et nubis, semper elevata a terra, ut Hebraeos in terram promissionis duceret. *? Ad hoc missus fuit Ioannes, ut Hebraeos ad Christum converteret. Duas columnas videmus in hoc E- vangelio, sicut Iachim et Bohaz ante fores templi Salomonis: !! Jachim columna firmitatis, Ioannes; Bohaz columna fortitudinis, Christus. € Divise Motti 1mprese, pag. 294, n. 778. Ulrico Hoepli, Milano 1916. 39) Aliud emblema simile priori, de quo tamen exempla reperire non potuimus. 40) Cf. Ex 13, 21 sq. interpretantur. quae nullis tentationibus unquani victa fuit, Ioannes terminus fuit inter Vetus et Novum Testamentum, Ostenditur hodie infinita excellentia Christi, quae magis agnoscitur comparatione maynítudinis Ioannis, qui Messias putabatur,

CHAPTER 2. Dominica Tertia

Miserunt Iudaei ab Jerosolymis sacerdotes el levitas ad Ioannem, ut interrogarent eum : Tu quises 2?! I. Ostenditur in hodierno Evangelio Christi Domini infinita dignitas et super omnes creaturas excellentia, nam ipse est verus ille Deus qui in humana specie et figura apparuit patriarchae Iacob in summitate scalae illius, quae in terris posita coelos penetrabat. ? Deus enim in humana forma quid est nisi Christus Deus et homo? Scala autem illa, quam domum Dei esse Iacob ipse interpretabatur, ? mundum designat, Ecclesiam, paradisum. Nam mundus Dei domus est, in quo habitat per naturam; Ecclesia, in qua per gratiam; paradisus, in quo per gloriam. Tum autem natura, tum gratia, tum gloria plures habent gradus, plures rerum ordines; Christus autem semper in capite, quoniam sedet a dextris Dei, * aequalis Deo est; non solum verus homo, sed et verus Deus. Voluit autem Spiritus Sanctus hodie ut Christi magnitudinem Ioannis comparatione agnosceremus; nam sicut luna plena, sereno coelo, sol quidam nocturnus videri potest, orto tamen sole, omnis ipsius splendor pallescit et deficit. De Ioanne dixit Gabriel Angelus: Erit... magnus coram Domino... Spiritu Sancto replebitur... ex ulero matris suae... praecedet ante Dominum in spiritu eti virtute Eliae. " Dominus ipse Ioannem prophetam et plus quam prophetam, veluti coryphaeum Prophetarum appellavit, et Angelum Domini; * et ob divinam vitae sanctitatem ab universo populo Messias putabatur." Hinc venit ad eum hodie tam illustris Iudaeorum legatio, ad sciendum ab eo an ipse esset Messias, vel an Elias, maximus Prophetarum, an unus ex antiquis Dei Prophetis, vel forte singularis ille propheta Moysi similis, promissus a Deo universo populo.? Sed tamen lucifer est solem praecedens atque praenuncians, non sol ipse est: Hic venit in testimonium, ut testimonium perhiberet de lumine... Erat lux vera quae illuminat omnem hominem, ? idest potens ad omnes illuminandos homines mundi totius, omnium aetatum. Hinc Ioannes Christo comparatus ait: Qui post venit... ante me faclus est, cuius ego non sum dignus ul solvam eius corigiam calceamentorum. 19 II. Homo a Deo magnus et in magna gloria conditus fuit, sed Dei comparatione nihil erat; hinc dicitur imago et similitudo Dei ; * imago, Dox, "umbra, et similitudo, l3/3*, a n3, silentium, veluti pictura muta. Distabat etiam tunc a Deo sicut imago picta regis in tela vel charta ab ipso vero rege et monarcha potentissimo. Videbatur loannes mirandum prodigium: Tu quis es ? Quis putas puer iste erit ? Etenim manus Domini erat cum illo. 33 Novam etinsolitam vitam ducebat ; non homo videbatur, sed angelus in carne. Magnus Ioannes testimonio Isaiae: Ego voz clamantis in deserlo ;?* magnus testimonio Angeli Gabrielis: Erit enim magnus coram Domino; magnus testimonio Evangelistarum: Fuit homo missus a Deo, !*5 tanquam unicus Dei nuncius et legatus; magnus testimonio Spiritus Sancti per os Zachariae, nam pater eius repletus . . . Spiritu Sancto... prophetavit dicens : ... Tu, puer, propheta Altissimi vocaberis, praeibis... ante Dominum parare vias eius ; !* magnus testimonio Christi: Ipse est Elias, " propheta et plus quam propheta, !? inter nalos mulierum non surrexit maior Ioanne Baptista ; !* magnus tandem testimonio ipsius Dei: Ecce ego mitto Angelum meum el praeest... corigiam calceamenti. In margine haec adiecta fuerunt: « David, licet a Deo unctus esset et electus rex et regis Saul gener esset, tamen coram Saul constitutus pronus in terram dicebat se regis comparatione canem mortuum esse et pullcem unum. Quid mirum si loannes Christo tantopere se submittit, tantopereque se deicit coram eo : cuíus ego non sum dignus, etc. ?» 11) Cf, Gn 1, 26-27; 5, 1; 9, 6. 12) Ms.: Zelem et infra: Demuth el: Dumah, 13) Lc 1, 68. 14) 40, 3. Refert ex Io 1, 23. 15) Io 1, 6. vr. 9. 19) Ibid. vr. 11. Vulg.: Non surrezit inter natos mulierum maior, etc. cum esset simplex Ppraecursor Hlius, Magnus quidem videbatur loannes, sed Christo comparatus nihil est. Christus et loannes duo sunt luminaria magna in Evangelio. Omnes Sancti templa sunt Dci, sed specialiter Christus et Ioannes; Ioannes iamen agnoscit infinitam Chrisli superioritatem. 32 ADVENTUS PRIMUS parabit viam ante faciem meam. *? Sed tamen Christo comparatus nihil est Ioannes: Ante me factus esi, cuius ego non sum dignus utl solvam eius corigiam calceamenti. Divus Moyses in sua cosmopoeia introduxit Deum creantem duo luminaria magna, sed ad invicem comparata alterum multo minus, multo inferius est: Fecit ... Deus duo luminaria magna: luminare maius ul praeesset diei, et luminare minus ul praeesset nocti. ?! Sic sunt Christus et Ioannes duo luminaria magna splendentia in sacro Evangelio; sed Ioannes luminare minus est; luna est sole multo inferior, quae nonnisi ab ipso sole lumen accipit, a sole omnis ipsius virtus, splendor et gloria dependet. Duo specialia Dei habitacula reperiuntur in Scripturis Sacris: prius quidem tabernaculum Moysi,?? posterius vero multo maius, multo augustius multoque gloriosius, templum Salomonis in Ierusalem. ** Omnes electi et Sancti templa sunt Dei, templa Spiritus Sancti; specialiter tamen Ioannes et Christus, qui Sanclorum sunt coryphaei: Ioannes princeps Sanctorum omnium Veteris Testamenti, Christus princeps Sanctorum Novi Testamenti singulariter, licet Sanctus sit Sanctorum omnium; Ioannes templum Spiritus Sancti, nam ait: Spiritu Sancio replebitur ... ex utero matris suae ; Christus templum Spiritus Sancti, nam: Requiescet super eum spiritus Domini: spiritus sapientiae el intellectus; ** Spirilus Domini super me, eo quod unxit ... me.?* Sed Christus templum multo maius et augustius, quoniam in eo inhabitat omnis plenitudo divinitatis corporaliter. ? Nec tamen existimandum est non vera esse quae dicit Ioannes, sed ex modestia et animi summa demissione ac humilitate dicere se indignissimum esse Christi servum; nam hoc est: Non sum dignus, ut Matthaeus habet, eius calceamenta poriare,? vel, ut Marcus habet: Procumbens solvere corigiam calceamentorum eius; ?8 nam veluti adagium hoc erat, sicut antiqui dicebant: indignus qui matellam sive matulam illi porrigat,?? proverbiali hyperbole ad designandum sordidissimum ministerium, et nunc vulgo dici solet: indignus est qui calces illi detrahat. 3? ——————————— NNNM III. Humillime' quidem haec dicebat Ioannes, ita ut ex hoc gestu desumi possit appositissimum humilitatis hieroglyphicum; sed tamen verissime haec enunciabat. Nec tantum Ioannes, sed quilibet etiam Apostolorum, Patriarcharum, Prophetarum, Angelorum, Cherubim, Seraphim, si interrogetur: Tu quis es ? responderet: Indignissimus Christi servus, cuius non sum dignus. Hoc est quod insinuare voluit Dominus Moysi, cum apparuit ei in rubo ardenti. Ait enim: Ne appropies... huc, solve calceamenta de pedibus tuis; locus enim in quo stas, trerra sancta est. * Humillimam ab eo reverentiam requisivit, sicut et Angelus Domini qui apparuit Iosue. ?? Moyses autem, cum cognovisset Deum sibi apparuisse, statim pallio operuit faciem suam, indignum se arbitratus qui faciem Dei videret et coram Deo staret. ? Elias etiam, cum ei apparuit Deus in monte sancto Horeb, post mirabile ieiunium et iter quadraginta dierum, pallio faciem suam operuit. ** [mo Seraphim apud Isaiam stant coram Domino opertis vultibus et pedibus, sed duabus tantum alis volitabant. ?5 In quo designatur summorum etiam Angelorum tum humilitas tum caritas erga Deum, erga Christum; sicut Ioannes his verbis duo significat: se quidem desiderare servum Christi esse, sed indignum seagnoscere. Apud Matthaeum, Marceum?' et Lucam:?8 O)x cipi (xavbe, 9? non sum apius, idoneus; apud Ioannem vero: Ox cipi A&oc, *? non sum dignus, quasi dicat: 'Av-áttoe, 5. in- .dignus sum. Ad serviendum, inquit, magno principi, summo regi duo requiruntur: dignitas, quae pendet ex animi sanguinisque nobilitate, et aptitudo ad munus aliquod pro dignitate exercendum. Sic enim hodie Iudaeorum respublica destinavit ad Ioannem nuncios et oratores, viros nobiles et eruditos, sacerdotes et levitas ex Pharisaeis; ad fungendum enim hoc munere is quidem ineptus erit, cum nulla praeditus sit vel naturali eloquentia vel arte dicendi; alius vero indignus ob generis obscuritatem, qui nulla est virtutis laude clarus atque conspicuus. loannes inquit se et ineptum et indignum esse. nostris quoque diebus. In margine haec adiecta fuerunt: « Sie Abraham patriarcha regum summus aiebat: Loquar ad Dominum meum cum sim pulvis et cinis; sic Incob: Minor sum, Domine, cunclis miserationibus tuis ». 31) Ex 3, 5. Vulg.: Calceamentum, etc. Ms.: Uch imi azios. 41) Ms.: Anazios. Omnes creaturae mancipia vilissima sunt. Deo conipositae; hoc testatur Ioannes legatis Iudaeorum respondens, dum se indignum declarat Christi Servum esse. Etiam Angeli se indignos profitentur servos Dei, sed tamen proniptissime obediunt, sic etiam Isaias, Ieremias, Moyses; sic eot Ioannes cum cognovisset in Iordane infínitam Christi magnitudinem. 54 ADVENTUS PRIMUS Sic et angelici seraphici spiritus coram Deo facies suas operiunt quasi indigni sint divino ministerio; pedes etiam opertos habent ac veluti colligatos tanquam inepti, *? nam ineptus ad ambulandum est homo pedibus obvolutus ac veluti colligatus; sic vere loannes ait: Obx cipi (xavbe, obx elpl Koc: 9 non sum aptus, non sum dignus vel humillimum ac sordidissimum praestare ei ministerium. Angeli quoque supremi ineptos se et indignos profitentur, sed tamen promptos animo, imo promptissimos. Iioc.est enim quod stant expansis ac veluti alis volitantibus tanquam paratissimi ad divina quaeque exequenda mandata, ut Christo regi ac Domino ad nutum pareant et in omnibus morem gerant: Qui facit Angelos suos spiritus el ministros suos flarimam ignis ; ** idest volant Angeli sicut venti et sicut flammae ignis ad exequenda et opere complenda Christi Domini iussa. Hinc legimus: Ife, Angeli veloces. ** Nam Angeli motu suo etiam mentium nostrarum ac cogitationum velocitatem longe superant et excedunt; in ictu nanque oculi ascendunt et descendunt de coelo, sicut Iacob ascendentes vidit in spiritu ac descendentes per scalam coeli. e Isaias mittendus a Domino ad praedicandum dicit se tali munere indignum : Quia vir pollutus labiis ego sum; ** unde descendit Seraph ad eum purgandum calculo ignito: Ecce tetigit hoc labia lua, el auferetur iniquitas tua eli peccatum luum mundabitur. ** Ieremias ad idem munus destinatus se dixit ineptum: A, Domine... ecce nescio loqui, quia puer ego sum ; ** sed Dominus manu sua tetigit os ipsius deditque verba sua in ore ipsius. * Moyses indignum simul et ineptum se esse professus fuit dicens: Quis sum ego ut vadam ad Pharaonem ? ** Obsecro, Domine, non sum eloquens ; ab heri et nudiusiertius ... ez quo locutus es ad servum tuum, impeditioris et tardioris linguae sum. * ] Sic Ioannes indignum simul et ineptum se dicit ad praedicandum divinae incarnationis mysterium Christumque in lege et Prophetis absconditum manifestandum eique vel in minimis ac vilissimis ministeriis serviendum. Sicut autem Isaias, postquam Deum vidit ChriAffert ex Hebr 1, 7. 45) Is 18, 2. 46) Cf, Gn 28, 12-13. 47) 6, 5. stique magnitudinem et gloriam agnovit, indignitatem suam confessus fuit, quoniam tunc vere seipsum cognovit, sic Ioannes, postquam in Iordane Christum agnovit, quoniam dum baptizaretur super eum aperti sunt coeli descenditque Spiritus Sanctus et vox Dei audita est: Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi bene complacui, 9 tunc plane seipsum agnovit, quod omnis creatura Deo comparata nihil est. IV. Difficilis plane philosophia, antiquitus tantopere celebrata Apollinis oraculo, noscere seipsum: I'vé$9« osaotby 5* Unde interrogatus Thales Milesius: T6 àot( 8»oxaAby ? "Et: éaotob (vog. 55 Quid est difficile? respondit: Seipsum nosse. Si enim parentes nostri seipsos vere novissent, non appetivissent, diabolo suggerente, divinae gloriae altitudinem: Eritis sicul dii ; nec Lucifer, si vere seipsum agnovisset, in Deum elatus fuisset dicens: Sümilis ero Altissimo, 59 quoniam omnis creatura vanitas ac nihil est: Vanilas vanitatum, idest maxima vanitas, el omnia vanitas ; 5? Universa vanilas omnis Romo vivens.*? Hinc Psalmo 61, ubi habemus: Quoniam vani filii hominum, mendaces filii hominum in stateris, ul decipiant ipsi in vanilate in idipsum, hebraice est: Certe vani filii hominis, mendaces [ilii viri, in slateris si ascendant ipsi, pariter leviores sunt vanitate. ** Elegantissima hyperbole ostendit omnes homines tum ignobiles tum nobiles ipsissimam vanitatem esse: Omnis homo mendaz, 9 mendacium ipsum est, quoniam, cum nihil sit, existimat et ostendit se aliquid esse. $ Non sic Ioannes, sed non sum, inquit, pon sum, non sum, non sum dignus ; existimabat se nihil esse, quoniam vere omnis creatura nihil est Dei comparatione. Et tamen, o deplorandam caecitatem nostram! nos pluris facimus creaturam quam Creatorem; similes utique Iudaeis, qui legatos et oratores miserunt non ad Christum, sed ad Ioannem, existimantes Ioannem Christo maiorem esse, luciferum sole, servum domino suo, hominem Deo, pygmaeum maximo Apollonium pag. 181; De Garrulitate, pag. 336. Ms.: Gnoth seauton. 55) Ms.: Ti esti discalon ? Ephi eautou gnome. 56) Cf. Diogenes Laertius De Vita et Moribus Philosophorum, lib. 1, pag. 20. 57) Gn 3, 5. 58) Is 14, 14. 59) Eccle 1, 2; 12, 8. 60) Ps 38, 6. Difficile admodum est noscere seipsum puram vanitatem Dei comparatione. Ex hac ignorantía Iudaei pluris faciebant Ioannem quam Christum, Sic cum Deus ignoratur, mundus mhgis quam Deus nestimatur, qui solus cor humanum implere potest. 36 ADVENTUS PRIMUS gigante. Hoc autem quoniam ignorabant, non cognoscebant Christum: Medius ... vestrum stat quem vos nescitis. ** Si sciretis, inquit, Si vere cognosceretis Dominum gloriae, qui stat medius vestrum, qui inter vos conversatur, non ad me venissetis, sed ad illum utique suscipiendum et adorandum ivissetis; ipse enim talis ac tantus est, ut ego nec dignus quidem sim inter minimos eius servos adscribi et numerari. Sed medius... vestrum stat quem vos nescilis. Sic nos, fratres, Deum ignorantes pluris facimus mundum, homines, quae mundana sunt, quam ipsum Deum omnium conditorem, servatorem, largitorem bonorum. Sed quia Deus oculis non videtur nec sensu percipitur, ita vivimus ac si omnino non esset Deus. Expectabant Iudaei Messiam felicitatis largitorem, sed verum Christum verae felicitatis auctorem noluerunt agnoscere, sed existimantes Ioannem esse Messiam, ad eum abierunt. Sic nos mundum hunc existimamus esse datorem felicitatis, cum tamen mundus dicat cum Ioanne: Non sum ego Christus, *5 non ego Deus qui possim homines felicitate donare. Cum enim in mundo nemo sit sua sorte contentus, quoniam mundana omnia occupare quidem possunt humanum cor, non autem implere, quid hoc est nisi ipsius mundi vox, quae manifeste dicit: Non sum ego qui possim vos optata animi felicitate donare? Bona mundi sunt veluti cibus qui comestus stomachum gravat, sed nec famem nec sitim levat, sicut hydropicis accidit: semper bibunt et semper ardentiori siti tenentur ac cruciantur. O nos felices, si tanti faceret mundus Deum quanti facit pecuniam! Ab hac existimant omnes omnem pendere felicitatem, quoniam haec principatum tenere videtur in mundo, reginam agere, omnia posse, omnipotens reputatur. Sed Ioannes ait: 'O 8& ózíco poo &pyópsvoc ioxopótspóg p.00 &ocwy: 99 Qui ... post me venit, fortior, potentior me est. 9 Quis enim pecuniam, quis aurum, quis argentum creavit? Meum est argentum et meum est aurum. 98 V. Cuius ego non sum dignus. Isaias capite 40, ubi de Ioanne vaticinatur: Voz clamantis in deserto, ** cum Ioannis adventum praemu erchomenos íschírotheros mu estin. 67) Mt 3, 11. Vulg.: Qui... post me venturus est, ctc. 068) Agyg 2, 9. 69) Vr. 3. dixisset, statim de Christi adventu sermonem instituit: Ecce Dominus Deus in fortitudine veniet et brachium eius dominabitur, ecce merces eius cum eo est el opus illius coram illo. Sicut pastor gregem suum pascet, in brachio suo congregabit agnos el in sinu suo levabit, fetas ipse portabit, *? sive adducet. Quibus verbis ostendit quod Deus infinitae maiestatis venturus erat in mundum, sed in mansuetudine et humilitate tanquam pastor humilis, non tanquam rex superbus, ob summam ipsius erga nos caritatem. Ut sciremus tamen verum esse Deum sub tanta humilitate, infinitam eius magnitudinem, potentiam, et sapientiam declarat: Quis mensus est pugillo aquas et coelos palmo ponderavit, sive mensuravit? Quis appendit tribus digitis molem terrae et libravit in pondere montes el colles in statera ? Quis adiuvit Spiritum Domini ? Aut quis consiliarius eius fuil el ostendil illi ? Cum quo iniit consilium el instruxit eum et docuil eum semilam iustitiae et erudivit eum scientiam el viam prudentiae ostendit illi ? Ecce gentes quasi stilla situlae el quasi momenium slalerae repulatae sunt... Omnes gentes quasi non sint, sic sunl coram eo, el quasi nihilum et inane repulatae sunt ei, hebraice est: Plus quam nihilum, et inane. * Si omnes gentes, si totus mundus nihil est coram Deo, comparatione Dei, quid mirum si Ioannes dicit se indignum ac nihili servum Christi esse? Tam magnus est, inquit, Deus, ut coelum universum palmo ac pugillo comprehendat, ut universum mare veluti modicum aquae sit in vola manus, ut orbis et globus terrae sit veluti modicum pulveris qui extremis digitis capitur. O infinitam Dei magnitudinem et immensitateml! Talis ac tantus Deus Christus est in cacumine scalae. Nam in mundo hoc superiora elementa semper sunt multo maiora et ampliora, ita ut terra nihil sit coelo collata; ita mundus Deo. VI. Cuius ego non sum dignus. Serenissimus et sanctissimus rex David humiliabat se coram arca Domini: Vilior fiam plus quam factus sum et ero humilis in oculis meis. ** Placuit enim semper Deo vera humilitas; hinc humilibus... dat gratiam, humiles exaltat, ** sicut David minimum inter fratres suos exaltavit et ad regni fastiPraedixit Isaias adventum Christi in humilitate et mansuctudíne, scd simul declarat eius magnitudinem, potentiam ct sapientiam. Semper Dco placuit vera humilitas et seniper eam exaltat. Ioannes vivum exemplar est verae humilitatis, quae hodie maxime jn omnibus desideratur. 38 ADVENTUS PRIMUS gium evexit. ** Ita Ioannes ante Christum pro viribus sese humiliat; quo magis autem ipse se humiliat et magis Christus ipsum exaltat. Ait ipse: Non sum Elias; 5 Christus: Ipse est Elias, " in spiritu et virtule.** Ioannes: Non sum propheta; *? Christus: Plus quam propheta: Inter natos mulierum non surrezit propheta maior Ioanne Baptista; hic est enim de quo scriptum est : Ecce ego mitto Angelum meum. 9? Elucet in Ioanne christianae humilitatis insigne: Non sum dignus ul solvam eius corigiam calceamenli ; non mereor, inquit, vel novissimum locum inter Christi servos tenere; servus inutilis sum: Cum feceritis omnia quae praecepia sunt vobis, dicite: Servi inutiles sumus, quod debuimus [facere fecimus. * Sic voluit Dominus ut in fidelibus suis humilitas quam maxima reluceret. Magna enim arbor necesse est ut magnas ac profundas habeat radices, magna domus magnum, stabile et firmum fundamentum: Discite a me, quia mitis sum et humilis corde. * Sed nunc quonam abiit christiana humilitas? quonam relegata est? Christianam humilitatem veluti depingit Regius Vates dicens: Domine, non est exaltatum cor meum, neque elati sunl oculi mei, sed humiliter sentiebam . . . sicut ablactatus . . . super matrem suam, 9 qui nihil sibi arrogat, de se nihil praesumit, nihil se valere existimat. Sic Ioannes minimo ministerio et famulatu Christi indignum se reputat. Nunc autem quotusquisque reperitur qui principatu, sacerdotio, episcopatu, pontificatu indignum se existimet ? Ubi sunt vasa vacua propria aestimatione, quae a vidua Elisei oleo mirabili divinae gratiae impleantur? 5t Non sum dignus. Accidit Ioanni sicut homini qui, cum fixis oculis aspexerit solem, postmodum nihil videt nisi obscuritatem, et est Ioannes sicut Iacob ad pedes scalae, Christus autem in cacumine. dine Inverso affert hos vrr. 81) Lc 17, 10.: 82) Mt 11, 29. 83) Ps 130, 1-2. Vulg.: Super matre sua, 84) Cf. 4 Rg 4, 1-7. IL ALIA HOMILIA Miserunt Iudaei ab lIerosolgmis sacerdotes et levitas ad Ioannem, ut interrogarent eum : Tu quis es ? ctc. ! I. Magnus honor exhibitus fuit hodie Ioanni a Iudaeis. Non enim solet Venetorum respublica legationem et oratores mittere, nisi ad magnos principes, nec Romana Curia vel Summus Pontifex. Hodie tamen Iudaeorum respublica, Ierosolymorum senatus, qui tunc erat sicut nunc Curia Romana, erat enim Ierusalem caput totius synagogae, sicut nunc Roma caput Ecclesiae, summus tunc pontifex publicam misit legationem, nobilissimos destinavit oratores ad Ioannem: sacerdotes et levitas ex Pharisaeis. Ioannes tamen tanto honore hodie nihil vel elatus aut laetatus fuit, sicut Ezechias rex, cum rex Babylonis misit ad eum honoris causa legatos cum litteris et muneribus. ? Honorem hunc nihili pendit Ioannes, nec Iudaeis gratias habuit vel egit nullaque urbanitate usus est cum his nunciis et legatis Iudaeorum, sed cum eis gessisse se visus est sicut Diogenes Cynicus cum Alexandro Magno. Philosophus enim tantum regem nec respicere quidem dignatus est; quare admiratus rex animi magnitudinem, optaturum se ait esse Diogenem, ni Alexander esset. ? Contempsit ex alto Ioannes mundanum hunc honorem, quoniam ab humanis affectibus Spiritu Sancto plenus longissime distabat. Si quis in coelo esset, in orbe lunae aut solis, terra haec nostra tam parva videretur, ut ne discerni quidem possit. Hinc ait Ieremias totus coelestis: Aspezi terram et ecce vacua eral el nihili. * Hinc sol cum tam magnus sit, nobis tamen tam parvus videtur, quoniam maxime distat. Ioannes autem in coelo semper mente et animo erat: Nostra... conversalio in coelis est ; * hinc terrena omnia nihili faciebat. Quoniam vero animus noster est instar iustissimarum bilancium in amore et odio, desiderio et abominatione, aequa enim lance dilisive Moralia, De Alexandri Fortuna, orat. 1, pag. 274. 4) 4, 23. 5) Phil 3, 20. Magnus honor exhibetur hodie Ioanni, quem tamen Ioannes nihili pendit, quia ab hunianis nffcctibus longe distabat, quippe qui in coclo semper mente ct nnímo essct. Tales et nos esse debemus, ut divinum iudicium securi adire possimus. Pharisaei loannen: interrogant eum tentare volentes; loannes tamen niaximo studio removere conatur opinionem ne ipse putaretur Messias; 40 ADVENTUS PRIMUS gimus bona et odio habemus opposita mala, hinc Ioannes nihili pendit mundanos honores et humanas laudes, nihili etiam pendebat iniurias: Quid ergo baptizas, si tu non es Christus, neque Elias, neque propheta ? Erat non arundo vento agitata,? sed columna firmissima, inconcussa, immobilis, scopulus et mons in mari. O nos beatos, si Ioanni similes essemus! Tu quis es ? Hodie Ioannes a principibus Ierosolymae veluti ad calculos vocatur, ad reddendam vitae suae rationem: Quid . . . baptizas, si tu non es Christus, neque Elias, neque propheta ? Qua auctoritate hoc facis? Quis dedit tibi hanc auctoritatem ? Sic nobis quoque reddenda ratio est omnium actionum nostrarum coram tribunali tremendo divini iudicii in hora mortis nostrae: Tu quis es ? Quomodo hoc et hoc egisti? hoc et hoc dixisti? hoc et hoc cogitasti? Quomodo egisti hoc quod professioni, statui et conditioni tuae minime conveniebat? Beatus quisquis tunc loannes erit, Dei gratia plenus omnibusque virtutibus ornatus. ' II. Tu quis es ? Messias es tu? Indecens plane videtur inLerrogatio, stellam interrogare an sit sol, hominem an sit Deus. Sed haec quidem interrogatio non ex animo facta est a legatis ludaeorum. Cum enim essent in lege et Prophetis doctissimi, sciebant Ioannem non esse Christum, cum nulla in eo veri Messiae signa cernerentur; sed hoc dixerunt vel tentare volentes Ioannem, vel ut ipsiusmet Ioannis testimonio falsam de illo populi opinionem famamque compescerent, omnes enim existimabant ipsum esse Christum. * Hinc Ioannes, ne divinum sibi honorem et gloriam quoquo modo usurpare videretur, confessus est etl non negavil el confessus est, quia non sum ego Christus. ? Non censenda est battologia haec verborum eorundem replicatio, sed hac forma dicendi usus est Evangelista. ad ostendendum studium Ioannis, quo non simpliciter negavit se esse Christum, sed persuadere etiam conatus fuit ad removendam omnino opinionem hanc ex hominum animis, ne omnino crederent ipsum esse Christum. Non secus ac si homo criminis reus vel suspectus, coram iudice constitutus et interrogatus de crimine, omnibus quibus potest modis conatur innocentiam suam probare. Sicut etiam legatus regis missus ad aliquam rempublicam ad negotium aliquod peragendum, si forte in opinione hominum deveniret quod ipse esset rex, eo quod illi similis valde esset, interrogatus an rex esset ut regales ipsi exhiberentur honores, vir prudens, ne cum iniuria domini sui regium sibi usurparet honorem, nullum non moveret lapidem ad opinionem hanc compescendam et removendam, dicens se nequaquam regem esse, sed ministrum.se esse regis. Tanta cum asseveratione Ioannes negat se esse Christum ac si sciebat enim interrogatus fuisset an homo esset, qui lata iam sententia, capitis nusisde periculum subiturus esset. Quoniam Dei iram timebat Ioannes, sciens dine "e quod potens est Deus corpus el animam perdere in gehennam. ?? Si Mug enim patibulis suspenduntur qui aliena rapiunt, extremo afficiuntur supplicio qui regis bona surripiunt, et reus est laesae maiestatis qui regis nomen sibi usurpat falsis litteris, sigillis et monetis, adulterina pecunia, sic iram Dei incurrunt qui divinos sibi usurpant honores. Hanc enim ob causam homo de terrestri paradiso! et Angelus de coelesti propulsati sunt. ?? IH. Sicut autem interrogatus fuit Ioannes an Messias esset, Hac eadem Deus humanatus, sic in districto examine divini iudicii amara quadam "ruere ironia interrogabitur quisque an in mundo Deus fuerit, sicut de Adam "dprieter in post peccatum dictum fuit: Ecce Adam quasi unus ez nobis [actus cd est. 33 Quomodo ergo Deum quodammodo te cogitatione constituisti, ponens cor tuum quasi cor Dei ?* Solius enim Dei proprium est nemini esse subiectum, nullis legibus teneri, a nullius vel potentia vel voluntate pendere, cui summus debetur amor, honor, reverentia, cultus ab omni creatura; ipse ultimus rerum finis ad quem ordinata sunt omnia, sicut prima omnium causa et origo, principium a quo dependent omnia. Solus Deus nullum superiorem agnoscit, sed pro libito suae voluntatis agit omnia. Tu ergo quomodo haec appetivisti? Quomodo divinas leges contempsisti? Quomodo vixisti ac si non esset Deus? Voluisses ut ipse etiam Deus tibi serviret et pro liNemo potest carni símul et spiritui servire. Vin coell valda arcta est et difficillima, 42 ADVENTUS PRIMUS bito voluntatis tuae omnia ageret? Quomodo nonnisi tuum honorem, tua commoda quaesivisti? Voz clamantis in deserto. Mundus iste in Scripturis Sanctis nunc deseríum dicitur, nunc paradisus. Desertum est Pharan, quem inhabitavit Ismael cum matre Agar eiectus de domo patris sui Abraham; !5 paradisus vero sicut Pentapolis et terra Aegypti. !* Sed et Ecclesia nunc desertum dicitur, nunc paradisus. Desertum, quod ingressus fuit populus Israel ex Aegypto egressus, transmisso mari Rubro, et paradisus deliciarum: Hortus conclusus . . . emissiones tuae paradisus. Sed mundus quidem carni paradisus est, spiritui aridum et horridum desertum; e contra, Ecclesia desertum incultum et asperum carni est, spiritui vero paradisus Dei. Nemo autem potest duobus dominis servire, 1?* nec simul iuxta carnis et spiritus placita vitam ducere, nam: Caro... concupiscit adversus spirilum, spiritus autem adversus carnem, haec enim sibi invicem adversantur. 1? IV. Parate viam Domini, viam salutis,?? viam coeli. Finxit Homerus auream quandam catenam ab Iove a coelo in terram demissam, per quam animae sursum in coelum ascenderent, cuius meminit Plato in Theaetheto ;? Moyses vero scalam per quam Angeli in coelum ascendebant ostendit; sed Christus docens paratam esse viam per quam ad vitam aeternam in coelum eundum nobis est, ait viam hanc arctam valde esse. ? Sed quaenam via haec tam arcta est? Regius Vates ait quod: Coeli enarrant gloriam Dei el opus manuum eius annunciat firmamentum, * annunciat eandem gloriam. Nam si tam pulcrum, tam ornatum est firmamentum hoc, quid erit paradisus? Sed quibusnam praedicant gloriam Dei? Utique hominibus. Ad quid? Ut eius desiderio capiantur satagantque ad eam assequendam. Sed quanam via eundum in coelum est? Ait: In omnem terram ezivit sonus eorum, ** hebraice linea eorum, Dp: funem, inquit, quendam de coelo in terram demisit atque decrevit ut per funem tentum, instar agilissimorum funambulorum in coelum tendant, sicut elapsis annis agilissimus ille funambulus Venetiis, specLc 16, 13, 19) Gal 5, 17. 20) Ms.: Saluti. 21) Lib. 18, vel De Scientia, pag. 82. tante infinito populo, per tentam funis veluti lineam ascendit in altissimam turrim campanarum Divi Marci. ** Haec, inquit, est via arcta, per hanc lineam eundum nobis in coelum est. Valde igitur agiles oportet nos esse et optimis ac iustissimis aequilibriis sive aequipondiis praeditos, ut non declinemus neque ad dexteram neque ad sinistram, ne irreparabili praecipitio ad inferni barathrum ruamus. Vae qui gravi sunt corde, qui nonnisi ad mundana et terrena et nonnisi a propensi sunt! Nam impossibile est divites intrare in regnum coelo- S dr rum.? Hine: Beati pauperes spiritu, quoniam ipsorum esi! regnum — exu per coelorum. ** Nam sine onere leves et agiles facile poterunt per funem proin cu hunc ambulare et ad coelum usque ascendere, licet semper usque in finem praesens sit periculum praecipitii, unde: Beaius homo qui semper est pavidus ; ** Qui ... perseveraverit usque in finem, hic salpus erit ; *" sicut qui in acie positus vel in agone contendit et duello cum fortissimo hoste confligit, necesse est ut in finem usque legitime decertet, nec, nisi hoste prostrato partaque victoiia, deponat arma ut coronam accipiat. 31 Cogitemus, fratres, quod per funis subtilissimi inambulationem eundum nobis in coelum est. Levitate pecuniarum animi cum agilitate opus nobis est, magna animadversione quomodo pendet ponamus, magna passuum et ponderum aequalitate! V. Qui post me venturus est... ante me facius esl, cuius ego non sum — His Mia ostendit dignus ut solvam corigiam, etc.*?? His verbis ostendit Ioannes arden- 1eannes humilitatem tissimum animi desiderium ad serviendum Christo et humillimam , et submissionem qua ineptum indignumque se existimat ad ministran- *rdentissimum dum Christo in humillimo etiam ministerio. Sicut idipsum in Seradecern phim ostenditur qui alis operiebant facies pedesque suos, sed tantum serviendi. medias alas extensas ad volandum tenebant, agnoscentes infinitam Christi maiestatem et gloriam, qua supra templum sedens, fimbriis suis, extrema parte vestimenti sui replebat templum:?* Qui induit lumen sicul vestimentum. ** Lux symbolum bonitatis est: Vidit... grasso a la presentia di Sua Serenitd, png. 335-344. 27) Cf. Mt 19, 23-214; Mc 10, 25; Lc 18, 25. 28) Mt 5, 3. 29) Prv 28, 14. 30) Mt 10, 22; 24, 13. ERE ———— M 44 ADVENTUS PRIMUS DOMINICA TERTIA lucem quod essel bona. ** Vestimentum solis lux est; Deus autem sol est: Sol ei scutum Dominus Deus, ** Pater luminum. ?" Sed quid est templum fimbriis repletum? Templum Dei est mundus, Ecclesia, paradisus. In mundo habitat per naturam, in Ecclesia per gratiam, in paradiso per gloriam. Mundum Deus replet bonitate naturali, Ecclesiam supernaturali gratia, paradisum supernaturali gloria. Sed minimo, ut ita dicam, gradu potentiae suae omnia creavit Nulla creatura. Deus: Verbo Domini coeli firmati sunt, facti sunt, et spiritu oris eius cu ea omnis virlus eorum. ?* Quae enim virtus requiritur in homine ad veret perenua, Dum proferendum aut flatum ex ore emittendum? Minima utique. servir. () infinitam Dei potentiam! Minimo gradu potentiae suae universa creavit! Quis non cuperet tam potenti Domino, omnipotenti Deo servum se exhibere? Et quis tanto ministerio dignus aut aptus esse poterit ? Nec Angeli supremi digni sunt; ardentissimo tamen desiderio flagrant, promptissimo sunt animo ad ministrandum Christo in omnibus,sicut Isaias promptum se exhibuit iam seraphico ministerio purgatus. Cum enim audisset Deum dicentem: Quem mittam et quis ibit nostrum ? statim respondit: Ecce ego milte me.* VI. Ante me factus est; fortior me esi. Super haec verba PauChristus est; lu s ad Colossenscs veluti paraphrasim agit dicens: Qui est imago oon Dei invisibilis, primogeniius omnis creaturae, quoniam in ipso, idest Eu propter ipsum, condita sunt universa in coelis et in terra, visibilia et invisibilia, sive Throni, sive Dominaliones, sive Principalius, sive Potestates ; omnia per ipsum et in ipso creata sunt, et ipse esi ante omnes el omnia in ipso consiant ; et ipse est caput corporis Ecclesiae, qui est principium, primogenitus ez mortuis, ul sil in omnibus ipse primatum tenens ; quia in ipso complacuit omnem plenitudinem inhabitare. *1 Sicut, inquit, corporeum hunc mundum cum omnibus quae in eo sunt propter hominem Deus creavit, ita universum .propter Christum, ul sit in omnibus... primatum tenens, sicut homo in paradiso, sicut sol inter astra in coelo, sicut propter arcam testamenti *? aedificatum fuit augustissimum templum Salomonis. 5

CHAPTER 3. Dominica Quarta

Factum est verbum Domini super Ioannem Zachariae filium in deserto. Et venit, etc. ! I. Sicut Ezechiel propheta trigesimo aetatis suae anno, Divino Spiritu afflatus, missus fuit a Deo ad praedicandum post revelationem coelestium arcanorum, ? sic Ioannes in eadem aetate constitutus et codem Spiritu multo abundantius repletus atque refertus, missus fuit ad praedicandum Iudaeis Christi adventum. Sicloannes Evangelista de ipso ait: Fuit homo missus a Deo, cui nomen erat Ioannes; hic venil in testimonium ut testimonium perhiberet de lumine, ut omnes crederent per illum.? Missus, inquit, nam: Quomodo ... praedicabuni nisi mittantur? *Non abiit Moyses ad praedicandum Hebraeis in Aegypto, nisi missus a Deo et Divino Spiritu afflatus;*5 non Isaias, nisi missus et seraphico ministerio purgatus;? non Ieremias, nisi missus et divina eloquentia praeditus: Tetigit os meum et dizit... mihi : Ecce dedi verba mea in ore tuo. ? Duo autem proponuntur nobis in hodierno Evangelio: magnus praedicator divini verbi et magna quam ad populum habuit concio. Factum est verbum Domini ad Ioannem Zachariae filium in deserto; el venit... praedicans :* en magnus praedicator; Sicul scriptum est in libro sermonum Isaiae prophetae : Vox clamantis in deserto : Parate viam Domini, rectas facite semitas eius . .. et videbit omnis caro salutare Dei: *'en magna concio. Ioannes Divino Spiritu afflatus, à Deo ad praedicandum mittitur. Duo proponuntur: magnus praedicator, magna eius concio. Magnus Ioannes testimonio Del et Prophetarum, magnus generis nobilitate et vitae s anctitate, Magna etiam eius concio, 46 ADVENTUS PRIMUS II. Factum est verbum Domini super Ioannem Zachariae filium. Commemorat Luca s nativitatem Ioannis, quoniam miraculo natus fuit, unde dicebant: Quis puías puer iste erit ? Etenim manus Domini erat cum illo. ? Magnus Ioannes, qui ab Isaia dictus est voz Dei ; ! ab Evangelista Ioanne missus, idest apostolus Dei, nuncius et legatus summi Dei;a Spiritu Sancto per os Zachariae propheta Allissimi ; ? ab Angelo Gabriele magnus Domini praecursor: Eril enim magnus coram Domino ... praecedel ante illum in spiritu et. virlute Eliae; à Christo plus quam propheta '* et lucerna ardens et lucens;!5 a Deo per Malachiam Angelus divinus: Ecce ego millo Angelum meum.* Magnus utique Ioannes generis nobilitate, quia Zachariae filius, ortus ex genere sacerdotali! et [ab] Aaron summo pontifice trahens originem; magnus virtute, quia Spiritu Sancto plenus; ? magnus vitae sanctitate, quia in deserto sanctissimus anachoreta;? magnus officio, quia a Deo missus: Factum est verbum Domini super eum. Dignum est igitur ut concionem audiamus tanti concionatoris: Voz clamantis in deserto : Parate viam Domini. Quonam pergit haec via? Revelabitur gloria Domini ; **^ Videbit omnis caro salutare Dei. Praedicat gloriam paradisi: Appropinquavit... regnum coelorum. ? Ioannes primus extitit regni coelorum praedicator; nullus unquam Prophetarum ante Ioannem manifeste regnum coelorum praedicavit. Praedicat etiam Christi divinitatem, Deum verum hominem factum nobis similem, passibilem et mortalem. Quis haec credidisset nisi homo divina praeditus auctoritate ea praedicaret? Sic missus fuit Ioannes a Deo superhumana ac plane divina praeditus virtute et plenitudine Spiritus Sancti, ac si Deus ipse per ipsum loqueretur. Hinc ait: Ego vox clamantis, vox Dei sum, non vox hominis. Haec illa Dei vox, de qua Regius Vates Psalmo 28 tam mira dicit: Voz Domini super aquas, Deus maiestatis intonuit, Dominus super aquas mulias. Voz Domini in virtute, voz Domini in magnificentia Vox Domini confringens cedros, . . .conjringet Dominus cedros Libani ... Vox Domini intercidens flammas ignis, voz Domini concutiens desertum . . . Voz Domini praeparans cervos, vel parturire et parere faciens cervas, ? Septies replicat vocem Dei, forte respiciens ad plenitudinem Spiritus Sancti in Ioanne. í Sed prius veluti ob oculos ponit concionem Ioannis: Ajferte Domino, filii Dei ... afferle Domino gloriam et honorem, afferie Domino gloriam nomini eius, adorate Dominum in atrio sancto eius, sive in decore sancio.?* Non praedicavit Ioannes Gentilibus, sed tantum Iudaeis, qui filii Dei dicebantur; hinc ad eos dirigit sermonem dicens: O filii Dei, de quibus scriptum est: Ego dizi : Dii estis et filii Excelsi omnes, *4 filii Toy ;*5 deorum polentum, sanctorum Patriarcharum et Prophetarum, qui tanquam dii erant et videbantur in mundo, afferie, date Domino Deo humanato gloríam et potentiam, adorate Dominum ob decorem sanctitatis eius, quoniam venit ad vos Sancius sanctorum, **^ Sol iustitiae ** ad pellendas tenebras peccatorum, Agnus .. . qui tollit, etc. *8 III. Sed quomodo Dei humanati Christi gloriam praedicabat Ioannes? Tanquam vox Dei: Voz Domini super aquas, sed super aquas mulias, Deus maiestatis intonuit, tonare fecit. Erat Ioannis praedicatio veluti tonitruum; nam Ioannes in Apocalypsi refert se audisse vocem instar tonitrui de coelo dicentem: Veni el vide.?? Sic Dominus Ioannem veluti tonare faciebat. Nam quando Deus legem dedit populo, vox eius audiebatur sicut vox magni tonitrui, *? erat vox eius potentissima nimiumque terrifica. Sic nunc ait: Voz Domini in virtute, idest potens nimis, et vox Domini cum magni[icenlia, quoniam magnifica praedicabat et promittebat; confringens cedros, percutiens et humilians superbos. Regi dicebat: Non licet libi ; * scribis et Pharisaeis, qui cedri altissimae videbantur: Genimina viperarum, quis ostendit vobis fugere a ventura ira ? ** Concutit desertum populi maximum eis timorem incutiens; intercidebat, accendebat flammas ignium in pectoribus audientium, et cervas parere faciebat, quae difficillime fetus edunt.?* Sicut autem magnum in Ps 28; Clarius Crilici Biblici in Ps 28; Amama, ibld. praedicat enim populo electo gloriam Del humanati, voce potentissima et terrifica, percutiens et humilians superbos. Duo praecipue Ionnnes praedicat: Dei adventum et Dei gloriam; ipse cnim missus fuit ad annunciandum Christum et gloriam regni coelestis; 48 ADVENTUS PRIMUS tonitruum aliquando gravidas mulieres aboriri facit, sic etiam facit ut cervae partus suos enitantur; efficiet ut omnes peccata sua confiteantur, sicque ut in templo eius omnes dicant gloriam, Deum laudent et glorificent in Ecclesia, unde postea Dominus virtutem populo suo det et benedicat populo. ?* IV. Sed audiamus Isaiam: Voz clamantis, sive clamans in deserto : Parate viam Domini, dirigite in solitudine semitam Deo noSiro, quoniam revelabitur gloria Domini et videbit omnis caro, revelabitur gloria Dei universo generi humano. Duo praedicat: Dei adventum et gloriam Dei, quoniam, inquit, Dominus locutus esi,?* Deus verax ipsaqua veritas, apud quem nihil est impossibile, utrunque promisit: et adventum unigeniti Filii sui in mundum et gloriam regni coelestis. Utrunque praedicabat Ioannes: Poenilentiam agile, appropinquavit enim regnum coelorum, ??' et: Veniel fortior me post me, cuius non sum dignus procumbens solvere corigiam calceamentorum eius. 8 Sic dixit pater eius: Tu, puer, prophela Altissimi vocaberis, praeibis... ante Dominum parare vias eius. Ad dandam scientiam salulis plebi eius in remissionem peccatorum eorum. Per viscera misericordiae Dei nosiri, in quibus visitavit nos oriens ex alio. ? Scientiam salutis appellat cognitionem Christi, quod Ioannes daturus erat populo notitiam de Christo, manifestaturus erat populo Christi magnitudinem, quod Deus erat absconditus, ignotus, sicut Ioseph in carcere notificatus fuit Pharaoni a pincerna. ?? Agnitus autem Ioseph in causa extitit salutis omni populo Aegypti. Erat tunc Ioseph veluti thesaurus absconditus; sic et Christus. Sed, Ioanne indicante, inveniendus erat. Tum autem Christus tum etiam gloria paradisi thesaurus est infinitus quidem, sed absconditus; sed revelabitur, inquit, gloria Domini, quoniam Domiu..s locutus est. Promiserat Dominus gloriam paradisi in typo terrae promissionis, regni Israel et novae Ierusalem; Messiam vero mille figuris, mille vaticiniis. Nunc mittitur Ioannes ad annunciandum quod venit plenitudo temporis, quo Deus promissa persolveret: Appropinquavit... regnum coceloo$ Domini locutum est. 35*) Mt 3, 2. 36) Mc 1, 7. Vulg.: Venit. rum ; Posl me venturus est qui ante me factus est. ** Isaias eodem capite, ubi de Ioanne vaticinatur, ait ad eum dirigens sermonem: Super moniem excelsum ascende tu, qui evangelizas Sion, exalta in fortitudine vocem luam, qui cvangelizas Ierusalem ; exalia, noli timere. Dic civitalibus Iudae : Ecce Deus vester, ecce Dominus Deus in fortitudine veniet, 4? Ascendit Ioannes montem excelsum perfectionis divinaeque contemplationis Spiritu Sancto plenus. In hebraico legitur P1320, * evangelizalriz ; sicut alibi legimus: Dominus dabit verbum evangelizantibus virlule mulla, hebraice evangelizatricibus ; ** sed est sicut Salomon, Ecclesiastes, [qui] dicitur nonp. 93 praedicatriz, quoniam sapientia in eo loquebatur. Sic Ioannes dicitur evangelizatrix, quoniam vel ad vocem refertur, vel ad gratiam Spiritus Sancti in eo, vel quia Ioanném contemplabatur ac si esset anima separata. Sic totus spiritus erat, unde etiam dictus est Angelus Domini ob vitam et conversationem coelestem. Sed quid ait divina haec vox? Ecce Dcus vester, Deum indice prodit, ecce Dominus Deus in foriitudine veniet. Hinc ait: Parate viam Domini, dirigiie semitam Deo nosiro. Hoc autem praedicat altissima praedicatione: Exzxalta in jorlitudine vocem tuam ; Vox Domini in virtule. Sciendum etiam quod non dicitur evangelizare ipsi Sion et ipsi lerusalem, sed evangelizare Sion et Ierusalem, per quam anagogice designatur gloria paradisi, visio pacis et duplicis pacis, *5speculatio et contemplatio divinitatis. Hoc evangelizat civilalibus Iudae, idest Iudaeis, nam nonnisi Iudaeis praedicavit Ioannes, ad hoc tantum missus fuit. Praedicabat autem ac si ipsa Dei sapientia loqueretur, nam Spiritu Sancto dictante et per os ipsius loquente praedicabat, sicut de Stephano legimus: Non peoteranl resislere sapientiae et Spiriiui qui loquebatur. 15 V. Ioannes Baptista Iudaeis praedicans videtur mihi aureum illud candelabrum, quod septem luminibus divinum sanctuarium duali numero. 495) Act €, 10. x5: ideo repletus [uit Spiritu Sancto ei gratia et divina snpientia donatus, vere dignus legatus pro tanta legatione, Praedicat causam et finem Filii Dei, 50 ADVENTUS PRIMUS illustrabat. t* Nam Enoch et Elias, qui tandem in fine mundi venturi sunt ad praedicandam fidem Christi contra antichristum, in Apocalypsi dicuntur duo candelabra *' lucentia ante Dominum. Septem luminibus candelabrum illud lucebat; Ioannes autem, quem Dominus dixit lucernam ardentem et lucentem, Spiritu Sancto plenus, septem utique Spiritus Sancti donis illustratus a Deo singulariter fuit. 45 Et septem sunt etiam quae de Ioanne legimus: primum, quod a Prophetis praedictus ac vaticinatus fuit: Ego voz; Ecce ego mitlo Angelum meum ; secundum, quod ab Angelo nunciatus; 5? tertium, quod Dei munere et miraculo conceptus; 5? quartum, quod in matris utero a Christo visitatus et Spiritu Sancto repletus; 9 quintum, quod miraculo natus et nominatus fuit: *? Quis, putas, puer iste eril ? sextum; mirabilis vita per annos triginta in solitudine, semotus ab hominibus, mente cum Angelis conversabatur in coelo; 5 tandem septimum, mirabilis praedicatio ex plenitudine Spiritus Sancti: Factum est verbum Domini super Ioannem Zachariae filium in deserto. El venit ... praedicans baplismum poenilenliae in remissionem peccatorum. ** Sic pro legationis magnitudine, quae summi ponderis erat, Dominus legatum misit dignitate et magnitudine parem, Ioannem, qui magnus erat coram Domino... spiritu praeditus ef virtute Eliae. 95 VI. Praedicat Ioannes adventum Filii Dei in mundum et causam finemque unde motus fuit ut veniret, quae fuit mundi immutatio et renovatio ac tandem salus: Omnis vallis implebitur el omnis mons et collis humiliabitur, el erunt prava in directa et aspera in vias planas, et videbit omnis caro salutare Dei. 5*5 Ecce montes et valles in Evangelio: mundi imperia, regna et principatus; vallis autem Iudaea erat, quae tunc temporis sola Deum verum agnoscebat atque colebat: Notus in Iudaea Deus, in Israel magnum nomen eius, *' in Gentilium tamen potestatem redacta, tota deiecta ac fere dissipata erat. Infideles Gentiles reprobi montes erant, fideles Iudaei valles. Sed, sicut * Ioannes candelabrum cum septem lucernis ardentibus, quoniam gratia interpretatur, gratia autem septem continet virtutes, quoniam etiam Spiritu Sancto plenus, et septiformis gratia Spiritus Sancti ». 49) Cf. Lc 1, 11-20. 50) Cf. ibid. vrr. 24-25. apud Danielem legimus, lapis sine manibus de monte abscissus statuam percutiens mundanae monarchiae factus est in montem universa occupantem atque replentem: 55 Deposuit polenles de sede el ezaltavit humiles, esurientes replevil bonis el divites dimisit inanes, 5? subiecit sibi Christus romanum imperium, mundi regna et principatus; sic exaltati sunt humiles Christi fideles. Verum non solum humiliandi erant montes ad valles exaltandas, sicut olim accidit in Aman et Mardochaeo, 9? in Moyse et Pharaone, Aegyptiis et Hebraeis, ! Davide et Saule; 9? sed etiam ait: Erunl prava in direcia : mundi pravitas in rectitudinem vertenda erat, iniquitas in iustitiam, tenebrae in lucem, idololatria in cultum Dei summa cum religione et pietate. Amplius autem: Aspera vertenda erant in vias planas: asperitas, difficultas mosaicae legis in lenitatem Evangelii: Iugum... meum suave est etl onus meum leve. 9? Lex timoris vertenda erat in legem amoris; nihil est autem amore suavius, nihil iucundius. Sic tandem per planam facilemque hanc salutis viam omnis caro incedens, aeternam gloriam consecutura erat: Videbit omnis caro salutare Dei ; Revelabitur gloria Domini. VII. Sed quid est quod clamat haec vox et adhuc ei dicitur: Ezalta in fortitudine vocem tuam ? et alibi: Clama, ne cesses, quasi tuba exalta vocem tuam ? ** Magnis clamoribus opus est ad eos qui longe distant vocandos, vel ad surdastros qui valde gravi auditu sunt, vel ad homines qui profundo somno ac veluti lethargo correpti sunt, veluti mortui iacent, vocantes facile audire non possunt. Tales plane sunt mundani homines ad ea quae Dei sunt. Cum ad mundana versum habeant aures, oculos, manus, dum regnum coelorum eis praedicatur, narratur fabula surdis, ad ventum et litus sparguntur verba; lapidibus, parietibus loqui videntur praedicatores, mortuis verba facere. Hinc Ioannes altius fortiusque clamare iubetur, sicut egit Christus ad Lazarum suscitandum. ** Ad saecularia negotia aptissimi sunt, delphini ad natandum, aquilae ad volandum; ad spiritualia vero asini ad lyram et tibiam, et sus, non equus, ad tubam:*59 Sapientes sunt ut sunt imperiti et a quo natura abhorrct. Cf, P. Mannuccius Adagia, col. 245-246. idest renovationem mundi et felernant saluteni; et magnis clanioribus praedicat mundanis veternosis poenitentiam et vinm salutis, quoniam tardissimi sunt homínes ad spiritualia bona, quae Christus adventu suo largitur. 52 ADVENTUS PRIMUS faciant mala, bene autem facere nescierunt ; * asini narratur fabella et concinitur. 9 Vere magnis clamoribus opus est, nam ait: In deserto parate viam Domini, reclam facile in solitudine semilam Dei nosiri. Poenitentiam praedicat, carnis mortificationem, contemptum mundi, ut extra Aegyptum cum populo Dei in deserto poenitentiae vitam ducamus in sanctitate et iustitia, ut sic tandem in felicissimam et optatissimam promissionis terram ingredi perpetuo inhabitandam aliquando, Deo concedente, possimus. Poenitentiam agite, appropinquavit enim regnum coelorum. Clamat in deserto eique dicitur ut vocem adhuc in fortiludine exaltet, quoniam Christum praedicabat et regnum coelorum. Christus mundo spiritualia afferebat bona, regnum autem coelorum invisibilia et futura bona continet, non mundi huius. Homo ea, ut ita dicam, natura est, ut surdis auribus audiat petentes, acutissimis vero offerentes, adeo ut vix opus sit aperire os. Venit Ioannes Dei nuncius et legatus offerens Christum, in quo sunt omnes thesauri gratiae Dei, et regnum coelorum, in quo omnes thesauri gloriae et felicitatis; et tamen clamare alta voce opus est, quoniam non est affectus mundus ad spiritualia bona, sed ad carnalia, non ad futura, coelestia, divina, aeterna, sed ad praesentia, terrena, mundana, temporalia. Si venisset Christus in gloria temporali, sicut Salomon. rex sapientissimus et felicissimus, $? facillimo negotio totus post eum abiisset mundus; si bona temporalia, aurum et argentum attulisset, quae desiderant homines, nullis clamoribus opus fuisset. At vero haec apud Deum nullius sunt pensi, nullius momenti; omnis gloria eorum, quae in divitiis et honoribus consistit, sicut flos foeni, sicut flos agri,"" qui ab hominibus nihili penduntur, licet pulcri videantur. si quis asino narret fabuiam. Cf. P. Mannuccius Adagia, col. 1642. 69) Cf. 3 Rg 10, 23-24. II. ALIA HOMILIA Venit in omnem regionem Iordanis praedicans baptismum poenitentiae in remissionem peccatorum, sicut scriptum cest, etc. ! I. Unico verbo Sanctus Evangelista totum fere vaticinium Isaiae interpretatur: Parate viam Domini, rectas facite semilas eius, etc.,? dicens quod poenitentiam praedicabat. Igitur poenitentiam agere est parare viam, dirigere semitam, humiliare montes, implere valles, prava in direcía et aspera in vias planas redigere. ?* Missus dicitur Ioannes ad parandam viam Domini: Ecce ego mitto Angelum meum, qui praeparabit viam ante faciem meam.? Declaravit pater ipsius: Tu, puer, propheta Altissimi vocaberis, praeibis . . . ante Dominum parare vias eius, ad dandam scientiam salutis plebi eius in remissionem peccatorum eorum. * Parare viam idem est ac omnia viarum impedimenta auferre, quae viam reddunt admodum difficilem et laboriosam aut etiam impossibilem. Impedimenta autem ex parte nostra peccata sunt et ignorantia; in intellectu quidem ignorantia, in affectu autem vitia pravaeque affectiones et passiones. Tunc paratur via cum aufertur ignorantia a mentibus et pravitas vitiorum ab affectibus, sicut Samuel ait: Praeparate corda vestra Domino . . . servite illi soli, auferte deos alienos de medio vestri. 5 Viam requirit a nobis Dominus planam, rectam, mundam, latam et ornatam, nam sic parantur viae adventante magno aliquo principe in civitatem; per poenitentiam autem et condignos poenitentiae íiructus praestandum hoc nobis est, nam haec est via salutis: Poenitentiam agite, etc. $ Quoniam vero poenitentia amara valde est gustui et sensui carnis, sicut aquae Mara et sicut pulmentum amarissimum discipulorum Eliei, quod prae amaritudine gustari non potuit, nisi a Propheta mixtione farinae dulcoratum, ?* sicut et aqua Mara dulcis fuit effecta soli, etc. Ordino inverso affort hunc vr. 6) Mt 3, 2; 4, 17. 7) Ct. 4 Rg 4, 39-40. Missus fuit Ioannes ad parandan vinm Doniini per poenitentiam, aufer...4o ignorantiam ab intellectu et pravitatem a voluntate. Cum poenitentia nutem praedicat etiam spem gloriae regni coelestis, et vanitatem vitae humanae. 94 ADVENTUS PRIMUS immissione ligni, Ioannes hodie dulcissima et certissima spe regni coelestis amaritudinem hanc satagit dulcem nobis efficere, et etiam mortis meditatione: Jam... securis ad radicem arboris posita est. ? Hinc apud Isaiam de eodem legimus: Voz dicentis : Clama. Et dixi : Quid clamabo? Omnis caro foenum et omnis gloria eius sicul flos foeni ; exiccatum est foenum el cecidit flos, quia spiritus Domini sufflavit in eo. Vere foenum est populus ; exiccatum est foenum et cecidit flos, verbum autem Domini nostri manet in aeternum. * Ad quod alludens Divus Iacob ait: Sicul flos foeni transibit ; exortus est enim sol cum ardore el arefecit foenum et flos eius decidit, et. decor vullus eius deperiit ; ita el dives in itineribus suis marcescel. 5 R e - gius Vates idem ait eadem similitudine: Homo sicut foenum - dies eius, sicut flos agri sic pertransibit ; quoniam spiritus pertransibit in illo et non subsistel et non cognoscet amplius locum suum. ?? Et alibi: Ne avertas hominem in humilitatem, hebraice: Reduces hominem usque ad contritionem, idest mortem, qua in pulverem convertitur homo, el dixisti : Convertimini, filii hominum, poenitentiam agite, quoniam mortales estis, quoniam mille anni ante oculos tuos sicut dies hesterna quae praeteriit, et custodia in nocte, idest militaris vigilia tribus horulis constans, quae pro nihilo habentur, eorum anni erunt, hebraice: Fluzus eorum somnus erunt; rapido fluxui fluminis et pernicitatis cursus vehementium aquarum somnioque comparat humanam vitam; Mane sicul herba transit, mane floret, vespere decidit et arescit, quoniam omnes dies nostri defecerunt, dilabuntur, dies annorum ad instar sermonis aut meditationis erunt, fugit enim irrevocabile verbum, fugit mentis fluxa cogitatio; quoniam supervenit mansuetudo et corripiemur, hebraice: Tonsio veloz el avolabimus velociter, * herbarum instar aut pilorum resecamur, amputatur filum et stamen vitae nostrae a Parcis crudelibus, quae nemini parcunt; 4 sic instar avium volantium transimus. Cum igitur mortales simus, cum per rapidissimum flumen IeQuasi flos agri, etc. 11) 1, 10-11. 12) Ps 102, 15-16. Vulg.: Tanquam [los agri sic e[[lorebit, etc. 13) Ps 89 (hebr. 90), 3-10. 14) Alludit ad mythologiam, quae finxit tres sorores filias Noctis, quae fata hominum et deorum regebant vi et dominio ineluctabili, ideo Parcae dictae quia nemini parcunt. Cf. Natalis Comes Mythologíae, lib. 3, cp. 6, pag. 174-178. vissima cymba ad mare mortis navigemus, quid agendum nobis? Poenitenliam agite. II. Sed quidnam tandem poenitentia est? Omnis vallis implebitur el omnis mons et collis humiliabitur. !$ Mittens Deus leremiam ad praedicandam poenitentiam dixit ei: Ecce dedi verba mea in ore luo; ecce consiitui te hodie super gentes et .. . regna, ut evellas et desiruas el disperdas et dissipes et aedifices el plantes.!* Haec est vera poenitentia: evellere radicitus omnia ex animo vitia maiosque destruere mores, virtutes in animo plantare, bonos aedificare mores. Postquam, transmisso Iordane, ingressi fuere Israelitae in terram promissionis, statim iussit eis Deus ut seipsos circumciderent!? et civitatem idololatram Iericho destruerent funditusque everterent irreparabiliter, cum interminatione divinae maledictionis, ne unquam amplius in posterum reparari et reaedificari posset, !? nam: Nemo mitlens manum ... ad arairum el respiciens retro. aptus est regno Dei. 3? Uxor Loth egressa a Sodomis iussa fuit ne retro aspiceret; quoniam vero praecepti immemor retro aspexit, divinam incurrit iram exanimata et in statuam salis conversa. ** Destruantur opera carnis, quae sunt fornicatio, immunditia, impudicitia, luxuria, idolorum servitus, etc., quoniam qui lalia agunt, regnum Dei non consequentur ; crucifigamus carnem cum piliis el concupiscentiis, demus operam spiritui, nam fructus .. . spirilus esí caritas, gaudium, pax, etc., nam adversus huiusmodi non esí lex?! perditionis et mortis, sed salutis et vitae. III In hodierno Evangelio poenitentia designatur per baptisma et per desertum: Praedicans baptismum poenitentiae, sicut etiam lsaias: Lavamini, mundi estote, auferte malum cogitationum vestrarum ab oculis meis, quiescite agere perverse, discite bene agere, quaerile iudicium. * Conscientia peccatrix est sicut pannus sordidus; ad eum abluendum atque mundandum aqua opus est munda, potenti liscivia, optimo sapone, ut mundus et candidus reddatur. Designatur etiam per desertum, in quod ingressi sunt filii Israel vIT. 22) 1, 16. Vulg.: Discife benefacere, etc. Vern poenitentia est omnia vitia in animo radicitus destruere et virtutes plantare. Poenitentia figuratur hodie per baptismun et per desertum. Per poenitentiam nova vita designatur, cum mentes abstrahat a carnalibus cogitationibus eanique in Deum dirigat. 56 ADVENTUS PRIMUS post exitum de Aegypto ev transitum maris Rubri ad serviendum Domino, ad sacrificandum ei abominationes, idest idola Aegyptiorum, nam arietes hircosque, vitulos et huiuscemodi animalia adorabant Aegyptii; haec autem ab Hebraeis Deo immolabantur: Ibimus viam trium dierum in deserto ul sacrificemus ... Deo nosíro; 9 ibi sanctuarium Domino in locum sacrificii et orationis construxerunt,?* ibi divinam legem coelitus susceperunt ?5 coelestique manna pasti nutritique fuere tanquam filii a Deo dilectissimi. ?9 Ego vero adhuc aliud dicam. Per poenitentiam nova vita designatur, dicente Paulo: Exzpoliantes vos veterem hominem cum actibus suis, induite novum .. . qui secundum Deum creatus est in iustilia el sanctitate veritatis. ** Vita hominis mundani sicut Corinthus est, regio quae tota montibus et vallibus constat;?? est autem mons terrae excessus supra planitiem, vallis defectus infra mediam aequalitatem planitiei. Homo, cum anima constet et corpore, sensu et ratione, vita animali et angelica, debitor est carni et spiritui, mundo et Deo, vitae huic temporali et aeternae; sed quandiu in peccatis vivit, in animo quidem montes habet carnalium cogitationum ac desideriorum, montes verborum saecularium, montes negotiorum, mille curas, mille sollicitudines anxias et superfluas; quoad Deum vero et spiritum mille valles vacuas. De Deo, de anima, de spiritu, de vita aeterna nihil cogitat, nihil] tractat ac si non esset Deus, non expectaret vitam aeternam, non haberet animam. Dirigat ergo homo cogitationes et desideria sua in Deum, mentem suam ad Deum cognoscendum, animum ad diligendum; sic enim fiet ut via virtutis, quae nimium aspera et difficilis videbatur, plana sit et facilis: Venite ad me omnes qui laboratis et onerati estis, et ego reficiam vos... et invenielis requiem animabus vestris, iugum enim meum suave est et onus meum leve. ?' Sic plana est via salutis: Videbit omnis caro salutare Dei. Iacob, cum multis annis servisset Laban nihilque sibi acquisisset, ait: Tempus est... ul aliquando provideam... domui meae.9* Qui domum habet in civitate et domum etiam in agro, ruri in qua tempore corinthus. 30) Mt 11, 28 sqq. 31) Gn 30, 30. Vulg.: Iustum est, etc. messis et vindemiae paucis diebus habitatur, si forte disponeret Haee est vera prudentia ruri perpetuo habitare, mirum non esset si de proventibus per serquae docet in vos nihil in civitatem inferret; at si perpetuo habitaturus esset in (y. eoe ios, civitate et paucis tantum diebus in villa, an non mirum esset si n92 in terra. omnia ruri detinere vellet nihilque pro necessaria annona in domum civitatis praemitteret? Bone Deus, quaenam haec nostra insania est? Nihil volumus nobis thesaurizare in coelo, in paradiso; omnia in terra, in mundo hoc, ubi nonnisi quattuor diebus commoraturi sumus? Humiliemus, humiliemus, decacuminemus montes et impleamus vacuas valles, planum nobis iter in coelum paremus; discamus prudentiam formicae, aestate nanque sibi congregat victum pro hieme. ?? Ostendit hodie Christus gloriam regni coelestis et viam qua ad illam pervenitur, idest bona opera, quae coniungit cum praedestinatione DOMINICA SEPTUAGESIMAE Simile est regnum coelorum homini patrijamilias, qui exiit primo mane conducere operarios in vineam. ! I. Sicut ostendit Deus Iacob coelum apertum et scalam per quam ascendebatur in coelum, per quam Angeli ascendebant,? ita Christus in hodierno Evangelio ostendit et gloriam regni coelestis, paradisum beatitudinis, et viam qua eundum est, sicut alibi dixit: Venite, benedicti Patris mei, possidete paratum vobis regnum a constitutione mundi. Esurivi enim et dedistis mihi manducare, etc.;? et sicut alibi: Si... vis ad vitam ingredi, serva mandata; * itemque: Vade, vende omnia quae habes et da pauperibus, et veni, sequere me, et habebis thesaurum magnum in coelo ; * hoc idem in sermone de beatitudinibus. 5 Ostendit igitur Dominus quod bona opera necessaria sunt ad salutem sicut labor ad mercedem, sicut militia ad stipendium, sicut pugna in agone et victoria ad coronam, nam: Non coronabitur nisi qui legitime certaverit ;* sicut cursus in stadio ad bravium consequendum:? Voca operarios et redde illis mercedem ? suam, nam dignus est... operarius mercede sua,?? est merces operi tuo; Merces tua magna nimis ; * Merces vestra magna est in coelis; *? Habebis thesaurum magnum in coelo. Confutat hodiernum Evangelium praedestinatores et fatarios. Nam agit de effectibus divinae praedestinationis, quae, ut Paulus ait, sunt vocatio, iustificatio et magnificatio; ? imo de ipsamet praeOmnia lect. cod. 6) Cf. ibid. 5, 1-12; Lc 6, 20-23. 7) 2 Tim 2, 5. Vulg.: Non coronatur, etc. Coronabitur lect. cod. 8) Cf. 1 Cor 9, 24. 9) Mt 20, 8. 10) Lc 10, 7. po" ! Well ^ t M Tc (ola ui Fest tones fuí AM AU EX) rib Fern trol scare vj 2 C ofsepied Ju faul a eoi et fo 15 tin Ls eret. oca cir : les Apr ie bud etn eit v4^ ege te oir) puenalezs t nhu ar b e AA Corp EU IC. spiel eu ucro a PIU nhe cobi gg nn n tr 1650: UU. 0) stub aL v v) ad. ibn Uere frin Lon Boon: pi Áa a, la. ed. , pepe 0 Ce Key et, 0 Khi Matan et rngtntm ento "Koc ioo fim type, a nh: Wee iy. sirti-rhr ign AF PP n 4. tief. iab nd. pan Fn ul pl tta. bind e Ad ipee prar e TÉ A f PPS. pl. UM An HA Ji itp e en ons forent Lev trn] (neue tae f Io Prol. Pl bogus [oet * ita. Mrd) ra I graria pe oma er Mera (0 Afer ptr eee UE arua] 4n P Ft PI In npn been, ber] Le tertio UE ion blo, * hb abide d ie Lao Goth Lodo flePir rentia! puni Ae Aq nh n ferito pt t Dl oon t t 2 U preegey in P Vet a Un ftro. ids Erie MAH Fiet gen rri et dr Du LI bn irt Phe S atii SII Leone PA foire io aU Fk (PSI Bothe Pe PAPAE a) - Mesas Rr eg ead Py mm iens Pte: ed parra dul v ut (Een dn Pane T | miri, sd 4 rgo Poe rena E Flnder Pape E bind rre Mey : T E d r. Mod et APT rd t) f^ Pob Aaa ph) s rtu Aun re " Vr iis ur me rur ina dn m ci eid E . efe f. WEEDS buvunts Pinguin pa iiop Mog. dpirie quad "ied | " Eee fve adi ed Tubero tf es pipi t gs. [T PE V] fü de. pmo "orto WIN fft ^L gine tio oe - | hes VgtDen edid reds GRE DNA m pom gibus dl wa Wr AC daniel Opel 28d ^, L rede po! na tl Kec tors on ipm yel t Ste FF. ep n eA ap pato hop i le cron ide UDETAR RI ip fp» tAMUQe A6 erdt. alarum de" vM í Li | 4 - gei pU poete C Um i x | poe rep rtl m. fet, t) dad |n 6S PS 7 us Puri File cte vu - vile /pts t i Vet reri igi Pd En ad poeirode f As buy pfe etg aeo ob (QE n ario Là rey o. d JA CF enl e Au n Phe ui&ot ppt. qo us RE Rap n a hi: edt Rosas oboe Ich o tr^ P. dap 15 qo PAR Uk iu T A Serapion. Las o nr dutlu- 6$ (pP UR Ber mut ees oed Fete e. «n neiad;: ym - p cetur i ao mn DUE aii imt iri ced. . A- 2 ——— ER. sd FACSIMILE SCRIPTURAE S. LAURENTII TERTIA PARTE DIMINUTAE DOMINICA SEPTUAGESIMAE 59 destinatione: Multi... sunt vocali, pauci vero electi; 14 et tamen una ad salutem cum praedestinatione et electione divina ad salutem consequendam "aem opera bona coniungit atque requirit; unde Petrus : Satagite, fratres, ut per bona opera certam vestram vocationem et electionem [aciatis; 15 et Paulus : Elegit nos in ipso ante mundi constitutionem ut essemus sancti et immaculati in conspectu eius in caritate. 9 Ideo vocat nos Deus ad operandum, ad laborandum, ad excolendam vineam suam: Avis nascitur ad volandum et homo ad laborem. ? II. Damnat hodiernum Evangelium otium, laborem requirit: Bona opera ex fide et Quid hic statis tota die otiosi? ... Ite etl vos in vineam meam. * Hoc caritate primum constitutum sit nobis, fratres, quod opera bona ex fide et prece caritate necessaria sunt ad salutem, sicut navis ad navigandum, salutem. scala ad ascendendum, pugna ad coronam, cursus ad bravium, labor ad mercedem. Sed quaenam opera? Regius Vates aiebat: Domine, quis habitabit in tabernaculo tuo? aut quis requiescet in monte sancto tuo ? Qui ingreditur sine macula et operatur iustitiam; !* Quis ascendet in montem Domini ? Aut quis stabit in loco sancto eius ? Innocens manibus el mundo corde, qui non accepit in vano animam suam ; ? Beati immaculati in via, qui ambulant in lege Domini. *?! Vita innocens, immaculata, sancta, via salutis, inquit, est. Ne nos ipsos decipiamus procrastinantes vitae emendationem, Procrastinauquoniam in hodierno Evangelio aliqui vocati sunt circa undecimam ,, e ariesen horam, ?; quod nonnulli in fine vitae, in senectute et ultima aetate Kieiccd convertuntur ad Deum et salutem consequuntur, quia de his ait: inexcusabiles Multi ... sunt vocati, pauci vero electi, quia nos nequaquam cum eis "S dicere vere possumus: Quia nemo nos conduzit.?* (Quibus verbis ostendit Evangelium bonam illorum voluntatem, animum laborandi, non fugiendi laborem ex pigritia et inertia; quod si a summo mane ad laborem vocati fuissent et ad vineam conducti, ex tunc ad laborandum ivissent. Sed quis nostrum dicere potest se ab ineunte aetate minime vocatum esse ad exercitium virtutis et vitae sanctitatem ? Ne nos ergo decipiamus spcrantes in finalem poenitentiam. Adhuc ostenditur necessitas bonorum operum. 60 DOMINICA Quid sunt voces praedicatorum? Quid patrum spiritualium monitiones in confessionibus? Otium nostrum voluntarium est, ex pigritia et inertia, quia displicet nobis labor vitae spiritualis, et tamen vana spe alimur. Rcegnum coelorum vim patitur et violenti rapiunt illud ; ** in paradisum contra fluminis cursum navigandum est, nam fluvius de paradiso egreditur.?5 Qui ad extremam horam diei vocati fuerunt, non multi, sed pauci dicuntur: Multi... sunt vocati, pauci vero electi. Unde nosti quod tu sis de numero paucorum? Similes multi sunt amentibus, furibus et latronibus, qui cum publice grassentur et publicam pacem perturbent, ministros iustitiae missos atque paratos ad eos capiendos, nil curant, sperantes quod, licet capiantur et in carcerem ac vincula detrudantur, ipsa die qua suspendendi sunt carceres perfringant atque effugiant, quoniam aliquando sic accidit ut nonnulli hac via mortem effugerint. III. Ad designandum quam necessaria sint opera ad salutem dixit Iacobus apostolus quod, sicul... corpus sine spiritu mortuum est, ila... fides sine operibus mortua est.?* Quid prodest corpus mortuum ad vitam? Ita nec fides sine operibus et caritate ad salutem. Sicut necessaria est anima corpori ad vivendum, ad sentiendum, ad operandum, ita bona opera in gratia et caritate, sine qua, inquit Paulus, nihil sum... nihil mihi prodest, ? necessaria sunt ad salutem. Appellatur saepe homo in Sacris Litteris arbor, quae ad hoc plantatur, ut fructificet: Omnis .. . arbor quae non [acit fructum bonum, excidetur el in ignem mittetur. ** Arbor illa quam Dominus sine. fructu reperit, maledicta fuit et continuo arefacta, radicitus evulsa fuit. ?9 Mulieres steriles secundum legem maledictae erant.?? Multis Israelitis dixit Io su e : Usquequo marcetis ignavia et non intratis ad possidendam terram, quam Dominus Deus patrum vesirorum dabit vobis? * Sic Christus hodie: Quid hic statis tota die otiosi ? ... Ite et vos in vineam meam. Otium videtur proprium quodammodo vitium esse mulierum, 14; 1 Hg 1, 5-6; Is 4, 1; Lc 1, 25. 31) 18, 3. Vulg.: Dedit vobis ? SEPTUAGESIMAE 61 unde Paulus: Adolescentiores ... viduas devita, quia otiosae discunt Dei servum circuire domos; non solum otiosae, sed et verbosae et curiosae. ?? Quare sdasims homo deditus otio non potest non muliebris et effeminatus esse. ?*4ec*t Qualem autem oporteat esse Dei servum, Paulus ad Romanos ait: Sollicitudine non pigri, spiritu ferventes, Domino servientes. *? Otium et pigritiam sapientissimus Salomon in suis Proverbiis quam maxime detestatur; laborem vero et diligentiam summopere commendat. 34 IV. Pulera valde et multis mysteriis philosophiae christianae Parabola . . : " " haec multa plena, ornata, sicut coelum astris, est hodierni Evangelii parabola;?9 jj, mWMteriR est sicut cosmographia, quam dicunt mundi mappam,in qua *?"net: non quattuor mundi partes: Asia, Africa, Europa et America descriptae sunt, sed quattuor mundi:?* Deus, qui mundus est ter maximus, paradisus, Ecclesia et mundus ipse. Videtur sicut zona obliqua in coelo, quam dicunt zodiaci circulum cum duodecim figuris distinctis in quattuor ternarios pro quattuor anni temporibus et duodecim mensibus, nam ab ea sententia incipit: Mulli... erunt primi novissimi et novissimi primi ; et in eandem redit: Sic... erunt novissimi primi et primi novissimi, *' multi enim sunt vocali, pauci vero electi. ?? Docet autem tria de Deo: esse et naturam: Simile est... h0- iia ae Deo, mini patrifamilias ; posse et naturales proprietates: Licet mihi quod. PH. eie volo facere, 3? omnipotentiam: Quia ego bonus sum ; *?* Non [facio tibi ^ oPernri; iniuriam, *! peccare non potest; tandem operari: Exiit primo mane, etc., divinam providentiam. Tria * etiam docet de paradiso: quod sit domus patrisfamilias, genial quod sit denarius diurnus, merces bonorum operum, praemium virtuidest essentinm, 24, 30 sqq.; 28, 19; 31, 13 sqq. 85) In margine haec adlecta fuerunt: « Imitatus videtur Dominus Moysi artem, qui in sua cosmopoela, ut parndisum a Deo plantatum describeret, mundi totius creationem descripsit, multaque dixit de Deo, de mundo, de Ecclesla sub symbolo paradisi terrestris et de fellcitate coelesti sub mysterio sabbatl ». 36) Hic de Australia mentio non fit, forte quia, licet lam ab anno 1503 reperta fuerit, tamen ut quinta pars orbis terraquei a geographis adhuc recensita non fuernt. 37) Mt 19, 30. 38) Ibid. 20, 16. runt: « Sicut de Deo trin ostendit,ita de parndiso, de Ecclesia, de mundo. Paradisi essentia est domus Dei, denarius argenteus cum imagine principis. Sub auro nil nobilius argento, sub Deo nil nobllius paradiso. Simllitudo Doi perfecta virtus est, quia denarius continet omnes nuqualitatem et magnitudinem; tria quoque de Ecclesia; et similiter tria de mundo, 62 DOMINICA tis; quod simul sit aequalis et inaequalis, sicut stella .. . differt a stella in claritate, etc., *? sicut Ioseph omnes fratres suos secum in eadem mensa voluit manducare, sed secundum ordinem aetatis, hos quidem superiori ac digniori loco, illos autem inferiori; ** sic ait: Erunt novissimi primi el primi novissimi, multi enim sunt vocati, pauci vero electi. Tandem tertio quod merces haec adeo magna sit, ut electorum excedat tum merita, tum existimationem: Non sunt condignae passiones huius temporis ad futuram gloriam quae revelabitur in nobis.** Sic docet in mercede novissimorum ex summa patrisfamilias benignitate. Tria de Ecclesia: quod sit vinea Dei: Vinea enim Domini ezercituum domus Israel est; ** vinea valde dilecta, quam tanta cura et providentia satagit ut bene sit culta; vinea Domini plantata ab eo sicut paradisus; vinea valde magna, hinc ad eam excolendam multi operarii quaeruntur et mittuntur; vinea haec magna indiget cultura, multa opera, ideo multi operarii; in hoc differt a paradiso, paradisus enim locus est quietis, non laboris; quod ad hanc excolendam conducit operarios vocando, iustificando, magnificando; tertio, quod a fidelibus requirit bona opera, studium sanctarum virtutum, laborem et diligentiam agricolarum et colonorum bonorum. Excolitur vinea fide et spe mercedis, nam merces mane ante labores promissa fuit, sero autem post labores data. De mundo similiter tria: quod forum sit, locus forensium negotiorum, artium, nundinarum, mercaturae; secundo, quod locus est otii, multitudo hominum pauperum, otiosorum, sed lucri cupidorum iustis laboribus, iusto pretio: Invenit stantes in foro oliosos: Quid meros. Beatitudines dicitur, quia continet omnem gradum felicitatis; operatio, quia beatos electos satiat supra existimationem et merita praemiat virtutes coronatque. Essentia Ecclesiae, vinea Dei plantata et electa a Deo; virtus, magna fecunditas fructificandi, magna vinea est; operatio, magnam requirit culturam ut faciat uvas iudicii ct iustitiac. Essentia mundi, forum hominum; virtus, quia homines liberi sunt, ideo conducuntur: operatio, Jucrum quaerunt; pauperes sunt, nisi conducantur marcescunt otio et fame pereunt. Item virtus vineae, quod valde dilecta, ergo valde bona; virtus mundi, homines conduxit aptos et potentes ad laborandum et volentes laborare, non est impossibile hominibus bene agere cum Del gratia. Vinea bona est, quia congregatio electorum Del, communio Sanctorum; signum est autem quod vinea copiosum fructum reddebat, eo quod paterfamilias ad eam excolendam multos operarios conducebat, multas magnasque expensas, multam operam impendebat; vinea Salomonis, reddebat ei copiosum fructum, nam cum locasset eam, vir, inquit, afferet pro ea mille argenteos, idest, unusquisque colonum; magna igitur optimaque erat et copiosum fructum reddebat domino suo ». 43) 1 Cor 15, 41. Vulg.: A slella differt, etc. 44) Cf. Gn 43, 33. SEPTUAGESIMAE 63 hic statis tota die otiosi ? * nam mundi negotia apud Deum otia sunt, ludi vanissimi: Vidi cuncta quae fiunt sub sole, et ecce universa vanilas et afflictio spiritus ; ** tertio, quod mundani homines non cognoscunt Deum esse Dominum suum, nec servire illi volunt nisi mercedis intuitu: Conventione aulem facta... ex denario diurno, misit eos in vingam suam. *?* Quod quidem non servorum est, sed liberorum hominum, dominus nanque servis praecipit, imperat, non convenit ex denario, nisi cum lex liberum hominem conducit ut serviat. Est igitur mundus congregatio hominum liberorum, quos Deus dum vocat, trahit quidem, sed non cogit, trahit spe magnae mercedis. V. Sic multis mysteriis refertum est hodiernum Evangelium de Deo, de paradiso, de Ecclesia, de mundo. O divinam Christi philosophiam altissimamque sapientiam! Descripsit Moyses coelum et terram; 9 Christus Deum et mundum. Coelum Moyses appellavit D'OU,aDow,.* quodest ad mirari, stupere, quia nemo sine admiratione et stupore coelum contemplatur, motum ei tribuit et lumen ornatumque astrorum; sic Deum Christus describit sub hominis symbolo, qui mundi miraculum est, *? cum motu divinarum actionum et luce bonitatis divinae. Terram descripsit ille sine motu, sine luce, sine aliquo ornatu: Terra... erat inanis et vacua et tenebrae erant super [aciem abyssi, 5 sed quam Deus illustravit et ad operationem adduxit: Germinet terra herbam virenlem... lignumque pomiferum ; 9* sic hodie homo ad laborem vocatur ab otio, a tenebris ad lucem veritatis et virtutis: Surge ergo qui dormis et exurge a mortuis, et illuminabit te Christus. 55 Ex descriptione creationis mundi manifestum est quod Deus nihil omnino voluit esse otiosum; rebus omnibus suas mandavit operas: terrae, aquis, plantis, animalibus, astris, Angelis ipsis, omnes enim sunt administratorii spiritus : * Qui facit Angelos suos spiritus et ministros suos [lammam ignis. ** Ad custodiendam viam ligni vitae posuit Cherubim et gladium igneum atque versatilem. 9 Sancta illa ani- 93, pag. 482. 53) Gn 1, 2. 54) Ibid. vr. 11. Vulg.: E! lignum, etc. Christus in hac parabola Iniitatus esse videtur Moysi cosmogoniam. Deus nihíl in creatione voluit esse otiosum, vult ergo ut homo etiam operetur pro anima sua, sed labor hic non sine niagna delectatione est; gustus enim divinae dulcedinis ineffabilis est, et praemii Beterni spes potenter et suaviter movet ad hunc laborem. 64 DOMINICA malia apud Ezechielem semper erant in motu: Ubi erat impetus spirilus, illuc gradiebantur. 5* Nos soli erimus otiosi? ignavia et inertia sternemur, sepeliemur vivi? Si terret nos labor — Qui fingis laborem in praecepto, 9. — sciamus non esse laborem hunc absque delectatione et gustu. Duxit Deus hominem ad custodiendum et operandum, sed paradisum, voluptatis; * duxit populum in desertum, sed in quo pluit manna de coelo. * Ait Christus: Tollite iugum meum super vos, sed iugum ... meum suave esl... onus meum leve, et invenietis requiem animabus vestris. * Operatur anima in corpore dum vivit, dum sentit, sed operatio haec non est sine delectatione. Si operatio naturae cum delectatione est, cur non operatio gratiae et virtutis? Paz multa diligentibus legem tuam ; ** Quam magna multitudo dulcedinis tuae, Domine, quam abscondisti timentibus tel 55 Liabor est cum delectatione, quoniam vinea haec paradisus Dei est, nec minor est voluptas et delectatio mentis quam corporis, spiritus quam carnis. Dicant qui totos dies noctesque studiis insumunt, quam delectationem, qualem gustum reperiant in studio bonarum pulcrarumque litterarum, quam dulcis et sapida sit gustui mentis veritas cognita, ipsa scientia et sapientia, quanta cum suavitate reficiatur mens in studio et cognitione rerum! Gustus autem divinae dulcedinis, quam coelitus veri servi Dei percipiunt cum pluit illis manna de coelo, ineffabilis est, incredibilis est: Guslale et videle quoniam suavis est Dominus ; * sicut dulcedo mellis explicari non potest homini qui mel nunquam gustavit aut aliquid mellis simile. Solus gustus ipse manifestare seipsum potest. Lux solis inexplicabilis est homini, qui nunquam vidit solem; videat et tunc sciet, tunc cognoscet: Gusiate et videte quoniam suavis est Dominus. Quod si nil aliud, moveat nos spes mercedis, sicut hodiernos colonos, moveat praemii magnitudo, quae per denarium diurnum designatur: Habebis thesaurum magnum in coelo; unde Paulus: Quod in praesenti est. momentaneum etl leve tribulationis nostrae, supra modum . . . aeternum gloriae pondus operatur in coelis. * Coelum infinitis SEPTUAGESIMAE 65 pene partibus maius est terra, aeternitas tempore. Praemium aeternum est, infinitum est, coeleste est; labor terrenus, temporalis, brevis, momentaneus, levis: Iugum... suave... onus... leve. Fratres mei, ubi est fides nostra? ubi spes nostra ? Quid non operatur in agricolis spes messis et proventus? in militibus spes victoriae et praedae? in nautis spes lucri? in mercatoribus philargyria? Sciamus, fratres, quod non sufficit fides sine operibus ad salutem, sicut Paulus docet in hodierna Epistola: Patres nostri omnes sub nube fuerunt. .. omnes mare transierunt, etc. ; sed non in pluribus eorum beneplacitum est Deo,** propter idololatriam, concupiscentiam carnis et alia crimina, quoniam multi voluerunt esse potius cultores vineae satanae quam Dei. Habet enim et satanas suam vineam et ad eam operarios conducit ut eam excolant, putent, fodiant, bonos mores amputando et occasiones bonorum, ad iniquitatem animos praeparando malis cogitationibus et cupiditatibus. IL. ALIA HOMILIA Simile est regnum coelorum homini patri[amilias, qui eziit primo mane conducere operarios in vineam. ! I. Sicut cum plantasset Dominus Deus hortum deliciarum hominemque ad imaginem et similitudinem suam formasset, tulit eum et duxit in paradisum voluptatis uf operaretur et custodiret. illum, ? sic agit hodie prudentissimus et diligentissimus paterfamilias: satagit conducere operarios in vineam suam ad eam excolendam et cultivandam.? Est autem sacratissima hodierni Evangelii parabola multis magnisque divinae philosophiae et sacrae theologiae referta mysteriis; veluti pericope est et compendium absolutissimum totius sacrae theologiae. Hic quinque illa verba Apostoli: In Ecclesia volo quinque verba sensu meo loqui, ut... alios insiruam.* Haec autem sunt: credenda, speranda, diligenda, agenda et fugienda. Mediae el 1nfimae Latinitatis. 4) 1 Cor 14, 19. Laborandum est, quía fides Sine operibus non sufficit ad salutem. Quinque mysteria docet hodiernum Evangelium: credenda, speranda, diligenda, ngenda et fugienda. Credenda: divina potentia, sapientia, bonitas, misericordia eil iustitia. Ostenduntur effectus divinae praedestinationis, MM--- ———————— ——————ÉÁ 66 DOMINICA Credenda: Deus paterfamilias, mundi conditor et moderator, divina providentia, qua Ecclesiam administrat Christus procurator Dei, qui reddel unicuique secundum opera sua ; 5 speranda: merces bonorum operum: Voca operarios et redde illis mercedem suam; Acceperunt singulos denarios ;* diligenda: divina bonitas: An oculus tuus nequam est quia ego bonus sum? ... Non facio tibi iniuriam... licet mihi quod volo facere; ? agenda: vineae cultura: Conducere operarios in vineam suam ; fugienda: desidia: Quid hic statis tota die otiosi? 9 II. Credenda: divina potentia: Licet mihi quod volo facere; divina sapientia et prudentia: Conventione autem facta ... ex denario diurno; ? haec nanque conventio divinam legem significat, quae saepissime in Sacris Litteris dicitur pactum, hebraice [*^3, ?? quia conventio facta est inter Deum et hominem, ita ut homo sese obligavit iustitiam et virtutem colere, virtutum operibus incumbere, et Deus se obligavit mercedem vitae aeternae vineam suam colentibus dare; divina bonitas: Quia ego bonus sum ; divina caritas: Homo paterfamilias ; divina misericordia: Cum venissent... qui circa undecimam horam venerant, acceperunt singulos denarios ; Volo... huic novissimo dare sicul... tibi; * divina iustitia: Non facio tibi iniuriam; Quod iustum esl dabo vobis ; '? Cum sero... factum esset dixit paterfamilias procuratori suo: Voca operarios et redde illis mercedem incipiens a novissimis usque ad primos, per quod dies iudicii designatur, qua reddet Christus unicuique secundum opera sua. In hoc Evangelio luce clarius conspiciuntur tres effectus divinae praedestinationis, de quibus Paulus: Nam Deus quos praescivit et praedestinavit conformes fieri imagini Filii sui, ut sit ipse primogenitus in multis fratribus ; quos autem praedestinavit, hos et vocavit; quos aulem vocavit, hos el iustificavil ; quos autem iuslificavil, illos et magnificavit.'* Paterfamilias exiit... conducere operarios in vineam suam: ecce vocationis mysterium: Misit eos in vineam suam ; !* Iili autem inverso affert hos vrr. 8) Ibid. vr. 6. 9) Ibid. vr. 2. 10) Cf. Gn 17, 4. 9-10. 13-11; Ex 19, 5; Lv 26, 9. 15; Dt 4, 23; 17, 2; 29, 9. 25. Ms.: Berith. 11) Mt 20, 9-14. Vulg.: Jmaginis Filii sui... et quos vocavit... illos el glorificavit. Magnificavit lect. cod, SEPTUAGESIMAE ] 67 abierunt... Portavimus pondus diei et aeslus : 1* ecce mysterium iustificationis, significat enim iustam sanctamque vitam: In sanctitale et iustitia coram ipso omnibus diebus nostris ; ?* tandem: Voca operarios el redde illis mercedem suam ; Acceperunt singulos denarios : ecce mysterium glorificationis, qui ultimus est praedestinationis effectus. Hic thesauri supernaturalium bonorum gratiae et gloriae, de quibus Regius Vates: Quoniam misericordiam el veritatem diligit... gratiam et gloriam dabit Dominus ; non privabit bonis eos qui ambulant in innocentia ; Domine virtutum, beatus homo qui sperain (e. Ad haec enim et promovenda et donanda nobis venit Christus in mundum: Verbum caro factum est... plenum gratiae el veritatis... et de plenitudine eius nos omnes accepimus ... gratiam pro gratia, !* idest omnem gratiam. O mirabilem parabolam] Paradisus deliciarum videtur, in quo plantavit Deus omne lignum pulcrum visu el ad vescendum suave, lignum quoque vilae in medio paradisi ; ?9 cum in hac parabola omnia pene fidei nostrae mysteria mirabiliter *contineantur. III. Sed quoniam ad colendam vineam Deus operarios vocat, videndum nobis est quidnam per vineam hanc significetur et quid per vineae culturam. Quod hic Dominus dicit vineam, Moyses paradisum dixit: Tulit... Dominus Deus hominem etl posuit eum in paradiso voluptatis, ut operaretur et custodiret illum.?* Salomon ait de Ecclesia: Hortus conclusus soror mea sponsa, hortus conclusus, [ons signaius ; emissiones tuae paradisus. * Ecclesia autem in fide, spe et caritate in Dei et Christi similitudine consistit. Vinea igitur Ecclesia est, divina lex est, fides est, virtus est. Hunc paradisum virtutum per iustitiam originalem et gratiam Spiritus Sancti plantavit Deus in anima nostra ab initio. Hunc voluit ut Adam coleret mente et intellectu, serviens Deo in spiritu el veritate, ? in sanctitate et iustitia illumque custodiret et conservaret ne a bestiis infernalibus damnificaretur ac depasceretur, ne exterminaret illum aper de silva et singularis ferus depasceret eum, ?* sicut ipsius incuria accidit. ?5 idest vocatio, lustificatio et glorificatlo. Vinea haec Ecclesiam significat, seu fidem et gratiam in aninta noslra; cultura autem huius vineae sanctam vitam in timore Domini et observantiam mandatorum Dei; merces vero perpetuam felicitatem. Ad hoc autem declinandum est a malo et bonum faciendum ut docet Paulus et innuit Moyses 68 DOMINICA Moyses igitur cum Christo hodie?9* concentum facit in Sacrae Geneseos lectione, Paulus quoque in Epistola: Nescitis quod ii qui in stadio currunt? etc.?' Duo dicit Christus de vineae cultura: Poriavimus pondus diei et aestus,?9 laboravimus tota die et sustinuimus etiam ardentissimos radios solis, a quibus pene exusti sumus; duo Moyses: Ut operaretur, idest coleret, cultivaret, et custodiret illum; duo Paulus: Qui in stadio currunt et qui in agone contendunt.?? Accedat Regius Vates et declaret omnia sitque ipse quarta vox huius concentus: Venite, inquit, filii, audite me, timorem Domini docebo vos.3? Timorem Domini dicit pietatem cultumque Dei, sanctam vitam in timore Domini et observantiam mandatorum Dei. Quis est homo qui vult vitam, diligit dies videre bonos? * Haec est merces virtutis, hic denarius diurnus. Nemo est qui perpetuam non appetat felicitatem, qui nolit non semper felix et beatus esse; naturalis est hic appetitus in visceribus nostris ab ipsa natura plantatus. Hinc ac si quisque responderit: Ego volo, ait: Diverte a malo el fac bonum, inquire pacem el prosequere eam. * Duo, inquit, agenda. sunt: servanda praecepta utriusque tabulae divinae legis, abstinendum a vitiis est et virtutibus sanctis pro viribus insistendum; in his duobus consistit vitae sanctitas, verus Dei cultus. - IV. Quoniam vero satanas, mundus et caro ad vitia impellunt, instigant, urgent, resistendum illis est viriliter, legitime certandum ut vincamus, ut, vitiis superatis, virtutum perfectionem assequamur. Sic clarus est Paulus dum iubet ut simus similes tum iis qui in stadio currunt ad accipiendum bravium, tum iis qui in agone cum athletis et antagonistis contendunt ad percipiendam coronam; volens ut simus similes iis Iudaeis qui post babylonicam captivitatem restaurandae civitati et reparando templo operam dabant; altera nanque manu aedificabant, altera vero arma tenebant ut ab hostibus se defenderent, qui opus illud impedire pro viribus conabantur. 3? Sic clarus est Moyses quidnam sit operari terram arboresque excoPersequere eam. 33) Cf. 2 Esr 4, 17-18. SEPTUAGESIMAE 69 lere ut fructificent, quidve sit custodire; hoc enim est declinare a malo, tentationibus malis resistere; illud vero operibus bonis incumbere. Nam hoc est quod saepissime Divina Scriptura dicit: Facite iudicium et iustitiam,?* iudicium ut declinemus a malo, iustitiam ut faciamus bonum; hoc est: Poriavimus pondus diei el aestus, laboravimus tota die vineam fodiendo, magnamque sustinuimus molestiam à solis ardoribus. In parabola nanque seminatoris Christus ardorem solis tentationem appellat: Aliud cecidit super petram, exoriente sole natum aruit : 35 hi sunt, inquit, qui ad tempus credunt et in tempore tentalionis recedunt. 5* Haec igitur est vineae cultura, de qua etiam Isaias ait: Lavamini, mundi estote, auferle malum cogilationum pestrarum ab oculis meis, quiescite agere perverse, discite bene facere, quaerite iudicium. " Sic monet declinandum a malo et faciendum bonum. Sed quomodo declinandum a malo est? quomodo [faciendum bonum? Docet Paulus: Nescitis quod ii qui in stadio currunt, omnes quidem currunt, sed unus accipit bravium ? Sic currite ul. comprehendalis.3** Qui in stadio currit, non tantum currere studet, sed aliis praecurrere vellet, aquilinas alas habere; si enim non praecucurrerit, non accipiet bravium. Sic sanctam quandam aemulationem requirit a nobis Paulus, imo Deus, qui hilarem diligit datorem, ?? ut magno spiritus fervore concepto, currere ac volare satagamus alisque praeire in bonis operibus satagamus: Viam mandatorum iuorum cucurri, cum dilalasti cor meum. *? Misit Ioab duos nuncios ad David ad annunciandum ei quod fusus esset exercitus Absalom, sed qui posterior missus fuit, Achimaas, filius Sadoch, praecucurrit ante cursorem, pertransivit eum. t Vellet ut essemus sicut Asael frater Ioab: Cursor velocissimus . .. sicul unus de capreis quae morantur in silvis, ** inquit Divina Scriptura. Eandem etiam requirit diligentiam in certamine contra vitia et tentationes daemonum: Omnis...qui in agone contendit, ab omnibus se abstinet, ** cavet sibi ab omni vel minimo ictu et vulnere, quod posset inimicus infligere, satagitque pro virili suum antagonistam vincere et superare ad percipiendam coronam. Sic, rem... datorem diligit. 40) Ps 118, 32. 41) Cf. 2 Rg 18, 19-23. 42) Ibid. 2, 18. Vulg.: Quasi unus, etc. 43) 1 Cor 9, 25. et significatur in hodierna parabola, et quidem viriliter ct magno spiritus fervore. Gravis est enrni labor hic, sed spes praemii Incitare debet, 70 DOMINICA inquit, ego pugno, non quasi aerem verberans, sic curro, non quasi in incerlum; ** et alibi: Bonum certamen ceriavi, cursum consummavi, fidem servavi. 15 V. Haec est vineae cultura, sed quaenam merces? Denarius diurnus proponitur: Conventione... facia... ex denario diurno ; acceperunt singulos denarios; sed hi quidem illis praelati fuerunt, hi prius, illi posterius acceperunt. Duo sunt in mercede, sicut duo sunt in vineae cultura: Poríavimus pondus diei ei aestus, quasi duplex molestia, tum laboris tum aestus et ardentis caloris; hinc aiunt: Portavimus, quasi onus. Nam sensui carnis grave et molestum est spiritui operam dare, hinc lex Dei iugum dicitur, quamvis Christus per gratiam Spiritus sui et caritatis fervorem leve faciat et suave hoc iugum; ait enim: Iugum enim meum suave est el onus meum leve. *9 Vult mater puellulae lavare caput et faciem illamque ornare et pulcram facere: utrunque molestum illi est, quoniam ad ludum est animus cum aliis puellulis et puerulis; sic utique sensui carnis nostrae utrunque virtutis exercitium ingratum est, molestiam affert ; sed tamen spes praemii vim magnam habet. Vocantur homines a foro ad vineam, ab otio et quiete ad laborem; relinquunt forum cum tanta hominum frequentia et copia rerum, quibus oculos pascere et oblectare se poterant, et ad vineam pergunt, ad labores, ad ferendum pondus diei et aestus, spe mercedis permoti: Conventione .. . facia... ex denario diurno. Virtutis praemium Paulus bravium appellat, quod datur valentissimo cursori, et coronam, qua victor ab imperatore redimitur. " Bravium utilitatem affert, corona honorem victori. Hinc etiam Moyses in mysterio felicitatem aeternam sabbatum appellavit, sed benedictum et sanctificatum.** Benedictionem autem appellat Scriptura bonorum copiam et affluentiam, *? sanctitatem vero decus et ornamentum virtulum. 5? In sabbato, in fine hebdomadis quievisse dicitur Dominus, sic in fine diei ad quietem et mercedem operarii vocantur. Ad imaginem 5, 1-3; 12, 2; 22, 17-18; 26, 12-16; 27, 27-29; 28, 3-4. 13-15. 50) Cf. Lv 20, 7-8; 21,1 5qq.; 22, 9. 31 sqq.; Eccli 30, 15; 1 Cor 3, 10-17; 6, 11 sqq.; Eph 1, 3-4; 5, 1-5; 1 Thoss 4, 1-8. SEPTUAGESIMAE 71 el similitudinem Dei ** conditus homo est; laboret cum Deo, si quie- «uod est " s d$. 1. * E aeterna scere vult cum eo; sit Deo similis in labore, si cum eo vult quiete ruicitas. dulcissima frui. VI. Duo sunt in summa quae in Dei operibus legimus: quod Sicut Deus. tenebras dispulit et lucem produxit lucemque a tenebris divisit et eso eid aquas superiores ab inferioribus, aquasque a terra, ne mundus chaos "^ie optimo quoddam esset confusissimum. Ablata autem confusione omnibus- Prod que in ordinem decentem redactis, mundum ornavit, coelum astris, requievit, aerem avibus, aquam piscibus, terram plantis et animalibus; 5* expletis autem omnibus, vidil ... cuncia quae feceral et erant valde bona. 9? Sic agendum nobis est: prius quidem expellendae ac eliminandae sunt tenebrae malorum operum omnisque vitiorum confusio removenda, dispositis omnibus suisque locis rite collocatis, superioribus et inferioribus, et quae spectant ad spiritum et quae ad carnem, quae ad animam et quae ad corpus, quae ad Deum et quae ad mundum, omnia sint recte suis locis disposita, ac sic demum postea cum toto spiritu bonis operibus incumbendum, ita tamen ut semper ad meliora ac perfectiora opera manum admoveamus. Sic enim Deus a plantis terrenis perrexit ad coelestes stellas, ab animalibus brutis ad hominem, opus omnium absolutissimum et perfectissimum, ac tunc demum, cum ad perfectionis apicem culmenque pervenit, operibus suis ultimam manum adhibuit et in benedicto et sanctificato sabbato, qui non habet finem, requievit. Sic agendum nobis est ut cum Deo aeterna in coelis gloria persie nobis ügendunt fruamur. Quis es/ homo qui vult vitam, diligit dies videre bonos? Duo «est: primo "E : " Z I ^ d. rra in vincn dicit: vitam perpetuam, sine fine, et dies bonos, idest laetissimos el animae iucundissimos perpetuarum consolationum, aeternam felicitatem. Sic UL UM in Evangelio, quoniam novissimi specialiter dicuntur electi; quia ta- Arn : M 2 PA H : aeterna men, iubente Deo, carnis otia vitiaque reliquerunt et libera ac spongloria perfruamur. tanea voluntate, ut patrifamilias obtemperarent ac morem gererent, abierunt et mercedem denarii diurni perceperunt: Incipiens a nopissimis; erunl nopissimi primi in dignitate et honore. Hic honor a Paulo dicitur corona, diurnus autem denarius bravium. Radix meriti est bona voluntas, nam Deus cor respicit, licet multa aüc magna bona opera ob impotentiam facta non sint. 72 DOMINICA VII. Ostendit hic Dominus quod radix meriti est bona voluntas, cariias de corde puro el conscientia bona el fide non ficta. 5. Hi novissimi una quidem hora laboraverunt, 55 sed defuit eis non voluntas laborandi, sed facultas; hinc aiunt: Quia nemo nos conduzit. Si, inquiunt, a primo mane vocati fuissemus ad laborandum, non recusassemus laborem. Imo multo meliorem voluntatem ostenderunt, quia absque ulla conventione aut promissione praemii abierunt ad laborandum, solum ut patrifamilias vineae domino morem gererent. Praeferuntur igitur in praemio, licet minus laborarint, quoniam maiori affectu et meliori voluntate, praestantiori, inquam, caritate modicum illud temporis in Dei famulatu expendere. Deus nanque cor respicit, sicut Dominus ostendit dixitque manifeste, cum in templo vidit magna a multis offerri donaria et viduam quandam pauperculam obtulisse duo aeris minuta; hanc nanque Dominus divitibus omnibus praetulit, quoniam illi ex eo quod abundabantillis munera offerebant, vidua autem ex penuria et maxima paupertate totum fere victum suum obtulit. » Sic ait hodie: Erunt novissimi primi et primi novissimi, 9 idest licet multi divites et potentes in hoc saeculo omnes facultates suas distribuerint in cibos pauperum, licet omnia reliquerint ut Deo liberius serviant, multi tamen pauperes, licet non multa reliquerint, si tamen libentiori animo reliquerunt et maiori cum caritate ac spiritus fervore Domino servierunt, maiorem in coelo gloriam consequentur, multo maiorem thesaurum habebunt, sicut in Apostolis cernimus. Animo bono, bona voluntate et corde gaudet ac veluti pascitur Deus, qui a nobis nonnisi correquirit: Fili mi, praebe mihi cor tuum ; 9? Diliges Dominum Deum iuum ez toto corde tuo. 5? Si postea exterius multa,magna propter Deum operari minime potueris, sufficit bona voluntas, voluntatem bonam Deus remunerabit, non minus ac si opera illa praestitisses. Hi novissimi denarium diurnum acceperunt ac si tota die in vinea laborassent, cum tamen nonnisi una hora laboraverint. Agit sicut amantissimus pater qui filiis suis aequales relinquit hereditatis partes, tam minoribus quam maioribus; ultiLc 21, 1-4. 57) Mt 20, 16. 58) Prv 23, 26. Vulg.; Praebe, [ili mi, cor tuum mihi. SEPTUAGESIMAE 73 mus filius minimusque, licet parvulus, cum primo, omnium maxi mo, aequalem hereditatis portionem, quoniam omnes aequaliter fili i sunt, etiam quandoque novissimi sunt magis dilecti, sicut Iacob novissimos filios suos Ioseph et Beniamin super omnes alios filios suos dilexit, eo quod in senectute genuerat eos. 9? Sic paterfamilias hodie praetulit novissimos operarios primis. VIII. Mirabile autem est, fratres, quali desiderio tenetur hic paterfamilias ut vinea sua [a] pluribus operariis colatur, quanta sollicitudine hoc ipse curat! Exiit primo mane, ante solis ortum, et postea hora tertia, sexta et nona, ac tandem undecima. Abiit ipse, non servos misit de familia sua aut procuratorem domus suae, qui nuno naiordomus dicitur aut magister domus, qualis fuit Eliezer procurator Abrahae.?' Habere autem procuratorem principum est, qualis erat Abraham, magnificatus adeo ut reges amicitiam eius expeterent; potuit enim plures reges armis superare, qui domi suae trecentos decem et octo servos tenebat, numerosissimam plane familiam, omnes bello aptos.9? Sic proponitur hodiernus paterfamilias. Et tamen prae desiderii magnitudine dignitatis suae veluti oblitus, ipsemet domo egreditur, in forum pergit replicatis vicibus ad operarios in vineam suam conducendos. Sic Deus, fratres, maximo tenetur virtutis desiderio, eius cupidissimus est ac si hoc ipsius esset tum cibus tum potus gratissimus, qualisest vineae fructus; sic esurire ac sitire iustitiam videtur! Sic Moyses populo dixit: Ei nunc, Israel, quid Dominus Deus tuus requirit a te, nisi ul timeas Dominum Deum iuum et ambules in viis eius el diligas eum serviasque Domino Deo tuo ez lolo corde luo, ex tola anima tua ? Hoc a primo mundi mane requisivit a primis parentibus nostri generis, * hoc ipsemet apparens Patriarchis et Prophetis, 55 hoc ipse de coelo descendens ad legem populo dandam,96 hoc tandem ipse in mundum veniens homo factus. Hinc ad excolendam hanc vineam omnes homines vocat, cuiusvis fortunae, conditionis et aetatis: 12. Vulg.: Petit a le... ac servias ... in toto... el in tota anima tua? 64) Cf. Gn 2, 16-17. 65) Cf. ibid. 17, 1 sqq.; 28, 12-15; Ex 3, 1-4, 1 sqq.; Is 6, 1 sqq.:; 8, 1 sqq.; ler 1, 4 sqq.; Ez 1, 4-2, 1 sqq. 66) Cf. Ex 20, 1 sqq. Ostenditur in hac parabola magnum Dei desiderium virtutis nostrae, quod sacpe Deus ipse demonstravit. Em | T c —————— 74 DOMINICA Venite ad me omnes qui laboratis, * omnes operarii, cum tamen bonorum nostrorum non egeat: Dixi Domino : Deus meus es tu, quoniam bonorum meorum non eges,99 hebraice: Toy-53 535,9 boniTY - e* las non super te, nihil bonitatis et felicitatis tuae addit, nihil tibi prodest, sicut. nec lunae splendor soli, cuius lux nec augeri nec minui suapte natura potest; sicut coelum terra nil indiget, a terra nil recipit et tamen omnem virtutem suam in terram diffundit, semper circa eam movetur ad suis beneficiis eam fovendam ac ditandam. EOS Est Deus infinitae magnitudinis, infinitae aetatis, infinitae potestatis; opera nostra indigere nullatenus potest. Et tamen nihil aliud curare videtur, nihil aliud vel desiderare vel cogitare tanquam amantissimus pater commoda filiorum, ut bonorum suorum nos participes faciat: Ego protector tuus sum el merces tua magna nimis ; ?? Deus ipse denarius diurnus, etc. IX. Duo sunt quae in virtutis praemium hodie proponuntur: Duo utile et honestum, denarius diurnus et primatus: Erunt novissimi P indies primi. Omnis nanque homo vel ad acquirendas divitias laborat vel uns" ad consequendos honores. Multi sibi tanquam finem proponunt luEurop crum, divitiarum copiam, alii honorem, multosque perferunt labores ad haec consequenda. Sed Christus docet hodie qua via, quibus laboribus consequi possimus sempiternas divitias honoresque divinos nunquam interituros. Beati ergo qui laborant in vinea Domini. Voca operarios et redde illis mercedem. Prius vocantur homines sed prius ad labores, ad opera, postea ad mercedem, ad praemia; prius vocat bone Deus ad virtutem: Non enim vocavit nos Deus in immunditiam, sed Mis in sanctificationem ; *. De tenebris vos vocavit in admirabile lumen praemium. stutym;?? Eratis... aliquando tenebrae, nunc autem lux in Domino ; ut filii lucis ambulate, fructus enim lucis est in omni iustitia et bonitate et verilate."*? Hanc Paulus ad Timotheum dixit vocationem sanctam.?* Sed post vocationem ad gratiam sequitur vocatio ad gloriam, de qua Paulus ad Thessalonicenses : Oramus semper pro vobis ut dignetur vos vocatione sua Deus noster, et impleat... voluntatem boniomni bonitate et iustitia, etc. 74) Ct. 2 Tim 1, 9. SEPTUAGESIMAE 75 lalis el opus fidei in virlute ; *5 et ad Philippenses: Ad destinatum prosequor ad bravium supernae vocationis Dei ; * hoc est: Voca operarios el redde illis mercedem : Beali qui ad coenam nuptiarum Agni vocali sunt. ?" Voca operarios et redde illis mercedem incipiens a novissimis usque —— Maxime ad primos. Cum venissent, etc. "?* Bonis operibus delectatur Deus, tor- Den pou por vero et otium summopere ei displicet: Quid hic statis tota die SPereruer oliosi ? *? Nihil otiosum produxit Deus, omnia vult ut operentur sicut guis ad ipse operatur, nam Pater meus, inquit, usque modo operatur et ego operor.*" Angeli Deo ministrant ac per scalam Iacob iugiter ascendunt atque descendunt tanquam ministri providentiae divinae in regenda et administranda republica universi. Ipse nanque paterfamilias est qui exiit primo mane, hora tertia, sexta, nona, undecima, per omnes mundi hominumque aetates conducere operarios in vineam suam. Tanti facit hanc vineam tantopere fructus eius desiderat! Angeli vero servi sunt et ministri Dei: Qui facit Angelos suos spiritus et ministros suos flammam ignis, qui semper movetur, quiescere non i, ounia potest. Sic Angeli. Seraphim sunt apud Isaiam circa thronum Fidei Dei semper volitantes;?? coeli iugiter moventur; sol semper lucet naturamque fovet ad naturalia procreanda; stellae semper splendent, luna iugiter virtutem suam in inferiora haec influit; aer ventos, nubes, pluvias, rorem, pruinas gignit; mare semper fluit, refluit, pisciumque fecundissimum est; terra iugiter, licet immota maneat, laborat tamen ad gignendas herbas, ad nutriendas arbores, ad pascenda animalia. Sic omnia Deus condidit ut operentur. Terrae dixit: Producal lerra herbam virentem, sed facientem semen lignaque pomifera, idest arbores facientes fructus; 9? coelo dixit: Fiant luminaria in firmamento coeli et dividant diem ac noctem et,sint in signa el tempora el dies el annos, ut luceant in firmamento coeli et illuminent terram; 9 aquis dixit: Producanl aquae reptile animae viventis el volatile super lerram ; 55 terrae iterum: Producal terra animam viventem... iumenia ei reptilia ; * et bestiis, ovibus, piscibus, animalibus terremundus nutem otium sectatur, quod omnium vitiorum fomentum est, mens enim hominis otiosi nonnisi malis cupiditatibus repletur; 76 DOMINICA . stribus: Crescite et multiplicamini, *' fructificate et multiplicate, propagate semen vestrum; tandem hominem posuit in paradiso, ui operaretur et custodiret illum. 99 Nihil igitur otiosum produxit, otium damnat: Quid hic statis tota die otiosi ? Arbor quae non facit fructum bonum, excidetur et in ignem miltetur. 9 Mundus autem otia sectatur; honorat nobiles suos, lege lata otiosos vult, ut nihil agant; haec enim habetur vita nobilium: nihil agere, nullis honestis artibus operam dare, alioquin si vel mercaturae navaret operam, nobilitate declararetur indignus. X. Sed quis nescit quod otium-est omnium vitiorum fomentum, sentina immunditiarum, mille malorum causa? Quid sanctissimum Davidem effecit adulterum et homicidam nisi otium? * Haec causa praecipua (subversionis] Pentapolis, nam Ezechiel ait: Haec fuit iniquitas sororis tuae Sodomae: superbia, saturilas panis... abundantia et. otium ipsius, hebraice: Abundantia olii ipsius. * Multam... malitiam docuit otiositas, 9? inquit Divina Scriptura. Otium veluti fons libidinis est, hinc ait ille: «Otia si tollas, periere Cupidinis arcus »; 9? et alibi: « Quaeritur Aegistus quare sit factus adulter? In promptu causa est: desidiosus erat ». 91 Etiam corpori nocet. Ait idem Poeta: « Vides ut ignavum corrumpant otia corpus, Ut capiant vitium, ni moveantur aquae ». ?5 Sicut autem palustres aquae sine motu, putridae, non gignunt nisi ranas, bufones, serpentes, noxia animalia, sic mens hominis otiosi noxias cogitationes et cupiditates, sicut terra inculta nonnisi spinas et tribulos malasque herbas, sicut Salomon ait: Per agrum hominis pigri transivi et per vineam viri stulti, et ecce tolum repleverant urlicae el operuerant superficiem eius spinae, etl maceria lapidum destructa erant. 9 Am., vr. 139. 94) Ibid. vrr. 161-162. 95) Epist. lib. 1, epist. 5, vrr. 5-6. SEPTUAGESIMAE 77 Est otium et desidia sicut illa poetarum Medusa, quae homines ex otio etiam vertebat in saxa; sed occisa illa a Perseo, ex eius sanguine Pegasus viter. ortus est, alatus equus, ?' hieroglyphicum famae et nominis celebritatis magnique honoris, qui virtutis pretium ac praemium est. Sic hodie qui novissime vocati sunt: Quid hic statis tota die otiosi ? Dicunt ei : Quia nemo nos conduxit. Dicit illis: Ite et vos in vineam meam, 9? cum desidiam reliquissent ac veluti occidissent, divitias et honorem sunt consecuti, cum ex otio saepe magna consequatur paupertas: Egestatem operala est manus remissa, manus autem fortium divitias parat. ** Unde otioso Salomon ait: Parum...dormies, modicum dormitabis, pauxillum manus conseres ul quiescas, et veniet tibi quasi cursor egestas lua el mendicilas tua quasi vir armatus. 19 Abiciamus ergo, fratres, desidiam et torporem, studeamus bonis Stuaendum " . . . aye . . ; t boni operibus,sine quibus fides nihil nobis prodest, nam ait quod sicut... "rus — corpus sine spiritu mortuum est, ita el fides sine operibus mortua est. 19t verdes Fides quae per caritatem, per dilectionem non operatur,!?? mortua Prodest. est; ad accipiendam mercedem vitae aeternae nonnisi operarii vocantur: Voca operarios et redde illis mercedem suam. Qui bona egerunt ibunt in vitam aeternam, qui vero mala egerunt in ignem mittentur aeternum. 193 XI. Sciamus, fratres, quod etiam satanas vineam suam habet: satanas De vinea Sodomorum vinea eorum ei de suburbanis Gomorrhae ; 194 oe ios ad. et etiam ipse exit conducere operarios in vineam suam, invitans homi- Vineam suam, nes ad peccandum, sicut Adam in paradiso, !95 Christum in deserto, 19 qui Dei vineam colebant. Omnis homo vel cultor est vineae Dei, vel vineae satanae, nam omnis homo vel vivit secundum spiritum vel secundum carnem, vel in gratia est vel in peccato. Certum est autem quod quae... seminaverit homo haec et metet... qui seminat in carne... de carne... metel corruptionem ; qui autem seminat in spiritu, de spiritu melet vilam aeternam. V? logiae, lib. 7, cp. 31, pag. 631-632. 98) Mt 20, 6-7. 99) Prv 10, 4. sis. In posterioribus autem, iussu Clementis VIII recognitis, (ua expunctum fuit, bolorum, n. 49. 104) Dt 32, 32. 105) Cf. Gn 3, 1-6. 106) Cf. Mt 4, 1-10; Mc 1, 13; Lc 4, 1-12. 107) Gal 6, 8. 78 . DOMINICA Sed, bone Deus, quaenam est nostra stultitia, fratres? Volumus sed nequit. tota die secundum carnem in peccatis viventes satanae vineam colere, Tipi ctin à etinsero,in hora mortis, a Christo mercedem vitae aeternae accipere? Christo ?" Voca, inquit, operarios, qui operati sunt, qui laboraverunt in vinea Maier mea, et redde illis mercedem suam. Fratres, inquit Apostolus, debitores sumus non carni, ut secundum carnem vivamus ; si enim secundum carnem vizeritis, moriemini ; si autem spiritu facta carnis mortificaveritis, vivetis. 108 Vitam a nobis requirit Deus non teneram et delicatam, effemiVitam natam nobilium mundi huius, sed duram, asperam, laboriosam, quaseb Deus lis est agricolarum vita. Hinc ait hodie Paulus: Castigo corpus reqirt^— meum et in servitutem redigo, ne... reprobus efficiar. *? Ne fide tandelicatamtum contenti simus, Baptismo et nomine christiano, nam ait Apostolus hodie: Nolo... vos ignorare, fratres, quoniam patres nostri omnes sub nube fuerunt, et omnes mare transierunt, et omnes sub Moyse baptizati sunt in mari et in nube et omnes eandem escam spiritalem manducaverunt et omnes eundem potum spiritalem biberunt ... sed non in pluribus eorum beneplacitum est Deo ; sed prostrati sunt in deserto. Haec autem... in figura contingebant illis... in figura [acta sunt nostri, ul non simus concupiscentes malorum, sicut . . . illi concupierunt. 119 Sexcenta, inquit, hominum millia eduxit Deus ex Aegypto, !!! quibus omnibus maxima contulit beneficia; sed tamen paucissimi eorum ad promissionis terram pervenerunt, omnes fere in deserto perierunt propter peccata sua. !!* Caveamus, inquit, ne nobis quoque ita contingat, ne a terra viventium exclusi pereamus in aeternum. XII. Sciendum nobis quod sicut hodiernus paterfamilias sataValde satagit gens et sollicitissimus est ad conducendos operarios in vineam suam, dues ita et satanas, qui semper simiam Dei agit. Hinc in libro Job ait: es Circuivi terram et perambulavi cam, '? utique ad pertrahendos homines suam, in peccatum, sicut conatus fuit ipsum Iob, diligentissimum vineae Dei cultorem, in suam vineam per peccatum conducere; sed minime potuit a vinea Dei illum educere, eraí enim vir simplez et recius ac nube et in mari... nam prostrati, etc. Inserit in vr. 6 pericopen vr. 11. 111) Cf. Ex 12, 37; 11, 21. 112) Cf. los 5, 4. 113) 1, 7. SEPTUAGESIMAE 79 timens Deum el recedens a malo, etiam ipsius Dei testimonio ; 14 in omnibus autem angustiis suis non peccavit Iob labiis suis, neque stullum quid conira Deum locutus fuit. 115 Multi ad excolendam satanae vineam conducuntur magnis promissionibus: Eritis lanquam dii scientes bonum el malum ; 9* Christo in deserto ostendit . . . omnia regna mundi et gloriam eorum dizilque ... Haec omnia tibi dabo, si cadens adoraveris me. ? Deus autem nil magnum promittere videtur cultoribus vineae suae: Convenlione... [acta ex denario diurno. Praesens obiectum vehementer movet. Satanas promittit bona mundi huius quae videntur, Deus autem invisibilia futura bona, hinc parvipenduntur. Hanc ob causam satanas in vineam suam multos conducit. Regius Vates Psalmo 36 pium alloquens cultorem vineae Domini, ne ad satanae suasiones relinquat vineam Dei abeatque ad colendam vineam satanae videns prosperitatem et florentem statum improborum: Noli aemulari in malignantibus, neque zelaveris facienles iniquitalem : ne, inquit, illos imiteris, ne invideas, quoniam tanquam foenum velociter arescent el quemadmodum olera herbarum cito decident: momentanea est illorum prosperitas; sed spera in Deo et fac bonitatem el inhabila terram, el pasceris in divitiis eius. Delectare in Domino, et dabil Libi pelitiones cordis tui, idest explebit omne desiderium tuum, el educet quasi mane iudicium luum et iustitiam tuam tanquam meridiem. *$ Sic toto Psalmo prosequitur discrimen mercedum laborum harum vinearum, declarans mercedem cultus vineae Domini et similiter cultus vineae satanae. XIII. Voca operarios et redde illis mercedem, denarium diurnum. Regius Vates Psalmo 111: Bealus vir qui limet Dominum, declarat culturam vineae, exercitium virtutis tum erga Deum tum erga homines: Qui timet Dominum, idest qui colit, iucundus homo qui miseretur et commodat, etc.; 49 declarat etiam mercedem denarii diurni, non solum aeternam statuens felicitatem, verum etiam temporalem, sicut etiam in 1 Psalmo: Beatus vir qui non abiit, etc., erit Vulg.: Sicut dii, etc. 117) Mt 4, 8-9. Vulg.: Et dizit, ctc. 118) Vrr. 1-6. Vulg.: In Domino... Quasi lumen iustitiam (uam et iudicium luum, etc. 119) Vrr. 1. 5. et multos magnis promiissionibus allicit et pertrahit; sed mendax est felicitas quam promittit, merces autem Dei plena et &Reterna erit. Cultura vineae Del significat exercitium virtutis, mcrces autem felicitatem aeternam et etiam tempo:aülem, virtuti enim praemium promittitur etiam jn praesenti. 80 DOMINICA tanquam lignum... omnia... prosperabuniur ; ^ imo Christus ait: Centuplum accipiet et vilam aeternam possidebit ; ?! ubi Lucas: Qui non recipiat multo plura in hoc tempore et in saeculo futuro vitam aeternam, ? quae dixit quidem Christus de mercede et praemio virtutis, ut Petro satisfaceret: Ecce nos reliquimus omnia et secuti sumus te 1? in cultura vineae, putatio et fossio. Promiserat Christus iuveni diviti magnum thesaurum, si relinqueret omnia et ipsum sequeretur, 1?4 et inde motus fuit Petrus. Christus autem praesenti parabola docere voluit Petrum et fideles omnes, quod sicut divites, ita et pauperes gloriam magnam consequentur, si virtutem sequantur. Ergo virtuti duplex praemium promittitur: praesens et futurum, in hoc saeculo et in paradiso, apud homines et apud Deum. Et quidem in illo Psalmo, posita cultura vineae: Beatus vir qui timet Dominum, in mandalis eius volet nimis ?*5 — timor est putatio, nam, ut Salomon ait: Timor Domini odit malum. !* — tunc prosequitur praemia, et illa quidem magna et multa, decem nanque enumerat: Polens in lerra erit semen eius, generatio reclorum benedicetur, fortunata, felix erit; Gloria et divitiae in domo eius: en bona fortunae, el iuslilia eius manet in saeculum saeculi, 1? apud Deum: Faciens misericordiam in millibus, etc; ?9 Exortum est in tenebris lumen rectis, divina consolatio in adversitatibus; Iucundus homo qui miseretur .. . quia in aeternum non commovebitur, *? securus manebit sicut domus fundata supra firmam petram;!?! In memoria aeterna erit iustus, apud homines immortalis, semper in laude, ab auditione mala non limebit, non formidat damnationem; Paratum cor eius sperare in Domino... non commovebitur donec despiciat inimicos suos. Dispersil, dedit pauperibus, iustitia eius manet in saeculum saeculi, cornu eius ezxaltabilur in gloria : 91 ecce denarius diurnus. Patent autem haec in Abrahamo et aliis Patriarchis, patent in Petro, patent in Dominico et Francisco. Quis non videt gloriam Sanctorum in hoc saeculo? Quinam reges aut imperatores tam gloriosi nunc sunt in mundo ? Rom., Communi Conf. non Pont. Evang. pro Abbatibus. 124) Cf. Ibid. vr. 22. SEPTUAGESIMAE 81 III. ALIA HOMILIA Simile est regnum coelorum homini patrifamilias, qui exiit primo mane conducere operarios in vineam suam, eto. ! I. Magnus cosmographus Moyses, cum mundi creationem et dispositionem et ornatum descripsisset et hominis formationem divino spiritu illustratus, docuit Deum plantasse terrestrem paradisum et conduxisse hominem ad illum excolendum et custodiendum, sive conservandum.? Sic hodie, cum paterfamilias, Deus, vineam plantasset, sicut alibi legimus: Simile est regnum coelorum homini patrifamilias qui plantavit vineam,? nunc conduxit homines ad eam excolendam. Deus ipse plantavit paradisum, non natura aut arte humana plantatus fuit; hoc enim est quod Moyses ait: Non enim pluerat Dominus Deus super terram el homo non erat qui operaretur eam.* Sic vinea Ecclesiae, nam fides est donum Dei: Vidi civitatem sanclam Ierusalem... descendenlem de coelo a Deo. 5 Sed ut paradisus ille servaretur, arti, industriae et diligentiae hominis commisit Deus: Tulit... Dominus Deus hominem et posuit eum in paradiso, * ut excoleret et conservaret eum; sic hodie vocat et conducit operarios. Ad vineam nanque conservandam, praeter naturam et coelestes influxus, requiritur etiam ars et industria humana, ut vinea putetur et fodiatur. Sic ad merita vitae aeternae non sufficit tantum natura, ut Pelagiani dicebant, ? nec tantum gratia, sed gratia divina simul cum natura, cum libero arbitrio et voluntate humana: Ecce tabernaculum Dei cum hominibus el habitabit cum eis, et ipsi populus eius erunt el ipse Deus cum eis erit eorum Deus.? Ad prolem procreandam non sufficit solus masculus, nec femina, sed simul; ad raretur lerram. In margine haec adiecta fuerunt: « Mundum Deus per seipsum creavit, sed ministerio causarum secundarum moderatur atque conservat; sic et Eccleslam ». 763; epist. 179, ibid, col. 774-775; De Haeresibus, haeres. 88, ibid. 42, 47-48; De Gestis Pelagii, cp. 33, ibid. 44, 353-357; De Gratía Christi, cp. 29-30, Ibid. col. 375-376; Contra Duas Epist. Pelagianorum, lib. 3, cp. 8, ibid. col. 606. 8) Apc 21, 3. Vinea Del Ecclesia est, idest fides. Hane vineam homo excolcre debet industria sua et cum nuxilio gratiae Del. Culturam hanc Deus a nobis exigit et otium damnat. Deus vult ut omnes operentur, 82 DOMINICA naturalia gignenda non solum coelum, nec sola terra, sed simul; ut homo sit homo, corpus et anima simul iuncta requiruntur; ut sit christianus verus, gratia et natura. Noluit Deus hominem in paradiso otiosum esse, sed operari. Hodie damnat otium: Quid hic statis tota die otiosi? * Homo de terra formatus est!? et ferra dicitur; * si excolatur terra, reddit utique et multa cum usura quod ei committitur: si triticum, triticum, si hordeum, hordeum, quicquid seminaveris; sed si maneat inculta, spinas et malas herbas pro libidine fundit. Sic et homo si exerceatur in quavis virtute, scientia, arte, disciplina, iuxta sementem producit segetes et messem; si autem otio torpeat, nonnisi vitiis et malis moribus scatet. 1? Sic Salomon ait : Per agrum hominis pigri transipi el per vineam viri stulti, et ecce totum repleverant urticae et operuerant superficiem eius spinae, et maceria lapidum destructa erat. ?? Nihil voluit in mundo otiosum esse: non Angelos, quos nunc ascendentes et descendentes legimus, !* nunc volantes, !5 nunc assistentes et ministrantes; 19 non coelos, non mare, non terram, non arbores, non animalcula ; unde Sapiens ait: Vade ad formicam, o piger, el considera vias eius etl disce sapientiam... Usquequo, piger, dormies ? Quando consurges e somno (uo? Paululum dormies, paululum dormitabis, paululum conseres manus ut dormias, el veniet libi quasi vialor egestas, el pauperies quasi vir armatus. II. Voluit Deus hominem operari; sed quanam in re exerceri? Propter hominem creaverat coelum et terram; non iussit ut contemplaretur coelum et astra, sed ut operaretur terram. !? Humilem arrunt: «Splendidum aurum est, splendidae gemmae, sed ab artifice elaboratae. Noluit hominem otio torpere, quoniam nec aurum nec gemmae, nisi elaborata (splendent]. Otium est venenum reipublicae. Noluit Deus ut homo esset pondus inutile terrae, manus Moysi in sinu leprosa. Otium est viva hominis sepultura; otium seminarium est et nidus vitiorum, pestis virtutum; otium, sicut somnus, frater est mortis. Et tamen hodie, o tempora, o mores! omnes fere mundi nobiles otio torpent, marcescunt, demersi, submersi in putridis ac corruptis aquis lacus Asphaitis », 19; Dn 7, 10. 17) Prv 6, 6-11. 18) In margine haec adiecta fuerunt: « Convenientius videbatur ut Deus iuberet homini cocll contemplationem, sicut Abrahae dixit: Suspice coelum et numera stellas, si potes, quam terrae culturam qua minime egebat, cum omnia sua sponte produceret, sicut ad imperium Dei primo produxit absque ullo hominis labore vel industria, SEPTUAGESIMAE 83 tem et professionem mandavit, quia summopere placet ei humilitas: Humilibus... dat gratiam. !?* Contemplatio coelorum actio sublimis est et delectabilis, laboriosa tamen, valde curiosa et inutilis; agricultura autem professio quidem humilis, sed tamen valde utilis simul et iucunda, ita ut etiam summi reges ea delectati sint, ut de Assuero legimus; ??" hac delectatus fuit Noe,?! hac Abraham. 2 Sic hodie Deus, qui agricola dieitur, plantator paradisi terreideo omnes stris, plantator vineae, conducit operarios in vineam suam. Sed quidiet. nam egerunt conducti homines? operarii ? Porlavimus, inquiunt, pon- P"i"s vineae, dus diei el aestus, * toto die laboravimus. Duo sunt quae ad vinearum culturam spectant, ut in Sacris Litteris legimus: fossio et putatio: Vineam plantabis et fodies, aàit Moyses Deuteronomio; ** Levitico autem ait: Sex annis pulabis vineam tuam et colliges frucius eius, Seplimo aulem... vineam non pulabis.?** In his igitur totum diem consumpserunt, in his laboraverunt, ut putarent et foderent vineam hanc. Universa autem divinae legis observantia duobus capitibus conquae — tinetur, sicut in duabus tabulis lex lata fuit. ** Continet enim praecepta Sinus quae prohibent mala fieri, vitia declinari, et iterum praecepta bonob*rventa, rum operum et virtutum erga Deum et homines; hinc ait: Declina a malo el fac bonum. *' Sicin 1 Psalmo : Beatus vir qui non abiit in consilio impiorum... sed in lege Domini volunias eius ; * sic Paulus: Ul abnegantes impietatem et saecularia desideria, sobrie et iuste et pie vivamus ; ?? sic Christus: Sint lumbi vestri praecincti el lucernae ardentes in manibus vestris. ?* Haec sunt duo altaria in templo Domini: altare sacrificii et altare incensi; à hanc ob causam Ecclesia dicitur idest in Canticis mons myrrhae et collis thuris : Vadam ad montem myrrhae gii et ad collem thuris, ? quia vita christiana, quae per culturam vineae *',!seiendo designatur, in his duobus consistit: ut fugiantur vitia et opera carnis et spiritus opera teneantur. Sed hoc, non illud mandavit, ut sciamus quod Deo magis placet humilis mens quam subliniis et ne homo cum Lucifero coelum appeteret et superbia elatus caderet ». 19) Iuc 4, 6. Hoc docet hodie etiam D. Pauius, sicut iam docuerunt Isnias et Ieremias elegantissimis metaphoris, vitia enim extinguenda sunt et virtutes plantandae, 84 DOMINICA III. Hoc est quod saepe legimus in Sacris Litteris facere iudicium et iustitiam. 5 Hoc duabus elegantissimis metaphoris docet Divus Paulus hodie: cursus ad bravium et certaminis in agone, * et eas declaravit dicens: Castigo corpus meum et in servitutem redigo. *5 in servitutem utique spiritus, in servitutem Dei. Hoc ipsum Prophetae aliis metaphoris elegantibus docuere. Isaias ait: Lavamini, mundi estote, puri, candidi estote. Lavantur panni a sordibus et tela nova multis lotionibus ad candorem nivalem reducitur. Declarat metaphoras: Auferte malum cogitationum vestrarum ab oculis meis, quiescile agere perverse, discite benefacere, facite iudicium.** Sic Dominusad Ieremia m : Ecce dedi verba mea in ore tuo, ecce conslitui le...super gentes et .. . regna, ut evellas et destruas et disperdas et dissipes et aedifices et plantes. * Hoc significavit duabus visionibus virgae vigilantis, sive amygdalinae et ollae succensae: Vigilabo ego super verbo meo ut faciam illud ... Ab aquilone pandetur omne malum super omnes habitatores terrae.?* Vigilandum est ad extinguendum ignem carnalis concupiscentiae, ad edendos flores fructusque virtutum suo tempore, sicut amygdalus; ad hoc incumbendum, ut destruantur et eradicentur vitia atque peccata, aedificentur et plantentur virtutes et boni mores, sicut Ieremias praedicabat: Bonas [facite vias vestras et studia vestra. ?? Propter haec duo a Ieremia verbum Domini dictum est ignis conf[ans et malleus conterens petram, ** et in Apocalypsi gladius ex utraque parte acuíus, *! quia carnem occidit et spiritum ferit. Gladius est pertransiens animam et cor, sicut acuta sagitta amoris aurea simul et plumbea, odii vitiorum et peccatorum. Hoc est quod alibi docuit Apostolus dicens: Epulemur non... in fermento malitiae et nequitiae, sed in azymis sinceritatis et veritatis ; ** et alibi: Spiritu ambulate et desideria carnis non perficietis. Caro enim concupiscit, etc. Manifesta sunt... opera carnis, quae sunt fornicatio, immunditia, impudicitia ... Qui talia agunt, regnum Dei non consequentur. Fructus autem spiritus est caritas, gaudium, paz, etc. Qui autem sunt Christi, carnem suam crucifixerunt cum vitiis et concupiscentiis. *3 Missale Rom. Epistola Missae, 35) Ibid. vr. 27. 36) 1, 16-17. Vulg.: Quaerite tudicium. 37) 1, 9-10. 38) Ibid. vrr. 11-14. 39) 7, 3; 20, 13. SEPTUAGESIMAE 85 Noluit Deus ut populus in Aegypto sacrificaret, sed in deserto 4 divinam legem cultumque et religionem susciperet. 5$ Qui Ierusalem aedificabant, altera manu contra inimicos pugnabant, altera muros construebant. 5 Ad montem Dei una cum Moyse ascendit Iosue, t qui contra Amalec pugnavit et orationum suffragio pugnans vicit. 4 Lex non lata fuit nisi flagellata Aegypto, demerso Pharaone, expugnato Amalec, quia regnante carne, lex Dei, quae tota spiritus est, servari non potest. Mortuo Herode, Christus venit in terram Israel. 1? IV. Sed videamus aliqua cum diligentia quomodo Paulus hodie christianam vitam suis metaphoris depingit: Nescitis quod ii qui in stadio currunt, omnes quidem currunt, sed unus accipit bravium ? * Hac metaphora etiam Hegius Vates usus fuit: Viam mandatorum (uorum cucurri, cum dilalasti cor meum. 9! Currendum, inquit, est per viam mandatorum Dei, sed sicut currunt qui in stadio ad bravium currunt; pugnandum est, sed sicut illi qui in agone contendunt, omnis enim qui in agone contendit, ab omnibus se abstinet, 9? cautissime certat, summo studio curans ut ne minimam quidem laesionem ab antigonista accipiat, licet cum hoste valentissimo pugnet. Sic, inquit, a minimis etiam peccatis abstinendum, cavendum est. Hoc est quod per Isaiam Dominus ait: Si fuerint peccata vestra sicul coccinum, quasi nix dealbabuntur, 9? sive dealbentur; Lavabis me et super nivem dealbabor ; * Vestimenta ... eius facta sunt alba sicul niz;5* Christi autem vestis Ecclesia est. O qualem vitae puritatem requirit a nobis Evangelium Christi! De omni verbo otioso, etc.; 95 Fornicatio autem et omnis immunditia aut avaritia nec nominetur in vobis, sicut decet sanctos ; " qualem Spiritus Sancti fervorem! Diliges Dominum Deum tuum ex toto corde luo. ** Hic est cursus in stadio, in quo homo habere vellet alas columbae, sicut ille dicebat: adiecta fuerunt: « De filiis primogenitis duo praecipit divina lex: ut circumcidantur et ut Deo olfcrantur. Abraham sacrificaturus Isanc iuxta divinum praeceptum, altera manu gladium, altera ignem portabat; gladium nd occidendum, ignem ad comburendum holocaustum. Mortificatio carnis ignis divini amoris ». 47) Cf. Ex 24, 12-13. 48) Cf. ibid. 17, 8-13. 49) Cf. Mt 2, 19-20. 50) 1 Cor 9, 24. 51) Ps 118, 32. 52) 1 Cor9, 25. Vulg.: Omnis autem, etc. 93) 1,18. Vulg.:Ut coccinum, ctc. 54) Ps 50, 9. Lc 10, 27. nam regnante carne, lex Dei servari non potest. Christianum vitam depingit hodie D. Paulus, quae consistit in maxima vitae puritate. Hoc autem significatur in hodierna parabola, et pluribus modis ostenditur in Divina Scriptura. $86 DOMINICA Quis dabit mihi pennas sicut columbae et volabo et requiescam ? 5? imo aquilae: Volabunt sicut aquilae... et non deficient 9"? ob ardentissimum desiderium bravii, honoris, gloriae, laudis, etc. Sed, ut in metaphora hodierni Evangelii permaneamus, laborandum nobis in vinea est, putandum et fodiendum. Quid est putare? Utique superfluos palmites a vite resecare. Quid fodere? Terram coelestibus influxibus praeparare atque disponere. Hoc est quod Samuel ad universum populum dixit: Si in toto corde vestro revertimini ad Dominum, auferte deos alienos de medio vestri... et praeparate corda vestra Domino et servite illi soli, et eruet vos de manu Philisthiim. 9 O beatum praedicatorem! Quam potens et efficax fuit ipsius praedicatio! Abstulerunt ergo filii Israel Baalim et Astaroth et servierunt Domino soli. ** Videtis putationem et fossionem. Hocipsum est quod Deus iussit Abrahamo: Egredere de terra iua et de cognatione tua et de domo patris tui, et veni in terram, quam monstravero tlibi,$? utique ad serviendum mihi, nam cum venisset in terram promissionis, ibiapparuit ei Dominus et aedificavit ibi allare Domino. ** Hoc est quod alias apparuit ei Dominus et dixit: Ego Dominus omnipotens, ambula coram me et esto perfectus. 95 'T'unc duo praecepit ei; ut nomen mutaret et ut seipsum ac filios suos circumcideret. 9 Hoc est quod de filiis Israel legimus quod, ingressi terram promissionis per Iordanem, ante omnia circumcisi fuerunt mandato Iosue et celebraverunt solemnissimum pascha; 9? quod Gedeon destruxit lucum et altare Baal et aedificavit altare Domino. 9*5 Hoc quod de Noe legimus, quod erat iustus atque perfectus ; $9 quod de Simeone sancto sene, quod erat iustus el limoratus ; *? quod de Iob: Vir simplez et rectus ac timens Deum et recedens a malo. ?^* Hoc est quod saepe Divinae Litterae requirunt a nobis, amorem et odium, sicut Deus naturae auctor in corde nostro plantavit duas vires: concupiscibilem et irascibilem. Hinc Regius Vates: Qui diligitis Dominum odite malum; ?? hinc Amos aiebat: Odite malum et diligite bonum. *? autem, lussu Clementis VIII recognitis, emendatum fuit: Monstrabo tibi. 64) Ibid. vr. 7. SEPTUAGESIMAE 87 V. Haec igitur cultura est huius vineae. Sed, bone Deus, quam inculta nunc manet haec vinea! Videtur adimpletum illud Isaiae: Ponam vineam meam desertam, non putabitur et non fodietur. "* Ubi putatio, ubi circumcisio, ubi resecatio vitiorum? Mundus folus in maligno positus est, ** vitia omnia ad summum excreverunt, bonorum operum summa penuria est, cum sciamus quod bona opera necessaria sunt ad salutem: Voca operarios et redde illis mercedem ** suam; Unusquisque... propriam mercedem accipiel secundum suum [aborem. " Si non laboraverimus, quam mercedem accipiemus? Qui operabil terram suam, inquit Sapiens, satiabitur panibus; qui aulem sectatur. otium, stultissimus est. "* Gloria... et honor et pax omni operanti bonum, inquit Apostolus, tribulatio ei angustia in omnem animam hominis operantis malum ; ** Non omnis qui dicit mihi : Domine, Domine, intrabit in regnum coelorum, inquit Christus, sed qui fecerit voluntatem Patris mei ; * « Qui bona egerunt, ibunt in vitam aeternam, qui vero mala, in ignem aeternum»; 5! Quae... seminaverit homo, haec et metel... qui seminat, etc. € Fratres, similes nos sumus ioculatoribus, qui a Graecis dicuntur Xs'pócogot;93 semper dicunt se iuste et sine fraude aut deceptione ludere, et tamen semper decipiunt oculosque illudunt; sicut haeretici semper loquuntur de fide, de veritate Divinarum Scripturarum, et semper sunt sine fide, semper in erroribus. Nos semper de bonis operibus loquimur et semper in malis operibus vivimus: Vox quidem voz lacob esi... manus autem Esau ; €* fides bona et vita mala, bene credere et male vivere, male operari! Et tamen eziit conducere operarios in vineam suam, non in vineam satanae. Paulus ait quod Christus dedit semetipsum pro nobis, ut nos redimeret ab omni iniquitate et mundaret sibi populum acceptabilem, seclatorem bonorum operum;99 et iterum: Curant bonis operibus praeesse qui credunt Deo ; haec sunt bona el utilia hominibus 95 Sic semper Divina Scriptura praedicat quod bona opera necessaria Vulg.: Qui operatur, ctc. 79) Rom 2, 9-10. Ordine inverso affert hos vrr. S0) Mt 7,21. Vulg.: Qui /acit voluntatem, etc. 81) Denzinger-Bannwart Enchiridion Symbolorum, n. 40. 82) Gal 6, 8. 83) Ms.: Chirosophi. 84) Gn 27, 22. Vulg.: Sed manus, etc. 85) Tit 2, 14. 86) Ibid. 3, 8. Cultura haec hodie maxime desideratur, desunt enim opera bona et mala abundant, et quamvis credamus bona opera necessaria esse and salutem, "-— — — HÉÉ C ————— 88 DOMINICA SEPTUAGESIMAE sunt ad salutem, sicut cibus ad vitam, sicut alae avi ad volandum, sicut navi vela et remi ad sulcandum mare. Credimus nos hanc necessitatem ? Si credimus, quaenam nostra de his nihit dementia est? Credimus frumenta necessaria esse ad victum et non 7^ seminamus? et terram non colimus? Miles iturus ad bellum parat arma, quoniam necessaria sunt; formicae et apes provident sibi in aestate ea quae naturali instinctu norunt necessaria sibi fore in hieme; nos autem de necessariis ad salutem nihil curamus. Necessarium igitur est fateri quod vel increduli sumus, vel amentes et stulti, de numero virginum fatuarum. 8 Ah, fratres, ne nos tantopere iners otium delectet, quod tinea, Otium ergo. teredo et aerugo est bonae mentis! Quaenam causa fuit ruinarum ex mea Pentapolis,9 Davidis, *? Salomonis? 9 Non videtis quod ignis, si uerum! non habeat in quo exerceatur, extinguitur? quod aer non agitatus ventis corrumpitur? quod domus non habitata destruitur? navis diu relicta in portu absque gubernatore, dissolvitur et in mari submergitur? Ferrum et metalla aerugine consumuntur nisi in usu sint; sic animus humanus in otio, imo etiam caro ipsa; impletur corpus malis humoribus, fit totum cacochymum, bona complexio distemperatur. Otium nidus est et habitatio daemonum: Reverlar, ait, in domum meam... el veniens invenit eam vacanlem, eic.?! Ne in vanum gratiam Dei recipiatis; * Gralia Dei in me vacua non fuit; 9? Cum... dormirent homines, venit inimicus... el superseminavil zizania * malarum cogitationum, etc. Rg 11, 1 sqq. 91) Mt 12, 44. 92) 2 Cor 6, 1. Vulg.: Ne in vacuum, elc. DOMINICA SEXAGESIMAE Exiit qui seminat seminare semen suum; et dum seminat, aliud cecidit secus viam et conculcatum est, etc. ! I. Non sine causa sacratissimam hodierni Evangelii parabolam Dominus mysteria regni coelorum appellavit, dicens Apostolis, quibus eam interpretatus fuit: Vobis datum est nosse mysteria regni Dei ;? nam veluti thesaurus quidam est sapientiae Dei, simile nanque est regnum ... thesauro abscondito in agro.? Iussit Deus Moysi ut Legis tabulas intra arcam Dei tanquam pretiosissimum thesaurum reponeret in sancto sanctorum, * quod erat secretum cubiculum Dei, sicut dives et prudens mercator lucratus magnam pecuniae copiam, magnum auri et argenti thesaurum, magna cum diligentia reponit in ferreo scrinio intra suum cubiculum, tutissimo domus suae loco. Sic Dominus sapientiam suam tanquam pretiosissimum thesaurum sub parabolis abscondebat, sicut Moyses velata facie populo loquebatur, ne nimio vultus sui splendore laederet aspicientes. 5 In duabus tabulis dedit Deus legem Moysi,* quoniam duplex est theologia: mystica et symbolica; illa de Deo absente loquitur sub parabolis et metaphoris, sub aenigmatibus figurisque valde obscuris, ista loquitur docetque divina claris et apertis verbis; illa est facies Moysi velata, haec autem revelata omnibusque conspicua; illa in sanctuario virga Aaron onusta amygdalis," haec autem vas plenum manna. Cibus hominis sunt amygdala et manna; sed illa cibus sunt sub duro cortice, difficile rumpuntur amygdala, fortibus opus est dentibus rium, etc. 3) Mt 18, 44. 4) Cf. Ex 25, 10. 5) Cf. Ibid. 34, 33 sqq.; 2 Cor 3, 13. Christus sub hac parabola abscondit sapientiam suani. Duae sunt partes hodierni Evangelii: in prima proponitur parabola, in altera explicatur. Hac parabola declarat Christus virtutem divini verbi. Dicitur verbum Dei, quia Dei quaedam similitudo est potentia, sapientia et bonitate, 90 DOMINICA ad ea frangenda; manna autem cibus facilis et suavissimus, sicut favus mellis, sicut lac coagulatum melle mixtum. Duae sunt hodie Evangelii partes: in prima proponitur parabola difficilis, quam nec Apostoli capere aut quoquo modo intelligere potuerunt; in altera vero declaratur et dilucida redditur: quod seminator est divinus praedicator, semen verbum Dei, ager hominum multitudo, terra inculta homo circa divina negligens, incuriosus, terra petricosa homo instabilis, terra senticosa homo divitiis et saecularibus negotiis ac voluptatibus deditus, terra bona cor bonum et optimum; quod volucres coeli sunt daemones, sol oriens nimio calore natam herbam exiccans tentatio, spinae divitiae et voluptates, fructus copiosus et abundans merita salutis aeternae. ? II. Proposita fuit a Christo mysteriosissima haec parabola ad declarandam divinam plane virtutem verbi Dei: Semen, inquit, est verbum Dei.*? Non agit de Verbo increato, de quo Ioannes: In principio erat Verbum et Verbum erat apud Deum et Deus erat. Verbum, t sed de praedicatione Evangelii, legis divinae, fidei christianae, sacrae doctrinae: Beati qui audiunt verbum Dei et custodiunt illud ; '* Non ...auditores legis iusti sunt apud Deum, sed factores.?? Verbum Dei dicit, non solum quia a Deo est et de Deo tractat, sicut enim radius solis ab ipso emanat et ipsum etiam mortalibus manifestat, sic utique sacra theologia a Deo revelata Deum hominibus manifestat, sed etiam verbumDe i dicitur propter divinam, qua praeditum est, virtutem et excellentiam, sicut dicitur mons Dei,?* cedri Dei, 5 paradisus Dei,!* civitas Dei ; " divinum nanque appellat Sacra Scriptura quod admirationem affert. Dei verbum divinum verbum propter divinam similitudinem, tanquam divinum numen, Dei quaedam imago et similitudo est. Tribuitur Deo infinita potentia, sapientia et bonitas; similiter et verbo Dei infinita quaedam virtus et efficacia ad commovenda corda, sapientia ad illuminandas mentes, bonitas ad replendos ani- 79, 11. 16) Cf. Gn 13, 10; Ez 28, 13; 31, 8-9; Apc 2, 7. 17) Ct. 2 Rg 10, 12; Tob 13, 10; Ps 45, 5; 47, 2-3. 9; 80, 3; Is 60, 14; Ier 31, 38. SEXAGESIMAE 91 mos divina iucunditate, affert homini infinitum aeternae gloriae thesaurum in coelo. Deus infinitus quidam thesaurus est virtutum et perfectionum, sicut coelum thesaurus est aurearum stellarum, aeternorum luminum et splendorum, mirabilium virtutum et influxuum coelestivm. Hinc multis ac pene innumeris nominibus in Sacris Litteris tum propriis tum metaphoricis appellatur; multis etiam hieroglyphicis sacrisque symbolis et figuris designatur. Praecipua tamen sunt decem Dei nomina apud Hebraeos: PW ' rm i rm : ow ' now ' DW1oN uw CoU c qPoy C mis2Y nm et a theologis Hebraeorum universa theologia de Deo decem nominibus est comprehensa: "35 ' m"22nr ' nya ' "bon ' n8 * n^óNbm' my3i' nsn? ^ moo». Similiter verbum Dei thesaurus quidam est multarum virtutum, hinc dictum est semen, virtute multa grana continens, et alibi a Domino dictum est granum sinapis, quod lieet minimum sit, crescit tamen in arborem. !? Si videatur magna arbor, multis ramis distincta, multis virentibus foliis, pulcherrimis floribus, optimis et suavissimis fructibus ornata simul et onusta, haec omnia virtute in parvo semine continebantur. Hinc verbum Dei innumeris pene appellatur nominibus in Sacra Pagina, multis designatur hieroglyphicis, sed à Regio Vate decem praecipue nominibus significatur, ait enim: Lez Domini immaculata, convertens animas ; testimonium Domini fidele, sapientiam praestans parvulis. Iustitiae Domini rectae, laeiificantes corda ; praeceptum Domini lucidum, illuminans oculos. Timor Domini sancius, permanens in saeculum saeculi ; iudicia Domini vera, iustificata in. semetipsa ; desiderabilia super aurum et lapidem preliosum multum et dulciora super mel et favum. ** Verbum Dei appellat legem, idest doctrinam Domini; testimonium Domini fidele, verum, sapientia plenum; iustitiam Domini, decreta Domini recta, laetitiam cordis; praeceptum infra: Chelter, chachmah, binah, chesed, pachad, tiphereth, nezach, hod, iesod, malchuth, Alludit S. Auctor ad cabalam Hebraeorum, iuxta quam his decem numerationibus, quae Sephiroth vocantur, tota eorum theologia innititur. Cl. S. Laurentius a Br. Quadragesimale Tertium, pag. 131-132, not. 29. 19) Cf, Mt 13, 31; Lc 13, 19. 20) Ps 18 (hebr. 19), 8-11. et Iecunditate virtutum, sicut significatur n Hegio Vate dum verbum Dei appellat doctrinam Domini, quia a divino intellectu oritur, quia persuadet, quietat aniniam, quia innititur auctoritati Dei, 92 DOMINICA Domini purum, lucem oculorum; timorem Domini mundum atque perpetuum; iudicium Domini verum et iustum; thesaurum desiderabilem, quovis alio thesauro pretiosiorem, et favum mellis, quovis melle et manna dulciorem ac suaviorem. Hoc psalterium est decachordum, sicut lex decem continet praecepta. Primo, dicitur doctrina Domini, a divino intellectu, a divina sapientia ortum habens, a magistro Angelorum spirituumque coelestium trahens originem, a spirituali et intellectuali sole omnes mentes humanas et angelicas illustrante emanans. Hinc laetari quisque potest tanto magistro, hinc doctrina est summae auctoritatis, super omnes sapientes mundi, super omnes philosophos et theologos, qui Deo comparati nihil sunt, minimae scintillulae ad lumen solis, guttulae aquarum ad oceanum, granula arenarum ad montes maximos, minima terrae glebula coelo comparata. Appellat autem doctrinam hanc convertentem, trahentem ad se animam, quietantem animam. Est enim doctrina haec similis mathematicis demonstrationibus, quae mox ut illas capit intellectus, quietant eum; non enim sunt sicut philosophicae incertae, ex praemissis incertis, dubiis pendentes; sed sensui sunt perspicuae, et licet prima fronte impossibile videatur quod dicitur, facta tamen demonstratione et intellecta, statim animus quietatur. Sic ait: Quietans animam : V5) naw5. au cr E po Secundo vero loco, testimonium Domini est [fidele, verax, sapienliam praestans parvulis, simplicibus, humilibus. Si in his quae sensibus minime patent nec rationibus demonstrari possunt, fides praestatur homini, qui novit quae dicit, sic enim historicis credimus quod Roma condita fuit a Romulo,?! Alexandria ab Alexandro, ? gravium historicorum auctoritate moti, magni hominis magni momenti auctoritas et testimonium est, maxime si ea dicat quae oculis vidit, quae certo novit. Licet autem in Sacra Scriptura doceantur quae nec sensibus nec rationibus probari possunt, sicut nec historiarum veritas, Deus tamen est qui dicit nysius Holicarnassus Antiquitatum Rom., lib. 1, n. 9-11, pag. 87-117; Plutarchus Illustrium Vitae, t. 6-7. 23) Cf. Q. Curtius Rufus Historiae, lib. 4, n. 8, pag. 78-79; Plinius Hist. Nat., lib. 5, cp. 10, pag. 44; Plutarchus Illustrium Vitae, f. 236^. SEXAGESIMAE 93 et testatur sic rem se habere. Caecus necesse est ut videnti credat quae dicuntur de mundo, de sole, de luna, de stellis, de coelo, de pulcritudine mundi huius, licet ipse egens natus nunquam viderit nec videre possit. Teslimonium Domini fidele, absque ulla deceptione, absque ullo errore, plenum sapientia; hinc lex a Moyse appellata est sapienlia et intelligentia fidelium: Haec est... vestra sapienlia el inlellecius coram populis. ** Tertio, unaquaeque scientia, disciplina et ars habet sua decreta, sua statuta et principia a quibus dependet tota ars ct disciplina, in quibus si quis erraverit, parvus error in principio erit maximus in fine. In mathematicis ante omnia praesupponuntur definitiones, postulata, communes sententiae, deinde problemata, theoremata, propositiones, denominationes, demonstrationes. Prima autem decreta ac veluti principia divinae huius philosoph'/ae recta, inquit, sunt, absque ullo errore; loquitur de principiis moralis philosophiae, quae ex naturali lege dependent, qualia sunt decalogi praecepta. Hinc ait, quarto loco, quod est cordis laetitia, quod verbum Dei magnam affert cordis laetitiam: Laetificantes corda, sicut ait: Mullí dicunl: Quis ostendit nobis bona? Signatum est super nos lumen vultus lui, Domine, dedisti laetitiam cordi meo.?5 Virtus laetitiam magnam affert animo, vitium, e contra, magnam tristitiam. Quinto loco, praeceptum Domini ait esse. Moralis philosophia virtutibus perficit voluntatem, nam in voluntate Deus posuit veluti principia et semina virtutum omnium, amorem boni, odium mali, quod agendum est bonum, fugiendum malum; sed naturalis ac supernaturalis philosophia respicit intellectum varia cognitione rerum divinarum et humanarum. Posuit autem Deus in intellectu veluti semina scientiarum. Lex divina etiam intellectum perficit, praecepium Domini purum, lucidum sicut sol. Lux obiectum visus; praeceptum Domini fidem appellat, qua tenemur in Deum credere, Deum cognoscere. Hinc, sexto loco, appellatur lumen oculorum : Illuminans oculos. Hine Sapiens ait: Lez luz el mandatum lucerna ; ?** et ipse Vates Sanctissimus: Lucerna pedibus meis verbum tuum et lumen tum lucerna est et lez luz. quia Certissima et lustissima sunt quae docet, quia magnam nffert cordis laetitiam, quia virtutibus voluntatem et Intellectum cognitione rerum divinarum, pertlcit quia docet verum Dei cultum et vitae sanctitatem, quia omnia docet sine periculo erroris aut falsitatis, 94 DOMINICA semitis meis. ? Hinc etiam lez igneaa Moy se dicta fuit,?? et Salomon dixit: Sermo Domini clypeus ignitus; ?*? Ieremias: Nonne verba mea... Sicul ignis conflans eft sicut malleus conterens petras ? ? avid: Ignitum eloquium tuum vehementer, ei servus tuus dilexit illud. * Hinc duo illi discipuli Christi: Nonne cor nostrum ardens eral in nobis, dum loqueretur in via et aperiret nobis Scripturas 23 i Septimo loco, timorem Domini sancíum appellat, quia nihil aliud docet nisi divinam religionem, verum Dei cultum, vitae sanctitatem. Timor autem Domini pugnat contra vitia et peccata, gladius est igneus et versatilis in manu cherub ad custodiendam viam ligni vitae,33 ne ad illud peccator Adam accederet, ne iterum in paradisum ingrederetur. Unde Paulus verbum Dei gladium spiritus appellavit, quo contra satanam pugnemus, ** et alibi dixit quod vivus est... sermo Dei el efficax et penetrabilior omni gladio ancipiti. 395 Hinc de ore Christi egreditur gladius ez utraque parte acutus; ** hoc gladio Christus contra satanam pugnavit et vicit, " nam scutum est etiam verbum Dei: Sumentes scutum fidei, in quo possitis omnia tela nequissimi ignea extinguere ; 8 et Petrus : Cui resistite fortes in fide. 9* Manet autem, inquit, hic timor Domini ín saecalum saeculi, quia cognitio haec, quam de Deo tradit Divina Scriptura, non destruetur, sed perficieturin coelo. Sic enim ait quod veritas Domini manet in aeternum. *" Octavo loco, iudicia Domini appellat vera et iusta, imo veritas et iustitia simul. Nulla hic suspicio falsitatis aut erroris; sunt ipsa veritas quoad intellectum, ipsa iustitia et sanctitas quoad voluntatem, quoniam sunt iudicia et sententiae sapientiae Dei: Si veritatem dico vobis, quare non credilis mihi ?** In humanis scientiis multi reperiuntur errores, veritas multis est permixta falsitatibus, sicut adulterinae gemmae cum veris permiscentur et adulterinae monetae cum bona pecunia; sic utique multi errores, multae falsitates in scientiis et doctrinis humanis personam larvamque induunt veritatis; sacra autem doctrina ipsissima veritas est. Scientia humana est sicut peus, etc. 30) 23, 29. Vulg.: Nunquid non verba mea... quasi ignís... el quasi malleus conterens petram ? 31) Ps 118, 140. 32) Lc 24, 32. 33) Gn 3, 24. 4, 1-13. 38) Eph 6, 16. 39) 1 Petr 5, 9. 40) Ps 116, 2. 41) Io 8, 46. SEXAGESIMAE 95 luna maculis respersa, divina autem scientia sicut sol, qui ipsamet lux est. Nono loco, íhesaurus dicitur desiderabilis, inaestimabilis: Desiderabilia super aurum et lapidem pretiosum multum, sicut alibi: Ideo dilexi mandata tua super aurum el topazion.** Hinc Salomon sapientiam dicit cunctis opibus pretiosiorem, ita ut in comparatione illius omne aurum arena sit exigua et argentum tanquam lutum; 5 Iob etiam eam praeferendam dicit cunctis rebus pretiosissimis tanquam infinitum thesaurum. * Tandem decimo loco, favum mellis appellat: Dulciora super mel et [avum ; et alibi: Quam dulcia faucibus meis eloquia tua, super mel ori meo!** [psa designatur per suavissimum manna, Angelorum escam, de coelo datum hominibus. ** De coelo lex data a Deo fuit ; hinc liber de coelo datus Ezechieli ad comedendum *' itemque ille datus Ioanni sicut mel dulcis gustui fuit. **5 Hanc ob causam Salomon sapientiam lignum vitae appellavit et fontem vitaz: Lez sapientis fons vitae. ** Et alibi eam una cum pare thesaurum inaestimabilem appellans et cibum suavissimum, ait: Beatus homo qui invenit sapientiam el qui ajffluil prudentia. Melior est acquisitio eius negotiatione auri el argenti primi et purissimi, sive et auro purissimo, fructus eius pretiosior est cunctis opibus et omnia quae desiderari possunt huic non valent comparari. Longitiudo dierum in dexiera eius, et in sinistra illius divitiae et gloria. Viae eius viae pulcrae et omnes semitae illius pacificae ; lignum vilae est his qui apprehenderinl eam, et qui lenueril eam bealus. 9" O thesaurum inaestimabilem, omnibus mundi thesauris anteferendum! Hoc enim docuit Christus in parabola de thesauro abscondito et de pretiosa margarita. 9 II]. Et tamen multi contemnunt verbum Dei ac nihili faciunt maior hominum pars. Hoc enim est quod ait: Aliud cecidit secus viam, *? super terram incultam, quae iactum semen non amplectitur, editionibus Vulg., cf. Biblia Lovaniensis. In posterioribus nutem, mutnta etiam interpunctione, emendatum fuit: Argenti el auri primi, el purissimi fructus eius. 51) Cf. Mt 13, 44-46. ideo est infinitus thesaurus de coelo datus hominibus. Et tnmen semen hoc divinum fructus non producit, quia multi vel non audiunt, vel sine attentione audiunt, vel praeferunt bona mundi saluti animae. 96 DOMINICA non fovet, avibus comedendum relinquit. Multi nanque vel nulla attentione audiunt verbum Dei, vel si cum attentione audiunt, mente retinere nihili curant, unde facillime obliviscuntur, non meditantur illud, non mente ruminant ut opere exequantur et factis impleant, ac si infirmi essent, et desiderio sanitatis affecti ad medicum [non] pergant ut salutaria medicamenta quaerant. Sic nanque ad audiendum verbum Dei accedendum est, sicut legimus quod ad Christum praedicantem multi venerunt ut audirent eum et sanarentur a languoribus suis. $ Audiendum est verbum Dei ad vitam corrigendam, ad salutem animarum consequendam, quam satanas impedire satagit: Venit diabolus et tollit verbum de corde eorum, ne credentes salvi fiant. ** Audiunt quidem multi verbum Dei, sed minime credunt quae dicuntur: quod ad salutem consequendam necessarium est abstinere a vitiis, poenitentiam agere, vitam corrigere, virtutibus operam dare, mortificare carnem cum vitiis et concupiscentiis suis, 55 Christum imitari. Si enim haec vere crederent, procul dubio salutarem doctrinam operibus implerent, sicut infirmi sanitatem pristinam recuperare cupientes exequuntur praecepta medicorum, licet gustui molesta sint, ne invalescat infirmitas et gravior fiat, ne mortis periculo se exponant, nam praedicatores medici sunt animarum. Terram inocultlam dixit Dominus hominem qui audit verbum Dei et non intelligit, non vere credit ita esse ut dicitur; alii vero sunt qui audiunt quidem verbum Dei cum attentione, suscipiunt cum gaudio, incipiunt cum fervore quodam spiritui operam dare, sed in tentatione et perseculione orla propler verbum... scandalizantur, * nolunt pati persecutionem propter iustitiam; ? praeferunt mundi honorem saluti animarum. Sic ne tentationum molestiam sustineant a satana vel persecutionem et irrisiones a mundo, qui irridet et probris afficit Deo servire volentes, sicut Aegyptii Hebraeos, 5*5 abeunt retro, revertuntur ad vomitum. 5? Alii adhuc divitias et voluptates saeculi praeferunt legi Dei et saluti animarum et hanc ob causam non referunt fructum, sed a sollicitudinibus et divitiis et voluptatibus saeculi ... suffocantur. *? Illi tantum referunt fructum qui in corde bono et optimo Orta... persecutione, ctc. 57) Ct. Mt 5, 10. 58) Cf. Ex 5, 5-18. 59) Cf. Prv 26, 11; 2 Petr 2, 22. 60) Lc 8, 14. Vulg.: Voluptatibus vitae, etc. Ordine inverso affert hunc vr. SEXAGESIMAE 97 audientes verbum retinent et fructum afferunt in patientia, *: qui verbum Dei et animarum salutem rebus omnibus praeferunt et anteponunt, agnoscentes divinam verbi Dei virtutem. IV. Comparat Dominus verbum Deisemini, sicut etiam Isa ias: Sicut enim terra . .. germen suum et sicul hortus semen suum germinat, sic Dominus Deus germinabil iustitiam, hebraice: Germinare faciet iustitiam et laudem, *' gratiam et gloriam. Comparatur autem semini, quoniam sicut semen nusquam nullibique fructificat nisi proiectum in terram, sic nec verbum Dei nisi in corde, cor nanque terra est in qua seminandum est verbum Dei. Sicut enim terra est in medio mundi et condita ad hoc fuit a Deo, ut germinaret herbam virentem et facientem semen lignumque pomiferum faciens fruclum, 9 sic cox est in medio hominis ad hoc creatum a Deo, ad germinandam iustitiam. Non fructificat frumentum in area, in horreo, in domo, sed in campo. Verbum non fructificat in oculis dum legitur, non in auribus dum auditur, non in ore dum praedicatur, nec in manibus quidem dum bona opera faciunt, nam si distribuero in cibos pauperum omnes facullates meas... caritatem autem non habuero, nihil mihi prodest ; € in corde necesse est ut prius per caritatem fructificet per fidem vivam. Sed nec in terra quidem bona fructificat semen, nisi culta sit. Sic Ieremias ait: Novate vobis novale et nolite serere super spinas; 95 proscindite, inquit, campum aratro; et sic etiam Oseas: Arabit Iudas, confringet sibi sulcos Iacob, sive aret, coníringat, proscindat terram; seminate vobis in iuslilia el metite, idest metetis, in ore misericordiae ; innovate vobis novale tempus ... requirendi Dominum cum venerit, qui docebit vos iuslitiam. Arastis impietatem, iniquitatem messuistis, comedistis frugem mendacii. ** Cum, inquit, hucusque male vixeritis secundum carnem, cum exhibueritis membra vesíra servire iniuslitiae et iniquitali ad iniquitalem, ita nunc exhibete membra vestra servire iusliliae in sanclificalionem. *'- Arate campum ut evellatis et eradicetis spinas malasque herbas vitiorum et referetis fructum centuplum. Si enim bene seminatum fuerit semen verbi Dei in nobis, 13, 3. 65) 4, 3. 06) 10, 11-13. 67) Rom 6, 19. Vulg.: Seroire immunditiae et. iniquitali, elc. Verbum Dei semini comparatur, quia in corde hominis seminatur et fructificare debet, dummodo cor sit bene praeparatum nc dispositum. Deus virtutem praemiat non tantum in coelo, sed aliquando etiam in terra, ideo saepe in punitionem iniquitatis etiam bona terrena nufert et mala immittit. 98 DOMINICA fructum afferet incredibilem, ait nanque Isaias: Dabitur pluvia semini iuo. Ubicunque seminaveris in terra, erit panis frugum terrae uberrimus el pinguis. 9? Sic ait: Dabit fructum centuplum ; ? Matthaeus '? et Marcus" dicunt: Frucium trigesimum... sexagesimum et centesimum, quod multi ac fere omnes de varia in electis meritorum diversitate interpretantur. Nec immerito, nam: In domo Patris mei mansiones multae sunt, ? et sicut in coelo stella... differt a stella in claritate, ? sic in paradiso. V. Sed forte non incongrue per tria haec designantur tria bonorum genera, quae in virtutis praemium Deus largiri solet, non enim aeternis bonis in coelo coronare virtutem assolet benignissimus Deus: Centuplum accipietis et vitam aeternam possidebitis, "* sed etiam aliquando in hoc mundo magna copia coelestium gratiarum et donorum Spiritus Sancti, sicut in Apostolis aliisque sanctis Christi discipulis cernimus in primitiva Ecclesia, de quibus Christus: Qui credit in me... flumina de ventre eius fluent aquae vivae. Hoc autem dixit de Spiritu quem accepturi erant credentes in eum. ** Sed aliquando etiam temporalibus bonis, quae populariter fortunae appellantur, ut in Patriarchis enituit, quos Deus in mundo hoc in praemium fidei et virtutis maxime ditavit."? Haec sunt fructus centesimus, sexagesimus et trigesimus: bona fortunae in hoc mundo íructus trigesimus, bona spiritualia in Ecclesia sexagesimus, bona aeterna in paradiso centesimus. O divinam verbi virtutem! Omnia bona naturae, gratiae et gloriae fructus sunt verbi Dei, nam íustus fundamentum mundi, " patet in Noe. ?* Justus autem ez fide vivit. "" Hinc ad punitionem peccatorum Deus saepe mala immittit in mundum: famem, pestem, bellum, magnas calamitates, ut sciamus quod etiam bona mundi huius fructus iustitiae sunt: Dicite iusto quoniam bene, quoniam laborem manuum ia... centum. Trigesimum.., sexagesimum... cenfesimum lect. cod. 72) lo 14,2. Commune Apost. Antlph. ad Benedictus. 75) Io 7, 38-39. 76) Cf. Gn 13, 2; 22, 12-16; 30, 43; 36, 7. 717) Prv 10, 21, IZx hebralco. 78) Cf. Gn 6,1 sqq. SEXAGES!MAE . 99 suarum comedel. **^ Videtur semen Dei in illam excrescere arborem quam in somnis vidit Nabuchodonosor, quae totum occupabat mundum et suis fructibus animalia cuncta pascebat: ?! Facit fructum trigesimum... sexagesimum... centesimum, etc. 9? II. ALIA HOMILIA Quod autem cecidit in terram bonam, hi sunt qui in corde bono et optimo audientes verbum Dei retinent, etc. ! I. Hodierni Evangelii doctrina, fratres, iucunda simul est et formidabilis: iucunda ob divinam misericordiam qua omnes salvare cupit, hinc seminat non solum in terram bonam, sed etiam inter spinas, supra petras, secus viam,? hoc est, ut Paulus ait: Deus vult omnes homines salvos fieri et ad agnilionem veritatis pervenire ;? formidabilis vero, quoniam vix quarta fidelium pars salvatur, quoniam nonnisi quarta seminis pars fructificat, tres partes pereunt. Iucunda, quoniam proponitur arca salutis et illa quidem magna; sed formidabilis, quoniam paucissimi salvati fuerunt in arca ex universa hominum multitudine, una tantum familia iusti et sancti Noe;* formidabilis, quia videtur dicere hodie Dominus se propterea locutum in parabolis et abscondere a multis mysteria aeternae salutis, ne salvarentur: Ut videntes non videant el audientes non audiant neque inlelligant, * alludens ad illud Isaiae: Incrassa cor populi huius... ne... videant oculis suis el auribus suis audiant, et Erat autem arca illa in tres distincta partes veluti solaria, sicut In tres partes tabernaculum et templum Domini. Semen facit triplicem fructum: trigesimum, sexagesimum, centesimum. Operatur tres actus hierarchicos: purgat, Illluminat, perficit, nam in summa tria haec de lege Domini dicit David: purgat: Timor Domini sanctus; illuminat: praeceptum... lucidum, sapientiam praestans ; perficit: lex Doniini perfecta laetificat cor, ditat animam, pascit sunvissime spiritum. Hodie in Paulo universa. Quis talem tantumque fecit Paulum, qualis in hodierna Epistola cernitur? Verbum Dei. Tam constantem in niille martyrlis perferendis? tam divitem coelestibus divitiis quibus in paradiso ditatus fuit ? tam bentum in terra, qui in tribulationibus gloriabatur, laetabatur? etc. », Vulg.: Omnes homines vult, ctc. 4) Cf. Gn 7, 1 sqq.; 1 Petr 3, 20, 5) Lc 8, 10. Parabola haec doctrinam continet iucundani simul et formidabilem. Deus non est nec esse potest causa malorum, sed excaecare et Indurare aliquos dicitur, qula permittit eos excaecnrl et indurari, 100 DOMINICA corde . .. intelligant et convertantur et sanem eos. * Sed illud vaticinium fuit, nam iubetur Propheta impinguare eorum cor, obturare ac surdas facere aures, oculos claudere et excaecare. Quomodo enim praestare id poterat Vates? Sed iubetur illis praedicere quod excaecandi ac obdurandi erant, quod fidem erant amissuri in diebus Messiae, nam etiam ex hebraico interpretari possunt verba haec in praeterito: Impinguatum est cor populi huius, sive impinguavit cor, populus iste et aures suas ingravavit oculosque suos clausit. Sic enim in praeterito leguntur verba haec apud Matthaeum^" et citatur a Paulo. $ Quare missus fuit Vates ad corripienda eorum vitia, quod facti erant sicut aspis surda, quae obturat aures suas ne audiat vocem incantantis sapienter. ? Non enim Deus eos dicitur excaecasse sicut quis aliquem excaecat oculos eius eruens, aliquem occidere quia vere districto gladio eum tanquam inimicum occidit. Deus enim malorum causa non est nec esse potest, nam: Non polest arbor bona fructus malos facere, !? nisi forte permissione aut occasione, sicut divitiae dicuntur esse causa, idest occasio multorum malorum; nam si Deus divitias minime dedisset, multa profecto non fierent peccata, !! quae modo a divitibus fiunt; et sicut dominus servum mittit ad aliquid agendum, ille vero egressus domo ad iussa agenda ab inimicis occiditur, qui minime occisus fuisset nisi a domino missus fuisset. Sic David causa dicitur ob quam a Saule occisus fuit Achimelech sacerdos, !?? non tamen sicut causa fuit ut occideretur Urias,!? hic nanque vere causa fuit, ibi autem occasio, quia ab eo panes et arma petiit et accepit, quod si non egisset, ille minime occisus fuisset. Excaecare et indurare dicitur Deus multos, sicut sol, unico nanque radio nivem solvit, lutum autem indurat; oritur ad illuminandos mortalium oculos: si quem laedit et oculorum lumine privat, non imputatur soli, sed ei qui luce et radio male usus fuit; idem sol male radicatas herbas et humoris copia destitutas arefacit, exiccat, qui bene radicatas plantas, humido loco plantatas fovet, roborat, perficit, Malos fructus facere. 11) Ms.: Multa profecto fiunt peccata, 12) Ct. 1 Hg 22, 9-18. SEXAGESIMAE 101 perducit ad iustam magnitudinis fructusque perfectionem; eadem lux sanis oculis iucunda est, infirmis autem molesta; iucunda solaris lux oculis aquilarum, molestissima oculis noctuarum. Permittit quidem Deus multos excaecari, obdurari in malis,?* aeterna morte perire, sed absque [ipsius] culpa. Si in Aegypto in maxima illa fame multi periere ob annonae penuriam, !5 sua culpa perierunt, nam Ioseph aperuit thesauros infinitos frumentorum regis; si abiissent ad accipienda frumenta, non periissent, neque enim tenebatur loseph in singulorum domus frumenta mittere ne perirent; quod si fecisset, non periissent quidem, sed tamen non in causa dicitur ut perierint. Sic Deus posset quidem impedire ne omnino quisquam hominum peccaret et damnaretur, ne fame hac magna pereat; sed quia non agit sic, dicitur excaecare, sicut dicitur dereliquisse Christum in manibus crudelium inimicorum, quia cum liberare illum potuisset, noluit liberare, quare putaret mundus eum vere derelictum a Deo, imo maledictum a Deo: Factus pro nobis malediclum ; * Nos, inquit Isaias, putavimus eum tanquam leprosum ... percussum a Deo et humiliatum, " idest maximum peccatorem, scelestissimum hominem. Sacra nanque Scriptura saepe ita res esse enunciat ut videntur et apparent hominibus, sicut ait serpentem decepisse hominem in paradiso, !? tres viros apparuisse Abrahamo, !? Deum iratum ac poenitentia ductum immisisse in mundum aquas diluvii;?? sic inquam dicitur indurare homines, in reprobum sensum dare, *. quia cum impedire possit et non impediat, sed permittat, iudicaret vulgus hominum Deum sic velle, cum tamen Deus vere sit piissimus et salutis omnium hominum cupidissimus. Hinc nanque super omnem terram seminat, etiam secus viam, super petras et inter spinas, quia vult omnes homines salvos fieri, neminem tamen vult cogere; trahere quidem ad se vult, sed in vinculis Adam... in funiculis caritatis, *? trahere, sed spontaneos, non coactos; seminat super omnes partes terrae. Adam .,.. in vincuils caritatis, cum posset impedire peccatum et damnationem. Est itaquo hic modus loquendi S. Scripturae. Deus enim vult omnes salvos fierl, sed libere, non coacte. Etiam satanas scminat semen suum, et multi sunt qui hoc semen recipientes pereunt. Ad salutem consequendam non sulficit voluntas inefficax, 102 DOMINICA II. Seminat etiam satanas semen suum, qui superseminat zizania. 5 Sed, o deplorandam hominum sortem, vere lacrimis sanguineis dignam! maior pars hominum, quid dico hominum mundi huius? dico fidelium in campo Ecclesiae, semen satanae amplectuntur secundum carnem viventes, mortua tantum fide contenti. Et utinam, fratres, quarta pars fidelium, qui in Ecclesia reperiuntur, terra haec bona essent, qui in corde bono el optimo audientes verbum retinent et fructum afferunt in patientia, ?* in expectatione regni coelestis ! Utinam quarta pars fidelium sanctam vitam ducerent, spiritu viventes tanquam filii Dei, nam ait: Si ... secundum carnum vizeritis, moriemini; si autem spiritu facta carnis mortificaveritis, vivelis, nam qui spiritu Dei aguntur, ii sunt filii Dei ! ?*5 Si tres [partes] fidelium, qui nomine christiano appellantur, secundum carnem vivunt, ergo morientur, ergo peribunt, nam nonnisi qui spiritu mortificant?5* carnem, vitam aeternam consequentur. Utinam, fratres, quarta pars omnium nostrum sit terra haec bona! Utinam vel quarta pars nostrum serviremus Domino in sanctitate et iustitia... omnibus diebus nostris! ?* Vultis scire, fratres mei, quinam fidelium salutem aeternam sint consecuturi? Qui in corde, inquit, bono et optimo audientes verbum relinent el fructum afferunt in patientia. Ylli, inquit, qui habent bonum cor, qui mundo sunt corde, qui bonam habent voluntatem: In lege Domini voluntas eius et in lege eius meditabitur die ac nocte." Nemo tamen est qui non existimet se bonum cor, bonam voluntatem habere. Sed a fructibus cognoscitur arbor, nam ait: Arbor bona fructus bonos facit, mala autem arbor malos fructus facit. Non polest arbor bona [fruclus malos facere, neque arbor mala [fructus bonos facere.?8 Vitis nonnisi uvas producit, ficulnea nonnisi ficus; sic bona voluntas nonnisi bona opera producit; mala autem opera nonnisi a mala voluntate ortum habent. Sic ait: Qui in corde bono.,. fruclum afferunt centuplum, ?* bonis operibus abundant, divites sunt operibus bonis: Bonus homo de bono thesauro cordis sui profert bonum, el malus homo de malo thesauro cordis sui profert malum. ?? Fons dulcium aquarum nunquid malas dabit aquas? Dei, etc. 25*) Ms.: Mortificantes. 20) Loc 1, 75. 27) Ps 1, 2. 28) Mt 7, 17-18. Vulg.: Malos fructus ... bonos fructus facere, 29) Lc 8, 8. 30) Ibid. 6, 45. SEXAGESIMAE 103 Si igitur, fratres, bonum habemus cor, ubi sunt bona opera? Unde tot vitia? tot peccata? tot iniquitates? Ne, quaeso, decipiamus nosmetipsos, nam Deus non irridetur ; quae enim seminaverit homo, haec et metet. * Fratres mei, certissimum est quod qui seminat in carne... de carne... metet corruptionem, qui autem seminat in spiritu, de spiritu metel vitam aeternam. * Si pauci sunt qui seminant in spiritu, pauci sunt qui vitam aeternam metent; si multi sunt qui seminant in carne, multi sunt qui metent corruptionem, damnationem aeternam. Agit nobiscum Deus sicut in nobis agit natura, naturalis vitalisque calor in stomacho: comedis cibum, licet delicatissimum, optimum, maior tamen pars in ventrem vadit el in secessum emilttitur, * magna item pars in lotium, bona pars in fleumam aliaque huiuscemodi excrementa ac purgamenta quae per nares emittimus; pars item in bilem atram vel flavam, in malos humores, in cacochymiam, unde infirmitates et morbi generantur; vix minima pars in nutrimentale humidum, in sanguinem bonum, in carnem, in pinguedinem, in bonos spiritus convertitur. Sic inquam, fratres, in nobis accidet; nanque, si natura expellit malum omne a corpore, hinc nanque praedita est non tantum vi appetitrice, retentrice et digestrice, sed etiam expultrice, quid Deus aget qui omnis malitiae inimicissimus est? III. Quantum ex hodierno Evangelio licet colligere, ad afferendum fructum salutis aeternae: Credentes salvi fiant,** Vobis datum est nosse mysterium regni *5 coelorum, haec necessaria sunt. Primo quidem, audire verbum Dei, nam: Qui ez Deo est, verba Dei audit; ** Fides ez auditu ; * Beati qui audiunt verbum Dei ; 3 nec tantum auribus audire, sed attendere, mente percipere, credere et mente retinere; Audientes verbum retinent ; non habere cor stupidum, durum, incredulum, obliviosum: Venit diabolus et tollit verbum de corde eorum ne credentes salvi fiant, *? sed audito Dei verbo, statim incipere executioni mandare, similes illis qui venerant ut audirent eum et sanarentur a languoribus suis; *? audire verbum Dei sicut infirmus audit medicum. sed requiruntur bona opera. Ad salutem necesse cst audire ct mente retinere verbum Del, cavere a tentationibus, nubstinerc a superflua cura temporalium rerum. Hoc significat esse terram bonam ct vere cor bonum habere. Hanc parabolam Christus declaravit. 104 DOMINICA Secundo, cavere sibi a tentationibus: Qui ad tempus credunt et in tempore tentationis recedunt ; * non qui inceperit, sed qui ... perseveraveril usque in finem, hic salvus erit ; *. Nemo mittens manum... ad aratrum et respiciens retro aptus est regno Dei ; * hinc ait: Mementote uxoris Lolh;** In caritate radicati et fundati ; ** Optimum est... gralia stabilire cor. *9 Tertio, abstinere a superflua cura temporalium rerum: A sollicitudinibus et divitiis el voluptatibus saeculi euntes suffocantur el fructum non afferunt, * quia nemo polest duobus dominis servire... Non polestis Deo servire el mammonae, *8 alioquin licet frumentum seminatum nascatur et crescat, non pervenit ad spicam plenam atque perfectam. Et ut omnia uno dicam verbo, hoc satagendum, ut simus bona terra: Aliud cecidit in terram bonam et ortum fecit fructum centuplum ; 3? Qui in corde bono et oplimo audientes verbum retinent et fructum afferunt in palientia, in expectatione et longanimitate, in perseverantia. Si bonum habuerimus cor, bonam mentem et voluntatem, ardens desiderium salutis nostrae, feliciter succedent omnia: In lege Domini voluntas eius et in lege eius meditabitur, etc.; In corde meo abscondi eloquia tua ; 9? Quomodo dilezi legem tuam, Domine 1 tota die meditatio mea est ; * Desiderabilia super aurum et lapidem pretiosum multum ; ? Dilezi mandata tua super aurum et topazion. 9? II. ALIA HOMILIA L. Sicut Deus mundum creavit in tenebris, sed ipsemet postea illuminavit, * sic obscuram hanc parabolam Christus dilucide declaravit, quae alioquin sicut liber ille fuisset septem sigillis indissolubilibus signatus, quem solus Agnus potuit aperire. ? Continetur? autem in hac parabola sacramentum salutis humamores estote. 45) Eph 3, 17. 46) Hebr 13, 9. 47) Lc 8, 14. Vulg.: Voluptatibus vilae... non referunt fructum. 48) Mt 6, 24; Lc 16, 13. 49) Lc 8, 8. set haec parabola sicut problema Samsonis, sicut somnium Pharaonis, sicut scriptura BalthasSEXAGESIMAE 105 nae, hinc Christus mysterium regni Dei eam appellavit: Vobis datum est nosse mysterium regni Dei.* Regnum autem Dei Ecclesiam dicit, quam comparat agro feracissimo benedicto a Domino: Ecce odor [ilii mei sicul odor agri pleni cui benedixit Dominus ; 5 sicut terra illa Palaestinae in Geraris * quam seminavit Isaac et centuplum reddidit, magna et admirabili cum usura fructum ex ea sanctus Patriarcha collegit. * Sic ait; Semen cecidit in terram bonam et ortum fecit fructum centuplum. ? [In] Geraris seminavit Isaac, in terra peregrinationis, sic et Christus: Eziit qui seminat seminare semen suum ; * Ezxivi a Patre el veni in mundum; !'* A summo coelo egressio eius ; 1 Ad hoc natus sum ... ad hoc veni in mundum, ul testimonium perhibeam verilati ;? Spiritus Domini super me, eo quod unzit me, evangelizare pauperibus misil me... praedicare annum Domini acceptum et diem ullionis Deo nosíro. 3 sar, fuisset sicut manna, quod nisi declarasset Mo ysos quid esset, frustra pluisset de coelo: Ipse est panis quem dedit vobis Dominus. Quis enim intelligere potuisset quod per seminalorem agricolam intelligatur Deus sublimis et excelsus? per semen corporale fides spiritualis? lex spiritualis est; per terram animus humanus, natura coelestis? per volucres coeli daemones, spiritus infernales? per spinas pungentes divitias et voluptates tantopere delectantes ? Vobis datum est nosse mysterium verbi Dei. Et quidem hac parabola multa significantur de fide: essentia ipsius, quoniam theologia est, de Deo agit; ipsius origo, quoniam ex Deo est, fides donum est Dei; dignitas ipsius, quoniam a Deo ipso praedicata est, & Christo vero Deo; ipsius sublectum animus, cor humanum est; ipsius virtus et efficacia, quoniam centuplum reddere potest; Ipsius excellentia, quoniam triticum est frumentum excellentissimum, regina scientiarum; ipsius puritas, quoniam semen bonum est, purum, absque zizaniis errorum, ipsa veritas est; ipsius finis, gloria paradisi: Mysterium regni Dei ; ipsius operatio: Credentes salvi fiant, Saepe fidei snlus tribuitur: Fides tua te salvum fecit, Sed ostendit Dominus quod non sola fides, sed quae per dilectionem operatur; non solum semen est quod fructificat, sed seminatum in terra bona. Ad salutem consequendam nec sola gratía sufficit, nec sola natura, sed utrunque simul: Det tibi Dcus de rore coeli et de pinguedine terrae... In pinguedine ferrae et in rore coeli desuper erit benedictio tua ; Rorate, coeli, desuper et nubes pluant iustitiam, aperiatur ferra et germinet Salvatorem; Prope timentes eim salutare. ipsius, ut inhabitet gloria in terra nostra. Misericordia et veritas obviaverunt sibi, iustitia et paz osculatae sunt. Veritas de ferra orta est et iustitia de coelo prospexzit. Etenim Dominus dabit benignitatem, et terra nostra dabit fructum suum. Sic necesse est ut coelum simul et terra concurrant, gratia et natura, Deus et homo. Ostendit etiam Dominus hac parabola quanta sint impedimenta, quot sint pericula salutis consequendae; nam aliquando triticum seminatur, sed non nascitur; aliquando nascitur, sed non crescit ; aliquando crescit, sed non usque ad perfectionem, nam a spinis et malis herbis suffocatur. Quandiu in agro triticum est, semper est In periculo usque ad messem. Sic homo usque nd mortem semper est in periculo salutis, nunquam securus est; imminent segeti pericula a coelo et a terra: Volucres coeli comederunt illud; orto sole exaruit; simul exorlae spinae suffocaverunt illud. Salutí nostrae imminent pericula a diabolo, a divina iustitia et a nobis ipsis, a nostris cupiditatibus ». 4) Lc 8, 10. 5) Gn 27, 27. 6) Ms.: Gerasi, sic et infra. 18, 7. 12) Io 18, 37. Vulg.: In hoc natus sum, etc. 13) Is 61, 1-2; Lc 4, 18. Agitur autem de Ecclesin, quae est regnum Dei. Ager Ecclesiam figurat in varios status fidelium distinctam. Tres sunt status Ecclesiam componentes; 106 DOMINICA II. Fructum fecit centuplum, quia seminavit bonum semen in agro suo ; * in terram bonam iecit optimum triticum, et orium fecit fructum centuplum, idest fructum reddidit multum, copiosum valde, sicut ille ait: « Non mihi si linguae centum sint oraque centum »,15 sicut poetae per Argum centoculum designabant coelum stellatum, !9 per Briareum centimanum solem innumera officia in mundo agentem; ?? nam quod alibi Dominus ait: Centuplum accipiet et vitam aeternam possidebit,'* alius Evangelista sic refert: Qui non recipiat mullo plura in hoc tempore el in saeculo futuro vitam aeternam. !? Sed tamen Matthaeus ait: Fructum... centesimum... sexagesimum... trigesimum ; ? similiter Marcus: Unum triginta, unum sezaginta el unum centum.?* Et in elucidatione parabolae: Hi sunt qui super terram bonam seminati sunt : qui audiunt verbum et suscipiunt el fructificant unum triginta, unum sexaginta et unum centum. * Quibus verbis declaratur ager seminatus magnus valde, ita ut in hac quidem parte produxerit tricemplum, in illa vero sexagemplum, et in alia optima et feracissima centuplum. Designat varios vitae status in Ecclesia, fidelium diversa merita. Tres partes habebat Moysi tabernaculum, ? tres partes templum Salomonis,?* tres Apostolos Christus duxit secum in montem, ?5 tres sunt status fidelium, de quibus Regius Vates: Domus Israel benedicite Domino, domus Aaron benedicite Domino, domus Levi benedicite Domino, qui timetis Dominum benedicite Domino. ?9 In tres classes Christus distinxit Ecclesiam: in Apostolos, in discipulos septuaginta et in reliquam turbam fidelium. ? Sunt nunc in Ecclesia fideles saeculares, sunt regulares,sunt praelati, patres et pastores animarum, qui locum Apostolorum tenent. Caritas, quam definit Apostolus de corde puro et conscientia bona et fide non ficta, ?? habet diversos gradus: Ut probetis quae sit 1, vrr. 624-724; Statius Thebais, lib. 6, vr. 277; Macrobius Saturnalía, lib. 1, cp. 19, pag. 268-209. 17) Ct. Lud. Caelius Lect. Antiq., llb. 24, cp. 14, col. 1346. 18) Mt 19, 29. 3, 1 sqq. 25) Cf. Mt 17, 1; Mc 9, 2; Lc 9, 28. 208) Ps 134, 19-20. SEXAGESIMAE 107 voluntas Dei bona et beneplacens ei perfecta ; *? Qui in corde bono etl optimo. Caritas quae regina virtutum est: Maior .. . horum esi caritas, ? quae semper cum Spiritu Sancto est: Caritas Dei diffusa est in cordibus nostris per Spiritum Sanctum qui datus est nobis,?! non potest non esse bona. Cor hominis, in quo caritas est, bonum est, iustum est, sanctum est, quia Spiritus Sancti gratia plenum est. Caritas enim lux est; ubi lux, non possunt esse tenebrae, sed crescere potest et maior fieri. Sic ait Salomon Proverbiis: Iustorum... semita quasi luz splendens procedil et crescit usque ad perfecium diem, ** idest usque ad meridiem, nam lux diel usque ad meridiem crescit et semper augetur. Hoc est quod de Ecclesia dicitur: Progreditur quasi aurora consurgens, pulcra ut luna, electa ut sol ; *3 incipiens, proficiens et perfecta. Hos status designavit Dominus cum dixit: Si... vis ad vitam ingredi, serva mandata. ** Haec enim omnino necessaria sunt ad salutem; deinde: Si vis perfectus esse, vade, vende, etc.;?^ et tertio: Vos qui reliquistis omnia et seculi estis me... sedebitis... super sedes duodecim iudicantes duodecim tribus Israel.?" Hic est status perfectorum Apostolorum qui in corde optimo reddiderunt fructum centuplum. Fructum reddunt trigesimum qui bonam vitam ducunt, qui in fide, spe et caritate sobrie, iuste et pie viventes, divina mandata servant, exhibentes corpora sua Aosliam viventem, sanclam, Deo placenlem. * Tricenarius autem numerus poenitentiae est, nam triginta diebus flevit populus mortem Aaron,?* similiter triginta diebus mortem Moysi;?? numerus incipientium, nam [Ioseph triginta annorum coepit dominari in Aegypto, * David triginta annorum regnavit in Hebron, ** Ezechiel triginta annorum coepit prophetare, *? Christus Dominus noster triginta annorum abiit in desertum et exinde coepit praedicare.*? Sexagenarius vero numerus proficientium est, eorum qui cum denario mandatorum Dei senarium perfectionis adiungunt, qui desiderio perfectionis, non salutis tantum, sanctiorem vitam instituunt, ad hoc enim sunt in Ecclesia sanctissimae Religiones, regulares Ordines, claustra religiosorum, qui caelibem vitam ducunt, in diem. 33) Ct 6, 9. 34) Mt 19, 17. 35) Ibid. vr. 21. 36) Ibid. vr. 28. tres etiam sunt gradus caritatis: incipiens, proficiens, perfecta. Fructus trigesimus designat incipientes, sexagesimus proficientes, centesimus perfectos. Dividit Dominus agrum ín duas partes: bonam et malam, ad designandos electos et reprobos. Signum electionis sunt bona spiritualia, reprobationis autem cupiditas rerum temporalium. 108 DOMINICA quorum cordibus seraphica caritas cum sex virtutum alis assistit et volat coram Domino; ** sexaginta sunt fortes qui armati custodiunt lectulum Salomonis. ** Tandem centenarius perfectorum est numerus, qui vitam ducunt virtutibus purgati animi, imo heroicis et exemplaribus ornatissimam; templum Ezechielis centum cubitorum erat longitudinis et latitudinis. € Sic ostendit Dominus fidei et virtutum merita in his quidem magna, in illis autem multo maiora, sed in aliis maxima. Ita et in gloria erit: Alia claritas solis, alia... lunae... alia claritas stellarum. *' Sunt in paradiso gloriae, in regno beatitudinis tres Angelorum hierarchiae; 4? sic inquit: Orlum fecit [ruclum centuplum. Sed totus ager sic fructificavit. III. Agrum hunc in duas partes dividit Christus: ponit in eo terram bonam et non bonam, sterilem, infecundam, duram, petricosam ac senticosam. Altera pars multum fructificat, altera vero minime. In arca Noe erant animalia munda et immunda, 1? in domo Abrahae 1saac et Ismael, 9! in domo 1saac Iacob et Esau, 51 in terra Israel Hebraei et Chananaei, *? in agro patrisfamilias triticum et zizania, 55 in sagena pisces boni et mali, 5* in virgini m choro prudentes et fatuae; 5* Iosue universum populum in duas partes divisit, ad dandam his quidem benedictionem tanquam servatoribus legis,. illis vero maledictionem .tanquam transgressoribus. 5* Ita et Dominus faciet in die iudicii. Hanc ob causam in duas partes dividit hodie agrum hunc: in terram bonam et malam, nam sunt reprobi et electi, praedestinati et praesciti: Iacob dilexi, Esau autem odio habui. 9 Quod signum dilectionis? Non bona temporalia, nam a divitiis et voluptatibus suffocantur, sed bona spiritualia, Spiritus Sancti gratia cum copiosa virtutum supellectili. Quod signum reprobationis? Sterilitas, terra infructuosa. Sic Paulus ait Hebraeis: Terra... saepe venientem super se bibens imbrem el generans herbam opportunam illis a quibus colitur, accipit benedictionem a Deo; proferens S. Theolog., 1, q. 108, a. 1. 49) Cf. Gn 7, 2. 8. 50) Cf. ibid. 21, 1-11. 24-31. 54) Cf. ibid. vrr. 47-49. 55) Cf. ibid. 25, 2-8. 56) Cf. Ios 8, 30-33. SEXAGESIMAE 109 autem spinas ac tribulos, reproba est et maledicto proxima, cuius consummatio in combustionem; ** sic Deus: Maledicta terra in opere tuo... spinas el iribulos germinabit tibi, ** idest cupiditates ac sollicitudines fallacium divitiarum et voluptatum. ** Hoc signum reprobationis est. Fratres mei, quisque nostrum in alterutra huius agri parte continetur. Dominus ait quod sterilitas signum est reprobationis, quod nimia divitiarum et voluptatum sollicitudo et cupiditas, cordis inconstantia in bono, regressus ad malum, canis rursus ad vomitum et sus lota ad volutabrum luti, ! cordis durities, stupiditas, stolida incredulitas: Venit diabolus et tollit verbum de corde eorum, ne credentes salvi fiant; *? Videntes non videant ei audientes non intelligant, ne... convertantur et sanem eos. 9 Sed, o fratres, quinam sunt nostrum qui in terra bona huius agri continentur? Quot sunt qui verbum Dei audire minime volunt, sed tantum fabulis delectantur! Quot sunt qui, etsi audiunt, frustra audiunt! Pius animus verba Dei audiens, cum Maria conservat omnia... conferens in corde suo. * Quot sunt qui audiunt quidem laeto animo et incipiunt benefacere, sed, orta tentatione, revertuntur ad malum! Post concionem, post Missam, post Confessionem et Communionem sacram revertuntur ad vomituml Quot sunt qui, licet a malis abstineant, totos tamen dies insumunt vel ludis vel negotiis saecularibus, quoniam haec suapte natura peccata non sunt! Suffocantur, inquit, ef non referunt fructum, idest non salvantur, quia non sufficit mala non agere, opus est etiam bonis operibus insudare: Factores legis iusti sunt apud Deum ; **5 Eslote... factores legis el non auditores tantum. 99 "IV. Semen est verbum Dei. Forte Christus ipse intelligitur qui est Verbum Dei caro factum. Nam si seminare est praedicare: Praedicamus, ait, Christum crucifizum ... Dei virtutem et Dei sapienliam; ** Nisi granum frumenti cadens in lerram mortuum fuerit, ipsum solum manet; si autem morluum fuerit, mullum fructum | ajfert. 9? Reversus ad suum vomitum... ín volutabro luti, 62) Lc 8, 12. 63) Ibid. vr. 10; Act 28, 27. 64) Lc 2, 19. 65) Rom 2, 13. 66) Iac 1, 22. 67) Lc 8, 11. Ad salutem consequendam non sufficit malum non agere, sed opus est bonis operibus incumbere. Semen designat fidem praedicatam, quae seminata in anima multum fructum affert. Homo ager est in quo seminant Deus el satanas. Verbum Del praedicatum producere debet opera salutis, 110 DOMINICA Quod si alioquin per verbum Dei fides ipsa quae praedicatur intelligenda est, ostenditur eius virtus et efficacia; nam Paulus ait quod »biríus... Dei est in salutem omni credenti ; ?? et alibi: Vivum est enim verbum Dei et efficax: Zàv 6 Xóqog tob 9eob xal ivepplc:?! vel: Vivum Dei verbum et energia plenum. Hanc ob causam hodie mysterium dicitur verbum hoc regni Dei. Semen est verbum Dei, quod seminatum in intellectu producit magnam cognitionem Dei et divinorum, cognitionem sui ipsius, cognitionem boni et mali, virtutum et vitiorum ; seminatum in voluntate producit amorem Dei, desiderium bonorum coelestium, contemptum terrenorum, amorem virtutum, odium vitiorum, attrahit enim Spiritum Sanctum de coelo in animam sicut magnes ferrum trahit, nam, loquente Petro, Spiritus Sanctus descendit de coelo."? Seminatum in memoria producit recordationem beneficiorum Dei et propriorum peccatorum; seminatum in corde producit sanctas cogitationes et desideria, in ore bona et honesta sanctaque verba, in manibus bona opera, in oculis pudicitiam, in sensibus omnibus sanctitatem et morum elegantiam summamque honestatem et sanctitatem, ita ut nostra . .. conversatio in coelis sit, ** ut sicut in die honeste ambulemus. ?* Semen est verbum Dei. Seminator Deus est et seminator satanas. Seminat Deus triticum, satanas zizania; omnis homo ager est satus vel a Deo vel a satana. Quid seminat Deus? Bonas cogitationes, sancta desideria, verba honesta, opera pietatis et misericordiae, humilitatem, castitatem, misericordiam, virtutes omnes; satanas, e contra, vitia, concupiscentiam carnis et oculorum, superbiam vitae, malas cogitationes et desideria, verba inhonesta, opera mala, pessima, mille scandala. Nunc videat quisque apud semetipsum cuius ager sit. Semen est verbum Dei. Non est praedicandum verbum Dei nisi ad consequendum íructum salutis animarum, sicut non seminatur nisi ad colligenda in messe frumenta. Nunc autem verbi Dei praedicatio eo devenisse visa est ut sit sicut pictura aut sculptura sanctaiu theu che energis. 72) Ct. Act 10, 44. 73) Phli 3, 20. 74) Rom 13, 13, SEXAGESIMAE 111 rum imaginum, quae, ut plurimi nunc, non ad devotionem, sed ad curiositatem, ad contemplandam artis excellentiam adhibetur, cum tamen praecipuus finis sanctarum imaginum sit devotio, non curiositas. Sic finis praedicationis salus est animarum, íructus salutis aeternae. Audiendum est verbum Dei sicut in nocte Nativitatis Domini sancti illi pastores audierunt Angeli concionem, statim nanque dixerunt: Transeamus usque Bethlehem... et venerunt festinantes. ? « Nescit enim tarda molimina Spiritus Sancti gratia ». "* Animalia Ezechielis alas habebant et instar fulgutis volabant quo ea impetus spiritus rapiebat, nec minus leo ac bos quam aquila volabat, quoniam eodem spiritu ducebantur." Sic Maria... abiit in montana cum festinatione. ** Semen est verbum Dei. Ut semen iactum in terram fructificet, necesse est ut sepeliatur in terra, ut veluti incorporetur ipsi terrae; sic utique necesse est ut verbum Dei conservetur in corde. Sicut enim cibus comestus nisi retineatur in stomacho et digeratur nihil prodest, sed potius obest, sic et verbum Dei. Invigilandum est ne excidat verbum ex corde, ne rapiat illud satanas, nam Marcus ait: Venit satanas cum festinatione el tollit verbum "* de corde eorum ne credentes salvi fiant. Saepe agit nobiscum sicut cum primis parentibus: Nequaquam... moriemini. 9? Si praedicetur de poenis inferni, de tremendo Dei iudicio, de peccati poenis, de bonorum operum necessitate ad salutem, de poenitentia et vitae emendatione, statim adest cum suo nequaquam : Non sunt tanta quanta dicunt praedicatores. Deus est misericors; si ita esset, quis salvaretur? Et multi cum primis paren- : tibus satanae magis credunt quam Deo. Sieut enim abstulit illis mortis timorem, ita his adimit timorem inferni et divini iudicii severaeque iustitiae Dei. Quomodo verbum Dei in corde servandum sit Salomon docet in Proverbiis : Serva mandata mea et vives, et legem meam quasi pupillam oculi tui ; liga eam in digitis tuis et scribe... in tabulis cordis lui.9: Sic etiam Moyses in Deuteronomio * monet. Regius Vates de seipso aiebat: In corde meo abscondi eloquia tua ut non 1560). T7) Ct. 1, 5-12. 178) Lc 1, 39. 79) 4, 15. Vulg.: Confestim venit satanas el aufert verbum. 80) Gn 3, 5. 81) 7, 2-3. 82) Ct. 6, 6-9. ideo necesse est ut conservetur in corde veluti Pretiosus thesaurus. Ab effectibus ostendit Dominus divinam verbi Dei virtutem jn triplici statu Ecclesiae, nam ab eo pendent omnes virtutes et dona Spiritus Sancti. 112 DOMINICA pecc.m tibi ; 5 et alibi: UI facerem voluntatem tuam ; Deus meus, volui el legem in medio cordis mei; ** et alibilegem Dei hereditatem suam dixit: Hereditate acquisivi testimonia tua... quia exultatio cordis mei sunl ; 5 et item: Portio mea, Domine, dixi custodire legem tuam, 9? idest sicut vir nobilis a patrimonio ethereditate maiorum suorum omnes opes suas expectat, sic ego a lege Dei, haec mihi loco est infiniti thesauri: Dilexzi mandata tua super aurum et topazion; *' Desiderabilia super aurum. ** Magnum donum Dei est verbum Dei; hinc Christus illud comparavit thesauro abscondito in agro et pretiosae margaritae, ? homini nanque infinitam affert utilitatem, aeternam felicitatem: Beati qui audiunt verbum Dei et custodiunt illud ; 9 Beatus homo qui audit me... Qui me invenerit, inveniel vilam el hauriet salutem a Domino. ?: V. Semen est verbum Dei. Ab effectibus ostendit Dominus divinam verbi Dei virtutem, nam virius .. . est in salutem omni credenti. 9 Effectus autem, quia fecit fructum aliud quidem centesimum, aliud sexagesimum, aliud íirigesimum, ubi designare videtur Dominus Ecclesiam sub triplici statu, legis naturae, legis mosaicae et legis evangelicae. Hoc autem est quod docet in summa: quod omnis virtus, omnis perfectio, omnis sanctitas, omnis gratia, omne meritum, omnis gloria Patriarcharum, Prophetarum, Apostolorum, Martyrum, Confessorum, Virginum, Sanctorum omnium totius Ecclesiae cum militantis in terra, tum etiam triumphantis in coelo effectus sunt et opera divini verbi, fructus divini huius seminis. Ab effectibus autem cognoscitur causa, a fructibus arbor. Quoniam autem mirabilis supra modum est virtus divini verbi, hanc ob causam tot nominibus et metaphoris in Sacris Litteris designatur, et ideo dicitur quod ortum fecit fructum cenluplum, quia ex eo tanquam ex radice pendent virtutes omnes, omnia Spiritus Sancti dona. Fructus spiritus beatitudines evangelicae, divinarum legum custodia, evangelicae perfectionis norma, omnis vera sanctitas. Sed si casum sit in terram bonam: Aliud cecidit in terram bonam et ortum fecit fructum centuplum. Terram SEXAGESIMAE " 113 bonam dicit, idest bene cultam, ne sit sicut prima pars, secus viam, inculta, aratro minime scissa; sed culta sit, a lapidibus et spinis repurgata, si opus eliam sit, stercoribus impinguata, ne mala terrae dispositio fructum verbi impediat: Qui in corde bono et optimo sicut, pretiosissimus adamas aut pyropus nonnisi in optimo auro ligatur; fides autem optima et pretiosissima margarita est. Proponitur hodie peregrinatio Christi ab lericho in Ierusalem. Hodiernum Evangelium continet duplex mysterium: passionis et resurrectionis Christi; DOMINICA QUINQUAGESIMAE Ecce ascendimus Ierosolymam et consummabuntur omnia quae scripta sunt per Prophetas de Filio hominis, etc. ! I. Mirabilis Christi peregrinatio ab Iericho in Ierusalem, divino illustrata miraculo illuminationis Bartimaei caeci,? hodie nobis proponitur, in qua quidem Christus Dominus noster comites habere voluit discipulos suos. Hinc ait: Ecce ascendimus Ierosolymam. Habemus etiam hodie peregrinationem Abrahae: Egredere de terra tua et de cognatione tua et de domo patris tui, et veni in terram quam monstrabo libi, faciamque te in genlem magnam et benedicam tibi et magnificabo nomen iuum erisque benedicius... Egressus est itaque Abram, sicut praeceperat ei Dominus, ivitque cum eo Loth.* Mirabilis utraque peregrinatio. Abraham Dei spiritu ductus peregrinatur, et Christus; Abraham de Ur Chaldaeorum egreditur: Ego sum Deus qui eduai te de Ur Chaldaeorum, * Christus ab Iericho. Haec autem idem sunt mysterio: Abraham in terram promissionis adducitur fluentem lacle el melle, 5 Christus in Ierusalem, pacis visionem.?* In hodierno Evangelio aperitur mysterium divinae huius peregrinationis: Ecce ascendimus Ierosolymam, cum dicitur: T'radetur enim genlibus... el flagellabitur et conspuetur, et poslquam [lagellaverinl, occident eum et terlia die resurget. * Quibus verbis duo nobis proponuntur mysteria: passionis Christi et resurrectionis: Oportuit Lc 18, 35 sqq. 3) Gn 12, 1-4. Vulg.: E! ivit cum eo Loth. Cf. Breviarium Rom. Icctiones primi nocturni huius Dominicae. 4) Gn 15, 7. Vulg.: Ego Dominus. DOMINICA QUINQUAGESIMAE 115 pati Christum et ita intrare in gloriam suam ; * Per mullas tribulationes oportel nos intrare in regnum Dei. * Passio iter est, via difficilis, laboris plena; quis enim sine labore et sudore potest altos montes conscendere? Ierusalem autem civitas erat montana, altis in montibus posita; * Christi autem resurrectio et gloria civitas est Ierosolyma, visio pacis, fruitio felicitatis, possessio terrae promissionis, ad quam per aridum horridumque et asperrimum desertum peregrinari oportuit, nam: Arcía est via quae ducit ad vitam. €! Ante initium quadragesimalis ieiunii et poenitentiae proponitur nobis hodiernum Evangelium, ut sciamus quod, sicut terminus ac finis quadragesimalis poenitentiae festum est solemnissimum ac gloriosissimus dies resurrectionis Dominicae, ita!? finis laboriosae peregrinationis, aiflictionis et mortificationis carnis tandem erit gloria coelestis paradisi; ut sciamus quod per ieiunium, per poenitentiam, per mortificationem carnis ascendendum nobis est in coelestem Ierusalem. Sed quoniam finis est qui trahit movetque potenter et efficaciter animum ad operandum, peregrinos ad iter agendum, agricultores ad laborandum, mercatores ad negotiandum, milites ad militandum, litterarum studiosos vel quarumvis artium vel disciplinarum ad mille perferenda incommoda diu noctuque - quisque enim fine aliquo movetur vel utilis, vel honoris aut voluptatis consequendae, — operae pretium erit ut de fine divinae huius peregrinationis aliquid dicamus. II. Abrahae dixit: Veni in terram quam monsirabo libi, in terram promissionis fluenlem lacte et melle, quae erat sicut paradisus deliciarum, ?? benedicam tibi ei magnificabo nomen tuum erisque benedictus, hebraice: Erisque ipsa benedictio, eris adeo felix, ut videaris ipsamet felicitas, incomparabilis felicitatis thesaurus, omnibus desiderabilis; tantis te divitiis et honoribus cumulabo talique tantaque felicitate donabo: Benedicam te el eris benedictio. Phrasis est. Divinae Scripturae magnam habens emphasim, sicut de homine valde liberali, ingenuo supra montem Moria, ubi erat templum Domini, et supra montem Acra, ubi magna pars civitatis aedlficata ernt. CI. Ios. Flavius De Bello Iudaico, t. 2, lib. 5, cp. 4, pag, 327. ponitur. 13) Cf. Gn 13, 10, quo significatur per mortificationem nobis in coelum eundum esse. De hac coelesti gloria nunc sermo erit. In coelo erit duplex felicitas: corporis et animae. FT] Haec felicitas aeterna erit, infinita, 116 DOMINICA et humano dicimus quod est ipsamet liberalitas, ingenuitas, humanitas. Haec est lerosolyma, divinae felicitatis thesaurus infinitus ct sempiternus: Ecce ascendimus lerosolymam, hebraice D'ovY, s duplex pax, duplex felicitas, duplex gloria; sicut Christus resurrexit anima et corpore gloriosus, quemadmodum in transfiguratione apparuit, 15 ibi et corpus cum anima et caro cum spiritu summa felicitate, infinita consolatione repleta erunt. Quod si non intelligimus haec, audiamus Regium Vatem coelestem Ierusalem divina arte graphice describentem: Fundamenta eius in montibus sanctis, diligit Dominus portas Sion super omnia tabernacula Iacob. Gloriosa dicta sunt de le, civitas Dei. 19 Id quod in primis vel maxime desiderant homines aeternitas est. Quis autem nesciat quod montes sunt aeternitatis hieroglyphica? Hinc legimus: Desiderium collium aeternorum, in benedictione Ioseph;?' et alibi: De verlice antiquorum montium et de pomis collium aeternorum; itemque: Apparens tu mirabiliter a montibus aeternis; 1? et: Contriti suni montes saeculi, *? idest perpetui, aeterni. Fundamenta autem eius, inquit, in montibus, fundamenta habet aeterna, ruinam non timet. Hine civitas haec a Ioanne in Apocalypsi dicitur aedificata a fundamentis ex lapidibus pretiosissimis et auro purissimo, quae non antiquantur, corruptionem et senium minime patiuntur. ?1 Quoniam vero felicitatis fundamentum iustitia est, virtus et sanctitas est, ut in primis hominibus patuit, mox enim ut virtus defecit, universa felicitatis machina molesque corruit, a fundamentis eversa protinus fuit,?? Deus, ?? cum ipsissima bonitas et sanctitas sit, hanc super omnia diligit et a nobis requirit, sicut et ab Angelis requisivit. Sed, inquit: Fundamenta eius in montibus sanctis, ia monlibus sanclitalis, sicut montes aureos dicere solemus cum quis magna supramodum promittit.?* Christi gratia, virtus, sanctitas, merita montes sunt sanctitatis, quoniam non ad mensuram datus est ei spiritus;?5 aeterna et infinita est eius sanctitas. Quis autem nescit quod QUINQUAGESIMAE 117 omne bonum a Deo est, perenni fonte omnium bonorum? Omne datum oplimum et omne donum perfectum desursum est, descendens a Patre luminum.?* Divina bonitas et caritas thesaurus est infinitus et fons aeternus omnium desiderabilium bonorum. Solent autem principes eos magis ditare divitiis, honoribus, dignitatibus cumulare quos magis diligunt. Illam civitatem pro viribus magni faciunt quam in suam sedem, regni caput et metropolim eligunt: Diligil Dominus portas Sion super omnia tabernacula Iacob: ? super omnia Deus coelestem Ierusalem diligit, in qua sedem soliumque gloriae et maiestatis suae collocavit. Diligit Deus naturam universalem, terram, mare, coelum; diligit naturam humanam; dilexit synagogam, diligit Ecclesiam; sed civitatem Sion super omnia. Hinc: Gloriosa dicta sunt de te, civitas Dei ; ** hebraice: Glorificationes praedicata esi de le, civilas Dei, non glorificationes praedicatae, neque glorificatio praedicata, sed glorificationes, plurali numero, praedicala, singulari, quia licet multa de gloria paradisi praedicentur, semper tamen vicit praesentia famam, sicut reginae Sabae accidit. Cum enim permota celebri et decantatissima fama sapientiae et gloriae Salomonis, venisset in lerusalem vidissetque et experimento probasset, tota stupens ac veluti in extasim rapta prae admiratione ait: Verus est sermo quem audivi in terra mea super sermonibus luis el super sapientia lua, el non credebam narrantibus... donec ipsa veni etl vidi oculis meis et probavi quod media pars mihi nunciata non [uerit ; maior est sapientia tua et opera quam rumor, quem audivi. *9 Sic ait: Glorificationes praedicatum est de te civitas Dei, civitas divina, supramodum mirabilis, gloriosissima, felicissima, beatissima. In fine Psalmi ubi legimus: Sicut laetantium omnium nostrum habitatio esl in te, 9? hebraice est: Principes sicut chorales, sicut choros ducentes, omnes fontes mei in te. Cives, inquit, civitatis huius omnes sunt principes, non bella gerentes, sed choros ducentes, vitam laetissimam ducentes veluti in regalibus nuptiis. Sed unde tanta laetitia et exultatio? Quia, inquit, omnes fontes mei in le, omnes fontes desiderabilis felicitatis, cuiusvis boni, ad omnem explendam cuiusvis Vulg.: Sapientia el opera tua. 30) Ps 86 (hebr, 87), 7. est enini paradisus sedes Dci; ineffabilis, plenissima. De hac gloria paradisi loquitur Divus Paulus, Haec gloria erit perfectlo absolutissima tum animae quoad omnes potentias, tum corporis quoad omnes sensus; 118 DOMINICA desiderii sitim, aperti hic sunt, aquas fundunt uberrimas, fluvios, flumina emittunt aquarum omnis consolationis. III. Haec est Ierosolyma ad quam Christus hodie pergit:3?* Ecce ascendimus Ierosolymam. Divus Paulus et ipse in hodierna Epistola viam ostendens unicam per quam eundum ascendendumque est in coelestem Ierusalem: Aemulamini... charismata meliora, et adhuc excellentiorem viam vobis demonstro. Si linguis hominum loquar, etc., *! ipse quoque, inquam, nonnihil dicit de coelesti gloria ad quam conditi sumus, eam appellans perfectionem naturae nostrae omnibus numeris absolutam: Ez parte enim, inquit, cognoscimus, scientia per eruditionem humanitus comparata, ef ez parte prophetamus, scientia per revelationem divinitus infusa: Cum autem venerit quod perfectum est, evacuabitur quod ex parte est. Cum essem parvulus, sapiebam ui parvulus, cogitabam ut parvulus, loquebar ut parvulus; quando autem factus sum vir, evacuavi quae erant parvuli. Videmus nunc per speculum in aenigmate, tunc autem facie ad faciem; nunc cognosco ez parte, tunc autem cognoscam sicut et cognitus sum. €? Perfectionem appellat absque omni imperfectione visionem et similitudinem Dei, sicut et Ioannes dicens: Nunc filii Dei sumus et nondum apparuit quid erimus. Scimus autem quoniam cum apparuerit, similes ei erimus, quoniam videbimus eum sicuti est. 3 Erimus sicut luna plena, quae tunc soli simillima est cum perfecte faciem solis videt. Est gloria perfectio absolutissima tum animae tum corporis: animae quoad omnes potentias, intellectum, memoriam et voluntatem; memoria erit infinitus thesaurus omnium scientiarum; voluntas paradisus deliciarum, thesaurus omnium consolationum; intellectus erit quasi coelum, mille aeternis luminibus ornatum, omnia intelliget, omnia perspicacissime cognoscet, videbit ac si mille haberet aquilinos oculos, sicut sacratissimum illud coeleste animal apud Ezechielem, quod totum erat undequaque plenum oculis. ?* Corpus item perfectum erit intrinsecus et extrinsecus, omni ex parte, quoad omnes sensus, nulla ei deerit consolatio, nulla voluptas. Ín corpore haec desideramus: sanitatem sensuumque integritatem, 30») Ms.: Peragit. 31) 1 Cor 12, 31-13, 1. Cf. Missale Rom. 32) 1 Cor 13, 9-12. Vulg.: Loquebar uf parvulus, sapiebam, etc. 33) 1 Io 3, 2. 34) Ct. 1, 18, QUINQUAGESIMAE 119 pulcritudinem, fortitudinem, vitae perpetuitatem. Quisque erit vita longiori praeditus Mathusalem,?5 saniori vita Moysi, ?* fortitudine Samsonis, ? pulcritudine Absalomi, *? voluptatibus et deliciis Salomonis.3? Sic electorum quisque divina praeditus erit perfectione, Dei erit perfectissima imago et similitudo absoluta, absque ulla penitus vel minima imperfectione: Evacuabitur quod ex parle est, cum venerit quod perfectum est. Hinc ait quod fulgebunt iusti sicut sol in regno Patris eorum, *! sicut sol, in quo nulla penitus vel minima macula aut naevus obscuritatis [invenitur]. Sic paradisi gloria opus Dei est absolutissimum et perfectissimum: Dei perfecta sunt opera ; 5. Perfecli sunt coeli el terra el omnis ornalus eorum, et tunc quievit Deus ab omni opere suo. * Non quievit rex Salomon donec palatium suum magnificentissime ad miraculum extructum numeris omnibus absolvit et regia magnificentia exornavit, ita ut veluti paradisus esset deliciarum, ait enim: Magnificavi opera mea et aedificavi mihi domos el plantavi vineas, feci horlos et pomaria, sive paradisos, et consevi ea cuncti generis arboribus et extruxi mihi piscinas aquarum ul irrigarem silvam lignorum germinantium. ** Talem denique reddit domum suam ut regina Saba, ea visa, vehementer obstupuerit, quoniam ad eam exornandam fecit potentisDeus enim ad perfectani hanc felicitatem parandam Iecit quiequid potuit. simus et sapientissimus rex quicquid excogitare potuit ad magnifi- . centiam, ornatum et voluptatem. Sic Deus ad perfectam felicitatem in coelo fecit quicquid potuit: Omnes fontes mei in te, quoniam paradisus regale palatium Dei est: Quam dilecta tabernacula tua, Domine virtutum, exercituum, Deus omnipotens! Concupiscit et deficit anima mea in atria Domini. Cor meum et caro mea exultaverunt in Deum vivum . .. Beati qui habitant in domo tua, Domine, in saecula saeculorum laudabunt te. Beatus vir cuius esl auxilium abs te, ascensiones in corde suo disposuil in valle lacrimarum. ** Non solum, inquit, beati sunt quicunque habitant in domo Domini, sed etiam qui ad eam pergunt, licet per vallem lacrimarum, per vallem fletus. IV. Sed iam exigit ratio ut de via aliquid dicamus. In peregrinatione Abrahae non legimus viam per quam iter egerit, nisi viam quam 14, 25. 39) Cf. 3 Rg 10, 23 sqq. 40) Mt 13, 43. Vulg.: Iusti fulgebunt, etc. Via quac ducit ad hanc gloriam caritas est, quae importat patientiam et poenitentiam, observantiam divinae legis, 120 DOMINICA ostendit ei Dominus. Scimus autem quod populus in terram illam per desertum abiit, in quo legem suscepit divinamque religionem didicit. 5 Lex Domini utique via salutis est. Regius Vates ait quod via est vallis lacrimarum, idest poenitentia; nam alludit ad historiam quam in libro Iudicum legimus. Nam cum, defuncto Iosue, filii Israel, divina religione contempta, idololatriae impietate se commaculassent colentes idola Gentium, Angelus Domini, habita ad eos concione, eorum impietatem accusavit et exprobravit; quod cum audissent filii Israel, elevaverunt vocem suam et amarissime fleverunt. Quare locus ille appellatus fuit locus flentium aut lacrimarum. *€ Per hanc viam Magdalena pervenit consecutaque est salutem vitamque aeternam;*' hanc viam praedicavit Ioannes et post eum Christus: Poenitentiam agite, appropinquavit enim regnum coelorum.** Paulus viam hanc caritatem esse dixit: Ezcellentiorem viam vobis demonsiro. Si linguis hominum loquar et Angelorum... si habuero prophetiam el noverim mysteria omnia el omnem scientiam el... omnem fidem, ita ut montes transferam... et si disiribuero in cibos pauperum omnes facultates meas et... tradidero corpus meum, ita ut ardeam, caritatem autem non habuero, nihil sum, nihil mihi prodest. *? Dominus in Evangelio ostendit viam hanc altam esse: Ecce ascendimus Ierosolymam, viam esse patientiae et tolerantiam adversitatum, per quam viam Iob 5? et omnes Martyres vitam et gloriam consecuti sunt sempiternam: Palienlia... vobis necessaria est ; * In patientia vesira possidebitis animas vestras; *?* Oportuit Christum pati et ita intrare in gloriam suam. Licet autem haec omnia unum idemque sint, nam in caritate universa lex posita est: Plenitudo... legis est dilectio, 9 carilas etiam patiens est... omnia credil, omnia sufferl, omnia sperat, omnia suslinet, * nec vera poenitentia est sine caritate: Dimiltuntur ei peccata mulia, quoniam dilexit mulium, 5 demus tamen diversas esse, ut videamus an nos per aliquam harum viarum ambulemus pergamusque in coelum. Prima via salutis est via iustitiae, habuero, níhil mihl prodest. 50) Cf. Iob 42, 10 sqq. 51) Hebr 10, 36. credit, etc. 55) Lc 7, 47. Vulg.: Remittuntur ei. QUINQUAGESIMAE 121 lex Domini: Si... vis ad vitam ingredi, serva mandata ; 9* Beati immaculali in via, qui ambulant in lege Domini; ? Domine, quis habitabit in tabernaculo tuo ? aul quis stabit in loco sancto (uo ? 9. Innocens manibus el mundo corde. 5? Quis ascendel in montem Domini aut quis slabit in loco sancto eius ?* Qui ingreditur sine macula el operatur iustitiam ; *. Declina a malo et fac bonum el inhabita in saeculum saeculi. 9? Sed ubinam est via haec iustitiae et sanctitatis? Serviamus illi in sancíitate et iustitia ... omnibus diebus nostris. * Dominus de coelo prospezit super filios hominum, ut videat si est intelligens aut requirens Deum; sed omnes declinaverunt, simul inutiles facli sunt; non est qui faciat bonum, non est usque ad unum. ** Deinde ubi via poenitentiae? ubi poenitentia Magdalenae? ubi conversio filii prodigi ? 95 ubi carnis mortificatio? Qui autem sunt Christi, carnem suam crucificerunl cum vitiis el concupiscentiis. * Ubi poenitentia David? *? poenitentia Ninivitarum ? 5 Omnes vitam ducunt epulonis,$? secundum carnem ambulant ?? pivendo luxuriose : ** Quorum deus venter est.?* Ubi caritas Pauli, quae via est omnium excellentissima? Nunc... manent fides, spes, caritas; tria haec, maior autem horum est carilas. ?? Sed quoniam abundavit iniquitas, refriguit caritas. "* Vix nunc reperitur caritas nisi in chartis. Qui caritate praeditus est, Deum diligit super omnia et proximum sicut seipsum, non solum amicum, verum etiam inimicum. Nunc autem quis non videt quod homines sunt, sicut Paulus ait, voluptatum amatores magis quam Dei ? ?5 quod nonnisi seipsos diligunt? quod non regnat nisi guotía ? ?* nisi cupiditas, quae radiz est omnium malorum ? quod mundus nunc est sicut olim Aegyptus ab antiquis hieroglyphicis designabatur, cor in medio ignitorum carbonum ardentiumque flammarum ? ?? Quod si non relinquitur nisi via patientiae et sufferentiae adversitatum propter Deum: Per multas tribulationes oporlet nos intrare De Mysteriis Aegyptiorum, lib. 34, pog. 344-345. quac nunc maxime desídcrantur; quoniam refriguit caritas, cupiditas regnat; ideo pauci Christum sequuntur crucem ferendo, multl autem qui vitam e mundanam ducunt. Tale bonum est gloría paradisi, ut pro ea Christus vitam suam prodegerit, et quidem libentissimo animo, ita ut nil pependerit tot passiones. 122 DOMINICA in regnum Dei, ubi nunc patientia Iob? Si bona suscepimus de manu Domini, mala quare non sustineamus ??? Dominus dedit, Dominus abstulit, sicut Domino placuit ita factum est; *' Qui vult venire post me, abneget semetipsum, et tollat crucem suam et sequatur me, 5! nam: Qui sequitur me... habebit lumen vitae. * Sed ubinam qui Christum peregrinum sequuntur lerosolymam ascendentem? Nos infelices! Omnes volumus cives esse Iericho non Ierusalem, cives terrae non coeli, cum Caino volumus civitatem nobis aedificare in terra. O deplorandam caecitatem nostram! Unicuique nostrum dicit hodie Deus: Egredere de terra tua... et veni in terram quam monsirabo libi, faciamque te in gentem magnam et benedicam libi el magnificabo te erisque benediclus. Fratres mei, quid dicam? Credimus divinis promissis? Credimus aeternam vitam in coelo perpetuam, in Angelorum paradiso gloriam? Si credimus, si speramus, si consequi cupimus, quid moramur? quid cunctamur? cur non viam ad eam capimus? Surge, ait Angelus Eliae, comede, grandis enim resial libi via ** usque ad montem sanctum Dei Horeb, ubi Deum visurus es. $5 V. Cogitemus, fratres, quod non potest non magnum, imo non maximum quid esse gloria paradisi, cum tam caro constiterit Christo, cum pro ea assequenda unigenitus Filius Dei talia tantaque pati et sustinere voluerit: Filius hominis tradelur... gentibus ad illudendum et flagellandum et conspuendum, et sic tertia die resurget, * sic intrabit in gloriam suam. Ex magnitudine pretii licet conicere valorem gemmae, sicut prudens ille mercator qui, inventa pretiosa margarita, dedit omnia sua ut compararet eam. 9' Egit Christus, prodegit omnia, vitam etiam et honorem, passus acerbissimum simul et turpissimum genus mortis. Si prudens sapiensque mercator ad emendam pretiosam margaritam magnam dispendat pecuniae summam et, post emptam, dicat se illam vili pretio ac fere nihili emisse illam, necesse est supra modum pretiosissimam esse. Emit Christus margaritam coelestis QUINQUAGESIMAE 123 gloriae magno pretio sanguinis sui, postea dixit discipulis, quibus in peregrini forma apparuit, se eam pro nihilo emisse: Tu solus peregrinus es in Ierusalem et non cognovisti quae facta sunt in ea his diebus? Loquebantur illi de Christi passione et morte. Ipse autem dixit: Quae? ** Quae passio? quae mors? Veluti si quis magno quidem cum labore thesaurum effoderit et post effossum prae laetitia dicat nihil se laborasse. Fratres mei, si credimus Christum prudentem et sapientem mercatorem fuisse, errare aut falli minime potuisse, imitemur sapientiam et prudentiam ipsius. Cum reperisset Christus in hoc mundo bona et mala, elegit potius mala quam bona ; veluti si in agro reperiatur magna arbor suavibus fructibus onusta et forte fortuna reperiatur etiam vena auri cum multis pretiosis lapillis, quae non sit omnibus nota; omnes transeuntes per agrum abibunt ad arborem - nam mundus iste arbor illa magna est Nabuchodonosor,*? - ut fructibus illius saturentur ac onerentur. Sed prudens vir, inventa ibi auri vena, non accurret ad arborem, sed ad copiosam auri venam accurret ad eamque vocabit fratres et amicos quos maxime diligit, ut auro et pretiosis lapillis onerentur et ditissimi fiant. Licet enim aurum illud non aurum videatur, sed vilis arena, veruntamen aurum est, et quidem qui se cum suis in agro illo arenam colligere illaque onerari viderent homines, non fructibus arboris, facile contemnerent, cum tamen prudentissime ageret, ut finis manifestabit, nam fructus marcescunt per viam, non autem aurum. Fratres mei, nunc in hoc mundo divitiae, honores, voluptates carnis fructus dulces et suaves videntur, sed in morte quid proderunt? Quae rerum harum utilitas in paradiso? Quis valor apud Deum? Cuius pretii sunt in superna civitate Ierusalem ? Nullius penitus, sed virtus, sed caritas, sed mortificatio carnis, sed humilitas, sed patientia et malorum propter Deum perpessio aurum sunt optimum, lapides pretiosissimi apud Deum: Beali pauperes spiritu... eali mites... beati qui lugent... qui esuriunt et sitiunt... beali qui persecutionem patiuntur propter iustitiam, quoniam ipsorum est regnum coelorum ... quoniam merces vestra magna est in coelis. * Vulg.: Copiosa est in coelis. Christus mala, non bona mundi huius elegit, quia bona terrena nihili flent in coelo, mala autem pretiosiíssima erunt. Ultimus dies manifestabit vere divites prudentes ot pauperes stultos. Ierusalem figura est paradisi et electorum, lericho figura mundi et reproborum. 124 DOMINICA Virtutes autem has mundus nihili facit, contemnit tanquam arenam exiguam; Christus autem arena hac cum suis in civitatem oneratus abire voluit, non divitiis, non honoribus, non voluptatibus, sed paupertate, humilitate, patientia: Filius hominis tradetur principibus sacerdolum ... el condemnabunt eum morle el tradent eum genlibus ad illudendum et flagellandum et crucifigendum, sed tamen tertia die resurget. * Ponetur arena in fornace, sed exibit inde aurum optimum ac fulgidissimum, ex quo fient vasa aurea pro mensa Summi Regis,sicut erant vasa mensae regis Salomonis omnia aurea. ?* Ultimus manifestabit dies quisnam prudentior fuerit, qui arena an qui fructibus arboris sese oneravit. II. ALIA HOMILIA Dum appropinquaret Iericho, caecus quidam... clamabat dicens: Iesu [ili David, miserere. ! I. Ostenditur quales oporteat esse peregrinos qui sacram hanc peragunt peregrinationem in lerusalem: necesse est ut desinat civis esse lericho, qualis erat caecus iste, qui hodie illuminatus a Christo, factus est peregrinus cum Christo et una cum eo relinquens Iericho, ascendit Ierosolymam. ? Duae civitates proponuntur nobis in hodierno Evangelio: Ierusalem et Iericho; Ierusalem civitas sancta electorum Dei, Iericho autem civitas maledicta a Deo divinoque miraculo funditus eversa igneque combusta cum interminatione anathematis et maledictionis divinae ne quis de spoliis eius quicquam acciperet, nec amplius reaedificaret.? Omnis homo civis est vel Ierusalem vel Iericho, nam omnis homo vel electus vel reprobus, vel salvus vel damnatus erit. Non salvatur nisi civis Ierusalem, nec damnatur nisi civis Iericho. Homo conditus fuit a Deo et positus in paradiso * ut civis esset Ierusalem, sed cum descenderet ab lerusalem in Iericho, incidit... in latrones, qui etiam despoliaverunt eum et, plagis impositis, abierunt, QUINQUAGESIMAE 125 semivivo relicto, etc., 5 hodie in Iericho homo pauper, mendicus et caecus, in extrema miseria et calamitate constitutus, quia descendit ab Ierusalem in Iericho. Quinam sunt cives Ierusalem? Qui, relicto Iericho, cum Christo Ierosolymam ascendunt; qui in mundo hoc tanquam advenae et peregrini vivunt ad coelestem patriam suspirantes et anhelantes. Quis civis Iericho? Caecus, homo secus viam sedens et mendicans.* Quidnam est caecitas? Ignorantia Dei ac divinorum: Ezcaeca cor populi huius... et oculos eius claude ne... oculis videat... et corde... intelligat. * II. Saepeloquuntur Sacrae Litterae de caecitate cordis. Divus Petrus ait, de virtutibus verba faciens, quae nos Deo gratos similesque efficiunt: Cui ...non praesto sunt haec, caecus esl et manu lentans.* Christus in Apocalypsi ait cuidam fidem sine caritate habenti: Dicis... Dives sum et locuples et nullius egeo; ct nescis quia ... miser es el miserabilis et pauper et caecus et nudus. Suadeo tibi emere a me aurum ignitum probatum, ut locuples fias, et vestimentis albis induaris... et collyrio inunge oculos tuos ut videas. ? Sed habemus in hodierno Evangelio caecitatem mentis; nam cum locutus fuisset Dominus de mysteriis passionis et resurrectionis suae, ipsi, inquit, nihil horum intellexerunt... erat verbum istud absconditum ab eis el non intelligebant quae dicebantur, ?? ubi alius Evangelista ait quod obcaecatum habebant cor. !! Multi sunt qui in iis quae sunt mundi, prudentissimi sunt, oculos habent aquilinis perspicaciores; in his autem quae Dei sunt, noctuis sunt et talpis caeciores. Si de Deo et divinis ad eos habeatur sermo, non intelligunt quae dicuntur, nimia temporalium rerum cupiditate et carnali amore obcaecati. Àn non caecitas magna praeferre lutum auro, argento plumbum, stamnum, aeruginosum ferrum, vitrum vilissimum crystallo, adamanti, optimis quibusvis et pretiosissimis gemmis, sicut gallina in sterquilinio vilissima granula in medio stercorum praefert margaritis ? Bone Deus, quaenam hominum caecitas praeferre carnem spiCaecitas figurat ignorantiam Del et divinorum. Duplex est caecitas spiritualis: cordis, defectu caritatis, et mentis, cupiditate carnali, qua praeferunitur bona terrena coelestibus. Caecus illuminatus & Christo designat animam fide illuminatam. Inspicere nos ipsos debemus in quonam statu caeci huius reperiamur. 126 DOMINICA ritui, corpus animae, mundum Deo, vitia virtutibus, tenebras luci, mala quaeque bonis, praeferre Iericho lerosolymae, terram coelo, terrena, temporalia, vana, fugacissima mundi huius bona coelestibus, sempiternis, divinis! Caecus sedet in via et mendicat in Iericho, in mundo hoc luna multo mutabiliori. Quid est divitias in mundo quaerere nisi mendicare, stipem vitae petere semper sub necessitatis praetextu? Sedebat, quiescebat in terra; sic mundanus quisque sedes sibi quaerit in terra ac si in mundo hoc perpetuo esset victurus. Sed, o felicem caecum, qui super omnia oculorum lucem expetebat: Miserere mei, Domine! Fili David, miserere meil... Quid vis ut faciam tibi? ... Domine, ut videam lumen. ? Sic Regius Vates: Quoniam tu illuminas lucernam meam, Domine ; Deus meus, illumina tenebras meas ; 3 Illumina oculos meos ne unquam obdormiam in morte, ne quando dicat inimicus meus : Praevalui adversus eum.!* Illuminatus autem a Christo caecus statim coelesti fuit civitate donatus, quare ipse quoque una cum Christo sacram peregrinationem instituit: Sequebatur eum magnificans Deum: non sedet amplius in via, sed ambulat; non manet amplius in Iericho, sed eam a tergo relinquit et cum Christo Ierosolymam petit; non mendicat amplius, sed magnificat Deum: Confestim vidit et sequebatur eum magnificans Deum. !$ Sed quomodo illuminatus est? Per fidem vivam: Respice, inquit, fides tua te salvum fecit. * O beatum caecum! Erat civis Iericho, factus est civis Ierosolymae. III. Quisque autem nostrum, íratres, vel in priori vel in posteriori caeci huius statu reperitur. Quaeso, nos ipsos inspiciamus, nos ipsos videamus. Scitote, fratres, quod quisquis tandem civis Iericho fuerit inventus, peribit cum Achan, qui contra divinum praeceptum de spoliis Iericho cupiditate victus accipere voluit pallium coccineum, ducentos siclos argenti et regulam auream quinquaginta siclorum; quam ob causam iratus Dominus contra eum fuit et contra Israel, donec ipse lapidibus obrutus ab universo populo, de medio sublatus fuit et cuncta quae illius erant Dominica, respons. IX lect. 13) Ps 17, 29. 14) Ps 12, 4-5. 15) Lc 18, 43; Mc 10, 52. 16) Lc 18, 42. QUINQUAGESIMAE 127 igne combusta in valle Achor, " in valle conturbationis.1 Voluit enim Deus ut cuncta civitatis Iericho divino cultui dedicata ac consecrata forent; quoniam enim civitas illa divino miraculo capta fuit, non humana industria aut labore, non obsidione aut irruptione militari, sed divina virtute, totam urbem cum spoliis sibi voluit Deus voveri et consecrari, spolia nanque, triumphus et trophaea victoriae nonnisi victori debentur. Voluit ierichuntam civitatem tanquam primitias terrae promissionis sibi offerri, et sicut primo homini paradisum omnium arborum genere copiosum cum dedisset, unam sibi arborem reservavit,!? ita ex innumeris civitatibus terrae promissionis hanc sibi vindicavit in testimonium virtutis suae et experimentum virtutis continentiae et obedientiae fidelium suorum, sicut fuit arbor scientiae Adamo. Iericho, urbs notissima in Sacris Litteris, quoniam prope hanc civitatem, siccato Iordanis alveo, populus Dei in terram promissionis ingressus fuit,?" ubi, cum desiisset manna, terrae fructibus vesci coepit; ibi populus a Iosue circumcisus fuit, ibi Angelus Domini in specie militis, imo ducis armati Iosue apparuit et quomodo urbs capienda erat divino miraculo indicavit. Hanc urbem arca Domini cum universo exercitu septem diebus in gyrum circumdedit et septimo a fundamentis evertit.?! Notissima est miraculo Elisei, qui pessimas illius aquas, immisso vase novo sale pleno, salubres optimasque reddidit. ?? Sed hodie Christi praesentia et miraculo illustratur; ipse enim est verus Angelus Domini, ipse vera arca testamenti, ipse verus Iosue, verus Eliseus. fosue venit ad destruendam Iericho et Domino consecrandam; sic et Christus ad destruendum mundum, qui fofus in maligno positus est, ad dissolvenda opera satanae. * Pretiosa quaeque Iericho, aurum, argentum, metalla omnia, reposita fuerunt in thesauris Domini, cetera combusta; sic erit in consummatione saeculi, cum veniet Dominus ad iudicandum et omnes Angeli eius cum eo. ?* Ibi domus tantum Rahab salvata fuit, cognita signo funiculi coccinei, ?* 22-25. Iericho, civitas notissima In Sacris Litteris, destructa a losue, figura finis mundi, quando soli caritate praediti salvabuntur. Iericho mundum etiam figurat quatenus Dei providentiam declarat. Mundus dicitur odor Dei quatenus Deus cognoscit vitia et virtutes quae sunt in mundo. 128 DOMINICA symbolo igneae ardentisque caritatis; non salvabuntur nisi veri fideles caritate praediti, sicut Paulus docet hodie. ?* IV. Iericho interpretari potest odor eius,?' utique Dei. Odore autem iudicium et cognitio designatur, unde homines acri iudicio praediti, nasuti dicuntur nasumque habere emunctis naribus ** Paulus quoque ait: Deo autem gratias, qui semper triumphat nos in Christo Iesu et odorem notitiae suae manifestat per nos in omni loco, quia Christi bonus odor sumus Deo in iis qui salvi fiunt. ?? Dicitur mundus odor Dei, quia in iis quae in mundo fiunt veluti 'subodoratur divinitas et providentia: Coeli enarrant gloriam Dei, etc.; 9? Invisibilia ... mundi per ea quae facta sunt, etc. ** Philosophi ex motu devenerunt in cognitionem Dei, quem primum motorem, primam causam, primum dixere principium: ?? Si dii non sunt, unde bona? Quare sicut sagaces venatorum canes ad olfactum agnoscunt ubinam sit praeda et capienda fera, ita sapientes Deum agnoverunt. ?3 Verum alia quoque ratione interpretari possumus hunc odorem, ut significet Dei iudicium et cognitionem. Sicut enim nos olfactu cognoscimus bonos et malos odores, sic Deus vitia et virtutes animi. Hinc de sacrificio Noe legimus quod odoratus ... est Dominus odorem suavitalis ; * de Ninive quod ascendit malitia eius coram Domino; 35 de Christo, ubi legimus apud Isaiam: Replevit eum spiritus timoris Domini, hebraice est: Odorare eum faciel timorem Domini ; ideo sequitur: Non secundum visionem oculorum iudicabit neque secundum audiium aurium arguel, sed iudicabit in iustitia pauperes. 9 Sic mundus dicitur odor Dei; sic Christus in Iericho veluti ad odorem cognovit animum Zachaei, quod magno desiderio tenebatur videndi Christum. ? Bonus animus Christo est sicut vas Magdalenae plenum odoratissimo liquore: Domus repleta est ex odore un- 11: Odor eius. 28) Cf. P. Mannuccius Adagia, col. 392. 29) 2 Cor 2, 14-15. Plato lib. 34, De Legibus, dial. 10, pag. 502: Aristot. Melaphysic., t. 2, lib. 11, cp. 6-7, png. 561-562. 33) In margine haec adiecta fuerunt. « Caecus hodie veluti ad odorem Christum cognovit esse Filium David, idest verum Messinm, ex auditis operibus ipsius fecitque sicut canis venator. Sicut canis venator, cum in aliquo specu vel antro subodoraverit praedam esse ibi, latrat nec divelli inde potest, sic caecus fecisse vidctur hodie: clamare non desiit quousque gratiam accepit ». 34) Gn 8, 21. 35) Ion 1, 2. 36) 11, 3-4. QUINQUAGESIMAE 129 guenti.** Malae vero conscientiae sepulcra sunt fetentissima, unde Ioel ait: Ascendet fetror eius... ascendel pulredo cius, quia superbe egit. 9? O quot animi hominum apud Deum sunt sicut Lazarus, qui fetebat quatriduanus in monumento!*? Cadavera non possunt diu incorrupta et sine magno fetore manere, unde Isaias: De cadaveribus eorum ascendel Ífetor.* Anima autem peccatrix mortua est, sicut Paulus ait: Vivens in deliciis mortua est, *? et Christus de filio prodigo: Mortuus erat et revixit ; ? Anima quae peccaverit, ipsa morietur. * Dicitur etiam odor eius, quia solius Dei est secreta conscienliae iudicare, sicut legimus quod, cum clamor Sodomorum ascendisset coram Domino, ait: Descendam el videbo utrum clamorem, qui venil ad me, opere compleverint an non .. . ul sciam. 5*5 Hanc ob causam dictus ibi fuit Deus ab Abrahamo iudex universae terrae. ** Ubi nunc sunt hominum audacia nimiumque temeraria iudicia de secretis cordium et conscientiarum? III. ALIA HOMILIA I. Proponitur nobis in sacrosancto hodierno Evangelio sancta et illustris peregrinatio Salvatoris in sanctam civitatem Ierusalem; peregrinatio illustris comitatu, quia assumpsit secum duodecim discipulos suos,! sicut arca Dei in peregrinatione per desertum, per lerram peregrinationis sanctorum in terram promissionis duodecim tribubus Israel comitata incedebat;? illustris etiam miraculo, nam caecum mirabiliter illuminavit;? sed illustrissima fine, quoniam in die palmarum terminata fuit sancta haec peregrinatio, quando Dominus exceptus fuit in Ierusalem magna cum honorificentia et gloria, exceptus cum triumpho. * Mult! sunt hodie qui coram Dco fctent. Solius Dei est secreta consclentiae ludicare. Illustris fuit hnec peregrinatio comitatu, miraculo et fine. lericho mundum significant, lerusalem paradisum. Vina ad coelestem Ierusalem cnritas et iribulationes sunt, sed requiritur animus bonus, disciplinatus, bene díspostitus, 130 DOMINICA Ecce ascendimus. Ierosolymam. * Huius peregrinationis sanctae statuuntur termini: duae civitates, Iericho et Ierusalem. O si mysteria, quae sub his nominibus latent, intelligeremus! Sed summatim dicam quid sentio. Iericho mundum significat, Ierusalem paradisum. Venit Christus in Iericho: Exivi a Patre el veni in mundum, sed tanquam peregrinus: ZJterum relinquo mundum ei vado ad Patrem. 5 Non creavit Deus hominem ut esset civis mundi huius, sed peregrinus; rapiendus erat homo in coelum sicut Enoch," sicut Elias, $ sicut Christus; ? hinc appellatus fuit VN. quasi VN, ? ignis, cuius est naturale desiderium ut sursum tendat in coelum, quia locus ignis proprius coelum est. II. Sicut autem hoc tempore et bacchanalibus hisce diebus, cum ad bravium curritur, statuuntur termini ubi incipiendum est et ubi finiendum, statuitur via, cursus et aequalitas cursorum, sic hodie statuuntur termini: Iericho et Ierusalem; statuitur via: Adhuc excellentiorem viam vobis demonsiro. Si linguis hominum, etc. !! Quoniam vero caritas patiens esl, !* sicut aurum in fornace probatur, sic caritas in camino tribulationis: Filius hominis tradetur, etc.;!? per desertum peregrinabatur arca Dei in terram promissionis. Deliguntur peregrini: Assumpsit duodecim discipulos suos. Ad currendum ad bravium non est aptus homo caecus vel equus lumine orbatus. Hinc hodie cum homo caecus vellet cum Christo sacram hanc peregrinationem suscipere, divinitus illuminatus est et sic cum Christo sanctam peregrinationem magno cum spiritus fervore peregit: Sequebatur illum magnificans Deum. '? Parandi in primis sunt equi ad currendum apti, velocissimi, qui volare videantur, sicut Pegasus;1* adducuntur equi asturcones et qui vulgo barbari dicuntur, aliique equi ad cursum aptissimi, unde cursones appellantur; instructi autem et bene dispositi, praefixo die ad locum cursus adducuntur ut, dato signo, absque ulla mora, cursui se dedant. Ms.: Isc et: Esc. 11) 1 Cor 12, 31-13, 1. Cf. Missale Hom. Epistola hulus Dominicae. 11*) Ibid. vr. 4. 12) Mt 20, 17; Mc 10, 33. 13) Le 18, 43. 14) Cf. Natalis Comes Mythologiae, lib. 9, cp. 4, pag. 814-818. QUINQUAGESIMAE 131 Est equus animal generosum ac spiritosum, valde aptum ad bellum, unde Marti dedicatum fuit;!* animal disciplinabile, quare aiunt quod a Pallade Corinthi inventum fuit frenum equusque frenatus et domitus.!? Apud Platonem in Phaedro significat bonus equus bonum animum, rationalem, bene disciplinatum, malus equus malum animum, irrationalem, male disciplinatum. ? In Apocalypsi Christum legimus equitantem super equum album !? et omnes, inquit, exerciius coeli sequebantur eum in equis albis. * Album equum Christus inequitat, nam ut naturales dicunt, equi omnino nigri difficillime frena et sessores admittunt, durae cervicis sunt, fere indomabiles et optimae disciplinae incapaces; albi vero equi multo sunt dociliores et tractabiliores.?" Non placet Christo animus effrenis et pervicax, qui moderari minime vult, sed instar equi sternacis semper recalcitrat moderatori; placet equus generoso quidem animo, sed qui rectorem et frenum admittit facileque ad nutum equiti obedit. Hoc itaque in primis opus est: animus bonus, generosus, nobilis, aptus ad bellum contra vitia, contra satanam, mundum et carnem, nam, ut ille ait: « Bello armantur equi, bellum haec armenta minantur »;? sed tamen ut sit optime disciplinatus, ut rationis et virtutis imperio promptissime obediat. Animus vero nunc praecipue quaeritur, equus qui ad currendum aptissimus sit, non enim in catadromo currendum est et occurrendum cum belli imagine, uti in hastiludis fit, sed in hippodromo, citra belli simulacrum, de cursus tantum pernicitate certandum est. III. Sed videamus quemnam equum delegit sibi Christus ad currendum. Ad hoc munus deliguntur equi generosi ac magni spiritus, agiles, veloces, sed nudi, non?* admodum phalerati. Sic delegit Christus hodie hominem pauperem, sed spiritu valentem: Cum audissel lurbam praelereuniem, interrogabal quid hoc esset. Et cum audisset quia lesus transiret, clamabat: lesu fili David, miserere mei. verbo: Frenum; Gir. Pozzoli Dizionario d'ogni Mitología, sub verbo: Minerva. M!lano, Battell! e Fanfani, 1822. 17) Lib. 26, pag. 262. 18) Ct. 19, 11. 19) Ibid. vr. 14, in Apocalypsim, 6,2; 19, 11. 21) Virg. Aeneíd., lib. 3 vr. 540. 22) Ms.: Nam. fortiter enim ceriandum «t currendum est. Symbolum huius animi cnecus pauper, sed spiritu valens, qui statim ac illuminatus a Christo, eum secutus est. Via ad coelum virtus est, 132 DOMINICA Et cum increparetur ut taceret, multo magis clamabat: Fili David, miserere mei.*?* Ubi ostenditur homo solers et diligens, ingenii acumine et sagacitate, perspicaci praeditus intellectu, sicut equus vivus qui, ut dici solet, totus spiritus est, audito buccinae sonitu, vix continerj potest. Vidit Christus equum esse ad cursum aptissimum, sed tamen caecum; sed sicut hirundo magistra natura edocta caecos filios chelidonia oculat,?* sic Christus caecum hunc equum oculare et valuit et voluit oculatumque equitavit, sed nudum, nam, ut Marcus ait, audiens caecus se vocari a Christo, posito vestimento suo, eziliens venil ad eum. ?5 Talis igitur requiritur animus, natura nobilis, divino lumine ilustratus, spiritu fervens et quae mundi sunt contemnens, nihili pendens; requiritur animus bonus, candidus, purus, bonitatis amantissimus, sicut caecus iste lucis cupidissimus erat: Quid vis ut faciam libi?... Domine, ut videam lumen.?9 Non quaesivit ab eo divitias, non mundi gloriam, non dignitates et honores, sed sicut Salomon, simili modo accepta divinitus optione: Pete a me quid vis, unam tantum a Deo petiit gratiam, sapientiae donum, sic caecus iste unum tantum petiit, oculorum lumen: Domine, ul videam lumen, illudque una cum Salomone obtinuit: Respice, fides tua te salvum fecit. Et statim vidit et sequebatur eum magnificans Deum,?* sanctam cum Christo peregrinationem in Ierusalem peregit, comes factus fuit peregrinationis Christi, peregrinus mundi huius et civis paradisi, supernae lerusalem. Quod praecipue in equo requiritur, obedientia est; caecus autem iste obedientissimum Christo se praebuit, nam vocatus ab eo, eziliens venil ad eum. Sed quaenam via currenda est? Via difficilis, quia: Ecce ascendimus. Fundamenia eius in monlibus sanclis;?? via est montuosa ab Iericho in Ierusalem, quia via virtutis et non via voluptatis, nam in regno voluptatis non est virtutis locus:?? Si... vis ad vitam incp. 27, pag. 86. 25) 10, 30. Vulg.: Proiecto vestimento suo, etc. 26) Lc 18, 41. Vulg.: Quid tibi vis faciam? etc., cf. not. 12 praec. hom., pag. 126. 27) Cf. 2 Par 1, 7-10. * Nec libidine dominante temperantiae locum esse, neque omnino in voluptatis regno virtutem posse consistere ». De Senectute, t. 4, col. 548; Ovidius: « Virtus est placitis abstinulsse bonis». Heroid., 17, vr. 98: Philo Iudaeus: * Nullae res ndeo pugnant inter se ut virtus et QUINQUAGESIMAE 133 gredi, serva mandata ; *. Viam mandalorum (uorum cucurri, cum dilatasti cor meum ; * In via mandatorum tuorum delectatus sum sicut in omnibus divitiis ; *. Beati immaculati in via, qui ambulant in lege Domini ; ** Beatus... qui... in via peccatorum non stetit. 95 Viam hanc Paulus hodie caritatem esse designat, Christus vero patientiam: ?$ Oportuit pati Christum et ita intrare in gloriam suam;?' sed tamen caritas patiens esl,3* et ipsamet patientia. Septem annis servivit Iacob pro Rachele, multa passus fuit et nihil sibi pati videbatur. 9? Parentes multa patiuntur et vix sentiunt, quoniam amor dulces reddit labores. Non requirit a nobis Deus nisi amorem, sed coelestium non terrenorum, amorem Dei non mundi huius, nam mundi amor, cupiditas, est radiz... omnium malorum, ** Dei autem amor, caritas, est fons omnium bonorum; requirit ut, Iericho terga dantes, in Ierusalem faciem convertamus, dirigentes pedes nosíros in viam pacis, * nam multi viam pacis non cognoverunt ; 9 vult ut mundum contemnamus et aeternam felicitatem avidissime appetamus. IV. Sed quam ob causam contemnendus est mundus? Quia Iericho. Saepe in Sacris Litteris designatur mundus per regionem Pentapolis, per terram Aegypti, 9 per civitatem Babylonis, sicut Ieremias: Fugite de medio Babylonis, * fugite et salvate animas vestras, sicut exire compulsus fuit Loth de Sodomis et Pentapoli ac salvari in monte, 55 sicut Deus exire voluit populum suum de Aegypto.í(€ Sed hodie praecipue per lericho designatur; Iericho nanque luna interpretatur et lunatio, sive mensis lunaris; et quidem Iericho erat in regione Galilaeae, quae interpretatur revolutio. Quis non videt mundum hunc vitamque humanam variam esse, mutabilem, inconstantem, instabilem, mille revolutionibus obnoxiam ? voluptas ». De loseph seu De Vita viri civilis, t. 1, pag. 470. In Seneca etiam habetur pulcherrima antithesis voluptntis ct virtutis. De Vita Beata, cp. 7, pag. 653-654. huius Dominicae. 37) Lc 24, 28. 38) 1 Cor 13, 4. 39) Cf. Gn 29, 20-30. idest caritas patientia et conteniptus mundl. Mundana vita instabilis et mutabilis est et brevissinia; sic ct mundana felicitas vana et fallax. Ideo mundus figuratur per lunam, quae est Impertectissimi luminis; 134 DOMINICA Sed et brevissima est:. Breves dies hominis suni; * Homo natus de muliere, brevi vivens tempore. * Vix per diem luna plena est lumine et tunc etiam maculis respersa cernitur. Non est in mundo perfecta consolatio; patuit in fortunatissimo Salomone, qui tamen ait: Vanitas vanitatum et omnia vanitas, ** quoniam lumen lunae superficiale est, sicut ferrum deargentatum; intus opaca, obscura est, foris tantum luminosa videtur, ut eclipsis manifestat. Sic utique est mundi huius felicitas: superficialis, vana est, fallax est; mundus totus nisi ipsissima vanitas est: Homo vanitati similis factus est, dies eius sicul umbra praetereunt; 99? Universa vanitas omnis homo vivens. 9 Definit quidnam sit mundus, hominum utique multitudo: Omnis homo vivens. Sed quid est mundus iste? Universa vanitas; sicut Moyses singula Dei opera recensens, de singulis ait: Vidit Deus quod essel bonum, 9 sed postea simul omnia colligens dixit: Vidit... Deus cuncla quae fecerat et erant valde bona, 9 sic colligens omnes homines in unum dixit universam vanitatem, imo alibi: Mendaces filii hominum in staleris, ul decipiant... in vanitate in idipsum, ** ubi hebraice: Certe vani filii hominum, mendaces filii viri, idest nobiles et ignobiles, ín sfateras si ascendant ipsi, pariter leviores sunt vanitate, idest ipsissima vanitate vaniores. Sic alibi ait: Omnis homo mendaz, 55 imo mendacium ipsum. Hinc Isaias mundum hunc somnio comparat: Sicul .somnial esuriens ... el sicul somnial sitiens, etc. 5*5 Sic mundus iste luna fallax est. Ubi est homo sua sorte contentus? Mundi felicitas persona est, larva felicitatis. Quis non contemnit adulterinam pecuniam, adulterinas gemmas? V. Et quidem mundus iste hanc ob causam praecipue, ut arbitror, luna appellatur, quoniam cum lux symbolum sit bonitatis et coelum sit lucis thesaurus, lumen lunae est omnium imperfectissimum sub sole, qui divinitatis imago est. Tria sunt lumina: Veneris, uti dicunt, Mercurii etlunae, quod infirmum est et valde umbratile. Sic sub Deo tria sunt bonorum genera, sicut tres mundi partes aut tres mundi: angelicus, coelestis et elementalis; paradisus, coelum et terra; sunt 62), 10. $5) Ps 115 (hebr. 116), 11. 56) 29, 8. QUINQUAGESIMAE 135 bona gloriae, beatitudo coelestium spirituum; sunt deinde bona gratiae, quae ad animam spectant, ut virtutes et dona spiritualia; sunt postremo bona naturae et quae vulgo fortunae bona dicuntur, quae nonnisi corporalia sunt. Quare sicut in mirabili illa statua Nabuchodonosor sub aureo bona enim mundi capite erant pectus argenteum, venter aeneus et tibiae ferreae, ?' sic impertectissima sunt et sub Deo, qui in Canticis capul aureum 5*5 dicitur, sunt tria haec ge- (De e nera bonorum. Bona mundi huius lunaria sunt, imperfectissima bond sunt. Quis non facile contemnat ferrum propter argentum? Sic bona mundi huius contemnenda sunt propter bona coelestia, quoniam sicut lumen lunae umbris mixtum est, sic bona mundi, sicut de Iericho legimus: Habitatio terrae huius optima est... sed aquae pessimae suni. 5? Mundus quidem bonus est, quia a Deo est, malus est, quia ho- Mundus . mines mali sunt: Mundus íolus in maligno positus est.*" Invenit "n nangao Christus in Iericho Zachaeum pecca orem, *! Bartimaeum pauperem, Pestus mendicum, egenum, et in Iericho filii Zebedaei petierunt a Christo primos regni honores, ut sederent alter ad dexteram, alter ad sinistram in regno Christi. ? Mundus desideriis plenus est. Relinquit Christus Iericho cum suis et pergit in Ierusalem, quoniam paucissimi sunt qui salvanturin lLericho; una tantum domus et familia Rahab salvata fuit a ruina Iericho.9? Praecepit Deus Hebraeis ne omnino aliquid acciperent de anathemate Iericho, ** et infelix Achan, quia pallium tulit cum virga aurea et quibusdam siclis argenteis, periit ipse cum universa domo et familia sua. 55 Hinc Ioannes ait: Nolite diligere mundum neque ea quae sunl in mundo... quia omne quod in mundo est, concupiscenlia carnis est el concupiscentia oculorum el superbia vitae. ** Magno miraculo fecit Deus ut muri Iericho corruerent a fundaet idolotatris mentis circumductione arcae Testamenti septem diebus, sonitu tu- P'*""* barum sacerdotalium et clamore populi;*5' sic praedicatione christianae fidei et Evangelii Christi corruit mundi iniquitas et idolo- " ideo anathematizatur & Dco. Maxima est. mundi pnupertns, 136 DOMINICA latria, quam ob causam praecipue, ut arbitror, mundus, Iericho, luna dicitur, quia lunam et astra colebat, ** unde luna regina coeli appellabatur. *? Prohibet autem Deus dari astris divinum honorem in Deuteronomio, ? et Iob ait: Si vidi solem cum fulgeret et lunam cum fulgeret clare, et laetatum, idest deceptum est cor meum in abscondito et osculatus sum manum meam, idest veneratus sum ea tanquam numina, quae est, inquit, iniquitas mazima et negatio contra Deum altissimum.?! Et tamen multi sunt hodie qui coelo et astris, naturae, fato, fortunae omnia tribuunt, non Deo, de quibus per Vatem Dominus: Dereliquistis Dominum Deum qui obliti estis montem sanclum meum, qui ponitis Fortunae mensam et libatis super eam. ?? Anathematizatur Iericho. * Luna est mundus iste semper in motu, patet in mundi monarchia ab Assyriis ad Persas, inde ad Graecos, postea ad Homanos, etc. Luna stultitiae hieroglyphicum est: Stultus ut luna mutatur. * Mundus stultorum cavea est, patet in hoc stultitiae et insaniae tempore carnisprivii. VI. Merito mundus iste designatur per Iericho, per civitatem lunae, nullum enim astrorum in coelo luna pauperius est, nullum minus, licet ob vicinitatem luna maior stellis videatur. Mundus iste magna res videtur ob vicinitatem, quia obiecti praesentia valde movet, sicut Esau propter ientaculum contempsit deditque primogenituram.?* Contemnitur paradisus propter mundum, coelum propter terram, cum tamen coeli comparatione terra vix punctum sit. Mundi autem paupertatem verbis assequi quis possit? Cum enim homo anima et corpore constet, quanta est paupertas earum rerum quae ad animam spectant! Paupertas sanctarum virtutum, paupertas scientiarum, sive per definitionem sive per demonstrationem acquirantur, paupertas iudicii, ingenii, memoriae, prudentiae, pulcritudinis et ornatus animil Quanta corporis paupertas! Quanta necessitas! Paupertas virium, optimae complexionis, sanitatis, integritatis sensuum, paupertas vitae diuturnae et, cum brevissima sit, ut merito comparari possit quam invehitur Ieremias 7, 18; 44, 16 sqq. 69) Ier 7, 18; 44, 17-19. 25. cor mcum, etc. 72) Is 65, 11. 73) Cf. Ios 6, 26. 74) Eccli. 27, 12. Vulg.: Sicut luna. 175) CI. Gn 25, 29-34, QUINQUAGESIMAE 137 ephemero animalculo, cuius vita unico clauditur die, quot necessitatibus, incommodis, periculis obnoxia est! Quanta est paupertas consolationum, iucunditatum, deliciarum animi! Quis vivit voti compos, sua sorte contentus? Sic mundus pauperrimus, nec verum quidem lumen est, sed luminis imago, veluti in speculo lumen lunae. Sic nec mundi vera felicitas: Praelerit... figura mundi huius. 7$ Ficta ac picta figura et imago felicitatis est. Hinc non expletur animus bonis mundi huius, sed crescit cum facultate cupiditas. Gloria mundi huius est sicut aula regia flandricis aulaeis ex lana, serico auroque contextis, mira arte ornata, sed sub anellis nudi sunt parietes absque ullo ornamento; imo sicut ipsa aulaea non talem intus habent pulcram ornatamque faciem qualem foris ostendunt; sic valde diversa est interior animi facies mundi huius ab ea quae foris paret. Aliam etiam ob causam lunae comparatur. Nam cum luna velocissime moveatur, currat, volet quasi quavis sagitta, quavis aquila infinitis pene gradibus velocius, quae tam brevi spatio temporis totum coeli circuitum peragit, totum lustrat universum, eius tamen motus oculis vix percipitur, etiam si attentissime fixis oculis eam homo contempletur — hanc ob causam antiqui finxere Dianam alatam et currum eius trahi cervis albis ob velocitatem cervorum, *? — sic vita nostra, sic gloria mundi huius fugacissima est, nobis tamen perpetua, immortalis videtur. VII. Sed adhuc alia succurrit meditatio. Quo luna maiori lumine splendere videtur, eo magis distat a sole et tunc maxime cum zayséAqvog, 79 est, plena luna, tunc in periculo deliquii est si soli occurrat in capite, uti dicunt, vel [in] cauda draconis. Cum autem omnino sine lumine videtur, tunc soli coniunctissima est, tunc interior facies ipsius maximo splendore fulget. Sic utique accidit: quo homo in mundo gloriosior et fortunatior est, magis mente et cogitatione distat a Deo, quia temporalia bona multam requirunt animi sollicitudinem. Hinc ait: Nemo potest duobus dominis servire... non potestis Deo servire el mammonae. ?? 'Tunc homo in magno periculo est damna- 18, pag. 223-228. 78) Ms.: Pansilenos. 79) Mt 6, 24; Lc 16, 13. hinc cius felicitas mendax est et miserrima, eius gloria fugacissima. Quo magis animus hunianus mundo adhacret, co magis a Deo elongatur, ideo Christus beatos dixit mundi contemptores. Et tamen magis mundus diligitur quam Deus. 138 DOMINICA tionis arte et opera satanae: patet in Adamo, *? in Saule, *' Davide, *? Salomone 8 et aliis. Iob autem in tribulatione Deo maxime se coniunctum ostendit. ?* Christus Dominus noster, cum animo interius beatissimus esset, foris tamen absque ullo gloriae splendore videbatur; non enim gloriam suam ostendebat, quam in transfiguratione manifestavit. 5 Hanc ob causam Dominus pauperes spiritu, mites, humiles, lugentes, beatos dixit ;96 beatior in hoc mundo humillimus et pauperrimus Minorum Patriarcha Franciscus magno Alexandro. Et tamen cum ita sit, imo cum nos ita esse fide credamus, vel credere profiteamur, re tamen mundi gloriam magis quam Dei diligimus. Similes sumus infantibus, qui nutrices magis amant a quibus nutriuntur, quam matres a quibus multo magis diliguntur, a quibus geniti, procreati, in lucem editi sunt. Nos magis mundum diligimus a quo nutriti videmur, magis quam Deum a quo creati sumus, servamur et maxime diligimur. Hinc Salomon ait: Usquequo, parvuli, diligitis infantiam? Sed quidnam mali hinc sequitur? El stulti ea quae... sunl nozia cupienti? *' Sed quod nocumentum affert haec infantia? Aversio, inquit, parvulorum interficietl eos et prosperitas stullorum perdel illos. * Hoc est: metus levissimarum passionum temporalium malorum, quae tamen non vera sunt mala, cum ea Christus elegerit, sed veluti puerorum terriculamenta sunt, amor etiam levissimarum rerum, quae nonnisi imaginem, imo umbram bonitatis habent, haec, inquit, in causa sunt perditionis, dum causa rerum saecularium contemnunt coelestem vitam. Unde adolescens ille ait: Pater, peccavi in coelum et coram 1e : €? peccavi in coelum imprudens et pessimus rerum aestimator, terrena bona coelestibus anteposui, haec magis dilexi, haec potius concupivi, civis cum Caino primo urbium conditore, ? non cum Abel peregrinus in mundo hoc esse volui; lunam soli praetuli, tanquam avis lucifuga, nocturna, amatrix tenebrarum, lege immunda. *! VIII. Quis nescit tandem quod luna, licet plena, tenebras noctis minime pellit? Quod non potest mundum divina claritate illustrare, Rg 11, 1-8. 84) Cf. Iob 1, 1-2, 1 sqq. 85) Cf. Mt 17, 1-5; Mc 9, 1-6; Lc 9, 28-35. QUINQUAGESIMAE 139 licet innumero stellarum exercitu comitata? Hoc unus tantum sol potest praestare. Si per diem homo iter agat, nihil timet; si autem per noctem, licet sereno coelo et plena luna, non sine timore ambulat; diurna lux omnem adimit timorem, nocturna vero, tanquam imperfecta et umbratilis, minime. Notum est etiam quod luna saepe multorum est causa malorum, multas gignit aeris perturbationes, pluvias, ventos, nives, pruinas, multa damna affert in terra et in mari; saepe ob multam humoris copiam gravium infirmitatum causa est, contagia et pestes inducit, ? unde ab antiquis Diana pingebatur venatrix cum arcu et sagittis persequens in montibus silvisque feras. *? Sic mundi felicitas multorum est in causa malorum, multas gignit perturbationes propter invidiam, multa bella et lites propter insatiabilem cupiditatem, multa scandala propter inexplebilem luxuriam, et, interveniente superbia, honoris causa quot mala a magnis fiunt in mundo! Luna humoris causa, ob multam humoris copiam inducit inertem pigritiam et humanum cerebrum valde laedit, ut patet in lunaticis et amentibus, luna enim plena male afficiuntur; ** laedit etiam memoriam et oblivionem inducit; sic humana prosperitas inducit otium, malorum omnium seminarium, laedit cerebrum ne Deum bonorum omnium largitorem agnoscamus, inducit oblivionem Dei, sic enim Ephraim et Manasses, abundantia et oblivio, simul manent. * Salomon a Deo petebat ne sibi divitiarum abundantiam daret, ne forte, inquit, satiatus illiciar ad negandum et dicam : Quis est Dominus? ** Sic Moyses: Incrassatus, impingualus, dilatatus, dereliquit Dominum... oblitus est Domini crealoris sui. O utinam, fratres, huic Iericho terga dantes, cum Christo hodie sacram peregrinationem instituamus in Ierusalem, in coelestem patriam! Non... habemus hic civitatem permanentem, etc. 98 IX. Scitum etiam illud est quod luna suapte natura nil lucis habet, a sole suscipit lucem omnem. Lux oculos et corda hominum , Antfiq., lib. 1, cp. 18, col. 43; lib. 20, cp. 7, col. 1103; Beycerlink Theatrum Vitae Humanae sub verbo: Luna.- 93) Ct. Natalis Comes Mythologiae, lib. 3, cp. 18, pag. 223-228. interpretantur. 96) Prv 30, 9. 97) Dt 32, 15-18. Vulg.: Dereliquit Deum, etc. Tandem mundana felicitas multorum) est in causa malorum, Mundus si quid boni habet, a Dco est. Vera ergo bona in coelo sunt et in coclo quaerenda, quae sola cor humanum perfecte satiare possunt. 140 DOMINICA valde laetificat. Nihil habet in se mundus iste quod hominum corda laetificare possit; si quid habet, a Deo est: Omne daium optimum el omne donum perfeclum desursum esl, descendens a Paire luminum. 9? Mundum Deus in tenebris obscurum creavit, postea lucem produxit, 109 ut sciamus quod mundus non a se lucem corda hominum laetificantem habet, sed a Deo. Quis autem adeo caecus est ut non videat quod, si quid boni est in mundo, totum descendit de coelo? Quid boni haberet mundus nisi de coelo lumen solis et pluvia descenderet? Coelum igitur totius bonitatis thesaurus est, bona mundi huius veluti micae et reliquiae sunt mensae coelitum, sicut de coelo pluit Deus fidelibus suis panem Angelorum, cum peregrinarentur in deserto; !?! coelum fons est perennis omnium bonorum. Non igno- - ramus magnam illam famem et summam rerum caritatem, quando ad iussum Eliae clausum fuit coelum et tribus annis ac sex mensibus pluviam non dedit nec rorem. 19? Si igitur in coelesti Ierusalem sunt vera bona, vera, perfecta, summa felicitas, ascendamus cum Christo in Ierusalem: Ecce ascendimus Ierosolymam. Innatum est in cordibus nostris desiderium felicitatis; nemo est hominum qui non desideret pervenire ad aliquem vitae statum, in quo laetus et contentus vivat, absque ullo incommodo. Vitae autem talis status in praesenti saeculo reperiri non potest; quod ergo in mundo invenire non possumus, quaeramus in coelo, in paradiso, in Deo. Si tantopere nobis placet lux, an non multo maior est lux diurna quam nocturna? lux solis quam lux lunae? Non prohibet nobis Deus felicitatem, delicias, voluptates desiderare, quoniam ad felicitatem nos condidit, sed iubet desiderare coelestem felicitatem, bona coelestia, cuius beatitudinis comparatione omnis mundana felicitas nocturna lux est clarissimae luci diei comparata, lux lunae soli collata. Regius Vates ait quod Deus fecit solem in polestatem, idest dominium diei... lunam et stellas in polestalem noclis,!9 idest ut noctem illustrarent. Quoniam imperfectum est lumen lunae, adiunxit Deus splendorem stellarum; nec tamen una cum tot stellarum splendoribus potest clara luce aerem illustrare, ita ut sit nox sicut clarus dies; adhuc tenebrae regnant 1; Lc 4, 25; lac 5, 17. 103) Ps 135, 8. QUINQUAGESIMAE 141 cum tot luminibus, nam fenebras appellavit noctem ; * sol autem, quoniam perfectam habet lucem, solus diem clarissime illustrat. Sic mundus iste cum omnibus creaturis non potest hominum cor perfecte laetificare; hoc solus Deus potest sui luminis, idest beatitudinis suae perfecta participatione. Quis nescit quod Adam mundi totius dominus constitutus, non fuit sua sorte contentus, sed divinitatem ipsam concupivit? 195 Cor humanum infinitae capacitatis est. O utinam, fratres, nos ad hanc divinitatis lucem cum Christo tendamus per viam regiam divinae caritatis, ita ut Deum vere ex loto corde diligamus! Nam qui perfecte diligit, animus nonnisi unum diligere potest, sicut sponsa nonnisi sponsum suum ; si alium diligit, non vere sponsum diligit. Quis autem nescit quam naturale sit bona diligere, et vera, non ficta bona ? Et quomodo naturaliter quae meliora et maiora sunt magis diligimus? Plus argentum quam aes? plus aurum quam argentum et maiorem auri copiam magis diligimus? Aurum autem chymicum, adulterinum, minime appetimus. Si coelestia meliora et maiora sunt quam mundana, cur non magis diligimus? Si natura ad hoc conditi sumus ut meliora semper diligamus, ut quid naturae ipsius ordinem invertimus? Filii hominum, usquequo gravi corde ? Ul quid diligitis vanitalem el quaeritis mendacium? Y" Qui diligit mundum, non est caritas Dei in illo. 19? X. Luna in Sacris Litteris hieroglyphice multa significat, praecipue vero aliquando Ecclesiam, quae dicitur pulcra ut luna, 9 et luna perfecta in aeternum; *? aliquando synagogam, quae est luna sub pedibus coelestis mulieris,!!^ de qua etiam legimus: Orietur in diebus eius iustitia et abundantia pacis, donec auferatur luna. Iosue, transmisso Iordane, venit in Iericho, 1? sic Christus post baptismum venit ad praedicandum synagogae. !? Terra Iericho sancta et veneratione digna erat, nam cum Archangelus Michael, qui princeps exercitus Domini dicitur, apparuisset ibi Iosue ex parte Dei, dixit illi: Solve... calceamenta ... de pedibus tuis, * sicut Dominus Moysi 15. Vulg.: Caritas Patris in eo. 108) Ct 6, 9. 109) Ps 8S, 38. 110) Ct. Apc 13, 1. 111) Ps 71, 7. 112) Cf. Ios 3, 1 sqq. 113) Cf. Mt 2, 13-16; 3, 23; Mc 1, 9-15; Lc 3, 21; 4, 15. 114) Ios 5, 14-15. Vulg.: Calceamentum, etc, Ad haec tendere debemus per viam regiam divinae carílatis. Luna figura est Ecclesiae el synagogae, sed praecipue figura est vanitatis bonorum mundi: sol autem hieroglyphicum Dei, 142 DO MINICA dixit; !5 sic utique synagoga sancta erat; Iericho divinitus eversa fuit, sic et synagoga; pauci salvati fuerunt ex ruina Iericho, !!8 sic ex Iudaeorum synagoga. Metalla omnia, quae reperta fuerunt in Iericho, reposita fuerunt in thesauris Domini; sic meliora quaeque ex synagoga in Ecclesiam: cultus Dei, Scripturarum intelligentia, boni mores, oratio, ieiunium, eleemosyna, vota, sacrae festivitates et alia huiuscemodi. Sed, postremo, luna mundum significat ratione mutabilitatis et inconstantiae. Luna infirmum est astrum, unde a Pythagoricis dicta fuit terrestre coelum, sive terra coelestis ;?!" sic bona mundi huius infimae sunt conditionis, propterea Christus bona mundi huius ex alto contempsit, adeo ut potius mala elegerit mundi huius: Filius hominis tradetur... ad illudendum et flagellandum et crucifigendum ; sed: Oblatus est quia ipse voluit. !* Sapientissimus Salomon, cum experimento probasset vanissima esse mundi huius bona, non solum saepe saepius dixit vana esse omnia et ipsissimam vanitatem, quoniam Cain et Abel fratres sunt, possessio et vanitas, !!? sed praetulit fletum laetitiae et risui, aliquando etiam mortem ipsam vitae: Melius est ire ad domum luctus quam ad domum convivii, in illa enim finis cunctorum admonetur hominum... Melior esl ira risu...cor sapientium ubi tristitia... el cor stultorum ubi laetitia ; *" imo ait: Melior dies mortis die nalivitalis, 1?1 et: Laudavi magis mortuos quam viventes. 1?? Ecce ascendimus Ierosolymam, civitatem Dei, 1?3 qui lucem inhabital inaccessibilem, ?* ad civitatem solis, transimus a luminari minori ad luminare maius, a luce nocturna ad divinam, a lumine lunae ad lucem solis. Sol iste thesaurus et fons lucis, pulcritudo et decor universi, oculus mundi, cor coeli, corona stellarum, sponsus naturae, pulcherrimum est divinae naturae hieroglyphicum. ?5 Orphaeus appellavit eum oculum coeli, ?* Euripides lampadem Dei, ??? Democritus natum se dixit videndi solis causa, "? Plato autem Antig., lib. 1, cp. 4, col. 14; cp. 15, col. 37. 118) Is 53, 7. 119) Cf. Gn 4, 1-2. Sic latine haec nomina interpretantur. 120) Eccle 7, 3-5. 121) Ibid. vr. 2. QUINQUAGESIMAE 143 imaginem et simulacrum Dei appellavit. ?? Sic in Sacris Litteris [Deus] dicitur Pater luminum : Omne datum optimum el omne donum perfectum desursum est, descendens a. Patre luminum. Sic Regius Vates: D'ON Pn quo DU 2:99 Sol ei scutum Dominus Deus, graliam et gloriam dabit Dominus ; non privabit bonis eos qui ambulant in innocentia ; Domine virlutum, beatus homo qui sperat in te; 9! et alibi: Quoniam apud te est fons vitae et in lumine luo videbimus lumen. !*? Sol Deus est, thesaurus infinitus, fons perennis et aeternus omnis lucis, omnis bonitatis, quoniam lux symbolum et hieroglyphicum bonitatis est: 33175 "WNm"nN DO'15N NUM: 15 Vidit Deus lucem quia bonum, quia bonitas, sive quia pulcrum, vel pulcritudo, 3314 enim Hebraeis bonum et pulcrum significat, propterea Deus appellatus est metaphorice sol ** et mundus luna, quae a sole lumen omne accipit, sed superficiale, quam tenuissimum, licet magnum videatur. Sic mundi gloria est: licet magna videatur, !35 tamen tenuissima est, sicut vestis, licet aurea videatur, si tamen culicis aculeo perforatur, ita ut carni infigatur aculeus et molestiam afferat, tenuissimam necesse est vestem illam esse. Magna videbatur gloria et felicitas Aman principis, qui in curia Assueri regis et imperatoris totius orientis primum locum tenebat; sed minima molestia affectus in maximam incidit infelicitatem, ita ut in infami patibulo vitam reliquerit. !3* Sicut unius dissonantia in musica totum concentum corrumpit, sicut dolor unius dentis sanitatem corporis destruit, ita minima molestia hominis in hoc mundo felicitatem in nihilum fere reducit. S. Auctorem in erroreni lapsum esse, hoc enim non de Democrito, sed de Anaxngora refert Diogenes Laertius De Vita et Moribus Philosophorum, lib. 2, pag. 63. 129) Lib. 31, De Hepublica, dinl. 6, pag. 352-353; Lud. Caelius Lect. Antiq., lib. 24, cp. 14, col. 1345. In margine haec ndiecta fuerunt: « Graeci Phoebum appellarunt quasi phos fu biu, lumen vitae, fucina nanque esl lucis et caloris vitalis: Regius Vates solem appellavit habitatorem coelorum: Lascemech sam hoel bael, pulcherrimum nnturae sponsum, fortissimum gigantem, mensurum temporum per circularem motum et fucinam ignis vitalis: Ipse tanquam sponsus procedens de thalanio suo ; exultavit ut gigas ad currendam viam, a sunumo coelo egressio eius et occursus elus usque ad summum eius, nec est qui se abscondat a calore eius. Malachias Deum iustitiae solem appellavit. Christus Dominus ut ostenderet divinitatem suam speciem nssumpsit lucis solaris », 130) Ms.: Chi scemesc umaghem iehovah elohim. tob, et infra: Tob. 134) Cf. Mal 4, 2. 135) Ms.: Videbatur. 136) Cf. Est 3, 1-3; 5, 9-13; 7, 6 sqq. qui est fons omnis bonitiatis. Misera. est felicltas mundi et brevissima. Exemplo suo Christus nos movet ad contemptunti teniporalium et ad desiderium aelernorum bonorum. Deus voluit praesenterni vitam miseriis plenam esse, ut. ad desiderium vilae aeternae urgeremur. 144 DOMINICA Sed brevissima etiam est mundi felicitas, brevissimo nanque spatio luna cursum peragit suum, uno tantum mense, unde a luna Hebraei mensem appellant; sicut enim luna ['1"^ dicitur, ita et mensis; licet etiam VJ"*[1?' appelletur, sed a novitate lunae, quoniam apud eos luna nova novus incipit mensis. !3? Sic brevissimo termino clauditur mundana felicitas, sicut et vita brevissima est, fulgur in ictu oculi transiens et evanescens: Omnis caro foenum et omnis gloria eius sicut flos foeni ; exiccatum est foenum et cecidil [los. 139 XI. Ecce ascendimus Ierosolymam. Peregrinatio ista non fit pedibus corporis, sed affectibus animi. Quid igitur est ista peregrinatio? Contemptus temporalium et ardens desiderium aeternorum bonorum, aversio animi a commutabili ad incommutabile bonum se convertens, iter ab Aegypto in terram promissionis. Sed ad hoc animus noster calcaribus eget. Hinc Christus voluit suo nos commovere exemplo, et in hoc sacro itinere loquitur de sua passione et morte sua et de sua resurrectione. Haec sunt calcaria, haec motiva et incentiva animi ad mundi contemptum et desiderium aeternorum: adversitatum perpessio, mors finis praesentis vitae, resurrectio ad aeternam et immortalem vitam. Quaerit Epicurus apud Cicerone m : Si Deus nostri causa omnia fecit, ad quid viperas procreavit? !*? Utique nostri causa voluit Deus vitam hanc multis molestiis plenam esse, ut hae ipsae molestiae ad desiderium melioris vitae immortalis et aeternae in coelo nos urgerent et provocarent; nam hanc ob causam voluit Hebraeos in Aegypto gravissimam tyrannidem et durissimam servitutem sustinere, *' ut facile ac libenter Aegyptum relinquere et ad promissionis terram contendere vellent. Habitatio terrae lIericho bona, aquas pessimas habet. Quis non facile domum, possessionem aut aliud quidvis cum multo meliori magna cum usura commutabit? Quis non desiderat incommodis liberari? Quis non libenter aes cum argento commutabit? panem hordeaceum cum triticeo? lutum cum sub radice: 1n. 139) Is 40, 0-7. Vulg.: Quasi [los agri, etc. 140) Acad. Quaest,, — lib. 4, t. 4, col. 48. 141) Cf. Ex 1, 8 sqq.; 5, 5 sqq. QUINQUAGESIMAE 145 argento et auro lapidibusque pretiosis? Sic Deus vult ut terrena cum coelestibus, mundana cum divinis donis commutemus. Ioseph cupiebat egredi de carcere et hanc ob causam supplex rogavit pincernam Pharaonis, quoniam in carcere multa patiebatur. 1? Cum in terra Chanaan et universa Palaestina magna esset fames et annonae caritas, Jacob cum filiis suis invitatus a Ioseph ut in Aegyptum abiret, ubi erat frumenti copia, facile reliquit terram Chanaan, domos et possessiones et abiit in Aegyptum. ! Si nos multa in hoc mundo patimur, cur in coelum abire non desideramus, ubi nihil penitus est quod molestiam nobis afferre possit? Loquitur etiam Dominus de morte. Fratres mei, facile contemnit omnia qui moriturum se cogitat. !*€* Quid proderunt in morte omnia bona mundi huius? quid divitiae? quid honores? quid voluptates? Cum suppetunt harum rerum desideria, cogita finem: quid inde? Cogita te assecutum omnia quae unquam in optatis habueris: quid inde? Sic meditans passionem et mortem suam Christus peregrinationem suam in sanctam civitatem Ierusalem prosequebatur. Sed adiunxit etiam meditationem resurrectionis ad vitam immortalem et aeternam in coelis. Quidam philosophus disputans de immortalitate animae dicebat quod illi qui animam immortalem faciebant, non credebant quod affirmabant, nam alioquin mortem non timerent, si meliorem sui partem immortalem existimarent; 45 nam Socrates disputans de animae immortalitate laetus cicutam bibit et tanquam cygnus cum laetitia cantans mortem obivit. 145 Ego similiter dicam, fratres, quod si nos vere vitam aeternam bonis omnibus cumulatissimam crederemus in coelis, facili negotio mortalem hanc contemneremus in terris, libentissime commutaremus desertum hoc, vallem hanc lacrimarum cum paradiso voluptatis et omnium deliciarum. Quam dulces fuerunt Stephano Protomartyri lapides, cum vidisset coelum apertum et. gloriam Dei! 4? Quam dulces persecutiones pro Christo toleratae Paulo, cum raptus fuisset in paradisum et vidisset gloriam Beatorum Dei ineffabilem et incomprehensibilem] 148 53, (P. L. 22, 549). 145) Quisnam sit iste philosophus, invenire non potuimus, Coglintio mortis etiam faolle movet animum ad contemptum mundi, desiderium et spem excitando vitae &gelernae ín coelo. Omnes peregrini sumus in hoc mundo, quia mortnles; sed duplex est terminus peregrinationis : lerusalem vel Babylon; via ad lerusalem caritas est, ad Babylonem cupiditas. Christum sequamur fide, devotione et spiritus fervore. 146 DOMINICA QUINQUAGESIMAE XII. Ecce ascendimus Ierosolymam. Peregrinus ostenditur Christus, sed sanctus, in sanctam civitatem Ierusalem. Omnis homo peregrinus est, quia homo omnis mortalis natus est: Omnes morimur et sicul aquae dilabimur ... quae non revertuntur. 14? Sed non omnis homo peregrinus sanctus est. Peregrinus sanctus Abel, non Cain qui civitatem aedificavit in terra. Omnes homines peregrini sunt in mundo, sed hi cum Christo peregrinantur a Iericho in Ierusalem, illi autem cum Adamo ab Ierusalem in lericho; hi ascendunt cum Christo diligentes coelestia et divina, illi descendunt cum Adamo diligentes mundana et terrena. Omnes peregrini sumus, sed non omnes eiusdem civitatis cives: hi quidem cives sunt lerusalem cum Christo principe paradisi, illi vero cives sunt Babylonis cum Lucifero principe inferni. Via ducens ad civitatem Ierusalem caritas est, via ducens in Babylonem cupiditas; illa via spiritus est, haec via carnis. Dicas mihi, homo: peregrinus cum sis, per quam viam ambulas? Ascendis in Ierusalem, an descendis in Iericho? Christus in fine huius peregrinationis susceptus fuit in Ilerusalem magno cum honore.!5? Sic et mendicus ille Lazarus: Factum est... ut moreretur mendicus et porlaretur ab Angelis in sinum Abrahae. 31 Sed non sic epulo: Moríuus est... dives: ecce finis peregrinations, et sepultus est in inferno:!9? ecce civitas Babylonis. O felicem hodie caecum Bartimaeum illuminatum a Christo, qui cum prius, quandiu caecus mansit, civis esset Iericho, illuminatus a Christo, factus fuit cum Christo peregrinus in Ierusalem, comes sanctae peregrinationis, sanctus peregrinus: Sequebatur illum magnificans Deum! 153 [lle vere peregrinus sanctus est qui Christum sequitur peregrinum in Ierusalem fide plenus et devotione, magno spiritus fervore. Quisquis civis est Iericho, caecus est, ideo amat mundi huius bona, quia meliora non novit, quae praeparavit Deus diligentibus se.?** Sed Deus non vult in paradiso caecos, ait enim: Caecus et claudus non ingredietur in templum. 195 29-38; Io 12, 12-14. 151) Lc 16, 22. 152) Ibid. 153) Ibid. 18, 43. in templum. ADVENTUS SECUNDUS

CHAPTER 4. Dominica Prima

I. Fabricator qui sua tum artis scientia tum virium potestate potuit domum construere, poterit profecto et multo facilius destruere, cum multo plura requirantur ad construendum quam ad destruendum. Quod si Deus omnipotenti virtute sua tanquam summus artifex potuit hunc mundum, coelum et terram et omnia quae in eis sunt ex nihilo creare, poterit procul dubio, cum voluerit, in nihilum etiam redigere. Quare docet Dominus noster in sacrosancto hodierno Evangelio quod, sicut mundus hic principium habuit a Deo, finem quoque ab ipsomet Deo habiturus [est],! sicut videmus quod quaecunque natura generantur, natura etiam corrumpuntur, et omnia quae nascuntur, ad mortem interitumque pergunt omniaque aedificata destruuntur: Tempus nascendi et tempus moriendi ; ? nascitur homo et tandem moritur. Sicut autem ante mortem ad finem vitae deveniens dat signa mortis in oculis aliisque sensibus corporis, sic Christus ait: Erunt signa in sole et luna el stellis. ** Sic Christus hodie vaticinatur de mundi fine ac de signis quae praecessura sunt. Erunt signa in sole et luna et stellis, et in terris pressura gentium prae confusione sonitus maris... .arescentibus hominibus prae timore, etc. ? II. Inter duodecim fidei nostrae articulos, qui sunt duodecim lapides pretiosi in Rationali summi sacerdotis,* duodecim lapides Lc 21, 25-33. Cf. Missale Rom. 4) Cf. Ex 28, 15-21; 39, 8-14. Mundus sicut principium habuit, ita et finem habiturus est. Articulus de secundo Christi adventu Pprincipalissimus est inter duodecim articulos fidei, * quia in hoc uno omnes continentur, idest articulus "Trinitatis, mundi creationis, Christi incarnationis, et nativitatis, passionis et resurrectionis, 148 ADVENTUS SECUNDUS educti ex alveo Iordanis, * duodecim boves aenei sustinentes mare aeneum in templo Salomonis, * duodecim panes propositionis, * duodecim portae civitatis Ierusalem * et duodecim stellae in capite coelestis mulieris, * articulus secundi adventus Christi in mundum ad iudicandum, sicut primus fuit ad salvandum, secundi in maiestate, sicut primus fuit in humilitate, secundi qui totus erit in gloria divinitatis, sicut primus totus fuit in mansuetudine humanitatis, hic, inquam, articulus principalissimus est, uti est ultimus, tanquam dilectissimus Beniamin in duodecim filiis Iacob.!? Nam hic solus videtur omnes alios continere, sicut denarius omnes numeros, coelum supremum omnes alios coelos, homo in virtute omnes alias creaturas, unde ultimus omnium creatus formatusque fuit princeps. 1 Hic enim manifestabitur divinitas Christi et per consequens tota Trinitas: Videbitis, inquit, Filium hominis sedentem a dextris virtulis Dei el venientem in nubibus coeli.?? Hinc apud Danielem legimus primo, quod (Aroni positi sunt et Antiquus dierum sedit, et deinde, quasi Filius hominis in nubibus coeli ... usque ad Antiquum dierum pervenit.?? Tunc coram universo mundo dicet Deus Pater Christo: Sede a dextris meis, !* ostendens Christum sibi esse aequalem; et sicut Isaiae visus est Christus in gloria divinitatis inter duos Seraphim, !5 sic videbitur in die iudicii Christus inter Patrem et Spiritum Sanctum, qui summi sunt Seraphim igne caritatis ardentes. Hic manifestabitur articulus creationis mundi, tunc enim recreabitur mundus: Ecce nova facio omnia ; !* erunt coeli novi el terra nova," et, ut Isaias ait, erit lux lunae sicul lux solis, et lux solis... seplempliciter, sicul lux septem dierum.?? Hic manifestabitur articulus incarnationis, cum videbitur humanitas assumpta divinitatique unita, infinita deitatis gloria resplendens; hic Christi nativitas, cum eius Mater a dextris eius videbitur: Astitil regina a dextris luis in vestitu deaurato, circumdata varietate ; 1* hic eius passio, nam: Parebit signum Filii hominis, ?? idest crux Christi in coelo, et in manibus, pedibus et latere eius cicatrices videbuntur plagarum tanquam 1, 26-30. 12) Mt 26, 04. 13) 7, 9. 13, Vulg.: Cum nubibus coeli quasi Filius, etc. stellae; hic eius resurrectio, nam videbitur vivus qui fuit mortuus ?! et videbitur in gloria in qua resurrexit, sole multo splendidior ac gloriosior; hic eius ascensio, cum videbitur de coelo descendere: Hic lesus, qui assumplus est a vobis in coelum, sic veniet, etc.; ??* Omnes Angeli eius cum eo ; ? hic tandem videbitur paradisus Dei cum omnibus Angelis, hic infernus cum omnibus daemonibus; hic Ecclesia Christi omnesque electi, synagoga satanae omnesque reprobi. Quare etsi omnes articuli fidei panes sunt salutares et verba vitae aeternae, hic tamen panis saluberrimus est, si quis tanquam ovis Christi et mundum animal cibum hunc ruminet. * Homo enim ad bene operandum movetur vel virtutis amore vel formidine poenae ?5 vel spe praemii motus, uti qui in stadio currunt ad accipiendum bravium et qui in agone contendunt ad accipiendam coronam ** pro viribus laborant omnesque nervos intendunt. Sed hic ostenditur qualis quantaque sit virtutis pulcritudo, honor, voluptas atque utilitas, quanto eam Deus honore et praemio afficiat, et, e contra, qualis quantaque sit vitiorum poena, quae qualiaque improbos supplicia maneant, adeo ut lapidea, marmorea, adamantina corda moveri possint consideratione iudicii ad virtutem sequendam; siquidem paradisus universus, universa sanctorum Angelorum Deique ipsius infinita gloria virtutis praemium est, infernus autem, daemonum societas omniaque tormenta diaboli vitii poena. III. Hinc in Divinis Scripturis nullum est fidei nostrae mysterium tantopere praedicatum ac istud, de quo saepissime loquuntur utriusque Testamenti paginae. De hoc Moyses ait: Videte quod ego sim solus et non est alius Deus praeter me; ego occidam et ego vivere faciam, percutiam et ego sanabo, ei non est qui de manu mea possit eruere. Levabo ad coelum manum meam et dicam : Vivo ego in aeternum! Si acuero ut fulgur gladium meum et arripuerit iudicium manus mea, reddam ultionem hostibus meis et his qui oderunt me retribuam.?' De hoc Anna mater Samuelis: Dominus iudicabit fines terrae et dabit imperium regi suo et sublimabit cornu Christi sui.*8 de animalibus mundis. Cf. Lv 11, 1 sqq. 25) Ex Horat. Episl., lib. 1, epist. 16, vrr. 52-53. 26) Cf. 1 Cor 9, 24-25. 27) Dt 32, 39-41. Vulg.: Et non sit alius Deus, etc. paradisi et Inferni. Ideo huius farticull meditatio valde efficax est ad bene operandum. Mysterium hoc supra cetera Praedicatur in Veteri Testamento et in Novo, maxime in Evangelio, 150 ADVENTUS SECUNDUS. De hoc Regius Vates: Iudicabit orbem terrae in aequitate et populos in veritate sua ; ?? et iterum: Iudicabit orbem terrarum in iustitia et populos in aequitate. ** De hoc Isaias: Ecce Dominus in igne veniet et quasi turbo quadrigae eius ; reddere in indignatione furorem suum el increpationem suam in flamma ignis ; quia in igne Dominus iudicabitl et in gladio suo ad omnem carnem.*! De hoc Ieremias: Ecce turbo Domini furor egrediens, procella ruens in capite impiorum conquiescet. Non avertet iram indignationis Dominus, donec faciat et compleat cogitationem cordis sui ; in novissimo dierum intelligetis ea. * De hoc Daniel: Iudicium sedit et libri aperti sunt. 35 De hoc Sophonias: Iuxia est dies Domini magnus, iuxta esl et velox nimis ; voz diei Domini amara, tribulabitur ibi fortis. Dies irae dies illa, dies tribulationis et angustiae, dies calamitatis et miseriae, dies tenebrarum el caliginis, dies nebulae et turbinis, dies tubae el clangoris super civilates munitas, etc.;9** et iterum: Argentum eorum et aurum eorum non poterit liberare eos in die irae Domini; in igne zeli eius devorabitur omnis terra, quia consummationem cum festinatione faciet cunctis habitantibus terram; ** et adhuc idem: Ezpecta me, dicil Dominus, in die resurrectionis meae in futurum, quia iudicium meum ut congregem genles el colligam regna et effundam super eos indignationem meam et omnem iram furoris mei, in igne enim furoris mei devorabitur omnis terra. ? De hoc Ioel: A facie eius coníremuit terra, moti sunt coeli, sol et luna obtenebrati sunt et stellae retrazerunt splendorem suum, etc. * Et tandem, ne omnes recenseam et mare velim vasculo concludere, Malachias ait: Dies Domini veniet succensa quasi caminus, et erunt omnes superbi el omnes facientes iniquitatem stipula et inflammabit eos dies veniens. 38 In Novo autem Testamento de hoc iudicio saepissime locutus est Christus: in parabola decem virginum,?? in parabola decem minarum, *? in alia quinque talentorum, *! in parabola zizaniorum, € in parabola sagenae missae in mare, 9 in parabola decem millium vrr. 47-49. talentorum, * in parabola regalium nuptiarum unde eiectus fuit non habens vestem nuptialem, *5 et sine parabolis multis in locis verbis claris et apertis, uti quod reddenda sit ratio de omni verbo otioso in die iudicii, * quod in die iudicii surget regina Austri et viri Ninivitae contra ludaeos, t! maxime vero apud Matthaeum: Cum... venerit Filius hominis, ** etc., et apud Lucam: Sicut fuit in diebus Noe et in diebus Loth... secundum haec erit qua die Filius hominis revelabitur. *? Et quidem facilius esset stellas coeli numerare quam loca Divinarum Scripturarum recensere, in quibus Moyses et Prophetae, Christus et Apostoli de futuro universali iudicio locuti sunt. Nec immerito, sed quia in hoc mysterio veluti in mirabili quadam 4vaxs2a- Aatoot 9" continetur atque proponitur et credenda omnia et speranda, diligenda, facienda et fugienda, in quibus nostra salus consistit, si in his nihil peccemus. IV. De hoc itaque secundo adventu suo Christus et de futuro universali iudicio verba faciens in sacrosancto hodierno Evangelio dicit multa signa atque portenta fore iudicium praecessura: Erunt signa in sole et luna et stellis. Moyses dixit luminaria haec a Deo facta esse in signa: Fiant, inquit, luminaria in firmamento coeli et dividant diem ac noclem et sinl in signa el tempora et dies et annos. 9! Christus autem declarat esse haec in signa non tantum naturalium, sed etiam supernaturalium rerum. Naturalium quidem, quoniam signa sunt horarum, dierum, mensium temporumque: veris, aestatis, autumni et hiemis; signa temporum aptorum vel ineptorum nautis ad navigandum, agricolonis ad seminandum, plantandum, inserendum atque metendum, medicis ad curandum, omnibusque mortalibus signa praebent apti vel inepti temporis ad sua opera peragenda. Supernaturalia vero, sicut hic Dominus ait: Erunt signa in sole et luna et stellis ; signa, inquam, supernaturalia, uti legimus in Aegypto obscurata fuisse omnia luminaria coeli, adeo ut per trium dierum spatium factae fuerint Aegyptiis palpabiles tenebrae; ?? uti Iosue ' 48) Ibid. 25, 31. 49) 17, 26-30. Vulg.: Sicut factum est, etc. continet enim omnia faciendn ct fugienda nd neternam salutem consequendam. Christus signa enunciat universale Iudicium praecessura, naturalia et supernaturalia, etiam a Prophetis praedicta. 152 ADVENTUS SECUNDUS per spatium unius diei immobilem stare fecit in coelo solem et lunam; 55 uti Ezechiae datum fuit ab Isaia signum in sole per decem gradus decemque horas contra naturalem cursum retrocedente; 5* sicut in passione Domini supra naturae ordinem sol eclipsatus est dieique lux in nocturnas tenebras fuit conversa. 55 Sic ait; Eruni signa in sole el luna cl stellis, nam, ut Matthaeus ait, sol obscurabitur el luna non dabit lumen suum et stellae cadent de coelo. ' Sic enim et apud Isaiam legimus: Ecce dies Domini veniet crudelis el indignationis plena... furorisque ad ponendam terram in solitudinem el peccatores eius conlerendos de ea. Quoniam stellae coeli et splendor earum non expandeni lumen suum; obtenebratus est sol in oriu suo etl luna non splendebil in lumine suo; 5 et apud Ezechielem: Operiam, cum extinctus fueris, coelos el nigrescere faciam stellas eius; solem nube legam el luna non dabit lumen suum ; omnia luminaria coeli moerere faciam. ** Sic apud Ioelem: Contremuit terra, moti sunt coeli, sol et luna obtenebrati suni cl stellae retraxerunt splendorem suum ; * itemque idem: Sol convertetur in tenebras et luna in sanguinem, antequam veniat dies Domini magnus et horribilis. ** Sic et Amos: Et erit in die illa, dicil Dominus... occidel sol in meridie el tenebrescere faciam lerram in die luminis, et convertam festivitates vestras in luclum et... cantica vestra in planctum.9*? Id vero ait Vates, quoniam ait Dominus apud Lucam : Sicul factum est in diebus Noe, ila eril el in diebus Filii hominis : edebant ei bibebant, uxores ducebant et dabantur ad nuptias, usque in diem qua iniravit Noe in arcam, el venit diluvium et perdidit omnes. Similiter sicul factum esl in diebus Loth: edebant el bibebant, emebant et vendebant, plantabant et aedificabant ; qua die autem exiit Loth a. Sodomis, pluit ignem et sulphur de coelo el omnes perdidit. ** Sic et Paulus ait Z Thessalonicensibus ; Dies Domini sicut fur in nocte, ita veniet. Cum enim dixerint : paz et securitas, tunc repentinus eis superveniet interitus, sicut dolor in ulero habenti, el non effugient. 9* Mc 15, 33; Lc 23, 45. 56) Ms.: Lucas. 57) 24, 29. 58) 13, 9-10. Vulg.: Indignationis plenus, ctc. 59) 32, 7-8. Sic legitur in veteribus editionibus Vulg., cf. Biblia Lonsaniensis. In posterloribus nutem, iussu Clementis "VIII recognitis, emendatum fuit: Coelum et nigrescere, etc. 60) 2, 10. 61) Ibid. vr. 31. 62) 8, 9-10. V. Quare signa haec in ipsomet die iudicii erunt. Sicut enim Dominus veniens daturus legem, ad terrendos Hebraeos magna cum tempestate et tremenda maiestate venit, 55 sic utique veniet ad iudicandum, ut Regius Vates ait: Deus manifeste veniel, Deus noster, el non silebit. Ignis in conspectu eius exardescet et in circuitu eius lempesias valida ; 5 et alibi: Nubes et caligo in circuitu eius, iustilia et iudicium correctio sedis eius. Ignis ante ipsum praecedet et inflammabit in circuitu inimicos eius. Alluxerunt fulgura eius orbi terrae, vidit el commola est lerra. Montes sicut cera fluxerunt a facie Domini.*' Sic terribilia et horribilia nimium signa vindictae, irae et furoris Domini conspicientur in coelo. Sol, inquit, obscurabitur, non quidem sicut luna, quae, adveniente sole, maiori lumine victa, obscurari videtur, sicut dicere videtur Isaias: Erubescet luna et confundetur sol cum regnaveril Dominus, * nam ista non est vera obscuratio; sed inquit: Sol convertetur in tenebras. Quare quae hic Dominus dicit, non metaphorice, sed vere intelligenda sunt, sicut D ivus Petrus 2 Canonica ait: Adveniet... dies Domini tanquam fur, in quo coeli magno impetu transient, elementa vero calore solveniur, terra autem et quae in ipsa sunl opera exurenlur ; *? et iterum: Per quem coeli ardentes solventur, elementa vero ignis ardore íabescent. ?9 Obscurabitur autem sol vel Deo virtutis influxum subtrahente, nam sicut sol astris influit lumen, ita Deus soli, quod subtrahere cum voluerit potest, vel maxima nube eum operiente, vel per eclipsim factam praeter naturae ordinem, sicut in passione Domini. Et primum quidem dicere videtur ipse per Ioelem: Sol convertetur in tenebras, secundum per Ezechielem: Solem nube (legam, et tertium innuere videtur Evangelista, nam ait: Virtutes coelorum commovebuntur.*1 Virtutes autem coelorum et exercitus coelorum in Divinis Scripturis stellae ipsae intelliguntur, quae etiam quandoque militiae coeli dictae sunt; *? sic cum ait: Verbo Domini coeli firmati sunt et M tionibus Vulg., cf. Biblia Lovaniensis. In posterioribus autem, iussu Clementis VIII recognitis, emendatum fuit: Illuxerunt, etc. 68) 24, 23. 69) 3, 10. Vulg.: Ut fur, etc. 5; Act 7, 42. Erunt signa irae ct vindictae Dei, ideo terribilia et horribilia. Sol obscurabitur, vel Dco virtutis inrluxum subtralente, vel nube eum operlcnte, vel per eclipsim; steline horribili spectaculo commovebuntur, in terram veluti decldentes, ita ut maximo pavore exterriti omnes arescant. 154 ADVENTUS SECUNDUS spiritu oris eius omnis virlus, sive exercitus eorum, ? stellae intelliguntur, sicut cum saepe in Scripturis dicitur Deus virtutum,?* idest ezerciluum, et. illud: Completi sunt coeli et. terra et omnis ornatus, sive exercitus eorum. '5 Cum igitur ait commovendas. coelorum virtutes, stellarum commotionem intelligimus, cuius commotionis terribili horribilique spectaculo homines nimium terrebuntur: Arescentibus, inquit, hominibus prae timore el expectatione quae supervenient universo orbi, nam virlules coelorum commovebuntur. Haec igitur commotio in causa erit nimii illius timoris ac terroris, nam coelestia omnia astra confundi ac pervurbari videbuntur, et nedum de loco suo moveri, sed etiam de coelo cadere: Et stellae, inquit, cadent de coelo, vel erunt decidentes, ut ait Marcus." Multae ergo stellae sic decidentes poni sub sole poterunt suaque interpositione eum eclipsare, ut interposita luna facit. Neque tamen dicit quod stellae in terram cadent, sed stellae, inquit Matthaeus, cadenl de coelo el virtutes coelorum commovebuntur, ?" cui consonat Marcus: Sol contenebrabitur et luna non dabit splendorem suum, el stellae coeli erunt decidentes el virtutes, quae in coelis.sunt, movebuniur, ut posterius sit prioris veluti declaratio: Cadení, quia movebuntur de loco suo, deorsum tamen tendentes. Et quidem non immerito homines talia tantaque portenta videntes timore nimio exterriti arescent et exanimabuntur, siquidem Pharao et omnes Aegyptii nimio fuerunt timore perculsi cum, extendente Moyse virgam in coelum, dedit Dominus tonitrua et grandinem ac discurrentia fulgura .... super terram Aegypli. ?? Similiter Hebraei in deserto nimium fuere perterriti ac pavore concussi cum, descendente Domino ad dandam legem, viderunt totum Sinai montem ad maximae fornacis instar fumantem flammasque emittentem, visis etiam lampadibus ac fulguribus discurrentibus auditisque tonitruis cum terribili buccinarum sonitu. *? Sic etiam orante Samuele et sacrificium offerente pro Hebraeis, intonuit ... Dominus fragore magno .. .. super Philisthiim et exterruit eos ; *. et orante eodem Samuele, statim 68 (hebr. 69), 7; 79 (hebr. 80), 5. 8, 15. 20; 83 (hebr. 84), 2. 4. 9. 13; 88 (hebr. 89), 9. serenum coelum contenebratum fuit auditaque sunt horribilia tonitrua, unde timuit populus vehementer cognovitque se peccasse regem petendo, cum Dominus esset eorum rex. * Quod si, viso contenebrato coelo, auditu tonitruorum et visu discurrentium fulgurum timore magno consternamur, quid, quaeso, tunc erit visis tot in coelo portentis? In ferra, inquit, pressura gentium, idest angustia magna, prae confusione sonitus maris et fluctuum, arescentibus hominibus prae timore et expectatione quae supervenient universo orbi, quoniam haec summa infinitaque mala irae Dei impiis portendent hominibus. VI. Sed ad quid, quaeso, haec signa? Primo quidem, ad osten- Evenient dendam ingentem Domini indignationem, iram atque furorem contra PA impios. Hinc dies ille dicitur dies irae, indignationis atque furoris: pU qg^esEP Ignis accensus est in furore meo et ardebit usque ad inferni novissima. in impios Secundo, quoniam tenebrae tanquam lugubria vestimenta signa et simul sunt moestitiae, ad ostendendum quod, cum Deus diligat omnia et kic nihil odiat eorum quae fecit, * imo qui sic... dilexit mundum, ut Filium suum unigenitum daret, 5*5 moestus ac veluti dolens venit ad puniendum damnandumque mundum, veluti si pater iustitiae legibus cogatur in filium mortis atque poenarum ferre sententiam. Deus enim, qui omnes... vult salvos fieri * et neminem vult perire, 9 qui non vult mortem peccatoris, 5* damnare neminem vellet. Hinc Isaias ait: Sicut... in monte divisionum Dominus stabit, sicut in valle quae est in Gabaon irascetur, ut faciat opus suum, alienum opus eius ; ut operetur opus suum, peregrinum est opus eius ab eo. *? Meminit duarum vindictarum: unius quidem quam exercuit contra Philisthaeos in favorem David, *' et alterius quam exercuit contra Chananaeos, cum [Iosue stare fecit in coelo solem et lunam et Deus praegrandes lapides pluit de coelo contra inimicos populi sui. * Sed cum haec, inquit, agit Deus, alienum opus agit. Verum duo dicit: suum et alienum ac peregrinum : suum, quoniam iudex est mundi, alienum, quoniam pater; sic Eliae dictum ab Angelo est quod non 11, 25. 85) Io 3, 16. 86) 1 Tim 2, 4. 87) Ct. 2 Petr 3, 9. 88) Ct. Ez 18, 23; 33, 11. 89) 28, 21. Vulg.: Stabit Dominus, etc. 90) Cf. 2 Rg 5, 20. et ctlam mnximum odium quo prosequitur peccatum, cum enim omnia propter hominem condita sint, hoc deleto, omnia interitul dabuntur. 156 ADVENTUS SECUNDUS est Dominus in spiritu grandi et forti, subvertente montes et conterente petras, neque in commotione neque in igne, sed in sibilo aurae tenuis atque suavis, ** quoniam Deus totus bonitas, totus benignitas, totus misericordia et clementia est. Sic alienum et peregrinum... opus eius. Hinc facius dolore cordis intrinsecus 9 misit aquas diluvii ad impium mundum submergendum in eo ; * lacius dolore cordis, quoniam pater est, fecit tamen, quoniam iustus est, iudex universae terrae, sicut Abraham appellavit eum, cum sibi a Deo revelata fuit Pentapolis combustio. ** Hinc Dominus universale iudicium simile fore ait diluvio et combustioni Pentapolis. Tertio, ad ostendendum quanto odio Deus prosequatur peccatum. Sicut enim ob peccatum hominis maledixit terram, quae arborem illam produxerat cuius occasione peccavit homo, et serpentem etiam maledixit, quia eo instrumento usus fuit diabolus ut hominem tentatione peccati impeteret, 5 sic quoniam terra, coelo, elementis et astris male usus est homo ad peccandum, ob id Deus mundum hunc in vindictam peccati destruet, sicut destruxit civitatem Iericho ob peccata Chananaeorum ? et sicut civitatem Ierusalem una cum templo igne combussit ob peccatum Iudaeorum; ** sic iussit ut si homo cum animali peccaret, una cum homine ipsum quoque animal combureretur, ?? voluitque ut vitulus aureus, quem Hebraei coluerant, comminutus conflagraretur. 9? Sic in odium peccati Deus solem, lunam, astra, coelum, terram omniaque elementa puniet ac veluti in nihilum rediget. Quarto, ad ostendendum quod omnia haec propter hominem facta erant, quare, intereunte homine propter quem facta sunt omnia, sicut in diluvio una cum homine omnia animalia quae propter ipsum facta erant interiere, sic Deus in extremo die omnia interitui dabit. Sicut enim si non sit oculus, frustra sunt ocularia, si non sit corpus, vestimentum, si non sit pes, calceamentum, si non sit habitator, domus, sic, abeunte mundi huius habitatore "homine, Deus hanc domum, quam propter ipsum fecerat, destruet. Quinto, quia Deus, cum nolit mortem peccatoris, sed ut conver- 18, 16-25. 96) Cf. ibid. 3, 1-17. 97) Cf. Ios 6, 1 sqq. 98) Cf. 4 Bg 25, 8-10; 2 Par 36, 14-20. 99) Cf. Lv 20, 15-16, 100) Cf. Ex 32, 4-20. Ms.: Ut vitulum aurcum, tatur et vivat, his signis terrere vult mundum, ut vel timore compulsi ad Deum per veram poenitentiam conversi salventur ab ira futura, nam, inquit: Nisi poenitentiam egeritis, similiter omnes peribitis. Et quidem Deus non est sicut venator aut aucupes qui silent expectantque ut percutiant et occidant; non sic Deus, sed clamat et strepit ut salventur homines; sed facit Deus sicut fecit Abner princeps exercitus Israelis Asaeli qui eum persequebatur: monuit enim eum dicens: Recede a me et noli me sequi ne compellar te con- [odere ; sed quia ille audire contempsit, percussit eum hastaque transfodit; "? sic Deus monet primo peccatorem. Monuit enim per Moysen et Aaron Pharaonem ut dimitteret populum Domini, nec verbis tantum, sed etiam signis divinitus factis; deinde venit ad flagella incipiens a levioribus et ad graviora procedens, quousque tandem eum cum universo exercitu suo in mari Rubro submersit, 9? quo tandem omnes impoenitentes peccatores deveniunt. Sic monebit tunc Deus mundum per Enoch ?* et Eliam; 5 deinde signis hisce terrebit, antequam ad fulminandam contra reprobos mortis aeternae sententiam veniat. Sexto, quoniam sol, luna et stellae sunt veluti coeli fenestrae ac portae per quas quodammodo nobis est aditus introitusque in paradisi gloriam et per quas radius qualis qualis illius perpetuae gloriae nobis effulget — unde in gloriosa Christi transfiguratione resplenduit [acies eius sicul sol, *5* — dum luminaria haec contenebrantur, signum est quod reprobis coeli fenestrae et paradisi portae in aeternum occluduntur, nunquam eis aperiendae; nam dicet... iis qui a sinistris eius erunl: Ite, maledicti, in ignem aeternum ; 1*9 el ibunt hi in supplicium aeternum. 1" Quod si post has tenebras multo gloriosius aperiuntur hae portae - siquidem: Erit lux lunae sicut lux solis et lux solis seplempliciler, sicul lux seplem dierum, — aperientur quidem, sed iustis, nam dicet his qui a dextris... erunt : Venite, benedicti Pairis mei, etc., 198 sic: Ibunt... iusti... in vitam aeternam. €? Hoc est quod in Malachia legimus: Ecce enim dies Domini veniel succensa quasi caminus, et erunt omnes superbi el omnes [acientes impieConjodere te. 103) Cf, Ex 7, 1-14, 1 sqq. 104) Cf. I:ccli. 44, 16. 103) Cf. ibid. 48, 10; Mal 4, 5 sq. 105*) Mt 17, 2. 106) Ibid, 25, 41. Vulg.: His qui... Discedile: me, dnaledicti, elo. 107) Ibid. vr. 46. 108) Ibid. vr. 34, 109) Ibid. vr. 46, Evenient haec signa ad terrendos etiam peccatores ut convertantur et salvi fiant. Sol obscurabitur ad significandum praeciusum esse reprobis regnum neternae Iucis, dum, e contra, electis fulgere IncIpiet. Sol dividens hebdomadam in septem dies mystice significat in septima mundi aetate eventurum judicium. 158 ADVENTUS SECUNDUS lalem stipula, el inflammabit eos dies veniens, dicit Dominus exerciiuum, quae non derelinquet eis radicem et germen. El orietur vobis timentibus nomen meum Sol iustitiae. 1? Quare dies iudicii impiis quidem reprobisque omnibus ignis erit comburens, sed electis sol lucens. Nam delectabile est oculis videre solem, et sol quidem iste electis perpetuum faciet clarissimumque diem, reprobis autem sempiternam teterrimamque noctem, electis perpetuum, amoenissimum floridissinumque ver cum suavissimis fructibus autumni, reprobis autem sempiternam horridissimamque hiemem una cum ardentissima inflamatissimaque aestate; hiems enim illis erit omnis boni privatio poenaque infiniti ac sempiterni damni, aestas vero ardor ignis aeterni. Sic epulo ille perpetuo cruciatus in aeterna flamma guttam aquae ad refrigerandam linguam obtinere non potest. !!! VII. Et quidem sol non tantum diem et noctem et quattuor anni tempora operatur in mundo, sed etiam hebdomadas iuxta septem planetas, et menses duodecim iuxta duodecim signa coeli, quae in obliqua zodiaci zona statuuntur, quidpiam forte in Christo mystice significantia, nam et ob id forte dixit Moyses posita luminaria in signa. !? Nam sicut mundus hic mystice Ecclesiam designat, terra activos ad instar Marthae, unde: Aliud cecidit in terram bonam, 3 coelum contemplativos ad instar Magdalenae, unde: Nostra autem conpersalio in coelis est,!!* sic stellae electos Dei designant: Mulliplicabo semen tuum sicut stellas coeli, *:5 luna Ecclesiam quae per fidem in tenebris lucet: Pulcra ul luna, ** sol vero Christum: Orietur ... Sol iustitiae; et diurna quidem lux gratiam Christi, nam: Gratia et veritas per Iesum Christum facia est, 1! hebdomas vero septiformem Christi gratiamt!?* in septem Ecclesiae Sanctae aetatibus ab initio mundi usque in finem. Nam sicut hominis sunt septem aetates: infantia, pueritia, adolescentia, iuventus, virilitas, senectus et decrepitas, sic septem sunt aetates Ecclesiae: prima ab Adam ad Noe; secunda usque ad Abraham, tertia usque ad Moysen; quarta usque ad David; quinta usque ad babylonicam captivitatem; sexta usque ad Christum et septima usque ad iudicium, quae, facta mortuorum resurrectione, 117?) Ms.: Septiformis Christi gratía. non habebit finem. Et in omnibus viguit fides et gratia Christi: in prima in Abel, Seth, Enos, Enoch et aliis, in quibus fuit vera lux fidei et iustitiae; in secunda in Noe, Sem, Yaphet, quando divisae sunt aquae fidelium ab infidelibus idololatris;!!$ in tertia in Abraham, Isaac, Iacob et duodecim Patriarchis, quando terra produxit herbam virentem et ligna pomifera, !? quando, inquam, genitus fuit populus Dei;in quarta in Moyse, Aaron, Iosue, Caleb et innumeris aliis, quando Moyses cum lege resplenduit tanquam sol,!?? Aaron cum summo sacerdotio tanquam luna, omnes alii sacerdotes et levitae tanquam stellae; ?* in quinta in David, Salomone, Ezechia, Iosia, Iosaphat, Elia, Eliseo et aliis, quando aquae fidelis populi produxerunt pisces et aves, animalia benedicta a Deo;!? in sexta formatus natusque est Christus, ante cuius ortum viguit eius fides in Esdra, Nehemia, Zorobabel, Iesu sacerdote, in Machabaeis multisque aliis; et tandem in septima post Christum usque ad iudicium in omnibus Christi fidelibus, Apostolis, Martyribus, Pontificibus, Doctoribus, sacerdotibus et innumeris confessoribus virisque catholicis. Hac autem finita hebdomada, novus orietur mundus in mortuorum resurrectione, in die iudicii, quando Adam iterum de terra formabitur cum omnibus filiis suis. Hoc igitur signum in sole Dominus posuit, quod, finita hac hebdomada septem aetatum Ecclesiae, quibus íspáxoopoc !? iste complendus est, mundus iste profanus claudet extremum diem. VIII. Idem etiam in duodecim mensibus, quibus completur Idem : : SUL " s mysterium annus, mysterium designatur. Siquidem universum Ecclesiae tempus ;igniticatur - E rie de : : ; etiam per per unum annum in Divinis Scripturis expressum est. Regius "iusaecim Vates ait: Benedices coronae anni benignitatis tuae ; * et Isaias: prem Praedicare annum Domini acceptum. '*5 Duodecim autem menses annus huius anni sunt duodecim aetates Ecclesiae utriusque Testamenti: SHAPES sex ante Christum: prima ab Adam ad Noe, secunda ad Abrahamum, tertia ad Moysen, quarta ad David, quinta ad transmigrationem et sexta ad Christum; ita etiam post Christum: prima Apostolorum, secunda Martyrum, tertia Doctorum, quarta Monachorum, quinta 64, 12. 125) 61, 2. Refert ex Lc 4, 19. sex enim sunl aetates Ecclesiae in Veteri Testamento etsex ctiam nelates Ecclesine in Novo; 160 ADVENTUS SECUNDUS Religiosorum, sexta antichristi. Et prima quidem respondet Capricorno, quando incipit crescere dies, sic coepit fides Ecclesiae ab Abel et crevit, quoniam Enos coepit invocare nomen Domini ; 13* secunda Aquario, quoniam tunc fuit diluvium crevitque magis fides in Noe;!? tertia Piscibus, quoniam tunc electi peregrini in mundo tanquam pisces in mari erant, maxime tamen in aegyptiaca captivitate, ubi tamen, Sacra referente Scriptura, ad instar piscium crescebat populus Dei; U? quarta Arieti, nam tunc Moyses dux factus est populi ?? sicut aries ovium et tunc multo magis crevit fides, accepta coelitus lege; quinta Tauro, nam Davidis et Salomonis tempore adauctus fuit vehementer cultus Dei, aedificato templo;!? sexta Geminis, quoniam per geminos viros illos Esdram et Nehemiam aedificata civitas et per Zorobabelem et Iesum sacerdotem templum Domini, et tandem in Christi incarnatione coniunctae sunt geminae naturae Filii Dei et Filii hominis. Hic sol fuit in altissimo coelo, hic vere fuit magna... gloria domus istius novissimae magis quam primae. 31 Inhoc Gemini sic completae sunt sex aetates antiquae Ecclesiae Veteris Testamenti, quae Christum praecessit, et secuta est nova Ecclesia, nam et qui praeibant et qui sequebantur clamabant . .. Hosanna, benedictus qui venit in nomine Domini.?? Coepit ergo post Christum prima novae Ecclesiae aetas in Apostolis et apostolicis viris, quae Cancro respondet, cum incipit decrescere dies, minor enim fuit caritatis ardor in apostolicis viris ac successoribus quam in Apostolis ipsis, qui Spiritu Sancto repleti fuerunt; *?? secunda fortissimorum Martyrum, quae fortissimo Leoni respondet; tertia Doctorum sanctorumque Pontificum et sacerdotum, qui immaculatam ac virginalem quandam vitam ducebant, unde haec Virgini respondet; quarta christianorum principum post Constantinum Magnum, qui iustissimis ac sanctissimis legibus mundum reformarunt, haec L ibrae respondet; quinta HReligiosorum, qui coelestis quidam sunt Scorpio, nam sicut virga Moysi serpens facta devoravit serpentes Aegyptiorum !** et serpens aeneus occidit serpentes igneos, !35 ibid. 3, 1 sqq. 130) Cf. 3 Rg 9, 1-9; 2 Par 7, 1 sqq. 131) Agg 2, 10. Vulg.: Plus quam priíniae. 132) Mc 11, 9-10. 133) Cf. Act 2, 4. 134) Cf. Ex 7, 12. sic coelestis iste Scorpio devorat mundanos scorpiones errorum, vitiorum ac mortalium peccatorum; sexta tandem erit antichristi, qui tanquam Sagittarius et truculentus venator, saevissimarum persecutionum acutissimis sagittis universam Christi Ecclesiam sagittabit. Sed hoc unum erit tunc solatium, quod sub Sagittario annus prope finem est et iam iam appropinquat caput caudam serpentis huius devorans. 9? Et quidem Christus sub Sagittario natus fuit, in fine, inquam, Sagittarii et Capricorni initio, quando in mundum primo adveniens synagogam convertit in Ecclesiam legemque timoris in amoris suavissimi legem. Sic tandem in fine persecutionis antichristi adveniet Christus, ut Paulus inquit: Quem Dominus... interficiet spiritu oris sui, !? militantemque in terris Ecclesiam transferet in triumphantem in coelis, gratiam enim in gloriam commutabit et terrestrem in coelestern paradisum. Sic finietur claudeturque corona huius anni benignitatis Domini. Et tandem erunt signa in sole et luna et stellis, signa his quidem irae et vindictae, illis vero misericordiae et clementiae; irae et vindictae infidelibus, misericordiae et clementiae fidelibus; irae et vindictae epuloni, misericordiae et clementiae Lazaro; irae Esau, misericordiae lacob; irae Aegyptiis, misericordiae Hebraeis. Sic enim illis nubes, in qua erat Angelus Domini, erat obscura, his autem splendida; ? sic enim Dominus electis suis ait: His autem [ieri incipientibus, respicile et levate capita vestra, quoniam appropinquat redemptio vestra. 139 Sicut enim qui apud Turcas captivi detinentur in aliqua civitate, videntes appropinquare exercitum Christianorum ad eam expugnandam civitatem gaudent, quoniam libertatem sperant ab illa miserabili captivitate, sic Christus ait appropinquare redemptionem electorum suorum; deinde, quia sicut sol in hoc mundo simul omnia tempora efficit, nam cum apud nos est dies, apud antipodas est nox, et cum apud nos mane, apud illos serum, et cum apud australes est aestas, apud septentrionales est hiems, et cum hic est ver, ibi est €p. 35, Ibid. 90, 459-462; Alexander ab Alexandro Geniíales Dies, lib. 3, cp. 24, f. CXXVII*; Ios. Scaliger De Emendatione Temporum, lib. 3, pag. 194. 137) 2 Thess 2, 8. ultima nutem aetnte finita, claudetur hic mysticus annus, et tunc iustis orietur sol neternne lucis, impiis vero nox sempiterni horrorls. Sol Christus est nunc multis ín locis obscuratus ob haereticorum pravitatem. Regius Vates docet quid timendum sit in die Iudicii, 162 ADVENTUS SECUNDUS autumnus, sic Christus in hoc mundo facit; idem cum sit, in diversis et apud diversos diversa operatur. In hoc mundo electi sunt in hieme horridissima vel aestate fervidissima tribulationum sicut mendicus Lazarus, reprobi autem in floridissimo vere et copioso autumno sicut epulo; 14? sed hi qui bonis in hoc mundo fruuntur, in alio mala expectant. Hinc timendum illis est, nam post bona tempora sequuntur mala, post ver aestas et post autumnum hiems; at iusti, qui in hoc mundo multis affecti sunt malis, bona expectant, sicut post mala tempora sequuntur bona. Sic ait: Recordare, fili, quia recepisti bona in vita tua et Lazarus similiter mala; nunc autem hic consolatur, tu vero cruciaris. ** FEinc Christus ait quod homines arescent prae timore et expectatione malorum, sicut arbores autumnales incipiunt arescere a frigore correptae, sed hiemales arbores, vere appropinquante, virescere incipiunt. Erunt signa in sole et luna el stellis. Christus sol, Ecclesia luna, fideles stellae. Obscuratus est sol in oriente, ubi splendidissimus lucebat temporibus Chrysostomi, Basilii, Gregorii et aliorum Sanctorum; obscuratus in Africa, ubi nil minus lucebat tempore Augustini; obscuratus magna ex parte in universa Germania, in quibus omnibus locis luna Ecclesiae non dat lumen splendoremque suum, infideles enim et haeretici, qui in Christum vere non credunt, Ecclesiam minime audiunt. Sic multae stellae ceciderunt de coelo, nam multi populi, relicta vera fide, prolapsisunt in infidelitatem vel haereticam pravitatem, quae pestis perniciosissima [est]. Sic Ioannes vidit quod serpens antiquus, habens capita septem et cornua decem, traxit cauda sua de coelo tertiam partem stellarum et voluisset coelestis mulieris filium penitus devorare. 1€ IX. Arescentibus hominibus prae limore el ezpectatione quae supervenient universo orbi. 1*3 Sed quid, quaeso, timendum in die iudicii erit? Infernus quia apertus videbitur? Minime, quia infernus non pro hominibus, sed pro diabolo et angelis eius creatus fuit: In ignem aeternum, qui paralus est diabolo et angelis eius. '* Aspectus satanae et horribilium daemonum? Sed sicut videbitur tunc non tantum infernus apertus, verum etiam paradisus, sic non tantum videbuntur daemones, sed etiam Angeli, nam: Omnes Angeli eius cum eo. 1*5 Quid timendum? Aspectus irati iudicis? Sed hic iucundissimo vultu dicet multis: Venite, benedicti Patris mei, possidele, etc. 14* Timendus Deus qui polest et animam et corpus mittere in gehennam? 1 Sed Deus pater noster est clementissimus et sicut in gehennam mittere potest, sic et potest et vult — qui vult omnes homines salvos fieri, 143 — mittere in paradisum, quem pro hominibus creavit, sicut mox creatum hominem in paradisum immisit.?*? Quid ergo timendum? Hoc sibi Regius Vates quaesivit dicens: Cur timebo, sive quid timebo in die mala ? Diem malam dicit diem iudicii, quae dies erit indignationis et irae. Respondet autem: Iniquilas calcanei mei circumdabit me, idest iniquitas tantum mihi timenda est, ne hac circumdatus iniquitate inveniar in die iudicii, sicut cireumdabit eos qui confidunt in virtute sua el in multitudine divitiarum suarum gloriantur ; 5? nam huiuscemodi hominem iusti tunc irridebunt dicentes: Ecce homo qui non posuit Deum adiutorem suum, sed speravit in multitudine divitiarum suarum el praevaluit in vanitate sua! !9! Nam, inquit, si iniquitate tunc circumdatus inveniar, frater non redimet, redimet homo, sive frater non redimendo, redimet hominem, sive fratrem non redimendo, redimet homo, idest nullo pacto redimet, nullus tunc hominem ab iniquitate redimere poterit hominem, nec Christus quidem, et non dabit Deo placationem suam ; * nam ait: Quam dabit homo commutationem pro anima sua ? Filius enim hominis venturus est in gloria Patris sui cum Angelis suis et tunc reddel unicuique secundum opera sua ; !*? ideo ait: Non dabit Deo frater aut homo quivis, etiam Christus, placalionem pro anima tunc iniquitate circumdata. Nam si placatus in hoc mundo Deus non fuit, tunc placari non poterit cum iniquis, sicut nec cum daemonibus, nec dabit pretium redemptionis animae suae ; !5* Christus enim tunc non redemptor, ut in primo adventu, erit, sed iudex veniens ad iudicandum non ad salvandum. Et laborabit in aeternum eíl vivet adhuc in finem: !55 homo iniquitate circumdatus in aeterIdest sola iniquitas et peccatum; sl. enim In hoc mundo Deus placatus non fuerit, tunc placari minime poterit. Adventum Christ! judicis describunt sacri Vates Daniel et Ezechlel. 164 ADVENTUS SECUNDUS num laborabit et in aeternum vivet, quare cum aeterna vita aeterna erit et poena; vel melius: etiam si homo viveret in aeternum et in aeternum laboraret, aeternam poenitentiam faceret ad dandam Deo placationem et pretium redemptionis pro anima circumdata iniquitate, non poterit eam redimere atque salvare. Hinc ait Regius Vates solam sibi timendam esse iniquitatem atque peccatum, haec enim si non adsit, nihil timendum erit, siquidem ob iniquitatem Angeli de coelo !55 et homines de paradiso eiecti fuerunt. 15 X. Et tunc videbunt Filium hominis venientem in nube.cum potestate magna et maiestate. 158 Sic Daniel Christum vidit venientem ad iudicium: Aspiciebam, inquit, in visione noctis, et ecce eum nubibus coeli quasi filius hominis veniebat, et... ad Antiquum dierum pervenit et in conspectu eius oblulerunt eum ; et dedil ei potestatem et honorem el regnum, el omnes populi, tribus el linguae servienl ipsi. Potestas eius polestas aelerna quae non auferetur, et regnum... quod non corrumpetur.'*? Ezechiel quoque Christum vidit in nube venientem ad iudicandum in prima sua visione: Ecce, inquit, ventus turbinis veniebat ab aquilone et nubes magna et ignis involvens et splendor in circuitu eius ; 1 et tandem, visis quattuor animalibus cum quattuor rotis, supra eorum capita vidit firmamentum ad instar crystalli et 169* super illud thronum sapphirinum ac desuper Christum sedentem et ad ignis instar splendentem. !$ Et quidem quod visio haec divinum iudicium repraesentet, ipse Vates ait capite 43 iterum spectro huiuscemodi viso: Et vidi, inquit, visionem secundum speciem, quam videram quando venit ut disperderel civitatem, et species secundum aspectum quem videram iuzla fluvium Chobar ; 1? et capite 10 sedens super solium sapphirinum praecipit viro induto lineis ut ingressus in medium rotarum, impleat manus suas prunis et effundat super civitatem ad comburendam eam.!59 Quare id quod apud Danielem est Antiquus dierum et quasi filius hominis ad eum usque perveniens, est apud Ezechielem sedens super solium sapphirinum et vir lineis indutus; quod vero Daniel ibi dicit datam esse Christo potestatem et honorem eique gentes omnes subiectas, hoc in figura Ezechielis designant quattuor animalia et rotae, quae sunt quattuor monarchiae et regna, quae quidem apud Danielem designantur in quattuor statuae partibus, capite 2,!9* et in quattuor bestiis: leaena, urso, pardo et bestia innominata, capite 7, quae, ut ibi declaratur, quattuor sunt regna, sed Christo subiecta;!*5 hoc est enim quod lapis de monte sine manibus abscissus percutiens statuam ad nihilum redegit et hoc est quod Ezechiel quattuor animalia et rotas videt sub pedibus Christi, cum, ut ait Apostolus 1 Corinthiis, evacuaveril omnem principatum et potestatem el virlulem ... omnia enim subiecit sub pedibus eius, !5 sic Christus ait: Data est mihi omnis potestas in coelo et in terra ; !*' et quod Daniel ait: Potesí(as eius potestas aeterna, Ezechiel dicit thronum eius positum super firmamentum crystallinum, idest super coelum, quod suapte natura incorruptibile est, et quod Daniel ait sedisse iudicium, Ezechiel inquit venisse ad disperdendam civitatem, et quod Daniel inquit: Thronus eius flamma ignis, rotae eius ignis accensus, ? Ezechiel ait quod similitudo animalium, quibus insidebat iudex, et aspectus eorum quasi carbonum ignis ardentium el quasi aspectus lampadarum ; 1*?* et tandem quod ait Daniel: Fluvius igneus rapidusque egrediebatur a facie eius, Y? Ezechiel ait acceptum ignem de medio rotarum et proiectum super civitatem. XI. Haec autem omnia sacrosanctum Evangelium his verbis aperit: Videbunt Filium hominis venientem in nube cum potestate magna et maiesiatle, nam omnes Angeli eius erunt cum eo, sicut Daniel ait: Millia millium ministrabant ei et decies millies centena millia assistebanl ei. '* Cum potestate magna el maiestate, quia Rex regum el Dominus dominanlium. Y? Tunc, inquit, visis prodigiosis portentosisque signis in coelo, in sole, luna et stellis; func, cum apparuerit, ut Matthaeus ait, signum Filii hominis in coelo, 3 idest crux Christi, quod erit veluti imperiale Christi insigne et stemma, et quia per cru- 19, 16, 173) 24, 30. Sed clarius ipse Christus in hodierno Evangelio. Facta mortuorum resurrectione, omnes gentes congregabuntur ante Christum iudicem et nb invicem separabuntur. 166 ADVENTUS SECUNDUS cem sibi iudiciariam hanc potestatem acquisivit: Propter quod etl Deus... dedit illi nomen quod est super omne nomen, ul in nomine, etc., * sic canit Ecclesia: « Hoc signum crucis !'** erit in coelo, cum Dominus ad iudicandum venerit »!5 — sicut enim virgam Moysi et Aaron servari in tabernaculo iussit Dorninus in signum rebellionis filiorum Israel,U? et sicut gladius, quo David Goliam occidit, in signum tantae victoriae servatus in tabernaculo Domini fuit, !? ita crux Domini servatur in die iudicii ostendenda in coelo ad gloriam Christi, consolationem fidelium et confusionem infidelium ac reproborum omnium cruciatum; func, — cum congregatae fuerint omnes gentes ad iudicium, facta mortuorum resurrectione Angelorum ministerio - nam: Mittel Angelos suos cum tuba et voce magna, el congregabunt electos eius a quattuor ventis, a summis coelorum usque ad terminos eorum, '* idest ab omnibus mundi plagis, hebraismus enim hic est, peculiaris tropus et phrasis Scripturae, -.congregabuntur ?'?* ante eum omnes genies, sed separabuntur reprobi ab electis sicut oves ab haedis. Resurgent autem mortui, quoniam omnes, qui in monumentis sunt, audienl vocem Filii Dei, V? sicut Lazarus, €! quoniam,ut Paulus ait 7 Thessalonicensibus : Ipse Dominus in iussu el in voce Archangeli et in tuba Dei descendet de coelo, et mortui, qui in Christo sunl, resurgent primi ; !* Ezxercilus magnus valde, utait Ezechiel, 2 quos item Daniel mullos appellat,!9 per multos omnes intelligens, quoniam omnes vere erunt multi. In tubae autem sonitu veniet, sicut venit ad dandam legem; !** sic enim tubae sonitu !9t* per sacerdotes populus convocabatur ad tabernaculum testimonii. 95 Sic virgam Moysi eam fuisse quae in manu Aaron floruit et jn arca Domini posita fuit. Cf. Quadragesimale Secundum, part. 1, pag. 198. Virga autem tot portentorum in manu Moysi operatrix, non 1ilJja Aaronis erat quae fronducrat, haec enim tantum fuerat signum sacerdotli Aaron consignati atque ad elus rei testimonium reposita in arca Domini; nullibi vero legimus Deum ea usum fuisse ad prodigia patranda. De virga autem Moysi nescitur quonam devenerit; attamen ex Scriptura certe constat In arca non fulsse repositam. Cf. Aug. Calmet Dictionarium Historicum, sub voce: Virga; Corn. A Lapide Comment. in Numeros, 20, 9. 177) Ct. 1 Rg 17, 54. 178) Mt 24, 31. 178*) Ms.: Autem adicitur. citus grandis nimis valde. 183) Cf. 12, 2. 184) Cf. Ex 19, 9-21. 184*) Ms.: Sonitus. 185) Cf. Nm 10, 1-6. tunc, facta mortuorum resurrectione et congregatis omnibus ante tribunal Christi, videbunt omnes: Videbit omnis caro salutare Dei. 195 Non tamen omnes eo aspectu laetabuntur, sed multi plangent. Sic Divus Ioannes ait Apocalypsi 1: Ecce venit cum nubibus el videbit eum omnis oculus et qui eum pupugerunt ; et plangenl se super eum omnes (ribus terrae. 3? Sic etiam Divus Matthaeus ait: Tunc plangent omnes tribus terrae, et. videbunt, idest videntes, Filium hominis venientem cum nubibus coeli cum virtute multa el maiestate. 9 Plangent cum lacrimis quaerentes poenitentiae tempus cum Esau, !&* sed non invenient; plangent videntes sibi paradisum clausum, infernum apertum, Deum inimicum, Christum iratum, nec ex omni parte nisi fletus causam habentes: intra se conscientiam accusantem: Vermis eorum non moriíur, extra se ignis conflagrationis: Ignis non ezlinguitur ; !** supra se paradisum clausum et Deum iratum, infra se infernum apertum et diabolum praeparatum; ante se iudicem contra ipsos mortis aeternam sententiam fulminantem, et post se paratos daemones ad exequendam sententiam expectantes; a dextris privationem omnium bonorum, et a sinistris abyssum omnium malorum. Sic plangent se... omnes tribus lerrae, ii qui terrena tantum sapere voluerunt, qui noluerunt portare imaginem novi hominis coelestis, sed tantum veteris terreni; ?? plangent maxime crucem Christi intuentes et passionis eius mysteria, !?! quae Christus passus fuit in mundo pro salute eorum considerantes. et sese accusantes quod tantam spreverint salutem talemque gratiam et bonitatem Dei. Videbunt venientem de coelo, non ad salvandum, sed ad iudicandum, ad exercendum non misericordiae sed iustitiae opera; venientem sicut Moyses descendit de monte ad puniendum eos qui aureum vitulum adoraverunt;!?? videbunt venientem sicut venit Deus ad puniendum Adae peccatum in terrestri paradiso, non tamen cum sibilo aurae suavi, 19 sed in spiritu iudicii el spiritu ardoris, !** ad fulminandam aliam mortis et poenarum sententiam. Videbunt 188*) Ct. Gn 27, 34-36, 189) Mc 9, 43. 45, 47. 190) Cf, 1 Cor 15, 47-49. Christum gloriosum: videntes iust! maxime laetabuntur, Impií autem desperato fletu plangent. Veniet Christus cum maicstato magna, Angelis consltipatus, tanquam rex ad dandam mercedem, his quidem in fornace neterna, illis autem in regno gloriae sempiternae. Nil ergo iustis timendum est, sed expectanda sunt praemia. 168 ADVENTUS SECUNDUS Filium hominis, non in forma humilis servi, veluti in primo adventu, quando cum in forma Dei essel, non rapinam, etc.,!?5 sed in forma summi regis et hominis, in divinitate, maiestate et gloria Deo aequalis, venientem in nube sicut in nube ascendit in coelum !'5 et in nube lucida transfiguratus apparuit, quando resplenduit facies eius sicut sol ; 9' in nube, quia ex nubibus egrediuntur fulgura fulminaque, sic ex nube fulminabit impios Christus eosque in aeternum occidet. XII. In nube autem cum virtule et potesiate magna, idest magno exercitu copiisque angelicis constipatus: Omnes Angeli eius cum 60, inter quos splendebit sicut sol inter astra; sic arca Domini manebat in medio cherubim gloriae. !!$ Cum potestate magna et maieslale, sedens super thronum maiestatis suae, sicut Isaias vidit eum sedentem super solium excelsum el elevatum !*? in medio Seraphim et Michaeas vidit sedenlem super altissimum solium suum omnesque exercitus coeli assistentes ei a dextris et a sinistris. ?9" Cum potestate. . . el maiestate tanquam auctor naturae, fons gratiae, rex gloriae, verus et summus Deus Optimus Maximus. Hinc tanquam auctor naturae hodie mortuos omnes suscitabit omniaque corpora aeterna immortalitate donabit, ut nec damnati quidem in flammis infernalis ignis mori in perpetuum possint, sed semper sint ibi incorruptibiles tanquam aurum in fornace; uti fons gratiae omnes electos suos in gratia confirmabit, adeo ut in perpetuum amplius peccare minime possint ; ut rex gloriae omnes electos suos perpetua sempiternaque gloria decorabit sicut sol astra: Venile, benedicti Patris mei, etc. ? Demum ut verus Deus Sanctos omnes faciet divinitatis suae participes et consortes, ut Petrus ait: Divinae consorles naturae. *?* Hinc iustis timendum nil est, quapropter ait: His autem fieri incipienlibus, respicite el levate capita vestra, ?9 respicite coelum versus, ubi [fulgebitis] tanquam sfellae in perpetuas aeternitates ; ?9* stellae autem sole multo clariores ac fulgidiores habitaturi victurique estis; respicite et levate capita vestra, quoniam vobis non timenda supplicia sunt, sed expectanda praemia; levate capita vestra tanquam mox ab humilitate terrena ad coelestem gloriam exaltandi; quoniam appropinquat redemplio vestra, ?55 de qua Apostolus ad Romanos: Ezpeclalio creaturae revelationem filiorum | Dei expectat... adoptionem filiorum Dei expectantes, redemptionem corporis nostri, idest quia et ipsa creatura liberabitur aliquando a servitute corruptionis in liberlatem gloriae filiorum Dei, *" nam: Salvatorem expectamus Dominum nostrum Iesum Christum, qui reformabit corpus humilitatis nostrae configuratum corpori claritatis suae. *? Sic enim et loannes ait: Carissimi, nunc filii Dei sumus et nondum apparuit quid erimus. Scimus autem quoniam cum apparuerit, tunc similes ei erimus, quia videbimus eum siculi est. **? Sic ait: Respicite el levate capita vestra, ut me summo cum gaudio excipiatis venientem ad glorificandum vos et suscipiendum vos ad meipsum, ut ubi ego sum et vos sitis, **? in gloria Patris mei. Per redemptionem enim corporis regnum Dei intelligit, ait enim: Videte ficulneam et omnes arbores : cum producunt iam ez se fructus, scitis quoniam prope esl aestas. Ita et vos cum videritis haec fieri, scitote quoniam prope est regnum Dei. ?*19 XIII. Quibus verbis ostendit Dominus non longo temporis intervallo signa haec praecessura esse iudicium, sicut non magnum est spatium inter gemmas arborum, cum iam cauliculos foliculosque tenerescentes rami parturiunt, et veris, quod hic aestas dicitur, primordium, sed in ipso veris primordio haec fiunt; ita signa haec in ipsis regni Dei primordiis ventura designat. Secundo, quod sicut aestas necessario sequitur arborum erumpentes gemmas, ita regnum Dei certo certius sequetur iam praefata portenta. Tertio, electos suos ficui comparat, quae dulcissimos fructus suavissimosque gustui facit, quoniam sic iustitiae operibus delectatur Deus; et ficus quidem sua sorte contenta supra ligna silvarum promoveri minime voluit, sicut nec vitis aut oliva. ?!! Deinde, quia ficus, sicut et vitis, nisi ficus bonas proferat, vix ad ullum aliud opus apta est, unde Dominus ficulneae maledixit, quae folia tantum, non fructus habebat;?!? sic enim omnis arbor, quae non fdcit fructum bonum, excidelur et in ignem milleSlgna haec brevi temporis intervallo judicium praecedent, Verba sua Christus veluti iuramento firmat, 170 ADVENTUS SECUNDUS tur. ?5 Hinc ait: Cum producunt iam ez se fructum. Tandem quarto, his arboribus non horridam hiemem superventuram, sed amoenam aestatem repromittit, non damnationem, sed salutem, non maledictionem cum reprobis, sed benedictionem cum electis: Scilote quoniam prope est regnum Dei. Regnum dicit summam copiam?* honorum et voluptatum, quae hominibus maxime desiderabilia sunt; et regnum Dei dicit, quia summa haec infinitaque affluentia non terrenorum bonorum erit, sed coelestium, non temporalium sed aeternorum, non humanorum sed divinorum; regnum Dei omne bonum Dei: Dicite iusto quoniarm bene, ?!5 idest omne bonum: Ego ostendam tibi omne bonum, 9'* sicut Deus dicitur ens simpliciter: Ego sum qui sum, *"* quia omnium entium perfectiones in unitate suae essentiae simplicissime et perfectissime continet, sicut sol omnem astrorum splendorem, aurum omnium metallorum valorem, lux omnium colorum pulcritudinem, unitas omnium numerorum species; regnum Dei omnem Dei hereditatem, nam: Si... filii et heredes, heredes quidem Dei, coheredes autem Christi. ** Regnum Dei, non regnum Davidis aut Salomonis, quod arctissimis terminis angustissimisque spatiis concludebatur; sed regnum Dei, quod infinitum est; non regnum Adae in paradiso terrestri aut Luciferi in coelesti, nam neuter eorum fuit sua sorte contentus et maiora appetiit. IIoc autem regnum Dei est, quo nihil maius desiderari potest. XIV. Amen dico vobis quia non praeteribit generatio haec donec omnia ... fiant. Coelum etl terra transibunt, verba aulem mea non transibunt. 1? Sicut Abrahae per semetipsum iuravit Dominus et iuramento promissiones illi factas firmavit: Per memetipsum iuravi, dicit Dominus: quia fecisti hanc rem et non pepercisti filio tuo unigenito propter me, benedicens benedicam libi, etc., ?*?) ita hic Christus promissa sua iuramento veritatis firmat: Amen dico vobis... non praeteribit generalio haec, extrema haec mundi aetas; siquidem nos sumus in quos fines saeculorum devenerunt,?? inquit Paulus; Petrus vero ait quod omnium... finis appropinquavit, ? et Ioannes quod novissima hora est. ** Totum enim tempus inter primum Christi et secundum adventum intercedens, una est aetas ac novissima mundi, nec alia ante Christi adventum singularis expectanda est orbis immutatio, sicut ante incarnationem expectabatur. Hinc ait: Non praeterquia ibit generatio haec, aetas haec novissima mundi, donec omnia. . . fiant, pisei omnia quae ventura praedixit. Nam hic Christus totus propheta est, nec propheta qui falli possit, sicut Samuel qui putavit quod primogenitus Isai a Deo electus esset in regem, ?* et Nathan qui consuluit David ut templum Domino aedificaret, cum tamen non ea esset Domini voluntas, ??5 et Isaac Iacob benedixit putans se benedicere Esau, ?* Iosue item a Gabaonitis deceptus fuit;?? neque propheta cui aliquid sit absconditum, ut Eliseus cui mors filii mulieris sunamitidis abscondita fuit; ?* sed propheta omnium Prophetarum, propheta ille in Lege promissus: Prophetam suscitabit tibi Dominus .. . de gente lua el de fratribus luis, etc.;?*? propheta futura omnia certissime cognoscens, non tantum secundum naturalium et inferiorum causarum rationem, sed etiam secundum supernaturalem divinae voluntatis dispositionem; nam primi generis vaticinia variari possunt et aliter evenire, sicut accidit Isaiae vaticinanti mortem Ezechiae regi, ?39 Ionae vaticinanti Ninivitis interitum, ?! Nathano vaticinanti David perditionem ob adulterium et homicidium, ?? et aliis. Nam de huius generis vaticiniis, quae vel maxime in commina- ,«q absolute tionibus malorum et bonorum promissis consistunt, ait Dominus per 4... Ieremiam: Repente loquar adversus gentem et adversus regnum, p — etc., 93 et per Ezechielem: Eliam si dixero iusto quod vila — voluntaus. vivat, el confisus in iustitia sua fecerit iniquitatem .. . in iniquitate sua, quam operatus est... morietur. Si aulem dixero impio: morte morieris, el egerit poenitentiam a peccato suo . . . vita vivel, etc. *** Sed ut ostendat Dominus vaticinium suum non esse huiusmodi, sed secundum supernaturalem divinae voluntatis dispositionem, ait: Coelum et terra transibunt, verba autem mea non transibunt, idest : Quae dico certissime sunt eventura ac multo certius quam certum sit nunc coelum et terram 27, 1-37. 227) Ct. Ios 9, 3-22. 228) Ct. 4 hg 4, 27. 229) Dt 18, 15. Vulg.: De gente tua et de fratribus tuis... suscitabit, ctc. 230) Cf. 4 Tg 20, 1. 231) Cf, Ion 3, 3-4. 232) Ct. 2 hg 12, 1-12. 233) 18, 7. Vulg.: Adversus gentes, elc. Diem iudicii Christus dicit se nescire, sed quatenus homo, et ad compescendam hominum curiositatem, Ideo id tantum locutus est 172 ADVENTUS SECUNDUS consistere. Coelum et terra (transibunt : facilius est, inquit, ut coelum et terra, tanquam multo infirmiora deficiant ad nihilumque tendant, quam ut verba mea deficiant a veritate, nam coelum quidem et terra transitura sunt: Initio tu, Domine, terram fundasti et opera manuum tuarum sunt coeli ; ipsi peribunt, iu aulem permanebis, el omnia sicut vestimentum velerascent etl sicul. mulatorium mulabis eos el mutabuntur, lu autem idem ipse es el anni lui non deficienl ; *5 et Isaias: Coeli sicul fumus liquescenl et terra sicul vestimentum atteretur ; 9*5 et Divus Petrus : Adveniet... dies Domini sicut fur, in quo coeli magno impetu transient... coeli ardentes solventur ; " sed verbum... Domini manet in aeternum. ?8 Sic vaticinium Christi multo firmius est quam sit coelum et terra, quae tamen suapte natura perpetua et incorruptibilia sunt: Terra... in aeternum slat, diit Ecclesiastes ;?? et pater eius: Slatuil ea in aelernum el in saeculum saeculi, praeceptum posuit el non praeteribit. ?49 XV. Nec tamen minuit vaticinii Christi dignitatem aut certitudinem quod ait se diem iudicii nescire: De die autem illo vel hora nemo scit, neque Angeli in coelo, neque Filius, nisi solus Pater. ?** Id enim nescire se dicit, non quod vere nesciat, cum in eo sint omnes thesauri sapientiae et scientiae ?** Dei, cumque ipse dixerit: Omnia mihi tradita sunt a Patre meo,?*33 sed quod id quatenus homo nescit, nam Dei non hominis est futura praenoscere naturali scientia humanaque experimentali, etsi supernaturali infusa ipse cognoverit; vel forte nescire se dicit diem et horam iudicii ad eam manifestandam nobis, cum id scire non expediet nobis, sicut nec diem aut horam mortis nostrae. Unde ad compescendam ingenii humani curiositatem id dixit, sicut post resurrectionem ascensurus in coelum a discipulis interrogatus: Domine, quando restitues regnum Israel ? respondit: Non est vesirum nosse lempora vel momenía, quae Pater posuil in sua potestate. ?*4 Noluit Dominus nos admodum curiosos esse in secretis cognoscendis quae scire nil expedit; hinc obscure nimis loquuntur Divinae Seripturae de principio et fine mundi, de opere, inquam, creationis 8; 1 Petr 1, 25. 239) 1, 4. 240) Ps 148, 6. 241) Mc 13, 32. et finalis iudicii; manifestissime autem de opere redemptionis noquod nobis si'mme strae, sicut Seraphim apud Isaia m velabant alis caput et pedes, .xpeait apertis autem mediis alis volabant, **5 quoniam in hoc opere nimium divina caritas, bonitas, misericordia et pietas elucet, quae quidem summe cognoscere expedit. Ob id Christus de futuro iudicio tantum locutus est quae nobis scire expedit, ad divinam iustitiam cognoscendam; nam sicut in mundi creatione potentia et sapientia Dei summopere eluxit, in redemptione caritas, misericordia et bonitas, ita in finali iudicio summopere divina iustitia elucebit. XVI. Ob id enim vel maxime Deus universale iudicium in fine mundi facere decrevit, ut sicut in mundi creatione potentissimum ac sapientissimum se ostendit,in mundi redemptione piissimum ac misericordissimum, ita in universali iudicio iustissimum se ostendat, quodque non minor in eo iustitia sit quam potentia, sapientia, bonitas, misericordia et caritas; hae enim sunt sex alae Seraphim. Et sicut in avibus aequales omnino sunt alae, uti in homine brachia, manus, pedes, oculi aliaque membra, quae suapte natura sunt paria, ita in Deo aequales omnino sunt et pares misericordia et iustitia, bonitas et caritas, potentia et sapientia. Infinitam igitur puritatem iustitiae suae ostensurus est Dominus in die iudicii reddens unicuique secundum opera sua, *** bonis infinita aeternaque praemia et malis sempiterna supplicia pro meritis uniuscuiusque. Quamvis autem multas in elapsis temporibus fecerit Deus claras iustitiae suae demonstrationes contra impios, uti eiciens angelos malos de coelo, ?*' homines de paradiso, t$ submergens mundum diluvio, *? Pentapolim igne de coelo comburens, ?*? Aegyptum decem plagis flagellans,??! multa Hebraeorum millia in deserto occidens,?5* nunc famem plurium annorum, nunc bella, nunc pestes et alia huiuscemodi in mundum immittens; nulla tamen adhuc pro meritis facta est demonstratio, sed in die iudicii reservatur. Arguitur a nonnullis de iniustitia Deus, quoniam impios in hoc 11, 33; 16, 49; 25, 9, cognoscere. Faciet Deus universale iudicium nd ostendendam iustitinm sunm. unicuique retribuendo iuxta opera sua. Multi nunc scandalizantur varias hominum fortunas videntes, sed in die iudicii ostendet Christus iustitiae suae ralionem impios perdendo et ad Relernos cruciatus damnando, 174 ADVENTUS SECUNDUS mundo bonis potius quam malis afficit. Hinc Iob ad Deum ait: Quare... impii vivunt, sublevati sunt confortatique divitiis ?... Domus eorum conforlatae sunt el pacalae et non est virga Dei super illos.?92* Ieremias item: Justus quidem...es, Domine, si disputem tecum ; veruntamen iusta loquar ad te : Quare via impiorum prosperatur, bene est omnibus qui ... inique agunt ?*9 Et Habacuc : Quare respicis contemptores e! faces conculcante impio iusliorem se ??93** Sic multi scandalizantur varias hominum fortunas videntes, uti Lazari mendici et epulonis. Sed Deus in die iudicii ostendet iustitiae suae rationem, et si nunc tacet videns mala quae fiunt in mundo, tunc clamabit, ut per Isaia m ait: Tacui semper, silui, patiens fui ; sicut parturiens loquar, dissipabo et absorbebo simul.?** Sic clamans impiis dicet: Esurivi ... et non dedistis mihi manducare, etc. ?55 Sicut Deus recensens mala quae Amalec fecit Israeli in deserto, iussit Sauli regi Israel ut, congregato exercitu, percuteret Amalec et universa eius demoliretur, nulli parcens rei, ?59 sic in die iudicii Deus recensens omnia mundi peccata, iubebit Christo ut veniat ad iudicandum mundum et perdendos omnes impios de terra. Christus enim conslitutus a Deo est iudez vivorum et mortuorum, ?*' Pater enim omne iudicium dedit Filio... et dedit ei potestatem iudicium facere, quia Filius hominis est. ?38 In hoc enim Chrislus mortuus esl el resurrezil, ul vivorum el morluorum dominelur ; ?*** ideo Filius hominis venturus est ad iudicandum, missus a Deo tanquam Saul contra Amalec; nec parcet tunc alicui Christus sicut Saul, sed Amalecitas omnes disperdet dicens: Discedite a me omnes operarii iniquitatis ?*? in ignem aeternum. Duplex hic poena exprimitur: damni quidem: Discedite a me, maledicti : privatio omnis boni; in ignem aeternum: poena sensus aeternusque cruciatus. Prima quidem gravissima est, sicut Absalom ait: Melius est mihi mori quam faciem regis non videre;?9' sic omnes reprobi privatione videndi faciem Dei animis summopere crucia- 252*) 21, 7-9. Vulg.: Domus eorum securae sunt, etc. 253) 12, 1. 253*) 1, 13, Vulg.: Devorante impio. 254) 42, 14. 255) Mt 25, 42. 256) Cf. 1 Rg 15, 1-3. el, etc. 258*) Rom 14, 9. Vulg.: Mortuorum et vivorum domínetur. 259) Lc 13, 27. buntur, hic est eorum vermis qui non moritur; deinde ignis aifligens corpus non ezlinguilur: ??! In ignem aeternum. Haec est olla succensa quam Ieremias vidit, postquam viderat virgam vigilantem; 282 per haec enim spectra designantur duo genera punitionum, scilicet temporalium et aeternorum; temporalis punitio virga est, sed in manu patris; punitio autem aeterna, olla succensa: In ignem aeternum, qui paralus est diabolo et angelis eius, sic enim facies eius a facie aquilonis, unde pandetur omne malum. ?€ Dies iudicii erit sicut mare Rubrum, in quo salvati sunt Hebraei, damnati vero Aegyptii, ibi cum Pharaone submersi;?*4 sicut transitus Iordanis, postquam Iosue partem populi posuit super montem Garizim, quam benedixit, et partem super Hebal, quam maledixit ; ?55 sicut Noe benedixit Sem et Iapheth ob pietatem, Cham autem ob impietatem et ignominiam, qua patrem affecit, maledixit; ?99 sic - Christus hodie. Sicut Abraham eiecit a domo sua ancillam et filium eius, qui Isaac persequebatur filium liberae, *? sic eiciet Christus hodie reprobos omnes qui secundum carnem vixerunt, eos autem qui secundum spiritum vixerint, aeterna benedictione donabit. Hodie Christus tanquam alter Isaac benedicet Iacob primogenitumque constituet omnibus bonis ditatum, Esau vero planget eiulatu magno: ?$$ Venite, benedicti Palris mei ; sic Isaac benedixit Iacob, sic Iacob moriturus omnes filios suos, ?9? sic Moyses omnes tribus Israel. ?/9 Quapropter etsi ait: Erunt signa in sole et luna et stellis, signa terribilia nimis, attamen iustis Ieremias ait: Á signis coeli nolite metuere quae timent gentes, quia leges populorum vanae sunt. *" Sed si scire vultis quibus timendum non est, attendite. Ait Dominus: Facto vespere, dicitis: Serenum erit, rubicundum est enim coelum ; el mane... lempesías erit, rutilat enim triste coelum. *? Coelum rubicundum est signum serenitatis, rubedo enim illa signum est puri aeris tenuiumque vaporum, quos solis radius pertransiens rubicundos facit; sed triste coelum signum est densarum nubium vaporumque nimium crassorum et aeris valde impuri, hinc pluviae signum est, 9, 20-27. 2067) Cf, ibld, 21, 9-14; Gal 4, 30. 268) Cf. Gn 27, 27-40. justos autem praemiando et ad neternam gloriam exaltando; ideo his signa videntibus iudicli venturi timendum non erit, sed Jubilandum. Docet Chrislus hodie quid nobis faclendum sit ne fudicium divinum timeamus, cui consonnt Isaias loquens de 1udicio Del super Iudaeos venturo; 176 ADVENTUS SECUNDUS tempestatis, turbinum, pluviarum, grandinum, fulgurum ac tonitruorum. Aer ergo purus signum est futuri temporis iucundi, aer vero impurus signum iniucundi. Sic pura conscientia dat spem salutis in die iudicii, conscientia autem impura incutit timorem damnationis et perditionis aeternae: T'empesías erit, rutilat enim triste coelum ; sic enim mala conscientia semper timorem incutit malis. Hinc Adam post peccatum praesentiens adventum Domini, timuit et abscondit se, eo quod nudus esset, iam amissa innocentiae veste; ?? sic fratres Ioseph nimio fuerunt timore perterriti, cum cognoverunt fratrem eorum loseph, quem ipsi odio habentes tanquam vile mancipium Ismaelitis vendiderant, ?* esse summum principem ac dominum universae terrae Aegypti. ?'5 Conscientia laesa facit hominem timidum ;?'9 sic Adonias, Ioab et Abiathar sacerdos timuerunt valde, audito quod Salomon institutus erat a Davide rex Israel, quoniam ipsi adversarii erant Salomonis. ??? XVII. Ne autem merito in die iudicii timendum nobis sit, Apostolum monentem audiamus: Hora esi iam nos de somno surgere, nunc enim propior esi nostra salus, quam cum credidimus. Noz praecessit, dies autem appropinquavit. Abiciamus ergo opera tenebrarum et induamur arma lucis, sicut in die honeste ambulemus. ?' Surgamus de somno, ne cum fatuis virginibus dormientes inveniamur, ?? et omnia vitia omniaque peccata abiciamus, quae dicuntur opera tenebrarum, nam vitia, cum foeda ac turpia sint, tenebras amant, ut in abscondito et secrete fiant, opera autem bona sunt opera lucis, nam cum laude possunt publice et coram omnibus fieri. Consonat autem Christo in Evangelio et Paulo in Epistola Isaias propheta in matutinis lectionibus: Visio Isaiae filii Amos, quam vidit super Iudam et Ierusalem, idest contra Iudam et Ierusalem: Filios enutrivi et exaltavi, ipsi autem spreverunt me. Cognovil bos possessorem ruum et asinus praesepe domini sui, Israel autem me non cognovit... populus meus non intellexit. Vae genli peccatrici, pag. 2760; Quadragesimale Secundum, part. 1, pag. 280; Quadragesimale Tertium, pag. 507. verat partes Adoniae, Sadoc vero Salomonis. 278) Rom 13, 11-13, 279) Cf. Mt 25, 2.8. populo gravi iniquitate, semini nequam, [iliis sceleratis! ** Praedicit enim hic Vates iudicium Dei, quod futurum erat ac venturum super ludaeos in. figuram futuri universalis iudicii, unde Christus simul coniunxit excidium lIerosolymorum cum universali iudicio in fine mundi, ?*à' quando igne conflagrationis mundus iste totus comburendus est, ?*? sicut civitas Ierusalem igne combusta fuit, primo quidem per Chaldaeos *8? ac postea per Romanos. *4 Unde ait Vates: Civitates vestrae succensae igni.?** Nam civitas ipsa lerusalem, sicut et templum in ea, typus quidam ac figura erat mundi huius, qui civitas et templum Dei est: Coelum et lerram ego adimpleo, *9* sicut et mundi huius tabernaculum etiam Moysi et arca Noe hieroglyphica quaedam fuerunt. Arca enim woe tribus constabat solariis: infimo, medio et supremo ;??' tabernaculum Moysi tribus partibus: atrio, sancto et sancto sanctorum; *8 similiter templum Salomonis tribus hisce ; ?9? et civitas Ierusalem tribus identidem partibus constabat, tribus murorum gyris circumdata: uno quidem infimo et extremo, ubi plebs habitabat, altero medio, ubi nobiles, et tertio supremo, ubi templum erat et regale palatium. ?*» Sic mundus iste tribus partibus constat: terra, coelo et empyreo, qui locus supremus est, designatus per supremum solarium arcae Noe, in quo ipse cum tribus filiis habitabat, in figuram Dei et trium hierarchiarum angelicarum. Designatus in sancto sanctorum tabernaculi Moysi et. templi Salomonis, ubi erat divinum propitiatorium in medio cherubim, in signum Dei in medio Angelorum; et designatus tandem in suprema parte Ierusalem, quae habitaculum erat regis, summi sacerdotis ac principum, ??' ad idem designandum. Sic mediae partes horum hieroglyphicorum mediam mundi partem, idest coelum ipsum designabant, infimae autem infimam hanc partem mundi, terrenam hanc molem. Sed sicut destructa fuit Ierusalem et templum et sicut tabernaculum etiam Moysi aliquando desiit, *? et arca Noe destructa fuit, sic mundus iste in die iudicii igne conflagrationis destruetur. Calmet Dictionarium Historicum S. Scripturae, sub voce: Ierusalem. 285) Is 1, 7. sub voce: lerusalem. 291) Cf. 2 1g 5,9; 2 Par 11, 8. 292) Cf. 3 Rg 8, 4. Ierusalem enim typus erat mundi huius. In extremo judicio credentes praecipue iudicabuntur de malis operibus et de bonis omissis vel male factis. 178 ADVENTUS SECUNDUS XVIII. Sed quid est quod Vates ait: Super, idest contra Iudam et Ierusalem, cum Ierusalem civitas sancta esset et. Iudaei populus electus atque fidelis? Utique quia qui... non. credil, iam iudicalus est,?95 sed credentes praecique iudicabuntur. Iudicabuntur autem de duobus: de bonis operibus non bene actis.et de malis male aclis. Primum exprimit mala opera male acta dicens: Ipsi autem spreverunt me ; cognovit bos possessorem suum, etc. Vae genti peccatrici! etc. Deinde opera bona non bene acta: Quo mihi multitudinem viclimarum vestrarum, dicil Dominus? Plenus sum, holocausia vestra arielum el adipem pinguium el sanguinem vilulorum el agnorum... nolui. Cum venirelis anle conspectum meum, quis quaesivit haec de manibus vesiris, ut ambulelis in alriis meis? Ne offeratis ulira sacrificium frustra ; incensum abominalio est mihi ; neomeniam el sabbatum el festivitates alias non feram ; iniqui sunl coetus vesíiri, calendas vestras el solemnitlales vesiras odivil anima mea, facta suní mihi molesta, laboravi suslinens. Ei cum exlenderitis manus vesiras, averlam oculos meos a vobis, el cum mulliplicaveritis oralionem, non exaudiam ; manus .enim vesirae sanguine plenae sunt. ** Haec autem duo Apostolus dicit primum quidem opera (tenebrarum, secundum vero somnum appellat: Hora est iam nos de somno surgere. Haec sunt quae Christus ait: Discedite a me omnes operarii iniquitatis ; et iterum: Ile, maledicti, in ignem aeternum... esurivi enim et non dedistis mihi manducare, sitivi et non dedistis mihi bibere. ?95 Imo tres causas Vates assignare videtur: primam ?*6 opera mala facta: Spreverunt me, secundam otium et torporem a bonis operibus: Israel... me non cognovit et populus meus non intellexil, et tertiam bona opera male facta: Quo mihi? etc. Sic Christus ait per Regium Vatem : Cum accepero lempus, ego iuslitias iudicabo.??! Sic enim cum dicent reprobi: Domine, nonne in nomine tuo prophetavimus el in nomine tuo daemonia eiecimus el in nomine tuo virtutes multas fecimus??? haec quidem bona opera sunt; dicet tamen Dominus illis: Discedite a me omnes operarii iniquitatis. Nam Moyses ait: Juste quod iustum est exequeris ; ?* hinc ait Divus Petrus Mihi potum. 290) Ms.: Prima et infra: Secunda... forpor... et tertia. quod iustus viz salvabitur,?? quoniam omnes iuslitiae nostrae . .. pannus mulieris menstruatae. 9? Ergo si salvari volumus, surgamus a somno, ab otio bonorum operum, abiciamus... opera tenebrarum, omnia mala opera. Lavamini, inquit Isaias, mundi estole, auferie malum cogitationum vestrarum ab oculis meis, quiescile agere perverse, discite bene facere, quaerite iudicium, subvenile oppresso. ?9? XIX. Quare hodie ex una quidem parte terremur adventu Christi ad iudicandum, ad destruendum hunc mundum, sicut lapis ille excisus de monte sine manibus statuam a Nabuchodonosor visam destruxit; 309 sicut vigil veniens de coelo et praecipiens ut arbor Nabuchodonosor praecidatur et ad nihilum fereredigatur;?* nam mundus hic per illam statuam designatur, sicut in aegyptiis hieroglyphicis per figuram Pan, quod universum significat, 9?* et per figuram Argi centoculi custodientis iuvencam Iunonis; 9* et per arborem etiam illam maximam, nam illa totum mundum implebat, sed tandem praecisa fuit et ad nihilum fere redacta, radice tantum in terra relicta; sic mundus ad primum illud chaos fere in die iudicii reducetur, ut fiant coeli novi et lerra nova ; ? sicut figulus ille apud. Ieremiam factum vas destruxit, et ex eadem materia vas aliud formavit.?*" Et quidem mundus iste veluti vas est in manu Domini, sicut Aegyptii hieroglyphico demonstrabant pingentes Deum, quem Eneph dicebant, luce amictum coelumque ac terram zona quadam colligata atque prae- 'cincta manu tenentem altera, altera vero virgam rectissimam cum oculo in apice virgae. ?99 Et plane summa cum ratione mundus in manu Dei regendus ponitur ac sustentandus. Nam mundus quidem hic finitus est et extra mundum nihil est cui permaxima haec moles veluti fundamento et basi innitatur; hinc Sacra ait Scriptura quod tribus digitis Deus terrae molem sustentat. 3!^ Quod si in manu Dei est mundus, poterit profecto ad nihilum redigere cum voluerit iterumque reficere cum libuerit. Sic mundi interitu nos Christus hodie terret. dius, sic dictus quasi totius naturae deus. Cf. Natalis Comes Mythologiae, lib. 5, cp. 6, png. 381-389, - 306) Cf. ibid. lib. 8, cp. 18, pag. 763. . 307) Is 66, 22. 308) Ct. 18, 4-6. 309) Pierius Valerianus Hieroglyphica, Comment., pag. 6020. 310) Cf. Is 40, 12. Terribilis ergo erit Christi nd mundum deslruendum et reficlendum; sed nihil nobis timendum erit, si bont fuerimus vel de peccatis poenitentiam egerimus. Divinum Iudicium valde terribile erit. 180 ADVENTUS SECUNDUS At.vero ex altera solatur: quod si boni fuerimus, nil nobis timendum sit, et si mali simus, dat nobis contra aeternae mortis venenum salutare antidotum, poenitentiam: Hora est iam nos de somno surgere; ex altera parte immittit ardentes serpentes ad occidendum nos, et ex altera erigit contra hos serpentes mortiferos serpentem aeneum salutiferum;3!! ex altera parte ignem comburentem, sed ex altera aquam ad ignem hunc extinguendum; ex altera amarissimas aquas Mara et ex altera lignum quod eas dulces efficit; ?!? ex altera pessimas aquas Iericho, reprobatae civitatis, ?!3 sed ex altera vas novum plenum sale, quo aquae sanentur istae; ?!* ex altera ostendit vitam, ex altera mortem; ex altera maledictionem et ex altera benedictionem; ex altera poenam inferni et ex altera gloriam paradisi, sicut Ieremias in porta templi vidit duos calathos ficuum, sed unus quidem ficuum optimarum, alter vero ficuum pessimarum.?!5 Nostra nunc interest ut quas magis libet eligamus. II. ALIA HOMILIA I. Dum princeps aliquis ad ostensionem iustitiae suae, ut ostendat quanto prosequatur odio facinora et facinorosos, publicam facit contra insignes aliquos malefactores iustitiam, magnis eos aíficiens suppliciis ob atrocia delicta, timent vehementer non tantumrrei faciem videre irati iudicis, audire sententiam contra se fulminandam, videre praeparatum patibulum et ferre supplicia extrema, sed etiam assistentes populi ad tale spectaculum ad terrorem convocati, quamvis nullius criminis conscii sint, sed videntes tantum parata tormenta, patibula atque supplicia, iudicem pro tribunali sedentem cum assistentibus, audientes legi processum reorum et fulminari contra eos suppliciorum et mortis sententiam; sic hodie rei timebunt: Arescenlibus hominibus prae limore, ct virlules etiam coelorum commovebuntur, idest electi, adeo tremendum erit hodiernum iudicium! 2, 19-22. 312) Ct, 24, 1. Arescentibus — hominibus prae limore et expectatione quae supervenient universo orbi, nam virtutes coelorum movebuntur, etc. ! II. Naturale admodum homini est supervenientium. malorum timore concuti, adeo ut sicuti vel nihil est in terra adeo constans et firmum quod fulmini coelesti possit resistere, ita nec reperitur cor adeo forti adamante indutum quod ictu timoris supervenientium malorum non frangatur, non conteratur. Hinc Adam post peccatum sentiens Dei adventum, timuit vehementer et timore victus, abiens se in nemore denso abscondit, cum tamen non veniret Dominus in tremenda maiestate nec nimio cum terrore, sed cum leni quadam aura diei,? quia etiam parva timere solemus; sic enim et experimur et legimus non tantum in magnis timore homines concuti, sed etiam in parvis. Cuinam homini inermi veniat obviam leo rugiens et fremens, et timore non concutiatur? Quis in navicula positus in mari, tempestate orla, ascendentibus undis, flantibus cum impetu procellosis ventis, turbato coelo, tonantibus et coruscantibus nubibus, non exterreatur? Quis coram iudice positus, convinctus de delicto commisso, videns tormenta sibi parari fornacemque ignis, in qua primum candentibus laminis adustus, tandem comburendus sit vivus, non conculiatur timore talibus spectaculis visis? Timemus minima quaeque mala vel suspicione tantum moti, timemus scintillas ignis, nedum fornaces. ; Est autem natura mali ut quo maius est, eo maiorem incutiat timorem. Sic legimus Iacob vehementi timore perculsum cum audivit quod Esau frater eius veniebat contra ipsum cum quadringentis viris armatis, timens ne ipsum universamque familiam suam gladio perimeret;? sic Loth timuit vehementer videns de coelo ignem descendere civitatesque et universam regionern comburere;* sic filii Israel timuerunt videntes maximum ignem, in quo Deus descendit, audientesque tonitrua et buccinas perstrepentes nubesque coruscantes et fulmina ferientia emittentes videbant. 5^ Rex David, cuius cor erat quasi leonis,* videns Angelum Domini evaginatum gladium Naturale est homini supcrvenientíum malorum timore concutl, quo autem maius malum est, maiorem incutit timorem. Malum reprobis superventurum in die iudicii maximum crit, quod exprimitur in sententia maledictionis conira cos lata, quae importat aeternam privationem gratiae ct gloriae ct Reternum odium et vindictam Deí contra impios. 182 ADVENTUS SECUNDUS manu tenentem versum contra Ierusalem, maximo fuit timore exterrefactus;? sic inquit Dominus quod arescent homines prae timore videntes in die iudicii horribilia signa ac prodigiosa portenta: Arcscenlibus hominibus prae timore el expeclalione. Malum enim superventurum maximum, infinitum et aeternum est, cum in die iudicii contra impios fulminanda sententia illa erit: Ite, maledicti, in ignem aeternum, qui paratus est diabolo et angelis eius. ? O malum super omne malum! Ife: ecce Adam de paradiso ob peccatum eiectus. * Civi grave est a patria exul relegari, maxime si perpetuum futurum sit exilium, et eo gravius malum est quo patria unde relegatur est beatior et locus ubi relegatur infelicior. O exilium! relegari a paradiso in infernum, eici a domo Dei in domum diaboli, privari in aeternum hereditate Dei, infinito thesauro, hereditate regni! Jte a Deo ad diabolum, a paradiso ad infernum, a gloria ad poenas, ab Angelis ad daemones, a luce perpetua ad tenebras sempiternas, a Christo ad satanam, a salute perpetua ad perditionem aeternam! O iter o iter! lle, sed ite, maledicti. Esau flebat eiulatu magno videns se paterna benedictione privatum; !? hic autem non solum reprobi privantur benedictione, non solum non benedicuntur, sed etiam maledicuntur. O maledictio! Ite, maledicti. Illud ite est privatio gloriae, istud rmaledicti privatio gratiae, privatio adoptionis filiorum Dei. Nec tantum importat aeternam privationem gratiae, caritatis, amoris, misericordiae et clementiae Dei, sed etiam aeternam inimicitiam, aeternum odium, aeternam iram, aeternum furorem, aeternam vindictam Dei: Ite, maledicti, in ignem. Si bonis tantum gloriae et gratiae Dei privarentur damnati, forte vel leviter putarent se damnum illud, quamvis infinitum, ferre posse, quamvis non leviter feratur Ííames ac sitis, caecitas et alia huiuscemodi, quae privationes bonorum sunt. At maledictio ista omnis consolationis privationem importat omnisque boni privationem aeternam, aeternam famem, aeternam sitim, aeternas tenebras. III. Huic tamen aeterno damno aeternus etiam superadditur cruciatus et cruciatus maximus. Nulla in mundo poena poenae ignis aequari potest; haec autem eo est maior quo ignis calor intensior est. Nam ignis temperatus calor algentibus membris solatium affert, sed combustio supplicium maximum; eo autem ignis calor intensior quo in crassiori est accensus materia; hinc enim magis urit pruna accensa quam flamma, et quo densior carbo eo urentior; sic ferrum ignitum et candens vehementius urit quam quivis carbo, quoniam compactior est ferri quam carbonis materia. At vero, sicut videmus in mundo hoc quod quo magis sursum tendunt elementa eo sunt tenuiora, sic enim aqua tenuis magis quam terra et aer aqua, et quo altius ascenditur eo purior, subtilior tenuiorque aer reperitur, sic supra aerem coelestis ignis tenuissimus; ita in descendendo semper crassior materia reperitur. Quare materiam quae in centro mundi est, ubi infernus, !! necesse est crassissimam esse; ignem ergo in crassissima hac materia accensum esse urentissimum et nostrate hoc multo urentiorem, quam sit flamma fumo calidior. Ad hanc ergo fornacem igneam inferni et tali igne accensam immittuntur infelices damnati; haec fornax est babylonica septuplo accensa quam accendi consueverat, ignis ille septuplo nostrate hoc urentior; sed flamma cubitis quadraginta novem ascendit, ad quinquagesimum iubilaei et indulgentiae numerum non pervenit. !? Ad ignem, inquit aeternum, infinitis saeculis duraturum, ignem &ofeotov, à inextinguibilem, adeo ut si homo singulis annis ab oculis singulas tantum emitteret lacrimas, citius fieret diluvium Noe et centuplo maius, quam ignis iste terminetur et mons adamantinus omnium maximus plumbeo gladiolo ac pueruli manu multo citius dissolveretur in pulverem factus, quam fornax haec extinguatur. Poena ignis eo est maior quo diuturnior; haec autem infinitae diuturnitatis aeternaeque durationis; ergo maxima et infinita. Sed saltem haberent qui eos tantis in poenis constitutos solanit hanc esse communem SS. Patrum sententiam. De Angelis, lib. 8, cp. 16. Cf, S. Laurentius à Br. Quadragesimale Tertium, pag. 106, not. 69. 12) Ct. Dn 3, 19. Alludit S. Auctor ad annum iubilaci, qui quinquagesimo quoque anno celebrabatur, in quo omnia debita, quibus unus alteri adstringebatur, remittebantur, unde quinquagenarius numerus renmissionis, veniae et indulgentioe cest indicativus. 13) Ms.: Asbeston. Accedunt etiam aeternae pocnae in igne intensIssimo, inextinguibill, absque ullo penitus levamine. Merito crgo timendus est iile ludicil dies, In quo pariter damnabuntur qui mala egcrunt et qui bona agere omiscrunt. 184 ADVENTUS SECUNDUS tium aliquod afferrent et aliquo modo vel verbis consolarentur. Sed: Ite cum diabolo el angelis eius, qui eos mirum in modum cruciatibus mille afficient multoque peius tractabunt quam tractaverit satanas Sanctum Iob. ?' Tantum ergo cum superventurum malum sint homines in iudicii die expectaturi, merito Dominus ait quod prae timore arescent: Arescenlibus hominibus. IV. Sed, quid, quaeso, est quod nos haec audientes vel minimo timore concutimur? Ieremiae iussit Dominus ut librum sumeret seriberetque in eo omnia mala quae facturus ipse erat Iudaeis et gentibus omnibus, nisi converterentur et poenitentiam agerent. Quod cum fecisset Ieremias per Baruch scribam suum et per eum populo legisset Dei comminationes, omnes qui audierunt obstupescentes, nimio fuerunt timore concussi;!* sic Christus hodie facit, qui verus est Ieremias, sanctus ab utero, propheta divinus. !5 Sed forte illaesa conscientia nos facit intrepidos, quia nihil nobis conscii sumus, quia bonum nobis testimonium nostra conscientia reddit. Sed Paulus ait: Nihil... mihi conscius sum, sed non in hoc iustificatus sum ; qui autem iudicat me Dominus est. * Rudis pictor pinxerit ipse imaginem nullumque in ea defectum agnoscet; at si excellenti pictori praesentetur pictura, mille in ea errores reperiet. Sic Iob ait: Si voluero cum eo contendere, non potero respondere ei unum pro mille ; " sed postea: Si dixerimus quia peccatum non habemus, ipsi nos seducimus et veritas in nobis non est. 9 Adam propter unum tantum peccatum extimuit. Quod si nullum commiserimus peccatum, quot bona opera, ieiunia, eleemosynas, orationes facere potuerimus, quae non fecimus? Et bona quae fecerimus, si qua sunt, quid scimus an bene iusteque fecerimus? An munda animalia obtulerimus Deo, an ignem sacrum vel profanum cum Nadab et Abiu? !? In lege sterilis mulier maledicta erat, ?? et fecunda post partum quadraginta diebus immunda;?! sic damnantur et qui male agunt et qui bona non agunt et qui male bona agunt. . 13*) Cf. Iob 1, 12-2, 1-8. 14) Cf. Ier 36, 2-10. 15) Cf. Ibid. 1, 4. 16) 1 Cor 4, 4. iam peccatum, etc. 19) Cf. Lv 10, 1-2; Nm 3, 4. 20) Cf. Ex 23, 26; Dt 7, 14; S. Hicronymus Contra Iovinianum, lib. 1, (P. L. 23, 241). 21) Cf. Lv 12, 2-4. V. Sed forte spes misericordiae nos alit nihilque timentes facit. Sed quam, quaeso, misericordiam tunc sperare poterimus, si damnari multos videmus qui vel nihil peccarint, sed quia opera bona non egerint? Esurivi enim et non dedistis mihi manducare, sitivi el non dedistis mihi bibere. *? Tunc enim [non] erit misericordiae sed iustitiae exercendae tempus. Nunc, nunc tempus misericordiae est: Ecce nunc lempus acceplabile, ecce nunc dies, etc. ? Ego, ut quod sentio ingenue fatear, existimo ex incredulitate nostram hanc intimiditatem procedere, vel ex mala credulitate, credentes quod non erit talis tantusque dies iste iudicii, qualis et quantus dicitur. Sed si non credimus, iam iudicati sumus: Qui ... non credit, iam iudicatus est. ** Multi forte non credunt quia tot iam praeteriere saecula ex quo iudicium istud futurum praedicatum est et nondum apparuit. Sed hoc nobis deberet maiorem timorem incutere, signum enim est quod paucissimi sunt qui salvantur, nam tunc erit iudicii dies mundique terminabitur cursus, cum fuerit completus numerus electorum in coelo; ait enim: « Sustinete modicum tempus, donec impleatur numerus fratrum vestrorum ». ?** Multi non credunt nec volunt credere iudicium futurum, ne a peccatis vitiisque abstineant, sicut in diebus Noe nolebant credere superventurum diluvium ?* et in diebus Loth futurum incendium, ?! ideo perierunt. Fratres mei, vos per salutem vestram rogo, caveamus ab incredulitate ne pereamus. Fidelis est Deus et verax; praedixit diluvium et incendium, praedixit Ierosolymorum utrunque excidium, et omnia uti praedicta fuerant acciderunt. Sed si credimus, ne simus immemores et incogitantes eorum quae credimus. Nos uti homines scimus nos morituros et uti christiani in iudicio de omni vita nostra rationem reddituros. Cogitemus, cogitemus haec, quia forte haec cogitatio magnum pariet nobis fructum, sicut villico illi qui timens auferri sibi villicationem, prudenter fecit, uti Dominus ait; ?? ut nos quoque eius exemplo simile faciamus, peccata nostra eleemosynis redimentes ut recipiamur in aeterna tabernacula; et sicut illi qui debitor decem millium talentorum oblatus est regi ponenti rationem cum servis suis, SS. Innocentium rospons. secundae lect. ad Mat. Cf. Apc 6, 11. 26) Ct. Gn 7, 1 sqq.; 1 Petr 3, 20. 27) Ct, Gn 19, 14. 28) Ct. Lc 16, 2-9. Non erit tunc misericordiac tempus scd justitiae. Parum timetur divinum hoc iudicium ex Incredulitate. Credere debemus Deo loquenti, ut timentes vitam nostram sancte instituamus, assidue elinm divinum iudicium meditari debemus, ut poenitentiam ngamtts et de misericordia Dei non abutamur. 186 ADVENTUS SECUNDUS sed petens veniam dicens: Patientiam habe in me el omnia reddam libi,?** obtinuit remissionem. Cogitemus peccata nostra commissa, opera bona dimissa et bona non bene acta, nam sine caritate bona opera nihil valent: Si distribuero ... omnes facultates meas et... tradidero corpus meum, ita ut ardeam, caritatem autem non habeam, nihil mihi prodest.?? Faciamus quod Dominus ait in fine sermonis habiti de iudicio: Vigilate itaque omni tempore orantes, ul digni habeamini fugere ista omnia quae futura sunt et stare ante Filium hominis. *! Fides est veluti granum: Semen est verbum Dei ; *? pinsendum nobis hoc granum in molendino cordis nostri est per continuam meditationem, ut nobis panem vitae aeternae faciamus. Ne simus sicut infirmus ille qui medicum quidem libenter videt et loquentem audit, non tamen obedit; attente audit medicum de medela et potione salutifera disserentem, de virtutibus et proprietatibus ingredientium compositionem eius medicaminis, sed tamen eam sumere recusat, opinatus eam nimis amaram nimisque gustui et stomacho iniucundam esse, quare ipse sibi procul dubio causa mortis erit. Ecce medela: Nisi poenitentiam egeritis, similiter omnes peribilis ; 8 Poenitentiam agite, appropinquavit enim regnum coelorum. ^ Ne abutamur Dei misericordia et clementia, quae in die iudicii in severam iustitiam convertenda est, sicut nubes, quae Hebraeis ducatum praestabat in terram promissionis, die quidem nubes erat, sed sero convertebatur in ignem ?** et quae Hebraeis splendebat, Aegyptiis obscura erat,?* in signum salutis illorum et perditionis horum. Ne, quaeso, expectemus iram Dei, sed praeoccupemus faciem eius, *' ut in die iudicii gaudentes et laeti statuamur a dextris, non a sinistris. Dimittamus peccata; ne expectemus ut peccata dimittant nos, manentes cum voluntate peccandi, veluti accidit illis qui volentes per totam noctem ludere, deficientibus luminibus coguntur a ludo surgere, quia commoditas ludendi deficit, non voluntas. Sic et ob id impii aeternis poenis donabuntur, propter malam voluntatem peccandi et quia tunc in inferno, facta eorum voluntate immutabili, poenitere non poterunt. Dimittamus peccata, quoniam peccati delectatio brevis est, sed poena aeterna, uti in Adae peccato cernimus. Nos felices quos faciunt aliena pericula cautos! 39 VI. Videamus ne in die iudicii videntes signum Filii hominis cum tribubus terrae plangamus;?? sed sine fructu, nam crux tunc demonstrabit quanto odio Deus prosequatur peccatum, cum ob peccatum Adae voluerit unigenitum Filium suum pati talem tantamque mortem in cruce. Hinc elucebit qualis quantaque sit severitas divinae iustitiae. Crux tunc demonstrabit vanitatem mundi, nuditas Christi in cruce damnabit tunc pompas atque divitias, ignominia Christi in cruce vanos honores, poena Christi in cruce carnales delicias. Heu! quid tunc dicemus cum Christus ostendet nobis crucem suam et cicatrices corporis sui dicens ea se pro salute nostra passum, et nos mundum potius, carnem et diabolum sequi voluisse quam ipsum? Quid tunc dicemus cum apparuerit quanta sit vitii turpitudo? cum manifestabit abscondita tenebrarum et revelabit consilia cordium, ut laus sit unicuique a Deo ? ** cum revelabit pudenda nostra in oculis totius mundi? € Siquidem « Cuncta... cunctorum cunctis... patebunt ». € Dabit Deus omnibus tale intellectus acumen, ut intelligant et clare cognoscant omnia opera, sive bona sive mala, omnium hominum, quasi quisque in fronte universam vitam suam diligentissime ac minutissime scriptam deferret. Bone Deus, qualis tunc erit malorum pudor, verecundia, confusio, ignominia, cum confundentur ac vituperabuntur a Christo in conspectu totius mundi, in theatro illo et spectaculo tam admirabili? Sed summa bonorum gloria erit, cum ab eodem Christo laudabuntur aeternumque honorem cum infinita gloria in sempiterna saecula saeculorum consequentur. Fratres mei, satagamus, quaeso, ut per bona opera nostra certam nostram vocationem et electionem faciamus, * ut cum in die * Felix quem faciunt aliena pericula cautum », Gualtero Anglico Interprete. Leopoldo Hervieux Les Fabulistes Latins, vol. 2, png. 368, etc. 41) Cf, Nh 3, 5. 42) Versus Sybillae. Cf. S. Bernardus De cognitione Humanae Conditionis, cp. 2, (P. L. 184, 488). 43) Ct. 2 Petr 1, 10. In die illa nnaxíima divinne iustitiae severitas apparebit, turpitudo viti clarissime cognosccetur, in conspectu totíus mundi conscientia revelabitur. Satagamus ergo ut in die iudicii inter electos inveniamur. Tunc enim lusti a reprobis separabuntur et in regno Patris — sicut 50] gloria et Iuce fulgebunt. 188 ADVENTUS SECUNDUS iudicii dividet Deus bonos a malis, sicut in primo die mundi divisit lucem a tenebris, ** nos in parte lucis simus, non tenebrarum. Lux enim sunt. boni, mali autem tenebrae: Eralis... aliquando tenebrae, nunc aulem lux in Domino. *5 Sic ultimus dies mundi respondebit primo, cum benedicet Deus bonis, sicut tunc lucem benedixit: Vidit. Deus lucem quod esset bona ; *9 et luci quidem dedit coelum ac diem, tenebris autem terram ac noctem. Simus, simus lux, non tenebrae. Dividet lucem a tenebris, sicut duodecim nomina filiorum Israel, quae pontifex in pectore portabat, in signum desiderii salutis omnium; postea in aequas partes divisa portabat super humeros, sex quidem a dextris et sex a sinistris. * Sic ex una parte erit exercitus Israelitarum et ex altera Philisthaeorum, *8 sic dividetur lux a tenebris in die iudicii ut primae diei respondeat ultima, veluti in circulo finis principio. Sicut enim in prima creatus est mundus, sic in ultima recreabitur: Erunt! coeli novi et terra nova el erit luz lunae sicut luz solis, *? et sicut in prima ex tenebris facta lux est, sic in ultima ex morte vita et vita immortalis et in electis beata. O qualislux!o quale spectaculum videre a terra tot soles resurgere quot erunt electi! Turba magna quam dinumerare nemo potest; 5? sed omnes erunt sole fulgentiores: Fulgebun! iusti sicul sol in regno Patris eorum. *! O quale coelum erit videre illa die tali sole, Christo, tali luna, Maria Virgine, talibus solibus potius quam astris ornatum! Sicut in prima die creavit omnes Angelos et bonos separavit a malis, sic in ultima reformabit et recreabit omnes homines separans bonos a malis. Vulg.: Iusti fulgebunt. l III. ALIA HOMILIA Erunt signa-in sole et luna et stellis et in terris pressura gentium prae confusione sonitus maris, ctc. ! I. In hodierno Evangelio prophetice loquitur Christus de futuro universali iudicio vaticinans, futurus enim erat Messias propheta singularissimus, sol Prophetarum, similis Moysi, sic enim Moyses ipse in suo Deuleronomio dixit: Prophetam de gente tua et de fratribus tuis sicul me suscilabil tibi Dominus... ipsum audies.? Isaias autem agens de divini huius Prophetae praedicatione, ita ait: Spiritus Domini super me, eo quod unxit... me, praedicare pauperibus misit me, ul mederer contrilis corde et praedicarem captivis indulgentiam et clausis apertionem, ut praedicarem annum placabilem Domino et diem ultionis Deo nostro.* Quattuor inquit quod praedicaturus erat divinus iste Propheta: indulgentiam, apertionem, annum placabilem et diem ultionis. Indulgentiam, idest remissionem omnium peccatorum, et apertionem, sive, ut est apud Lucam, ubi Christus de seipso vaticinium hoc interpretatur: Praedicare caplivis remissionem et caecis visum ; * visus autem vivam fidem significat et gratiam Spiritus Sancti. Haec duo spectant ad praesens tempus At vero quoad futurum: Ut praedicarem annum placabilem Domino, sive annum beneplaciti Domino, et diem ultionis Deo nostro. Annum placabilem, annum iubilaei perpetui, aeterni sabbati, cui benedixit Dominus, nec vesperam assignavit: 5 Benedices coronae anni benignitatis tuae et campi tui replebuntur ubertate ; * et diem ultionis, diem utique universalis iudicii, quo Deus vindictam sumet de omnibus inimicis suis. ? De his duobus mysteriis vaticinatur Christus in. hodierno Evangelio, post enarrata signa quae praecessura sunt diem iudicii: His autem fieri incipienlibus, respicile el levate capita vestra, quoniam appropinquat redemptio vesira. * Hic est annus beneplaciti; cum autem tiandum mansuetis misit me. 4) 4, 18-19. 5) Cf. Gn 2, 3. 6) Ps 64, 12, Prophetice loquitur Christus de futuro Judicio universali, quod Isnias nppcellavit nnnum placabilem Domino pro iustis, et diein ultionis pro reprobis. De his duobus vaticinatur hodie Christus. 'Hace duo mysteria simui enunciata Iuerunt a sanctis prophetis Malachia, Isaia, Ieremia, loel, Amos, Sophonin. 190 ADVENTUS SECUNDUS ait: Arescentibus hominibus prae timore et expectatione quae supervenient universo orbi, nam virtutes. coelorum commovebuntur, el tunc videbunt Filium hominis venientem in nube cum polestate magna et maiestale, * praedicit et praedicat diem ultionis Deo nostro. II. Haec duo mysteria simul complexus fuit Malachias dicens: Ecce enim dies veniel succensa quasi caminus, el erunt omnes superbi et omnes facientes impietatem stipula, et inflammabit eos dies veniens, dicit Dominus exercituum, quae non derelinquel eis radicem et germen. Et orietur vobis timentibus nomen meum Sol iustitiae el. sanitas in pennis.eius, el egrediemini el salielis sicut vituli de armento. 1^ Specialiter autem agit hodiernum Evangelium de die ultionis, de qua perIsaiam Dominus ait: Ecce dies Domini venil crudelis et indignalionis plenus.el irae furorisque, ad ponendam lerram in solitudinem el peccatores eius conterendos de ea ; quoniam stellae coeli et splendor earum non ezpandent lumen suum ; oblenebratus est sol in ortu suo el luna non splendebit in lumine suo. Et visitabo super orbis mala et conira impios iniquitatem eorum.* Haec dies. de qua Ieremias: Vae quia magna dies illa, nec est similis eius '* et tribulabitur Iacob! De hac Ioel : Magnus... dies Domini el terribilis valde, quis suslinebit eum ?3 De hac Amos : Vae desideranlibus diem Domini ! ... Dies Domini ista lenebrae et non lux. Quomodo si fugiat vir a facie leonis el occurrat ei ursus el ingrediatur domum et innitatur manu sua super parietem el mordeal eum coluber. Nunquid non lenebrae dies Domini et non luz, et caligo et non splendor in ea? '* De hac Sophonias .: Juzla esl dies Domini magnus, iuxia... el velox nimis ; voz diei Domini amara, fribulabitur in ea fortis. Dies irae dies illa, dies tribulationis et angustiae, dies calamitatis et miseriae, dies tenebrarum et caliginis, dies nebulae et turbinis, dies tubae et clangoris super civilales munitas .... Et tribulabo. homines et ambulabunt ut caeci, quia Domino peccaverunt ; et effundetur sanguis eorum sicut humus el corpora eorum sicul slercora. Sed el argentum eorum el. aurum eorum non poterit liberare eos in die irae Domini, in igne zeli 'eius devorabitur crudelis. 12) 30, 7. 13) 2, 11. 14) 5, 18-20. omnis lerra. 5 Sic a Divinis Vatibus dies ultionis huius supra modum terribilis horribilisque describitur. Hine Isaias de divino iudicio loquens ait: Visio dura nunciata esl mihi ... proplerea repleti sunt lumbi mei dolore, angustia .possedit me sicul anguslia parturienlis ; corrui cum audirem, conturbalus sum cum viderem ; emarcuil cor meum, tenebrae stupefecerunl me. !* Cur tantus tremor, Vates sanctissime? Unde tantus horror? Quia, inquit, cecidit, cecidit, Babylon illa magna el omnia sculplilia deorum eius contrita sunl in lerram, ! idest damnabitur mundus et irreparabiliter peribit, honor autem et divitiae carnisque sensus, qui nunc dii sunt mundi huius, in die iudicii totaliter conterentur. Tunc fiet quod idem Isaias ait: Dominus sicul forlis egredietur, sicul vir proelialor suscilabil zelum, idest iram, vociferabitur el clamabil, super inimicos suos confortabitur. Tacui semper, silui, paliens fui ; sicul parturiens loquar, dissipabo el absorbebo simul ; deserlos faciam montes el colles et omne germen eorum eziccabo ; el ponam flumina in insulas et stagna arefaciam, $ hoc est revocabit sibi tunc Deus in memoriam omnia peccata mundi ad excitandam iram suam, revocabit in memoriam patientiam et tolerantiam suam; tandem peccatores bonis omnibus privabit malisque omnibus afficiet, cum eos sorbebit. terra et fornax inferni perpetuo cruciabit; nam infernus erit ad instar babylonicae fornacis, cuius flammae ad quadragesimum usque nonum cubitum ascenderunt, sed non pervenerunt ad quinquagesimum remissionis et indulgentiae. !? Sic plenus ira et furore veniet ad iudicandum in maiestate terribili et tremendissima. Divus Ioannes in Apocalypsi 10 capite sic eum venientem depingit: Vidi... Angelum [fortem, descendenlem de coelo, amictum nube el iris in capile eius, el [acies eius erat ut sol et pedes eius tanquam columnae ignis ; el habebat in manu sua librum apertum ; el posuit pedem suum. dextrum super mare, sinistrum autem super lerram ; el clamavit voce magna quemadmodum cum leo rugit. *? Capite autem 14 inquit quod in manu sua habebat falcem acutam,?! et 19 quod oculi ... eius sicut [lamma ignis... el de ore eius procedit gladius ex praec., pag. 183. 20) Vrr. 1-3, Vulg.: Libellum apertum, etc. 21) Cf. vrr. 14-19. Isalas horrens nc tremens describit extremam et irreparabilem mundi ruinam et judicem venientem in maiestate terzibiil. Slc etium loannes apostolus In. Apocalypsi mystice designans neternitatem misericordiue Dei in gloria electorum et Bücternitatem iustitiae in poena reproborum. Pauci erunt tunc salvandi, 192 ADVENTUS SECUNDUS ulraque parte acutus. ** Hoc autem quid est nisi quia totus apparebit terribilis? Terribilis aspectus, quia oculi eius erunt tanquam ignis ardens ira accensi; terribilis vox, quia erit sicut leonis rugientis: Leo rugiel, quis non timebit 2??? terribilis lingua, quia erit sicut gladius acutus ad occidendum; terribilis manus, quia habebit falcem acutam; terribiles pedes, quia erunt sicut columnae, quemadmodum alibi legimus: Crura illius marmoreae columnae, quae fundatae sunt super bases aureas. ** Designant autem hae columnae aeternitatem divinae misericordiae et iustitiae, quia tum gloria tum poena erit aeterna: Ite, maledicti, in ignem aeternum... Ibunt hi in supplicium aeternum, iusli aulem in vitam aeternam.?* Posuit dexirum pedem super mare, sinistrum aulem super lerram: Slatuel oves . .. a dextris, haedos autem a sinistris ** Aqua suapte natura clara et mobilis est, terra autem obscura et immobilis, et nobilior superiorque natura aqua est quam terra. In aqua autem Baptismi institutum est sacramentum regeneralionis et renovationis Spiritus Sancli, non in terra. Aqua sit quisquis in die iudicii consequi vult aeternam misericordiam, nam si terra fuerit, aeternae subiacebit iustitiae. Considerate, fratres, rogo, aeternitatem hanc quid est: supplicium aeternum et vita aeterna, nam aeternum est quod nunquam habiturum est finem. Damnatus quisque designatus est per hominem illum qui debebat regi decem millia talenta et missus est in carcerem quoadusque redderet universum debitum, ?? ita ut si post mensem hic interrogatus fuisset: Quantum debes regi? Decem millia talenta; et si post annum aut decem vel viginti aut triginta annos, semper essent decem millia talenta. Sic omnis damnatus debet Deo semper aeternam infinitamque poenam: Ibunt hi in supplicium aeternum. Si esset mare multo maius diluvio Noe et per singulos annos una tantum guttula absorberetur ex eo a formica, citius totum mare a formicula absorberetur quam aeternitas ista finiatur. III. Sed quid est, fratres, quod Angelus iste magni consilii ?? librum manu tenet? Hoc est quod Angelus Danieli dixit: In tempore... illo salvabitur . . . omnis qui inventus fuerit scriptus in libro. * Magnum necesse est esse librum istum, in quo descripti sunt omnes omnium temporum et locorum homines qui salvandi sunt; erit forte liber ille magnus, quem volantem vidit Zacharias, cuius longitudo erat. viginti.cubitorum, latitudo autem decem. ?! Sed inquit quod habebat in manu libellum parvum, adeo quod eum Ioannes potuit devorare et factus est in ore ipsius tanquam mel dulcis, ?? sicut liber quem Ezechiel quoque de manu Angeli acceptum devoravit.?3 Quid est hoc? Quod pauci sunt electi, pauci qui salvantur, sicut pauci remanent in vinea racemi post vindemiam, pauculae spicae in campo post messem, paucae olivae in olea post excussionem; hinc ait Christus electis: Nolite timere pusillus grex, quia complacuit Patri vestro dare vobis regnum ; ** reproborum autem et damnatorum erit numerus infinitus; electi sunt sicut lapides pretiosi, reprobi autem sicut lateres et communes lapides; electi sicut stellae coeli, reprobi autem sicut arena maris.?* Deus per Amos prophetam dicit: Revelabitur quasi aqua iudicium el iuslilia sicul torrens [ortis. 3 Erit iudicium simile diluvio, ex quo paucissimi in arca Noe salvati fuere. ? Fratres mei, si volumus salvari, demus operam virtuti, incumbamus bonis operibus, satagamus vitam nostram a vitiis emendare. Non decipiat nos diabolus vana spe divinae misericordiae, ut diutius in peccatis perseveremus. Sciamus quod omnia instrumenta divinae misericordiae erunt in die iudicii instrumenta divinae iustitiae provocantia ad iram, incitantia ad vindictam. Sic parebit signum Filii hominis, ** idest crux in coelo. Lingua Christi sanctissima, quae verba vitae aeternae habebat, ?? tunc erit sicut gladius acutus; oculi Christi clementissimi, fontes divinae misericordiae, ardebunt sicut ignis prae ira, totum terrebunt mundum. IV. Erunt signa in sole et luna et stellis et in terris pressura gentium; ** Et tunc parebit signum Filii hominis in coelo, etc. In Apocalgpsi legimus quod, aperto sexto sigillo, factus est terraemotus multi autem danmnandi. Quae nunc Instrumenta sunt misericordíae, in die iudicii instrumenta erunt divinae iustitiae. Hoc Innuit etiam Amos propheta. Triplicl ex capite inulti in die iudicli damnabuntur: ob peccata comniissionis, omisslonis, et etiam ob bona opera male facta. 194 ADVENTUS SECUNDUS magnus et sol factus est niger, veluti opertus sacco cilicino,luna autem tota facta est sicut sanguis et stellae ceciderunt de coelo, sicut cadunt fructus de arbore cum magno vento movetur et excutitur; coelum autem recessit tanquam libri volumen involutum et factus est timor maximus super universas gentes propter iram Agni, quoniam venit dies magnus irae ipsorum, idest contra eos, el quis poterit slare ? *' Nam: Iustus vix salvabitur, impius autem et peccator ubi parebunt ? *? Amos propheta ait: Vae desideranlibus diem Domini! Ad quid eam vobis ? Dies Domini ista tenebrae el non lux. Quomodo si fugiat vir a facie leonis el occurrat ei ursus, et ingrediatur domum el innitatur manu sua super parietem eí mordeal eum coluber. Nunquid non tenebrae dies Domini el non lux, et caligo et non splendor in ea ? *3 Triplici ex capite multi damnabuntur in die iudicii. Primo, quia multa scelera commiserunt: Discedite a me omnes operarii iniquitalis; * Dixi iniquis: Nolite inique agere; el delinquenlibus : Nolite exallare cornu. Nolite loqui adversus Deum iniquilalem... quoniam Deus iudez esl, nec poterit fuga patere neque ab oriente neque ab occidente neque a deserlis montibus, *5* Deus enim ubique manus extendit. Quod si quis fugiat a facie leonis, nam multi sunt quia gravibus peccatis et sceleribus abstinent, occurret ei ursus, multi enim damna. buntur ex defectu bonorum operum, ob peccata non commissionis, sed omissionis: Ite, maledicti, in ignem aeternum... Esurivi enim et non dedistis mihi manducare, sitivi el non, etc. ; ** Beatus qui intelligit super egenum el pauperem, in die mala liberabil eum Dominus. *! Poterit autem quis effugere etiam ab urso sicut et a leone, nam multi abstinent a malis et incumbunt operibus bonis, sed mordebit eum coluber de pariete: domus est Sancta Ecclesia, parietes opera bona, sed potest latere coluber in pariete. Damnabuntur multi hypocritae, qui declinarunt quidem a malo et fecerunt bonum, sed non propter Deum, ideo receperunt mercedem suam: ** Iuste quod iustum est exequeris; ** Cum accepero lempus, ego iuslitias iudicabo: 9 mon dicit iniquitates, sed iustitias, iudicabit enim opera bona an sint facta ex caritate propter Deum. Hinc sequitur eodem loco Amos propheta: Odi el proieci festivitates vestras el non capiam odorem coetuum vesirorum. Quod si oblulerilis mihi holocautomata et munera vestra, non suscipiam el vola pinguium vesirorum non respiciam. 5 Haec profecto bona opera sunt; sed opera bona non placent Deo neque merentur vitam aeternam, nisi ex caritate sint facta. Quis igitur poterit stare coram iudice? Quis diem Domini sustinere? V. Tunc parebit signum Filii hominis. Universum tempus in duas partes Deus divisit, et alteram quidem dedit homini, alteram vero pro se retinuit; divisit in nunc ettunc : nunc est tempus hominis, tunc autem est tempus Dei: Cum accepero lempus, ego iuslilias iudicabo ; nunc est tempus misericordiae, tunc tempus iustitiae; nunc tempus est voluntatis humanae, tunc tempus voluntatis divinae; nunc tempus meriti vel demeriti, tunc tempus praemii vel supplicii. Semel locutus est Deus, duo haec audivi : quia potestas Dei est et tibi, Domine, misericordia, quia tu reddes unicuique iuxla opera sua. 9 Audivit mysteria misericordiae et iustitiae divinae et quod Deus potest simpliciter exequi tum misericordiam tum 9^ iustitiam suam; non enim est sicut homo qui multoties vult et non potest; Deus potest omne quod vult. O felices qui semper inter hos duos terminos vivunt, inter nunc ettunc 1 Sí dormiatis inter medios cleros, sive inter terminos, pennae columbae deargenlatae etl posteriora dorsi eius in pallore auri : 5? erit, inquit, unaquaeque anima ad instar columbae simplicis et fecundae, candidae et fulgidae ob vitae innocentiam et sanctitatem, si vivat inter hos terminos, spei divinae misericordiae et timoris divinae iustitiae: divinae misericordiae, quae ostensa est in primo Christi adventu, et iustitiae, quae ostendetur in secundo. Hinc Divinae Scripturae saepe primum Christi adventum cum secundo coniungunt, sicut Ecclesia hodie facit, ut ex consideratione unius concipiamus spem et ex consideratione alterius timorem: Orietur stella ez Iacob: hic est primus adventus, ezurgel virga ez Israel el perculiel principes Moab et omnes [ilios Seth devastabil: ** hic est secundus: Síatim veniet ad templum suum Dominalor, quem vos quaeriNunc feinpus est misericordiae, tunc tempus erit fustitiac. Vivendum ergo nobis est cum spe divinae misericordiae et cum timore divinae iustitiae. Hine hodie Ecclesia duos Christi simul coniungit, 196 ADVENTUS SECUNDUS ut tis, et Angelus testamenti, quem vos vullis. Ecce venit, dicil Dominus... e asdertiene € quis polerit sustinere diem adventus eius ? el quis stabit ad videnconsideratione Hcet dum eum ? Ipse enim quasi ignis, etc. 5* Sic semper inter hos termiconcipiamus. nos incedendum nobis est, ut recte ambulemus, non declinantes neque ad dexteram neque ad sinistram. Hinc Christus ex misericordia sua divinam iustitiam denunciat: Dedisti metuentibus te significationem, ut fugiant a facie arcus. * Arcus divinae iustitiae nunc tentus videtur in coelum, sicut iris, arcus coelestis, sed tunc directus erit contra terram; nunc Deus nos ad poenitentiam expectat. Sed heu! quia non statim, ut Sapiens ait, profertur contra Mut autem. znalos sententia, " absque ullo timore filii hominum perpetrant maquia sententi^ Jum, Sed: OQ homo, inquit Paulus, an divitias bonitatis... et patardat, sine nore lienliae et longanimitatis Dei contemnis ? ignoras quod benignitas Dei In peccatis $ Lcx : vivunt et. ad poenitentiam te expectat ? Secundum autem duritiam tuam et impoesic pereunt. 2 2 iE . ; " i 5 R " nitens cor tuum f(hesaurizas libi iram in die irae el revelationis iusti iudicii Dei.59 Divilias inquit bonitatis ob collata beneficia, divitias patientiae ob acceptas iniurias, divitias longanimitalis, quia tanto tempore expectat ad poenitentiam; ideo /hesaurizas libi iram in die irae, propter ingratitudinem erga bonitatem Dei et revelationis iniquitatum tuarum et iusli iudicii Dei, quo te damnabit ob impoenitentiam tuam. VI. Erunt signa in sole et luna et stellis. Accidet impio mundo siAceidet tunc CUt accidit regi Babylonis Balthassar. Cum: enim, facto solemni mundo sícut : fx: ——9ÓÀ ^" aceidit ac splendido convivio, epularetur et sacra divini templi vasa profapei pend naret, apparuit quasi manus hominis scribens in superficie parietis regi, qu . inter epulas. Contra candelabrum; scriptura autem erat: Mane, thecel, phares. 5? sententiam * . : . 1 mortis Convivabitur tunc mundus et secundum carnem omnino vivet, sicut **PI- Dominus aiL evenisse in tempore diluvii et incendii Pentapolis; $9 profanabit vasa sacra templi per contemptum Dei et abusum spiritualium rerum. . : EE Sed ecce manus quasi hominis: Christus est brachium et manus Dei, qua Deus omnia operatus est; sed iudicabit Christus tanquam Vulg.: Non profertur cito, etc. 58) Rom 2, 3-5, Vulg.: Quoniam benignitas Dei ad poenitentiam te adducit, etc. 59) Cf. Dn 5, 1-25. 60) Cf. Lc 17, 26-30. . homo et in forma humana, ideo dicitur quasi manus hominis, sed scribentis. 5! Constat manus quinque digitis, sed in scribendo tribus tantum utitur. Sunt Dei quinque.attributa specialia: potentia, sapientia, bonitas, iustitia et misericordia; sed in die iudicii tria attributa specialiter apparebunt: potentia, sapientia et iustitia; potentia qua suscitabuntur. omnes mortui: Congregabuntur enim ante iudicem omnes genles; sapientia, qua discernentur electi a reprobis quasi oves ab haedis; et iustitia, qua statuentur oves a dextris, haedi autem a sinistris. * Sapientia est: Numeravit... regnum luum el complevit : 9 numerabit tunc Christus infinita sapientia sua omnes dies cuiuscunque hominis et omnia quae gesta in illasunt; iustitia: Appensus es in statera el inventus es minus habens ; ** Esurivi ... el non dedisti mihi manducare, etc.; potentia: Divisum est regnum tuum et datum esl Persis el Medis, ** datum inimicis tuis: Ite, maledicti, in ignem aeternum. Scribebat manus hanc sententiam contra candelabrum in superficie parietis, loco patenti et ubi ob lumen candelabri clare videri posset scriptura, quoniam tunc revelabuntur abscondita tenebrarum et manifestabuntur consilia cordium: 5*5. nunc iudicia Dei et causae iudiciorum Dei secreta sunt, tunc autem omnibus manifesta erunt. Exterritus fuit et vehementer conturbatus rex, viso hoc signo irae Dei contra ipsum; sic arescent, inquit, homines prae timore et expeclatione quae: supervenienl universo orbi. "* Nos autem, o fratres, tam impavido corde nunc sumus ut nihil timeamus? Divus Lucas refert in Actis Apostolorum quod, disputante Paulo de finali iudicio, Felix, Iudaeae praeses, quamvis gentilis esset et nec Deo, nec Christo, nec Legi, nec Evangelio crederet, tremefactus tamen fuit. 99 Beatus Iob, vir testimonio Dei sanctissimus, qui de seipso vere dicebat: In universa vila mea non reprehendit me cor meum, 5? quamvis verum sit quod gloria nostra haec est, testimonium conscienliae nostrae, *" tamen sciens quod Deus maior est corde et conscientia nostra, timebat diem iudicii; et nos nihil timemus? Christus dicit Tria attributa Dei specialiter apparebunt in die tudicii: potentia, sapientia et iustitia. Sancti ipsi diem iudicii formidabant, quanto magis nos timere debemus! Duplex describitur Dei adventus in Divinis Litteris: primus cum venit in humilitate, secundus cum veniet in maiestate et gloria. 198 ADVENTUS SECUNDUS DOMINICA PRIMA quod arescent homines prae timore divini iudicii; nos ergo cum nihil timeamus, vel supra homines sumus angeli in carne, vel infra homines animalia bruta, quibus non esí intellectus ** ad praevidenda, timenda et praecavenda futura mala. VII. Tunc... videbunt Filium hominis venientem in nube... cum potestate magna et maiestate, ** nam omnes Angeli eius erunt cum eo. ?? Duplex Dei adventus in mundum describitur in Divinis Litteris: prior ad salvandum mundum, posterior ad iudicandum; prior in humilitate, posterior in gloria et maiestate. In priori Deus paravit expeditionem contra diabolum, in posteriori parat expeditionem contra hominem. Contra diabolum superbum venit in humilitate, ad ostendendos thesauros pietatis et sapientiae suae. Nota erat diabolo Dei gloria in coelo, sed non humilitas in terra. Contra homines humiles et abiectos veniet in gloria et maiestate, nam hominibus nota est Dei humilitas in terra, sed non gloria et maiestas in coelo. Sic, inquit, videbunt Filium hominis venientem in nube... cum potestate magna etl maiestate et lunc plangent omnes tribus lerrae. ** Videbunt tunc quem offenderunt. Hinc innuitur quod ex hoc capite, ex hac radice et fonte oriuntur mala omnia, eo quod non cognoscunt homines in mundo Dei potestatem et maiestatem, cum nonnisi terrena et mundana sapiant homines animales et non percipiant quae sunt spiritus Dei; *5 tunc autem, cum viderint et cognoverint, plangent scientes quem offenderint.

CHAPTER 5. Dominica Secunda

I. Aurea lux ignisque splendens, qui coelestis solis naturam imitatur in terra, quamvis ferreo carcere sit in laterna inclusus, per translucida tamen vel crystalla vel vitra vel cornua vel saltem per parva foramina transiens radiosque emittens, pellit nocturnas tenebras, illuminat oculos hominum, in profunda nocte caecaque, coelo tenebris obducto, demonstrat ambulantibus bonam viam gressusque dirigit ne viator offendat, ita plane Ioannes Baptista praecursor Chri-, sti, tanquam lucerna ardens et lucens: lile, inquit de eo Christus, eral lucerna ardens et lucens, * qui coelestium illorum astrorum, de quibus scriptum est: Ubi eras... cum me laudarent . . . astra matutina et iubilarent omnes filii Dei ?? virtutes imitabatur in terra, unde Angelus meruit appellari: Ecce ego mitto Angelum meum, etc.,? hodie, quamvis in carcere inclusus ferreisque vinculis tentus, per foramina carceris loquens discipulis suis lumine coelestis doctrinae eos illuminat. Et quoniam missus fuit a Deo ut testimonium perhiberet de lumine, * Christo, qui est vera lux, * mittit discipulos suos ad Christum summa quadam coelesti ac divina prudentia ignorantiam fingens, ad Christi maiorem gloriam et discipulorum suorum salutem; * mittit, inquam, nes Dei gloriam praedicabant; et cum Ioannes destitit praedicare coniectus in carcerem, tunc coepit praedicare Christus, sicut soleni (ms.: sol) lumen lunae sequitur et sicut Abelo suffectus fuit Seth, Moysi Iosue, Anroni Eleaznrus, Eliae Eliseus ». Et immediate, linea atramento ducta: s Sicut Eliseus certissime sclens quod Elias in coelum raptus erat, misit tamen viros ad requirendum eum, ut illi simul et populus certiores fierent *de raptu Eliae, sic Ioannes cerlissime sciens quod Christus Dominus noster verus erat Messias, mittit tamen discipulos suos ad Christum quaerens: Tu es qui, etc., ut discipuli divinam hanc veritatem discerent et crederent in Christum ». Ioannes disoipulos suos hodie ad Christum mittit ad Ipsius Christi gloriam et discipulorum salutem. Duo cherubim in templo Dei ct duo Seraphim apud Isaiam Christum et loannem figurabant, 200 ADVENTUS SECUNDUS ad Christum dicens: Tu es qui venturus es, an alium expectamus ? ? Et quoniam in sacrosancto hodierno Evangelio multa nobis dantur documenta salutis, eius nobis pertractanda mysteria sunt. Cum audisset Ioannes in vinculis opera Christi, mitlens duos de discipulis suis ait illi: Tu es qui venturus es, an alium ezpectamus? II. Videre mihi videor hodie duos cherubim gloriae in sancto sanctorum se mutuo respicientes ? et duos Seraphim sese mutuo laudantes apud Isaiam, dum stantes a dextris et a sinistris Domini Dei sedentis super solium excelsum et elevatum... clamabant alter ad alterum alque dicebant: Sancius, sanctus, sancíius.!? Angelus enim Christus est: Síatim veniet ad templum sanctum suum Dominator, quem vos quaeritis, el Angelus lestamenti, quem vos vultis ; ille Angelus qui in columna nubis praecedebat filios Israel et in columna ignis, !? de quo scriptum est: Ecce ego mittam Angelum meum, qui praecedat te et custodiat in via et introducat in locum quem praeparavi. Observa... et audi vocem eius, nec contemnendum pultes, quia non dimitlet cum peccaveris, et esó nomen meum in illo. !* Ioannes quoque Angelus est: Ecce ego mitto Angelum meum, qui praeparabit viam ante faciem tuam.!* Christus Cherub est plenus scientia: In quo sunt omnes thesauri sapientiae et scientiae Dei;!5 Ioannes quoque Cherub plenus scientia: Tu, puer, propheta Altissimi vocaberis, pracibis ... ante Dominum parare vias eius, ad dandam scientiam salutis plebi eius. 1* Christus Seraph est totus ardens: Angelus testamenti, quem vos vultis... ipse... quasi ignis conflans ; " Ioannes quoque Seraph: Ipse erat lucerna ardens et lucens. Christus Seraph, columna ignis, rubus ardens,!? homo igneus visus Ezechieli supra firmamentum, !? serpens aeneus, qui seraph dicitur: 2A 7? nvy: ?? Fac libi seraph ;* loannes Seraph: Spiritu Sancto implebitur adhuc ex 18-20; 37, 7-9. 10) 6, 1-3. Vulg.: Et dicebant, etc. 11) Mal 3, Í. -' 12) Ct. Ex 13, 21 sq. 13) Ibid, 23, 20-21. Vulg.: Quem paravi. 14) Mal3, 1. Refert ex Mt 11, 10. 15) Col 2, 3. 10) Lc 1, 76-77. Vulg.: Ante faciem Domini, ctc. bd lekah saraph. 21) Nm 21, 8. utero matris suae ; * Spiritus autem Sanctus ignis est, qui in igne descendit super Apostolos discipulosque Christi. ?5 Hi ergo duo Cherubim hodie se mutuo respiciunt, hi Seraphim mutuo se laudant. Ioannes primo, qui Seraph et Cherub est minor, a sinistris non a dextris, nam inquit: Qui posi me venturus est... ante me factus est, cuius... non sum dignus ul solvam eius corigiam calceamentorum. ?** Hic Christum mente intuitus eumque ab omnibus agnoSci et laudari desiderans, mittit discipulos ad Christum dicens: Tu es qui venturus es, an alium expectamus ? III. Ioannes quidem multis modis Christum prius laudaverat, ex quo eum baptizavit et super eum vidit aperiri coelos, descendere Spiritum Sanctum in columbae specie et vocem Patris audivit: Hic esl Filius meus dilecius, in quo mihi bene complacui. *5 Nam altera die post baptisma, dixit videns Christum: Ecce Agnus Dei, ecce qui tollil peccata mundi ; ** et rursus altera die videns Christum ambulantem dixit iterum: Ecce Agnus Dei, ? unde duo eius discipuli, inter quos fuit Sanctus Andreas, audientes hoc Christum secuti fuerunt. 2? Laudavit Christum quando ludaei miserunt ab Ierosolymis sacerdoles et levitas... ut inlerrogarenl an ipse Christus esset, quibus ait se Christum non esse, sed medius, inquit, vestrum stetit quem vos nescitis; ipse esl qui posl me venturus est, qui anle me factus est, cuius ego non sum dignus, etc.?? Laudavit, et multo magis, quando venerunt ad eum discipuli eius et invidia quadam moti retulerunt quod Christus baptizaret omnesque ad eum concurrerent, ? Hanc autem occasionem nactus Ioannes, multis Christum laudibus extulit: quod Christus divina auctoritate baptizaret, dicens: Non poles homo accipere quicquam, nisi fuerit ei dalum de coelo; quod sponsus esset Ecclesiae verusque Messias: Ipsi ... mihi lestimonium perhibclis quando dixi: Quia non sum ego Christus, sed quia missus sum ante illum. Qui habel sponsam sponsus est ; quod Christi gloria semper ampliora incrementa esset habitura: Illum oporlel crescere, me aulem minui ; Ecclesine, 27) Ibid, vr. 36. 28) Cf. Ibid. vrr. 37-40. 29) Ibid, vrr. 19-27. Vulg.: Miserunt Iudael, ctc. 30) Ct. ibid. 3, 20. se mutuo hodie laudantes. Multis quidem modis Ioannes Christum laudaverat: 1n baptismo, post baptismum, coram Iudaeis qui legationem nd eum miserunt, et coram discipulis suis. Sed videns se nihil -a Profecisse ut discipuli vere in Christum crederent, mittit duos ex ipsis ad Christum cum hoc quaesito, quandam ignorantiam lingens. 202 ADVENTUS SECUNDUS quod Christus coelestem haberet originem: Qui desursum, de coelo, venil, super omn?s est; quod Christi doctrina coelestis divinaque esset: Quem enim misit Deus, verba Dei loquitur, non enim ad mensuram dal Deüs spiritum ; quod Christus Deo summe esset dilectus: Pater diligit Filium et omnia dedit in manu eius ; et tandem quod Christus auctor esset vitae aeternae: Qui credit in Filium, habet vilam aelernam.?* O laudes vere coelestes, superhumanae, superangelicae, vere divinael : IV. Sed vel nihil profecerunt laudes istae apud discipulos suos ut vere in Christum crederent; persistebant adhuc in aemulatione quadam et amaro zelo invidentes operibus Christi, quasi obscuraretur gloria eorum magistri Ioannis multo maiori gloria Christi, sicut superveniente sole luna quodammodo obscuratur. Hinc cum aligera fama ubique volans magno tubae suae sono Christi miracula cum infinita eius gloria divulgaret, maxime vero miraculum recens factum resuscitationis adolescentis filii viduae naimitis,? discipuli Ioannis, audito hoc miraculo, retulerunt illud ad magistrum suum Ioannem, et hoc est quod ait: Cum audisset Ioannes in vinculis opera Christi. Videns loannes quod cum livore quodam animi discipuli sui nimium nimiumque aemulatores ac zelatores honoris et gloriae ipsius, sicut Iosue cum quodam animi livore retulit Moysi quod Eldad et Medad prophetarent in populo, ut prohiberet eos, ? unde Moy - ses dixit ei: Quid... aemularis pro me ? Quis mihi det ut omnis populus prophetet el del eis Dominus spiritum suum ??* sic, inquam, Ioannes videns discipulos suos livore animi erga Christum repletos et sciens quam perniciosa res invidia est quae occidit Abelem,?5 fera pessima quae devoravit Ioseph, ?* quae Isaaco puteos aquarum viventium obstruxit,? quae Davidem persecuta mortaliter fuit, 38 quae Danielem in lacum leonum misit, ?*? quae vel omnium malorum seminarium est, cum invidia... diaboli mors intravit in mundum, *? quae tanquam tenebrae omni splendori, omni virtuti bonoque proximi opponitur, damna sibi faciens aliorum emolumenta; videns, inquam, Ioannes corporeis vinculis carne vinctus discipulos suos a diabolo vinculis huius vitii vinctos teneri in spiritu, pro eorum salute summa prudentia usus, finxit ignorantiam quandam et deligens duos de discipulis suis misit ad Christum dicens: Tu es qui venturus es, an alium expectamus ? Tu es ille venturus Messias, qui elapsis saeculis venturus semper expectatus est, an tu venturi Messiae praecursor es, quare alius nobis adhuc expectandus est? Alludit Ioannes hoc suo quaesito ad innumera Sanctarum Scripturarum vaticinia et sacra mysteria; alludit ad divinum illum coelestis mulieris Filium, qui caput serpentis contriturus erat, ! ad semen Abrahae, * Isaac et Iacob,** in quo benedicendae erant omnes gentes, ad salutare illud Iacob: Salutare tuum expectabo, Domine ; ** ad illum mittendum, qui futurus erat ezpecíalio gentium ; ** ad illum Prophetam maximum promissum in Lege; *' ad illum filium David, qui templum sanctum Domino erat aedificaturus; ** ad illum Emmanuelem Isaiae, qui futurus erat aeternus princeps infinitae pacis; *? ad illum regem Ieremiae, qui facturus erat iudicium et iustitiam salutemque in terra; 9" ad illum Messiam Danielis venturum post septuaginta habdomadas; *' ad illum lapidem cum septem ocuis Zachariae;5^ ad illum Angelum testamenti Malachiae ;5 alludit ad innumera figurarum mysteria: si esset prima illa lux mundi, ** sol ille iustitiae, 5" verus ille Adam, cuius causa factus est mundus, ** iustus ille Abel occisus, 5* placens Deo Enoch translatus, 55 iustus atque perfectus Noe 5 mundi salvator, 9? obediens Abraham, iustus Isaac, sanctus Iacob, *! castus Ioseph, ** mansuetus Moyses; 9! an ipse esset coelestis ille divinusque homo visus Iacobo in summitate scalae, ** Isaiae sedens super solium excelsum, 55 Ezechieli splendens tanquam ignis super firmamentum, 9€ Michaeae stipatus omnibus Angelorum copiis, *' Danieli in nubibus coeli et usque 15. 18-19. 48) Ct. 2 Rg 7, 12-16. 49) Cf. 9, 6. 50) Cf. 23, 5-6, Altudit Joannes ad innumera Scripturne vaticinia et figuras de Christo venturo. Ioannes venturum sciebat Christum, imo eum lam advenisse cerlissime noverat, 204 ADVENTUS SECUNDUS ad Antiquum dierum perveniens; 5? si ipse esset iudex ille mundi praefiguratus in Moyse, Iosue, Barach, Iephte, Gedeone, Samsone et Samuele; rex ille magnus praefiguratus in Davide, Salomone, Ezechia atque Iosia; summus ille sacerdos praefiguratus in Aaron, Eleazaro, Elimelech, Zacharia martyre et Iesu filio Iosedech; maximus ille propheta praefiguratus in Elia, Eliseo, Isaia, Ieremia, Ezechiele, Daniele ct innumeris aliis; si ipse esset domus illa Dei praefigurata in tabernaculo Moysi, in templo Salomonis, in scala Iacob, in coelesti Ezechielis spirituali templo; si esset ipse mystica illa Moysi virga, manna coeleste, arca testamenti, propitiatorium Domini, 'serpens aeneus, petra aquarum viventium, atque ad innumera alia Divinarum Scripturarum mysteria. V. Tu es qui venturus es, an alium expecilamus ? Venturum sciebat Christum per vaticinia atque figuras, nam sicut ortum solis praecedunt in nocte astra innumera, quae solis nobis imaginem quandam repraesentant, sic adventum Salvatoris in mundum innumera mysteria eum praefigurantia praecesserunt. Et sicut Deus ante creationem mundi omnia quae in eo sunt ideis in mente sua praefiguravit, sicut et Moysi universi tabernaculi omniumque ad illud spectantium imagines et exemplaria prius dedit, *? sicut et Davidi formam et descriptionem universi templi a Salomone aedificandi; *? sic ante Christi adventum divinam eius personam qualis erat vaticiniis veluti coloribus quibusdam depinxit et figuris veluti sculptis simulacris praemonstravit. ; Sic omnes Messiam Salvatorem mundi venturum sciebant atque certissime sperabant, quoniam valicinia de Christo non erant conditionalia, dubia et incerta, veluti pleraque alia in promissionibus bonorum et malorum comminationibus consistentia, a quibus adimplendis Deus, qui novit mutare sententiam immutabili tamen consilio nonnunquam destitit, ut in morte Ezechiae?! et in subversione Ninive ? aliisque quam plurimis; sed erant firma, certa, stabilia; non conditionalia ac veluti contingentia, sed necessaria; et impossi- : DOMINICA: SECUNDA 205 bilia non esse, quoniam Deus, qui verax est ?? et seipsum negare non polesi,** cum asseveratione et iuramento promiserat se Christum mundi Salvatorem missurum in terras. Sic ait: Tu es ille venturus, an alium expectamus ? Noverat Ioannes Christum, quem in matris utero adhuc inclusus adoravit;?* noverat, quoniam ait: Ego nesciebam eum, sed qui misit me baptizare... ipse mihi dixil : Super quem videris Spiritum descendentem et manentem super eum, hic est qui baptizat in Spiritu Sancto. Et ego vidi et testimonium perhibui quia hic est Filius Dei. "e : Sed pro maiori Christi gloria et discipulorum salute nescire se fingens, mittit ad Christum discipulos. Sic enim et Christus finzit se longius ire, ? sic Iosue ut urbem Hai caperet, fugam dissimulavit, ?? sic Deus in fictis imaginibus saepe Patriarchis sanctis atque Prophetis apparuit; sic saepe dolorem, iram atque furorem per &v9pomoná- $eay?9* finxit pro hominum salute. Hac igitur sancta hypocrisi Ioannes ignarum se fingens, sicut David insanum se coram Philisthaeorum rege finxit ?? et sicut regina Israel, uxor Ieroboam regis, pauperculam se finxit mulierem pergens ad Ahiam prophetam ad exquirendam filii salutem; *' et sicut Iacob finxit se Esau esse ad consequendam patris benedictionem, ?! quae illi contingebat ex Dei praeordinatione, sic Ioannes mittens hos legatos ad Christum finxit ignorantiam. Hoc autem non sine causa, sed, ut dixi, pro Christi gloria et pro discipulorum salute. ] VI. Sed tertiam quoque superaddendam censeo: ad maiorem sui illuminationem maiusque meriti augmentum. Primo pro Christi gloria, nam legatio haec ad magnam Christi gloriam resultavit, quod Ioannes, qui talis ac tantus habebatur ut existimaret populus ipsum esse Messiam, auditis Christi operibus, ostendat hodie populo et se non esse Messiam et se existimare et credere Iesum esse Messiam. Et adhuc legatione ista protestatus est Ioannes talem Iesu adhibendam fidem, ut solo eius verbo sit citra omnem dubitationem credendum dicentique se Messiam esse protinus illi ab omnibus adhiseipsum, etc. 75) Cf. Lc 1, 44. 76) Io 1, 33-34. Vulg.: lile mihi dixit, etc. sed (ingit se nescire pro maiori Christi gloria et discipulorum salute, Hac legatione loannes etiam ostendit se Messiam non esse. Christo nutem hoc de se alfirmanti absolutam fidem adhibendam esse. Ideo discipulos mittit ut opera Christl videant et credant, sclebat enim quod, visis Christi operibus, certo credituri essent. 206 ADVENTUS SECUNDUS bendam esse fidem. Ostendit ergo loannes hodie Christum integerrimae fidei esse ac eius opera esse talia, ut merito existimandus sit habendusque Messias, sicut ex radiis cognoscitur sol, ex calore ignis, ex fructibus arbor. Non mittit Ioannes quaerens a Christo signum aliquod de coelo, sicut scribae et Pharisaei accesserunt ad eum signum de coelo petentes ab eo, € sed verbo tantum Christi credendum esse legatione hac sua Ioannes docet. Deinde, mittit pro discipulorum salute, quos tanquam carissimos filios diligebat, quare, paterna caritate urgente, eorum salutem summopere desiderabat. Hinc auditis divinis Christi operibus, non coepit discipulis suis de Christo magnifice loqui, eum sibi tanquam dominum servo, creatorem creaturae, Deum homini, Messiam praecursori praeferendo, quoniam sciebat se nihil profecturum ut sic in Christum crederent, cum saepe alias Christum illis commendasset; sed mittit ad Christum ut eius opera videant, magis enim exempla movent quam verba. Obiectum nanque praesens efficacissimum est ad movendum; sic mel gustu magis agnoscitur quam auditu, gustando magis quam dulcedinem eius audiendo; sic sol visu, ignis tactu, odoratissimum unguentum olfactu magis quam auditu cognoscuntur. Ita de Deo dicitur: Gustate etl videle, quoniam suavis est Dominus ; beatus vir qui speral in eo. 8 Christus autem Deus est, hinc Ioannes mittit discipulos ad gustandum Christum, sciebat enim quod, viso vultu Christi, in quem desiderant Angeli prospicere, * audita Christi praedicatione, voce illa dulcissima et verbis, quae sunt desiderabilia super aurum el lapidem pretiosum multum et dulciora super mel el favum, ** de quibus item: Quam dulcia faucibus meis eloquia tua super mel ori meo!** — Christus enim mel illud est, quo gustato Ionathas, cum antea quodammodo caecutiret, aperti sunt eius oculi lumenque recepit, ?' — sciebat quod, visis Christi operibus, credituri in eum erant, sicut ex visa luce ac radiis cognoscitur quanto sol sit luna clarior atque splendidior. Mittit discipulos suos a rivo ad fontem aquae vivae, de qua qui biberit, fit in eo fons aquae salientis in vitam aelernam* et [lumina de venire eius fluent aquae vivae. ** Fungitur hodie munere suo Ioannes mittens discipulos suos ad Christum, nam ad hoc missus fuerat, sieut et lex, cuius typum Joannes gerebat, mittit ad Evangelium, Moyses ad Christum, nam: Lex per Moysen data est, gratia el veritas per Iesum Christum [acta est, *o Tertio, Ioannes misit ad Christum ut ipse quoque tanquam luna à sole maiori divinitatis Christi lumine coelitus illustraretur. Sic enim Abraham finxit quod Sara soror ipsius esset, non uxor, *' quod etiam Isaac egit; ?' nec tamen fictio illa totaliter fictio fuit, quoniam vere soror eius erat. Sic non totaliter fingit Ioannes hoaie, sed vere aliquod Christi mysterium ignorat. Neque enim Ioannes, adhuc mortalis homo, Angelis maior erat, immortalibus beatisque spiritibus; sed neque Angeli omnia norunt divinitatis Christi mysteria; Christus enim ait quod ignorant Angeli diem et horam iudicii; ? Paulus quoque ait Ephesiis: Ut appareat, sive innolescal principalibus et potestatibus in coelestibus per Ecclesiam mulliformis sapieniia Dei ; * et 1 Timolheo: Manifeste magnum esl pielalis sacramenlum, quod manifesiatumi est in carne, iustificatum esl in spiritu, apparuit Angelis, praedicatum est gentibus, credilum esi in mundo, assumplum esl in gloria. ** Hinc apud Regium Vatem quaerunt Angeli semel atque iterum: Quis esl isle rex gloriae ? .. . Quis esl iste rez gloriae? *5 Apud Isaiam quoque: Quis est iste qui venit de Edom, linclis veslibus de Bosra ? ' et iterum: Quare ergo rubrum est indumentum iuum ? 99 Hinc Seraphim operiunt alis caput faciemque et pedes suos, quia infinitam Dei magnitudinem principio et fine carentem tum aetatis tum magnitudinis, capere minime possunt, *? quamvis Deum facie ad faciem clarissime videant, !? sicut si quis immensum mare coelumque videat, non potest totum videre coelum totumque mare, omnia astra coeli omnesque pisces et arenas maris. Deinde, faciem alis operiunt Seraphim, sicut Elias, cum Dominus illi apparuit, pallio suo faciem operuit, !* et Moyses faciem abscondit, apparente sibi Domino in flamma rubi, !? quoniam tum humanis tum angelicis intellectibus suapte natura lux divinitatis est inacces- 24, 36. 94) 3, 10. - 95) 3, 16. 96) Ps 23, 8, 10. '. 97) 63, 1. Mittit etjam discipulos hac legatione ut Ipse quoque malori Jumine illustraretur; nam neque Angeli omnia norunt divinitatis Christi mysterla, divinitas enim suapte natura innecessibllls est intellectibus creatis. Hinc loannes cupiens maiorem Jucem et cognitionem, legationem hanc ad Christum mittit. Arguebat quidem divinitatem Christi ex illius operibus, 208 ADVENTUS SECUNDUS sibilis, sicut lux solis mortalium oculis. Hinc filii Israel non ferunt splendorem micantem a facie Moysi, unde velo eam operire opus illi fuit. !*3 Sic Deus abscondiius dicitur !** et posuisse lenebras latibulum suum 95 habitareque in caligine, !? sicut in caligine descendit ad dandam legem !' et in nebula ad habitandum in templo. 198 Ioannes ergo cum homo esset, Angelis immortalibus et beatis in mortali adhuc carne consistens multo minora capiebat divinitatis Christi mysteria; hinc maiora scire cupit. Sciendi enim desiderium innatum naturaque insitum homini est, sicut naturale est coelo semper moveri, soli lucere, lunae lumen dare, astris splendere, igni calefacere, aeri ventos excitare, aquae semper fluere, terrae germinare, arboribus fructus facere, animalibus generare, piscibus natare, volare avibus. loannes desiderium hoc explere hodie cupit; auditis enim Christi miraculis, effulsit ei splendor lucis aeternae divinitatis Christi. Nam operari manat a potentia, haec autem ab essentia, sicut videre a visu, visus autem ab anima ; calefacere a calore, calor autem ab igne; illuminare a luce, lux autem a sole. Quo autem maiora sunt opera, eo maiorem necesse est esse potentiam, sicut quo maior illuminatio, eo maiorem necesse est lucem esse, et quo maior calefactio, eo maiorem calorem, maior autem calor arguit maiorem ignem et maior lux maiorem facem, maius astrum. Sic Ioannes audivit magna et supernaturalia Christi opera, hinc magnam intellexit supernaturalemque Christi potentiam et hinc divinam in Christo naturam atque essentiam. Hinc: Tu es ille venturus ? VII. Deus utique venturus erat ad salvandum mundum: Deus ipse veniet el salvabit vos. 1*? Sic ergo optime philosophatus fuit hodie Ioannes ab operibus Christi ad potentiam, ab operibus supernaturalibus ad supernaturalem potentiam, a potentia autem supernaturali ad divinam naturam atque essentiam: Tu es ille venturus? Tu ille Deus deorum ?!* et Dominus dominantium, ? auctor naturae, fons gratiae, rex gloriae, Salvator et iudex mundi, rez et legifer nosler, !? qui venturus erat in mundum? Volat Ioannes iste ut aquila !!? per altissimum divinitatis Christi coelum oculosque mentis suae in ipsam solis candidissimam lucem irreverberato ac impalpitanti intuitu figere cupit. Sciebat Ioannes quod, sicut mittens Deus Moysen ad salvandum Hebraeos a tyrannide impii Pharaonis durissimaque servitute Aegypti, dedit illi divinam sui ipsius assistentiam: Ego ero tecum, divinae sapientiae thesaurum: Docebo...íe quid loquaris, 4 virgamque divinae virtutis ad facienda prodigiosa ac portentosa miracula,!!5 sic idem Deus mittens Messiam ad salvandum mundum a servitute peccati et potestate diaboli, qui princeps erat mundi huius, !1$ tria illi haec daturus erat: divinitatem suam, ut non tantum homo, sed etiam verus Deus esset, verus Emmanuel; 9? sapientiam suam: In quo sunt omnes thesauri sapientiae et scientiae Dei; potentiamque suam ad innumera miracula operanda, hinc Christus Dei virtus Deique sapientia est:!!8 virtus: Porians... omnia verbo virlutis suae, 1* Quare ex operibus hisce Christus Ioanni Messias est agnitus, sicut ex signis Moyses Hebraeis, quod nuncius Dei erat. !*o Verum hoc forte Ioannes mysterium adhuc non capiebat. Nam Moyses quidem pergens in Aegyptum divinaque signa faciens, brevissimo temporis spatio paucissimisque diebus negotium absolvit universumque Hebraeorum populum ex Aegypto eduxit, ad Deum perducens colendum eique tantummodo serviendum, Hebraeis omnibus Moysi, visis signis, credentibus et post eum abeuntibus; at vero, auditis Christi operibus miraculisque quamplurimis maximisque, paucissimos tamen videbat in Christum credere Christumque sequi. Quare hac re non poterat Ioannes non admirari multo magis quam admiratus fuit Moyses videns rubum ardentem, qui tamen non comburebatur. Messias, inquit Ioannes, est semen illud Abrahae, Isaac et Iacob, in quo benedicendae sunt omnes gentes: !?! 7pse esl expectatio gentium, sive ad ipsum congregandae sunt gentes, ut in ipsum credentes omnes salventur. Sed quid, quaeso, est quod vel nullos video qui in eum credant eumque sequantur ? Zbo, inquit Moyses, et videbo visionem hanc magnam, quare non comburatur rubus, ?? quare ignis wulg.: Vadam. sed forte admirans quomodo in ipsum populi non crederent, tot signis visis, discipulos mittit ut certo certius sciat an ipse esset Messias. Huic legationi Christus opera ostendendo respondet, 210 ADVENTUS SECUNDUS non consequatur in rubo effectum suum, qui est combustio; cur ad causam non sequatur effectus, ad ortum solis non sequatur dies, sed sit sicut in Aegypto, ubi tribus diebus orto sole, Aegyptiis fuit perpetua nox et solis Hebraeis lux clara splendebat. 1?3 Sic hodie Ioannes vehementi hac admiratione motus mittit ad Christum dicens: Tu. es qui venturus es ad salvandum mundum, an alium expectamus ? ut sicut post Moysen Iosue introduxit populum in terram promissionis?** et sicut post David Salomon templum Domino aedificavit, !?5 ita post te alius sit superventurus ad salvandum mundum? Si tu Salvator es mundi, sicut mihi coelitus revelatum est, quid est quod non salvatur mundus? Num forte alia post te mittenda est Divina Persona ad salvandum mundum, sicut legimus Spiritum Sanctum in mundum esse mittendum? € Num forte Spiritus Sanctus ipse adveniens mundum salvaturus est? An in adiutorium tuum alius superventurus est salvator, ut una cum illo opus salutis perficias, sicut Moysi Aaron datus fuit coadiutor operis? !? VIII. Christus autem intelligens mentem Ioannis, absolutissime sapientissimeque respondet: Ilíe, renunciate Ioanni quae audistis et vidistis : Caeci vident, claudi ambulant, etc. * Quae audistis, inquit, quoniam audierant resuscitatum filium viduae??? et audierant plurima alia signa, ut mundationem leprosi, !3? curationem paralytici servi centurionis,!3! sanationem socrus Simonis a febribus, 33? cum innumeris aliis miraculis quae tunc operatus fuit Dominus; 3? hinc ait: Ite, renunciate Ioanni quae audislis. Nec tantum quae audistis, sed etiam quae vidistis, quoniam, ut Lucas ait, in ipsa... hora, qua venerunt nuncii Ioannis, multos curavit a languoribus et plagis et spiritibus malis et caecis multis donavit visum. !* Quare alludens ad haec miracula coram illis videntibus facta : Ife, inquit, renunciate Ioanni quae .. . vidistis : Caeci vident, surdi audiunt, leprosi mundantur, claudi ambulant, mortui resurgunt. 135 Euntes, renunciate, etc. 129) CI. Lc 7, 11-17. 130) Cf, Mt 8, 2-3; Mc 1, 40-42; Lc 5, 12-13. 131) Cf, Mt 8, 5-13; Le 7, 2-9. 132) Ct, Mt 8, 14-15; Mc 1, 30-31; Lc 4, 38-39. 133) Cf. Mt 8, 16; Mc 1, 34; Lo 4, 40-41. 134) 7, 21. 135) Mt 11, 4-5; Le 7, 22. Quare ex his operibus cognosci voluit Christus an ipse verus esset Messias, Deus et homo, nam a fructibus cognoscitur arbor. Haec enim opera ostendunt Christum verum esse Messiam, primo quidem, quia omnia sunt supernaturalia opera, universas naturae vires excedentia, quare divina virtute ac supernaturali potestate necesse est ut facta sint; deinde ex ipsa mirabilis huius operationis forma modoque operandi. Non enim orando Deumque deprecando haec facit Christus, sicut Elias suscitavit filium viduae ** et Eliseus filium sunamitis;!*' sed imperando et fidei ac religionis ergo, ut homines Deum glorificent, adorent et colant. Nec sunt miracula in damnum potius hominum quam in utile, sicut quae Moyses operatus fuit in Aegypto, sed omnia hominibus utilia atque benefica;. magnum est enim beneficium caeco visum restituere et surdo auditum mortuoque vitam. Quare a bono fonte necesse est hos emanare fluvios magnosque rivos, a bono principio, ab amore, a caritate, a salutis desiderio, non a malo, unde hominibus mors, perditio et omne malum. Deinde, hac sua responsione Christus ad tria vaticinia alludit; nam dum ait: Caeci videni, claudi ambulant, etc., alludit ad vaticinium Isaiae .: Dicite pusillanimis : Confortamini et nolite timere ; ecce Deus vesler ullionem adducel retribulionis ; Deus ipse veniel el salvabit vos. Tunc aperientur oculi caecorum et aures surdorum palebunt ; tunc saliet sicut cervus claudus el aperta erit lingua multorum. 38 Sic Christus ad hoc vaticinium alludens sapientissime respondit Ioanni se esse illum venturum, scilicet Deum qui pro salute hominum venturus erat in mundum homo factus. Dum vero ait: Pauperes evangelizaniur, 9? alludit ad vaticinium Isaiae: Spiritus Domini super me, eo quod unzil me, evangelizare pauperibus misil me. 4^? Hoc enim est hic pauperes evangelizantur. Non enim est hic active accipiendum, quasi pauperes praedicent Evangelium, etsi vere pauperes Apostoli post Christum Evangelium praedicaverunt, sed pauperes, inquit, evangelizantur, pro pauperibusevangelizatur, sicut dicimus pauperes benedicuntur, pro pauperibus benedicitur. Ita enim Graeci dicunt: evangelizo 5; Lc 7, 22. 140) 61, 1. Vulg.: Eo quod mnzerit Dominus me, ctc. haec enim invictissime probnbant ipsum verum Messiam * esse. Hac sun responsione alludit Christus ad tria de Messia venturo vaticinin, idest de ipsius miraculis, praedicatione et de contradictionibus quas Messias passurus erat. Christus vere fuit scandalum Iudaeis, qut dedignabantur hominem pauperem et humilem verum Messiam esse confiteri. 212 ADVENTUS SECUNDUS tibi, et evangelizo te, sicut: benedico tibi, et benedico te; sic etiam passive evangelizari, sicut et benedici. Dum vero ait: Beatus... qui non fuerit scandalizatus in me, ^ alludit ad vaticinium Isaiae: Dominum ezercituum ipsum sanctif[icate ; ipse pavor vester et ipse terror vester ; et erit vobis in sanctificationem, in lapidem . . . offensionis et in petram scandali duabus domibus Israel; in laqueum et, in ruinam habitantibus Ierusalem. Et offendent ez eis plurimi et cadent el conterentur et irretientur et capientur. 1 Ad quod vaticinium alludens Simeon iustus ait: Ecce positus est hic in ruinam et in resurrectionem multorum in Israel et in signum cui coniradicelur ;19 et Divus Paulus Romanis, quod Iudaei offenderunt in lapidem offensionis et petram scandali; ** et Petrus 1 Canonica: Vobis ...cr dentibus honor et gloria, non credentibus autem lapis quem reprobaverunt aedificantes, hic factus est in caput anguli, el lapis offensionis et peira scandali his qui offendunt verbo. 145 Sic Christus ad hoc vaticinium alludens appositissime respondet Ioanni quidnam sit in causa quod, cum ipse verus sit mundi Salvator et redemptor Messias, non salventur homines; quod lux in tenebris luceat et tenebrae eam non comprehendant; 4$ quod ignis ardeat in spinoso rubo, quod symbolum peccatorum est, et non comburat, non consummat peccata, quoniam homines scandalizabantur in eo, 1€ et quem videbant hominem paupere loco natum, nolebant credere eum verum esse Messiam, Filium Dei verum Deum, redemptorem et Salvatorem mundi. Sic audientes Christum praedicantem et miracula facientem videntes, scandalizabantur in eo dicentes: Quomodo hic lilleras scil cum non didicerit? 1*8 Unde... huic haec omnia? Nonne hic est fabri filius? 1*? Et scandalizabantur in eo. Sic si Christus praedicabat eis se Messiam Filium Dei esse, scandalizabantur et ob id crucifixerunt eum putantes eum pessimum esse blasphemum, unde sic scandalizati in eum credere minime volebant. Hinc ait: Beatus... qui non fuerit scandalizatus in me; hoc est: scandalum passus in persona, in vita, in doctrina, in miraculis, in moribus et in passione mea, ob quam Christus Iudaeis fuit scandalum, Gentibus autem stultitia, his autem qui salvi fiunt Dei virtus Deique sapientia. 150 IX. Quare altum quidem fuit Ioannis quaesitum, sed multo altior Dei sapientia Christique responsio; sicut altum fuit quaesitum quod Moyses Deo fecit, cum petiit revelari sibi nomen divinitatis et essentiae, nec minus alta Dei responsio: Ego sum qui sum ; *! altum Moysi quaesitum, cum petiit videre gloriam Domini, sed altius Domini responsum: Ego ostendam libi omne bonum, el vocabo in nomine Domini coram te, el miserebor cui voluero et clemens ero in quem mihi placuerit. 153? Nam in responsione secretum aperit divinae praedestinationis, sicut Paulus Romanis ait, agens de electione lacob et reprobatione Esau antequam nascerentur et sine ullis operibus praecedentibus aut bonis aut malis, absque ulla iniustitia: Moysi enim ait: Miserebor cui miserebor et misericordiam praestabo cui miserebor. Igitur non volentis neque currentis, sed miserentis est Dei. 19 Sic Christus divino hoc suo responso ad altum loannis quaesitum idem mysterium tetigisse videtur, dum beatos ait,idest aeterna gloria et beatitudine dignos, eos qui in eum scandalizati minime fuerint, idest eos qui in eum fide viva crediderint. Hos enim caecos per ignorantiam mentis illuminat lumine fidei; hos surdos per malam peccati voluntatem, quae divinis non vult parere mandatis, auditui restituit obedientiae salutaris iustitiae; hos claudos per fragilitatem infirmitatemque carnis, qua ad dexteram et ad sinistram claudicamus peccantes, tum in prosperis tum in adversis recto restituit gressui dirigitque per viam salutis, ut fortiter currant in bonis agendis ac malis sufferendis; hos leprosos sordida immundaque concupiscentiae lepra infectos mundat, dans eis cor mundum atque purum carnisque efferatos appetitus temperans; hos tandem peccato mortuos vitalis Spiritus Sancti gratia vivificat, faciens haec omnia Evangelii praedicatione, qua spiritu pauperes instructi sancte viventes, possessores fiunt regni coelestis. !5* Hi sunt qui non scandalizantur in Christo, qui non peccant vel libi, etc. 153) 9, 15-16. Vulg.: Enim dicit : Miserebor cuius misereor... cuius miserebor, etc, 154) Cf. Mt 5, 3; Lo 6, 20. Hac sua responsione Christus tangit etiam divinae praedestinationis mysterium, dum beatos dicit qui in eum viva fide credidissent, in gratia semper et secundum virtutem viventes. Peccatum homini terrena aperit, coelestia autem contegit, gratia vero Christi oppositum operatur. Signum praedestinationis est pauperem esse affectu et effectu. 214 ADVENTUS SECUNDUS per ignorantiam, vel per malitiam, vel per fragilitatem, vel per concupiscentiam, sed credentes Evangelio sunt prudentia, iustitia, fortitudine et temperantia instructi, in gratia semper viventes: Pauperes evangelizantur, sed pauperes spiritu, voluntate, qui voluntate spontanea paupertatem pro divitiis eligunt. Concupiscentia, inqdit Apostolus, radiz est omnium malorum. 55 Ergo ubi haec non est, ibi nullum malum, nullum vitium; ergo ubi paupertas est spiritus, ibi omnis virtus, omne bonum. Hinc pauperes evangelizanlur, beati praedicantur: Beali pauperes spiritu, quoniam ipsorum est regnum coelorum, !5* et: Vae vobis divitibus, 1?' quoniam impossibile est divites intrare in regnum coelorum. Peccatum fecit hominem quoad coelestia et divina bona caecum, surdum, claudum, leprosum, imo mortuum omnibusque coelestibus bonis pauperrimum; sed quoad bona terrena aperuit ei oculos et aures, dedit acutissimum visum atque auditum. Sic enim post peccatum homines cognoverunt se esse nudos... et fecerunt sibi perizomata. 159 Sic videmus haec omnia in mundanis mercatoribus, qui cupiunt vel maxime divites esse, non pauperes affectu vel effectu, sed effectu divites, affectu ditissimi sunt. Christi autem gratia totum oppositum operatur: quoad mundana facit homines caecos, surdos, claudos mortuosque et pauperes; sed quoad divina dat !5?* dona Spiritus Sancti homini, oculos auresque acutissimas: Pauperes evangelizantur. X. Et merito quidem, nam qui in hoc mundo omnium rerum, etiam necessariarum, pauperes esse volunt, signum est manifeste quod vere divinam providentiam credunt et in paterna Dei cura vere confidunt et quod non terrena atque mundana, sed coelestia divinaque bona diligunt. Qui autem divitiis cumulandis in terra totis affectibus inhiant, manifeste ostendunt quod !5? terrena mundanaque, non coelestia et divina diligunt et affectant; quod non in Deo sperant, sed in divitiis suis confidunt; quod divinam providentiam non vere credunt, cum timentes ne temporalibus destituantur, neque regnum Dei neque eius iustitiam quaerunt. 1 Quare cum ostendant se fide, spe, caritate et gratia destitutos esse, merito damnantur; pauperes vero cum mundanorum contemptu ostendant se fidem, spem et caritatem in Deum habere, merito evangelizantur beatique praedicantur. Quod si dicas multos sanctos divites fuisse; Abraham, Isaac, Iacob, David, Salomonem, lIosiam, Ezechiam et alios, dico verum quidem esse; sed aliud est per alta aequora parva quadam navicula iter facere cum, flantibus contrariis ventis, magna est in mari tempestas atque procella, et aliud navigare cum mare tranquillum est atque pacatum et in magna navi. Sic, dico, cum sanctiilli viverent, mare huius mundi non erat tempestate procellisque tam magnis superbiae et pomparum avaritiae et usurarum, luxuriae et impudicitiarum, gulae et crapularum [agitatum] uti nunc, ethabebant magnum gratiae Dei thesaurum, multa erant caritate Dei praediti, magna in navi sulceabant mare. Nos autem quali sumus caritate praediti? quali virtute? qualis quantaque est navis haec nostra? Et ligno tam fragili per alta maria confidimus onusti terrenarum rerum gravissimis ponderibus cum salute navigare, flante contrario vento et tali tantaque cum tempestate? Nautae illi navis in qua navigare voluit Ionas, orta tempestate, alleviaverunt navim onera proicientes in mare, ut ipsi saltem salvarentur; 15! sic fecerunt et nautae navis in qua Paulus et Lucas navigabant Romam versus. !?? Nos autem quo magis tempestas crescit, eo magis navim nedum non alleviamus, sed maioribus ponderibus oneramus. Pauperes, pauperes evangelizantur. Talis fuit Christus, talis Ioannes, tales Apostoli. Hac via salvatus fuit mendicus ille Lazarus, sed dives ille epulo cum divitiis periit in aeternum damnatus. !? O nos caecos ac ter quaterque infelices, si damnationis, non salutis viam eligimus! Paupertas est via salutis: noseam cur abhorremus et fugimus ? Carissimi, Christus ait: Caeci vident, claudi ambulant, etc., idest: Ego illumino omnes caecos, audire facio surdos, etc., eos tamen qui non fuerint scandalizati in me, sed qui in me crediderint meque secuti fuerint per viam salutis. Hoc enim vult dicere, etsi ad iactantiam fugiendam non dicit, sicut Nabuchodonosor: Nonne ista est civitas quam Multos sanctos legimus divites fuisse, sed tales erant quia cum divitiis magnum habebant gratiae et virtutis thesaurum, Paupertas spiritu via salutis est. Ad loannis imitationem Christum melius nos cognoscere oportet, ut eum magis diligamus et imitemur, Multi Christum in misericordia expectant et ideo peccant, sed peribunt. 216 ADVENTUS SECUNDUS ego aedificavi? '** sed magister humilitatis humiliter loquitur: Caeci vident: imprudentes fiunt prudentes in via salutis; surdi audiunt : iniuste viventes ad iustitiam quam Deus praecipit faciendam convertuntur; claudi ambulant : infirmi fiunt fortes; leprosi mundantur : cupidi fiunt temperati; moríui resurgunt : peccatores sanctificantur: Surge qui dormis el exurge a mortuis el illuminabit te Christus. 1$$ Sic enim tres mortuos Christus suscitavit;!* sed hic alludit ad filium viduae naimitis. XI. Cum audissel Ioannes in vinculis opera Christi. Ioannes in vinculis positus fuit sicut Ioseph ob falsam calumniam iniquae suae dominae 1$ et sicut Ieremias ob praedicationem veritatis; 158 sic iusti patiuntur persecutionem propler iustitiam. !** Sed sicut Ioseph vincula illa in summam gloriam conversa fuerunt, !'9 ita plane Ioanni et omnibus qui propter iustitiam patiuntur: Gaudete, inquit, et exultate, merces enim vesira magna esi in coelis. 1! O utinam nos quoque similes Ioanni essemus! Spiritus noster in vinculis corporeis est, sed habet duos discipulos liberos: liberum intellectum et liberum affectum. Auditis ergo Christi operibus, quoniam ipse creator, redemptor et salvator est mundi, mittat spiritus iste noster duos hos discipulos liberos ad Christum contemplandum et diligendum, et maxime dum patitur persecutionem ab Herode,!? a diabolo, qui tunc maxime persequitur electos cum videt eos velle pietati operam dare, sicut tum maxime Pharao Hebraeos gravissime persecutus fuit cum audivit eos velle ire ad sacrificandum Domino in deserto itinere trium dierum. 1? Beatus... qui non fuerit scandalizatus in me. Christi paupertas et humilitas scandalum fuit Iudaeis, occasio ut in Christum minime crederent. Si enim Christus ostendisset se eis in gloria, ut ostendit se tribus Apostolis in transfiguratione, !* aut venisset tanquam rex temporalis, uti David et Salomon, Iudaei utique, temporalis gloriae Lc 7, 11-15; Io 11, 41-44. 167) Cf. Gn 39, 6-20. 168) Cf. Ier 38, 1 sqq. Mc 6, 17; Lc 3, 19-20. 173) Cf, Ex 5, 1 sqq. 174) Cf. Mt 17, 1-6; Mc 9, 1-6; Le 9, 28-35. cupidi, adhaesissent ei. Sed sicul ezallantur coeli a terra, 5 ita iudicia Dei a iudiciis hominum. Expectabant Iudaei Christum in gloria temporali, cuius cupidissimi erant, ideo perierunt. Sic multi nunc Christum in misericordia expectant, ideo peccant; sed peribunt, quia non sic veniet. XII. Illis autem abeuntibus, coepit... dicere ad turbas de Ioanne: Quid existis in desertum videre? Arundinem vento agitatam? Sed quid exislis, etc. 1'* Laudatus honoreque affectus a Ioanne Christus reddit duplicatas laudes, cum ipse ille sit qui centuplum reddit, sicut optima illa terra quae, accepto bono semine, fecit centuplum. !? Duabus laudibus legatione sua loannes Christum affecit: altera quidem, quia auditis eius operibus, non ut scribae et Pharisaei sinistrum quid suspicatus fuit, sicut impie cogitabant dicebantque impii Iudaei Christum in principe daemoniorum facere miracula, !?? sed ostendit Christi opera ea esse quae Messias facturus erat; ideo quasi ex operibus in existimationem venisset quod ipse esset Messias, misit ad eum dicens: Tu es qui venturus es? Altera ostendit Christum talis tantaéque fidei et veritatis esse, ut in re tanti momenti eius dicto verbisque standum esset summamque ei fidem tanquam summo Prophetae Dei adhibendam esse. Christus vero reddit Ioanni duplicatas laudes; laudat enim eum de summa constantia animi, quod non esset Ioannes ad instar arundinis vento agitatae; laudat de vitae asperitate carnisque mortificatione, quod non esset mollibus vestibus indutus ad instar hominum in principum curiis habitantium; laudat de excellentissimo spiritu prophetiae, quod propheta esset omnium maximus, et tandem eum tanquam Angelum Dei supra homines collocat. Sicapud Isaiam alter Seraph semel tantum dixit: Sanctus, alter vero bis.!*? Sic Deus!*! supra condignum semper sanctorum suorum virtutes coronat operaque bona remunerat; Abrahae enim pro uno filio, qui propter Deum perdere non recusavit, innumerabiles et promisit et dedit. !* Laudat Christus loannis virtutes, quoniam laude et honore Sicut Ioannes duabus laudibus legatione sua Christum affecit, sic Christus duplicatas Jaudes Ioanni reddidit. Laudat Christus Ioannem de virtutibus, et primo de constantia in perfecta iustitia, 218 ADVENTUS SECUNDUS digna virtus est et a templo Virtutis pergitur ad templum Honoris sibi coniunctum; !9 Jaudat virtutes, quoniam nil minus diligit virtutem quam odio habeat vitium, sicut tanto homo vitam diligit quanto mortem odit, tanto diligit sanitatem quanto odit infirmitatem; aeque enim lance amor boni et odium mali ponderantur, sicut in vere et autumno dies et nox aequales sunt. Sic laudavit Deus Abraham propter obedientiam, eo quod, ut Deo morem gereret, filio suo minime pepercit. Sic in fine mundi laudabit omnes electos: Venite, benedicti Patris mei. !* Sed non sic impii laudabuntur: Ite, maledicti, in ignem aeternum. 135 Ljaudat Christus quem Herodes in vinculis tenet. Sic omnes iusti in mundo perseculionem patiuntur, omnes qui volunt pie vivere in Chrisio lesu.!* Omnis Abel habet suum Cain, !9?' omnis Isaac suum Ismael,!$? omnis Iacob suum Esau, 5$? omnis Moyses suum Pharaonem,!? omnis David suum Saul,!? omnis Elias suam lezabelem. 9? Laudat autem Ioannem Christus primo, quod non sit sicut arundo infructuosa et instabilis, vir enim iustus, qui non abiit in consilio impiorum, est tanquam lignum fructiferum planiatum... secus decursus aquarum, ut Regius Vates ait,!? cui et Ieremias consonans ait: Benedictus vir qui confidit in Domino et erit Dominus [iducia eius; el erit quasi lignum quod transplantatur super aquas, quod ad humorem miltil radices suas el non limebit cum venerit aeslus, et erit folium eius viride, nec aliquando desinet facere fructum. !** Sic iustos Christus arbores appellavit bonas: Omnis arbor bona fructus bonos facit, 1*5 et ipse Ioannes dixit: Jam... securis posita est ad radicem arboris ; omnis... arbor, quae non facit fructum bonum, ezcidelur el in ignem mittetur. !** Hinc Ecclesia per terrestrem paradisum designatur. Cum igitur Ioannes arbor esset pomifera, faciens optimos fructus spiritus, fructus autem spiritus esl caritas, gaudium, paz, patientia, longanimitas, bonitas, benignitas, mansuetudo, fides, modestia, coniunctum, ita ut In hoc nonnisi per.illud pateret aditus. Quo significare voluerunt veram et unicam parandi honoris viam esse virtutem, Forcellinl Lezicon Tot. Lat., sub voce: Virtus. Vulg.: O:nnes qui pie volunt... persecutionem patientur, 187) Cf. Gn 4, 8. castitas, 1?! his fructibus Ioannes copiosissimus erat, cum in utero matris suae plenus Spiritu Sancto fuerit. 8 Hinc Christus dicit eum non esse arundipem vento agitatam; non instabilis Ioannes ut arundo, quae omni vento agitatur atque movetur nunc ad dexteram nunc ad sinistram. Iusti enim columnae dicuntur domus Domini: Sapientia aedificavit sibi domum, excidit columnas septem.1?* Sic Apostoli columnae dicti sunt, ??? praefigurati in duabus columnis templi, Jachin et Bohaz.?o Ioannes iustus erat, ergo firma columna, constantissimus in fide, in spe, in caritate, in praedicatione veritatis, habens cor gratia stabilitum, nam: Optimum est... gratia stabilire cor; ?*? stabilis in prosperis et stabilis in adversis uti Iob, ?9 qui sicut Moyses Pharaonem, sicut Azarias coarguit Oziam regem volentem sibi sacerdotale munus usurpare contra legem, ?^* sicut Zacharias sacerdos regem loas a cultu Dei ad idola colenda conversum coarguit,?95 ita Ioannes Herodem regem: Non licet tibi habere uxorem fratris tui. ?"6 « Veritas odium parit »; ?" sic Achab odio habebat Michaeam, ?9? sic Ioas occidit Zachariam, sic Herodes Ioannem: odio veritatis commotus tenuit Ioannem vinctumque posuit in carcerem ac tandem occidit. *? Ipse tamen semper constantissimus permansit tanquam firmissima et supra modum stabilis columna. Anima peccatrix est ad instar arundinis, animo levis ac mobilis, quae ad omnem auram vel vani timoris, vel vanae spei, vani gaudii, vel doloris huc atque illuc movetur et quasi undae in mari agitantur eius cogitationes in corde, vel unius tantum laudis aura spirante, movetur ad dexteram, ad vanam laetitiam, ad vanam gloriam, spirante vero aura alicuius iniuriae, movetur ad iram, spirantibus etiam ventis vel satanicarum tentationum vel carnalium desideriorum aut cogitationum acquirendi alicuius boni utilis, honesti, iucundi, vel fugiendi alicuius mali, ne patiatur damnum, ignominiam, poenas, huc atque illuc animus agitatur. Arundo debilis admodum atque fragilis ad operandum bonum vr. 41. 208) Ct. 3 Rg 22, 8. 209) Cf. Mt 14, 10; Mc 6, 27. in praedicatione veritatis, . et in persecutionibus sufferendis. Cum his virtutibus vere praeditus esset Ioannes, etsi in vinculis corpore detentus, spiritu liber vera laetitia fruebatur. Secundo laudat de poenitentia et austeritate vitae, 220 ADVENTUS SECUNDUS et resistendum malo, quae vel minima quavis tentatione aut occasione peccandi vincitur, peccans ex fragilitate; arundo vacua et nodosa, vacua virtutibus, vitiis autem. nodosa; arundo foris aureo nitens colore et pulcritudine, intus autem aspera, indecora, vacua, sine medulla. Sic, sic homo mundanus foris nitet vanitatibus, divitiis, honoribus, voluptatibus, quae beatitudinem ac felicitatem quandam prae se ferunt, sed intus vacuus est virtutibus et omni vera animi felicitate, nam diversis semper desideriis curisque animus est distractus, maiora semper cupiens: « Quo plus sunt potae, plus sitiuntur. aquae », ?!9 et sunt ad instar sitientis in medio mari: summa ibi copia aquarum, sed nihilo minor sitis, quoniam ea aqua apta non est ad extinguendam sitim; sic utique temporalia bona animum hominis saturare non possunt, nec eum vera felicitate donare. Sic mundus arundo quaedam est fallacem nitorem prae se ferens, nitor enim ille externus tantum est, non internus ; arundo plena superfluis et vacua necessariis: curae carnis et mundi superfluae sunt, bona autem opera necessaria sunt ad salutem. Arundo autem fecunda et abundans est inutilibus foliis, sed tamen absque ullo fructu; sed: Omnis arbor, quae non facit fructum bonum, excidetur et in ignem mittetur. Non sic erat Ioannes, sed ad instar tabernaculi Domini: foris opertum erat illud pellibus mortuorum animalium, intus autem divina erat gloria plenum. ?! Sic: Omnis gloria eius filiae regis ab intus, in fimbriis aureis. *? Sic, sic intus in animo, in corde, in spiritu vera consistit felicitas, non foris in carne neque in mundo. Ioannes foris corpore in vinculis erat, intus autem liber cum Angelis in coelestibus versabatur: Nosira... conversalio in coelis est. ?13 XIII. Laudat deinde Christus Ioannem de poenitentia, asperitate et austeritate vitae: Sed quid ezistis videre? Hominem mollibus vestitum? Hominem ad instar epulonis illius, purpura et bysso indutum et epulantem quotidie splendide??!* Ioannes autem indutus erat pilis camelorum et cinctus zona pellicea, cibus autem eius erant locustae ac mel silvestre;?!5 non agebat curam carnis Ioannes, sed spiritus. Sic: Qui... sunt Christi, carnem suam crucifixerunt cum vitiis el concupiscentiis,?!* nam qui carnem suam propter Deum amorisque virtutem et vitii odium mortificat, hic ostendit se Deum vere diligere, sicut Abraham offerens Deo Isaac dilectissimum filium. ?'? Siquidem quilibet homo suapte natura corpus suum multo magis diligit quam pater unicum filium, cum etiam legamus matres, quarum in filios amor multo est quam patrum vehementior, famis tempore proprios filios devorasse. ?1 Sic qui Deo carnem suam in sacrificium offert, uti suadebat Apostolus .: Obsecro...vos ... per misericordiam Dei, ut exhibeatis corpora vestra hostiam viveniem, sanctam, Deo placentem, rationabile obsequium vesirum, *!* hic tanquam alter Abraham ostendit se vere Deum super omnia diligere, modo tamen divinorum mandatorum opera non praetermittat, nam obedientiam vult Deus magis quam sacrificia. *? Hinc praeceptum in Lege erat ut mane, ante iuge sacrificium, non possent offerri sacrificia voluntaria, ?! quoniam praecepta consiliis anteponenda sunt et necessaria voluntariis anteferenda. Ioannes autem utrunque fecit: in observantia enim divinorum mandatorum non fuit arundo ventis agitata, sed firma columna, arbor pomifera; sed praeter illam, voluntariam etiam poenitentiam agere voluit et Deo carnem suam sacrificare. Et quidem Ioannes tanquam holocaustum et hostiam pacificam corpus suum Domino sacrificabat, propter Dei, inquam, amorem, ad gratiae augmentum et in exemplum discipulorum suorum ac ut non tantum verbis, sed etiam vita poenitentiam praedicaret. Nobis autem poenitentia opus est Deoque sacrificium istud offerre etiam pro peccatis, primo quidem commissis: Agite fructus dignos poenitentiae; ?*? Poenitentiam agile, appropinquavit enim regnum coelorum ; ** deinde pro committendis, ne, inquam, nova committamus peccata, carnis concupiscentia urgente; tertio, ut de inimico domestico reportemus victoriam: Caro enim concupiscit adversus spiritum, spiritus autem adversus carnem; haec enim sibi invicem adversaniur. ** Quare armis poenitentiae pugnandum est contra hunc Vulg.: Facile engo fructum dignum poenitentiae. 223) Ibid. vr. 2; 4, 17. 224) Gal 5, 17. qui enim carnem suam mortlficat, ostendit se vere Deum super omnía diligere. Poenitentiam agere oportet nd expiunda peccata commissa et futura Praecavenda, nam superata carne, reliqui hostes facile Superantur; nd Christum etiam in Poenitentia imitandum et nmorem proprium compescen - dum. Tertio, Christus lonnnem laudat de Divini Spiritus plenitudine, 222 ADVENTUS SECUNDUS hostem, haec est enim Herodias quae Ioannem persequitur, 5 haec Iahel Sisaram occidens, *9* haec Dalila Samsonem inimicis tradens, ?? haec Iezabel Prophetas persequens. ??8 Superato autem hoc hoste, ceteros facile superabimus: mundanam cupiditatem, quae, ut ait Apostolus, radiz est omnium malorum,?? oculorumque concupiscentiam facile vincit qui carnis concupiscentiam vicit, nam haec fundamentum est vitiorum, ideo primo loco eam Ioannes posuit dicens: Omne quod est in mundo, est concupiscentia carnis, etc. 3? Qui enim carnem suam propter Christum crucifigere vult, ieiuniis, disciplinis, ciliciis, fame, siti, frigore, nuditate, ad quid mundi divitias, ad quid aurum, argentum, terrenosque thesauros concupiscat? Sic etiam diabolum vincemus, quem Christus ieiunio armatus vicit tentantem, ?! et in cruce patiens perpetuam de eo victoriam reportavit. Sic David incultus pastor, humilibus pastoralibus armis devicit Goliam. ?* Et adhuc, Christum nos in poenitentia imitari oportet: Christus passus est pro nobis, vobis relinquens exemplum ut sequamini vestigia eius ; *5 Qui vult venire post me, abnegel semetipsum et tollat crucem suam et sequatur me. ** Et tandem ostendemus carnem macerando nos Deum vere diligere, non carnem nostram, propriumque amorem poenitentiae operibus extenuabimus, ut virtutibus omnibus cumulati, Deum perfectissime super omnia diligamus. Amor enim proprius vitiorum omnium fons et origo est. Hinc carnis concupiscentia et oculorum, hinc superbia vitae, hinc omne malum. Sed poenitentiae operibus caritatem divinam semper adaugentes, hunc septicipitem draconem interficiemus, eius capitibus poenitentiae gladio praecisis. XIV. Laudat tertio Christus Ioannem de vitae sanctitate et Spiritus Divini plenitudine: Sed quid existis videre? Prophetam? Utique dico vobis, et plus quam prophetam. 5 Plus quam prophetam, inquit, quoniam ait: Inter natos mulierum non surrexit maior Ioanne BaptiRg 18, 4. 229) 1 Tim 6, 10, Vulg.: Radiz enim omnium malorum est. 230) 1 Io 2, 10. Vulg.: Carnis est. 231) Ct. Mt 4, 1-10; Lc 4, 1-13. 232) Cf. 1 ng 17, 40-51. sia,?35 maior... propheia, inquit Lucas ; ipse Prophetarum omnium maximus post Christum, nam: Qui... minor est in regno coelorum, maior esi illo, ?? idest Christus. Praefert Christus Ioannem Patriarchis, Prophetis ac sanctis omnibus Veteris Testamenti, ut fuerit sicut luna inter stellas noctu, qua tamen sol maior est, nam Vetus quidem Testamentum nox est, Novum autem dies: Noz praecessit, dies aulem appropinquavit. ?35 O felices qui propter Christum aliquid patiuntur, vel saltem alicui periculo se propter Christum exponunt! Ioannes mittens ad Christum dicens: Tu es qui venturus es, an alium expectamus? pro Christi gloria exposuit se periculo honoris et famae propriae, nam discipuli et populi, qui eum nedum prophetam, sed etiam Messiam esse existimabant, 3? audientes haec verba Ioannis, cogitare utique et dicere potuissent: Ergo Ioannes, si ignorat quis et qualis sit homo iste, profecto propheta minime est, sicut pharisaeus ait: Hic si essel prophelia, sciret ulique quae el qualis est mulier quae tangit eum.?49 Hinc Christus ad hanc Ioannis honoris famaeque iacturam resarciendam et remunerandam, non solum eum prophetam dicit, sed Prophetis omnibus eum anteponit: Plus quam propheiam, inquit, quoniam ceteri omnes Prophetae homines fuerunt, hic autem plus quam homo: Hic est enim de quo scriptum est: Ecce ego millo Angelum meum ante faciem tuam, qui praeparabit viam tuam ante te. ?4t Haec quarta laus Ioannis est, quod Angelus Dei fuerit in mundo, Angelus non natura, sed gratia, sed virtutibus, sed sanctitate, sed coelesti conversatione. Hinc quia sic Angelus fuit, subiunxit: Amen dico vobis, inter natos mulierum non surrezit maior Ioanne Baptista. Qui autem minor est in regno coelorum. Plus quam propheta, inquit, est, quia Angelus est; Angelus, quia non est Prophetarum aliquis, quamvis Moyses, Elias, Ieremias, aut quivis alius maior eo, sed ipse maximus omnium; plus quam propheta, omnes Prophetas excellens, quoniam hic fuit a Prophetis praevisus atque promissus: ab Isaia: Voz clamantis in deserlo ; ? a Malachia: Ecce ego mitto, etc. ;?**9 hic angelico oraculo nunciatus, hic miraculo conceptus, In regno Del. 238) Rom 13, 12. 239) Cf. Loc 3, 15; Io 1, 19-20. 240) Lo 7, 39. dum pro Christi gloria honorem suum diminuere non timutt. Quarto tandem laudat appellans eum Angelum et plus quam Prophetam, Haec maxima loannis gloria fuit, laudari a Christo. Nos felices, si loanni similes fuerimus, 224 ADVENTUS SECUNDUS sanctificatus, imo Spiritu Sancto plenus in utero, Dei cultor et Christi adorator in materni ventris templo, qui vitam semper caelibem ab ineunte duxit aetate;?* hic Christi praecursor atque spectator, quem vidit, quem baptizavit, quem digito ostendit, quem coelitus cognovit.?45 Hic primus regni coelestis praedicator et baptismi institutor; hic in Elia praefiguratus: Si vultis, inquit, recipere, ipse est Elias qui venturus est ; *5 hic homo plus quam homo, propheta plus quam propheta, qui humanam naturam supergressus, velut Angelus Dei verus semper absque omni peccati macula in Dei contemplatione et coelesti conversatione vixit in terra. XN. Profecto non tot astris Deus mundum coelumque ornavit quot laudibus Christus coelestem hunc virum loannem, qui vere iuxta nominis ethymon gratia plenus semper extitit, qui invenit gratiam coram oculis Domini, qui gratiae plenitudine et Spiritus Sancti donis omnes sanctos Patriarchas atque Prophetas Veteris Testamenti longo intervallo superavit. Et quidem, si optimus pictor, veluti alter Apelles,?* picturam aliquam summopere laudaret, profecto pictura illa optima ac perfectissima censenda omnibus esset. Anima autem hominis pictura quaedam Dei est, imago et similitudo Dei. Christus autem summus est pictor, qui astris coelum depinxit; laudat autem tantopere hodie hanc Dei imaginem ac similitudinem in Ioanne. Hanc divinam picturam ergo perfectissimam necesse est eam fuisse, animam, inquam, Ioannis in sanctitate perfectissima. O nos felices ac ter quaterque beatos, si divino huic viro similes fuerimus, ut non simus sicut arundo vento agitata, sed stabiles in fide et dilectione Dei! Optimum esi... gratia slabilire cor; Non simus parvuli fluctuantes et circumferamur omni vento doctrinae ; *9 stabiles in operatione: Síabiles estote et immobiles, abundantes in omni opere Domini semper. *** Haec enim cordis stabilitas basis ac fundamentum est vitae spiritualis, spiritualis aedificii. Nam Dominus christianam vitam aedificio turris comparavit: Quis enim ez vobis volens turrim omnium excellentissimus. Cf. Ios. Perin Onomustícon, sub hoc nomine. 248) Eph 4, 14. aedificare, non sedens prius compulat sumptus, qui necessarii sunl ? 25o Fundamentum autem firmum ac stabile necesse est esse; hinc Dominus supra firmam petram aedificandum docuit, non super arenam, ne aedificium corruat, orta tempestate ventorum, pluviarum et fluminum supervenientium, ?*' idest orta magna tentatione; instabiles enim non referunt fructum, sed sunt semen quod cecidit super petram et, orto sole, exaruit:?*? Hi, inquit, instabiles sunt et non referunt fructum, quia ad lempus credunt et in lempore tentalionis recedunt. *9 Ne simus sicut arundo, quae aridam arenosamque terram magis diligit quam fecundam optimamque; sed optimum vitae genus eligendum nobis est, quae terra illa est cordis optimi referens fructum centuplum in palienlia,?9* non genus vitae mundanae, quae bonis operibus terra slerilis et infecunda est. Posito autem hoc fundamento firmae voluntatis, stabilito corde ut Deo in sanclitate et iuslilia serviamus omnibus diebus nosiris, *55 Lunc a carnis mortificatione et poenitentia incipiendum est, ut ab hoc statu, qui incipientium est et in vitiorum purgatione consistit, transeamus ad vitam propheticam, ad vitam illuminatam coelestis luminis divinae cognitionis splendoribus, ut tandem ad vitam deveniamus angelicam, quae in perfecta sanctitate et gratia consistit, ut nostra conversatio semper in coelis sit. In his enim quattuor laudibus Christus omnem complexus est christianam et evangelicam philosophiam; sunt enim veluti quattuor flumina paradisi,?59* quae quattuor cardineas virtutes designabant, quaeque sunt quattuor anuli aurei arcae foederis Domini?5? et quattuor rotae ignei currus Eliae. *55 Docet enim hic Christus primo animi fortitudinem, secundo temperantiam victus atque vestitus, tertio prophetalem prudentiam et quarto angelicam iustitiam. Sic motus virtutis sursum semper tendit velocius, sicut in statua Nabuchodonosor quo magis ascendebatur eo perfectiora erant metalla;?5? sic in tabernaculo Domini, sic in templo, sic in homine, sic in mundo ipso semper quo magis ascenditur eo nobiliores partes reperiuntur; 2, 32-35. firmi in fide et dilectione Del, perseverantes in poenitentia et mortifícatione carnis. In his qunttuor laudibus Christus complexus est omnem christianam philosophiam. Sicut in virtutibus datur processus semper ascendens, sic in vitiis semper descendens, Noluit Christus Ionnnem de carcere liberare, ad maiorem Hifus exaltationem. 226 ADVENTUS SECUNDUS sic in vita spirituali, ut in beatitudinibus Christus docuit incipiens ab infima et ad supremam ascendens. ?*? . Sic etiam in vitiis idem processus; incipit enim a mala cogitatione, hinc ad concupiscentiam naturalem, inde ad delectationem sensualem, hinc ad consensum, tunc sequitur opus, deinde delectatio in malo opere, hinc frequentia, postea habitus, tunc confirmatio habitus, hinc obstinatio in malo et tandem finalis impoenitentia, in qua homo daemonibus similis est ac daemon infernalis. Et sicut in mundo idem est processus lucis ad tenebras in sero ac tenebrarum ad lucem in mane, sic idem videtur esse processus a vitio ad virtutem, sicüt a virtute ad vitium. Immittit primo Deus coelestem cogitationem ac divinam quandam inspirationem, hinc accenditur in voluntate desiderium virtutis, a desiderio virtutis sua specie animum delectantis pergitur ad opus, confirmata ac deliberata iam voluntate; sic, inquam, a deliberatione voluntatis incipit opus virtutis, maceratio carnis contemptusque mundi, hinc ex frequentatis actibus bonis fit virtutis habitus, qui quidem crescens, tandem ad angelicam quandam perfectionem devenit; sic enim Christus tandem Angelum [Ioannem] appellavit. XVI. Novit Christus Ioannem in vinculis detineri, nec tamen liberavit eum, quem utique liberare potuisset, sicut Petrum liberavit de manu alterius Herodis.?* Sed cur, quaeso, noluit eum liberare, si poterat et sciebat? Num forte non merebatur Ioannes liberari? Profecto, sicut noluit liberare Paulum ab angelo satanae, quamvis ter rogatus, dicens quod virtus in infirmitate perficitur, ** nec seipsum de manu Pilati, ita nec Ioannem de manu Herodis, cum tamen eum summopere diligeret. Voluit enim Christus Ioannem martyrii corona .decorare ad maiorem eius honorem in coelo, in sempiterna gloria Beatorum, et ut ostenderet quod in Novo Testamento non erat futurum [in terra] praemium virtutis sicut in Veteri, cum in virtutis praemium bona temporalia dabantur, felicis habitatio terrae promissionis; **** in Novo praemium virtutis futurum erat in coelo: Merces vestra magna est in coelo, in bonis coelestibus atque aeternis. Et 2602*) Cf. Lv 20, 2-13; Dt 28, 1-14. 263) Mt 5, 12. Vulg.: Copiosa est in coelis. quidem Íoannes vincula patienter ferebat vitamque corporis nihil curabat, sed animarum salutem. |. * Discendum etiam nobis ab eo est quid nobis in adversitatibus agendum sit. Ioannes enim in vinculis positus patientiam servabat et mysteria Divinarum Scripturarum meditabatur; sic Paulus hodie ait: Quaecunque . .. scripta sunt, ad. nostram doctrinam scripta sunt, ul per palientiam et consolationem Scripturarum spem habeamus. ?& Ex meditatione enim Divinarum Scripturarum misit ad Christum dicens: Tu es qui venturus es, in Divinis Scripturis promissus, an alium expectamus? Meditabatur Ioannes in vinculis mysterium salutis et redemptionis aeternae secundum Scripturas, quoniam sicut Ioannes sic universum humanum genus erat in vinculis. Tenebatur homo vinctus a diabolo, populus Dei sub Pharaone*?5* et sub rege Babylonis;?9 per has enim duas captivitates una designatur in qua duo sunt malorum genera: unum privatio omnium bonorum, Adam a paradiso exclusus: *9 hoc passi sunt Hebraei a rege Babylonis; aliud perpessio omnium malorum sententia contra Adam: hoc passi sunt Hebraei a Pharaone. Sed ab omnibus hisce malis liberandus erat homo a Christo, hinc respondet Ioanni: Caeci vident, etc.: ecce liberatio ab omnibus malis illatis per sententiam contra Adam; Pauperes evangelizantur, praedicantur beati: ecce restitutio omnium bonorum tum spiritualium tum corporalium, maxime in aeternitate, in paradiso, in gloria coelesti, nam: Beatus ... qui non fuerit scandalizatus in me. *9? Per peccatum, inquam,amisit homo beatitudinem: per me restituetur ei, ut sit beatus omnis qui in me credit: Ut omnis, qui credit in me, non pereat, sed habeal vitam aeternam. **? Hanc salutem meditabatur Ioannes, liberationem ab omnibus malis et consecutionem omnium bonorum, sicut sua responsione Christus declaravit. XVII. Mirantur multi Ioannem virum sanctissimum, quo ínter natos mulierum non surrexit maior, plus quam propheta, Angelus Do- .mini cum esset, detineri in vinculis ab impio Herode; mirantur hoc 2 Par 36, 17-21. 267) Cf. Gn 3, 16 sqq. 263) Mt 11, 6; Lc 7, 23, 269) Io 3, 16, A Ioanne discenda est patientia in adversitatibus. Christus a malis peccato dcbitis liberat et omnia bona in aeternitate restituit, Multi scandalum patiuntur videntes infortunia bonorum et prosperitatem iniquorum, sed finis inspiciendus est. Raro Deus electos suos in mundo bonis temporalibus cumulat, ne mundus putet his inantum virtutem remunerari 228 ADVENTUS SECUNDUS cum Iob,?*? cum Ieremia,?! cum Habacuc?? et cum Regio Vate, ?? qui in hac consideratione humano sensu ducti, de divina providentia pene scandalizari videntur. Sed finis bonorum et malorum inspiciendus est, Lazari et epulonis, "* quoniam tunc dextera ponetur super Ephraim frugiferum et sinistra super Manassen obliviosum,?$5 tunc ingressi per portam australem egredientur per aquilonarem et e contra:?'* Recordare, fili, etc. ?? Sic Ioannes in principio huius Evangelii videtur in vinculis, sed in fine a Christo summa in gloria super omnes Prophetas tanquam Angelus Domini collocatus. Finis inspiciendus est Moysi et Pharaonis, Hebraeorum et Aegyptiorum, Davidis et Saulis: Donec intrem in sancluarium Domini et intelligam in novissimis eorum. *'? Sic et Christus in hoc mundo non bona terrena sed mala suscepit, quoniam mirabili quadam alchymia haec terra in aurum optimum convertetur. Aliquando Deus electos suos in mundo hoc temporalibus bonis ditissime cumulavit, ut Abraham, ?'? [saac,?9? [acob 38! Joseph, ?82 David,?8 Salomonem ?** omnesque Hebraeos in terra promissionis, et omnes quidem iustos Veteris Testamenti hisce bonis ditabat; in Novo autem Testamento totum egit oppositum: voluit enim suos hisce bonis pauperrimos esse, uti fuit ipse, uti Apostoli et omnes sancti qui,relictis omnibus, nudum secuti sunt Crucifixum. Hoc autem ut ostenderet quod iusti temporalia haec bona merentur, imo quod propter eos Deus bona haec mundo largitur. Hinc Noe ereptus a diluvio, ?355 Loth ab incendio, ** Daniel a lacu leonum, ** tres pueri a fornace ardenti. ?58 Sed ne putaret mundus quod bonis tantum temporalibus virtus remuneranda esset Deumque aurum cupro remunerare pretiosasque margaritas communibus lapidibus, spiritualia enim bona ipsaque virtus multo sunt pretiosiora temporalibus quam aurum cupro, margarita lateribus, anima corpore, coelum terra, sol luna, hinc noluit electos suos in mundo hoc bonis hisce caducis ac vanis abundare, In sanctuarium Dei, elc. 279) Ct. Gn 13, 2. 280) Cf. Ibid. 26, 12-14. 19, 13-29. 287) Cf Dn 6, 16-23; 14, 29-40. 288) Ct. ibid. 3, 19-24. . nam: Vaniías vanitaium el omnia vanitas; *** virtus autem, non vanitas sed veritas est: Qui... facit veritatem, venit ad lucem.?*?? Non ergo veritas, verum aurum, vanitate auroque adulterino et fallaci commutandum est; hinc coelestibus aeternisque bonis voluit remunerare virtutem. Fecit quoque id ne calumniam paterentur electi, quam Iob a satana passus fuit, quod propter bona accepta a Deo iustitiam servarent,?9?! tanquam mercenarii servi, non autem tanquam veri filii Dei; et quia in coelum cum ituri essent electi, tanquam peregrini in mundo hoc non habentes civitatem permanentem, sed inquirentes futuram, ?? temporalibus hisce bonis nihil egebant, cum bona coelestia terrenis multo sint meliora quam stellae sint lapidibus pretiosiores ac splendidiores; imo esset deferre aquas ad mare, arenas ad litus, lumen ad solem. Bonorum enim in coelo infinita abundantia est; quare terrena bona nihili ibi valent, sicut nec panis hordeaceus vinumque acetosum in regali convivio, quale fuit illud Assueri;?9 at vero tribulationum, suspiriorum lacrimarumque et passionum propter iustitiam in coelo summa est caritas summoque in pretio habentur: Beatus vir qui suffert tentationem, quoniam cum probatus fuerit, sicut aurum in fornace, incude et malleo, accipiet coronam vitae. ?*À Hinc Deus hisce malis ditavit in hoc mundo suos, nam: Secundum numerum dolorum meorum in cordc meo consolaliones tuae laetificaverunt animam meam; ?**5 Sicut abundant passiones Christi in nobis, ita et per Christum... consolatio nostra. ?9* XVIII. Cum audisset Ioannes in vinculis opera Christi. Habebat Ioannes aures apertas ad audienda divina, nam: Qui ex Deo est, verba Dei audit ; ?? Fides ez auditu, auditus autem per verbum Christi. ??8 Audivit Ioannes opera Christi et credidit; audiens autem summo repletus gaudio fuit, sicut Iacob audiens quod Ioseph filius eius viveret et dominus esset terrae Aegypti. ?9?? Noverat Iacob quod Ioseph futurus erat magnus in mundo princeps ex divinis revelationibus solis, Vulg.: Secundum multitudinem, etc. 296) 2 Cor 1, 5. 297) Io 8, 47. et ne lusti virtutem servarent spiritu mercenariío, non spiritu Iiliorum; hinc electis mala in hoc mundo immittit, ut Belernis bonis in coclo oos cumulet. Audiens loannes in vinculis opera Christi, maguo gaudio repletur el discipulos suos ad eum mittit, ut et ipsi in Christum credant, et forle ctiam ex quadam admiratione. Christus nutem operibus respondens ostendit se verum Deum esse. 230 ADVENTUS SECUNDUS lunae et stellarum undecim adorantium ipsum Ioseph et undecim manipulorum adorantium manipulum Ioseph;9?? sed cum audivit, prae nimio gaudio cupiens summopere esse ita ut audivit, vix credebat, sicut de Apostolis legimus: Adhuc autem. illis non credentibus el mirantibus prae gaudio, ** cum tamen Dominum prae oculis haberent vivumque cernerent. Ita plane Ioannes audiens Christi opera, summo gaudio et admiratione plenus mittit ad Christum dicens: Tu es qui venturus es? Plane, inquit, si vera sunt miracula quae de te audio, necesse est ut sis Messias qui venturus erat. Quare cum non posset ipse ad Christum ire, mittit duos de discipulis suis petens quodammodo signum a Christo, quo ostenderet se verum. esse Messiam. Non petit autem ex malignitate ut Pharisaei,?9? neque ex curiositate ut Herodes, 393 sed ex caritate, ut videntes discipuli crederent in Christum. Misit Ioannes discipulos ad Christum sicut Eliseus misit filios Prophetarum ad requirendum Eliam, ?9"! ut certiores fierent quod Elias raptus erat in coelum, cum illi id vix credere possent. Quare etiam Eliseus mittens ad requirendum eum, dubitare se finxit, cum tamen certissime sciret, eo quod viderat eum suis oculis cum raptus fuit igneo curru in coelum. Ita, inquam, Ioannes finxit hodie se Christum nescire. ; Quamvis etiam, uti diximus, ex admiratione quadam processit haec Ioannis interrogatio, videns quod populus non crederet in Christum, visis tot signis, sicut admiratus fuit Moyses videns rubum flammis circumdatum non comburi. 95 Et sicut tunc Moyses, cum co-. gnovisset Deum ibi esse, petiit tamen divinum nomen sibi manifestari, 9^ ita hic Ioannes. Magnum fuit Moysi quaesitum, nil minus istud Ioannis, sicut Christus Deo non minor, sed aequalis est, verus cum sit Deus; et sicut alta fuit responsio facta Moysi, alta et responsio facta Ioanni. Nam sicut Deus ibi verbis atque operibus Deum se esse ostendit, factis miraculis, ita Christus Ioanni verbis operibusque ostendit se Christum esse; et sicut Deus dixit Moysi: Sic dices filiis Israel... Deus patrum vestrorum, Deus Abraham, Deus Isaac et Deus Iacob misit Lc 11, 16. 303) Cf. Lc 23, 8. 304) Cf. 4 ng 2, 16-18. 305) Cf. Ex 3, 2. Cf. supra pag. 209-210. 306) Cf. Ex 3, 13. me ad vos, hoc nomen mihi est in aeternum el hoc memoriale meum, etc.,3" idest: Dices quod ego ille sum Deus qui Abrahamo, Isaac et Iacob summa beneficia contuli, qui apparui eis in Deo omnipotente; ?9?* ita Christus summum se hodie omnipotentemque benefactorem ostendit, nam omnia miracula quae faciebat maxima beneficia erant; quare nonnisi summus maximusque benefactor agnosci cupit, veluti si princeps nullis parceret thesauris ut pius beneficusque agnosceretur, sicut Assuerus summas fecit expensas ad ostendendam gloriam et potentiam regni sui. XIX. Tandem Ioannes, quoniam Christum magis magisque cupit agnoscere, sciens ipsum librum illum esse qui septem sigillis signatus aperiri non potuit ab ulla creatura in coelo, in terra aut subtus terram, nisi ab ipsomet Agno, *8 vult ut hodie ipsemet Christus librum hunc aperiat, ipse seipsum manifestet, quoniam declarare incarnationis Christi mysterium, quomodo in Christo habitaret. omnis plenitudo divinitatis corporaliter, *? infinita potentia, sapientia, bonitas, iustitia, misericordia, caritas, maiestas in homine, ego, inquit, quamvis praecursor tuus sim, maiestatem tuam declarare non possum hominibus; tu teipsum declara sicut sol sua se luce manifestat et ignis calore. Ideo tu hodie manifesta an sis Messias ille qui venturus erat, Deus ille humanatus, Verbum incarnatum. Habent ergo verba ista Ioannis multiplicem sensum: primo, ut ad salutem discipulorum et maiorem Christi gloriam fingat se Christum nescire; secundo, ut ostendat se Christum magis magisque cognoscere desiderio teneri; tertio, ut ostenderet se vehementer mirari cur in Christum non crederet populus, tot signis visis atque auditis; quarto, imparem se fatetur ut Christum possit mundo manifestare, sed ut Christus ipse manifestet seipsum esse Messiam. Et Christus quidem quoad primum pro salute discipulorum Ioannis, ut credentes salvarentur, multa coram eis operatus miracula fuit, ut ostenderet quanti pendenda sit animarum salus; quoad secundum, inquit: Ife, renunciate Ioanni quae audislis et vidistis, 9 ut ex his magis magisque divinitatis meae virtutem agnoscat; quoad terIoannes hac legatione Christum quodammodo provocat ut seipsum manifestet; Christus autem miracula operando respondet. Forte etjam misit hanc Jegationem nd Christum quia populi dubitare poterant an Christus magnus essct propheta in Lege promissus, non vero Messias; Christus nulem ostendit se et magnum illum Prophetam esse et Messiam. 232 ADVENTUS SECUNDUS lium, ostendit se salvatorem esse hominum, non tamen omnium, sed eorum qui non fuerint scandalizati in eo, Salvatorem electorum, non reproborum, Iacob non Esau. 3! Et forte etiam allusit Christus ad Isaia m : Vade et dic populo huic : Audite audiendo et nolite inlelligere et videndo videte, sed nolite cognoscere. Incrassa cor populi huius el aures eius aggrava et oculos eius claude, etc. 31* Quare innuit Christus mysterium divinae praedestinationis et praescientiae, electionis et reprobationis aeternae. Et tandem, quoad quartum, operibus et verbis Christus seipsum manifestat esse Messiam, redemptorem et Salvatorem mundi. : Quoniam vero Ioannes sua hac missione Christum tacite laudaverat quoad opera et quoad doctrinam: quoad opera, quod ex illis credendus esset verus propheta ac Messias, et quoad doctrinam, quod credendum illi erat simplici verbo dicenti se Messiam esse, nam haec duo inspicienda erant in propheta: opera signaque, ut patet Deuteronomio 18, ?3 et salutaris veraque doctrina, ut Deuteronomio 13, ?4 hinc Ioannes quoad haec duo Christum commendavit, quasi ille esset propheta qui in Lege promissus erat. 35 Nam facto miraculo suscitationis filii viduae, turbae omnes videntes dixerunt: Quoniam propheta magnus surrezil in nobis el quia Deus visitavit, etc.;?1$ sed hoc speciale miraculum relatum fuit Ioanni a discipulis suis. Sed existimabant ludaei alium esse illum prophetam et alium Messiam, sed quod ille praecessurus esset Messiam; hinc enim missi sacerdotes et levitae ab Ierosolymis ad Ioannem, postquam interrogaverunt an esset Christus vel Elias, dixerunt an esset ille propheta, idest ille tam singularis in Lege promissus. 3? Ioannes ergo, audito miraculo et audito quod turbae dicebant Christum esse illum prophetam, non tamen credentes ipsum esse Messiam, sed alium Messiam expectabant, hinc mittit ad Christum dicens: Tu es ille venturus, an alium expectamus ? Quasi dicat: Viso miraculo tam magno, o Iesu, dicunt turbae te esse illum magnum prophetam, non autem Messiam. Quare, obsecro, declara an vere tu sis Messias, an vero ille propheta magnus, non tamen Mesvidete visionem... Ezcaeca cor, etc. 313) Ct. vrr. 18 sqq. 314) Cf. vrr. 1-5. sias, adeo ut post te expectare debeamus alium venturum Messiam. Christus vero respondens Ioanni ostendit illum magnum prophetam esse Messiam et se prophetam illum esse atque Messiam. Quare Ioannes voluit ut Christus hoc declararet populumque ab errore liberaret ac faceret ut, sicut ex viso miraculo credebant eum illum esse prophetam, ita crederent verum esse illum venturum tantopere expectatum Messiam. XX. Quoniam vero, inquam, Ioannis tacitus has duas Christo coram populo, apud quem in maxima erat reputatione, ?!? audes dedit, Christus has laudes reduplicat laudatque Ioannem et quoad vitam et quoad doctrinam: quoad vitam, quod non sit sicut arundo agitata a vento, sed stabilis in fide, caritate et virtute, quod non sit homo mollibus vestitus, mundo serviens, sed Deo in contemptu mundi; et quoad doctrinam, quod sit propheta et plus quam propheta, imo quod sit sapientissimus Angelus Domini, ut si existimabat populus magnum illum prophetam in Lege promissum a Messia alium fore, existimaret illum Ioannem esse, quoniam hic esset Angelus ille Domini, de quo scriptum est: Ecce ego milio Angelum meum, qui praeparabil viam anle faciem tuam ; et stalim, etc. !* Alludere enim videtur Dominus ad populi opinionem existimantis statim, post magni illius prophetae adventum, venturum esse Messiam; quare vult ut credant se quidem esse Messiam, Ioannem vero prophetam illum omnium excellentissimum, si crederent illum alium a Messia esse, sed venturum ad praecurrendum Messiam, ut statim post ipsum veniret Messias. Et primo quidem Christus quoad vitam laudat Ioannem, quod non sit arundo vento agitata, sed sicut sapiens illa mulier thecuitis dixit ad David: Sicut enim Angelus Domini sic est dominus meus rex, ut nec benedictione nec maledictione moveatur, unde et Dominus Deus tuus tecum est. *9 Dixit Christus Ioannem esse Eliam: Si, inquit, vullis recipere, ipse est Elias qui venturus est in mundum, ??! Elias in spiritu: Ipse praecedel ante eum in spiritu et virtute Eliae... parare Domino plebem perfectam. *? Elias raptus fuit in coelum igneo curAngelus Dei... est lecum. 321) Mt 11, 14. 322) Lc 1, 17. Vulg.: Ante illum, etc. Respondens Chrístus duplicem Jaudem Ioannl tribuit, sicut duplicem laudem ab eco acceperat, laudat enim loannem et quoad vitam et quoad doctrinam. Sic Christus et Ioannes se invicem honore Praeveniunt et laudibus extollunt. Qui salvari volunt, necesse est ut loanni simlies sint, vera virtute praediti, carne mortificati, Pii cultores Del, 234 ADVENTUS SECUNDUS ru,?? [oannes mox a mundo tollendus ac rapiendus in coelum erat. Hinc Christus construit ei hotlie igneum hunc currum, nam inquit: Ipse erat lucerna ardens et lucens. ?* Ignis ardet lucetque, ita caritas et gratia Spiritus Sancti, qui in igne descendit; *5 Ioannes autem Spiritu Sancto plenus fuit. Hodie huic currui quattuor rotas Cliristus apponit, has quattuor laudes, quattuor virtutes, quarum merito Ioannes in coelum ascendit. Erant Ioannes et Christus in populo Iudaeorum sicut in litteraria aliqua universitate duo concurrentes summi philosophi excellentissimique theologi, sed sese summopere diligentes, honore praevenientes et laudibus extollentes. Sic, inquam, Christus et Ioannes summi apud Iudaeos prophetae habebantur. Ioannes summus theologus, maximus prophetarum, suos habebat discipulos, et Christus 9?5* Ioanne maior suos. [oannes ut Christum honore afficiat mitlit ad eum discipulos suos, et Christus laudibus coram populo effert Ioannem: Non est, inquit, Ioannes sicut arundo, foris pulcra, intus deformis et vacua, uti sunt omnes hypocritae; est Spiritu Sancto plenus, unde est ad instar arundinis aureae in manu Angeli, qua coelestem metitus est civitatem. ** Hac enim arundine mensurandi sunt omnes electi. Omnes qui salvari volunt, necesse est ut Ioanni sint similes, ut non sint?**' in fide et caritate instabiles, non falsa virtutis specie mundum decipientes; nam vera virtus et hypocrisis sunt sicut natura et ars, homo et statua hominis arte efficta, in hac enim figura tantum extrinseca est, intrinsecus autem nihil est hominis. Sic est et mundana felicitas, externa tantum, sicut statua ex arido ligno aut ex lateribus facta, foris pulcra et deaurata, intus vero nihil est pulcritudinis. Similes etiam Ioanni in contemptu mundi et carnis mortificatione, similes in vita prophetali, idest in cultu veri Dei; ut simus plus quam propheta, quia: Nisi abundaverit iustitia vestra plus quam scribarum et Pharisaeorum, non intrabitis in regnum coelorum. 9?! Et tandem oportet nos??? incarnatos angelos esse, ut in carne viventes, non secundum carnem vivamus. Homo peccator arundo illa est qua * j1 325*) Ms.: Autem adicitur. 320) Cf. Apc 21, 15-17. 326*) Ms.: Hic ndlcitur. percussum fuit Christi caput, ?? sed iustus est arundo in manu Christi dextera.39 QOQmnes enim natura arundines sumus, leves, instabiles, fragiles, vacui; sed arundo in dextera Christi fit vere aurea, sic enim et Ezechiel vidit in manu Angeli calamum mensorium, quo civitatem et templum mensuravit; ?3! sic omnes in die iudicii calamo hoc mensurandi sumus. XXI. Cum audisset Ioannes in vinculis opera Christi, etc. Ab impio Herode Ioannes vinctus tenebatur in carcere propter Herodiadem, sicut Ieremias ab impio Sedecja rege ob veritatis odium inclusus fuit in teterrimum carcerem, ?? et Ioseph in Aegypto innocens in lacum missus fuit a suo domino propter sceleratam mulierem. 3? Sed quodnam, quaeso, hoc monstrum est? Herodes impiissimus in throno regali et Ioannes vir sanctissimus in carcere et in vinculis, in :ompedibus et catenis? Quasnam videmus rerum inversas vices? Terra supra coelum est collocata? Quod monstrum est mundus iste, animal cuius caput positum sit in loco caudae et cauda in loco capitis? Quaenam haec ratio divinae providentiae, inquiet ille: boni puniuntur et mali praemiantur? Impius epulo omnibus mundi huius fruitur bonis et iustus Lazarus omnibus afficitur malis? Permittitur ut Cain occidat iustum Abelem, ?** ut Ismael persequatur Isaacum, 33$ Esau Iacobum, 93 Saul Davidem, 3? Pharao Moysen, 9$ Achab cum Iezabele Eliam? ?39 Hinc multi scandalizantur et divinam providentiam vel negant vel damnant, quod permittat Herodem regnare et Ioannem in vinculis detineri. At hi ignorant quod sicut exaltantur coeli a terra, ita exaltantur viae Dei a viis hominum. *? Scandalizantur qui nonnisi bona mundi huius quaerunt, terrena et momentanea, coelestia vero et aeterna, quae praeparavit Deus diligentibus se *! post vitae huius peregrinationem, vel non credunt vel contemnunt, cum tamen mundi huius bona non vera sint, sed fallacia, adulterina, larvae tantum verorum bonorum. 2, 9. secundum spiritum viventes. In hoc mundo iust. malis afficiuntur, impii vero bonis cumulantur; hinc multi scandalizantur Dei cogitntiones ignorantes; sed indigna sunt terrena bona quac dentur in coronam virtutis, quia fallacia et vilia; insuper Dcus virtutem perfectam requirit, virtus autem in tribulatione perficitur. Vere perfectus ín caritate ostenditur Ioannes In vinculis. 236 ADVENTUS SECUNDUS Án non indigna res principe esset militibus stipendia dare ex falsis monetis? dare cuprum pro argento et aurichalcum pro auro? Si quis regi dono praesentaret vas aureum daedalica arte laboratum gemmisque pretiosissimis ornatum, an res esset rege digna lutum pro auro referre? Sapiens autem ait non esse comparandum sapientiae lapidem pretiosum, quoniam omne aurum in comparatione illius arena est exigua el lanquam lutum aestimabitur argentum in conspeciu illius; *? hinc Paulus omnia mundi huius bona nihili pendit et arbitratur ut stercora. ?? Sapientiam vero, quae thesaurus est omnium virtutum, Deus maximi facit et viri omnes qui divino spiritu afflati sunt. Sic enim Sapiens ait: Infinitus enim thesaurus esl hominibus, quo qui usi sunt, participes facli sunt amicitiae Dei ; *4 propterea idem ait: Praeposui illam regnis el sedibus, et divilias nihil esse duzi in conspectu illius. ** Virtutem autem perfectam requirit Deus; sed virtus in infirmilate perficitur, ** sicut aurum in fornace: Tribulalio palientiam operatur, ?*' patienlia autem opus perfeclum habet. *** Hinc Deus multis tribulationibus afficit electos suos vel ut eos perficiat vel ut perfectos ostendat. Sic enim mundus agnovit perfectam virtutem Abrahami, Iobi, Davidis; sic nostri Ioannis. In vinculis his Ioannes perfectus ostensus est. Perfectio in caritate consistit, quae vinculum perfectionis est; 9 caritas autem tunc perfecta est cum non quaeri! quae sua sunt, *9 sed quae Iesu Christi. Ioannes in vinculis minime quae sua sunt naturae impulsu quaerebat. Naturaliter enim homo super omnia libertatem quaerit et vitam quam maxime diligit; Ioannes autem cum teneretur vinctus in carcere damnandus ad mortem, non mittit discipulos suos ad Herodem ut supplicarent pro sua liberatione, sed mittit ad Christum, cupidus gloriae Christi et salutis discipulorum suorum, quae caritas perfecta est erga Deum et proximum. Non sentiebat Ioannes carcerem et vincula ob divinae caritatis ardorem; erat sicut Ionas in navi dormiens in maxima tempestate, 5?! sicut et Christus dormiebat dum navis periclitaretur;?9? erat sicut rubus ardens incombustus, ?3 sicut DaIn comparatione illius. 340) 2 Cor 12, 9. 347) nom 5, 3. 348) Iac 1, 4. niel in lacu leonum intactus, ?5* sicut tres iuvenes in medio fornacis ardentissimae a flamma illaesi et coelesti aura recreati: 555 Beati qui patiuntur persecutionem propter iustitiam, quoniam ipsorum est regnum coelorum... Gaudele el exultate, quoniam | merces vestra magna est in coelis. 356 Tribulationes huius mundi merces sunt infiniti pretii et valoris Tribulationes huius mundi in coelo. Sic hisce vult Deus suos in aeternum ditare in patria, vult sequetur güeterna ut certent, quoniam non coronabitur nisi qui legitime certaverit. 997—177 Sic Ioannes hodie magna gloria et honore a Christo coronatus est, divino encomio laudatus tanquam Angelus in carne et maximus Prophetarum. Sic videmus Ioannem prius humiliatum ab Herode et postea exaltatum a Christo; sic omnes iusti et electi Dei prius humiliantur et malis afficiuntur a mundo, sed postea in aeternum super astra exaltantur et glorificantur a Deo. At non sic impii, non sic, 599 sed exaltati a mundo, humiliantur dum a Deo temporalemque exaltationem et consolationem sequitur aeter- ,'""'Poralem consolationem na humiliatio et cruciatus, sicut Dominus docuit in epulone et Laeu"etur zaro mendico : ?*$? post temporalia bona sequuntur aeterna mala. Quod spicintis. autem temporalia bona nihili faciat Deus, hodiernum Evangelium ostendit cum ait quod pauperes evangelizantur, idest pauperibus praedicatur Evangelium; pauperibus, non divitibus primo omnium Christus Evangelii mysteria revelavit: Esurientes replevit bonis et divites dimisit inanes. *9? Sic Christus nihili pendit divitias quas mundus tanquam deum suum adorat et colit, tanquam populus vitulum aureum 38 et Babylonii auream statuam, 3€? ac decem tribus aureos vitulos Ieroboam. 353 XXII. Quam diversum est iudicium mundi a iudicio Deil Et stum est : t 3r : : in bonis nos, cum Dei legem et christianam religionem profiteamur, mundi jai, potius quam Dei iudicium factis probamus, quoniam nonnisi tempo- Ende ralibus bonis inhiamus, quoniam in vanissimis hisce bonis, quae ipsissima vanitas vanissima sunt, felicitatem statuimus, ignorantes Persecutionem patiuntur... Copiosa est ín coelis. 357) 2 Tim 2, 5. Vulg.: Non coronatur. Non coronabitur lect. cod. 358) Ps 1, 4. 339) Cf, Lc 16, 19 «qq. 360) Ibid. 1, 53, Vulg.: Implevit bonis. 361) Cf. Ex 32, 1-6. 362) Cf. Dn. S3, 1-7. Mnla conscientia infernus vivus est, Iustí autem animus paradisus, nüm inter prospera et adversa non perturbatur. Propterea hodie Ioannes n Christo laudatur de animi firma constantia, 238 ADVENTUS SECUNDUS quod multo felicior erat Ioannes in carcere quam Herodes in regali palatio, multo beatior Ioannes in vinculis quam Herodes in throno regio, quoniam loannes corpore tantum vinctus erat, animo autem liber conversabatur in coelis, Herodes autem carne liber, spiritu vinctus erat funibus peccatorum suorum in manu diaboli, nam: Iniquitates suae capiunt impium et funibus peccatorum suorum constringitur. 36* Felix quidem videbatur Herodes carne in oculis hominum, sed spiritu infelix erat in seipso et coram Deo, nam ait quod metuebat Ioannem sciens eum virum iustum el sanctum ; *** multis ergo conscientiae stimulis et remorsibus cruciabatur, multis vexabatur timoribus, quoniam contra conscientiam suam tenebat eum in carcere. Mala autem conscientia vivus infernus est; sic Herodis animus vivo in inferno cruciabatur. Ioannis autem animus divinus quidam paradisus erat. Nil minus felix in carcere vinctus quam in deserto liber, humiliatus et dehonestatus ab Herode quam honoratus et glorificatus a populo, cum ab eo tanquam Christus, verus Messias haberetur et honoraretur. *5 Sicut enim in comoediis et tragoediis optimus histrio, qui plures ex praescripto auctoris et ordinatoris comoediae personas acturus est, non minori cum hilaritate et studio nec minus libenter agit personam pauperis quam divitis et personam ignobilis quam regis et principis; sic iustus quisque eundem vultum eandemque frontem servat in prosperitatibus et adversitatibus, sicut oliva eadem est in aestate et hieme, sicut lapis quadratus quacunque parte volvatur manet immobilis et firmus, sicut de Beato Iob legimus 39? et Paulus ait Philippensibus: Ei nunc magni[icabitur in me Christus sive per vitam sive per mortem. ** Sic Ioannes. Propterea a Christo hodie laudatur de animi firma constantia et immobilitate, quod non sit arundo vento agitata. Erat loannes sicut strenuus ille Aod, de quo legimus quod bidexter erat et manu sinistra sicut dextera utebatur et sinistra manu ancipitem gladium tenens occidit Eglon regem Mohabitarum populumque suum ab illius tyrannide liberavit. ** Sic ait Apostolus: Per arma iusti- 2, 10. 368) 1, 20. Vulg.: Magni/icabitur Christus in corpore meo, etc. 309) Cf. Idc 3. 15 sqq. liae a dextris el a sinistris... per infamiam et bonam famam. ??" Erat Ioannes sicut aurum optimum, quod sive in ignem sive in aquam mittatur, semper idem est eiusdemque valoris; erat sicut adamas optimus, ad cuius veritatem ostendendam, quod non sit adulterinus, permittit margaritarius eum super incudem multis malleorum ictibus probari, scit enim quod rumpi non potest, sicut vitreus lapis facile rumpitur frangiturque. Erat Ioannes in carcere felix, quoniam sicut artifex vestiarius volens ex panno vestem efficere, forficibus scindit et dividit pannum, sed dum dividit cogitat quomodo iterum simul suendo, divisas partes reuniat vestemque optime componat; ita Deus dum suos affligit, cogitat quomodo eos consoletur: Sicul abundant passiones Chrisli in nobis, ila el per Christum abundal consolatio nostra ; ** Paler misericordiarum et Deus totius consolalionis, qui consolatur nos in omni tribulatione nosira. 3? Sic hodie in sacrosancto Evangelio legimus et vincula Ioannis et laudes, et humiliationem et exaltationem, tribulationem et consolationem. XXIII. Tu es qui venturus es, an alium ezpeclamus? Hae erant cogitationes, meditationes et desideria Ioannis in vinculis; nihil aliud nisi Christum cogitabat nec desiderabat, nisi ut Christus ab omnibus agnosceretur ut credentes salvi fierent. Ite, renunciale Ioanni quae audistis el vidislis : caeci vident, etc. 53? In hac autem responsione elucet Christi sapientia, iudicium et prudentia, elucet modestia et humilitas et tandem caritas exemplaris bonitasque divina et virtus. Sapientia quidem, quoniam hac responsione alludit ad tria vaticinia quae de Messia erant, ut supra diximus. ?'* Sic sapienter respondit quaesito non manifeste dicens: Ego sum, ne diceretur ei: Tu de leipso testimonium perhibes, lestimonium luum non est verum, ?5 sed, multis miraculis operatis, voluit operibus potius et factis respondere quam verbis et voce, quasi dicat: a fructibus cognoscenda est arbor, a radiis sol, ab effectibus causa. Sicut enim astrum efficiens diem clarum necesse est ut sit sol, quoniam ipse solus praestare hoc potest, sic, inquit, si facio opera, quae solus Messias facturus erat per Scripturas, ego igitur Messias verus. 22, Yulg.: Euntes renunciale, etc. 374) CI. supra pag. 211-212. 375) lo 8, 13. Ioannes nonnisi Christi gloriam quaerebat, In hnc responsione elucet 4 Christi sapientia, prudentia, modestia et humllilas, caritns erga Ilonnnem pietns et mísericordía in miseros corpore et spiritu, 240 ADVENTUS SECUNDUS Elucet etiam Christi iudicium et prudentia; nam discipulos Ioannis, qui non satis bono animo affecti erant in Christum, sed invidia quadam stimulati pro honore Ioannis, non aequis auribus audiebant famam miraculorum Christi, hos Christus instituit miraculorum suorum praedicatores: Ite, renunciate Ioanni quae audistis et vidistis, ut sicut Paulum fecit ex persecutore praedicatorem suae fidei, ?/9 sic etiam fecit hisce Ioannis discipulis. Nulla enim poterat oriri suspicio, quod ex affectione loquerentur, sicut si Christi discipuli haec praedicarent. Hanc ob causam nec ipse Ioannes voluit una cum Apostolis Christum sequi, ut absque ulla suspicione liberius posset Christum praedicare; hanc ob causam Deus in mundo relinquit Iudaeos inimicos Christi, ut sint testimonium veritatis fidei christianae, ne dicant infideles conficta esse a nobis vaticin a Prophetarum de Christo et eius Ecclesia. Elucet etiam Christi modestia et humilitas; non enim dicit: Caecos illumino, etc., sicut. Nabuchodonosor arroganter loquebatur dicens: Nonne haec est Babylon... quam... aedificavi? *? sed modestissime loquitur: Discite a me, quia mitis sum el humilis corde. 9' Non ostentat Dominus opera sua bona, nec seipsum magnificat, sed modestissime loquitur: Caeci vident... surdi audiunt. Elucet Christi caritas exemplaris primo erga Ioannem, suscipit enim benigne nuncios et legatos ipsius, nec erubescit aut dedignatur propterea quod Ioannes erat in vinculis carceratus, eosque quantocius expeditos remittit honorifice ad eum, statim dedit eis audientiam eosque expedivit: Ite, renunciate Ioanni, etc. Elucet etiam Christi caritas et misericordia erga miseros, caecos, claudos, surdos, leprosos et mortuos; haec enim omnia sunt opera caritatis et misericordiae, non tantum corporalis, sed etiam spiritualis, nam: Pauperes evangelizantur, idest pauperibus praedicatur Evangelium et regnum coelorum. Sie totum hominem sanum facit 37? Christus ab omni infirmitate tum corporali tum spirituali. Videtur hodie Christus sicut pictor excellentissimus et diligentissimus, cui a principe datur imago a praestantissimo auctore facta, sed vetustate tota veluti confecta, ita ut nec oculi nec aures discernantur, totaque veluti corrosa sit. Homo imago est Dei, sed vetustate peccati confectus, factus caecus, surdus, claudus, leprosus et mortuus; Christus autem hodie totam hanc renovat imaginem: Caeci vident, claudi ambulant, surdi audiunt, leprosi, etc. Videtur hodie Christus sicut medicus, qui simul sit physicus, chirurgus et pharmacopola, quales antiquitus erant medici, qui ex caritate suscepta cura magni alicuius hospitalis incurabilium infirmorum, positus in officina aromataria, omnibus infirmis det salutaria remedia omnesque infirmos medeatur et curet tanquam amantissimus pater carissimos filios. Sic Christus omnes curat: Caeci vident. .. surdi audiunt, etc. Videtur sicut thesaurarius et eleemosynarius magni regis, qui tempore magnae famis det non solum ministris suis, sed etiam omnibus pauperibus et egenis partes panis, vini, eduliorum et etiam denariorum ad necessaria comparanda, sicut Ioseph dispensabat frumentarios thesauros Pharaonis in Aegypto.**?' Mirabile esset videre regium illum dispensatorem toto mane occupatum, ut det his quidem panem, illis autem vinum, aliis edulia, aliis nummos et quaecunque necessaria sunt. Sic Christus hodie, tanquam maiordomus et dispensator Dei, dat omnibus et singulis quaecunque illis opus sunt: caecis visum, surdis auditum, infirmis sanitatem, mortuis vitam, pauperibus coelestes divitias. Videtur sicut Summi Pontificis Datarius, qui ordinem habeat a Pontifice ut tempore magnae alicuius solemnitatis et publicae laetitiae det atque dispenset omnia beneficia, parva et magna, etiam canonicatus et episcopatus abbatiasque, absque ulla pensione gratisque Bullas omnes expediat. Sic Christus hodie gratis multa dispensat beneficia: Caeci vident, claudi ambulant, surdi audiunt, leprosi mundantur, mortui resurgunt. Sic elucet in Christo mille modis divinitas, elucet divina tum bonitas tum virtus, qua potuit et voluit talia tantaque miracula operari in salutem pauperum, a quibus nihil sperare poterat, sed ex mera caritate et pietate operatus est omnia haec divinae misericordiae opera. XXIV. Declaravit se Christus hodie verum esse Messiam et Christum Domini, non voce sed opere, non verbis sed factis. Sic verus omnibus enim benefacit, miracula operando, ex infinita sua bonitate et potentia. Sicut Christus ex operibus ostendit se verum esse Messiam, sic verus christianus ab operibus cognoscendus est, maxime vero ab humilitate. Hoc ignorantes Iudaei in Christo scandalizabantur, quia humilem et paupereni eum videbant. 242 ADVENTUS SECUNDUS christianus ab operibus cognoscendus est, sic enim ait Christus: A [ructibus eorum cognoscelis eos, 1! maxime vero ab operibus misericordiae et caritatis: In hoc cognoscent homines quia mei estis discipuli, si dilectionem habueritis ad invicem ; ** Qui ... viderit fratrem suum necessitatem habere et clauserit viscera sua ab eo, quomodo caritas Dei manet in illo ?... Non diligamus verbo neque lingua, sed opere ei veritate. 38 Hoc igitur satagendum nobis est, fratres, ut factis et operibus ostendamus nos vere christianos esse, similes Christo. Ille verus est christianus qui a Christo renovatus et reformatus est, suscitatus a morte, mundatus a lepra, rectificatus pedibus, auditu donatus, a caecitate illuminatus; nam haec sunt opera quae Christus in spiritu operatus est in omnibus fidelibus suis, maxime vero id quod tandem subiunxit dicens: Beatus est qui non [uerit scandalizatus in me, 39& hoc est qui non impegerit in petram scandali et lapidem offensionis. 355 Est autem petra scandali, in quam impingitur facile in via, petra quae vilis habetur, humili loco posita, nec valde magna, nam nemo in columnam vel obeliscum impingit. Impegerunt Iudaei in hanc petram, Christum enim propter humilitatem et paupertatem contempserunt ; nam Christum tanquam summum regem expectabant, Davide et Salomone multo gloriosiorem; et si in potentia et maiestate Christus venisset, suscepissent utique eum, temporalia bona mundanamque gloriam sperantes ab eo. Scandalizati sunt ergo in Christo propter avaritiam et superbiam sic arguentes: Messias futurus est rex gloriosissimus, ditissimus et potentissimus; hic homo pauper et humilis est; ergo non est ipse Messias. Dicit autem se Messiam esse; ergo id sibi arrogat; falsus ergo Messias est. Sic scandalizabantur in eo credentes eum esse falsum Messiam propter humilitatem et paupertatem ipsius, quoniam erat veluti petra scandali in via quae nihili reputatur. Avaritia ergo et superbia in causa fuerunt perditionis Iudaeorum ut in Christum non crederent et ne salutem consequerentur et vitam: Beatus est qui non [uerit scandalizatus in me. Ergo quicunque scandalizatus fuerit, beatus non erit, quoniam non credet. estís, etc. 383) 1 Io 3, 17-18. Vulg.: Manet in eo? etc. 9384) Mt 11, 6: Lc 7,23. XXV. Cum audissel Ioannes in vinculis opera Christi, miltens duos, etc. Mundus hic homini iusto carcer est, in quo tenetur in vinculis, hinc Paulus ait: Cupio dissolvi el esse cum Chrislo. *** Patria paradisi libertas est iustorum, quilibet autem iustus Ioannes est, quod interpretatur gratia,nam gratia est quae iustificat et sanctificat animam hominemque Deo gratum reddit. Cum autem non posset Ioannes ad Christum ire, misit duos de discipulis suis qui liberi erant. Iustus quilibet liberum habet intellectum et affectum; hos potest inviare ad Christum: intellectum ad cognoscendum Christum, ut perficiatur maiori fide et cognitione divinitatis; affectum ad diligendum, ut perficiatur maiori caritate et amore divinae bonitatis. Hinc ait Christus: Ite, renunciate Ioanni quae audistis el vidistis. Oculus symbolum est intellectus in anima et auris voluntatis. Et in Christi responsione duo elucent: sapientia pascens intellectum per allusionem ad vaticinia, et bonitas, quae cibus est voluntatis, nam omnia opera haec: Caeci vident, claudi ambulant, etc., opera sunt divinae bonitatis. Sic consolatur Ioannes in carcere, homo iustus in mundo, qui etiam Ioseph est carceratus in Aegypto et Daniel in lacu leonum. Mirabile dictu! in hodierno Evangelio prius videmus Ioannem ab Herode rege humiliatum et tanquam reum et scelerosum in vincula coniectum et postea a Christo Hege regum tanquam Angelum super sidera exaltatum: Inter natos mulierum non surrexit maior propheta; hic esl enim de quo scriptum est: Ecce ego milio Angelum meum, etc. *' Hoc videtur esse ingenium Dei cum Sanctis suis in hoc mundo: humiliat eos in terra ut exaltet in coelo, affligit eos in praesenti vita ut beatos in sempiternum constituat in futura. At impius Herodes, qui tunc rex gloriosus erat, nunc ubinam est? Ubi nunc ipsius gloria ? ubi thesauri? ubi sceptrum? ubi corona? ubi regnum? Ehu miserum! cum divite epulone sepultus est in inferno. Ubi nunc Ioannes? In sinu Abrahami summi patris [a] Deo consolatur et cum Angelis perpetua gloria et felicitate fruitur in coelesti paradiso, veluti alter Lazarus mendicus. O felices et ter quaterque beatos, qui ex corde serviunt Deo in praesenti vital surrexit inter natos mulierum maior, etc. Ordine inverso nffert hos vrr. Duo discipuli Ioannis intellectum et affectum designant, qui ad Christum mitti debent. Tale est Ingenium Dei erga justos: humiliat eos in terra ut exaltet in coelo. Jonnnes in vincula coniectus fuit propter iustitiam. 244 ADVENTUS SECUNDUS DOMINICA SECUNDA Sed quam ob causam Ioannes coniectus fuit in vincula? Patravit ne aliquod delictum? Minime, nam a Christo dicitur Angelus Domini ob nimiam sanctitatem. Praedicavit forte aliquid contra legem et Prophetas, cum non studuisset in scholis Pharisaeorum et scribarum ? Minime, nam a Christo dicitur Propheta et plus quam propheta, qui loquebatur ex afflatu Spiritus Sancti. An forte fastidiens desertum et appetens vitae commoda, venit ad curiam Herodis ut eius praedicator esset ordinarius et tandem in odium illius cadens vinculatus fuit? Nequaquam: Ecce qui mollibus vestiuntur in domibus regum sunt. 3€ Ve] forte ad captandam auram popularem ex animi levitate aliquid contra regem locutus est? Minime, non erat Ioannes arundo vento agitata. Coniectus fuit in vincula propter veritatem, patiens persecutionem propter iustitiam. 3? Odiebat Herodes Ioannem, quia arguebat eum, ?9? odio habebat eum, quia animam suam oderat, nam: Qui... diligit iniquitatem, odil animam suam. **! Diligebat magis Herodiadem quam animam suam. Sic ait Propheta quod fornicatio... vinum et mulieres auferunt cor. ?** Amiserat iudicium rationis, sicut Salomon. 333 Sed o quot nunc sunt Herodes, qui diligunt Herodiadem et persequuntur Ioannem, qui carnem diligunt et spiritum persequuntur!

CHAPTER 6. Dominica Tertia

Miserunt Iudaei ab lerosolymis sacerdotes et levitas ad loannem ut interrogarent eum : Tu quis es? Et confessus cst, etc. ! I. Est? quidem aurichalcum auro persimile, stamnum argento, vitrum aut crystallum adamanti, aer coelo, luna soli, Angelus Deo; nec tamen vere aurichalcum est aurum, stamnum plumbumve arrunt: « Quoniam supremum tribunal totius synagogae Ierosolymis erat, ubi summus pontifex residebat cum principibus sacerdotum et sanhedrin septuaginta seniorlbus, totius synagogae ordinariis iudicibus, sicut nunc Romae est supremum tribunal Ecclesiae Christi, ubi residet Papa cum Cardinalibus, qul sunt Ecclesiae Principes cardinesque supremi, existimo igitur causam huius legationis fuisse, quoniam ad ipsos spectabat regimen totius synagogae populique totius. Et sicut nunc absque Eplscoporum licentia et auctoritate Superlorum nemo praedicare potest, ita nec tunc quidem. Hinc legimus quod, praedicante Christo in teniplo, accesserunt ad eum... príncipes sacerdotum et scribae cum senioribus... dicentes... In qua potestate haec [acis ? Et quis dedit tibi hanc polestatem ? Ioannes missus a Deo inimediate ad praedicandum tanquam Angelus Doniini, non se praesentavit synagogae ut peteret ab hominibus auctoritatem praedicandi; quare timentes principes novitatem aliquam in populo aut tumultum, miserunt iudices delegatos ac veluti commissarios, uf interrogarent, idest ut constituerent, et examinarent eum: Tu quis es ? Hanc enim causam ipsimet legati innuunt cum, post diligentem interrogationem et examen, dicunt: Quid ergo baptizas, si tu non es Christus, neque Elías, neque propheta ? idest: Qua auctoritate hoc facis ? Non enini, cum universus populus magnam habens de Ioanne existimationem crederet cum esse prophetam et multi etiam putarent Messiam eum esse, ipsi principes talem de Ioanne conceperant opinionem; hinc interrogati a Christo an baptismus Ioannis esset dc coelo, dixerunt se nesclre ne, sl id affirmassent, diceretur eis: Quare ergo non credidistis ei? Hinc Lucas 7 capite ait quod omnis populus... el publicani iustificaverunt Deum baptizati baptismo Joannis, Pharisaei autem et legisperiti consilium Dei spreverunt in semelipsis non baptizati ab eo ; sed ii [orte dicebant quod Ioannes daemonium habebat, sicut Dominus ait: Venit... Ioannes... non manducans panem neque bibens vinum, el dicitis: Daemonium habet. Et Ioannes quidem legatos hos tanquam superiores suos hodie reveritus est; nam cum nalias videns Pharisaeos et soribas, vltia eorum libere increparet dicens: Genimina viperarum, quis ostendit vobis fugere a ventura ira ? hodle tamen, etiam increpatus, reverenter loquitur tanquam suis ludicibus, In hoc ergo iudiciali examine Ioannes hodie probatus est tanquam aurun in fornnoe, sub malleis et incude ct ad lydium lapidem, et inyenInterrogatur loannes an ipse sit Messias, talis enim populo videbatur. Ioannes simillimus Christo fuit; 246 ADVENTUS SECUNDUS gentum, vitrum adamas,? aer coelum, luna sol, nec Angelus Deus; sed sunt haec illis multo inferiora. Ita plane Ioannes Baptista similis Christo fuit, unde existimabat populus ne forte ipse esset Christus ; * ipse vero agnoscens se non aurum, sed aurichalcum esse, confessus esl et non negavil et confessus est: Quia non sum ego Christus ; 5 sed fatetur se Christo adeo inferiorem, ut nec dignum se esse dicat minimum Christi servum: Cuius ego non sum dignus ut solvam eius corigiam calceamentorum. * Sicut lucerna ardens et fax accensa in nocte alto loco posita, in aperto aere, videtur a longe aspicientibus splendida coeli stella, sic Ioannes, qui a Christo dicitur lucerna ardens et lucens,? in alto positus sanctitatis gradu, videbatur stella illa esse de qua scriptum est: Orietur stella ex Iacob,? et item: Radiz el genus David, slella splendida et matutina. * Hinc hodie interrogatur an ipse sit Christus. Sed ipse, lucernam se esse sciens non stellam, confessus est el non negavit et confessus esl : Quia non sum ego Christus. II. Miserunt Iudaei ab Ierosolymis sacerdotes et levilas ad Ioannem ut interrogarent eum : Tu quis es ? an ipse esset Christus vel Elias vel propheta. Fuit Ioannes Christo valde similis, unde cum Christum Ioannemque contemplor, videre mihi videor duos cherubim quos Moyses fecit in tabernaculo, ? et duos illos quos Salomon fecit in templo Domini sibi simillimos; 4 videre duos illos onychinos lapides in humeris summi pontificis, !?? videre duasillas aeneas columnas sibi simillimas quas Salomon posuit in atrio templi, unam a dextris et al- (us esl sine macula, omnino irrepreliensibilis, corani suis arbitris et severis censoribus confessus veritatem stetitque in iudicio hoc, nec sua cnusa cccidit. Nos quoque ante divinae lustitiae tribunal vocandi sumus et interrogandi: Tu quis es ? Interrogatus fuit Ioannes an esset Messias, velsi existimaret se csse Messiam, idest Filium Dei, verum Deum, Ita, mirabile dictu est, quisque nostrum interrogandus est an sit Deus; nam homo aliquando eo dementiae devenit, ut se quasi Deum csse existimet, sicut de rego Tyri apud Ezceehielem legimus: Dizisti quia Deus ego sum... et dedisti cor tuum quasi cor Dei, Bespondebit quisque: Non sum. Tunc dicetur: Quid ergo baptizas, sl tu non es Christus ? sl tu non es Deus? Quomodo vis ut omnes te diligant, laudent, honorent ? ut omnes tibi serviant ? ut pro tua voluntate regatur mundus ? Quomodo nullis legibus, nullius imperio vis esse subiectus? Quomodo vis ut etiam Deus tibi morem gerat et tuam faciat voluntatem ? Et, ut uno dican verbo, coram severissimo divinae iustitiae tribunali totius vitae nostrae omniumque actionum nostrarum reddenda nobis est ratio, etiam bonarum actionum, qua mente, quave intentione sint factae: Cum accepero tempus, ego iustítías ludicabo; Redde rationem nillicatíonis tuae ». 3) Ms.: Plumbumve argento, vitrum adamanti. 4) Lc 3, 15. teram a sinistris maris aenei, quarum unam vocavit Jachin et alteram Bohaz, ** templum enim illud Ecclesiam typice praefigurabat, atrium autem initium primordiaque nascentis ac primitivae Ecclesiae; videre duo luminaria magna * in amplo isto Ecclesiae coelo, videre duos Davidis filios, Absalomum et Adoniam, pulcherrimos ac sibi simillimos, !5 duos dilectissimos Iacobi filios ex Rachele pulcherrima ac dilectissima, 15 duos filios Ioseph ambos a Iacob benedictos, minorem tamen praelatum maiori.!" Sicut enim Deus fecit hominem ad imaginem et similitudinem suam,!5 ita Christus Ioannem sibi similem esse voluit: Christus homo, Ioannes homo; Christus praedestinatus et electus, Ioannes similiter; Christus sanctus, loannes sanctus; Christus conceptus miraculo a Virgine, nunciatus ab Angelo, natus miraculo, Ioannes similiter nunciatus ab Angelo, conceptus miraculo a sterili, natus mirabiliter;!? Christus in utero plenus Spiritu Sancto, ante sanctus quam natus, similiter Ioannes; Christus propheta, loannes propheta; Christus plus quam propheta, Ioannes plus quam propheta; Christus Angelus, Ioannes Angelus.?? Quare videbatur loannes Christo adeo similis, ut Christus putaretur, sicut parelius soli simillimus sol existimatur, cum non sit nisi imago solis in speculari nube formata. Hinc hodie parelius iste interrogatur an ipse sit sol: Tu quis es ? Messias es tu? Cum, inquiunt, o Ioannes maxime venerande, principes senatusque et populus ludaeorum sciant ex Lege et Prophetis appropinquasse iam tempus adventus Messiae, quoniam iam sceptrum de domo Iuda ablatum est,?! iam septuaginta Danielis hebdomades in fine sunt,?? iam sexcenti anni praefigurati in [D clauso Isaiae praeterierunt, ? existimantes Deum veracem esse in promissionibus suis et quod sicut, elapso tempore quadringentorum 9-10; Lc 7, 26-27. 21) Cf. Gn 49, 10. 22) Ct. 9, 22 sqq. 23) Alludit ad illud Is 9, 7 (hebr, vr. 6): naven aano: Ad multiplicandum imperium. Antiquitus enim vox Yi 7 "og tug illa hebraica cum Q clauso scribebntur: na»nb, ut in Biblia Rabbinica Masoretica, de qua "i173 c[. S. Laurentius a Br. Explanatio in Genesim, Prae[atio, pag. XIV, cum deberet esse apertum, Ex hoc autem aliqui significari putant perpetuam virginitatem Deiparae Matris Messiae; alii quod per quattuor mund! partes dilatandum esset regnum Christi; tertíl Q quadratum nrithmetice accipiunt, aequivalet enim numero sexcentesimo, ut significet annos sexcentos hodie autem interrogatur an ipse sit Messias, omnes enim sciebant iam tempus appropinquasse Messiae. Multa indicía Messiae loannes in seipso exhibebat, Praesertim baptismum et pracdicationem. 248 ADVENTUS SECUNDUS annorum, misit Moysen ad liberandum populum a servitute Pharaonis, * sicut Abrahamo promiserat, ?* elapso tempore septuaginta annorum misit Cyrum ad liberandum Iudaeos patres nostros a babylonica captivitate, sicut per Isaiam** et Ieremiam" praedixerat, sic nunc, decursis ?? septuaginta hebdomadibus Danielis, ad salvandum nos iuxta promissa missurus sit. Quare videntes te admiranda quadam ac superhumana sanctitate conspicuum populumque existimantem ac cogitantes omnes dicentesque te esse Messiam, miserunt nos ad te cupientes de veritate certiores fieri. Nam etsi aliquando vox populi vox Dei, ?? in re tamen tanti momenti certiores fieri volunt. Quamvis autem sciant Messiam futurum de tribu Iuda et de domo David, nasciturum in Bethlehem et facturum admiranda signa atque portenta, ut Scripturae Divinae referunt, Genesi 49, ?* Ieremia 233! et 32, *? Michaea 5*3 et Isaia 35,?* te autem esse de tribu Levi, filium Zachariae sacerdotis, natum in montanis Iudaeae?5 et nullum adhuc miraculum operatum esse: loannes enim signum fecit nullum?* — unde haec obstitere ne omnes simul venirent ad recipiendum te adorandumque tanquam verum Messiam, ut populus existimat, — verum enimvero, cum etiam fide dignorum testium hominumque veracium sciant te Angelo nuntiante conceptum, unde pater tuus obmutuit, te miraculo ex sterili vetulaque muliere natum patri tuo restituisse loquelam ad exprimendum nomen tuum, unde omnes admiratione pleni dicebant: Quis putas puer iste erit 2?" videntes te ab infantia angelicam potius quam humanam duxisse vitam asperrimam in victu et vestitu supra humanas vires, moventur vehementer ut credant te Messiam esse, cum prophetico spiritu plenum videant populum baptizantem et praedicantem, ad convertendum omnes ad Deum. Haec autem duo sunt Messiae praecipua opera; quos putant fluxisse ab hac prophetia usque ad adventunm Christi. Hoc postremo sensu accipitur liic a S. Auctore; in Quadragesimall Securdo vero aliter, cf. part, 3, pag. 207. Sed haec sunt cabalistarum Inventa. Cf, Galatinus De Arcanis Catholicae Veritatis, lib. 7, cp. 13-14, pag. 9523-525. 24) Cf, Ex 3, 1 sqq.; 12, 40-41. 25) Ct. Gn 15, 13-16. ignoti auctoris. Invenitur apud Alcuinum Epist. 166 Capitulare Admonitionis ad eundem Carolum, $ 9, (P. L, 100, 438). 30) Cf. vr. 10. 31) Cf. vrr. 5-06. praedicatio enim praedicta fuit Isaia 11?9 et 61,?? baptismum autem Ezechiele 36;*? et si ex tribu levitica natus es, sciunt leviticam tribum una cum iudaica a Davidis tempore fuisse permixtam, * quare forte ex materna origine arbitrantur te forte esse ex davidica stirpe, et si non in Bethlehem natus es, sufficit quod sis natus in finibus eius; quod si nulla adhuc miracula edidisse te audiverunt, arbitrantur tamen te in posterum innumera editurum, vel posse, cum opus fuerit, operari. Scientes igitur te talem ac tantum esse virumque summae fidei existimantes summaeque humilitatis, qua forte nolis teipsum mundo manifestare, miserunt nos ut rogemus te et interrogemus an tu sis verus Messias in Lege et Prophetis promissus. III. Et confessus est el non negavit et confessus est : Quia non sum ego Christus. Sciebat Ioannes quod permittere se Messiam teneri, erat rapinam arbitrari se aequalem esse Deo, * velle se Deo aequalem facere et Deo aequalis haberi; hinc apertissime ac constantissimis verbis fatetur se Christum non esse, summa plenus animi angustia, non secus ac Paulus et Barnabas Lystris, videntes quod turbae voluerunt eos tanquam deos adorare eisque incensum et sacrificia litare, dicentes voce magna: Dii similes facti hominibus descenderunt ad nos, vocantes Barnabam Iovem, Paulum vero Mercurium, eo quod edito miraculo infirmum pedibus hominem Paulus divina virtute sanaverit verbo dicens: Surge super pedes tuos rectus ; videntes, inquam, haec, summa repleti angustia animi, scissis vestibus exilierunt in medium dicentes: Viri, quid haec facitis ? Et nos mortales sumus similes vobis homines ; * sic, inquam, Ioannes, audiens se tanquam Messiam haberi, fuit animi angustia plenus ne populus idololatriae peccatum Scriptura Davidem sacerdotes distribuisse in quattuor et viginti classes ac uniculque suam levitarum classem assignasse, cf. 1 Par 24, 1 sqq. Ex tunc ergo quaedam permixtio, saltem quoad habitatlonem, incepit inter duas tribus istas, templum enim in Ierusalem, in media tribu Iuda, aedificatum erat. Postea vero, tempore Robonm regis Iuda, sacerdotes et levitae, cum a Ieroboam abiecti [uissent ne sacerdotio fungerentur, de cunctis sedibus suis in Israel nd Ierusalem et Iudam transierunt, cf, 2 Par 11, 13-14; et sic permixtio inter Levi et Iudam stabiliter constituta fuit, Cum autem fas esset levitis uxores ducere de quacunque tribu, auctores opinantur Elisabeth, matrem Ioannis, vel ex parte patris vel ex parte matris originem duxisse de familia David. Cf, Aug. Calmet Comment. in Lucam, cp. 1. Ioannes autem apertissime et constantissime fatetur se Christum non esse, renuens Talsam existimntionen. Maxima certe fuit haec tentatio, sed invictissime eam Ioannes superavit, dum etiam sanct] in minori tentatione interdum ceciderunt. 250 ADVENTUS SECUNDUS committeret, credens ipsum esse Messiam et tanquam Messiam colens; nam utique idololatria fuisset. Renuit ergo Ioannes falsam hanc existimationem eamque tanquam serpentem venenatissimum refugit, cum ad instar serpentis foris quidem pulcra esset, intus autem veneno plena; ad instar cibi foris quidem melliti, intus autem venenati; ad instar viae virentibus quidem herbulis floribusque odoratissimis plenae, sed in qua maxima praecipitia insidiosa lateant. Fuit hodie Ioannes maxima tentatione probatus, variis enim modis Deus electos suos tentat, sicut tentavit Abraham, 14 Ioseph, 45 Iob, 5 Moysen et Aaron,*' David 5 et. Ezechiam. !?* Probare enim quodammodo voluit hodie Deus an Ioannes Christum magis an seipsum suumque honorem reputationemque diligeret, sicut probavit Abraham in Isaac. Passus est hodie Ioannes *?' tentationem similem tentationi Ioseph cum requisitus fuit a sua domina ut secum. dormire vellet, ipse vero pallium potius reliquit in manu illius quam illi unquam consentiret, unde postea multa passus fuit; ita Ioannes hodie requiritur a synagoga de spirituali adulterio, nam idololatria fornicatio et adulterium dicitur in Divinis Scripturis; *? ipse vero etiam pallium reliquit, dum nec propheta haberi voluit, cum vere esset plus quam propheta, quo magis a se Messiae opinionem abdicaret. Unde ab his legatis obiurgatus fuit, dimisso hoc pallio: Quid ergo baptizas, si tu non es Christus, neque Elias, neque propheta? 9 Passus fuit tentationem similem tentationi Ezechiae, qui cum sanctissimus esset rex, in cuius gratiam Deus per Angelum una nocte destruxit universum exercitum Sennacherib *? et solem in coelo per decem horas retrocedere contra naturam ab occidente in orientem fecit, qui cum nihil unquam neque in prosperis neque in adversis peccasset, alfamen in legatione principum Babylonis, inquit Divina Scriptura 2 Paralipomenon 32, qui missi fuerant... ul interrogarent de portento quod acciderat super terram, dereliquit eum Deus ut tentarelur el nota fierent omnia quae eranl in corde eius, 9 siquidem potentissimus rex Babylonis, viso portento retrocessionis solis in coelo 49*) Ms.; Christus, loco: Ioannes. 50) Cf. Is 1, 21; Ier 2, 20; 13, 27; Ez 16, 1 sqq. ; 23, 37-49. 51) Io 1, 25. 52) Cf. 4 Rg 19, 35-36; 2 Par 32, 21-22. 53) Vr. 31. et audito quod Deus in gratiam Ezechiae miraculum illud operatus fuerat, misit ad eum honoris causa legatos principes Babylonis cum magnis muneribus. Laetatus est autem Ezechias in adventu eorum nonnihilque in superbiam elatus fuit ob tantum honorem sibia tali tantoque rege exhibitum, unde legatis illis ostendit omnes thesauros domus suae. * Quare in hac tentatione defecit Ezechias, unde legimus: Elevatum est cor eius et facta est contra eum ira. 55 At Ioannes simili tentatione hodie probatus, nihil tamen deliquit. Nihil enim tanto honore delato sibi hodie elatus fuit, unde vere eum Dominus dixit non esse arundinem vento agitatam; 55 hodie enim neque laudibus neque obiurgatione motus fuit sive ad dexteram sive ad sinistram; imo vere ostenditur hodie Ioannes uti Dominus ait plus quam prophetam ac Angelum esse. In hac enim tentatione Ioannes probatus ac inventus est maior Adamo in paradiso; ille enim divinos honores, tentante diabolo, appetiit, iste oblatos hodie renuit; maior peccantibus angelis in paradiso, qui superbia et ambitione moti, Deo similes esse voluerunt appetentes honorem divinae aequalitatis, 98 quae Christo data est. Ioannes vero nec appetiit nec acceptavit, sed confessus esl el non negavit... quia non sum ego Christus. Tentatus fuit hodie Ioannes sicut Christus in deserto a satana ostendente ei omnia regna mundi et gloriam eorum dicendo: Haec omnia tibi dabo, si cadens adoraveris me. Sed abnuit Christus dicens: Vade, satana, scriptum est... Dominum Deum tuum adorabis et illi soli servies. 9 Sic Ioanni hodie offertur universum regnum Iudaeorum, si vel unum tantum dixisset mendacium. Sed confessus est et non negavit. Summa usus Ioannes diligentia fuit ad amovendam a se falsam hanc populi existimationem, non secus ac quivis homo, qui sui honoris ac famae cum primis habeat rationem, studet purgare - seipsum a magna quadam infamia, falsa imputatione et iniquis calumniis, et sicut si missus a rege legatus ad aliquam rempublicam veniat in opinionem quod ipse sit rex eo quod regi sit valde similis corporis forma, vultu et moribus, si ex parte senatus interrogetur a nobilibus viris an ipse sit rex, nullum non movebit lapidem, si fidelis ac verax sit homo, ad abdicandam a se hanc existimationem, ne 'Tanto honore sibi delato, nihll elevatus fuit, maiorem se ostendens Adamo ipsisque Angelis, imo summa usus diligentla fuit ad namovendam n se falsam hanc Populi existimationem, vere humilem se ostendens. Quattuor sunt gradus humlilítatis, in quibus perfectissimum loannes se ostendit, 252 ADVENTUS SECUNDUS si forte illi hac ducti existimatione, illi et nomen regium et regios exhiberent honores, ipse ob id regis ac domini sui gratiam favoremque amitteret, quae illi super omnem thesaurum carissima est aliudque nihil cupit; ita hodie Ioannes. Hinc tentatione hac nihili commotus est, sed tanquam immobilis columna fundata supra solidissimum humilitatis profundissimae fundamentum * mansit; summam enim ostendit hodie humilitatem Ioannes. IV. Cuius quidem virtutis quattuor mihi videntur gradus esse: primus, honores non ambire ut Lucifer et Adam, non quaerer . sicut Abimelech principatum, *t sicut Absalom * et Adonias, 9 sicut filii Zebedaei; * secundus, oblatos renuere sicut ficus, oliva et vitis in parabola loatham, 95 sic fecit Moyses qui renuit principatum sibi a Deo oblatum;*$5 tertius, habitos etiam honores renuere, renunciare praesentibus dignitatibus, vel saltem affectu parvipendere, sicut Apostoli omnia reliquerunt; 5?" quartus, desiderare propter Deum ignominias pati, amare nesciri et pro nihilo reputari. 5 Sic fuit Ioannes, qui cum summus esset propheta, maior Elia, hodie non solum noluit Christus haberi, sed neque Elias, neque propheta, seipsum adeo hodie exinanivit, quod obiurgationi locum dedit: Quid ergo baptizas, si tu non es Christus, neque Elias, neque prophela? Ostendit se hodie Ioannes Christo simillimum. Christus ait: Discite a me, quia milis sum el humilis corde, 9* plane humilis corde, quoniam, cum in forma Dei essel, non rapinam arbitratus . .. esse se aequalem Deo .. . semetipsum ezinanivit et humiliavit seipsum ad mortem usque crucis." Sic Ioannes hodie humiliat seipsum, dum non solum negat se Christum ** esse, verum etiam interrogatus: Elias es tu? respondit: Non sum,? cum tamen Dominus de eo dixerit quod ipse esset Elias, non carne sed spiritu: ?* Ipse praecedet ante illum in spiritu el virlule Eliae; * et adhuc interrogatus: Propheia es tu? 15, 1 sqq. 63) Ct, 3 Rg 1, 5-7. 64) Cf, Mt 20, 20-21; Mo 10, 35-37. fatum, de quo cf, S. Bonaventura Alphabetum Religiosorum, luxta velerem editionem vaticanam, Romae 1596, Postea vero opusculum hoc inter spuria ipsius S, Doctoris amandatum fuit. Cf, S. Bonaventura Opera Omnia, ed. Quaracchi, t. 8, Prolegomena, cp. 3, pag. CIX. es ne propheta ille magnus nobis promissus, ?* aut insignis aliquis antiquorum Prophetarum, qui surrexerit et apparuerit in mundo, sive per palingenesiam anima alicuius de antiquis Prophetis tuum corpus animarit? respondit: Non sum, cum tamen propheta esset maximus: Inler nalos mulierum propheta maior Ioanne non est.?* Negat se prophetam esse ut semetipsum exinaniret. Nec tamen dum negat dicit mendacium ; non enim licet ex humilitate mentiri. Nam cum in- Scheda terrogatur: Prophela es tu? potest tripliciter intelligi ista interro- E d gatLio: vel ut referatur ad insignem illum prophetam Moysi similem, E promissum in Lege, qui etsi vere Messias erat, alius tamen a Messia putabatur Iudaeis, unde aiunt: Hic esl vere prophela, qui venturus est in mundum, " et alii dicebant: Quia ic esl ille propheta ; *8 alii dicebant: Quia Aic est Christus; ? vel potest referri ad prophetam aliquem de antiquis, sicut Christum alii putabant Eliam, alii Ieremiam, 9 alii unum ex antiquis Prophetis: Quia unus de prophetis prioribus surrexit ; * vel tandem simpliciter potest intelligi an homo propheta esset similis antiquis Prophetis. Et si primo aut secundo modo intelligatur, verissime negat se esse prophetam, si vero tertio modo, ex parte quidem verum est. V. In Prophetis enim quattuor considerantur: dignitas personae Hoc dicens : : . . . " . loannes non ac singularis quaedam praerogativa, excellentia gratiae et sanctitatis qenuebatur, : . fel : :0l : : : non enim ex plenitudine Spiritus Sancti, officium praedicationis munusque nrapiicia fülé evangelizandi ac proponendi populo non quae studio ab hominibus iie miraculorum didicit, sed quae divinitus sibi inspirata sunt; et tandem praevisio operationem Wire . . . et fulurorum ac praedictio futurorum cum miraculorum gratia, qua dabantur signa praeaictioad confirmandam vaticinii veritatem. Et Ioannes quidem propheta STU fuit quoad dignitatem personae, excellentiam gratiae et munus praedicationis, non autem quoad futurorum praevisionem aut praedictionem, neque quoad gratiam miraculorum, nam Ioannes... signum fecil. nullum, nec futurum Christum praedicavit, sed praesentem ostendit dicens: Ecce Agnus Dei, ecce qui lollil peccata mundi. * Unde Baplista nemo est. 77) Io 0, 14. 78) Ibid, 7, 40. Ex grneco: 'O mpogftrc. propheta, ete, 82) Io 1, 29, Vulg.: Peccatum. Peccata lect. cod. et ex Liturgla Ecclesiae. quamvis praenunciatus ín spirítu et virtute Eliae venturus et propheta nb ipso Christo declaratus fuisset. 254 ADVENTUS SECUNDUS Àmos quoque propheta sic dixit: Non sum propheta, neque filius prophetae, * quia non ab ineunte aetate acceperat spiritum prophetiae, neque ab alio propheta, sicut Eliseus ab Elia.** Sic Ioannes dicit se non esse prophetam, neque Eliam, cum tamen utrunque dicere potuisset summa veritate fretus. Siquidem interrogatio ista: Elias es tu? ex vaticinio Malachiae manavit: Ecce ego mittam vobis Eliam prophelam, antequam venial dies Domini magnus et horribilis, et convertet corda patrum in filios el cor filiorum ad patres eorum, ne forle veniam el percutiam lerram anathemate. ** Ex hoc enim loco credebant Iudaei ante Christum venturum fore Eliam, hinc petunt: Elias es lu? Sed si vaticinium illud oculatius introspiciatur, forte clare videbitur non aliud voluisse illis verbis dicere Vates, nisi id quod prius dixerat: Ecce ego mitto Angelum meum qui praeparabit viam ante faciem meam; el statim veniet ad lemplum sanctum suum, etc., 9 ut non loquatur ibi Vates de secundo Christi adventu, sed de primo, nam quod ait: Antequam veniat dies Domini magnus et terribilis, prius dixerat: Ecce venit, dicit Dominus... el quis poterit cogitare diem adventus eius? el quis stabil ad videndum eum? Ipse enim quasi ignis conflans. 9" Hinc Angelus praenuncians Zachariae conceptionem et nativitatem Ioannis una cum eius munere, vaticinium istud interpretatur dicens; Ipse praecedet ante illum in spiritu et virtute Eliae, ul convertat corda patrum in filios et incredulos ad prudentiam iustorum, parare Domino plebem perfectam ; * et Christus ipse: Omnes... Prophelae et lez, inquit, usque ad Ioannem prophetaverunl, el si vultis recipere, ipse est Elias qui venturus esi. 9? Sic Christus vaticinium illud declarat Matthaeo 119! et 17, cum Apostoli in gloriosa Christi transfiguratione vidissent Eliam et cognovissent tunc clarissime quod Dominus esset verus Messias, ?' admirantes petierunt: Quid ergo scribae dicunt quod Eliam oportet primum venire? ? Hinc enim argumentum sumebant scribae et Pharisaei contra Dominum, quod non esset verus Messias, eo quod Elias non Vulg.: Cor patrum ad fílios, etc. 86) Ibid. 3, 1, :87) Ibid. vrr, 1-2. venerat. Respondit Dominus: Elias quidem venturus est et restituet omnia. Dico aulem vobis quia Elias iam venit et non cognoverunt eum. ** Loquitur autem de Ioanne. Illud autem: Venturus est intelligitur sicut etillud: Tu es qui venturus es, an alium expectamus? et illud: Hicest... propheta qui venturus est in mundum, et quod ait Martha: Ego credidi quia tu es Christus Filius Dei vivi, qui in hunc mundum venturus es, *! sic enim graece est. ?* Christus ergo et ante eum Angelus vaticinium illud de Ioanne interpretati sunt. loannes autem, sciens legatos istos ad vaticinium illud alludere, negat se esse Eliam, quoniam intentioni eorum respondet. Illi petebant an Elias esset in carne; nam et si sciebant Eliam quidem illum adhuc vivere, nec mortuum esse, adeo ut per palingenesiam, quam modo multi Iudaeorum tenent, non potuerit anima Eliae venire ad informandum ac vivificandum corpus Ioannis, quem sciebant Zachariae filium esse, natum in montanis Iudaeae, tamen arbitrari potuissent loannem quidem illum, cum ab ineunte aetate in desertis fuerit semotus ab omni hominum conversatione, mortuum esse et Eliam in eius forma mundo apparuisse; quare de Elia illo antiquo quaerunt. Ioannes autem, quoniam Elias in spiritu erat, non Elias ille in carne, dicit se non esse Eliam, sic neque esse prophetam aliquem de antiquis' per pythagoricam palingenesjam aut resurrectionem, neque simpliciter se prophetam esse quoad futurorum praedictiones et signa. Sic cum Abraham celat veritatem ex humilitate, nec tamen dixit mendacium, sicut ille celavit veritatem quod Sarah uxor sua esset, ? nec tamen dixit mendacium dicens quod soror ipsius esset, nam vere soror ipsius erat. ?' VI. Deinde in alio quoque inspicienda hodie est Ioannis humilitas. Nam cum legati urgent ut dicat quisnam sit, respondet: Ego vox clamanlis in deserto : Parale viam Domini. 9? Potuisset dicere: Ego sum Angelus ille praedictus a Malachia et ille Elias in spiritu ab eodem Propheta vaticinatus; sed gloriosiora haec dimittens, vocem se esse dicit illam, de qua dixit Isaias: Voc clamantis in deserto: Parate viam Domini. *? Non sic filii huius saeInsuper Iudael interrognbant eum nn ipse esset Elias in carne; quod negat. Elucct Ioannis humilitas etiam ex modo quo se vocem Christum nnnunciantem declarat. Hac responsione loannes arguit etiam interrogantium jgnorantiam circa personnm Messiae et circa Illius duplicem in mundum ndventum, cirea verum prophetam in Lege promissum et circa personam praccursoris Messtae, 256 ADVENTUS SECUNDUS culi faciunt; si quis enim sit nobilis patritius et adhuc eques, comes, marchio, dux, princeps, rex, imperator, semper nobilius epitheton retinet interrogatusque quisnam sit, respondens, humilioribus posthabitis, sublimius nomen titulumque gloriosiorem affert. At non sic humilis Ioannes filius lucis, sed: Ego, inquit, vox clamantis in deserto: Parate viam Domini: ego sum, inquit, praedicator ille, de quo Isaias dixit clamaturum esse in deserto praedicaturumque viam salutis et iustitiae daturumque scientiam salutis ad dirigendos pedes hominum in viam pacis. !?? Ubi Ioannes primo quidem clam arguit horum ignorantiam quod Scripturas non bene scrutati sunt neque hunc. Isaiae locum adverterunt, adeo ut, factis interrogationibus de Elia et propheta, nesciverint aliam proponere. Et merito quidem arguendi hi erant; nam omnes hae interrogationes ex errore processerunt. Prima, quoniam existimabant Messiam futurum esse sanctum quendam hominem, qualis erat Ioannes, non hominem vere et Deum; quare humiliter valde de Messia sentiebant, cum Messias futurus esset verus Deus, unigenitus Filius Dei humanatus, quare verus Deus et verus homo in una persona. Secunda ex errore, existimabant enim unum tantum fore Messiae adventum et hunc quidem in gloria temporali, quem praecessurus erat Elias, sicut currens praecessit regem Israel in regali curru equitantem, ?Ü! cum vere sicut duae sunt naturae in Christo, ita duo sint adventus: unus in humilitate ad salvandum, de quo Zacharias: Ecce rez luus, etc., '? et alter in maiestate et gloria ad iudicandum, de quo Isaias: Ecce Dominus in igne veniet et quasi turbo quadrigae eius ; * de quo etiam Daniel: Aspiciebam... in visione noclíis, el ecce in nubibus coeli quasi filius hominis veniebal. 10€ Erat ergo et hic maximus error. Tertia, quia existimabant insignem illum prophetam in Lege promissum alium a Messia esse, vel pythagoricam palingenesiam, animarum videlicet transmigrationem esse possibilem, cum scriptum sit Zacharia 12: Dominus extendens coelum el fundans lerram... fingens spiritum hominis in eo.19 Et quarta, quia non alium putabant fore Christi praecursorem nisi Eliam vel insignem illum prophetam aut aliquem ex antiquis. Hinc loannes adducit Isaiae locum: Voz clamantis in deserto. Vox Domini loannes, voz illa Domini super aquas... voz Domini in virtute, voz Domini in magnificentia, vox Domini confringens cedros... vox Domini inlercidens flammam ignis, vox Domini conculiens desertum, voz Domini praeparans cervos; !* vox manifestans verbum mentis occultumque animi conceptum Ioannes praedicans Christum, qui Verbum est incarnatum; vox Dei, vox Christi, quoniam per Ioannem loquebatur seipsumque manifestabat Christus. Vox clamantem atque loquentem praesentem esse demonstrat; sic Ioannes Christum. Vox totus erat Ioannes, quoniam et verbis et vita operibusque et virtutum mirandis exemplis praedicabat. Non enim de numero illorum erat qui confitenlur se nosse Deum, factis autem negani,? qui vocem habent Iacob, sed manus Esau, 9? qui bene dicunt, sed male agunt, qui verbis bona virtutesque docent, factis autem vitia et male vivere. Ioannes totus vox, quia omnia eius tum verba tum opera praedicabant viam salutis; vocem se dicit ut nihil sibi, sed Christo, cuius est vox, omnia ascribat; vocem se dicit, quia vox veluti nihil est, sic nihili se reputabat Ioannes, et haec vera humilitas est, nam: Qui se ezislimal aliquid esse, cum nihil sil, ipse se seducil. 199 VII. Legati autem ii Iudaeorum Ioannis humilitate offensi, eum obiurgare coeperunt: Quid ergo baplizas, si tu non es Christus, neque Elias, neque propheta? Si, inquiunt, tu neque Christus es, neque Elias, neque insignis aliquis propheta, baptizare minime debes et populi innovatorem te exhibere. Nam baptismus res nova est, in lege minime contenta, Prophetis insolita et nobis valde nova, et nonnisi in diebus Messiae baptismus instituendus est: Lavamini, mundi estote, dixit Isaias,!? et iterum : Si abluerit Dominus sordes filiarum Sion el sanguinem Ierusalem laverit de medio eius in spiritu iudicii el spiritu ardoris; Ezechiel: Effundam super vos aquam mundam ei mundabimini ab omnibus inquinamenlis vesiris ; 1? Zacharias: Erit fons patens domui David... in ablutionem pec- 3. Vulg.: Si quis existimat se, etc. 110) 1, 16. 111) Ibid, 4, 4. 112) 36, 25. Vere vox fuit Ioannes qui Christum praedicavit, imo praesentem ostendit et verbis ac operibus viam salutis indica vit. Legati nutem Ioannem arguunt quasi usurpata nuctoritate baptizaret; sed in perferenda etiam hac obiurgatione elucet Toannis mansuetudo, qua simillimus Christo ostenditur in perfectione caritatis et scientiae, ita, Deo disponente, ut dignus esset Christi praecursor. 258 ADVENTUS SECUNDUS caloris el menstruatae. * Arguunt ergo Ioannem quasi non divina, sed humana auctoritate sibi arrogata baptizaret. Sed sicut renuenslaudes eorum ostendit quantae fuerit humilitatis, ita nunc perferens obiurgationem ostendit quantae sit mansuetudinis. Non enim, ut alias, severe et acriter eorum vitia carpit dicens: Vae vobis, genimina viperarum, quis ostendit vobis fugere a ventura ira?... Iam enim securis ad radicem arboris posila est ; * sed mansuete fert quamvis iniustam obiurgationem, sicut patienter pertulit Herodis vincula et tandem mortem.!!5 Sic Christo simillimus fuit quoad utrunque: Quia mitis sum et humilis corde. Amplius vero, quoniam in Christo duplex maxime eluxit perfectio: gratiae et veritatis, caritatis et scientiae, unde dicitur plenus gratiae el vzrilatis, !* Dei virtus et Dei sapientia, !!? sicut in sole et igne duo vel maxime reperiuntur: lux et calor - haec sunt illa Omm OvmNn. lumina et perfectiones in pectore summi pontificis, !!5 — Ioannes quoad utrunque Christo fuit simillimus: et quoad gratiam et caritatem et quoad scientiam et veritatem ; hinc dictus fuit a Christo lucerna ardens et lucens. 1? Hodie, ostensa virtutis et gratiae ipsius perfectione, ostenditur etiam perfectio scientiae divinaeque sapientiae in eo, nam coelestibus hisce donis ditissimum ac cumulatissimum voluit eum esse Deus, ut virtute et gralia perfectissimus esset affectus ipsius, scientia autem et sapienba intellectus, quae sunt in anima sicut caput et cor in corpore. His autem donis voluit Deus Ioannem cumulatissimum esse, ut dignus esset Christi praecursor digneque posset testimonium perhibere de lumine, idest Christo.??? Sicut enim spiritu Dei ac sapientia implevit Beseleel et Ooliab ut dignum valerent habitaculum Deo efficere, ?! sapientia implevit Salomonem ut posset Dei populum regere domumque nomini Domini aedificare, !? Moysi dedit quaecunque necessaria erant ut posset populum ex Aegypto educere ; 1? sic Ioanni dedit quaecunque opus erant ut digne posset Christo testimonium perhibere. 28, 30. Ms.: Urim et tumim. 119) Io 5, 35. 120) Cf. 1bid, 1, 7. Siquidem magna res erat Christum hominem pauperem et abiectum praedicare et persuadere verum Deum esse et ad hanc fidem Iudaeos, durae cervicis homines,!? perducere. Erat autem fides haec summe necessaria, sine qua nemo salvari potest; quare concurrebat summa necessitas cum summa difficultate tum ex parte obiecti tum ex parte subiecti, tum ratione intellectus tenebris ignorantiae obducti tum ex parte voluntatis vitiorum pernicie corruptae, cui arduum ac difficillimum videbatur legem Christi servandam suscipere et non amplius secundum carnem, sed secundum spiritum, contra sensum carnis vitam ducere. Et tandem Christus dignissimus erat ut tanquam mundi Salvator ac verus Deus ab omnibus agnosceretur, crederetur, adoraretur spirituque et veritate coleretur. Hinc Deus Ioannem ad tale tantumque munus destinans gratia, sapientia et Spiritu Sancto replevit, primo, ne erubesceret tam pauperem et abiectum hominem, qui fabri filius faberque putabatur, ?5 praedicare; secundo, ut posset tam arduam fidem persuadere; tertio, ut pericula et persecutiones ob hanc fidem et praedicationem posset sustinere, et quarto, ut mundo conspicuus esset in sanctitate et iustitia, ut vir summae fidei et veritatis haberetur, ut neque ignorantia et simplicitate deceptus, neque astutia et malitia decipiens crederetur. Sic itaque testis iste integerrimus de Christo ait: Ego baplizo vos in aqua. VIII. Ego baplizo in aqua, medius aulem vesirum stetit, quem vos nescilis. Ipse est qui posl me venlurus est, qui ante me [faclus est, etc. ?5 Hoc, inquit Ioannes evangelista, est feslimonium Ioannis,?? quod de Christo testificatus est. Nec semel tantum, sed pluries pluriesque; nam apud Matthaeum legimus: Ego... baptizo vos in aqua in poenitentiam, qui autem post me venturus est, fortior me est, cuius non sum dignus calceamenta portare; ipse vos baplizabit in Spiritu Sancto el igni; "? apud Marcum vero: Veniet fortior me post me, cuius non sum dignus procumbens solvere corigiam calceamenlorum eius ; ?? similiter apud Lucam." Ioannes vero saepe adducit eum de Christo testimonium perhibentem dicens: Persuadere hominem pauperem Deum esse, difficillima res erat et tamen summe necessaria, hinc. Deus tanta gratia, sapientía et Spiritu S. loannem replevit, ut facilius fidem tarn arduam persuadere posset. Pluries Ioannes de Christo testificatus est, in quibus testimonlis divina sapientia plenus ostenditur, 260 ADVENTUS SECUNDUS Ioannes testimonium perhibet de ipso et clamat dicens : Hic est quem dizi: Qui posi me venturus est, ante me factus est, quia prior me erat. Et de plenitudine eius omnes nos accepimus el graliam pro gratia, etc., ! deinde hodie, nam ait: Et hoc est testimonium Ioannis quando miseruni Iudaei, etc.;!? deinde: Alfera die vidit Ioannes Iesum venientem ad se el ail de eo: Ecce Agnus Dei, ecce qui tollit peccata mundi; hic esi de quo dixi, etc. Et testimonium perhibuit Ioannes dicens: Quia vidi Spiritum descendentem quasi columbam de coelo et mansit super eum;!"* et adhuc: Altera die... slabat Ioannes et ez discipulis eius duo; et respiciens Iesum ambulantem dicit : Ecce Agnus Dei. 1* In quibus profecto testimoniis ostenditur loannes tanquam summus theologus, summa divinaque sapientia plenus, qui divinae Incarnationis mysterium clarissima luce coelitus illustratus, clarissime cognoverit. Siquidem, cum Evangelista dixisset: Verbum caro factum est et habitavit in nobis, el vidimus gloriam eius gloriam quasi unigeniti a Patre, plenum gratiae et veritatis, 135 tunc immediate statim subiungit dicens: Joannes testimonium perhibet de ipso et clamal dicens: Hic eral quem dixi: Qui post me venturus est, ante me factus esl, quia prior me erat. Et de plenitudine eius nos omnes accepimus. Prior me erat, quia in principio erat Verbum et Verbum eral apud Deum et Deus erat Verbum ; ** post me venit, quia caro factum est ; fuit autem Christus conceptus et natus post Ioannem, et post ipsum etiam coepit praedicare et baptizare; ante me factus est, quia vidimus gloriam eius, gloriam quasi unigeniti a Patre, plenum gratiae ei verilatis: veritate, gratia, gloria et dignitate factus est mihi praelatus; multo maior me etiam ut homo, qui etiam ut talis maior est Moyse et omnibus Sanctis, nam: De plenitudine eius nos omnes accepimus et lex per Moysen data est, gralia el veritas per Iesum Christum facta est, 13? IX. Sunt autem testimonia quae de Christo Ioannes perhibet: quod Christus sit auctor naturae, Verbum Dei per quod facta sunt omnia verusque Deus; quod sit auctor veritatis, idest omnis sapientiae omnisque verae doctrinae quae de Deo est. Quare etsi per Moysen data lex est, non tamen ipse Moyses auctor est legis, sed veritas, inquit, per lesum | Christum [acia est, nam Deum nemo vidit unquam ; unigenitus Filius, qui esl in sinu Paiíris, ipse enarravit * nobis. Sicut enim veritatem alicuius rei gestae !?? enarrare aut veram historiam conscribere nemo potest, nisi qui oculis vidit, nam qui ab alio audivit non auctor est, sed relator et traditor, et sicut si omnes caeci essent, nullam haberemus scientiam de coloribus, si surdi, nullam de sonis, sic, inquit, veritatis divinae naturae veraeque theologiae nemo potest esse auctor, nisi qui viderit Deum; quae enim non viderit homo, quomodo enarrabit ? quomodo docebit? Sed nemo vidit Deum, nisi unigenitus Filius Dei; ergo ipse solus potuit enarrare nobis mysteria naturae divinae secundum veritatem. Quare non Moyses, non Prophetae, qui Deum non viderunt, sed Christus auctor est fidei ac divinae veritatis. Ostendit etiam loannes Christum auctorem quoque gratiae, nam: De plenitudine eius nos omnes accepimus ... graliam pro gratia, quia gratia per Iesum Christum [acta est, non solum per creationem, nam sic creatur gratia etiam a Patre et Spiritu Sancto, sed etiam per meritum. Auctor [est] gratiae singularis quatenus Deus et quatenus homo: quatenus Deus ut creator, quatenus homo ut redemptor, meruit enim nobis infinita sua caritate Christus; quare sic neque Pater neque Spiritus Sanctus, sed solus Christus auctor est gratiae et omnis gratiae, iustificantis et sanctificantis. Ostendit etiam esse auctorem gloriae: Vidimus gloriam eius gloriam quasi unigeniti a Paire. Ut auctorem gratiae docet Ioannes cum ait: Ipse baptizabit vos... Spiritu Sancto et igni; Ecce Agnus Dei, ecce qui lollit peccata mundi ; haec enim duo fiunt in iustificatione: deletur peccatum et confertur gratia Spiritus Sancti. Sed tanquam auctorem gloriae docet cum, discipulis suis dicentibus ipsi cum quadam querela et invidiae aemulatione: Rabbi, qui eral tecum trans Iordanem, cui testimonium perhibuisti, ecce hic baptizat el omnes veniunt ad eum, 1 ait illis: Ipsi vos mihi testimonium perhibetis quod dixeOstendit enim Christum verc esse auctorem naturae ct veritatis, auclorem gratiae per meritum quatenus Deus est ct quatenus homo, nuctorem quoque gloriae, cuius se indignum Íntetur mínimum servur esse. Et recte quidem hoc dicebat, nam et ipsi Angeli coram Christo adorantes procidunt; 262 ADVENTUS SECUNDUS rim : Non sum ego Christus, sed quia missus sum ante illum. !*! Tandem conclusit: Pater diligit Filium et omnia dedit.in. manu eius. Qui credit in Filium, habet vitam aeternam. ** Sic Ioannes altissime philosophatus est de Christo altissimamque theologiam docuit. Hinc hodie ait ostendens summam Christi excellentiam supra se ac per consequens super omnem creaturam: Ego baptizo in aqua: non est, inquit, baptismus iste meus baptismus Messiae; sed ego baptizo in aqua, ille autem in Spiritu Sancto et igni. Baptizo autem ego, quia ipse Messias iam in medio vestrum est et mox venturus est post me ad praedicandum et baptizandum; eius autem talis ac tanta est excellentia et dignitas, ut ego non sim dignus procumbens solvere torigiam calceamentorum eius, esse minimus servus ipsius; sic ante me [actus est. X. Quod si Ioannes, Prophetarum ac Patriarcharum maximus hoc ait, idem omnes Patriarchae atque Prophetae dixissent, !€ imo quilibet Angelorum, quilibet Archangelorum, quilibet Principatuum ac omnium coelestium spirituum. Nam ait Ioannes: Qui desursum venit, super omnes est... qui de coelo venit, super omnes est. 1** Hinc in Apocalypsi legimus quod non tantum vigintiquattuor seniores, qui significant duodecim Patriarchas Veteris Testamenti et duodecim Apostolos Novi, hoc est significant omnes principes ecclesiasticae hierarchiae procidentes ante thronum Christi, sed etiam omnes Angelos stantes in circuitu throni, procidentes in facies suas et Christum adorantes.!** Iosue princeps summus populi Dei videns unum Angelum procidit pronus in terram; 4* sed Christo procidunt adorantes omnes Angeli. Abraham etiam summum patriarcham Angelos adorasse legimus summa cum humilitate et reverentia; *' at nihilo minori omnes Angeli Christum adorant. Ioannes, qui a Christo Angelus dictus est, non sum dignus, ait, ut procumbens solvam eius corigiam calceamentorum. Et summa quidem cum ratione id non tantum Ioannes, sed etiam quilibet Angelus dicturus est. Nam mundus iste est ad instar numerorum, superior semper inferiorem excedit, et sicut sphaera et multis circulis constans sese unum intra alterum continentibus; sic in mundo hoc entia superiora semper sunt nobiliora inferioribus, ut in elementis ac coelestibus orbibus patet, sic et in mixtis imperfectis atque perfectis, in animis, lapidibus et metallis, in plantis, animalibus, homine, in anima vegetativa, sensitiva, rationali. Sic enim mundus iste est ad instar statuae, quam vidit Nabuchodonosor in somnis, 1? est ad instar tabernaculi 14? et templi,!5? ubi semper ab ignobilioribus ad multo nobiliora loca ascendebatur usque ad sancta sanctorum, et in homine ad caput usque; sic in mundo hoc a terra ascenditur in coelum, a coelo in paradisum, in paradiso ab Angelis ad Archangelos nobiliores et sic usque ad Seraphim, spiritus nobilissimos omnium. Sed hinc ad Deum infinita distantia est, nec tantum distat centrum terrae a summo coelorum convexo quam a Deo supremus spiritus distat: Quoniam tu Dominus allissimus super omnem lerram, nimis exaltatus es super omnes deos ; !** Ascendel homo ad cor alium el exaltabitur Deus. ** Christus autem sedet a dextris Dei, 35 homo est, sed Deo aequalis; merito ergo Ioannes, nec tantum Ioannes, sed quilibet etiam Angelorum supremus princeps dicet: Ane me faclus est, cuius... non sum dignus corigiam calceamenli solvere. Sunt in mundana republica gradus hominum multi, hic enim plebeius est ac vilissimus homo, alter civis, alter nobilis ac patritius, vir alter eques, alius heros, marchio, comes, dux, princeps, rex, imperator, monarcha. Sed non tanto vilis homuncio summo imperatore, summo ac universali monarcha erit dignitate inferior, quanto Angeli omnes Christo sunt inferiores. XI. Declarat Ioannes divinae personae Christi excellentiam tanquam summus theologus rationibus theologiae tum mysticae tum symbolicae.!9* Symbolica autem theologia divinam naturam veluti depingit coloribus perfectionum, quae in creaturis reperiuntur: quod Deus sit summe potens, sapiens, bonus, etc., semper per excessum, uti: Ecce plus quam Salomon hic... ecce plus quam Ionas hic. $$ Mystica Lc 11, 31-32, infinita enim distantia est inter creaturas 'et Deum; Christus autem verus Deus est. Declarans divinae personae Christi excellentiam loannes ostenditur summus theologus tum in mystica tum in symbolica thcologin., Deus invisibiliter ubique est et omnia videt. 201 ADVENTUS SECUNDUS vero divinam nobis veluti sculpit naturam auferendo, quid Deus non sit demonstrat: quod non sit terra neque coelum, non luna neque sol, non homo neque Angelus. Ioannes ait: Qui post me venturus est, ante me [actus est, quia prior me eral : excedit in infinitum omnem perfectionem, quae in me aut in quavis alia creatura reperiatur aut reperiri possit: ecce theologia symbolica; sed: Cuius ego non sum dignus ul solvam eius corigiam calceamenli: ecce mystica. Haec duplex theologia designata fuit in divino propitiatorio quod Deum repraesentabat ; symbolica, quoniam totum aureum erat, mystica, quoniam nulla figura figuratum; 55 haec in Seraphim qui duabus alis volabant, sed quattuor velabant facies et pedes suos, !5 quoniam maius est quod de Deo ignoratur quam quod scitur. Hinc Ioannes hodie magis per mysticam quam per symbolicam theologiam Christum declarat: Medius... vestrum stetit quem vos nescilis, quoniam: Vere tu es Deus absconditus ; 5* Posuit tenebras latibulum suum, !5? habitat in nebula et in caligine:!9? sic ad dandam legem in igne et caligine descendit.!?! Ignis symbolica est, caligo autem mystica theologia. Medius ... vestrum slelil quem: vos nescitis : Moyses clausus in scirpea fiscella!? et habens velamen super faciem suam, € arca foederis Domini velo operta: !* Medius... vestrum stetil quem vos nescitis. Deus coelum terramque adimplet, 155 ubique est per naturam, essentiam, potentiam et praesentiam, non longe est ab unoquoque nosirum, in ipso... vivimus... movemur el sumus; !*5 ipsum autem sicut oculis minime videmus, ita mente nescimus et ignoramus, et si id tantum sciremus quod medius nostrum stat,invisus omnia videns, ambularemus semper coram Domino perfectique essemus; sic enim Dominus Abrahae dixit: Ambula coram me et esto perfectus, !*' idest perfectus eris, si mente et cogitatione semper coram me ambulaveris. XII. Sed quidnam, quaeso, est quod Ioannes hodie non est locutus clare et manifeste de Christo? Cur non dixit: Scitote quod 27-28. 167) Gn 17, 1. non sum ego Messias, sed Iesus Nazarenus ipse est verus Messias? obscure Profecto quia sic dixit Deus Isaiae, quando vidit gloriam Christi E ese eiusque divinitatem: Vade ei dic populo huic: audile audientes el no- 2d deus life intelligere... videte visionem et nolite cognoscere. Excaeca cor po- 1udneorum, puli huius el aures eius aggrava el oculos eius claude, ne forle videal oculis suis el auribus suis audiat el corde... intelligat et convertatur el sanem eum, '** idest: loquere obscure ut non facileintelligere possit quae dicis, sicut Dominus loquebatur in parabolis, ui videntes non videant el audientes non intelligant. 1$? Sic obscure locutus est hodie quia indigni Ioannes; sic legati hi et nuncii Iudaeorum hodie excaecati sunt C255 potius quam illuminati. Videntur mihi similes hominibus qui thesgnoscerent. saurum quaerant et inveniant quidem, sed non agnoscentes inventum relinquant et vacui abeant. Messias thesaurus est inaestimabilis; hi quaerunt hodie Messiam et Ioannes quidem dicit eis quod Messias venit, quod est in medio eorum, sed quod non agnoscunt; ipsi vero non ut par erat quaerunt quisnam sit et ubi sit, sed obcaecati a Deo ne Christum in verbis Ioannis agnoscant, abeunt vacui et sine fructu revertuntur:' Confiteor tibi, Pater... quoniam abscondisti haec a sapienlibus et prudentibus el revelasti ea parvulis. *** Abscondit mysteria divinitatis Christi a superbis et tumidis Pha- ^ pivina risaeis et revelavit ea humili Ioanni, qui in humili sui cognitione eun semper firmus perstitit, quasi terra in centro, unde moveri non potest pora quando exaltetur: Non sum ego Chrislus, non sum Elias, non sum propheta, sed sum, inquit, servus Christi indignus. Agnovit seipsum Ioannes, quod non fecit homo in paradiso, nec Lucifer in coelo, unde superbi elati perierunt. Placuit vehementer Davidi prudens et humilis Abigail, quae invitata ac requisita ut uxor esset Davidis, in ancillam se obtulit ad lavandum pedes servorum David;!*! sic anima Sanctissimae Virginis ob summam humilitatem Deo summopere placuit: Quía respexit humililatem ancillae suae ;!? sic et Ioannes placuit in sua humilitate Altissimo, unde eum Deus adeo in mundo hoc exaltavit fama et existimatione sanctitatis, ut existimaretur ac putaretur Messias. Vulg.: Quia abscondisti, ctc. 171) Ct. 1 ng 25, 23 sqq. 172) Lc 1, 48. sic Toannes quia humillimus magis a Deo Tlluminatus tuit. Ut autem manitestlor lieret eius humilitas voluit Deus eum hodierna tentatione Probari. ADVENTUS SECUNDUS Anima enim eius quo maiori gratia plena erat, eo semper erat humilior, non secus ac homo qui, quo magis ab ardente sole illuminatur, eo magis denigratur, unde Aethiopes nigerrimi sunt. Sic ait sponsa . in Canticis : Fusca sum eo quod decoloravit me so[ ; * quamvis autem nigra, non tamen deformis, sed nigra sum et formosa : ''* nigra humilitate, formosa caritate. Sic sponsus descriptus est in Canticis habens caput aureum, sed capillos nigros: Caput eius aurum oplimum, capilli eius nigri sicut corvus, "5 quia Christus omnium optimus, omnium sanctorum humillimus est: Discite a me, quia mitis sum et humilis corde. Quo enim magis homo Deum cognoscit, eo magis cognoscit seipsum; et Deum quidem esse omnia, seipsum vero nihil esse nihilque habere boni, sicut luna nihilluminis et ferrum candens suapte natura nihil caloris. Ut autem ostenderet mundo Deus quod Ioannes tanta existimatione sanctitatis nihili in corde suo efferebatur, hodierna hac tentatione eum probare voluit, sicut et Abraham ad ostendendam eius obedientiam. 9$ Sic enim sanctos suos probat Deus ad maiorem illorum gloriam vel utilitatem. Nam sanctis. etiam lapsus convertuntur in bonum. Magna fuit tentatio qua tentavit fidem Moysi et Aaron, praecipiens ut loquerentur petrae, quod illa daret universo populo sitienti aquas: Loquimini ad petram... et illa dabit vobis aquam; !? quod si defecerunt in hac tentatione, profuit eis ad humilitatis conservationem atque ad suae fragilitatis cognitionem, sicut et Davidi lapsus in adulterium et homicidium. 17$ II. ALIA HOMILIA Miserunt Iudael ab lerosolymis sacerdotes et levitas ad Ioannem ut ínterrogarent eum : Tu quis es? El confessus, etc. ! I. Magna? profecto fuit hodierna ista legatio si considerentur mittentes, missi, ad quem mittantur, locus unde et quo mittuntur et tandem causa propter quam mittuntur. Mittentes sunt principes Iudaeorum. Ex omnibus populis et gentibus in mundo populus Hebraeorum tanquam omnium Deo carissimus, nobilissimus fuit; inter omnes autem tribus Israel nobilissima fuit tribus Iuda. ? Nunc autem principes Iudaeorum, capita reipublicae senatusque mittunt; missi vero sunt sacerdotes.ét levitae ex Pharisaeis, viri noDiles, de genere Aaron summi sacerdotis et hierarchae synagogae.* Ad quem mittuntur, est Ioannes, quo inter natos mulierum non surrexit maior.5 Mittuntur ab Ierosolymis, civitate illustrissima; mittuntur ad Iordanem in Bethaniam, sive Bethabaram,* ubi Ioannes baptizabat et praedicabat, ubi Christus baptizatus fuit," ubi steterunt aquae Iordanis, quoadusque universus populus transiret, manente arca Dei in medio Iordanis, ? ubi Elias pallio suo divisit aquas quando rapiendus erat in coelum, * ubi Naaman syrus mundatus fuit a lepra. !? Tandem, causa propter quam mittuntur omnium est importantissima ac maxima, ad inquirendum an Ioannes esset Messias, mundi redemptor atque salvator, summus ille rex, summus sacerdos ac summus propheta, Patriarchis et Prophetis promissus: Ul inlerrogarent eum : Tu quis es? Messias es tu? Sciebant instare iam, imo advenisse iam tempus adventus Messiae secundum Scripturas, quoniam sicut antequam mundum hunc Deus creasset, archetypis formis ac aeternis exemplaribus universum in mente sua efformavit ac veluti praefiguravit; et sicut Moysi dedit exemplar tabernaculi construendi et omnium quae in eo facienda erant, etiam minutissimarum rerum, ! sic antequam Christum mitteret in mundum, in Divinis Scripturis divinam eius personam mille figuris ac vaticiniis praefiguravit atque praescripsit: non solum quod sit, videtur sol nocturnus, adeo ut si quis nunquam viderit solem, existimare possit lunam esse ipsum solem, ita fuit Ioannes Christo simillimus, fuit figura quaedam Christ! adeo similis ct nd vivum ac naturale facta, ut ipsemet Christus videretur. Sicut enim cum inter principes Iineundum matrimonium est, mittit sponsus sponsae propriam imaginem ab excellentissimo piclore sunima arte et diligentia factam, ita ut nihil nisi spiritus deesse el videatur, ita Christus accepturus Ecclesiam in sponsam, misit el sul ipsius imaginem vivam, sicut homo viva est Dei imago. Fuit Ioannes imago Christi, habens splritum Christi, fuit Christo simillimus interius et exterius; Christus futurus erat sanctisslmus, totus Spirltu Sancto plenus: talem misit Ioannem; futurus erat Christus ln mundo pauper, humilis et asperam vitam victurus: talem voluit mittere Ioannem »., 3) Cf. Gn 49, 9-12. 4) Cf. Eccli 45, 7-27. 5) Mt 11, 11. Vulg.: Non surrexit inter natos mulierum maior. 6) Cf. infra, not. 87, 91, pag. 276. 7) Ct. Mt 3, 5 sqq. 8) Cf. Ios 3, 12-160. 9) Cf. 4 Rg 2, 8-14. 10) Cf. Ibid. 5, 1-14. Magna fuit hodierna legatio, praesertim quia facta fuit causa omnium praestantissimna. Scitum erat ex multis . vaticintis tempus iam uüdesse Messinc, quem Iudaei arbitrabantur Ioannem esse, ideo hanc legationem ad eum mittunt. Mittunt autem ad loannem non ad Christum, quia Christus pauper et communis homo videbatur, 268 ADVENTUS SECUNDUS futurus erat Deus et homo, summus rex, summus pontifex, summus propheta, redemptor ac salvator mundi, Filius Dei et filius Virginis, summe potens, sapiens ac bonus, quid acturus et quid passurus erat in mundo isto; quod futurus erat dominus universi et sessurus in aeternum ad dexteram Dei assumptus in coelum; sed etiam tempus et locum, ubi et quando nasciturus erat. Sicut enim sol determinatum habet tempus ortus atque occasus, ita et Christus, et. quemadmodum solis ortum praecedunt innumerabiles stellae, ita adventum Christi innumerabilia mysteria vaticiniorum atque exemplorum, figurarum. Cum ergo in Ierosolymis, civitate metropoli, multi essent hieronimystae, ? sacrae legis professores atque doctores, omniumque communis esset sententia advenisse iam tempus adventus Messiae, arbitrati ne forte ipse esset Ioannes, mittunt sacerdoles el levitas ul interrogarent eum : Tu quis es? II. Similis omnino fuit hodierna legatio ei quam Ioannes misit ad Christum dicens: Tu es qui venturus es, an alium ezpectamus? 1? ad hoc enim idem quaerendum primo missi sunt viri isti. Sed sicut sapientissime Christus respondit Ioanni, obscure tamen, ?* sic Ioannes Iudaeis; sed Christus affirmando, loannes autem negando.!5 Et profecto mirum est cur non ad Christum potius miserint Iudaei quam ad Ioannem, vel saltem ad Christum etiam sicut ad Ioannem, maxime cum scirent Ioannem Zachariae filium esse, de tribu Levi, de genere Aaron;!* Christum autem futurum de tribu Iuda et de stirpe David; Ioannem natum in montanis Iudaeae," Christum nasciturum in Bethlehem. Sed quia humana sapientia atque prudentia secreta Dei penetrare non potest, et homo videt quae foris sunt, Deus autem intuetur cor,'? ideo ad Ioannem potius quam ad Christum mittunt, quoniam etsi Christus sol esset iustitiae, 1* erat tamen nube tectus, nec adhuc manifestus factus; Ioannes vero ad instar lunae plenae erat in medio coeli, puro et sereno aere, quae tanquam sol sanctitatis luce splendebat. Noverant Ioannem miraculo natum ex matre sterili et provecta et patre grandaevo et sene patremque in conceptione illius miraculo obmutuisse et in nativitate novo fuisse miraculo locutum ut nato filio novum nomen imponeret ; noverant Ioannem ipsum ab infantia in deserto vitam duxisse admirabilem ?? ac supra humanas vires integerrimam asperrimamque in victu et vestitu, ?! adeo ut diceretur non manducare neque bibere, ? sed angelicam vitam ducere. Videbant eum praedicare populo et baptizare divina quadam auctoritate eumque apud omnes summae existimationis esse, Christus vero communis homo habebatur ob communem eius cum omnibus conversationem, habebatur homo ignobilis, filius fabri;?* et galilaeus; * Christus autem non galilaeus, sed iudaeus et bethlehemita futurus est. ?* Conceptio, nativitas et divinitas ipsius Christi adhuc erat ignota, necdum Christus praedicare et miracula facere tunc coeperat, ut ex patratis miraculis saltem apud populum in Messiae opinionem existimationemque devenisset. Hinc humanis hisce rationibus ducti ad Ioannem potius quam ad Christum mittunt. Deinde, non satis constat quonam animo missi fuerint hi ad Ioannem, bono, inquam, an malo; forte enim tam ad veritatem inquirendam quam ad obiurgandum eum de usurpata iurisdictione et arrogata sibi auctoritate missi sunt, et ob id primo interrogant an ipse sit Christus, cum tamen eum Christum non esse scirent, cum esset de tribu levitica, neque Eliam, cum ille adhuc viveret, ipse vero paucis ante annis natus esset. Interrogant etiam an esset propheta, existimantes forte eum prophetam minime esse, cum signum nullum fecerit, ut si quidem affirmaret, signum ab eo peterent sicut petierunt a Christo: Magisler, volumus a te signum videre, ** et signum de coelo petebant ab eo; ?'si vero negaret, obiurgarent de usurpata iurisdictione et arrogata auctoritate, sicut fecerunt.?9$ Quare ad id potius venisse videntur, cum alioqui si simplici animo ad veritatem requirendam venissent, moti desiderio salutis suae ac universi populi, auditis verbis Ioannis: Medius... vestrum slelit quem vos nescitis, etc.,?? interrogassent utique quisnam hic esset, ubi maneret, quo nomine vocaretur, quibus eum signis possent agnoscere. Sed forte Iudaei nonnihil laesi offensique erant, maxime vero et divinitas eius adhuc abscondita erant. Forte etiam ex mmnlio animo ad Ionnnem mittunt, ut obiurgarent eum de usurpata auctoritate, vel quia . offensi illius praedicatione, vel ex invidia, quin in magna existimatione apud populum erat, vel tandem quia eius baptismo non credebant, Attamen Deo disponente haec legatio missa fuit, ut testimonium Ioannis de Christo solemnisslmum redderetur, 270 ADVENTUS SECUNDUS Pharisaei, praedicatione et baptismo Ioannis, nec non et magna Ioannis apud populum opinione ac celebri nomine. * Hoc quidem quoniam indigne ferebant praeferri sibi aliquem in opinione et existimatione sanctitatis, maxime cum vita Ioannis vitam ipsorum argueret ; praedicatione vero, quoniam Pharisaeos Ioannes acri reprehensione feriebat dicens Pharisaeis et Sadducaeis: Genimina viperarum, quis ostendit vobis fugere a ventura ira ? Facite ergo fruclus dignos poenitenliae... Iam enim securis ad radicem arboris posita est; omnis... arbor, etc. Cuius ventilabrum in manu eius et mundabit aream suam el congregabit triticum in horreum suum, paleas autem comburet igni ineztinguibili. 3* Quam vero aegre tulerint similes reprehensiones Pharisaei manifeste ex Evangelio constat. Tandem, baptismo Ioannis offendebantur, quoniam res nova erat et non secundum legem, quare legis transgressio superstitiosis his videbatur. Hinc enim non credebant ipsi Ioanni et spreverunt consilium Dei in semetipsis non baplizati * baptismo Ioannis; hinc cum Christus petiit ab eis an baptismus Ioannis esset de coelo, an ec hominibus, noluerunt respondere: de coelo, ne diceret eis Christus: Quare ergo non credidistis illi ? * I1I. Utcunque autem sit, vel bono vel nequam animo missi fuerint, non sine speciali Dei dispensatione missi sunt, sed operante Deo, ut Ioannes hodie, qui talis ac tantus erat ut universus populus eum Messiam esse existimaret, hodie tale ac tantum de Christo testimonium perhiberet, non quidem coram indocta plebe, sed coram viris doctissimis ac nobilissimis Iudaeorum legatis, nec sua sponte, sed requisitus ex publico et communi consilio. Hinc Evangelista legationem hanc summa cum diligentia describit, positis omnibus cireumstantiis personarum, loci, temporis ac modi, quo loannes Christo testimonium istud perhibuit. * Ex omnibus enim his illustrissimum redditur testimonium istud, quod solum poterat Iudaeos ad credendum Christo inducere. Hinc Dominus increpans eorum in credendo tarditatem ait: Vos misistis ad Ioannem et testimonium perhisua el permundabit,.. triticum suum ín horreum, etc. 32) Le 7, 30, Vulg.: Consilium Dei spreverunt in semetipsos, etc. 33) Ibid. 20, 4-5. 34) Cf. Io 1, 19-28. buit veritati ... Ille erat lucerna ardens et lucens, vos autem ad horam voluislis ezullare in luce eius, ** quoniam testimonium istud Ioannis vel solum sufficiebat ad Iudaeorum fidem Christo conciliandam. Si enim credidissent dicenti se Christum esse, multo magis credendum illi erat dicenti non se, sed Dominum lesum verum esse Messiam; si enim mentiri voluisset, pro se potius quam pro alio mentitus procul dubio fuisset. Cum ergo Ioannes vir esset summae fidei et veritatis summaeque auctoritatis, credendum illi est de Christo testimonium perhibenti. : Testatur autem Ioannes primo quidem, se Christum non esse, sed Christo tanto inferiorem quanto homo est Deo inferior, quoniam Messias non erat futurus purus homo, sed Deus et homo, verus Emmanuel, 3? Deus ille in humana forma Patriarchis Prophetisque visus. ? Hinc humanam divinamque eius naturam. aperit infinitamque eius dignitatem ostendit: Qui posl me venturus esl quatenus homo ad praedicandum et baptizandum, ante me factus est: 3? in divina praedestinatione, in natura, in gralia, in gloria, in dignitate factus est multo me maior, cum etiam homosit super Angelos a divinitate assumptus, quia prior me eral quatenus Deus qui aeternus est; hinc ego non sum dignus ul solvam eius corigiam calceamenli, ?* quoniam Deus infinitae maiestatis et gloriae est, cui flectitur omne genu coeleslium, terrestrium el infernorum. ** Et confessus esl el non negavil et confessus est : Quia non sum ego Chrislus. * Ego homo sum, Christus autem Deus et homo: Non sum ego Chrislus ; ego sum terra, Christus autem coelum; ego luna, Christus autem sol; ego lignum scientiae boni et mali, Christus lignum vitae, ideo ne de ligno scientiae boni et mali comedatis ne moriamini. * Solus Deus est bonus, € cui nullum deest bonum, nulla perfectio, hinc solus ipse colendus et adorandus est: Non sum ego Christus. Non immerito Deus Ioannem in tantam venire fecit populi opinionem ut Messias crederetur, sed ut tale tantumque testimonium Christo perhibere posset. Divina enim sapientia, quae omnia a fine 1 sqq.; 32, 24-30; Ex 33, 11; 3 Rg 22, 19; Is 6, 1-6; Ez 10, 8 sqq.; Dn 7, 13 sqq. quod solum poterat Iudaeos Inducere ad credendum. Ioannes negauns se Messinm esse, testatur Christi divinitatem. Tali tantaque sapientía et sanctítate Deus Ioannem replevit, 272 ADVENTUS SECUNDUS «t testimonio usque ad finem attingit dulciter suaviterque disponens omnia, 4 iius de Christo firmissime crederetur, clarissime enim de Christi divinitate locutus est. ad fines semper convenientia media ordinat, ut quo altior finis eo media sint nobiliora. Hinc quia maiori lumine opus est in die quam in nocte, maiorem lucem dedit soli quam lunae et stellis; hinc quia magnum opus Moysi imposuit, magnam illi contulit virtutem ; *5 sic quia magna valde fides auctoritasque requirebatur ad conciliandam Christo fidem divinitatis, hine, cum difficillimum opus esset, sed nobis summe necessarium ad salutem, propterea tanta sanctitatis luce Deus fulgere fecit Ioannem, ut homines summae auctoritatis et fidei viro fidem adhiberent. Hoc est testimonium quod Christo perhibiturus erat Ioannes, quod Verbum caro faclum esl et habitavit in nobis... plenum gratiae el verilalis. * Id sciens Ioannes esse Christum, ait hodie: Non sum ego Chrislus, sed medius .. . vestrum slelil quem vos nescilis. Caecus est qui summam non videt lucem, surdus qui vocem non audit, sine olfactu qui suavissimum odorem non percipit, sine gustu qui mellis dulcedinem non gustat, sine sensu qui ignem non sentit. Et Deus quidem /uz est ac tenebrae in eo non sunt ullae, *' Christus item: Ego sum lux mundi; 85 Christus vox illa Dei est in virtute et in magnificentia,*? unguentum odoratissimum: Meliora sunt ubera tua vino, fragrantia unguenlis optimis ; Oleum effusum nomen tuum ; 9 favus mellis suavissimi: Gustale el videte quoniam suavis est Dominus ; *! ignis ardentissimus: Deus noster ignis consumens esl. Lux paradisi est Christus: Lucerna eius est Agnus ; ** musica coeli, hinc Ioannes vocem Christi audiens, vocem se audisse dicit sicut citharoedorum cilharizantium in cilharis suis ; * odor quo plena est tota domus Dei: Domus plena est ez odore unguenti 5*5 dulcissimum man, panis Angelorum, 56 ac tandem ignis quo Seraphim ardent. Caecus est ergo qui hanc lucem non videt, surdus qui non audit hanc vocem, sine sensu qui non sentit hunc odorem, hunc saporem, hunc calorem. Medius... vestrum stetit quem vos nescitis, ille qui fons est omnis boni: Ezulla et lauda, habitatio Sion, quia magnus in medio lui Sanctus Israel ; * Haurietis aquas tenebrae. 48) Io 8, 12. 49) Ps 28, 4. 50) Ct 1, 1-2. 51) Ps 33, 9. Vulg.: Domus impleta est, etc. 56) Cf. Sap 16, 20-21. 57) Is 12, 6. in gaudio de fonlibus Salvatoris. ** O felices ac ter quaterque beatos, qui oculos habent ad videndam hanc lucem, aures ad audiendam hanc vocem, nares ad olfaciendum hunc odorem, palatum ad gustandum hunc saporem et sensum ad percipiendum hunc divinum seraphicumque calorem! IV. Est autem nobilissima mentis ac intellectus nostri proprietas verum diligenti indagine quaerere rerumque scientiam et cognitionem desiderare, non minus ac naturale sit coelo moveri, soli astrisque lucere ac splendorem emittere, igni calefacere, aeri spirare atque pluere, terrae immobilem manere; nec minus delectatur intellectus scientia quam visus luce, auditus sono, olfactus odore, gustus sapore, tactus vitali calore et maritalibus sponsi sponsaeque amplexibus. Sed felices qui cum Ioanne seipsos Christumque agnoscunt! Nam: Haec esl. . . vita aeterna, ut cognoscant te... Deum verum et quem misisti Iesum Christum. ** Iudaei hodie desiderium ostenderunt cognoscendi veritatem, an Ioannes Christus esset, sed potius ex curiositate quam ex pietate; Ioannes vero ex virtute et seipsum et Christum agnovit. Unde duplici hac salutari cognitione ornatus eius animus, hodie videtur sicut facies duobus oculis, sicut coelum duobus luminaribus magnis, sicut arca Domini duobus cherubim, *'* sicut pontifex duobus lapidibus onychinis, ? sicut paradisus Domini duabus arboribus vitae et scientiae boni ac mali. 53 à Ad sui autem cognitionem spectat primo, non considerare bona virtutesque proprias, ad pavonum instar dum aspiciunt pulcritudinem pennarum suarum, sed potius mala; sic enim omnis homo veluti arbor est scientiae boni et mali; sic Ioannes non vult hodie agnoscere se Eliam esse in spiritu maximumque prophetam, sed suam indignitatem contemplatur, veluti pavus videns suos pedes; deinde, si quid est in nobis boni, simpliciter totum Deo referre; sic Ioannes vocem se dicit clamantis omneque bonum ipsius a Christo dependere, sicut vox a clamante. Ad Dei autem cognitionem spectat altissime de eo sentire; quare hoc summum studium nostrum esse debet, ut Christum cognoscamus, I8 Mens nostra naturaliter desiderat rerum Scientinm et cognitionem, sed omnium praestantissimna est cognitio sui ipsius et Christi. Ad sul cognitionem spectat primo proprias virtutes non considerare, ad Christi autem cognitionem spectat de eo altissime sentire; sed Christ cognitio quaerenda est cum pletnte et humilitate. 214 ADVENTUS SECUNDUS eo enim cognito, omnia nobis nota ac manifesta erunt, cum in eo sint omnes thesauri sapientiae et scientiae Dei; ** ipse enim non solum est intellectus obiectum, sed etiam voluntatis, quia et summa veritas et summa bonitas. Hinc comparatur malo inter ligna silvarum, *5 cuius fructus et aspectu delectabilis est oculis et sapore gustui ad comedendum suavis, quare obiectum est et visus et gustus, sicut ignis luce obiectum est visus et calore obiectum tactus. Hinc Christus dicitur plenus gratiae et veritatis: veritatis quoad intellectum et gratiae quoad voluntatem; est sicut clarissimus fons in quo homo vultum suum contemplatur sicut in speculo, et si sordibus foedatam faciem habeat, lavare in eo potest, quod non potest in speculo. In Christo ergo tum intellectus tum affectus explere potest omnem famem omneque desiderium, sive veri sive boni. ; Sed quaerendus nobis est Christus cum pietate et cum humilitate: cum pietate ut cognoscatur et ametur fideque et caritate colatur, alioquin ait: Quaeretis me et non invenietis ; *** sed quaerendus etiam cum humilitate, alioquin scrulalor... maiestatis opprimetur a gloria, * nam Deus superbis resistit, humilibus aulem dat gratiam. * Hinc quaesiverunt hodie Iudaei Christum, non tamen ex pietate et virtute, sed forte ex cupiditate vel ex curiositate et sine humilitate; hine minime invenerunt, quamvis dixerit eis Ioannes: Medius... vestrum stelil quem vos nescilis, cuius ego, etc. ; quaerendus Christus est cum humilitate, alioquin non invenitur, sed sicut Ioseph fratribus suis dixit: Nisi adduzerilis fratrem vestrum minimum, non videbitis faciem meam,** cum descenderunt in Aegyptum ad emendum frumentum, sic Christus, cum accedimus ad eum ad emendum frumentum gratiae eius, nisi nobiscum afferamus virtutem sanctae humilitatis, non ostendet nobis faciem suam, non concedet gratiam suam. Humilitate enim summopere delectatur, hinc minorem elegit Abel, *? minorem Isaac, ? minorem Iacob, *! minorem Ephraim, ? minimum David,?* et ipse in mundo humillimus esse voluit. Anima ergo ex pietate quaerens Christum humiliari debet, sicut Rebecca videns 48, 20. 73) Ct, 1 Rg 16, 11-12. : Isaac ambulantem in agro descendit de camelo et sic illi matrimonio iuncta fuit. ?* Placuit Deo semper humilitas, sicut superbia semper displicuit in Angelis et hominibus; placuit ei humilis Abraham qui dixit: Loquar ad Dominum meum, cum sim pulvis el cinis ; ** placuit humilis Iacob qui ait: Minor sum omnibus miseralionibus tuis ;?* placuit humilis Moyses, placuit hodie humilis Ioannes, sicut placuit humillima Virgo;?' non tamen placuerunt hodie sacerdotes isti atque levitae, quamvis religiosi viri essent, cum essent Pharisaei, quoniam superbia tumidi erant. Hinc eos hodie excaecavit ut non agnoscerent veritatem neque intelligerent verba Ioannis, ne conversi salvarentur. ?8 Sic ait: Abscondisli haec a sapientibus et prudentibus et revelasti ea parvulis; *? sic, superbia eos excaecante, inventum hodie thesaurum non agnoverunt, nam thesaurus Christus est inaestimabilis omnium bonorum naturae, gratiae, gloriae ac totius divinitatis, plenus gratiae et veritatis, et de plenitudine eius nos omnes accepimus, graliam pro gratia, quia .. . gratia et veritas per Iesum Christum facta est. *? Quare multo maius damnum est Christum perdere quam infinitum thesaurum, imo omnes mundi thesauros; nec tantum thesauros terrenos, sed etiam coelestes omnes thesauros paradisi, siquidem omnis gloria paradisi minima quaedam pars est infiniti huius thesauri. Nam ait: Ea quáe sub ipso erant replebant templum, fimbriae eius replebant templum, *: per quod totus iste mundus designatur: Plena esí omnis terra gloria eius :€? haec est vestimentum Dei, lux inaccessibilis; sed infima pars huius vestimenti, eius fimbriae, infimus gradus divinae huius gloriae, replet totam domum paradisi. Talis ergo ac tantus thesaurus Christus est. Beati qui digne quaerunt ut inveniant possideantque, quoniam inveniunt possidentque omne bonum: Ego ostendam tibi omne bonum, ** et qui amittunt perduntque, omne bonum amittunt et perdunt! Medius autem vestrum stetit quem vos nescitis. O ignorantia, fons et radix omnium malorum! Dum enim nescitur, dum ignoratur, dum cunctis, etc. 77) CI, Lc 1, 48. 78) Ct. Is 6, 10. 19) Mt 11, 25; Lc 10, 21. Vulg,: Omne bonum tibi. Semper Dco placult humilitas et maxime displicuit superbia, ideo ob superbiam Pharisaei non meruerunt Christum cognoscere et Sic misere Perlerunt. Ignoratio Dei fons est omnium malorum. Tanta cum diligentia huius legationis circumstantiae adnotantur, ad innuenda multa mysterin. 276 ADVENTUS SECUNDUS non cognoscitur, Deus diligi minime potest; ubi autem amor Dei non est, ibi amor mundi, ibi amor carnis, quae vitiorum omnium sentina est. Medius... vestrum stelit sicut rex in medio regni, sicut pastor in medio gregis, sicut dux in medio exercitus, sicut pater in medio filiorum, sicut nauta in medio navis, sicut sol in medio coeli, sicut anima in medio corporis. Nos vero Deum ignorantes sumus regnum sine rege, grex sine pastore, exercitus sine duce, familia sine patre, navis in medio maris sine nauta, coelum sine sole et corpus sine anima. Regnum autem sine rege spelunca latronum est, grex sine pastore praeda luporum, exercitus sine duce hostium miserabilis praeda, familia sine patre membra sine capite, navis sine nauta ovis in ore leonis, mundus sine sole obscurissimus ac teterrimus carcer et corpus sine anima putridum cadaver ac vermium esca. Medius .. . vesirum stetil quem vos nescitis. Medius vestrum sicut magister in medio discipulorum, medicus in medio infirmorum, dives in medio pauperum, lux in medio caecorum, fons in medio sitientium, panis in medio esurientium, ignis in medio frigentium, thesaurus in medio egenorum. Sed hoc nostrum malum est, quia ignoramus: Quem vos nescitis. V. Haec in Bethania. facta sunl, ubi erat Ioannes baptizans, trans lordanem.** Duplex est lectio: Vulgata quidem est Bethania, aliqui tamen legendum putant Bethabaram, uti Origenes, Chrysostomus,* Theophylactus,*" Epiphanius haeresi 51 ** et alii quamplures. 5? Sed forte utrunque nomen idem significat. Nam Bethabara idem est ac locus transitus, Bethania vero, si non cum y hebraice scribatur, sed cum N aleph, interpretatur locus navisrms navim significat, Proverbiis 30 9 et Isaia 33, * — quare idem est locus transitus aclocus navis, quonjam per navim transitus fiebat Iordanis. Quare non est Bethania ista castellum Mariae et Marthae, illa enim erat prope Ierusalem, *? Adrichomius Theatrum Terrae Sanctae, pag. 126-127. 202. 90) Vr. 19. 91) Vr. 21. non trans Iordanem. Nec tamen sine mysterio putarimEvangelistam hodie tanta cum diligentia adnotasse non tantum personas legatorum, legantium et ad quem legabantur, càusam propter quam legabantur, sed etiam tempus et locum; sed mysteriis plena sunt omnia, cum ex divina dispositione facta sit ista legatio ad gloriam Christi. Miserunt Iudaei, quoniam de tribu Iuda futurus erat Christus et in Iuda patriarcha praefiguratus, in quo adimplenda erat ad amussim benedictio Iudae: luda, te laudabunt fratres tui, manus tua in cervicibus inimicorum luorum, adorabunt te filii patris tui, etc. 9? Et in nomine quidem mmm ** praescripta fuit Christi persona; nam est nomen ;/1]71* cum littera ] in medio, quae humanam designat naturam ob quaternarium: esse, vivere, sentire et intelligere, quo sola ipsa constat.?* Tempus etiam mysterio minime vacat, quod Evangelista expressit dicens: Hoc est testimonium Ioannis quando miserunt Iudaei ; ** tempus autem adventus Christi praenoverant in vaticinio Iacob in eadem Iudae benedictione: Non auferetur sceptrum de Iuda, *' et in septuaginta hebdomadibus Danielis.** Adhuc etiam quia sciebant Christum dictum esse solem: Vobis timentibus nomen meum orietur Sol iuslitiae. 9 Sciebant solem factum quarto die, sed mille anni sicul dies una, 1? expectabant Christum in quarto millenario annorum a creatione. Sed iam erant prope finem, siquidem ab Adam usque ad Abraham fluxere duo annorum millia, et a nativitate Abraham usque ad aedificationem templi fluxerunt alii mille anni. Nam cum Abraham centum esset annorum, natus fuit Isaac, !?! a nativitate autem Isaac usque ad exitum de Aegypto fluxerunt anni quadringenti et triginta; !'? ab exitu autem usque ad aedificationem templi quadringenti et octoginta, a templi vero aedificatione usque ad Christum alii mille anni fluxerunt; siquidem perstitit prima domus annis quadringentis et viginti, vel circiter, post haec mansit destructa annis septuaginta ob captivitatem babylonicam, in quorum fine facta fuit valet 4. 96) Io 1, 19. 97) Gn 49, 10. 98) Cf. 9, 24 sqq. 99) Mal 4, 2. Vulg.: Orietur vobis, etc. 100) Ps 89, 4, 101) Cf, Gn 21, 1-5, Miiserunt Iudaei «qui praenovernnt cx vaticiniis tempus Messiae advenissc, ad finem enim iam properabut quartum nnnorum millenarium a ereatione mucdi, ab lerosolymis civitate rcgia et sacerdotali, figura Ecclesine, sacerdotes ct levitas, quia agebatur de ncgotio SnRCro, frans Iordanem, ubi populus a deserio in terram promissionis iransivit, 2178 ADVENTUS SECUNDUS revelatio Danieli quod post septuaginta hebdomadas, idest post quadringentos et nonaginta annos venturus esset Christus. 19? Quare iam quartum millenarium annorum erat in fine. Hinc videntes advenisse iam temporis plenitudinem, iam praecessisse noctem tempusque esse ut ortus fuerit sol, mittunt ab Ierosolymis, civitate regia et pontificia, quoniam Christus futurus erat uti Melchisedech rex et sacerdos, rex iustitiae et pacis, !'4* sacerdos summus qui ingressurus erat in sancta sanctorum, 95 idest in paradisum. Ait autem: Ab [erosolymis, quoniam Ierusalem, hebraice oov ?? dicitur, duali numero, ad designandam duplicem pacem y ad gratiae et gloriae, temporis et aeternitatis. Et lerusalem quidem Ecclesiam designabat, templum vero in ea Christum; tres vero templi partes tres in Christo substantias. Miserunt... sacerdotes el levitas, quia negotium hoc sacrum erat et ad divina spectans et quoniam Christus futurus erat sacerdos ut Aaron, levita ut Moyses; non tantum levita, minister, sed etiam sacerdos, summa praeditus dignitate, homo servus Dei, sed etiam Deus summus, levita unitus Deo et per hanc unionem factus summus sacerdos Deus. Miserunt ergo sacerdotes et levitas ul interrogarent de summo sacerdote uti Aaron et summo levita uti Moyse. Miserunt ad Ioannem, qui Dei gratia interpretatur, quoniam totus gratia plenus, quoniam sciebant Christum fore plenum gratia uti sol luce. Miserunt in Bethabaram, locum transitus, ubi, Iosue duce, transivit populus a deserto in terram promissionis per Iordanem sicco pede, manente arca Dei in medio Iordanis, !? quoniam Christus futurus erat ille Iosue successor Moysi et arca illa divinitatis, quoniam per Christum populus Dei consecuturus erat salutem omnemque felicitatem. Miserunt ad Iordanem flumen unum quidem, sed a duobus fontibus originem ducens fitque ex duobus fluviis unum flumen, !'? sic Christus ex duabus naturis unus Salvator. *qq. 104) Cf. Gn 14, 8; Hcbr 7, 1-2. 105) Ct. Hebr 9, 11 sqq. irum Terrae Sanciae, pug. 109; Dictionarium Geographicum, sub verbo: Iordanis. Miserunt .. . ul interrogarent eum : Tu quis es ? El confessus est... Quia non sum ego Christus. !!* Ait Ioannes: Christus futurus est iudaeus, ego autem levita sum; ideo non sum ego Chrislus. Quamvis autem Christi tempore natus sim, non tamen, sum ego Chrislus, sicut luna non est sol, quamvis eodem die cum sole facta fuerit uti et terra cum coelo. !!! Christus futurus est !!? de stirpe David, summus rex, !!?^ potentissimus ut David, sapientissimus ut Salomon, !!* iustissimus ut Ezechias, !* sanctissimus ut losias;!!$ itemque summus sacerdos portans auream laminam in capite, !! quae hieroglyphicum erat divinitatis; futurus templum illud tripartitum, !?* homo triplici substantia constans; ideo non sum ego Christus, rex iustitiae et pacis. Christus futurus est summus sacerdos summusque levita uti Aaron et Moyses, ego autem simplex levita et sacerdos sum; ideo non sum ego Christus, non habeo ego laminam auream Aaron neque virgam Moysi. Christus futurus est non tantum plenus gratia ut vas aqua, luna lumine, sed fons gratiae ut sol lucis; ideo quamvis ego Ioannes dicar gra - tiosus, sum tamen tantum homo, ille futurus est gratiosus Deus et. nà3n ornrrow: H? non sum ego Iosue ille, princeps populi Dei, neque arca illa cum propitiatorio, quod divinitatis symbolum erat. Messias futurus erat princeps ille coelestis exercitus, qui tanquam homo armatus apparuit Iosue gladium tenens in manu, quem Iosue humillime adoravit prostratus in terram solutisque calceamentis de pedibus suis, !?? idest sepositis omnibus involucris carnalium terrenarumque cogitationum, quia in Christo nihil terrenum ac carnale cogitandum est, sed totus coelestis est, quamvis sit verus homo; apparuit etiam armatus, quoniam pugnaturus erat contra Chananaeos, principes tenebrarum harum. !?! Hinc Ioannes nihil terrenum cogitans et vilein Christo ait: Cuius ego non sum dignus ut solvami eius corigiam calceamenti.!?? Vos putatis, inquit, quod ego sim Christus, ego autem dico vobis quod non solum non sum Christus, sed quod neque dignus sum solvere et porIer 23, 5. 114) Cf. 3 Rg 3, 11-12; 2 Par 1, 11-12, 115) Cf. 4 Rg 18, 1-7. sancto sanctorum, Cf, 3 Rg 6, 8. 119) Ex 4, 17. Ms.: El rachum chanum. et confessus est Ioannes apertissime declarans se Christum non esse, imo ne dignum quidem ut Christi calceamenta solvat, innuens hac confessione mysterium incarnationís. Synagoga de Aegyplo ad terram promíssionis transivit per marc Rubrum et per Iordanis flumen. 280 ADVENTUS SECUNDUS tare calceamenta Christi. Figurali ac proverbiali loquendi modo usus est Ioannes in hac sui humillima quidem, sed tamen verissima confessione. Nam si Christus non nudis pedibus ambulavit, sicut Isaias in portentum, !? sandaliis forte calceatus incessit, sicut iussit Apostolis sine calceamentis, "* sed sandaliis calceatos ire,!?5 sine, inquam, calceamentis quae totum operiant pedem, sed calceatos sandaliis quae superiorem pedis partem non operiunt, sed tantum inferiorem, quae tamen corigiis quibusdam ligabantur. Haec ait Ioannes se non esse dignum aptumque ad solvendum atque portandum. Nam Matthaeus quidem portare dicit, ceteri vero solvere, et tres Eva ngelistae habent ixavàc, U5 idest aptus, Ioannes autem At, !? idest dignus. à; Nam non tantum figuralis fuit ista Ioannis locutio, sed etiam mystica, ad designandum incarnationis Christi mysterium, ut dicat se neque dignum neque aptum esse tantum aperire mysterium et infinitam Christi personae dignitatem aperire; imo nec minima quidem eius mysteria pro dignitate aperire, hoc est calceamenta vel corigiam solvere; et quoniam etiam Christus in legis figuris et Prophetarum vaticiniis involutus erat, sicut pes in calceamento, loannes inquit se non posse legis et Prophetarum infinita mysteria digne aperire. VI. Haec in Bethania, sive Bethabarah facia sunt... ubi eral Ioannes baplizans.?? Bethania, domus navis, et Bethabara, domus transitus, synagogam designat, quae tanquam navis tranquillo mari secura ac salva transivit mare Rubrum !?? et Iordanis flumen: !3* mare quidem transiens ab Aegypto ad sacrum desertum, et flumen a deserto ad terram promissionis. Sed utrunque virtute Christi factum est. Nam mare apertum fuit virtute divina per virgam in manu Moysi ad mare extensa et aquae Iordanis steterunt divina virtute per arcam, quae quandiu stetit in medio Iordanis alveo, steterunt aquae immobiles; sed tum virga tum arca Christum Dei virtutem Deique sapientiam?! significabant, quare per Christum 7; Le 3, 16. Ms.: Ixavog. 127) Ms.: AEtoc. 128) Io 1, 28. 129) Cf. Ex 14, 21 sqq. 130) Cf. Ios 3, 11 sqq. 131) 1 Cor 1, 24. Vulg.: Et Dei sapientiam. salvi facti sunt Hebraei in mari Rubro et in Iordane veluti baptizati; nam Paulus ait: Omnes in Moyse baptizali sunt in mari el in nube, 1* Duplex autem ille transitus duplicem baptismum designavit, Ioannis et Christi. Primus transitus fuit in desertum: Ioannes praedicat baptismum poenitentiae ; 9 secundus fuit in terram promissionis: baptismus Christi facit transire a poenitentia peccati in gratiam Spiritus Sancti; navis transitura erat synagoga: Facta est velut navis institoris de longe porlans merces suas, '** quoniam lex Moysi non erat perpetua, transitura erat in Evangelium Christi, sicut transivit populus a deserto in terram promissionis; Christi autem Evangelium est novum et aeternum testamentum. 135 Nec sine mysterio loannes írans lordanem baptizabat in deserto, in quo populus mansit quadraginta annis,! sed ad designandam synagogam quae, vivente adhuc Ioanne, non fecerat transitum in mysticam promissionis terram baptizata a Christo Spiritu Sancto et igne.!? Hinc írans lordanem (Christum praedicabat Ioannes, sicut et lex in eodem deserto data 3* Christum praedicebat, obscure tamen, loannes enim typum legis gessit: sancta lex, sanctus Ioannes; lex data a Deo, Ioannes ab eodem missus; aspera lex et gratiam non conferens, aspera vita et praedicatio Ioannis, nec tamen baptismus ipsius gratiam Spiritus Sancti conferebat. Lex praecurrebat Evangelium, loannes Christum; Ioannes praedicabat poenitentiam a peccatis, baptismum poenitlenliae in signum detestationis peccati; baptizabat et Christum praedicabat; ita lex praedicabat poenitentiam conversionenque ab idolis ad Deum, praedicabat baptismum aquae et sanguinis praecipiens sacrificia pro peccatis et aquam lustrationis;? baptizabat hoc baptismo et Chri- . Stum figuris ac vaticiniis praedicabat. Tandem sicut Ioannes oportuit minui, Christum autem crescere, !4* ita legem oportuit deficere, Evangelium autem per universum mundum praedicari. Praedicabat et baptizabat loannes (rans Iordanem, in ripa Iordanis, quo cum Vulg.: Quasi navis, etc. 135) Ct. Hebr 8, 8 sqq. 136) Cf. Ios 5, 6. Duplex híc transitus duplicem baptismum significat, Ioannis et Christi, et duplicem legem: antiquam Moysi perituram et novam Christi in aeternum mansuram. Cum docuisset Evangelista divinitatem Christi, veritatem hanc voluit loannis testimonio comprobare. Ex triplici cnpite magnum ostenditur hoc testimonium: 282 ADVENTUS SECUNDUS pervenisset, Moyses defunctus fuit et in locum eius Iosue successit,'! quo duce factus fuit secundus transitus, sicut duce Moyse factus fuit primus, quoniam si futurum erat ut, ad finem veniente lege Moysi, inciperet Evangelium Christi, et Moyse defuncto, verus Iosue Christus, dux populi fieret. II, ALIA HOMILIA Miserunt Iudaei... sacerdotes et levitas, etc. ! I. In hodierno Evangelio proponitur illustrissimum Ioannis Baptistae testimonium, quo testificatus fuit Christum Dominum nostrum verum esse Messiam. Sic enim incipit Evangelista: Hoc est testimonium loannis, quando miserunt Iudaei, etc.? Cum docuisset Evangelista Christi divinitatem: In principio erat Verbum, etc.,* et: Verbum caro factum est, etc., * veritatem hanc Ioannis Baptistae testimonio voluit comprobare. Hinc ait quod fuit homo missus a Deo, qui venil in testimonium ut testimonium perhiberel de lumine, etc.,* hinc subiunxit testimonium Ioannis: Qui post me venturus est, ... ante me factus esl... quia prior me erat ; 5 El de plenitudine eius nos omnes accepimus... graliam pro gratia, quia lex per Moysen, etc." Hoc ipsum hodie testificatus est: Medius... vestrum stelil quem vos nescilis ; Ipse est qui posl me venturus esl, qui, etc. * Alludens autem Christus ad hoc testimonium Ioannis dixit Iudaeis: Vos misistis ad Ioannem ei testimonium perhibuit veritati... llle erat lucerna ardens el lucens. ? : II. Ostenditur autem testimonium hoc triplici ex capite magnum. Primo quidem, ratione rei testificatae, secundo, ratione personae testificantis et tertio, ratione personarum quibus testificatur. Quoad primum, testificatur divinitatem ?' Christi, quod licet Christus merus 9*) Ms.: Divinitas. ac simplex homo videretur, erat tamen verus et perfectus Deus, unigenitus Filius Dei, coaeternus, coaequalis et consubstantialis Patri, una cum Deo Patre natura atque substantia, persona infinitae dignitatis: Ante me factus est, cuius... non sum dignus ut solvam, etc. 19 Testificatur quod Christus sit verus Messias, mundi redemptor et Salvator, de quo omnis etiam Angelus paradisi idem diceret: Non sum dignus, nam totus mundus nihil est apud Deum. Nam Deus, qui mundus ter maximus est, multo maior infinitis partibus est hoc macrocosmo, quomodo mundus hic magnus homine microcosmo, sic testificatur infinitam et incomprehensibilem Christi dignitatem, et hoc est quod ait: Medius... vestrum stetit quem vos nescitis, quia est Deus ignotus, ! Deus absconditus,?? qui posuit tenebras paupertatis et humilitatis latibulum suum, ?? nam: Cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus ... esse se aequalem Deo... semetipsum ezinanivit formam servi accipiens, * et veniens in similitudinem carnis peccati, !5 Iacob gerens similitudinem Esau, * rex Israel qui, mutato habitu, venit ad proelium, !"' arca foederis Domini divinumque propitiatorium sub velamine: 1* Medius... vestrum stetit quem vos nescitis. Persona autem testificans magnae reputationis est, testis omni exceptione maior, homo praenunciatus oraculis Prophetarum et Angelorum, praedictus a Prophetis, annunciatus ab Angelo, conceptus miraculo, sanctificatus in utero, visitatus a Domino, natus Spiritu Sancto plenus,!? vir maximae reputationis apud Iudaeos, qui vel Messias, vel Elias, vel magnus aliquis propheta habebatur, *? ad quem Iudaeorum respublica honestissimam hodie legationem misit: talis ac tantus erat apud Iudaeos loannes. Talis igitur ac tantus testis hodie divinam hanc veritatem testificatus est.: Vos misistis ad Toannem et testimonium perhibuit veritati... Ille erat lucerna ardens el lucens, aureum candelabrum ardens ante divinum propitiatorium. Ad testificandam veritatem duo necessario requiruntur: cognitio et certa veritatis scientia, ne pro re dubia feratur certa sententia ; deinde integritas animi, zelus veritatis et iustitiae. Propter haec duo dicitur Lc 20, 6. ex parte verltatis Lestificatae, ex parte Personae testiricantis, ex parte personarum quibus Ioannes testificalur. At Ioannes nibil tal iantoque testimonio Profecit. 284 ADVENTUS SECUNDUS Ioannes lucerna ardens et lucens. Yoannes testis est oculatus: Vidi, inquit, Spiritum Sanctum descendentem de coelo quasi columbam... el mansit super eum. Et ego. nesciebam eum, sed qui misit me baptizare in aqua, ille mihi dizit: Super quem videris Spiritum Sanctum descendeniem el manentem super eum, hic esl qui baptizat in Spiritu Sancto. Ei ego vidi.el testimonium perhibui, quia hic est Filius Dei. *! Personae autem quibus hoc testificatur Ioannes, erant non vulgus credulum et indoctum, sed viri magnae reputationis et auctoritatis, nobilissimi et illustrissimi, legati reipublicae Iudaeorum, personae honestissimae et peritissimae. Nam: Miserunt sacerdotes et levilas, non qualescunque, sed nobilissimos;.hinc ait: Ez Ierosolymis, et ex laudatissima Pharisaeorum secta, ait enim: Et qui missi erant, eranl ez Pharisaeis. *? Divinam ergo hanc veritatem Ioannes testificatur coram legatione Iudaeorum, coram delectu prudentissimorum et sapientissimorum virorum, qui legem et Prophetas prae manibus habebant et facillime advertissent et arguissent si quid Ioannes contra veritatem legis et Prophetarum enunciasset. Nam magna? cum libertate eum veluti increpant dicentes: Quid ergo baptizas, si tu non es Christus, neque Elias, neque propheta ??* hoc est: quaenam haec novitas quam agis? Quomodo aut qua auctoritate baptizas populumque universum Iudaeae et Galilaeae commoves? Liberrime ergo arguissent Ioannem si quid indignum aut contra legem et Prophetas dixisset. III. Sed quoad Iudaeos quidem frustra veritatem hanc testificatus est Ioannes, nihil enim tali tantoque testimonio profecit ut Iudaei in Christum crederent. Venerunt legati hi ad Ioannem et reversi sunt absque ullo fructu sua ipsorum culpa. Venerunt quaerentes Messiam: dicit eis Ioannes iam venisse Messiam et esse ac conversari in medio populi: Medius... vestrum stelil quem vos nescilis; sed non advertunt nec capiunt veritatem, sicut qui thesaurum quaerentes inveniunt quidem, sed non cognoscunt, spernunt, relinquunt, et vacuis manibus abeunt. Vere praedicavit in deserto Ioannes, dum hisce Iudaeorum legatis praedicavit; perdidit oleum et operam, ?5 lavavit aethiopem.?* Duo praedicavit Ioannes viris hisce, fidem et opera: fidem: Medius... vestrum stelil quem vos nescitis, etc.; opera: Dirigite viam Domini ; ?* Praeparale corda vestra Domino el servite illi soli; ** sed nihil omnino profecit. Praedicatione fidei Ioannes erat lucerna [ucens, praedicatione autem operum lucerna ardens; sed caecis nihil prodest lux et ardor lucernae. IV. Multi sunt, et utinam non fere omnes, simillimi hisce Iudaeorum legatis, qui veniunt ad audiendum verbum Dei, sed sine fructu domum revertuntur. Dirigile viam Domini, hoc est divinam legem, haec enim via Domini dicitur, dequa Regius Vates ait: Dirige in conspectu luo viam meam; hebraice autem est: Dirige in conspeclu meo viam tuam, ?? hoc est: Fac, Domine, ut lex tua sit animo meo iusta et bona, ut placeat mihi, ut delecter in ea - nam in .Divinis Litteris rectum dicitur quod iudicatur bonum et placet animo; *? — dirigile viam Domini, iudicate et operibus ostendite eam iustam et bonam esse. Si princeps aliquid imperat, facile omnes iussa exequuntur, si imperata omnibus iusta, recta et bona utiliaque iudicantur. Si tu, o homo Dei, legem iustam et bonam iudicas, cur eam non custodis? cur divina mandata non servas? cur non placet tibi lex sanctissima et optima? Lucerna ardens et lucens dicitur Ioannes, reddens Christo testimonium hoc. Lucerna autem fit vel ex vili argilla, vel ex gravi metallo deorsum tendente, quae ex seipsa nihil habet quo lucere possit. Sic Ioannes hodie ostenditur humillimus; confessus est se non esse Christum, non Eliam, non prophetam, quamvis esset plus quam propheta, maior Elia.?! Et cum cogitur dicere quis sit, non dicit se Angelum esse, sed vocem, idest praedicatorem; ?* ideo lucerna erat plena oleo, totus gratia plenus, quia humilibus Deus dat graliam ; 5 Qui se humiliat exaltabitur. * Humiles semper exaltat Deus, sicut exaltavit Moysen, Saulem, Davidem. vite ei soll. 29) Ps 5, 9. 30) Cf. Dt 12, 8; Ios 9, 15; 1 Rg 18, 9; 4 Rg 10, 15. 11; 18, 14. Multi sunt his Iudaeorum legatis similliml. Elucet in Ioanne anni humilitas, vitae asperitas et mundi contemptus, quae virtutes hodie in christianis maxime desiderantur. 286 ADVENTUS SECUNDUS DOMINICA TERTIA V. Tria autem elucent in Ioanne: humilitas mentis, asperitas carnis et contemptus mundi divitiarumque eius, hinc ait: Ego vox clamantis in deserto ; 5*5 praedicat in deserto, quoniam lex Dei in deserto data fuit, ** ubi nullae vanitates mundi aut voluptates carnis, nec divitiarum thesauri. Nunc autem, heu! totus mundus in maligno positus est, totus plenus vitiis oppositis virtutibus Ioannis: Omne quod est in mundo, etc. ** Fecerunt Chaldaei tres turmas et invaserunt ac tulerunt camelos Iob servosque occiderunt, ? sic daemones in tres classes aciesque divisi gregem Christi invadunt, et sicut satanas ad perdendam omnem substantiam Iob tribus usus fuit instrumentis: latronibus, Sabaeis et Chaldaeis qui rapuerunt boves, asinos et camelos, igne de coelo qui combussit oves, et vento qui domum ipsius funditus evertit omnesque ipsius filios filiasque occidit, ** sic diabolus ad perdendam universam Christi Ecclesiam utitur latrocinio avaritiae, igne carnalis concupiscentiae et vento superbiae et vanitatis mundanae.

CHAPTER 7. Dominica Quarta

Anno quintodecimo imperii Tibrrii Caesaris, procurante Pontío Pilato Iudaeam, leirarcha autem Golilaeae, eic. ! I. Magna est felicitas hominis posse illuminatis clarisque oculis videre pulcherrimum hoc mundanum spectaculum, coelum tot astris ornatum ad instar regiae coronae cum mille pretiosissimis margaritis, terram tot locorum ac rerum in ea varietate conspicuam vallium et montium, planitierum et collium; hic prata, ibi segetes; hic horti atque pomaria, ibi vineta, oliveta et silvae; hic flumina fontesque, ibi maria, lacus et stagna; hic mitium animalium greges, ibi immanes ferae; hic humiles domus, ibi superba palatia; hic parvae villae atque castella, ibi magnae civitates atque respublicae cum infinita hominum multitudine ac ineffabili rerum tum naturalium tum artificialium varietate. Qualis autem ac quanta sit haec felicitas dicat infelix ille caecus, qui lumen oculorum amisit; hic enim pretium lucis agnoscit sicut infirmus perditam sanitatem, pauper, dilapidatis divitiis, dum egestate conficitur. Hic enim, cum ad instar talpae, a natura maledicti animalis ac perpetuo carceri teterrimo mancipati, huic totus mundus sit tenebrosissimus ac sempiternus carcer, vix ullo gaudio affici in mundo isto potest. Sic enim Tobias .: Quale mihi est gaudium, qui in tenebris sedeo et lumen coeli non video?? Sed quo coelum maius est terra, eo hodie maior oculis hisce nostris felicitas est promissa, dum dicitur: Videbit omnis caro salutare Dei,? illum qui speciosus est forma prae filiis hominum,* in quem erit, eic. 3) I; 40, 5. Ex Translat. Septuaginta; Lc 3, 6. 4) Ps 44, 3. Magna felicitas est visu contemplari putcritudines universi, sed malor en est quam hodie loannes praedicat. Magnum est munus praedicationis, nd illud enim rite exercendum divina virtute opus est, multa sapientia et sanctitnte; 288 ADVENTUS SECUNDUS desiderant Angeli prospicere. 5 Hoc hodie praedicat Ioannes Baptista iuxta vaticinium Isaiae. Magnae utique ac infinitae magnitudinis rei praedicatio. II. Magna? res est munus evangelicae praedicationis, munus ac functio plane divina. Si enim magna opus fuit potentia, sapientia ac bonitate ad creandum mundum, nihilo minori opus est ad convertendum ac iustificandum peccatorem, cum sit difficilius opus. Siquidem solo verbo mundus creatus est, auctore Deo, et sex diebus completum universum opus; sed ad mundum Deo convertendum atque iustificandum non verbis tantum, sed multis laboribus opus fuit; nec tantum potentia, sapientia et bonitate, verum etiam nihilo minori misericordia, iustitia et caritate. Hinc Deus mittens Moysen ad praedicandum Hebraeis in Aegypto, sciens quam arduum opus esset ad quod Moysen destinabat, una secum ipse abire voluit: Ego, inquit, ero tecum; * Virgam... hanc sume in manu tua, in qua facturus es signa; * Ego ero in ore tuo et docebo te quid loquaris, * quoniam divina virtute opus est ad convertendum hominem ad Deum, opus multa sapientia ac sanctitate. Hinc mittens Isaiam ad praedicandum, angelico ac seraphico ministerio purgavit eius labia coelesti igne;!? mittens ad praedicandum Ieremiam, primo quidem eum adhuc ex utero sanctificavit: Antequam le formarem in ditur hodie Evangelista. Si Moyses describit mundl creationem, opus divinis- $imum, absque ullo apparatu simpliciter incipit: Jn príncipio creavit Deus coelum et terram; si ortum et natalem hominis: Formavit... Dominus Deus hominem, etc.; si Ionnnes evangelista diviaum incarnationem monumentis consignat, simpliciter diclt: Verbum caro íactum est, et Matthaeus: Liber generationis lesu Christi: Lucns nutem descripturus Ioannis praedicationem tanta utitur pompa et apparatu, profecto wut ostenderet rem esse maximl momenti praedicationem divinae veritatis. Sicut autem quamvis multo maius opus fuerit creatio mundi quam creatio hominis, Mo yses tamen in creatione hominis utitur magno apparatu: Faciamus hominem, etc., quo non est usus in creatione mundi jta quamvis multo maius opus fuerit incarnatio quam praedicatio, Lucas tamen incarnnationem describendo nullo usus est apparatu, sed simpliciter dixlt: Míssus est Angelus Gabriel, etc.; magno nutem usus est in praedicatione, quoniam sicut nihil profuisset crentio mundi sine crentione hominis, ita nihil profuisset mundo incarnatio sine praedicatione. Salus enim ex fide est, [ides autem ez auditu... per verbum Christi ; haec scala coeli est. Hinc praedicat Ioannes quod appropinquavit... regnum coelorum, idest maximam, summam, infinitam aeternamque felicitatem, qua vult Deus complere desiderlum hominis. Appetiit homo similitudinem Dei: Erilis sicul Dil; Deus autem rex coeli est; nunc vero hominibus praedicatur et promittitur regnum coelorum, regnum divinum, maximum, aeternum, quo maius non potest esse nec desiderari », utero, novi te, el antequam ezires de vulva, sanclificavi te et prophetam in gentibus dedi (e. ? Deinde cum diceret Vates se loqui nescire: Ah, Domine Deus, ecce nescio loqui, quia puer ego sum, Dominus posuit manum suam super os ipsius deditque verba sua in ore ipsius, extendit, inquam, et misit Dominus manum suam, ait, cl leligil os meum, »t dixit Dominus ad me : Ecce dedi verba mea in ore tuo, ecce constitui te hodie super gentes et super regna, ut evellas et destruas el disperdas el dissipes el aedifices el plantes... Ego quippe dedi te hodie in civitatem munitam et in columnam ferream el in murum aereum .. . Et bellabunt adversum le et non praevalebunt, quia ego tecum sum. '*? Contulit ergo huic Vati Deus ad praedicationis munus exequendum admirabilem sanctitatem, sapientiam et eloquentiam, virtutem et fortitudinem animi ac tandem perpetuam divinitatis suae assistentiam, quoniam divini verbi praedicandi munus superhumanum, angelicum, imo divinum est opus. Superhumanum, inquam, superans vires humanas. Hinc Prophetas omnes, quos ad praedicandum mittebat, prius Spiritu Sancto replebat, sicut replevit Eliseum spiritu duplici Eliae!3 et septuaginta senes spiritu Moysi;!* sic Spiritu Sancto replevit Apostolos ac discipulos Christi.!5 Munus angelicum, nam Angelos ad praedicandum missos nonnunquam legimus, uti in libro Judicum; 15 et Deus ipse functus est praedicatoris officio, cum legem in Sinai monte dedit, alta voce loquens, audiente universo populo, qui veluti ad concionem audiendam congregatus erat. ?? Sic tandem Christus verus Deus ad verbum Dei praedicandum venit in mundum: Eziit qui seminat seminare semen suum; !$ Evangelizare pauperibus misit me; !* et Ioannem Baptistam ad hoc superhumanum, angelicum ac divinum munus destinavit: Fuit homo missus a Deo, cui nomen erat Ioannes; hic venit in testimonium ut testimonium perhiberet de lumine, ait Ioannes;? Matthaeus autem: Venit Ioannes Baptista praedicans in deserlo Iudaeae ei dicens: Poenitentiam agite, appropinquavit enim regnum coelorum; ? Marcus vero: Fuil loannes in deserto baptizans el praedicans baplismum poeideo Deus Spiritu S. Prophetas replebat, quos ad praedicandum mittebat. Christus ad praedicandum venit in mundum et ad hoc Deus loannem Baptistam destinavit. Merito plane Evangelista innta cum diligentia praedicationem lounnis describit, agitur enlm de re summi momenti. 290 ADVENTUS SECUNDUS nilenliae; ? Lucas tandem, ad instar summi historiographi ac diligentissimi chronistae rem summi maximique momenti Litteris consignantis, hanc Ioannis praedicationem summa cum diligentia scribit cum suis circumstantiis temporis, loci ac modi quo missus fuit Ioannes ad praedicandum. III. Et plane magna cum ratione tanta cum diligentia historiam istam conscribit, quoniam res summi momenti maximique pensi fuit praedicatio Ioannis; hinc non aliqualem, sed principem utique locum in Evangelio habet. Sicut enim Ioannes ab aeterna Christi generatione Evangelium suum exorsus fuit tanquam aquila altissime volans: [n principio eral Verbum et Verbum erat apud Deum et Deus erat Verbum, 5 Matthaeus a temporali nativitate sumpsit exordium: Liber generationis Iesu Christi filii David, filii Abraham, ** Lucas orditus fuit Evangelii sui telam a conceptu mirabili et angelica nunciatione nativitatis Ioannis,?* et Marcus a praedicatione ipsius Ioannis: Initium Evangelii Iesu Christi Filii Dei, sicut scriplum esl in Isaia prophela: Ecce ego mitto Angelum meum ante [aciem tuam, qui praeparabit viam luam ante te. Vox clamantis in deserlo: Parale viam Domini, reclas facile semilas eius. Fuit Ioannes, elc. ** Quattuor ergo Evangeliorum duo incipiunt.a Christo et duo a Ioanne, sicut etiam quattuor temporum anni duo initia vindicavit sibi Christus et duo Ioannes; Christus enim conceptus fuit in vernali aequinoctio, sed natus in hiemali solstitio; Ioannes vero natus in aestivali solstitio, conceptus fuit in. autumnali aequinoctio; Christus conceptus et natus crescentibus diebus, Ioannes vero decrescentibus. Cum ergo Ioannis praedicatio res summi momenti esset quae sibi initium Evangelii vindicavit, merito Lucas tanta cum diligentia describit, tanquam chronista a tempore incipiens: Anno quintodecimo imperii Tiberii Caesaris, procurante Pontio Pilato Iudaeam, tetrarcha autem Galilaeae Herode, etc. l Non immerito Evangelista meminit romani imperii ac monarchiae, quae fuit post monarchiam Assyriorum ac Chaldaeorum, post monarchiam Persarum et Medorum et post monarchiam Macedonum et Graecorum; sed huius imperii mentionem faciens, mysterium sacramentumque adventus Christi revelat et aperit, quasi solvens septem signacula coelestis illius libri obsignatissimi Sacrae Apocalypseos.?' Quattuor illae monarchiae, quas diximus, in Divinis Litteris reperiuntur multis hieroglyphicis sacrisque figuris designatae et multis in locis Sacrorum Vatum, quoniam omnes quattuor captivum ac sub servitute retenturae erant populum Hebraeorum. Designantur in quattuor illis pestibus Ioelis: Residuum erucae comedit locusta el residuum locustae comedit bruchus et residuum bruchi comedit rubigo,?9* ubi populum per segetes designat, quattuor autem monarchias populo infestas per quattuor genera locustarum: per erucam, hebraice on. a.rodendo et praecidendo segetes, monarchiam Assyriorum ac Chaldaeorum, a quibus captivati nimiumque afflicti fuerunt, uti a Teglathphalasar,?? Salmanasar,?9 Sennacherib " et. tandem Nabuchodonosor;?' per locustam, hebraice 1139"N, ab insidiando, monarchiam Medorum atque Persarum, T a qui tum multitudine et copiis exercituum tum insidiis maxime valuerunt, et ab his quoque populus valde afflictus fuit, ut patet in Danielis. Nehemiae,? Esdrae,? Esther?* ac Tobiae?* libris; per bruchum, hebraice p». a lambendo, eo quod longe lateque ? genus istud volando diffusum segetes lambat, monarchiam (Graecorum, quae in Alexandro Magno incepit qui, devicto Dario, transtulit in Graeciam imperii diadema et duodecim annorum spatio volando potius quam .currendo, ad extremos usque Indos penetravit;?39 sed a Graecis quoque miro modo Iudaei afflicti sunt, ut patet in Machabaeorum libris; tandem perrubiginem, hebraice »*Dn, a devorando ac devastando, designatur romanum imperium, a quo per Pompeium primo subactus fuit Iudaeorum populus romanae ditioni, ac tandem, post Christum, per Vespasianum et Titum ad nihilum fere redactus fuit, eversa funditus Iudaeorum republica. 3? 24, 1-25, 1-22; 2 Par 38, 6-20, 32) Cf, 1, 1-2. 33) Cf. Esr, qui et "Nehemiue dicitur, !, 1 sqq. 34) Cf. 1 Esr 2, 1 sqq. 35) Ct. 3, 1 sqq. 36) Cf. 1, 1 sqq. Meminit Evangelista romanae monarchíae, quae uitíma fuit ex quattuor hieroglyphlce desiígnntis n Iocle, & Zachnrlia et a Daniele. Notat etiam Evangelista »ublectionem Iudaeae romano imperio. 292 ADVENTUS SECUNDUS Designata sunt etiam haec quattuor imperia per quattuor cornua, quae ventilaverunt Iudam . .. Israel el Ierusalem apud Zachariam ;* item per quattuor quadrigas egredientes de medio duorum montium aereorum, habentes prima equos rufos, secunda nigros, tertia albos et quarta varios et fortes. ** Haec designantur per quattuor animalia Ezechielis: prima per leonem, secunda per hominem, tertia per taurum et quarta monarchia per aquilam, *? haec enim insigne est romani imperii. Haec per quattuor animalia quae vidit Daniel: Quatluor bestiae grandes ascendebant de mari diversae inler se: prima quasi leaena habens alas aquilae, secunda quasi ursus habens tres ordines dentium in ore, tertia sicut pardus habens quattuor alas et quattuor capita et quarta bestia terribilis... mirabilis et fortis nimis, habens dentes ferreos. ? Haec eadem tandem in quattuor partibus statuae, quam in somnis vidit Nabuchodonosor: in capite aureo primum, in pectore argenteo secundum, in ventre aereo tertium et in tibiis ferreis quartum Romanorum; sed tunc lapis excisus est de monte sine manibus percussitque et ad nihilum redegit statuam,ipse vero crevit et implevit totam terram, quod Christi regnum designat, in quo mysterio ac sacramento magno praefigurabatur quod tempore romani imperii venturus erat Christus, * et ob id Lucas hodie meminit romani imperii: Anno quintodecimo imperii Tiberii Caesaris. IV. Quoniam vero non tantum imperii romani tempore venturus erat Christus, sed tempore quo Iudaeorum populus subiectus esset romano imperio, hinc ait: Procurante Pontio Pilato Iudaeam ; nam ait: Non auferetur sceptrum de Iuda el duz de femore eius, etc. *5 Balaam quoque, cum vaticinans de Christi adventu dixisset: Orietur Stella ez Iacob et exurget virga de Israel, postea subiunxit: Venient in trieribus de Italia, superabunt Assyrios vastabuntque | Hebraeos. * Et quoniam Iacob non tantum ablato regali sceptro, sed etiam omni temporali dignitate a tribu Iuda, non item a ceteris tribubus dicit, hinc Evangelista, cum dixisset: Procurante Pontio Pilato, €he, llb, 14, cp. 8, pag. 128-130; Della Guerra Giudaica, lib. 1, cp. 7, pag. 28-31; lib. 8, cp. 10, pag. 483. 40) 1, 19. 41) Ct, ibid. 6, 1-3, 42) Ct. 1, 10. 43) 7, 3-8. idest praesidente loco romani imperatoris, quare nullus erat in Iudaea princeps qui rempublicam administraret et iudaeus esset, in ceteris vero provinciis non sic, ob id ait: Tetrarcha aulem, idest principe et rege Galilaeae Herode Antipa, filio magni Herodis Ascalonitae qui innocentes interfecit, * Philippo autem jratre eius teirarcha IHuraeae el. Trachonitidis regionis, et Lysania tetrarcha Abilinae 8 provinciae. Sublato enim rege Iudaeae Archelao, Herodis maioris filio, ab imperatore, Iudaea a romanis praesidentibus semper gubernata fuit usque ad Ierosolymorum excidium. Herodes autem Antipas, tetrarcha et rex Galilaeae, iudaeus erat religione, similiter Philippus tetrarcha Ituraeae et regionis Trachonitidis; Lysanias autem iste quisnam fuerit tetrarcha Abilinae regionis ignoratur. Non enim hic filius fuit Herodis, ut multi putant ** illum in quattuor partes regnum suum divisisse ac propterea dici tetrarchias partemque unam reliquisse Archelao, cui successerit Pilatus, secundam Antipae, tertiam Philippo et quartam Lysaniae. Nam regnum quidem Herodes, ut refert Ioseph libro 17 Anliguitatum, capite 10, *' in tres partes divisit ultimo testamento, et dimidiam quidem regni totius partem Archelao dedit ac deinde duas tetrarchias Philippo et Antipae. Quod si tetrarchia secundum nomen quartam partem principatus significet, forte quod Syriae administratio [a] Graecis quadripartita fuerit et sic factae fuerint tetrarchiae principesque dicti tetrarchae, postea tamen tetrarchiae nomen cuilibet principatui, quod ad regni instar esset, tributum est, ut docet Plinius libro 5 Historiae, capitibus 18 * et 23, 9: ubi multas enumerat tetrarchias. Nec potest esse iste Lysanias ille filius Ptolomaei Mennei, de quo Ioseph libro 14, capite 23, * ut quidam arbitrantur, nam ille multo ante fuerat Cleopatrae arte necatus, ut refert idem Ioseph 15 libro, capite 4; 5* sed forte ille est de quo Ioseph libro 15, capite 13, 55 huius vero meminisse Lucam eo quod haec quoque tetrarchia pars esset regni Hebraeorum. Abila enim, unde Abilina dicta est tetrarchia, civitas est in provincia Decapoleos, cuius mentio fit in Evangelio Matthaei* in Lucam, (P. L. 92, 351); Adrichomlus Theatrum Terrae Sanciae, pag. 101; Vita lesu Christi, pag. 261. 50) Pag. 353. 51) Pug. 45. 52) Pag. 46. 53) Deile Antichità Giudaiche, pag. 168. 54) Ibid. pag. 212. 55) Ibid. pag. 251. 56) Ct, 4. 25. hoc enim signum datum [fucrat nudventus Messiae, idest abrogalio dignitatls regalis et sacerdotalis m tribu Iuda. Recenset quoque plures principes sacerdotum, dum secundum legem unus tantum esse debebat, 2941 ADVENTUS SECUNDUS el Marci, sic dicta eo quod decem haberet civitates, ut refert Plinius libro Historiarum 5, capite 18. 5*. : Cum ergo omnes aliae regni Hebraeorum provinciae suos haberent principes, sola Iudaea, tribus Iuda, sine rege et sine principe erat. Nam utrunque ait Patriarcha: Non auferetur sceptrum de Iuda el duz, sive princeps, de femore cius. Nam etsi in babylonica captivitate ablatum fuit sceptrum regale, non tamen ablatus fuit principatus; nam principes fuerunt tres pueri, 5? princeps Zorobabel, princeps Nehemias. 9 Imo, quoniam in tribu.Iuda futurum erat templum Domini, in Ierusalem metropoli civitate ac capite totius regni, ibi quoque futura erat sedes summi sacerdotis ubi et clavus regni; in adventu autem Christi etiam sacerdotalis dignitas abroganda erat, commutataque lege in Evangelium, commutandum erat aaronicum sacerdotium in sacerdotium secundum ordinem Melchisedech. Hinc utrunque.dixit Patriarcha; hinc etiam Evangelista ait: Sub principibus sacerdotum Anna et Caipha.* . ' Secundum legem unus tantum futurus erat princeps sacerdotum et summus pontifex, de semine Aaron.secundum reotam lineam, 9? nunc autem non amplius secundum legem consistebat summum sacerdotium, fiebant enim ad libitum praesidentium Romanorum: vendebanturque et emebantur, forte annuatim. Nam de Caipha ait Ioannes quod eral pontifex anni illius, * nam forte priori anno fuerat Annas, quem Lucas non solum hic, sed etiam in Actis Apostolorum praefert Caiphae: Annas, inquit, princeps sacerdolum el Caiphas el Ioannes el Alexander ; * nam Ioseph libro 18 Antiquitatum, capite 3, refert de Valerio Grato quod summa íacilitate pontifices amovebat et ab eo Caipham .fuisse creatum. *5 Quare non:secundum legem erat pontifex, si solus ipse . pontifex erat; Annas vero princeps collegii Sanhedrin, sive scribarum, qui tempore Moysi coeperunt in septuaginta senioribus, quibus Moysi spiritus datus fuit ad iuste iudicandum regendumque. * Horum enim. erat civium causas dirimere ac iudicare populumque legem docere divinaque mysteria legis interpretari ac solvere difficultates canonesque et decreta sacra con- 2-3; Eccli 49, 13-15. 61) Le 3, 2. . 82) Cf. Ex 28, 43. 63) 18, 13. stituere, uti legis doctores ac sapientes. Quod quidem collegium Herodes maior crudeliter perdidit, ut refert Ioseph libro 14, capite 17, ex novisque hominibus suffecit. " Sed forte horum quoque princeps et caput erat Annas, ut essent in Iudaeorum republica duo capita, ad instar Moysi et Aaron, quorum hic quidem caput fuit sacerdotum, ille vero iudicum, ** qui Sanhedrin dicebantur. Quamvis etiam aliquando tempore David duo fuerint in populo summi sacerdotes uno eodemque tempore: Abiathar et Sadoch, *? quorum vices David distribuit ne inter eos contentio oriretur, 7 Paralipomenon 24, ubi etiam constituuntur vigintiquattuor principes sacerdotum, qui per hebdomadas suas cum suis classibus Domino ministrarent ; ?? hi tamen, qui hic dicuntur principes sacerdotum Annas et Caiphas, non de horum numero erant,sed principes sacerdotum, idest summi pontifices dicuntur, etsi non simul tempore summo pontificatu fungerentur; sed Ioannes, quamvis brevi tempore praedicarit, sub uno tamen pontifice coeperit et sub altero praedicationem compleverit. Quomodocunque autem fuerit, vel simul summi sacerdotes, ut sentit Augustinus fíractratu 49 in Ioannem,?! vel annui, ut sentit Beda in Lucam, ? vel quod unus quidem caput esset sacerdotum, alter vero iudicum Sanhedrin, Lucas horum meminit, quoniam non secundum legem erant principes sacerdotum antiquatumque esse ac prope interitum sacerdotium aaronicum. Quare summa cum ratione Lucas meminit imperii Romanorum, praesidentiae Iudaeorum tetrarchiarum et principum sacerdotum, sed ad significanda quae diximus. Et adhuc ad ostendendum tempus aetatis Ioannis cum missus ad praedicandum fuit. Nam quintodecimo imperii Tiberii anno Ioannes triginta erat annorum, natus enim fuit quadragesimo secundo anno Augusti, qui quinquaginta septem annis regnavit, ** unde cum Christus a Ioanne baptizatus fuit, triginta annorum erat, ut refert Lu - cas."* Ioannes ergo vir perfectae aetatis coepit praedicare anno aetatis suae trigesimo vel trigesimo primo. Nam si Christus triginta quo significatur sacerdotium etiam prope esse Interiturum. Hac descriptione Evangelista ostendit tempus actatis Ioannis et cius praedicationis. Describit ctiam imperium romanum unitum ad siznificandam futuram unitatem Ecclesine per fidem. Describit locum praedicationis Ioannis, quod non vacat mysterio, 296 ADVENTUS SECUNDUS annos completos habebat cum baptizatus fuit, expletis tribus annorum decadibus, ut Divus Ignatius testatur in epistola ad Trallianos,** loannes, triginta aetatis annos iam completos habebat, cuius aetatis fuit Ioseph cum sacra mysteria interpretatus fuit coram Pharaone et constitutus princeps summus in regno; ?* huius aetatis David cum factus fuit rex Iudaeorum in Hebron;?' huius aetatis Ezechiel cum divinorum mysteriorum revelationem accepit ac Divino Spiritu afflatus praedicare ac prophetare coepit. ?* Sic cum vir perfectae aetatis factus fuisset, Ioannes missus est ad praedicandum; vir perfectus, in mensuram aetatis plenitudinis Christi, ** nam in eadem aetate Christus praedicare coepit. Nec immerito tempus praedicationis huius Lucas per regnum * et sacerdotium describit, sed quia praedicaturus erat Ioannes Christum, qui et rex futurus erat et sacerdos secundum ordinem Melchisedech. * Nec sine causa imperium Homanorum describit unitum, sed Iudaeorum regnum in quattuor partes divisum, sed quia per Evangelii praedicationem populus Gentium unitati Ecclesiae per fidem colligendus aggregandusque erat; sed populus Iudaeorum ob incredulitatem et perfidiam per universum mundum dispergendus. Sic Iacob egresso e domo, Esau ingrediens benedictionem suscepturus erat: In pinguedine terrae el in rore coeli desuper erit benediclio (ua. 9 V. Nec tantum tempus, verum etiam locum Ioannis praedicationis Evangelista describit: Factum est verbum Domini super Ioannem Zachariae [ilium in deserto, et venit in omnem regionem Iordanis. * Ab interiori deserto mittitur in regionem Iordanis, utique in desertum locum. Sic enim Deus a deserto misit Moysen ad praedicandum Hebraeis apparens illi pascenti gregem in interiori deserto; 9 hoc est: Factum est verbum Domini super Ioannem, idest iussum illi fuit a Deo, qui forte illi sicut Moysi apparuit eumque veluti alterum Moysen misit, nam inquit: Qui misil me baptizare . . . ille mihi dixit: Super quem videris Spiritum descendentem et manentem super eum, ille est qui baptizat in Spiritu Sancto. * Et sicut lex in deserto data fuit legemque Moyses in deserto prope lordanem praedicavit, sic Ioannes. Nec immerito lex in deserto data fuit a Deo et in deserto a Moyse praedicata, sed ut sciamus quod carnis concupiscentia, cupiditas oculorum et superbia vitae, ** quae in civitatibus sunt, impediunt divinae legis observantiam. Haec enim sunt spinae quae suffocant sementem patrisfamilias: A sollicitudinibus, inquit, et divitiis et voluptatibus saeculi euntes suffocantur et non referunt fructum. 95 Praedicabat Ioannes in regione Iordanis, quia sicut cum in eodem loco Moyses populo legem praedicavit et declaravit, prope erant ut terram promissionis ingrederentur, duce Iosue transito Iordane, 9 sic nunc prope erant [ut] a deserto synagogae et legis transiretur ad terram promissionis Ecclesiae et Evangelii per Baptismi sacramentum, per quod mundandi erant homines a lepra peccati, sicut Naaman syrus,*? et grave cor hominis ascensurum erat sursum per amorem ac desiderium coelestium, sicut ferrum Elisei,98 per quod homo aditum sibi parat in coelum sicut Elias. *? VI. Describit personam quae missa ad praedicandum fuit: Ioannem Zachariae filium. Ioannes, inquit, filius Zachariae et Elisabeth missus fuit ad praedicandum; loannes ille qui ab Angelo praenunciatus fuit, qui ex matris utero plenus fuit Spiritu Sancto, qui miraculo natus fuit, cui divinitus impositum fuit nomen Ioannis, ?? qui gratia et misericordia interpretatur; filius Zachariae, quod est divina memoria, filius Elisabeth, quod est divinum iuramentum, quae tria pater ipsius vaticinans interpretari visus est dicens: Ad faciendam misericordiam cum patribus nostris el memorari testamenti sui sancti. Iusiurandum quod iuravit ad Abraham pairem nostrum daturum se nobis. *: Haec erat vita Ioannis: gratia, caritas, amor, memoria divinorum beneficiorum, contemplatio mysteriorum coelestium, semper a mundo corpore spirituque remotus ab infantia: Puer, inquit, crescebat et confortabatur spiritu el erat in desertis usque in diem ostensionis suae ad Israel. 9 Hinc in deserto factum est verbum Domini super 84*) Cf. 1 Io 2, 16. 85) Le 8, 14. Vulg.: Voluptatibus vliae, etc. 86) Ct. Ios 3, 1 sqq. 5-83. 91) Ibid. vrr. 72-73. 92) Ibid. vr. 80. nam lordanis flumen flgura erat Baptismi. Describit personam missam ad praedicandum. Ioannis vita a nativitate snnctissima fult et ab infantia Basperrima. 298 ADVENTUS SECUNDUS eum, Joannem, cuius vita asperrima fuit quoad victum atque vestitum: Habebat enim vestimentum de pilis camelorum ct, zonam pelliceam circa lumbos suos; esca autem eius eral locustae el mel silvestre; 9 vestitus, inquit, vilissimus fuit ac similis indumento Eliae, qui et ipse pilosum vestimentum zonamque pelliceam induit;?* sed in victu maior Elia, ille enim manducavit panem et carnem, vinum quoque bibit, ?5 Ioannes vero vinum et siceram non bibit'5 sicut alter Samson?! et sicut Nazaraei, 9 et neque panem manducavit, ut testatur Dominus Matthaeo 11?" et Luca 7,19? sed cibus eius fuit &xpiBec, !! quae quidem vox Graecis duo significat: herbarum plantarumque summitates - hinc Theophylactus testatur hic nonnullos per àxpí8e, intelligere genus quoddam herbarum et fructus agrestes, !? sic etiam Isidorus Pelusiota ad Timotheum, libro 1, epistola 132,!9 et ad Nilum, epistola 5, libro 1, testatur cibum Ioannis herbarum summitates fuisse, 14 — significat etiam haec vox insecti genus in Palaestina notissimum et abundans, quibus Iudaeis vesci licitum erat, ut patet Levitico 11, ^5et Hieronymus libro2 in Iovinianum testatur orientales ac Lybiae populos his vesci; 19 Plinius etiam libro 11, capite 29, testatur Parthis locustas in deliciis fuisse,!? et libro 6, capite 30, quosdam Aethiopiae populos nonnisi hoc cibo vivere, fumo eas exiccantes et oleo ac sale condientes.!?5 His vero usum fuisse loannem in cibum tradit Beda De Locis Sanctis, capite 14, ex relatione Sancti Archulphi episcopi, qui Loca Sancta visit, ubi ex eiusdem relatione tradit .me] silvestre arborum quarumdam folia esse lactei coloris ac mellei.saporis.?? Isidorus vero ait mel istud silvestre non herbas esse, U? sed mel montanum, ab agrestibus apibus confectum, quod. amari inquit esse saporis.!! Alii putant mel esse ericaeum, quod Plinius libro 10, capite 16, tertium facit mellis genus, quod ab erica fructice colligitur autumnali tempore;!? alii mel quidem verum et dulce, ad illius S. Scriptura non loquitur. .. . 96) Cf. Lec 1, 15.. . .97) Cf. Ide, 183, 3-7. :' . 98) Cf. Nm 6, 1-4. 99) Cf. vr. 18. 100) Cf. vr. 33. 101) Ms.: Acrides, et Infra. -Nal., pay. 122. ! : instar quod Ionathas in saltu invenit ac degustavit, !!? abundans enim est Palaestina feris apibus et incultis, mellificantibus in arboribus et petrarum cavernis.!!4 Utcunque tamen'sit, Ioannes ad praedicandam poenitentiam missus, toto vitae suae tempore asperrimam poenitentiam egit, absque ullis deliciis ac voluptatibus. carnis et sensus, sed in terra semper coelestem et angelicam vitam duxit. VII. Describit modum quo ad praedicandum venit: Factum est verbum Domini. Non, inquit, a seipso venit, proprio spiritu impulsus sed actus Spiritu Sancto, missus a Deo sicut mittebantur Prophetae, ad praedicandum: Quomodo enim praedicabunl nisi mitiantur? 115 Existimabat Ioannes se imparem, ineptum indignumque esse ad tale tantumque munus pro dignitate exercendum, ideo quamvis Dei gloriam hominumque salutem summopere desideraret, non tamen ausus fuit a seipso ad praedicandum exire, sed divinum expectavit mandatum. Sicut enim Moyses imparem se, ineptum indignumque existimavit legatione illa, qua Deus ipsum mittebat ad Pharaonem et ad populum suum, !!* sic Ioannes humillimus, qui ait: Non sum dignus ut solvam eius corigiam calceamenti. !? Nec tantum indignum, sed etiam ineptum se existimavit, hinc Ioannes quidem &£toc 9 habet, quod est indignus, sed ceteri Evangelistae íixaybc, quod est. ineptus. !* Missus tamen a Deo, promptissime obedivit; hinc ait: Factum esl verbum Domini super Ioannem Zachariae filium in deserto, et venit, statim, immediate, nulla interposita mora, ex tempore venit ad divinum exequendum mandatum; non restitit ut Moyses, unde iratus in illum est Dominus, !?? sed humillime ac promptissime obedivit, quamvis mitteretur ad opus multo maius quam erat opus ad quod missus Moyses fuit; imo tanto maius quo coelum universum maius est terra, Deo homini; ille enim terram promissionis praedicaturus erat, iste vero divinam terram, terram supercoelestem, paradisum gloriae. Nec id tantum, sed etiam Deum hominem factum, quod omnem humanae mentis intellectusque infinitis gradibus superat captum, putans se omnia posse in Deo qui eum mittebat. !*1 Comment. in 1 Regum, cp. 14. 115) Rom 10, 13. 116) Ct. Ex 3, 11; 4, 10-13. Desrribit modum quo Ioannes ad praedicatdum venit et Indicat quidnam praedicaverit, ]dest primo poenitentiam, 300 ADVENTUS SECUNDUS Tandem loannis praedicationem Evangelista describit el quidnam praedicaverit docet: Praedicans, inquit, baptismum poenilentiae in remissionem peccatlorum.!?? Tria praedicabat Ioannes: primo, poenitentiam, sive baptismum poenitentiae in remissionem peccatorum : Poenitentiam agite; secundo, gloriam regni coelestis, cuius ipse primus fuit praedicator: Appropinquavit enim regnum coelorum; 3 tertio, adventum Christi: Veniet fortior me posl me, cuius ego non sum dignus ... solvere corigiam calceameniorum eius. 1€ Primo, inquam, loannes poenitentiam praedicabat et baptismum in signum poenitentiae, ob id enim baptismus Ioannis dicebatur baptismus poenitentiae, peculiari nomine, sicut in Actis Apostolorum legimus: loannes baptizavit baptismo poenitentiae populum dicens: In eum qui venturus essel post ipsum ul crederent, hoc est in Iesum; 5 nam, ut ipsemet Ioannes ait: Ego... bapíizo vos... aqua in poenitentiam. "* Quare cum intueor Ioannem missum ad praedicandam poenitentiam, videre mihi videor Ionam missum ad praedicandum Ninivitis,!?* imo ipsum Moysen, qui ante adventum Domini ad dandam legem de coelo, missus a Deo fuit ad sanctificandum populum; ait enim illi Deus: Vade ad populum et sanctifica illos hodie et cras laventque vestimenta sua el sint parati in diem tertium... Descenditque Moyses de monte ad populum et sanctificavit eum. Cumque lavissent vestimenta sua, ait ad eos : Estote parati in diem tertium et ne appropinquetis uxoribus vestris. * Et homo quidem per poenitentiam peccatorum sanctificatur: sic David,?? sic Ninivitae,!? sic Magdalena;!! hinc Ioannes praedicat poenitentiam et hac praedicatione sanctificat populum, nam; Vos mundi estis propler sermonem quem locutus sum vobis. '*. Cum autem corpora animarum sint vestimenta, Ioannes vestimenta ista lavabat dum baptizabat; nam, ut Matthaeus ait: Ezibat ad eum Ierosolyma et omnis Iudaea el omnis regio circa Iordanem et baptizabantur ab eo . . . confitentes peccata sua. Tertio, Ioannes praedicabat ut parati essent ad Dominum recipiendum dicens: Parate viam Domini, recías facile semitas eius. Omnis vallis implebitur et omnis mons el collis humiliabitur, et erunt prava in direcla el aspera in vias planas. Quare docuit Ioannes ad amussim tres poenitentiae partes: contritionem cordis, confessionem oris et satisfactionem operis. Contritionem, inquam, cordis: Poenitentiam agile, graece est unum tantummodo verbum: petavosite , idest, ut Petrus in Acíis ait: Poenitemini, 95 poenitudine ducimini: haec est contritio cordis; deinde, inquit, confitebantur peccata sua: ecce oris confessio; et tandem baptismum suscipiebant in poenitentiam peccatorum suorum. Imo docebat eos Ioannes ut digna satisfactionis opera facerent, dicens: Facite... dignos [fruclus poenitenliae. Quare etsi VOX ista petavosite secundum se non significat nisi cordis animique poenitudinem ac resipiscentiam, in Scripturis tamen Divinis non tantum internam, verum etiam externam poenitentiam significat, qualis fuit poenitentia Ninivitarum, ut poenitentia nostra similis sit poenitentiae Dei, de qua legimus quod videns Dominus Deus quod mulla malitia hominum essel in lerra el cuncta cogilalio cordis inlenta esset ad malum omni lempore, poenituil eum quod hominem fecisset in lerra; el praecavens in futurum el lactus dolore cordis intrinsecus : Delebo, inquit, hominem, quem creavi, a facie terrae.) Nec tantum dolore cordis tactus intrinsecus dicitur et verbis animi dolorem manifestat, sed etiam aperit cataractas coeli maximoque diluvio quadraginta dierum omnes peccatores delet de terra. 35 Haec autem ad nosiram doctrinam scripta sunl, 13? voluit nos docere Deus humana veluti forma indutus poenitentiae salutaris virtutem qua delentur omnia peccata. VIII. Poenitentia itaque in Divinis Scripturis non tantum resipiscentiam ac recognitionem tantummodo peccati scelerisque commissi significat, sed etiam corporis afflictationem ob patrata scelera admissaque delicta. Hinc Paulus 2 ad Corinthios poenitentiam veluti definiens ait: Gaudeo non quia coniristali eslis, sed quia contribus editlonibus Vulg., cf. Biblia Lovaniensis. In posterioribus, lussu Clementis VIII recognitis, verba: Praecavens in futurum expuncta fuerunt. 138) Cf. ibid. 7, 1 sqq. et tres poenitentiac nctus: contritionem, confesslonem et satisfactionem. Poenitentia nostra Interna et externa esse debet. Vera poenitentia significat non tantum resiplscentiam et cognitionem peccati, 302 ADVENTUS SECUNDUS slati estis ad poenitentiam. Contristati enim estis secundum Deum... Quae enim secundum Deum tristitia est, poenitentiam in salutem stabilem operatur ... Ecce enim hoc ipsum secundum Deum vos contristavi, quantam in vobis operatur sollicitudinem ! sed defensionem, sed indignalionem, sed limorem, sed desiderium, sed aemulationem, sed vindiclam. Übi primo contra perniciosum haereticorum nostri temporis errorem dicentium poenitentiam nonnisi resipiscentiam quandam esse, *! docet Apostolus per poenitentiam aliud intelligendum esse quam resipiscentiam; nam si poenitentia nonnisi mentis resipised eam. Scentia est et peccati cognitio, non diceret Apostolus quod Morus tristitia secundum Deum operatur poenitentiam; tristitia enim seo» P^"!^ quitur cognitionem et ex cognitione mali oritur, cognito enim malo scelera quae Rien iaud quod displicet, tristamur; sed ait quod tristitia secundum Deum, opera Incitet. quae. quidem poenitudo est animi cordisque dolor et contritio ob peccata commissa, operatur poenitentiam, idest poenitentiae opera in salutem stabilem, sicut in Ninivitis videre est. Deinde, huic poenitentiae et internae et externae, tum secundum Tas animam tum secundum corpus, septem tribuit Apostolus: read dini sollicitudinem, defensionem, indignationem, timorem, desiderium, comprehendi. aemulationem atque vindictam. Sollicitudinem emendandi erratum, sicut qui, cognito gravi morbo, sollicitus est de curatione, qui ignem videt in domo sua accensum, sollicitus est de aqua. Defensionem, sive purgationem, &zolojí&áv!?" habet Graecus Textus. Sed sicut homo apud homines purgatur atque defenditur negando peccatum, sic apud Deum defenditur et purgatur confitendo peccatum; sic enim David ab ira divinae iustitiae se defendit dicens: Peccavi Domino, unde statim dictum est illi: Dominus... transtulit peccatum tuum, noli timere, non mórieris, 1? ubi Adam seipsum excusando magis peccavit.14 Et David quidem admirabilem quandam apologiam fecit pro peccato suo in Psalmo suae poenitentiae dicens: Miserere mei, Deus, secundum magnam misericordiam (uam ; ** sic humilis publiNovum Testamentum, t. 6, col. 20; Io. Calvinus Institut, Christianae Religionis, llb. 3, cp. 3, pag. 211; Theodorus Beza Testamentum Novum e graeco In latinum versum, h. 1; S. Rob. Bellarmínus De Controverslis Christianae Fidei, t. 3, De Poenitentia, llb. 1, cp. 7, pag. 476. DOMINICA QUARTX& 303 canus, !4* sic Magdalena. !*'" Operatur poenitentia indignationem, idest odium peccati et indignationem odiumque contra corpus peccati, contra carnem, contra sensum, contra mundum, contra diabolum, contra omnem occasionem peccati; operatur timorem divinae iustitiae divinique iudicii tremendissimi et horrendissimi, ne ob peccatum amittat aeterna bond et acquirat sempiterna mala; operatur desiderium iustitiae perfectae, gratiae et caritatis, desiderium misericordiae et benignitatis divinae, desiderium coelestis patriae in qua homo liber ab omni peccato erit; operatur aemulationem, idest zelum ut homo aemuletur charismata semper meliora;!:$ operatur zelum divini honoris et propriae salutis; et tàndem operatur vindictam, ut Saul sumat arma contra Amalec, 4? vindictam contra omnia vitia et peccata, vindictam contra concupiscentiam carnis et oculorum et contra superbiam vitae, 5? vindictam contra omnes inimicos salutis nostrae per arma iusliliae a dexlris et a sinisíris, 19! : : IX. Haec est poenitentia quam praedicabat loannes: Poenilenliam agite. Primo, inquam, poenitentiam cordis, per hanc enim sanctificatur homo, per odium peccati et vitii amoremque virtutis et gratiae Deiintimum desiderium; secundo baptizat, facit ut lavent vestimenta Hebraei ab omnibus sordibus; vestimenta animarum sunt corpora nostra, sordes sunt mali mores qui turpem sordidamque faciunt hominis conversationem; haec vestimenta lavanda sunt a sordibus, deponendi sunt mali mores in externa nostra conversatione; et tandem sint, inquit, parati in diem tertium : Parate viam Domini, rectas facite semitas eius. 19 Peccatori homini ut salvetur tria sunt facienda: primum, per poenitentiam delenda sunt praeterita peccata; secundum, ducenda illi est vita innocens et immaculata absque vitiis et peccatis; tertium, studendum illi est et satagendum ut per bona opera certam suam vocationem et electionem faciat, !5$3 studendum ut divinarum virtutum pro viribus perfectionem acquirat. Hoc est iter trium dierum, !** hi sunt tres dies quibus sanctificandus est populus, !9* hae sunt tres partes Rg 185, 2-7. 150) Cf. 1 Io 2, 16. 181) 2 Cor 6, 7. 182) Mt 3, 3; Lc 3, 4. Haec est vera poenitentia quam Ioannes praedicabat. Vera poenltentia tria a peccatore requirit: veram conversionem &d Deum, vitam immaculatam et sinceram pletatem. 304 ADVENTUS SECUNDUS divini templi,!55 hoc mare Rubrum, desertum et terra promissionis. Haec tria docet Ioannes, dum praedicat poenitentiam, dum baptizat, dum dicit: Parate viam Domini. Haec tria Samuel populum Dei docuit dicens: Si in loto corde vestro reverlimini ad Dominum, auferte deos alienos de medio vestri, Baalim el Astaroth, et praeparate corda vestra Domino et servite illi Soli, el eruel. vos de manu Philisthiim.!** Primo enim veram conversionem ad Dominum requirit, de qua loel: Converlimini ad me in loto corde vesiro;!** secundo, vitam immaculatam: Auferte deos alienos de medio vesiri, idest omnia vitia, nam avaritia est idolorum servitus ; V. Quorum deus venter est, !55 et omne [quod] supra Deum vel aeque cum Deo diligitur, idolum est; tertio, veram ac summam pietatem, in Deum animi dispositionem: Praeparate corda vesira Domino et servite illi soli. Hoc est quod tertio docet Ioannes: Parale viam Domini, reclas facite semitas eius. Omnis vallis impleatur et omnis mons et collis humilietur el sint prava in direcía el aspera in. vias: planas. 15? Cum, inquit, magnus aliquis princeps venturus est in áliquam civitatem ad visitandam eam, si viae ineptae sunt, omni cum diligentia adaptantur et pro viribus fiunt rectae, planae, latae et mundae; ideo si valde distortae sunt, diriguntur filo; si valde asperae et inaequales, foveis et magnis glaebis ad instar vallium et montium plenae complanantur; si valde arctae sunt, dilatantur ut triumphális currus et innumera equitum, equorum et hominum multitudo commode gradi possint; et tandem si valde immundae sunt ac turpes, coeno et stercoribus plenae, pro viribus mundantur et mille modis ornantur. Sic, inquit, ut advenienti Domino praeparentur viae, fiant semitae rectae et planae; ideo, inquit, omnis vallis impleatur et omnis mons et collis humilietur et sint prava, sive distorta, in directa el aspera in vias planas, quoniam, inquit, venturus est Dominus, non quidem occulte et tanquam privata persona, sed videbil omnis caro salutare Dei. 199 Hoc autem est quod idem vates Isaias alibi docet: Lavamini, mundi estole, auferile malum cogilationum vestrarum ab oculis meis, quiescile agere perverse, discite bene agere, 1*! hoc est, ut unusquisque declinet a malo et faciat bonum; '? his enim duabus partibus divina lex constat, hinc quaedam praecepta sunt affirmativa, quae iubent fieri bona, quaedam vero negativa, quae prohibent fieri mala. Quod si homo divinam non servet legem, eius vita sicut via est perversa et aspera, d'storta et mont bus ac vallibus plena. Vallis est defectus terrae, mons vero excessus ac nimia superfluitas; vallis est transgressio mandatorum praecipientium bona, mons transgressio mandatorum prohibentium mala; vallis est defectus bonorum operum ac sanctarum virtutum, mons abundantia operum malorum, vitiorum ac peccatorum omnium; vallis est defectus amoris Dei, mons abundantia amoris mundi; vallis defectus spiritus amorisque spiritualis mons abundantia carnis amorisque carnalis. Hae valles sunt implendae, hi montes humiliandi: Sicul... erhibuistis membra vestra servire iniusliliae el iniquilali ad iniquilalem, itla nunc exhibele membra vestra servire iusliliae in sanctificationem. 1€ X. Via per quam Deus ad nos venit et nos imus ad Deum, amor est; hinc Paulus caritatem vocat viam: Enzcellentiorem viam vobis demonstro.!** Etiam fides via est, et spes, sed maior horum est caritas: 185 Si... vis ad vitam ingredi, serva mandata ; '* Diliges Dominum Deum (uum ez lolo corde luo et diliges proximum tuum sicul teipsum ; ! Si quis diligit me, mandata mea servabit, et Paler meus diligel eum et ad eum veniemus et mansionem apud eum Í[aciemus. 5 Viam amoris necesse est rectam esse, ut servetur ordo caritatis, planam per legis ac iustitiae perfectam observantiam, latam per magnitudinem caritatis et mundam ac ornatam per evitationem etiam venialium peccatorum et per studium omnium bonorum morum. Sed via haec valles habet et montes: valles, si Deum minus quam debemus diligimus, si animae salutem, si vitam aeternam, si gratiam Dei, si gloriam paradisi minus quam par est desideramus; habet et montes, si temporalia bona, si carnem nostram, si vitam munditlae. 164) 1 Cor 12, 31, 165) IbId, 13, 13. Vulg.: Maior autem, etc. meum servabit, ctc. Hoc est quod ctiam Isnias docet, nam divinn lex consistit in bono faciendo et in malo fugiendo. Via qua Deus ad nos venit el nos ad Deum imus nmor est, sed via haec valles habet quas implere oportet et montes quos oportet explanare, Idest humilianda est superbia et ad normam Christi vila nostra moderanda; nam non sufficit malum non ugere, 306 ADVENTUS SECUNDUS hanc plus aequo diligimus. Omnes passiones cordis nostri, spes, timor, gaudium, dolor, viae sunt per quas Deus ad nos et nos ad Deum ire possumus. Sed habent hae viae valles et montes: si quis summa cum diligentia mundano principi serviat, non autem Deo, terrenis lucris inhiet, non autem coelestibus, est quia temporalia bona sperat, non autem aeterna; sic qui homines magis quam Deum timet, temporalia magis quam aeterna mala; sic qui gaudet magis de temporali prosperitate atque carnali quam de spirituali et aeterna; sic qui magis dolet de temporali mundanaque adversitate quam de peccatis suis, de spirituali iactura, de divinis offensis. Omnis vallis impleatur et omnis mons et collis humilietur, alioquin veniet mors et tunc omnis vallis implebitur el omnis mons el collis humiliabitur. Nam « Mors omnia aequat »; 19? veniet iudicium divinum et tunc omnis vallis exaltabitur: exaltabuntur humiles et humiliabuntur superbi; illi exaltati in coelum semper gaudebunt, isti depressi in infernum semper cruciabuntur. Quod si non sic humiliari volumus, exequamur iussa Ioannis: Parate viam Domini, nam si imparati cum fatuis virginibus inveniemur, profecto cum illis a nuptiis excludemur;?? Dirigitle viam Domini filo rectissimo vitae Christi, quae ad instar rectissimae cuiusdam lineae fuit, cuius media extremis, principio et fini, aequalia sunt. Extrema vitae nostrae sunt nativitas et mors: Nudus egressus sum de ulero matris meae el nudus reveriar illuc.?! Pauper nascitur homo nudusque; sed qualis in hunc mundum ingreditur, talis egreditur; sic Christus nudus mori voluit et pauperrimus semper vixit: Vulpes foveas habent el volucres coeli nidos, Filius autem hominis non habet ubi caput suum reclinet. Y? Sic fuit semper vita Christi innocentissima, humillima, castissima, sanctissima sicut in suo natali. Hoc ergo filo dirigenda nobis est via perversa vitae nostrae iniquae, hanc viam dirigemus si dignos poenitentiae fructus faciamus; non enim satis est facere fructus poenitentiae, sed opus est ut dignos poenitentiae fructus faciamus. Peccata enim debita dicuntur: Dimille nobis debita nostra :'!'? qui mille aureos debet, non sufficit si tantum centum solvat; quisque autem nostrum servus ille est qui regi debet decem millia talenta, '* debitum plane maximum ac pene infinitum. Satagendum ergo nobis est ut tale tantumque debitum solvere possimus ut dignos poenitentiae fructus faciamus: Poenitentiam agite, appropinquavit enim regnum coelorum. XI. Secundum quod loannes praedicat est regnum coelorum, gloria coclestis paradisi, vita perpetua, felicitas ac beatitudo sempiterna. Numquam aliquis Prophetarum tale quid praedicavit: non Moyses, non Elias, non Eliseus, non Isaias, non Ieremias, non Ezechiel, Daniel, aut quivis alius Prophetarum. Non praedicat loannes regnum terrarum, sed regnum coelorum; quanti enim pendat Deus regnum terrarum, ostendit sacrosanctum Evangelium hodiernum. Siquidem Deus est, ut Daniel ait, ipse Deus mutat trempora atque aelates, transferl regna, alque constituit. 5 Hic ergo Deus Tiberio, viro impio, idolorum cultori, hominiscelesto ac flagitioso, dat universum Romanorum imperium, quod Oceano claudebatur, regnum vero Iudaeorum dederat impio Herodi ac successoribus suis. Si terrarum regnum Deus vilissimis peccatoribus impiisque inimicis suis largitur, Deus ergo vilissimi pendit. Regnum enim terrae vanum est, fallax, momentaneum et instabile; sed regnum coelorum verum est, plenum infinita summaque felicitate, aeternum et immutabile. Hinc regnum terrarum Deus, ut plurimum, inimicis dat suis, siquidem omnium principum qui hic recensentur nemo fuit vir probus ac Dei amicus: Tiberius impius idololatra, Herodes adulter et homicida sacrilegus, !'$ Philippus frater ipsius illi simillimus, Lysanias tyrannus, !7 Annas et Caiphas monstra portentosae impietatis, qui Filium Dei occiderunt. 175 At regnum coelorum nonnisi iustis sanctisque amicis suis largitur Deus, terram enim promissionis non Aegyptiis, sed Hebraeis electis ac fidelibus suis donavit: Non introibit in eam aliquid coinquinatum aul abominationem [aciens ; Y? sicut Abraham filiis concude hoc fuisse specialiter notatum. Attamen omnes Romanorum praesides tunc temporis in Palaestina eiusdem furfuris erant. - 178) Cf. Lc 24, 20. 179) Ape 21, 27, Vulg.: Non intrabit in cam aliquod, etc. sed opus est fructus dignos poenitentiae facere. Secundum quod Ioannes praedicat est regnum coelorum, Idest gloria coelestis. nes Deus nihili pendit regnum terrenum, quod iniquis et Inlmicis suis etiam concedit, regnum autem coeleste nonnisi nmlicis largitur. Hoc regnum, quod forte oculis viderat, Joannes praedicat ct ut illud acquirant, peccatores ad poenitentiam excitat, sola enim poenitentia peccnta expiantur. 308 ADVENTUS SECUNDUS binarum munera quaedam vilia dedit, sed Isaac filio suo dilectissimo universam domus suae hereditatem, !? sic Deus mundanis hominibus temporalia haec bona largitur, sicut epuloni divitias, !8! electis vero suis non vana haec et caduca, sed tanquam dilectissimis filiis aeterna bona in coelesti patria in aeternum possidenda íruendaque donat. Praedicat foannes regnum coelorum, sicut Iosue et Caleb praedicaverunt Hebraeis in deserto felicitatem terrae promissionis, quam ipsi quadraginta diebus exploraverant totamque circumierant totamque lacte et melle manantem fluentemque viderant;!?? [oannes vero in deserto annis triginta totis universam patriam coelestem contemplatus fuerat, et forte nonnunquam sicut Paulus angelico ministerio ad tertium usque coelum raptus in paradisum fuit, 9 ut quod oculis viderat tanquam oculatus testis hominibus praedicaret, sicut nonnisi postquam oculis Christum vidit, praedicare coepit. Et quidem in sacro Christi baptismo Ioannes vidit coelum apertum, !** sicut Stephanus vidit gloriam Dei;!9* hinc quod viderat loquebatur. O qualis praedicatio erat ista Ioannis! Aliter enim visa, aliter audita narratur. Poenitentiam agile, appropinguavit enim regnum coelorum : ! paravit, inquit, nobis Deus ante mundi constitutionem, in aeterna sua praedestinatione regnum coelorum, regnum aeternum, regnum infinitae gloriae, infinitae felicitatis, regnum paradisi, regnum omnium bonorum absque ullo vel minimo malo. Sed peccatoribus non datur regnum istud, nisi condignam de peccatis poenitentiam agant. Osor enim peccati est Deus: ob peccatum eiecit parentes nostros a gaudiis paradisi terrestris, !?' quare peccato infectis minime dare vult gaudia coelestis, nisi poenitentiam agant. Concedit autem hominibus Deus quod Angelis peccantibus non concessit, 389 ut possent salutarem poenitentiam agere et liberari ab aeternis infinitisque malis. Hanc tanquam salutiferam medelam efficacissimumque antidotum contra mortiferissimum peccati venenum dedit hominibus, ut per poenitentiam a peccatis mundati, digni fiant vita aeterna: Poenitenliam agite, appropinquavit enim regnum coelorum. Haec poenitentia est salutaris; illa statuitur in aeneum serpentem per quem salvabantur Hebraei a morte sanabanturque a morsibus ignitorum serpentium, quorum erat venenum letiferissimum. !5? Hoc est altare sacrificiorum ubi expiantur peccata: Sacrificium Deo spiritus contribulatus, cor contritum et humiliatum, Deus, non despicies. 199 Sic per locum sacrificii pergitur in sancta sanctorum, per desertum in terram promissionis, currus igneus quo Elias rapitur in coelum, factis tribus itineribus, in Bethel primum, in Iericho secundum et in Iordanem tertium, unde raptus fuit, !*! sicut per Iordanem populus ingressus fuit in terram promissionis. 19? Haec tria agenda nobis sunt, si cum Elia in coelum rapi volumus. Primo, pergere in Bethel, ubi primo Iacob Deum cognovit lapidemque oleo unctum in titulum !?' erexit ac votum vovit Domino dicens: Erit mihi Dominus in Deum : ! incipiendum nobis est Deum cognoscere et pia religione colere. Secundo, pergendum in Iericho, ubi Rahab meretrix conversa fuit,!?* in lIericho, civitatatem anathemate fulminatam atque igne combustam,!?5 ut vitia omnia destruamus ac poenitus relinquamus, sicut Hebraei nihil tulerunt de spoliis Iericho, et Achan ille, qui nonnihil tulit, infeliciter periit;!?* sic aquae pessimae Iericho sanandae sunt, novo vase sale pleno in aquas immisso, !?! idest nova perfectaque carnis mortificatione. Et tandem eundum est in lordanem, in cuius medio mansit arca foederis Domini Iordanemque exiccavit,!?? et pallium Eliae eundem effectum operatum fuit;!?? quare perfectam caritatem designat, quae vestis est nuptialis, et gratiam Spiritus Sancti, qui in Iordane, aperto coeli ostio, super Christum descendit et mansit in columbae specie. 2? Haec autem gratia est quae nobis aditum facit in gloriàm, aperit ostium paradisi. Quoniam vero haec una cum peccato letali manere minime potest, sicut nec lux cum tenebris, nec ignis cum aqua, nec arca Domini cum idolo Dagon, *! hinc ad hanc gratiam consequendam, per quam salvi esse possimus, poenitentiam agere monet Ioannes ut, 14 sqq. 192*) Ms.: In lapidem erezit. 193) Gn 28, 18-21. 194) Ct. Ios 2, 1 sqq. Io 1, 32. 201) Cf. 1 Rg 5, 1-5. Via ad coelum est pia religio in Deum, fuga vitiorum omnium, et gratia Spiritus Sancti, quae nequit esse cum peccato. 310 ADVENTUS SECUNDUS deleto per poenitentiam peccato, per gratiam pateat nobis aditus regni coelorum. XII. Tertium quod praedicat Ioannes est Christus, qui auctor Tertium quod et largitor est tum gratiae tum gloriae: Gratiam et gloriam dabit DoSricdcRt minus, *** sicut sol lucem et calorem: Venit forlior me posl me, cuius NPHTIDEUN ego non sum dignus... calceamenta portare ; * Ego baptizo vos... aqua in poenitentiam, ille autem baptizabitl vos ... Spiritu Sancto et igni. ?*?* Praecessit Ioannes ante Christum tanquam praeco praedicans eius gloriam infinitamque maiestatem, ut omnes in Christum crederent, Christum pia fide adorarent, pia religione colerent. Sicut enim Pharao, ille optimus rex Aegypti, eductum Ioseph, sanctum illum iuvenem, de carcere cum triginta annorum esset aetatis, cognita eius divina virtute ac sapientia in interpretatione somniorum, constituit eum principem summum super universum regnum suum dicens: Ecce constitui te super universam lerram Aegypti; tulitque anulum da manu sua el dedil eum in manu eius veslivitque eum stola byssina etl collo lorquem auream circumposuil, fecilque eum ascendere super currum suum secundum, clamante coram eo praecone ul omnes coram eo genu[lecterent et praepositum esse scirenl universae lerrae Aegypti, ?'4 sic Deus summus rex universi egit Christo. Manserat Christus ad hoc enim USque ad aetatem triginta annorum in obscuro carcere veluti in- : "iid jux clusus, ignotus omnibus; cognita autem. virtute quae in eo erat prede ad salvandum mundum ab aeterna morte, sicut loseph salvavit gloriam ct jeg Aegyptum a fame septem annorum, ?9 manifestavit eum mundo malestatem, in die baptismi mundique principem declaravit dicens: Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi bene complacui : ipsum audite; ?95 induit eum veste byssina candidissima, nam: Veslimenía... cius facta sunt alba sicut niv; *" dedit torquem auream in collo eius, omnia dona Spiritus Sancti, qui descendit el mansit super eum: ?'8 Requiescet super eum Spiritus Domini, spirilus sapientiae el intellecius, etc.;?"? dedit anulum in manu eius, potestatem miracula operandi, nam ex tunc Christus coepit operari miracula, ?? et posuit eum super affert hunc vr. 204) Gn 41, 41-43. 205) Cf. ibid. vrr. 27. 57 sqq. currum suum: Currus Dei decem millibus multiplex, millia laetantium ;?t constituit eum Angelis superiorem, nam: Accesserunt Angeli el ministrabant ei ; * sic misit praeconem Ioannem ad praedicandam Christi gloriam, ut omnes ante Christum genuflecterent eumque adorarent: In nomine Iesu omne genu [lectatur coelestium, terrestrium et infernorum el omnis lingua confiteatur quia Dominus noster Iesus Christus in gloria est Dei Patris; *? sic scirent omnes Christum esse praepositum universae terrae Aegypti: Gloria el honore coronasli eum etl constituisti eum super opera manuum iuarum; omnia subiecisti sub pedibus eius; *!* Nihil reliquit non subieclum ei. ?15 Haec omuia de Christo praedicabat Ioannes dicens ut in Christum, qui post se venturus erat sicut sol post auroram, crederent tanquam in verum Messiam, Redemptorem et Salvatorem mundi, Deum omnium creatorem, pro hominum salute verum hominem factum: Qui cum in forma Dei essel, non rapinam arbitralus est esse se aequalem Deo, sed semelipsum .exinanivit formam servi accipiens, in similitudinem hominum factus et habitu inventus ut homo, ***5 pro hominum utique salute, hinc ait: Videbit omnis caro salutare Dei. ?" Propheta ait: Revelabitur gloria Domini ct videbit omnis caro pariter, ?* sive simul; Evangelista autem declarat Prophetam, quoniam Christus est gloria Domini, cui dicitur: Exurge, gloria mea, ezurge, psalterium et cithara ; ? gloria illa Domini quam Ezechiel vidit super templum elevari;?? gloria Domini: Qui cum sit splendor gloriae et figura substantiae eius.?" Potest etiam ex hebraeo interpretari: Rerpelabitur gloriae Dominus, sive gloriosus Dominus, admirandus, ille de quo dicitur: Introibit rez gloriae : Quis est iste rex gloriae? Dominus fortis et potens, Dominus potens in proelio... Dominus virtulum ipse est rez gloriae. ?"* Sed si Deus suapte natura invisibilis est corporeis oculis, quomodo inquit: Videbil omnis caro salulare Dei? Deus quidem multis modis videri dicitur in Scripturis Divinis. Primo quidem, in sua essentia, sicut a Beatis videtur in patria, et sic solum in paradiso x 214) Ps 8, 6-8. 215) Hebr 2, 8. Vulg.: Nihil dimisit non, etc. 216) Phil 2, 6-7. ut omnes ín Christum crederent tanquam verum Ttedemptorem et Deum hominem factum, Multis modis Deus viderl potest: in sua essentía visione beatifica, 312 ADVENTUS SECUNDUS videtur: Beati mundi corde, quoniam ipsi Deum videbunl ; ?. Videbimus eum siculi est; ** Tunc cognoscam sicut et cognilus sum; *:5 et hoc modo nemo Deum in hoc mundo vidit: Deum nemo vidit unquam; *$ Quem nemo hominum vidit, sed nec videre polest; lucem.enim ird habitat inaccessibilem.** Secundo, videtur in Ecclesia per fidem; per contem- Sic Paulus ait: Videmus nunc per speculum in aenigmate; ??9 sic elaturarum, enim praesens est Deus omnium fidelium mentibus. Tertio, videri dicitur in creaturis per contemplationem earum in quibus elucet aliqua vel imago vel similitudo Dei, vel saltem umbra quaedam delineata, sicut videtur homo in imagine vel simulacro vel per vultum eius in speculo; sic ait Apostolus: Invisibilia Dei a creatura mundi per ea quae facta sunt intellecla conspiciuntur, sempiterna quoque eius virtus et divinitas; 9? sic et Iob ait: Omnes homines videnl eum et unusquisque iniuetur procul.?? Sicut enim si pictor sui ipsius naturalem imaginem ?! summa cum diligentia depinxisset, aut sculptor simulacrum, videretur ipse artifex in eo opere, sic Deus in mundo. sub specie Quarto, videri dicitur Deus apparens alicui sancto viro in aliqua aliqua, sicut " n ^ E : . . z cum specie cuiusvis creaturae; sic visus est Patriarchis et Prophetis saeSs e Pissime in humana specie, maxime summi regis, ?*? et quoniam Deus Prophetis, | erat in illa specie sicut homo in vestimento et sub larva, hinc Deum et tandem sacra vidisse dicti sunt Patriarchae atque Prophetae, quemadmodum etiam E Angeli saepe visi sunt hominibus.?? Tandem, videri dicitur Deus in sacra humanitate Christi, de qua ipse Dominus ait: Qui videl me, videt et Patrem meum, ?* quoniam in Christi humanitate tota plenitudo divinitatis corporaliter inhabitabat.?** Quare si Deus apparens in aliqua specie videri dicebatur quia vere ibi erat, multo magis in Christo; et si quis regem videat indutum et larvatum, quamvis non videat corpus, carnem et substantiam regis, ipsum tamen regem videre dicitur, sic utique qui sacram Christi humanitatem videt, Deum videre dicitur, quoniam Christus vere est Deus. Et sic: Videbil omnis caro salutare Dei. hunc vr. 228) 1 Cor 13, 12. 229) Rom 1, 20. 230) 36, 25, 231) Ms.: Nafuralem repetitur, 232) Cf. Gn 18, 1 sqq.; 32, 24-30; Ex 33, 11; 3 Rg 22, 19; Is 6, 1-0; Ez 10, 8 sqq.; Dn 7, 13 sqq. 233) Cf. Gn 16, 7-12; 19, 1-15; 21, 17-18; 32, 1-2; Idc 6, 11-23; 13, 3-20; Tob 3, 25 sqq. 234) Io 14, 9. 235) Ct. Cot 2, 9, XIIL. Videbit omnis caro salutare Dei, sive: Rewelabilur gloria Domini et videbit omnis caro pariter, quia Dominus locutus est. **5 Sicut in mundo hoc duo sunt magna corpora: coelum et terra, ducque magna luminaria: sol et luna, ita duo sunt regna: unum terrenum, aliud coeleste; unum temporale, aliud aeternum; unum humanum, aliud divinum. De primo loquitur Evangelium: Anno quintodecimo imperii Tiberii Caesaris; de secundo praedicat loannes: Poenitentiam agite, appropinquavil enim regnum coelorum, et item: Revelabitur gloria Domini. Accidit autem quod sicut Isaac magis Esau diligebat quam Iacob, ubi Rebecca divino spiritu afflata,*?" imo Deus ipse magis Iacob quam Esau diligebat, ** sic cum Deus maximi faciat regnum coelorum et minimi regnum terrarum, nos, e contra, maximi facimus hoc ac minimi illud. Deus, inquam, minimi facit regnum terrenum, hinc impiis inimicis suis Tiberio, Pilato, Herodi, Philippo, Lysaniae, Annae et Caiphae tradidit illud. At quis nesciat quod ea quae prudens ac sapiens rex fidei credit infidelium servorum, quos etiam inimicos ac proditores novit, necesse est ut minimi nihilique ea faciat? Sic utique, cum Deus mundanum imperium ac universalem monarchiam infidelibus idololatris tradiderit: Assyriis, Chaldaeis, Persis, Medis, Graecis et Romanis, minimi necesse est ut haec pendat. Et cum Deus summa sit sapientia, cuius iudicium falli minime potest nec errare, profecto haec tanquam minima ac nihil minimi nihilique facienda sunt. Nos vero haec maximi facimus, haec desideramus, haec quaerimus, pro.his laboramus ac desudamus; coeleste autem regnum, quod Deus maximi facit, quod nonnisi filiis in hereditatem tribuit, quod Christo nonnisi infinito thesauro sanguinis vendere voluit, pretio plane Deo aequali, nos, inquam, hoc regnum minimi ac nihili facimus. XIV. Sed, quaeso, appendamus in statera duo haec regna, et primo quidem videbimus quod, si quid boni in hoc regno est, totum a coelo est, sicut quiequid luminis in luna a sole emanat. Si enim non descendat pluvia a coelo et sol suos non emittat radios in terram, 1, 23; Rom 9, 13. e De duplici regno loquitur hodic Evangelium: de terreno ct de coelesti. Terrenum regnum Deus nihili facit, maximi autem coeleste, quod Christus sanguine suo nobis compnrnvit. Maxima ergo insania est regni coelestis &aeternam et infinitam gloriam contemnere elque terrent regni bona praeferre, quae villssima sunt, minima et misera, vanissima et fallacia, 314 ADVENTUS SECUNDUS quidnam boni reperietur in mundo? Terra plane esset, sicut in principio, inanis et vacua tenebrisque operta,?'? locus tenebrarum ac umbrae mortis. Quare ob oculos videre est quod. quicquid boni in mundo hoc reperitur, omnia desiderabilia terrae micae quaedam sunt cadentes de coelesti mensa. An ergo micas panis de mensa cadentes regali coenae lautissimae ac splendidissimae ad instar illius Assueri, *49 praeferens, sapienter aget? farinam Aegypti mannae coelesti ??€ hordeaceum panem ambrosiae ac nectari? Deinde, terra coelo comparata vix punctum est, cum omni ex parte integra coeli medietas, integrum hemisphaerium, sex signa coelestia conspiciantur; coelum vero immensae magnitudinis corpus est. Et terra quidem lutum est, coelum vero totum argentum et aurum, aurum enim sol et astra, argentum sphaerae coelestes. Et regnum quidem coelorum tanto nobilius est coelo isto visibili, quanto istud ipsum terra. Quis non ergo recte praeferat infinitum argenti et auri thesaurum luto ac coeno terrae? Et quis sapiens lutum, coenum, stercus praeferat thesauro? Deinde, terrarum regnum, cum tam parvum sit coelo comparatum, nemini tamen integrum est, sed multas in partes divisum: ecce Pilatus procurator Íudaeae, Herodes rex Galilaeae, Philippus Ituraeae, Lysania Abilinae. Sic nullus unquam hominum totum possedit integrum solus terrarum regnum. Solus Adam in paradiso terrestri totius mundi dominus fuit: Dominetur, inquit, piscibus maris el volatilibus coeli et bestiis universaeque terrae. ** At neque ipsi totus suffecit mundus divinamque aequalitatem, diabolo suggerente, appetiit. Sed regnum coelorum unicum est et indivisum et quilibet electus rex est totius regni, sicut si rex plures habeat filios omnesque simul velit regni heredes ac dominos esse, ut sit regnum indivisum, sed omnes simul super totum simul regnum dominentur summa cum pace, caritate et animorum concordia. j Adhuc, terrenum quidem regnum temporale est; quod si temporale, momentaneum, temporis enim nonnisi momentum et instans habemus; regnum autem coelorum aeternum est: Polestas eius poteslas aeterna quae non auferetur et regnum . . . quod non corrumpetur. ?43 26. Vulg: Praesit piscibus, elc. 243) Dn 7, 14. Nostra ergo insania similis est homini, cui si princeps provinciam dono offerat in perpetuum, modo ei velit servire, eligat magis servire tyranno ob vilissimum stipendium, facta conventione ex denario diurno. ?« Deinde, in terreno regno multae sunt ignominiae; coeleste autem totum gloria est: Revelabitur gloria Domini. ?**5 In terreno regno multae infirmitates ac tandem mors; in coelesti autem sempiterna vita cum felicitate perpetua, hinc dicitur salutare Dei. In temporali regno multa mala bonis admixta: lux cum tenebris, sanitas cum infirmitate, mors et vita; in coelesti autem perpetua lux, perpetuus dies, purum, summum ac infinitum bonum. Tandem, temporalia bona magno cum labore acquiruntur, cum timore possidentur, nam fures effodiunt et furantur,?** cum dolore amittuntur;?" horum autem nullum in coelo; hinc Christus ait: Thesaurizate ... vobis thesauros in coelo.?*? Modica poenitentia acquiritur coeleste regnum et in aeternum amitti non potest: Poenitentiam agite, appropinquavit enim regnum coeiorum, regnum infinitarum divitiarum, infinitarum voluptatum, infinitae gloriae, sempiternae felicitatis. Et regnum quidem istud Deus dare vult omnibus: Vult omnes homines salvos fieri."*** Hinc ait: Videbit omnis caro salutare Dei. Non inquit quod omnis caro salvabitur, nam multi peribunt, quibus Dei ; Revelabitur gloria Domini el videbit omnis caro, inquit Isaías. Magnn promissio, quam allis verbis Ioannes exprimens dixit: Appropinquavil... regnum coelorum. Non est autem Deus promissis dives, sed factis et donis multo ditlor; promlttit parum ct dat multum. Promisit Moysl quod virga Aaron In signum conversa magni sacerdotil, floriturn erat, et postea non tantum floruit, sed etiam frondult ct fructus fecit: promisit flores et dedit etlam fructus. Promisit Iacob nppurens el in. Bethel quod salvum reducturus erat eum in domum patris, et non tantum salvum reduxit, verum ctiam dltissimum. Promisit Abrahae magnam postcritntem, scd dedit etlam nobilissimam regno, sacerdotio, lege, Prophetis, templo, sacrificiis multisque divinls fnvoribus et beneficiis, quae minime promiserat. Davidi promislt regnum cum esset humllis pastor, et feclt regem potentissimum et Invictisslmum: dedit regnum multo malus quam promiserat, multas ci subiclens provincias alienas. Promislt cli filium regem, et dedit non solum regem, sed ctiam sapientissimum, ditissimum cet toto mundo glorlosissimum. Sic semper Dcus plus dat quam promittat. Sl ergo per Ioannem, per Evangelium magna promittit, mníorn dubit, si promissis cius fidem adhibuerimus, sicut promisit mundo Redemptorem et Salvatorem cx semine Abrahae, Christum filium Abrahne; dedit autem non tantum filium Abrahac, sed ctiam Filium Del; non tantum verum hominem, sed ctiam verum Deum ». 246) Mt 6, 19. timore et amittuntur cum dolore ». De Vita Contemplativa, llb. 2, cp. 13, (P. L. 59, 49577). multis malís permixta et mille anxietatum causan. Vía ad regnum coeleste poenitentia est, ideo multi peribunt quia poenitentiam ngere renuunt. Primus Adam peccato mundum perdidit ; 316 ADVENTUS SECUNDUS in die iudicii dicetur: lie, maledicli, in ignem aeternum. **' Quare nunc etsi omnes homines et singuli videbunt salutare Dei, non tamen omnes salvabuntur, eo quod non omnes poenitentiam agere voluerint: Nisi poenitentiam egerilis, simililer omnes peribitis.?*?* Agite ergo poenitentiam, quia appropinquavil... regnum coelorum, regnum salutis aeternae omnibus praeparatum: Videbit omnis caro salutare Dei, illud de quo dicitur: Ostende nobis, Domine, misericordiam tuam et salutare tuum da nobis ;?? illud de quo patriarcha Iacob ait: Salutare luum expectabo, Domine. 1599 Salutare Dei, Deum Salvatorem: Deus ipse veniel el salvabit nos;?** salutare Dei : Ipse... salvum faciet populum suum a peccalis eorum. ?95 Sed positus est hic in ruinam el in resurrectionem multorum :?9* Vallis omnis implebitur, sed omnis mons et collis humiliabitur; ** Deposuit potentes de sede el exaltavit humiles ; esurientres implevit bonis eí divites dimisil inanes: ?*9 sa]- vabuntur electi. XV. Videbil omnis caro .salutare Dei, Salvatorem mundi, ut sicut primus Adam mundum peccato perdidit, ita secundus Adam gratia mundum salvaret. Totus mundus propter Adae peccatum perdidit felicitatem paradisi, perdidit vitae immortalitatem, perdidit gratiam et amicitiam Dei, perdidit iustitiam originalem gratiamque Spiritus Sancti iustificantem et. sanctificantem animam, perdidit meritum coelestis paradisi; acquisivit autem mille poenas, miserias, calamitates et infirmitates, acquisivit corruptionem et mortem, acquisivit inimicitiam Dei, acquisivit dominium peccati in membris suis, ut servus esset peccati per carnis concupiscentiam, virtutis infirmitatem, intellectus ignorantiam et voluntatis malitiam, qua sensus... el cogitatio ... cordis ad malum prona sunt omni lempore; ?59 acquisivit diaboli servitutem factus eius captivus, et tandem reatum aeternae mortis aeternaeque poenae et, ut breviter dicam, perdidit gratiam et gloriam Deumque ipsum et acquisivit culpam, poenam atque diabolum, qui ob id dictus est mundi princeps. ?*9 tiam non egeritis, omnes similiter peribitis. 252) Ps 84, 8. 253) Gn 49, 18. 5. Vulg.: Omnis vallis, etc. 258) Lc 1, 52-53. 259) Gn 8, 21. Vulg.: In malum... ab adolescentia sua. 200) Io 12, 31; 14, 30; 16, 11. Quare ad hanc reparandam ruinam requirebatur utique infinita ad hancautem potentia, infinita sapientia, infinita bonitas, infinita misericordia, iustitia, caritas atque sanctitas. Potentia, qua posset hominem ab omni infirmitate curare et a morte resuscitare immortalitatemque perpetuam et vitam sempiternam conferre, gratiam Spiritus Sancti donare et summam felicitatem veramque beatitudinem tribuere; ad haec enim infinita requiritur virtus. Quis enim posset mortuum resuscitare aut caecum illuminare aut hominem incurabili quovis morbo sanare, nisi infinita sit praeditus virtute? Requiritur et sapientia qua sciat, bonitas qua velit hanc salutem conferre, misericordia, ut indignis etiam conferat, iustitia qua omnem iniquitatem deleat, caritas qua ardentissime cupiat mundi salutem, ac tandem sanctitas. qua mundum universum sanctificet atque iustificet; sine hac enim salus non confertur. Hoc est ergo salutare Dei, homo plenus infinita sanctitate, plenus infinita potestate, sapientia, bonitate, iustitia, misericordia et caritate ad salvandum liberandumque mundum ab omnibus malis corporis et animae donandumque omnibus bonis carnis et spiritus in aeternum el ullra. ** Videbit omnis caro salutare Dei, ideo videbit omnis ciro, quia homo erit, sed ideo salulare D:i, quia Filius Dei consubstantialis, coaeternus et coaequalis, verus Deus; hinc ait Deus, mundo salutare istud ab initio promittens: Inimicilias ponam inter te et mulierem el inter semen tuum el semen illius, ipsum conteret capul tuum. **? Semen mulieris dicitur Christus, quia homo, et semen mulieris, non viri, quia de Virgine natus; sed ipsum conleret capul tuum, serpens, quia Deus te multo multoque fortior atque potentior. Hinc Eva intelligens qualis futurus erat iste Salvator, primum pariens filium ait: nm nw UN NY3D:79 Acquisivi virum Deum, sive virum cum Deo,?** quia Christus est Emmanuel, nobiscum Deus. *95 Sic videbit omnis caro salutare Dei. XVI. Sed cur, quaeso, non etiam a corporalibus infirmitatibus et corporali morte Christus electos suos in hoc mundo liberavit ac ruinam reparandam summa requirebatur potentia, sapientia, iustitia. et bonitas. His omnibus praeditus Christus est, ideo est verus Salvator, quia Deus homo. E: Liberare noluit Christus electos suos à corporalibus infirmitatibus in hoc mundo, ut maius meritum in coelo haberent. Deus enim intuitu bonorum temporalium diligi non vult; Insuper terrena bona virtuti impedimento sunt, 318 ADVENTUS SECUNDUS in terrestrem paradisum, unde Adam ob peccatum eiectus fuit, reduxit, in signum verae iustificationis? Profecto ut copiosiori nos gloria in coelo donaret; nam: Beati qui non viderunt et crediderunt. 29 Per fidem enim conferenda salus ista erat: Ut omnis qui credit in ipsum, non pereal, sed habeat vitam aetlernam.?*' Fides autem .substantia est. sperandarum rerum, "argumentum non .apparentium. ?*8 Ut ergo fides maius apud Deum meritum haberet, in mundo hoc invisibilia tantum spiritualiaque bona conferre voluit, collaturus corporalem felicitatem omnibus numeris absolutam in coelo. Sic Divus Petrus ait: Nam e( mortuis evangelizatum est, mortuis Patriarchis atque Prophetis sanctisque omnibus Veteris Testamenti, uf iudicentur quidem secundum homines in carne, vivant autem secundum Deum in spirilu.**? Hoc dicit monens fideles Christi ad libenter sufferendum mala in hoc mundo pro Christo, et Christi sequerentur vestigia, accepto exemplo: Christo... in carne passo, el vos eadem cogilalione armamini. ??9 Quod si Christus electis suis in hoc mundo immortalitatem temporalemque felicitatem contulisset, quis non eius fidem accepisset ? Sed amore potius carnis quam spiritus, intuitu potius temporalium bonorum quam aeternorum. inc ipse in humilitate in mundum pauper venire voluit ad probanda hominum corda, ad caritatem probandam; nam Deus super omnia et propter seipsum, simplicissime ac purissime diligendus est. ) Deinde, quia temporalia haec bona vana sunt et fallacia ac nonnisi multo sunt impedimento virtuti ad salutem consequendam; fovent enim carnem, quae spiritui inimica est, et scandala sunt occasionesque peccandi, cum cor nostrum a Deo coeloque avertere et ad se convertere satagunt ac conantur quodammodo sua praesentia. Obiectum enim praesens magis movet quam absens, et pater qui experimento comprobavit cibum aliquem noxium valde esse, dileclissimo filio desideranti et petenti negat ne maius inferat malum. Expertus est Deus quod temporalis felicitas nocuit Adamo constituto in paradiso, nocuit Sauli, Davidi, Salomoni, hinc noluit haec noxia secum afferre. rum substantia, etc. 269) 1 Petr 4, 0. 270) Ibid. vrr. 1-2. Vulg.: Passo in carne, etc. Et alioqui mala haec temporalia virtutem, perficiunt: Virtus, inquit, in infirmitate perficitur, *'* et merita coronasque augent: Non coronabitur, nisi qui legitime cerlaverit ; * Beatus vir qui suffert tentalionem, quoniam cum probalus fuerit, accipiel coronam vitae. *?*3 Tribulationes sunt apud Deum lapides pretiosissimi infinitusque thesaurus, hinc has elegit pro seipso Christus. Paradisus terrestris homini fuit occasio ruinae, occasio superbiae, occasio ut a Deo ad diaboli partes deficeret, occasio ut perpetua ac sempiterna bona amitteret. Hinc noluit Christus electos fidelesque suos in terrestrem paradisum reducere ne coelestem .amitterent, quo semel omnes inferre cupit, ut sint ibi sicul stellae in perpetuas aeternilales. ** Nec eicere hominem de paradiso illo poena fuit originalis peccati; non enim sic legimus in sententia contra hominem lata, sed ne diutius in peccato viveret eiectus inde fuit. Sed principalis poena fuit quod Dei gratiam amicitbiamque perdidit odiumque et inimicitiam incurrit, et inde omnia consecuta sunt mala. Christus vero hominem Deo reconciliavit ut.hinc omnia consequantur bona. IL AL1A HOMILIA ' Anno quintodecimo imperii Tiberii Caesaris, etc. ! I. Tempus describitur quo Christus per Ioannis praedicationem mundo manifestatur et ipse seipsum manifestat. Venturus erat Christus in fine regni Iudaeorum: Non auferetur sceptrum de Iuda, etc.;? hinc divisum nunc legimus hoc regnum et alienigenis subiectum;? venturus in fine septuaginta hebdomadarum Danielis: 133 nmmgm73y;* venturus tempore quartae monarchiae iuxta vaticinia Danielis 2 capite ^ et 7* suarum Revelationum ; lapis enim de monte excisus absque manibus ferreos ac fictiles statuae pedes percutit et fit mons magnus; et post quartam bestiam, omnium manajghid : Usque ad Christum venturum, 5) Cf. vrr. 36-45. 6) Cf. vrr. 1 sqq. tribulationes, e contra, virtutem perficiunt. Tempus describitur praedicatlonis Ioannis. Magna res est sacra praedicatlo, haec enim est finis incarnationis, nnam ad hanc Christus ín mundum missus fuit, 320 ADVENTUS SECUNDUS xime terribilem, similis filio hominis in coelo accipit a Deo aeternam potestatem regnumque super universam terram: ecce quarta monarchia: Anno quintodecimo | imperii Tiberii Caesaris. Venit Christus in plenitudine temporis praefiniti a Patre, cum mundus in pessimo statu reperiretur. Non venit tempore capitis aurei vel pectoris argentei aut ventris aenei, sed tempore ferrei et terrei regni. En qualibus principibus regebatur mundus: Tiberio, Pilato, Herode, Anna et Caipha, qui non homines, sed monstra fuerunt et portenta vitiorum. Sic enim apud Danielem per quattuor monstrifica animalia designantur quattuor mundi imperia et monarchiae. II. Factum est verbum Domini super Ioannem, etc.? Ut praedicationem Ioannis introduceret, Lucas talem tantumque historiae et chronologiae apparatum praemisit, ad insinuandum quod res maximi momenti praedicatio est Evangelii; ab ipso enim Ioanne coepit Evangelii praedicatio: Poenitentiam agile, appropinquavil enim regnum coelorum.? Describit Evangelista regnum Iudaeorum multas in partes divisum, cum Ioannes praedicare coepit, ad insinuandum quod prope finem erat synagoga, nam omne regnum... divisum de- 'Ssolabilur,* quod etiam pedes statuae Nabuchodonosor significant, quod multarum partium divisione periturum erat romanum imperium. Lex synagogae non promittebat nisi terrena bona; at Evangelium Ecclesiae tantum coelestia praedicat et promittit. Commutanda erat per praedicationem hanc lex in Evangelium, synagoga in Ecclesiam, terra in coelum. Tanta apparatus pompa utitur Lucas ad iintroducendam praedicationem Evangelii quanta minime usus est ad introducendam incarnationem Filii Dei, ?? quia praedicatio finis quodammodo incarnationis est. Sic enim ipsemet Christus, Verbum incarnatum, ait verbis usus. Isaiae : Spiritus Domini super me, eo quod unzit me, evangelizare pauperibus misit me.?! Ipse Christus missus fuit ad praedicandum Evangelium. Tanti enim fecit Deus Evangelii praedicationem, ut non contentus ad hoc misisse Ioannem post innumeros Prophetas, voluerit etiam unigenitum Filium suum mittere et post eum Alfert ex Lc 4, 18. etiam Spiritum Sanctum,!? qui per Apostolos et discipulos Christi universum per orbem divinum Evangelium praedicaret. Tale igitur ac tantum cum sit evangelicae praedicationis munus, ut ad hoc unigenitus Filius Dei et etiam Spiritus Sanctus Dei, verus Deus, missus sit, nil mirum si tanta cum magnificentia et pompa introducitur ab Evangelista. Haec ostendit homini ultimum finem ad quem conditus est; nec tantum ostendit, sed etiam promittit ex Dei nomine; praedicator enim nuncius est et legatus Dei, hinc Angelus Domini dictus est Ioannes. ? Docet etiam media necessaria et sufficientia, imo et facilia ad finem hunc consequendum, ut in eo animus noster perpetuo quiescat, sicut lapis in suo centro et unumquodque naturale in suo naturali loco. III. Describitur autem hodie ab Evangelista divini praedicatoris persona, genus, aetas, vita et munus. Persona est Ioannes, quod interpretatur gratia, vir gratia plenus, vir sanctissimus, Spiritu Sancto plenus, Angelus inter homines, plus quam propheta inter Angelos. Talem oportet esse divini verbi ministrum et dispensatorem mysteriorum Dei.!* Genus est: Zachariae filius, ex nobilissima stirpe sacerdotali, de filiis Aaron !* summi pontificis et hierarchae totius synagogae, heres magnae nobilitatis et virtutis. Vita sanctissima, asperrima in deserto, ! ubi cum Deo et Angelis conversabatur, longe ab omni hominum conversatione; vitam ducebat angelicam in carne, coelestem in terra, divinam in mundo, in perpetua contemplatione coelestium, dies noctesque ducens in oratione Dei, ut Spiritu Sancto plenus et virtute ex alto indutus, magno postmodum cum fructu Christi Evangelium praedicaret. O utinam talis esset vita praedicatorum nostri temporis! Non esset mundus totus positus in maligno;!? totus ad poenitentiam converteretur mundus. Aetas autem describitur per tempus imperii. Natus fuit Ioannes imperante Caesare Augusto, anno quadragesimo primo; !? imperavit autem ille annis quinquaginta quinque, cui successit privignus eius Tiberius;!* anno autem. quintodecimo imperii Tipraec. hom., pag. 295. 19) Cf. ibid. ideo tanta cum pompa introducitur in hodlerno Evangelio. Describit Evangelium lounnis personam et genus nobilissimum, vitam sanctissimam et asperrimam, aetatem et divinam missionem acceptam. Ioannes poenitentiam praedicabat, vitia severe increpabat 322 ADVENTUS SECUNDUS berii coepit praedicare Ioannes, hoc est anno aetatis suae trigesimo, cum virilis esset aetatis, cum vir perfectus esset sensu et iudicio rationali, ut etiam per aetatem vir esset auctoritatis cui merito adhibenda sit fides. Hinc nec Christus praedicare voluit ante hanc aetatem, ut in praedicatione nulla posset esse iuvenilis levitatis suspicio nullaque sit in praedicatore vanitas iuvenilis, sed virilis gravitas et auctoritas magna cum sanctitatis opinione ex vita mirabili. Tandem describitur munus et officium divina auctoritate acceptum, hoc est: Facium est verbum Domini,?? scilicet mandatum praeceptumque Domini. Misit ipsemet Deus Ioannem ad praedicandum, sicut prius miserat Prophetas: Moysen, Eliam, Eliseum, Isaiam. Ieremiam et alios; sic venit Ioannes tanquam Dei nuncius et legatus. Destinavit autem Dominus ad hanc legationem virum summae auctoritatis et gravitatis, quoniam tractandum erat negotium inter Deum et humanam rempublicam, quod erat maximi momenti. IV. Sed, quaeso, audiamus praedicationem Ioannis: Voz clamantis in deserto: Parate viam Domini, etc.,?' hoc est quod aliis verbis dixit Ioannes: Peoenilentiam agite, appropinquavit enim regnum coelorum. Desiderat mundus praedicatores placidos, qui divinam semper misericordiam praedicent et promittant, qui viam salutis latam et spatiosam ostendant, sicut apud 1saiam legimus: Populus... ad iracundiam provocans est... filii mendaces, filii nolentes audire legem Dei. Qui dicunt videntibus: Nolite videre, et aspicientibus: Nolite aspicere nobis... quae recta sunt. Loquimini nobis placentia, videte nobis errores.?? Videamus quomodo praedicat Ioannes, si dulcia loquitur et placentia, si in spiritu lenitatis et mansuetudinis. Audite praedicationem ipsius: Genimina viperarum, quis ostendil vobis fugere a venlura ira? Facite ergo dignos fructus poenitentiae... Iam enim securis ad radicem arboris posita est ; omnis... arbor quae non facit [ructum bonum, etc.** Quid vobis videtur? Venit Ioannes in spiritu et virtute non Moysi, qui vir mitissimus fuit, * sed Eliae, ** qui fuit vir zelantissimus et severissimus, qui occidit omnes sacerdotes et nos... ad radicem arborum... non [faciens fructus, etc. 24) Cf. Nm 12, 3. prophetas Baal?! et centum servos impii regis Israel Ochoziae igne de coelo combussit.?' Sic Ioannes rigidus est et severus praedicator. Interrogatus a turbis: Quid ergo faciemus? ?* hoc est: Tu dicis quod salvari non potest nisi qui fecerit dignos fructus poenitentiae et quod omnis arbor quae non [acit fructum bonum, etc.: quid ergo faciendum nobis est? Respondit Ioannes: Qui habet duas tunicas, del non habenti, el qui habel escas, similiter faciat,?9? hoc est saltem servet quisque legem naturalem: Quaecunque vultis ul faciant vobis homines, et vos facile illis. *? Videtis, fratres, quanta cum simplicitate et puritate loquebatur et praedicabat populo Ioannes. Et tamen adhuc multi sunt qui dicunt praedicatoribus: Loquimini nobis placenlia, videle nobis errores, scilicet dulces deceptiones, recedite a via, declinate a semita, cessare facite a facie nostra sanctum Israel. *! Quid semper praedicare Evangelium, semper eadem inculcare? Dicite aliqua pulcra, subtilia, inaudita, ad pascendos et delectandos animos. Sed, quaeso, audite quid Deus dicat: Pro eo quod reprobaslis verbum hoc et speraslis in callumnia el ...tumullu et innixi eslis super eo, propterea eril vobis iniquitas haec sicul interruptio cadens el requisita in muro excelso, quoniam subito, dum non speratur, veniel contritio eius. Et comminuetur sicut conteritur lagena figuli contritione pervalida et non invenietur de fragmentis eius festa, in qua portetur igniculus de incendio, aut hauriatur parum aquae de fovea.?? Malum signum est, fratres mei, signum perditionis est cum displicet veritas: Qui ex Deo est, verba Dei audit ; * requirere in sacra praedicatione inanem philosophiam, vanas historias, poetica figmenta, flores rhetoricos, pruritum aurium et non puram et simplicem veritatem pro salute aeterna. V. Fratres mei, si vere salutem animarum vestrarum desideratis ex animo, rogate instantissime Dominum ut det vobis praedicatores loanni similes, quoniam sicut legimus apud Ezechielem, cum elevabantur animalia illa sacra, quae Dei currum trahebant sacrosque Evangelistas designant, elevabantur pariter et €t bonum faciendum docebat. Hodie vero a praedicatoribus vana quaeruntur, quía veritas displicet; sed hoc signum est perditionis. Praedicatores verbi Dei similes Ioanni esse oportet, ut populum ad poenitentiam convertant, secus erunt falsi prophetae populo adulantes, non peccnta arguentes. Describitur romanum imperium 324 ADVENTUS SECUNDUS rotae,* scilicet populi Ecclesiae; sic praedicante Ioanne, universus populus ad poenitentiam conversus fuit. Praedicatori vero per Isaiam dicit Deus: Clama, ne cesses, quasi tuba exalla vocem tuam et annuncia populo meo scelera eorum et domui lacob peccata eorum. 5 Talis fuit Ioannes propheta Dei verax, non de numero illorum de quibus Dominus per Ieremiam ait: Nolite audire prophetas qui decipiunt vos ; visionem cordis sui loquuntur, non de ore Domini; *9 quos etiam per Ezechielem Dominus arguit: Vae prophetis insipienlibus, qui sequuntur spiritum suum el nihil videnl ! Quasi vulpes in deserlis prophelae tui, Israel ; * quia sicut in vulpibus nil boni est nisi pellis mollis et morbida, tota intrinsecus est ad nihil utilis, ita in falsis prophetis et praedicatoribus vanis — nam praedicatores tunc temporis prophetae dicebantur, — nil boni est nisi mollis blandiloquentia in promissionibus misericordiae divinae: Dicentes : paz, et non es( paz, linientes parietem absque, temperatura, ?? fabricantes absque firmo fundamento. Ubi etiam ait quod consuebant pulvillos sub omni cubito manus et faciebant cervicalia sub omni capile universae aetatis, ?** scilicet populo adulabantur, non arguebant vitia, sed divinam praedicabant misericordiam. Non sic Ioannes, sed: Genimina viperarum, quis oslendit vobis fugere a ventura ira? Quod si praedicatione sua Ioannes non multum profecit ut Iudaei in Christum crederent, non ipsi imputandum est, sed ipsis Iudaeis: Sit pictor optimus qui optimis utatur coloribus et penicillis, sed telarium habeat ex tela pessima vel tabula asperrima et nodosissima, quae nec gypsum tenet nec recipit colores: si optima non fit pictura, non est pictoris defectus. VI. Anno quintodecimo imperii Tiberii Caesaris, etc. Mirum videtur cur evangelista Lucas divinum hoc opus describere voluerit potius per tempora terreni mundanique principatus quam coelestis et divini. Cur non dixit: Anno a creatione mundi quater millesimo, vel aliud huiusmodi, quo divinum designaretur imperium? Sed existimo quod si sic descripsisset, dixisset mundus: Quidnam est divinum hoc imperium? Quis divinus imperator? Sicut dixit Pharao Moysi et Aaron: Quis est Dcus, ul audiam vocem eius et dimitad . . . . Ostendendam iam Israel? ** Non agnoscebat tunc mundus alium imperatorem nisi perversitatem Caesarem; sic dixerunt Iudaei Pilato: Non habemus regem nisi Cae- ,, '5"* sarem.** (Quare eo devenerat mundus ut totus esset veluti atheista, regnantem, sicque totus in maligno positus erat*!* ut non esset qui faceret bonum, non esset nec unus quidem. 9? Quod a principibus patet, nam cum principes sint capita mundi, sub infirmo capite non potest esse sanum corpus: cum caput dolet, omnia membra languent:*9 Omne caput languidum et omne cor moerens; a planta pedis usque ad verticem capitis non est in eo sanitas. * In tempore autem talis tantaeque cum 3 . 5 z a E ^ Filius Dei perversitatis, quae ad instar diluvii universalis totum mundum subvenit. merserat,*5 voluit Deus urigenitum Filium suum mittere, ut ubi abundavit delictum superabundaret et gratia. ** Hoc est quod legimus apud Danielem, quod lapis cecidit de monte et percussit pedes fictiles statuae illius, quae semper ad viliora descendebat; nam cum haberet caput aureum, sub capite habebat pectus argenteum et postea ventrem aereum, sub quo tibias ferreas et tandem pedes magna ex parte fictiles terreosque. Sic mundus iste semper in peius processit. Cum autem ad pessimum iam devenisset statum, tunc de monte descendit lapis, qui paulatim crescens totum mundum implevit. * Vox clamantis in deserlo. Vox dicitur Ioannes, quia sicut vOX vox aicitur procedit a spiritu hominis et a mente, sic ipse per spiritum Dei prae- !9^»ne» quia dicabat; et quia sicut vox praecedit et declarat conceptum mentis p audientibus, sic Ioannes Christum praecessit et manifestavit. Voz, quia non sicut antiqui Prophetae divina oracula scriptis erat promulgaturus, sed tantum viva voce praedicaturus; voz, quia brevi tempore suo munere erat perfuncturus, cito enim vox transit; quia totus vox praedicationis erat, verbo et exemplo, vita et doctrina, linguaet manibus: vita Ioannis praedicatio erat. Tandem vox clamantis, scilicet vox magna, potenter feriens aures, quia homines acutissimis auribus praediti ad audienda quae mundi sunt, ad ea quae sunt Dei audienda surdastri sunt, ideo alta opus est voce et clamare fortiter oportet. Erant homines gravissimo veluti somno et léthargo sopiti: Ut via bona sit. quattuor requiruntur, quae tamen quilibet facere recusat. loannes 2 Deo missus fuit ad praedicandum. 326 ADVENTUS SECUNDUS ad eos excitandos magna voce opus erat; et tamen vix tali tantaque Dei voce excitari potuerunt. Parate viam Domini, rectas jacite semilas eius. Ut via bona sit quattuor requiruntur: ut sit recta, plana, lata atque expedita, absque impedimento, nam lapides, lutum et pulvis magno sunt impedimento et viam difficilem reddunt. Sic necesse est ut via vitae nostrae, qua in hoc saeculo tanquam peregrini ad patriam tendimus, sit recta per iustitiam, plana per aequitatem, lata per caritatem et dilectionem, expedita, sine lapidibus avaritiae, luto luxuriae, pulvere mundanae vanitatis et superbiae. Hoc est quod ait: Omnis vallis, etc. 8 Vallis est defectus, mons autem superfluitas terrae; suppleantur defectus in rebus spiritualibus et tollantur vanae supertfluitates in corporalibus. Mirandum valde est, fratres, quod in mundo bona corporalia quisque vellet pro se, spiritualia autem pro aliis; hinc quisque videt et damnat vitia aliorum; vellet quisque ut alii essent sancti, absque .omni vitio, sed pro se non desiderat quis nisi esse absque defectu rerum corporalium; terram quilibet vult pro se et coelum Deumque pro aliis. Ill. ALIA HOMILIA Anno quintodecimo imperii Tiberii Caesaris, procurante Pontio Pllato Iudaeam, tetrarcha autem, etc. ! I. Agitur in sacrosancto hodierno Evangelio de praedicatione Ioannis Baptistae; nam ad hoc missus fuit a Deo, ut alter Ioannes ait, aquila Evangelistarum et theologorum phoenix:? Fuitl homo missus a Deo, cui nomen eral Ioannes; hic venit in testimonium ul testimonium perhiberel de lumine, ul omnes crederent per illum.? Et sic Deus ipse per Malachiam ait: Ecce ego milto Angelum meum el praeparabil viam anle faciem tuam; et stalim veniet ad templum sanctum suum Dominator, quem vos quaeritis, el Angelus testamenti, quem vos vullis.* Sic Lucas hodie ait quod venit, sed postquam Adagia, col. 049, 3) 1, 6-7. 4) 3, 1. Vulg.: Ante faciem meam, faclum est verbum Domini ad eum, in omnem regionem Iordanis praedicans baplismum poenitentiae in remissionem peccatorum. * Matthaeus ait quod sic praedicabat Ioannes: Poenitenliam agite, appropinquavit enim regnum coelorum. * Quare tria praedicabau loannes: Christum, poenitentiam et Tria regnum coelorum; Christum esse verum Messiam, poenitentiam necescente sariam esse ad consequendam remissionem peccatorum, et quod a p perm Deo paratum est nobis regnum coelorum. Primum horum trium non coelorum. tangit Lucas in hodierno Evangelio, sed tantum duo posteriora; sic et ego. Nam cum omnes nos per gratiam et misericordiam Dei tanquam fideles et veri catholici in Christum credamus, necessarium nunc minime est Christi fidem nobis praedicatione persuadere. Praedicat ergo Ioannes hodie poenitentiam et regnum coelorum, viam et patriam. II. Magna res est praedicare hominibus eisque promittere regnum ed e d el regnum coeleste, aeternum et infinitum; ideo tanto cum splendore, ijgatus | tanta cum pompa et apparatu historico introducitur in hodierno Vio res | Evangelio haec praedicatio. Quoniam vero multa promittenti et coelerum, magna parum creditur, nisi persona sit magnae auctoritatis et fidei, hoc primum de Ioanne docet Lucas, quod factum est verbum Domini super loannem Zachariae filium in deserto; * quod missus a Deo est ad praedicandum tanquam nuncius et legatus divinus. ! Nunciis et legatis in publicis legationibus adhiberi solet fides in iis | quae dicunt atque promittunt nomine suorum principum a quibus missisunt. Magna promittit Ioannes, sed Dei nomine cuius est legatus. Non est Ioannes qui promittit, sed Deus. An Deo omnipotenti fidem negabimus? Divinis promissionibus fidem non adhibebimus? Homini magna promittenti aliquando non creditur ex dubita- Deus autem tione aut suspicione vel quod non possit vel quod nolit promissa prae- More stare vel quod, si vere, dum promittit, et potest et vult implere prot" t" missa, postea tamen, re melius considerata, eum poenitet vel ne se emnipotem bonis quae promiserat privet domumque suam, vel quia hominem postea promissis indignum novit quem prius minime noverat, vel ab amicis et domesticis dissuasus. De Deo autem tam magna promit- $5) 8, 2-3. 6) 3, 2. 7) 3, 2. el verax, lmo maiora dat quam promittat. Satanas est qui magna promittit et nihil attendit. 328 ADVENTUS SECUNDUS tente quid dicemus? Quod non potest servare quae promittit? An non est omnipotens ipse creator coeli et terrae? Quis fecit omnia quae vel oculis cernuntur vel mente intelliguntur in coelo et in terra? Si rex magnus aut imperator optimatibus suis promittit marchionatus, comitatus, ducatus et principatus similesque titulos et status in suo regno aut imperio, praestare etiam potest. Sed an forte censendus Deus est nolle stare promissis, sed curialium more multa proferre? Hoc autem infidelitas et mendacium est ; Deus autem fidelis est: Seipsum negare non potes ; ? Est autem Deus veraz, omnis autem homo mendaz,*' scilicet mentiri potest, Deus autem nequaquam: Coelum et terra transibunt, verba autem mea non praeteribunt, * scilicet coelum et terra potius deficerent quam Dei verbum et promissa. Si Deus magna promittit, maxima, multo maiora praestat, quamvis impossibilia videantur promissa. Quis non videat sole clarius impleta omnia quae divinitus sanctis Patriarchiset Prophetis fidelique populo promissa sunt? Promittere autem et promissi postmodum poenitere hominis est parum cordati et sapientis, est defectus prudentiae vel mentis instabilitas; Deus autem est ipsamet sapientia, nec mutari potest divinae voluntatis decretum: Ego... Deus et non mulor ;!? Sine poenitentia... sunt Dei dona!" et promissa, idest Deum non poenitet promissorum donorum. Si igitur Deus hodie per Ioannem magna nobis promittit, dum universo populo praedicat regnum coelorum, integerrima est summaque et maxima adhibenda fides divinis promissionibus. Satanas est qui magna promittit, sed nihil attendit, qui promissis nos decipit, sicut pisces decipiuntur csca ut hamo capiantur. Magna promisit parentibus nostris: Nequaquam... moriemini, sed eritis sicul dii scientes bonum el malum, ! si comederitis de ligno vetito. Promisit immortalitatem vitaeque aeternitatem, divinam dignitatem et gloriam divinamque sapientiam et omniscientiam; sed haec omnia eripuit nobis. Sic nunc quoque promissis suis omnes fere decipit, promittens vitae diuturnitatem ac longaevitatem, mundana bona mundanamque felicitatem ac prosperitatem in saecularibus negotiis, modo avertat animum a spe, a desiderio et cogitatione coelestium bonorum, quae a Deo nobis promissa et praeparata iam a saeculo sunt, modo Ioannis vocem minime audiamus dicentem: Poenitentiam agite, appropinquavit enim regnum coelorum. Sicut autem promisit quidem Deus Hebraeis terram Chanaan et regnum Palaestinae, sed ita tamen ut armis pugnando illud sibi acquirerent, Deo victorias largiente et virtutem auxiliumque praestante ad hostes superandos et in nihilum redigendos, !?? sic promittit quidem nobis Deus regnum coelorum, ita tamen ut armis iustitiae pugnando contra diabolum, mundum et carnis vitia atque concupiscentias illud nobis acquiramus. Promittit nobis coelestem civitatem Ierusalem supernam, quae nostra civitas et patria est: Non enim habemus ... civitatem permanentem, sed fuluram inquirimus ; ?. Dum sumus in hoc saeculo, peregrinamur a Domino; * vult tamen ut laboremus per viam ambulando quae ad civitatem hanc ducit. III. Id autem quod iter agentes peregrini valde desiderant est ut sit via bona, plana et facilis, non admodum laboriosa. Sic Ioannes ait viam salutis quae ad coelum ducit bonam facilemque futuram: Parate viam Domini, recias facile semitas eius ; omnis vallis implebitur el omnis mons el collis humiliabitur el erunt prava in direcia et aspera in vias planas. 1$ Ut via bona sit requiritur ut sit plana, non montuosa, nam via quae per altos montes et profundas valles in Alpibus facta est, procul dubio valde laboriosa suapte natura est. Praeterea, ut sit recta, non tortuosa, obliqua et arcuata; necesse est enim ut sit multo longior via sinuosa, peregrini autem desiderant, ut dici solet, per chordam potius quam per arcum ire. Tertio, ut sit via non aspera, non petricosa, non lutuosa aut arenosa, sed facilis, quae non augeat corporis defatigationem atque laborem. Sic, inquit Ioannes coeli viam describens, erit plana, quia omnis vallis implebitur el omnis mons el collis humiliabilur; erit recta, nam: Erunl prava in directa; erit facilis: El aspera in vias planas. Comparat hisce verbis Ioannes, ut opinor, evangelicam legem cum lege mosaica. Data fuit lex Moysi ut esset via salutis: Si ... vis civitatem, etc. 14) 2 Cor 5, 6. Vulg.: Dum sumus in corpore, etc. 15) Lo 3, 4-5, Deus promittit regnum coelorum, sed laborando et pugnando hoc regnum acquiritur. Praedicat loannes parare viam planam, rTecinm et facilem; talis est via legis evangelicae, quae est lex amoris et pietatis. Facllis et suavis est Jex Christi, asperrima autem et difficilis valde erat lex Moysi et imperfecta tum in praeceptis, tum in promissionibus et praemiis, 330 ADVENTUS SECUNDUS ad vitam ingredi, serva mandata ; * Haec [ac el vives. ' Sic legimus in Levitico: Custodite leges meas alque iudicia, quae faciens homo vivel in eis,!* alioquin maledictus omnis qui non permanserit in omnibus quae scripta sunt in libro legis ut faciat ea. * Quis autem nescit quod lex Moysi servatu admodum difficilis erat? Sic Petrus ait: Quid lentatis... imponere iugum super cervices discipulorum, quod neque patres nostri neque nos poriare poluimus? Sed per gratiam Domini nostri Iesu Christi credimus salvari. ? Manus Moysi graves erant, ?! lex data in lapidibus fuit, ? lex erat timoris, minarum, irarum, vindictarum et mortis, iugum valde asperum et grave; Evangelium vero lex amoris et pietatis, iugum est suave et leve: Venite ad me omnes qui laboralis el onerati estis sub iugo legis, ef ego re[iciam vos. Tollite iugam meum super vos et discite a me, quia milis sum el humilis corde, el invenielis requiem animabus vesiris; iugum enim meum suave esi el onus meum leve. ?5 Sic Ioannes hodie discrimen statuit inter legem Moysi et Evangelium Christi, quale est inter viam montuosam, flexuosam, asperam ac valde difficilem et inter viam planam, rectam, facilem ac valde bonam, qua nec desiderari melior potest. Quid est hoc nisi quod magna cum difficultate servari poterat lex Moysi et quod lex Christi facillime servatur? Videte quale discrimen est inter circumcisionem et baptismum, inter sanguinem et aquam, inter statum servorum et statum filiorum, inter timorem et amorem, inter sacrificia et sacrificia, inter cultum et cultum, inter praecepta et praecepta! Lex habebat sexcenta et tredecim praecepta,?* Evangelium duo tantum: ut diligamus Deum super omnia et proximos sicut nos ipsos.?5 Lex Moysi tota erat montes et valles: mons est terrae excessus, vallis autem defectus; ille altitudo terrae, haec autem profunditas: in lege erant montes externarum caeremoniarum, sed valles defectus spiritualium exercitiorum in virtutibus animi, quibus vere Deus colitur in spiritu et veritate;?* montes promissionum temporalium bonorum, valles defectus aeternorum: aeternam vitam, coelestem gloriam, ceptorum, apud Blasium Ugolinum Thesaurus Antiquitatum Sacrarum, t. 8, col, 695-6896. perpetuam felicitatem et beatitudinem in coelesti paradiso nulibi lex promittit; montes minarum temporalium malorum, valles defectus aeternorum: nullibi disserit de aeternis inferni poenis, sicut nec de creatione Angelorum aut de casu daemonum et malorum spirituum; montes figurarum et umbrarum, sed valles veritatum; montes sacrificiorum, sed valles sacramentorum, nam vacua erant veteris legis sacramenta, gratiam non conferebant suapte natura; montes iustitiae et severitatis, valles misericordiae et pietatis, erat enim tum in tunc Deus ultionum:?' lex mortem minabatur peccatoribus, *9 sed ness diay non misericordiam promittebat poenitentibus, nullum erat sacrificium pro peccatis voluntate commissis, unde Paulus ait: Voluntrarie enim peccanlibus nobis . . . non relinquitur hostia pro peccatis; lLerribilis autem quaedam expectatio iudicii et ignis aemulatio, quae consumptura est adversarios.*? Sic David poenitens ait: Quoniam si voluisses sacrificium, dedissem utique*? pro peccato meo; ita ut nonnisi ex divina revelatione scire poterat peccator dimissum sibi esse peccatum, sicut David, cui Nathan ait: Dominus... transtulit peccatum tuum, noli timere, non morieris. ?! At in nova lege habemus Poenitentiae sacramentum, post Baptisma, quo omnia peccata delentur. Sic Deus per Evangelium facilem paravit nobis viam aditumque aeternae salutis per poenitentiam salutarem. k IV. Sed quid est quod ait: Parate viam Domini, rectas facite uM Ded u aspíiclatur semitas eius? Nonne parata a Deo via est? 'Nonne suapte natura quaenam recta est? Quomodo ergo paranda et dirigenda iubetur? Quaeso, """* *" v» attendite. Hebraice sic legitur Isaia 40: q^ nmm Tm 322 1315585 QD n2"ny35;* ubi duo sunt verba multiplicis siv ev 7" *8 v Y^?" gnificationis: /135** enim non tantum parare significat, sed etiam respicere ac sese vertere ad inspiciendum; "U^ vero significat dirigere, rectum esse, et placere, recte iudicare ac bene. Ait ergo: Parate viam Domini: videte, respicite ut inveniatis eam, stía, ctc. 30) Ps 50, 18. 31) 2 Rg 12, 13. 32) Vr. 3. Ms.: Pannu derech Iehovah iasceru baharabah mesillah lelohenu. 33) Ms,: Panah, et in[ra: Iascar, 332 ADVENTUS SECUNDUS sicut apud Ieremiam ipse Dominus ait: Haec dicil Dominus : Slale super vias el videle el inlerrogate de semilis anliquis, sive saeculi aut mundi, quae sit via bona, et ambulale in ca el invenietis re- [rigerium animabus vestris.** Videtis quomodo iubet Deus ut aspiciatur ac videatur quaenam bona sit via? Sic etiam inquit: Dirigite, rectas facite, rectas bonasque iudicate vobisque placere ostendite semitas Dei nostri, nam homo libenter agit quod arridet et sibi placet. Verum, quoniam hebraice dirigite semilam | in solitudine Deo Ala est via nosíro legimus, dicendum est quod duplex est via: altera qua Deus 3^ vea et ad nos venit et altera qua nos ad Deum imus. Via qua Deus ad nos nos venit et »Jia qua "9*5 venit animus noster est, via qua nos ad Deum tendimus lex Domini ad Deum ids dre est et vitae Salvatoris imitatio. Venit ad nos Deus per viam intelparanda est. lectus vel affectus, per viam cognitionis vel amoris, per viam cogitationis vel desiderii aut affectionis. De via qua Deus ad nos venit ait: Parale viam Domini, rectas facile semitas Deo nostro, scilicet auferte omnia impedimenta quae venientem Dominum remorari possunt iterque impedire aut retardare et oculos maiestatis eius offendere. Vi& Dei ad Quare idem est quod hic Ioannes ait, cum eo quod Samuel universo mieniam populo dixit: Praeparate corda vestra Domino el servite. illi soli ; aupoenitentiam v ferte deos alienos de medio vestri.?* Sic per poenitenliam salutarem Eisices uat paratur via et dirigitur semita per quain veniat ad nos Christus Deus legis. noster. Paravit nobis Deus viam optimam, ut minimo cum labore perageremus nostrum iter in coelestem patriam; exigit ratio ut nos quoque venienti Deo viam paremus pro nostra virili non indignam tali tantaque maiestate; paremus viam ita ut sit plana, recta, lata et facilis, non lutosa, non salebrosa, non tetricosa aut senticosa, deserta et invia, sed bona, optima, ornatissima, qualis parari solet magno principi qui avide in. civitate excipitur. Praeparate viam, praeparate corda vestra Domino : ne sitis, inquit, quae insipientes, quales censerentur ab omnibus illi qui regem excepturi pic in civitatem pararent viam atque ornarent mille modis; similiter pahabia" latium, aulam et procubicula; de regis cubiculo, de lecto, de mensa »smam. et victu nihil vel cogitarint quidem, quod principe loco et cura faciendum erat, ut esset ornatissimum et rege dignissimum. Ne, inquam, nos similes his simus, nam nemo est qui pro hac solemnitate suam non ornaverit domum atque seipsum pro viribus, sic etiam ornatae sunt Ecclesiae atque altaria. Sed cubiculum Christi anima nostra, cor nostrum est; hoc est Christi habitaculum et domicilium in nobis, aliam non quaerit sedem nec aliud stratum. Hanc igitur domum necesse est ut paremus Domino, haec mundanda nobis est a vitiorum immunditiis, haec ornanda virtutum ornamentis. Quod si tanto principe dignam praeparare habitationem non possumus, faciamus quod pro nostra virili possumus. Moyses praeparavit habitaculum Domino,** praeparavit et Salomon templum pro viribus ornatissimum auro gemmisque.? Quoniam vero nil potest Deo dignum esse, cum descendit Dominus ad habitandum in tabernaculo Moysi, gloriam secum de coelo attulit: Gloria Domini . implevit tabernaculum, maiestate Domini coruscante; ?* similiter de templo legimus: Complevil... gloria Domini templum Dei.*? Est enim Deus sicut sol, qui sua gloria suum ornat palatium illustrans suis radiis coelum universum. Videamus ne nunc quoque accidat Christo id quod in die palmarum accidit: exceptus fuit avide in civitatem lerusalem, occurrit ei universus populus magna cum laetitia et exultatione, omnes cum ramis palmarum et olivarum acclamabant triumphum: Hosanna Filio David! Benedictus qui venit in nomine Domini, rex Israel; ? Paz in coelo el gloria in ezcelsis ; *! multi etiam honoris causa vestimenta sua prosternebant in terra; € sed cum in templum pervenit a profanis mercatoribus occupatum, invenit tanquam speluncam latronum -— unde conquestus, et merito, fuit dicens: Domus mea domus orationis esl, vos autem fecistis illam speluncam latronum, * — a nemine exceptus fuit convivio; quare esuriens et faraelicus in Bethaniam reversus fuit. € V. Vox clamantis in deserto : Parale viam Domini, recias facite semilas eius, scilicet: Poenilentiam | agite, appropinquavit enim, etc. Ut Ioannes viam Christo praepararet iuxta pairis oraculum: Tu, 19, 46. 44) Cf. Mt 21, 17. quam Deus ipsemet Íngrediendo splendidiorem faciet. Salagere ergo debemus ut veniens nd nos Christus domum suam indignam nonu inveniat. Ad parandam viam Christo loannes poenitentiam et baptismum praedicabat et poenitentes baptizabhat. Pocnitentia dolorem de peccatis importat. Deus poenitentiam requirit contra delectationem peccati 334 ADVENTUS SECUNDUS puer, propheta Altissimi vocaberis, praeibis... ante Dominum parare vias eius ; ad dandam scientiam salutis plebi eius in remissionem peccatorum eorum,** tria faciebat: praedicabat, sed scientiam salutis, praedicabat poenitentiam, sicut et Christus, sic enim praedicare coepit: Poenitentiam agite, appropinquavit enim regnum coelorum; ** sic etiam Apostoli;* praedicabat baptismum poenitentiae, ** scilicet in signum verae poenitentiae, et tertio loco, vere poenitentes ac peccata sua confitentes baptizabat in Iordane,*? quamvis baptisma ipsius gratiam non conferret, nam ait: Ego... baptizo vos... aqua, qui aulem post me venit... ipse vos baplizabit in Spiritu Sancto. 59 Primum ergo quod praedicat Ioannes poenitentia est salutaris: Poenitentiam | agite, sive, ut graece est, pstavosite, 9! poenitemini, resipiscile, cognoscite peccata vestra et dicite cum David poenitente: Peccavi. Domino, * ut .Dominus transferat peccata vestra. Importat autem poenitentia displicentiam et. dolorem de peccatis contra Deum legemque eius admissis. Poenitentiam a nobis requirit Deus et condignam poenitentiam; ait enim: Facite... dignos fructus poenitentiae, iam enim securis ad radicem | arboris posita est ; omnis... arbor quae non [acit [ructum bonum, ezcidetur et in ignem mittetur. * Requirit a nobis poenitentiam, sicut medicus ab infirmo ut amaram sumat potionem ad evacuandos malos humores, qui maxime ex dulcium et suavium comestione causantur. Amat enim natura dulcia et suavibus nimium delectatur; hinc fiunt repletiones, hinc indigestiones et cruditates; ideo amara requiritur potio, sic enim contraria contrariis curantur. ** Peccare est comedere de ligno scientiae boni et mali, 55 sed poenitere est comedere de ligno scientiae mali et boni, qualis fuit crucis arbor. Peccatum prius offert et dat nobis bonum, scilicet delectationem atque dulcedinem quandam suavem et iucundam, sed momentaneam; postea vero amaritudinem conscientiae diuturnam, imo perpetuam; poenitentia vero fructus est arboris scientiae mali et boni, arboris venturus est, eic. 51) Ms.: Metanollte. 52) 2 Rg 12, 13. 53) Mt 3, 8-10; Lc 3, 8-9. Vulg: Fructum dignum poenitentiae. .. ad radicem arborum, etc. 54) Aphorismus Hippocratis, de quo cf. Galenus De Sanitate tuenda, llb. 1, cp. 7, f. 85*; |Ib. 5, cp. 1, f. 93*; cp. 12. f. 91*. 55) Cf. Gn 2, 17. crucis: prius dat nobis amaritudinem, postea vero sempiternam dulcedinem. Requirit a nobis poenitentiam tanquam iustam punitionem peccati admissique delicti, nam divina iustitia sicut nullum bonum relinquit irremuneratum, ita nec malum relinquere vult impunitum; poenitentia est punitio et vindicta de peccato sumpta. Si homo hominem laesit eique reconciliari desiderat, necesse est ut condignam praestet satisfactionem, ut veniam petat ostendatque se dolere de illata iniuria ac displicere sibi offensam. Nos autem Deum offendimus, quare necesse est ut per poenitentiam reconciliemur; poenitentia autem sacrificium est pro peccato quo exhibemus corpora nostra Deo hostiam viventem, 59 'erucifigentes carnem cum vitiis et concupiscentiis. "* Non potest autem occidi * animal Deo in sacrificium immolandum sine doloris sensu: Sacrificium Deo spirilus contribulatus, cor conirilum el humiliatum. 5? Est poenitentia circumcisio cordis:*?? quis unquam circumcidi potuit sine dolore? Arca Dei Dagonem deum Philisthaeorum in terram proiecit. caputque et manus amputavit; *' et primum quod iussit Deus Hebraeis fuit, ut ingressi terram promissionis idola Gentium destruerent et ad nihilum redigerent;9? iussit ut Deo in sacrificia offerrent hircos, arietes, oves, boves et huiuscemodi animalia, 9 quae Aegyptii tanquam divina numina colebant. * Samuel ad populum ait: Si in tolo corde vestro revertimini ad Dominum, auferle deos alienos de medio" vestri.9* Peccatum est cultus quidam idololatriae: Quorum deus venler est, 9 inquit Paulus alludens ad Dagonem deum AIlophylorum capite manibusque truncatum; et iterum ait quod idolorum servitus avaritia est. * Utigitur Deo vere serviamus et placeamus, delenda sunt per poenitentiam vitiorum idola, nam Deum et idola cum Samaritanis colere minime possumus 9? et in duas partes cum Israelitis claudicare, ut Deum simul cum Baal colamus. 9? Sic Ioannes poenitentiam a nobis requirit, sed condignam: Facile... fructus dignos poenilenliae. €0) Cf. Ier 4, 4. 61) Ct. 1 Bg 5, 2-7. 62) Cf. Dt 12, 1-3. 63) Cf. Lv 1, 1 sqq. et in Iustam peccati punitjonem et divinae offensae reparationem. Vera poenitentia destructionem omnium penitus vitiorum slgnificat. Duae sunt praecipuae partes poenitentíae; dolor et propositum, Non sola peccata commiss[onis vitanda sunt, sed etiam omissionls, hoc enim est declinare a malo et facere bonum. Talis vera poenitentia quam loannes praedicabat. est 336 ADVENTUS SECUNDUS VI. Sciendum autem quod duae sunt praecipuae poenitentiae partes: altera est resipiscentia ac recognitio peccati una cum dolore et displicentia de commisso scelere, altera est odium peccati et firmum animi ac stabile voluntatis propositum fugiendi peccatum in posterum, ita ut mortem quis potius et quodvis aliud malum, licet maximum, subire * velit, quam peccatum in Deum admittere. Et hoc est quod Ioannes ait: Parale viam, sive mundate viam et dirigite semitam, ut per poenitentiam vere iustificati declinemus a malo et faciamus bonum. ?1 Quoniam vero sicut duplex est pars iustitiae et duo genera praeceptorum legis, ita duo sunt quoque genera peccatorum; peccamus enim et committendo mala et omittendo bona. Loquitur loannes de montibus et vallibus, dum monet ut paretur via et dirigatur semita. Montes sunt peccata commissa, valles bona dimissa; montes cogitationum superfluarum,.desideriorum carnalium, verborum otiosorum, operum vel malorum vel vanorum in servitium mundi et carnis; sed valles sunt defectus bonarum cogitationum, sanctorum desideriorum, verborum et operum quae ad salutem necessaria sunt. Humilientur montes et impleantur exaltenturque valles, tollantur superfluae cogitationes, desideria, verba, opera carnis et mundi, adhibeantur autem spiritualia et quae Deo placent nobisque utilia sunt. Haec erit condigna poenitentia: Facite... fruclus dignos poenitentiae, iam enim securis ad radicem arboris posita est. Sic venit Ioannes in spiritu et virtute Eliae, ? praeco divini verbi zelantissimus, ardentissimus ac severus valde, intentans minas damnationis et perditionis aeternae: Omnis... arbor quae non facit fructum bonum, excidetur et in ignem millelur. Facile tamen est quod nobis suadet, ut a ventura ira fugiamus: Peoenitentiam agile. Si via hac rei mortis et poenarum effugere possent a manibus temporalis iustitiae, quis non facillime ultima supplicia et omne poenarum genus effugeret? Si sola delicti poenitentia et emendationis promissio reis sufficeret ad evadendam mortem, nemo unquam moreretur per manus iustitiae. Quid ergo hac via salutis facilius? VII. Videbit omnis caro salutare Dei,?* sive: Revelabitur gloria Domini et videbit omnis caro pariler,"** vel: Appropinquavit .. . regnum coelorum. Hodiernum Evangelium veluti magnus quidam thesaurus est bonorum omnium coelestium et terrestrium, temporalium et aeternorum, visibilium et invisibilium; loquitur enim de imperio terreno atque mundano cum omni dignitate quae in mundo reperiri potest, et de regno coelesti et divino. Sicut enim in mundi exordio duo regna constituit Deus: regnum diei, cui praefecit solem, et regnum noctis, quod tradidit lunae, ** sic nunc duo nobis proponuntur regna. Ab initio Deus duo condidit regna: coeleste unum, terrenum alterum, cum creavit .. . coelum el terram. ** Regnum coeli super Angelos tradidit Filio suo, regnum vero terrae tradidit homini super animalia: Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram, et dominetur piscibus maris el volatilibus coeli et besliis universaeque terrae." Non contentus autem homo tali tantoque principatu, arte et suasu diaboli coelestis regni sceptrum et coronam appetiit. *9 Et quidem Deus regnum coeleste semper praetulit terreno: Coelum coeli Domino, lerram autem dedit filiis hominum, sive, ut in hebraico est, filiis Adam, *? hoc est: regnum coeleste Deus dedit Domino unigenito Filio suo, vero Deo, qui humanandus erat et humana carne induendus, terrenum autem regnum homini dedit servo, ut esset veluti pro-rex et procurator, sicut in hodierno Evangelio Pilatus in Iudaea erat procurator Tiberii Caesaris. Praetulit Deus semper coeleste regnum terreno sicut sol praefertur lunae, aurum aeri, argentum plumbo. Contempsit Christus regnum terrenum atque mundanum, hinc noluit rex esse in mundo hoc, sicut David et Salomon, Cyrus aut Assuerus. Sicut enim indignitatis esset, non dignitatis munus, ut nunc potentissimi regis Hispaniarum unicus filius regni princeps mitteretur a patre in Italiam pro-rex Neapolis vel Siciliae aut pro-dux Mediolani,9? ita plane indignum fuisset unigenito Filio Dei ut cum 26. Vulg.: Et praesit piscibus, ctc. 78) Cf. ibld. 3, 4-6. 79) Ps 113 (hebr. 11-4), 16. Sicillas et Mediolani hahuisse, quam Mediolani per pro-ducem et Neapolis per pro-regem exercebnt. De duobus regnis loquitur hodle Evangelium: de terreno, quod Deus homini dat, et de coelesti, quod dat Filio suo. Contempsit Christus regnum terrenum, hinc in mundum incognitus venit. Vilipendit Deus terrenum regnum, quod etiam Inimleis dat, maximi autem facit coeleste, quod Filio et amlcis suis ab aeterno praeparavit. 338. ADVENTUS SECUNDUS titulo et honore mundani regis aut imperatoris in hunc mundum venisset. [In mundum hunc venire voluit incognitus, tanquam privata persona, licet rex coeli esset, unigenitus Filius Dei summi. Deus etiam ipse contemnere semper visus est coronas et sceptra mundani imperii mundanasque dignitates, nam ante Christi adventum et multis etiam post Christum annis regna haec et imperia infidelibus dedit: Assyriis, Chaldaeis, Persis, Medis, Graecis atque Romanis, hominibus impiis, daemonum cultoribus, servis diaboli, inimicis Dei vivi et veri. An non vilissima reputamus quae in immundorum animalium cibum proicimus comedendaque tradimus? Tradidit romanum imperium Tiberio, homini impio, tyranno crudelissimo, carnis vitiis deditissimo, qui etiam'ob nimiam crapulam/et ebrietatem biberius dicebatur, ut Suetonius Tranquillus scribit; ?' provinciam Iudaeae tradidit Pilato, a quo unigenitus Dei Filius crucifigendus erat; € pontificiam dignitatem Annae et Caiphae, horrendae impietatis monslris, qui avaritia et ambitione ducti pontificatum emebant annuatim. * Sic Deus vilipendit ac pene nihili facit mundi huius principatum, regna et imperia terrae, quoniam vitiis plena sunt, avaritia, ambitione, superbia, libdiine et mille malis: Mundus lotus in maligno positus esl. 9t Regnum autem coeli, quod Filio suo dedit, quod amicis et electis suis ab aeterno praeparavit, maximi facit, quoniam regnum est in quo omne reperitur bonum, regnum augustissimum, felicissimum, regnum perpetuae felicitatis et pacis, regnum infinitum et aeternum, ubi terrenum regnum ad nihilum redigendum est, nam: Omne regnum in seipsum divisum desolabitur.9$ Videmus autem romanum imperium in tot partes divisum atque dissectum, sicut in digitis statuae, quam in somnis vidit rex Chaldaeorum, praemonstratum fuit,95 et in decem cornuis quartae bestiae, " et tandem tota statua fuit redacta in nihilum; sed regnum coelorum regnum est, ut Daniel ait, quod non corrumpelur, 9$ quod in aeternum manebit. 2-26; Mc 15, 1-15; Lc 23, 1-25; Io 19, 1-10. 83) Cf. S. Beda In Evang. S. Marci, lib. 4, (P. L. 92, 279). 84) 1 Io 5, 19. 85) Le 11, 17. 86) Cf. Dn 2, 31-45. Nunc vero, o fratres, si rectum Dei iudicium est, si Deus recte ac sapientissime de rebus omnibus iudicat, cum sit ipsamet sapientia, quid est quod nos tanti facimus terrena bona et tam nihili coelestia, cum Deus, e contra, tam vili pendat terrena et tanti faciat coelestia ? Mundana bona quis nescit quod. magno cum labore acquiruntur, magno cum timore possidentur, cum sint multis periculis subiecta, et magno cum dolore amittuntur?5? Coelestia autem facili negotio acquiruntur et nullis cum sint subiecta periculis nec possint amitti, nec possidentur cum timore nec amittuntur cum dolore. Et tamen nemo est qui coeleste regnum quaerat, quod Ioannes praedicat et promittit, terrena autem regna omnes summo studio perquirunt. Bone Deus, Christus ait: Nolite thesaurizare vobis thesauros in terra... thesaurizatre aulem vobis (hesauros in coelo, ** et nos ex diametro totum oppositum facimus! Quaenam haec fides est nostra? quomodo credimus ? VIII. Videbit omnis caro salutare Dei. Magna profecto res est salutare Dei, salus divina; nihil est ultra quod maius aut melius sit. Hoc significavit Regius Vates Psalmo 90, dum bona multa et magna enumerat, quibus veri servi Dei gaudent. Cum enim multa enumerasset dicens quod: Qui habitat in adiulorio Allissimi, in protectione Dei coeli commorabitur... Ipse liberabit me de laqueo venantium el a verbo aspero. Scapulis suis obumbrabit tibi el sub pennis eius sperabis. Scuto circumdabit le veritas: eius, non timebis a timore nocturno, a sagitta volante in die, a negotio perambulante in tenebris, ab incursu el daemonio meridiano... Non accedel ad le malum et flagellum non appropinquabit tabernaculo tuo. Quoniam Angelis suis mandavit de le... Super aspidem et basiliscum ambulabis, etc. Quoniam in me speravit liberabo eum, protegam eum, quoniam cognovit nomen meum. Clamabit ad me et ego exaudiam eum, cum ipso sum in tribulatione, eripiam eum el glorificabo eum. Longitudine dierum replebo eum. Tandem super omnia dixit, quasi quid maius aut melius dicere non habens: Ostendam illi salutare meum : ** postremum omnia anteriora complectitur, ut sit thesaurus omnium beneficiorum et bonorum Dei. Homines tamen, ex opposito, maximi faciunt terrena et contemnuut coelestla. Maxima sunt bona quibus veri servi Del etiam in hoc mundo fruuntur, 340 ADVENTUS SECUNDUS DOMINICA QUARTA Nam hoc est quod Psalmus docet: quod Deus pios eruit ab omnibus malis et periculis corporalibus et spiritualibus, visibilibus et invisibilibus, quoniam eos singulari providentia et protectione gubernat et regit tanquam carissimos filios. Timere solet homo pericula pestis et belli, timet inimicos visibiles et invisibiles daemones milleque mundi pericula. Quod si a malis bestiis timet homo, a venenatis serpentibus et feris, ursis atque leonibus, ab his liber erit, sicut in Samsone, *? D3vide, * Daniele ** et Paulo, ?* quem vipera nihil laesit, manifestum est. Ait autem quod in proteclione Dei coeli commorabitur, sive, ut hebraice est, pernociabit - noctem Sacrae Litterae appellant tempus calamitatum et malorum, ?? - tanquam in optimo hospitio ac securissimo loco quiescet, ita ut non sentiat noctis iniurias. Appellat vero noctem, ut diximus, tempus calamitatum et persecutionum malorumque omnium, sed ait: Cum ipso sum in tribulatione, eripiam eum, et tandem oslendam illi salutare meum. ?' albis relictis, transitur ad diem S. Andreae Apostoli, Conceptionis DBeatae M. V. et S. Thomae Apostoli. Sermones SS. Apostolorum in Sanctorali inseremus, cf. quae diximus in Praefatione huius voluminis; ceterae de B. M. V. in Mariali iam editae fuerunt, In Conceptionem Immaculatam, serm. 2. pag, 422-437; serm. 5, pag. 453-460; serm. 6, pag. 461-467; serm. 10, pag. 494-496; serm. 11, pag. 497-503. n CU ————Á [e Ma Hen is M nono d rus PPM VENE PN PILAR f e ds » ] AS. Le Liacde RDUM E MAE spits egi ed hocce rt y ec nd pee ispn te pot ey ALS E Ad qm meni. Pn € Mg i Fx ios pam ad. » IA ris Lr i4 E PME: Uy PEPPER n TE ME : J 7. 2: à qv y^ fAthh) dV dy Pp hy i DIMUS o dn pure d fe) Á g dd Pow ns 4^ Pied aureus: AE P FPiea. PP LA AL pom pov cp A PM ehe rti nna voe quim nt, er Ad rh "£t (reetnans 2 uhi frs apte o a. Api e ae tt rasoro) adl qun dnd. ei "— Ad MR ge « m Pbi] 6) Ch aol a Lad a ys Lie Ur ifte Pos) irtced. ul. P pois 1. UAPV. PATH Ab rotes Adan n^ Ha bao 01, Iun ap nont mud Moo. g^ € oltre) Pob. C HU] Irt IA) MAG 0) jo. € Irt pe. prit e paio Chai 08 mea eR iy nte e) Ian Bs Pp, IP IAM PME RT. e patent. éd d. prtol ates 1o hi Pa Pot m ae Reo. adn e p ael Inh ME 7 ie y et ai. not x. patrie ad or portet llwrt] TP aes. ep porn fnt Fisscaphoret, Jui frat rat (pata ttt rt an € pA bl M1 un Ir ag 979 APPRAPIPOR TRA GU pid INtrd f tunt], file, f mar t IMs ips Pius Dorn Fondi] rn fart Fe t arte a E Feind quet Fon. A sstides io AVIA oe rto, ps tApi) €* prag arp Pere t PHA s - Anal poni il Pe cy enin AZ Kp, rprárg gts AL Ae, purint, Lnk. [hae I. ded (petu e far i] hr rr Metu. teg he iut Mate pl tang Po x Do teo pl iiie) pal. Dau, vcgrisupo. ale ptt d e peri Puja nata feri-toije551 ende tA fre fo Mh afe e H6 pira Felis in RUFUS Uonhunr t) Hep api Pin ape Fe PU. pt, feb int Ape, Bn aistyter 6 6d tia d Masapó pde 09 ad opp Fepn fe. plene p Marin fata a Lol rt Áo e eon be Ie p. Inest] ATUM i. dai rZ — f^, rrneae d fe rhet ied PAP e Ah ur Q d d Md, VUPITTA. €£ FHIORIAE IPs tmp, At, U Mao eure HII Lp beh: AP 00 EP ue A PME MUS n Fl] Med] anro E P AP omaia, lad, inae, fe fe 10. tnra! peu feta i d pol at eria i Pas DEP TAA á n PA e AM PAPA I Un UR) apps MN Peta f Fk fnnt ff Z dad p d ddl) Vet ply Kn Ia res A MP aae pAE CI d Ipaq Án prr DAP pu t^1 Dee PAD Aie. A apos nf vr pos feo POWER C [9 0 AA pre t e P PA frm vef oi ; T PR Adobe tit 47^ fepe arl £d ni; fermo € yon nm e na Uy) fA py Ap. fe Ay Pe fou Ze Ashes. fatol im Rede. adu. but: Ie RS Fs i, aad appa Mtbin. &e ped pee ig, leo one Jo Ae Ari) Ap Mp Ps ite pres e e ie ntn n ei U Iq Y m o nails hd quta. jenny qne A^ vil Ale ipo, at Ae. adentro] PA E J^ ptem ie ede grat 63 ipi t pp agp joris rini [ju iua, dc arab id U^ par, 1e Ue fA uy, tia gH a Maple d ; HM, PU PV AA Ue rhet. o PAD fte Ple ini tlunk inb fA ES Profi ina at. Kg n i. or Qj ei Han) fr FÉ Ptr) Fh 1 p Jo Lersudn] tinh PU IIR ACA. Fi I MM - Front, FU [ht rten. T APUN IPTE fap df PLA. pend pomo 9: Ios Ay pre p HA VAHRUÁ RO Pi Fen. prüpist pon Haare, 4 pls alunt! haie apod [ue Matth phe pon, Arpa pid Ende Hle. pU IA d bof . ado] prt Atrgtln iepuctet] AITNE V pera e rond Fete. oet, P) joe f ftrt it pi uos ag. poet. FAL per Kat dia riohrh pet qp in ent Ae fn ó- Ha , "AUS enfe UA PIÓ vUUA Urn) fate PA HUS PEE, € ÁAá cortguhto cop: pu qur) opa Sfioieg fiet frapiet poteuhp mtt pacti pedi raptae ug ls D pref )atopd 0) Pn yag inp O re Jn Jr f^ prt rg LÀ S iddannené: Pelivanddpu fa fis ole a and corel [0r gab e. ptm t Miser A 72 j 7 re re WT, peer ola ee] HI Fett, tH nga 7] jn he a M A (atit n he o fAr* " TAE FACSIMILE SCRIPTURAE S. LAURENTII TER TIA PARTE DIMINU

CHAPTER 8. In Die Natalis Domini

Novum creavit Dominus super terram: femina circumdabil virum I. Novum est, inauditum, insolitum maximumque miraculum: Vere novum et inauditum Dabit Dominus ipse vobis signum, idest miraculum: Ecce virgo COnmiraculum cipiel el pariet filium el vocabilur nomen eius Emmanuel ; * Antequam de parturiret, peperit, antequam venirel partus eius, peperil filium masculum. Quis audivit unquam tale? et quis vidit huic simile?? Vocabitlur nomen ' eius admirabilis, N55, * miraculum, quod videtur impossibile. Quod autem parvulus infans modo genitus Deus sit aeternus, infinitus, omnipotens, infinitae maiestatis et gloriae, impossibile videtur. Scit Deus quod homo suapte natura est novitatum amator, quod omnia nova placent; hinc hodie novum facere voluit, novum et admirandum spectaculum, ut ad tale tantumque spectaculum totum pertraheret aa cuius mundum. Angelus de coelo vocat pastores ad spectaculum istud; *9P'empiatoEvangelizo vobis gaudium magnum, quod erit omni populo : Quia natus UE ua esl vobis hodie Salvator... Inwenielis infantem pannis involutum et positum in praesepio. " Pastores autem vocati accurrunt: Transeamus usque Bethlehem el videamus hoc verbum quod [actum esl, quod fecit Dominus et ostendit nobis. Et venientes irveneruni Mariam el Ioseph el infanlem posilum in praesepio... Et omnes qui audierunt mirati Sunl, * mirati sunt talem tantamque novitaLem. Nec tantum mirantur pastores, sed etiam praedicantes mirabilia Dei multos in admirationem trahunt: Ef omnes qui audierunt mirati sunt el de his quae ostendit lect, cod. Homines nd inusitata spectacula facillime pertrahuntur. Sic diabolus inventionibus suis mundum decepit, loquens per statuas, magos et astrologos. dic(a eranl a pastoribus ad ipsos." Praedicant pastores Christi gloriam et notas faciunt adinventiones Dei;* hodiernum nanque spectaculum nova quaedam et mirabilis Dei inventio videtur esse. Il. Homines enim ad nova et inusitata spectacula, cum sint novitatum amatores, facillime pertrahuntur. Mulier quae videri cupit et omnium hominum oculos ad suam pulcritudinem contemplandam admirandamque [pertrahere], novas quaerit inventiones in vestitu, in ornatu, in fucis, in capitis et capillorum compositione et ornatu, novum mundum muliebrem excogitat. Sic Deus cupiens cognosci ab hominibus nova hac inventione usus est novoque spectaculo. Vidit Deus quod diabolus inventionibus quibusdam usus mundum decepit, avertit a Deo, convertit ad seipsum et ad idololatriae impietatem perduxit; nam ut homines in paradiso deciperet, accepit formam serpentis et in ea forma Evam allocutus affatusque est. ? Res plane nova ut serpens loquatur et discurrat sapienter sicut homo sapiens, sicut res nova fuit ut asina Balaam loqueretur; ? ea autem novitate decepit Evam, sic postea totum decepit mundum et ad idololatriae impietatem perduxit atque detinuit, faciens ut homines, relicto vivo veroque Deo, idola colerent, statuas aureas, argenteas, lapideas, ligneas, fictiles adorando, quoniam ipse statuas illas ingrediebatur et loquebatur dabatque responsa et proferebat oracula. Videre autem et audire statuam loquentem mirabile est; hac autem inventione induxit ad errorem atque detinuit, multis saeculis mundum universum. Adinvenit etiam artes magicas falsaque miracula, quae per magos cultores suos faciebat, cumque illa mirabilia ac supernaturalia hominibus opera viderentur, facile sic delusi et alucinati, in impietatis errore detinebantur. Nam futura quoque praedicebat per magos et astrologos, et sic hisce diabolicis inventionibus mundum universum a Deo avertit et ad se convertit. Deus igitur cupiens salutem hominum, ipse quoque inventionibus hisce uti coepit. Usus est Prophetis, qui in nomine Domini et futura praedicerent et miracula facerent; usus est apparitionibus, nam diabolus quoque hominibus saepe apparebat sub variis formis et figuris, sicut in forma serpentis apparuit primis hominibus. Sic Deus nova quadam inventione apparuit Iacob in summitate scalae coelestis: 1 mirabilis fuit illa inventio; apparuit Moysi in rubo ardenti et incombusto, unde miratus Moyses accessit;!? apparuit universo populo dans legem in medio caliginis et ignis magno cum sonitu tubarum, strepitu tonitruorum et splendore terribilium fulgurum; ?? itemque dum templum Salomonis dedicatum fuit, apparuit in nebula et igne. 14 Sic saepissime Prophetis apparuit: Isaiae,!5 Ieremiae, !* Ezechieli, 1? Michaeae, !? Danieli!? et aliis.?" Usus est oraculis, nam in sancta sanctorum de medio cherubim dabat oracula divinaque responsa. ?! I1I. Sed tandem nova hac et omnium maxime mirabili inventione uti voluit, ut homo fieret et novitate hac homines ad se pertraheret: Novum creavit Dominus super terram. Nova res est in Deo humanitas, nova res mortalitas, nova passibilitas, nova res paupertas, nova humilitas, nova servitus, nova poenarum perpessio, nova res stabulum pro coelesti paradiso, nova, nova praesepium pro throno et solio alto et elevato apud Isaia m,?? throno sapphirino supra firmamentum apud Ezechielem,*? nova res animalia, bos et asinus, pro Angelis innumeris assistentibus et ministrantibus apud Danie- ]em,?* nova res matrem habere qui creator est et pater omnium rerum, nova res nutritium habere qui omnia nutrit, nova opus habere lacte qui animalia omnia in terra et Angelos in coelo pascit. Hominibus divinitas vetus erat, aeternitas, magnitudo, gloria, maiestas, potentia, creatio mundi, conservatio naturae, regimen universi. Omnia haec vetera erant; hodie facta sunt omnia nova. Deus factus est homo, creator creatura, aeternus temporalis, infinitus finitus, immensus parvulus: Notas facite in populis adinventiones eius ; ** adinventiones novas et mirabiles: Venite el videte opera Domini, quae posuit prodigia super terram. ?* Omnes... mirati sunl : concurrunt hodie omnes Angeli de coelo ad videndum hoc novum spectaculum, novam hanc Dei adinventio- 9, 1-9; 2 Par 7, 12 sqq. 18) Ct. Is 6, 1. 16) Cf. Ier 1, 4 sqq. 17) Cf. Ez 10, 1; 43, 7. 18) Ct. 3 Rg 22, 19. 19) Cf. Dn 7, 9. 20) Cf. Ex 24, 10; 33, 17 sqq.; 8 Rg 19, 9-18. 21) Cf. Ex 25, 19-22. 22) Ct. 6, 1 sqq. 23) Cf. 10, 1 sqq. Sic etiam Deus cupiens salutem hominum multis usus est Íuventionibus, et tandem nova liac, omnium maxime mirabili, ut Deus homo fieret pauper et mortalis. Ad tue nem; omnes coelestes spiritus paradisum relinquunt ad pascendos miraculum contempanhodie oculos tam novo et inaudito tamque mirabili et stupendo spectadum etiam : , Asgell culo in praesepio. accurrunt. * II. ALIA HOMILIA Ecce... evangelizo vobis gaudium magnum, quod crit omni populo: Quia natus. est, ctc. Ef hoc vobis signum, eic. Pastores loquebantur ad ínvicem: Transcamus usque Bethlehem et videamus hoc verbum quod facium cst, quod fecit Dominus et ostendit nobis, ! I. Sicut hodie Deus per Angelum paradisi invitavit sanctos humiSicut. Angelus lesque pastores ad videndum et contemplandum mirabile spectacuQc lum et spectandum miraculum nativitatis unigeniti Filii Dei in terris, peli in humili theatro praesepii, in parva civitate Bethlehem, sic hodie ac per sanctos praedicatores ad idem mysterium mente recolendum et spiritualibus oculis contemplandum invitat universum populum fidelem. Omnis nanque praedicator Evangelii Angelus Domini Deique nuncius officio est, quamvis natura homo terrenus sit, non Angelus coelestis. Utinam, fratres, eundem sortiatur effectum humana praedicaad contemtio sicut angelica! Nam cum Angelus pastoribus praedicasset Christi plandum Deum nativitatem: Ecce... evangelizo vobis gaudium magnum, etc., pastores, Liensdad audita angelica concione, dixerunt: Transeamus, etc., alacresque et humili gaudentes venerunt ad adorandum Christum natum et contemplanPraesepio. dum divinum hoc spectaculum. Sed timeo, fratres, ne contrarium sortiatur effectum. Illi enim reversi sunt... glorificantes et laudantes Deum,? quoniam humillimi cum essent pastores, a nobilissimo Angelo paradisi concionem audierunt. Sed hodie contrarium accidit: viri nobilissimi audiunt verbum Dei a praedicatore indignissimo. Sed utcunque sit, ipsam eandem Angeli vobis proponam et recitabo concionem. II. Primo omnium Angelus pastores ad spectaculum invitat natalis Christi. Mirandum plane spectaculum, stuporis infiniti miraculum: Vocabitur nomen eius miraculum ; * Dabit Dominus ipse vobis signum,* idest miraculum maius omni miraculo terreno et coelesti: Antequam parturiret ... peperit filium masculum. Quis audivit unquam lale ? et quis vidit huic simile ? 5 Admiramini et obstupescite, quia opus faclum est in diebus nostris, quod nemo credel cum narrabitur. * Nunquam mirabilius spectaculum visum est in mundo, imo nec in coelo. Hinc descendunt hodie omnes Angeli paradisi ad contemplandum divinum hoc spectaculum et pleni stupore laudant: Facía est cum Angelo multitudo militiae coelestis laudantium Deum el dicentium: Gloria in allissimis Deo," etc. Spectaculum mirabile, quia hic cernitur Deus infinitae maiestatis, sed in infinita humilitate. Non miratur mundus solem luce plenum, sed eclipsatum, lunae unitum; vel si videretur sol nube aliqua vere tectus et circumdatus, vel si in terram descenderet, hoc esset magnum miraculum. Nunc audiamus quomodo Angelus divinum hoc spectaculum depingat: Natus est vobis hodie Salvator qui, etc. * Mira dicit et inaudita. Dicere de Deo magna, quod sit aeternus, infinitus, etc., nil mirum, sicut nec de homine humilia fari, quod sit miserabilis, passibilis, mortalis, etc. Sed Angelus hic de homine dicit altissima et de Deo humillima; exaltat hominem supra coelum, supra Angelos, facit Deo aequalem; Deum vero humiliat infra Angelos, infra homines, in animalium praesepio collocat. De puero nato inquit: Quia natus est vobis hodie Salvator, qui est Chrislus, idest rex, Dominus, absolute Dominus ; ergo Deus, qui solus est Dominus omnium. Ab Angelo dicitur absolute rez et Dominus; ergo Dominus omnium Angelorum, ergo rex coeli, ergo rex aeternus, infinitae maiestatis et potentiae, ergo aequalis Deo. O infinitam magnitudinem et altitudinem! Sic etiam Isaias usque ad aequalitatem Dei exaltat natum hune puerum: Parvulus... nalus esl. nobis el filius datus esl nobis, el [actus est principatus super humerum eius el vocabilur nomen eius admirabilis, consiliarius, etc. "* Quid est: Facius es( principatus, absolute, super humerum eius, nisi quod factus est imperator et monarcha totius universi, sicut Deus? factus est Deo aequalis? Vocabilur... Deus, Diebus vestris. 7) Lc 2, 13-14. 8) Ibid. vr. 11. 9) 9, 6. Vere mirabile spectaculum Deum in Infinita humilitate puerum factum contemplari Mira dicit Angclus, nppellat enim puerum hunc regem et Dominum, Hoc est quod etinm Isaias dixerat et cauit hodie militia coelestis. Sic homo ab amore Dei exaltatus est usque ad aequalitatem Del, gui ad infimam devenit hominis conditionem, fortis, pater aeternitatis, princeps pacis... el pacis non erit Jinis. 1* Imo quid est quod canit hodie universa militia coeli: Gloria in allissimis Deo, nisi quod infans iste natus altissimus Deus est? IJI. Exaltatus igitur homo est hodie usque ad aequalitatem Dei, ad quam pervenire non potuit Lucifer, princeps et coryphaeus Angelorum, !* nec primus homo princeps universi.!! Sed quisnam hodie hominem tantopere exaltavit? Declarant pastores: Transeamus et videamus hoc verbum quod factum est, quod fecit Dominus. Sed unde motus fecit hoc Dominus? Declarat Isaias, nam cum dixisset: Parvulus natus esi nobis, etc., subiunxit: Zelus Domini exercituum faciet hoc. !* Quidnam est zelus nisi ardentissimus amor? Sic... Deus dilezit mundum ul, etc. '?. O infinitum Dei amorem erga hominem! Exaltavit Pharao Ioseph, 3? Nabuchodonosor Danielem, 4 Assuerus Mardochaeum, !5 sed non sicut David Salomonem filium, quem regem constituit, dans ei coronam, sceptrum, thesauros omnes, arces, civitates et regnum universum. !* Deus autem sic hodie hominem exaltavit sicut David Salomonem, in cuius signum veniunt omnes Angeli, qui sunt regni principes, ad adorandum Christum hodie et ad praestandum ei iuramentum inviolabilis fidei ut vero regi. Imo multo amplius fecit hodie Deus. Facile reperitur princeps qui fidelem servum exaltet ad primos regni honores, sed non qui faciat servum sibi aequalem. Quod si hoc quoque reperiatur, sicut fecit David cum filio Salomone, reperiri non potest qui ita vel servo vel filio dare velit omnem gloriam, regnum omnesque thesauros, ut ipse deveniat ad humilem miserabilemque fortunam. Sed admiramini et obstupescile, etc. Hoc est spectaculum quod hodie Angelus pastoribus indicat: Hoc vobis signum : invenielis infantem pannis, etc. 11*) 9, 7. 12) Io 3, 16. 13) Cf. Gn 41, 39-45. 14) Cf. Dn 2, 48. fuerunt: « JHJoc vobis slgnum: ínvenielis, etc. Slgnum saepissime in Divinis Litteris miraculum dicitur: Pete tíbi sígnum ; Dabit Dominus ipse vobís signum. Homo dictus est a. Trismoegisto magnum miraculum, quia constat ex contrariis, ex substantia mortali et immortali; est veluti centaurus, est simul Angelus coelestis et animal terrenum. Sed: Hoc vobís signum, hoc miraculum: inveníetís (nfantem. Ostendit Angelus constare miraculum hoc ex summe contrarils, ex infinita malestate et humilitate, infinitis divitiis eL paupertate, inflnita voluptate et passione, infinita magnitudine et pusillitate: Natus est vobis... Salvalor... Christus Dominus... invenietis infantem, etc. Bone Deus, quodnam miraculum hoc est? Miratus fuit Moyses vldens O miraculum supra omne miraculum divinae erga nos caritatis! Coegit, ut ita dicam, amor Deum ut propter nos deveniret ad statum humilis, arctae et miserabilis fortunae. Invenielis infantem, videbitis spectaculum parvitatis Dei, humilitatis Dei, paupertatis Dei, necessitatis Dei, passibilitatis Dei, mortalitatis Dei, ut ita dicam, nihilitatis Dei. Ita Paulus ait: Qui cum in forma Dei essel, non rapinam arbitratus... esse se aequalem Deo... semetipsum ezinanivit formam servi accipiens. €? Invenielis infantem pannis involulum. Quis est iste infans? Unigenitus Filius Dei, verus Deus. Invenielis infantem: Parvulus . .. naius est nobis: ecce parvitas Dei infiniti, pannis involutum: ecce impotentia Dei. Quid potest infans totus pannis involutus? ligatis manibus intra strictam fasciam? Positum in praesepio, in stabulo: ecce humilitas Dei. Sed cur in praesepio? Quia non erat ei locus in diversorio : !? ecce paupertas Dei. Invenielis infantem lactentem: Ascendet sicul lactens coram eo, *? ]acte opus habet: ecce necessitas; patitur frigus, hinc pannis involutus est: ecce passibilitas; positus est in praesepio, quod speciem referebat sepulturae: ecce mortalitas. Sed super omnia spectaculum infinitae caritatis: Positum in praesepio. Domine, in praesepio non ponitur nisi foenum, cibus bestiarum. Bene, inquit, veni ut sim cibus et panis hominis, qui cum in honore esset, non intellexit, comparatus est, etc. ?** Erat prius Deus ex caritate pater et pastor hominum, nunc autem factus est panis, cibus hominum, manna in deserto. ? Quid amplius desiderari potest ? Quod maius signum amoris a Deo possumus expectare? Invenielis infantem positum in praesepio. O spectaculum! o miraculum! Miratus quod rubus ardebat et non comburcbatur. Si ignis est, quomodo non comburlt? SI non est, quomodo ardet ? Sed multo mirabillus est hodiernum spectaculum. Si Deus est qui natus est, quomodo tam parvus ost, tam pauper, tam humili loco natus? Si Deus non est, quomodo ab Angelis tanquam verus Deus adoratur? Hoc signum, hoc miraculum supra omne miraculum. Filll Israel videntes manna quod de coelo descenderat, plen! admiratione et stupore dicebant: Manhu... quid est hoc ? Miraculum hoc hodiernum est infinitae pulcritudInis Christi, altitudinis hominis et humilitatis ac caritatis Dei. Pulcritudinis Christi, quia est imago Dei pulcherrima, Deo coaequalis. Pictor, quamtumvis egreglus et excellens, non potest facere Imaginem regis virtute ipsi reg! coaequalem, quia ars non adaequat naturam, non potest darc ci spiritum, mentem, etc.; similiter sculptor, quamvis det imaginl corpus. Hodie autem Spiritus Sanctus fecit Del imaginem vivam et coaequalem Deo: Qui est Christus Dominus ». Ex hebraico. 21) Ps 48, 13. 21. 22) CI. Ex 16, 35. parvus factus, impotens et pauper, passibilis et mortalis. Sed super omnia spectaculum est inlinitae caritatis. ^ fuit Iacob quod apparuerit ei Deus in Bethel: Vere Dominus est in loco isto el ego nesciebam! Pavensque : quam terribilis est, inquit, locus iste! 3 Miratus fuit sapientissimus Salomon quod Deus infinitae . maiestatis veniret ad habitandum in templo ab ipso magnificentissime constructo ex auro et pretiosis lapidibus;?* sed quo stupore actus fuisset si ipsum Deum hodie in stabulo vidisset in infinita humilitate, abiectione et paupertate? | IV. Nos igitur, fratres, agnoscamus hodie infinitum erga nos Tale Dei amorem, contemplemur tale tantumque spectaculum divinae caspectaculum . E LUE : infintae Titatis, ut nos quoque ardentissimo in Deum accendamur amore. caritatis i. : . : 25 : : . HP X contempiar; NàII ait: Ignem veni mittere in lerram.?* Sicut enim ignis igne ma debemus, ut xime accenditur, ita amor amore, nec nisi amore compensari digne gio potest amor. Si prius homo Deum minime diligebat, excusari poterat acendamur, €0 quod Deum minime agnoscebat, quia invisibilis erat et in coelo cum Angelis agens ab hominibus in terra quam maxime distabat. Quod si aliquando hominibus apparuit, ut cum populo suo legem dedit, apparuit in terribili et formidabili maiestate;?? excusari poterat, quia quamvis Deus suapte natura sit summum bonum, homo tamen suapte natura non inclinatur nisi ad diligendum proprium bonum; Deus autem non sic agnoscebatur. At nunc quam excusationem habere poterimus? Venit ad nos forma corporea factus homo omnibus visibilis, aetate infantili, maxime amabili; hinc enim Pharaonis filia Moysen in filium ex amore adoptavit, quia pulcrum vidit infantem.?' Venit nudus, pauper et humilis, ut ipsum amemus propter seipsum. Nam qui Deum amat propter divitias, non Deum amat, sed divitias, sicut servus mercenarius non servit ob amorem, sed ob mercedem. Fratres mei, si delectantur homines amore et benevolentia prinideo enim. Cipum eisque quos benevolos sibi norunt, libenter serviunt, en hodie Deus hodle Deus noster ex amore erga nos extra se, ut ita dicam, exivit, sic enim ex amore cda Dionysius ait quod Deus ex vi caritatis extra se fit. ?? Si princeps se factus est, amore captus pauperis alicuius pulcrae iuvenculae, ad eam sibi copulandam, ut posset cum ea familiariter loqui et ad amorem incitare "Vo ——su—S—i———— coniugalem, pauperis formam assumeret vitamque pauperem duceret et labore humili plenam, diceretur ex amore insanisse. Deus autem egisse visus est hodie sicut de Apolline fabulantur poetae, quod ex amore in terram descenderit vitamque duxerit pastoralem paveritque Admeti regis armenta.??* Quod princeps pulcrae mulieris humili loco natae amore capiatur, mirum non est, sic enim David adamavit Bethsabee?? et Assuerus Esther;?! sed quod pro ea habenda renunciet coronae et regno pauperemque et humilem eligat fortunam, hoc miraculum est amoris. Sic Dei Filius egit hodie ad copulandam sibi Ecclesiam animasque nostras. Et quali, bone Deus, amore dignus essct talis tantusque sponsus propter sponsam humilis factus? Quo amore deberet eum sponsa diligere? Talem a nobis Deus expectat. IIl. ALIA HOMILIA Ecce... evangelizo vobis gaudium magnum, quad erit omni populo: Quia natus est vabis hodie Salvator, qui est Christus Dominus, in civitate David, etc. ! I. Cum in mundo nascitur primogenitus filius summo alicui principi et potentissimo regi, qui totius regni futurus sit heres, fiunt in universo regno magna festa, celebrantur dies solemnes summo cum gaudio, exultatione atque tripudiis;? ita, nato hodie primogenito versae domui Abrahae, ut propterea dictus sit /saac, idest risus, signum magnae laetitiae. Sed gaudium lilud figura fult hodierni, sicut ipse isnac typum gessit Christi. Hinc Dominus ait: Abraham... ezullavit ut videret diem meum ; vidit et gavisus est. Hoc est quod ait Angelus: Evangelizo vobis gaudium magnum, ct universale: quod erif omni populo. Et quaenam causa tanti, gaudii ? Quía natus est vobis... Salvalor. Quis est iste Salvator? Qui est Christus Dominus, idest verus Deus bonorum omnium auctor. Sed a quo mulo nos salvabit ? Iam Angelus declaraverat loseph: Ipse... salvum [faciet populum suum a peccalls eorum. Peccatum nutem nobis causa fuit omnium malorum, mortis, inferni et captivitatis satanicae. Nalus est vobis Salvator, qui vos ab omni malo liberabit bonisque omnibus in aeternum ditabit. Ad intelligendum quid sit Salyetor scire opus esset quid sit pecentum, quid mors, quid infernus, quid diabolus, quid gratia Spiritus Sancti, quid gloria paradisi, quid Filium esse Dei et verum Deum. Natus esl vobis Salvator. Sed ubl et quomodo nntus est? Invenielis infantem, ete. Bone Deus, qualisnam iste Saivator? Infans impotens; pauper, nudus, humilis, vagiens, multa patlens, in stabulo natus, ut nos ad seipsum iranheret. Nato Domino hodie laetantur Angeli Deum laudantes; nos nutem congaudere oportet etiam cum Matre Divina exultante, cuius consanguinei hodie facti sumus. Novus mundus hodie creatur, Filio Dei, universum coelorum regnum infinita laetitia et exultatione repletum est, unde Angeli omnes exultantes atque laudantes Deum canunt: Gloria in excelsis Deo et in terra paz hominibus bonae volunfatis, nunciantque universo mundo gaudium magnum: Annuncio vobis gaudium magnum... Quia natus est vobis hodie Salvator, qui est Christus Dominus, in civilate David. Sicut autem vel maxime in principis natali gaudent reginae consanguinei, praesertim si ipsa ex humili loco assumpta sit in reginam, sicut Esther, * unde Iudaeis nova lux oriri visa est, gaudium, honor el tripudium,* sic nobis praecipue gaudendum est, quia Reginae huius parientis, quae hodie peperit filium suum primogenitum, 9 caro et sanguis sumus, sicut ipsa hodie summo gaudio infinitaque exultatione repleta fuit. Si enim Abraham promissione tantum desideratissimi ex Sara filii laetatus sunimopere fuit, unde risit in corde suo et procidens in terram Deum adoravit, ? quoniam in illo filio sibi nascituro nasciturum Christum praevidebat — unde: Abraham pater vester exultavit ul videret diem meum; vidil el gavisus est, * — quaenam vel lingua dicere vel intellectus capere poterit quali quantoque gaudio Sanctissima Virgo repleta hodie fuerit, maxime cum absque ullo dolore pepererit? Congaudeamus et nos illique congratulemur, quoniam nobis natus est eius Filius Redemptor atque Salvator. II. Contemplanti mihi hodie sacrosanctum Christi Filii Dei natale videtur novum hodie mundum esse creatum, mundano hoc opificio tanto maiorem quanto Deus maior est creatura. Cuius quidem mundi terra est caro sanctissima, coelum stellis ornatum anima scientiis omnibus atque virtutibus: In quo sunt omnes thesauri sapienliae et scientiae Dei, * paradisus vero ipsa divinitas. Videtur creatum esse novum solem mundano isto infinitis gradibus lucidiorem: Vobis timentibus nomen meum orietur Sol iustitiae ; '* videtur formatum esse inter animalia collocatus in praesepio. Quomodo hlc salvare nos poterit? Sed ad salvandum nullo :llo eget; per seipsum salvare potest, sicut sol illuminare, ignis calefacere. Non-eget mundana gloria, non terrenis divitiis, non exercitibus militum, non corporeis viribus. Mundani principes rebus hisce egent, quia nonnisi homines sunt et aliis hominibus in nulla re praestant; at Christus solus per selpsum omnia potest, Sic parvulus venit, ut Isalas ait, ad multiplicandum imperium ». novum hominem ad imaginem et similitudinem Dei, ?* de terra virginea, coelo astrisque nobiliori: Qui es! imago Dei invisibilis, primogenitus omnis creaturae, ? homo Deo similis et aequalis. Videtur natum esse novum Abelem ab impio fratre Caino ob iustitiam occidendum, !3 novum Enoch qui Deo placens assumendus erat in coelum, !* novum Noe salvatorem mundi,!5 novum Abraham Deo obedientissimum usque ad mortem, ! novum Isaac Deo immolandum in sacrificium, ?? novum [Jacob Deo dilectum: !* Hic es( Filius meus dilectus, ?* novum Moysen populi Dei liberatorem ac legislatorem divinum, ?? novum Aaron summum pontificem:?! Qui sempilernum habel sacerdotium, ?? novum Melchisedech sacerdotem et regem pacis atque iustitiae, 3 novum Ioseph mundi principem ** ab universis gentibus adorandum, novum Iosue populi Dei ducem ac salvatorem, ?* novum Gedeonem fortem contra Baal,? novum Samsonem fortissimum contra Philisthaeos infernales, ? novum Samuelem prophetam magnum a Dan usque Bersabee, ** novum David summum regem gloriae, novum Salomonem infinita sapientia plenum,?? novum Eliam igneo curru rapiendum in coelum, $? novum Eliseum duplici Eliae Deique spiritu plenum, ?! novum Ezechiam regem sanctissimum, * novum Iosiam idolorum destructorem, 5 novum Danielem cui divina sunt revelata mysteria;** nam omnia in figura contingebant Christi. Sicut enim omnes stellae, quae solis ortum praecedunt, quaedam sunt orituri solis imagines, ita omnes Sancti Veteris Testamenti imagines quaedam Christi extitere. . Nec tantum Sancti, sed etiam omnia alia Veteris Testamenti mysteria, nam: Omnia, inquit, in figura contingebant illis. 5 Quare eífectam video hodie arcam Noe, ** constructum tabernaculum Domini cum arca foederis et propitiatorio divino," aedificatum Dei templum, ín quo inhabitat omnis plenitudo divinitatis corporaliter : 3 24; Eccli 44, 16. 15) Cf. Gn 6, 18; 7, 1. 16) Cf. Ibid. 12, 1-5. 17) Cf. Ibid. 22, 1-10. 18) Cf. Mal 1, 2; Rom 9, 13. 19) Mt 3, 17; 17, 5. 20) Cf. Ex 3, 4 sqq.; Aet 7, 35. 21) Cf. Ex 28, 1 sqq.; Eccli 44, 7-21. 22) Hebr 7, 24. 23) Ct, Gn 14, 18; Hebr 7, 1-2. 24) Cf. Gn 41, 40-45. 25) Cf. Dt 34, 9. 26) Cf. Idc 0, 24 sqq. 48, 25. 33) Ct. 4 Rg 23, 25; 2 Par 34, 2. 34) Cf. Dn 9, 20 sqq. 35) 1 Cor 10, 11. nascitur enim mundi Snivator et recreator, in Sunctis Antiquae Legis figuratus, multis hieroglyphicis repraesentatus, in duodeclm Patriarchis designatus. Explicatur quis et quantus sit. iste qui nascitur: est Verbum Dei, Solvite lemplum hoc ; 3* formatum video aeneum serpentem, € natam illam petram ex qua percussa fluxerunt aquae, ** descendisse de coelo man, Angelorum panem, * vas manna plenum; video virgam Aaron miraculo florentem: 9 Egredietur virga de radice Iesse el [los de radice eius ascendel et requiescel super eum Spirilus Domini. ** Hodie lapis ile excisus de monte sine manibus venit ad destruendam statuam Nabuchodonosor; 5 hodie videre mihi videor simul natos esse omnes duodecim Iacob patriarchae filios, quorum simul collecta nomina summus pontifex portabat in pectore, *' in signum quod omnia nominum illorum mysteria colligenda in unum erant in Christo. Ipse enim Ruben filius visionis, genitus per modum intellectus, Filius Dei, Simeon obediens homo, Levi unitus et copulatus, Deus et homo, Iudas laudabilis ab omnibus creaturis; hic Dan iudex mundi, Nephtali luctator contra diabolum, hic Gad felix omni felicitate paradisi creata, Aser beatus omni beatitudine increata; hic Issachar merces, operum retributor, hic Zabulon cohabitator et perpetuus sponsus Ecclesiae militantis ac triumphantis, hic Ioseph accrescens vitam et salutem aeternam omnibus electis, hic tandem Beniamin filius dexterae, *? qui assumplus... in coelum sedel a dextris Dei ; * ipse enim est. de quo scriptum est: Filius meus primogenilus Israel. 5? III. Qualis autem et quantus sit iste qui nascitur, explicatur hodie tribus Evangeliis. Ioannes inquit quod Verbum caro facium est, * Verbum de quo ait quod in principio erat Verbum et Verbum eral apud Deum et Deus eral Verbum. * Verbum, quod in principio, quando factus est mundus, quando Deus creavit coelum el lerram, 9 quando omnia quae sunt extra Deum esse coeperunt, non coepit esse, non factum nec creatum est, sed erat, mundum praecedens aeternitate; Verbum non hominis, non Angeli, sed Dei; non externum sicut quo homo homini loquitur, sed internum. Nam etsi Deus externo tantur. 49) Mc 16, 19. 50) Ex 4, 22. 51) 1, 14. 52) Ibid. vr. 1. nonnunquam verbo locutus est, uti cum legem dedit, ** sicut et Angeli nonnunquam externis verbis locuti sunt, uti tres Angeli Abrahamo, 55 duo Loth, * Angelus Moysi, sic Iosue, 5 sic parentibus Samsonis, 5? sic Gedeoni, 9? sic tandem hodie Angelus pastoribus dicens: Annuncio vobis, etc., el. . . facta est cum Angelo multitudo coeleslis, etc.; * Verbum tamen internum istud est, quod praecedit externum, sicut cogitatio cordis et mentalis conceptus in homine praecedit linguae vocisque loquelam. Verbum internum, €? non tamen accidens, uti est humanum et angelicum verbum, sed substantia ac divina quaedam persona, procedens quidem a Deo sicut conceptus a mente et veluti radius a sole, rivus a fonte: non separatur radius a sole, conceptus a mente, sic nec Verbum istud a Deo cuius est Verbum; Et Verbum erat apud Deum, quia Verbum Dei non Angeli, non separatum a Deo, sed cum Deo, non extra Deum, sed intra; non sicut accidens, sed substantia, hypostasis et persona divina, Deo coaeternus, coaequalis et consubstantialis Filius; Et Deus erat Verbum, idest eiusdem naturae, substantiae atque essentiae cum Deo, a quo tanquam verbum a mente procedit, cum eo unus verus Deus. Verbum per quod factus est mundus: Ipse dizit et facta sunt; 9 Verbo Domini coeli firmati sunt ; ** Hoc erat in principio apud Deum, omnia per ipsum [facla sunt ; ** Dominus possedil me in initio viarum suarum, antequam quicquam faceret a principio ; ab aelerno ordinata sum el ez antiquis, antequam terra fierel; nondum erant abyssi, etc. ; *5 Omnia per ipsum facta sunl, visibilia el invisibilia, ut ait Apostolus,*' e( sine ipso factum est nihil quod factum est, * idest nec unum quidem eorum quae facta sunt, factum est sine eo. Verbum quod causa est vitae et naturalis et supernaturalis et temporalis et aeternae et corporalis et spiritualis: In ipso vita erat ab aeterno tanquam effectus in sua causa. Nec tantum causa omnis vitae, verum etiam omnis cognitionis et naturalis et supernaturalis: E! vita erat lux hominum;** Ego sum lux mundi. ?? [n ipso vita eral per aeternam praedestinationem: Elegit Aelernum loco: Inlernum. 63) Ps 32, 9. 64) Ibid. vr. 7. 65) Io 1, 2-3. Verbum internum, substantia et persona divina, Verbum per quod factus est mundus, causa vitae temporalis et aeternae - et omnis cognitionis naturalis et supernaturalis, Verbum omnipotens, quod ex nihlio omnia crenvit, quod homines deificat et filios Dei constituit. nos in ipso ante mundi constitutionem ; * et alibi: Secundum... graliam quae data est nobis in Christo Iesu ante tempora saecularia. ?* Et vita erat lux hominum, quia sine luce non datur vita: Deus vult omnes homines salvos fieri el ad agnitionem veritatis pervenire ; ** Haec est... vita aeterna: ut cognoscant le... verum Deum et quem misisti Iesum Christum.?* Et luz in tenebris lucel et tenebrae eam non comprehenderunl,?* tenebrae de quibus dicitur: Eratis... aliquando tenebrae. ?* Lux in tenebris lucel, in mundo tenebris peccatorum et ignorantiae operto ; ef tenebrae eum non comprehenderunt, quia luz venit in mundum, et dilexerunt homines magis tenebras quam lucem ;? lux ad quam ostendendam mundo missus fuit Ioannes Baptista, vir ille sanctus, quo inter natos mulierum non surrezit maior, '** propheta et plus quam propheta, Angelus Domini: ** Fuit homo missusa Deo... utl testimonium perhiberet de lumine ; * de lumine, inquam, quod erat lux vera quae illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum, *! ad instar solis, modo quis illuminari velit. Lux vera non aliunde lumen suscipiens sicut luna, sed per seipsam lucens sicut sol. Verbum quod erat in mundo, Deus ille qui coelum terramque adimplet, 9 cuius coelum est sedes, terra autem scabellum pedum eius; * el mundus per ipsuri factus est ex nihilo, ex nulla, inquam, materia; nam si ex infecta materia factus est mundus, non omnia per ipsum [acia sunt, * si materia facta non est; quod si prima mundi materia facta est, ergo ex nihilo facta est totusque mundus per Verbum ex nihilo. Hinc nulla fit mentio materiei ex qua factus sit mundus, sed tantum factoris et facti operis. Cum tamen mundus per ipsum factus sit, scilicet omnis creatura, mundus tamen, idest homo, eum non cognovit, ** unde erat Athenis ara ignoto Deo.*' Verbum quod hodie veniens in mundum, venit in propria, quia Domini est terra et plenitudo eius; * Tui sunt coeli et tua est lerra ; * Dominus universorum (lu es, 9? el sui eum non retecosten, Introitus. ceperunt 9 tanquam verum Messiam ac Salvatorem mundi verumque Deum; sed omnibus qui per veram fidem receperunt eum, dedit... potestatem ut fierent filii Dei; *! quod si... filii, et heredes, * filii per gratiam adoptionis, et ut consequerentur statum filiorum Dei, declarati filii Dei, veluti cum ignoti occultique principum filii declarantur, tunc statum filiorum consequnntur. Nam antequam declararentur, etsi filii erant, servi tamen habebantur: Quanto tempore heres parvulus est, nihil differt a servo, cum sit dominus omnium, etc. **. Hoc Verbum Hoe Verbum quod homines deiticat facitque filios Dei, qui non tantum est auctor 5,» ext. naturae, verum etiam fons gratiae tanquam verus Deus, hodie caro factum est: Et Verbum caro factum est: Deus factus homo, creator creatura; Deus ille qui in principio mundum creavit, factus est homo, qui novissimus omnium creatus fuit;?* Deusille qui apparuit Abraham, Isaac et Iacob in Deo omnipotente, 5 ille visus in summitate scalae, ille Deus cui tabernaculum templumque constructa fuerunt, qui tot miracula in Aegypto et in deserto operatus fuit, qui a Patriarchis adoratus, a Prophetis praedicatus, quem universus Sanctorum chorus semper coluit, cui omnes Angeli ministrant, qui coelum terramque gubernat et regit: Verbum caro factum est et habitavit in nobis. ** Verbum dicit divinitatem, caro humanitatem, factum utriusque verum aicit unionem. Verbum: Qui cum in forma Dei essel, non rapinam arbitratus | S i^!'tem, caro esl esse se aequalem Deo ; Caro: Semelipsum exinanivit formam servi d E accipiens ; Faclum est: In similitudinem hominum [actus el habitu — utriusque inventus ut homo. ? Verbum dicit potius quam Deus aut Filius Dei, ira et caro potius quam homo aut humana natura, nec immerito. Christus enim Filius Dei dicitur, quia eiusdem naturae est genitusque a Patre, eandem cum eo communem habet essentiam;.sed Verbum dicitur, quia ab intellectu et mente Patris procedit et eo quod sine motu et passione aliqua procedat sicut verbum a mente,et quia cum Patre semper coniunctus manet sicut verbum cum mente, ac tandem quia — y, mentem Patris exprimit ac naturalis est Patris imago, eius naturae aee et et substantiae expressiva, sicut verbum mentis ac cogitationis nostrae procedit imaginem refert. Verbum, quia ex ore Altissimi procedit ?* et sine et quia rationi conformius est Verbum potius quam filiusn Deo tribuere, exprimit enim Dei sapientiam; caro dicitur non homo, nd designandam partem hominis viliorem cui Verbum coniungitur; eo nil unquam Deus aut dixit aut fecit. Verbum dixit non Filius, ad designandum illud idem Verbum, quod erat in principio apud Deum, factum esse carnem. Nec immerito ibi Verbum potius dixit quam Filius, sed quia notius ac rationi conformius est Deo Verbum quam Filium tribuere. Nulla enim ratio naturali tantum lumine ducta assequitur Deum Filium habere sibi coaeternum, coaequalem ac consubstantialem; Verbum autem facilius assequitur, quoniam Deum substantiam esse mente et intellectu praeditam aeternamque philosophi cognoverunt ipsumque intelligere ac mente loqui. At verbum aeternae mentis conceptum notitiamque significat. Deinde, quia Scripturae Veteris Testamenti Deum ubique aiunt Verbo suo mundum creasse, ?? Christum Dei virtulem Deique sapientiam !? intelligentes; hinc Ioannes Verbum potius dixit quam Filius. Quare cum Scriptura Vetus dicat Verbo mundum factum esse, idest summa sapientia, arte et ratione, absque ulla difficultate et labore Ioannes declarat quodnam sit Verbum per quod factus sit mundus; et hoc nunc dicit caro [actum, verum Deum designans mundi opificem. Deinde caro dicit, non homo, quamvis per carnem homo intelligatur, sicut per Verbum Deus, unde saepe in Divinis Scripturis homo caro dicitur: Videbil omnis caro salutare Dei ; *. Ad 1e omnis caro veniet ; Y? Ex operibus legis non iustificabilur omnis caro. 1*9 Caro autem dixit, non quod Christus animam non habuerit, cum dixerit: Trislis est anima mea usque ad morlem ; * Anima mea turbata esí., 195 et: In manus tuas commendo spirilum meum ; * sed ut designet quod non tantum animam nobiliorem hominis partem, sed etiam carnem viliorem non exhorruit, cum naturalibus suis infirmitatibus, passionibus ac tandem morte. Caro, quia venit in similitudinem carnis peccati, !' in similitudinem hominum factus. Unde humilitas Christi summopere commendatur, dum coniunguntur duo extrema summe distantium: altissimum et vilissimum, spiritus invisibilis, impassibilis, immortalis, beatissimus, aeternus cum carne sensibili, visibili, passibili, mortali, corruptibili ac temporali. Verbum caro, quia venit sapientiam. 101) Lc 3, 6. 102) Ps 64, 3. 103) Rom 3, 20. 104) Mt 26, 38; Mc 14, 34. 105) Io 12, 27. 106) Lc 23, 46. 107) Rom 8, 3. ad reparanda etiam damna carnis, omnes passiones poenarum et mortem. Tandem ait: Factum esl ; non quod Verbum transierit in carnem, sicut cum aqua in vinum conversa fuit,39 sed sicut legimus inspirasse Dominum Deum in faciem hominis spiraculum vitae factumque hominem in animam viventem. *? Non enim corpus in animam conversum fuit, sed unitum, manens tamen utraque impermixta natura. Sic ait: Verbum caro factum est, manens tamen Verbum integrum et integra caro. IV. Sed a quonam, quaeso, Verbum factum est caro? Utique a tota Trinitate, quamvis solum Verbum factum sit caro. Factum est a seipso, hoc enim proprium Christi est; neque enim Deus potuit facere seipsum, cum semper ab aeterno fuerit; neque aliqua mundi creatura, nam quod non est, minime agere potest: quomodo faciet fructus arbor quae nondum nata est ? quomodo uret ignis nondum accensus? Videre non potest qui oculos non habet, nec audire auribus privatus surdusque omnino; sic quod non est, agere non potest. Nihil ergo potest facere seipsum; solus Christus id potuit, seipsum hominem facere, sicut homo seipsum vestimento potest induere. Hoc est: Verbum caro factum est. Si enim omnia per ipsum [acta sunt, ergo et caro per ipsum facta est. Sed videamus, quaeso, quomodo a seipso Verbum caro [actum esl, quam carnem induit Verbum, quod vestimentum. Potuisset utique induere carnem beatam, quale nunc est Christi corpus in coelo et quale ostendit in sua gloriosa transfiguratione, quando resplenduit [acies eius sicul sol ; !* vel saltem induere carnem omni mundana felicitate refertam, uti Salomon fuit.!! At vero non cum Salomone in Ierusalem in regali palatio, sed cum David in Bethlehem extrema in paupertate nasci voluit; quare paupertatem, humilitatem poenasque elegit, non divitias, non gloriam, non felicitatem mundanam. O nostra confusio! Verbum caro factum est, pauper Christus homo carne, dives autem spiritu; pauper habitavit in nobis, idest nobiscum humiliter conversatus est, ei vidimus gloriam eius per operationem 2 Par 9, 22. tandem dicitur factum est, ad designandam unionem duplicis naturae, Verbum factum est caro a tota Trinitate, ergo et a seipso. Potuisset Verbum carnem beatam sumere, elegit vero paupertatem et poenas, sed divinitatem miraculis ostendit; in ipso enim est plenitudo gratiae sanctilicantis, quam influit in omnes electos, et plenitudo veritatis doctrinae, ut de hac omnes acciperemus. divinorum miraculorum, unde infirmitas haec non est ad mortem, sed pro gloria Dei, ut glorificetur Filius Dei per illam; Y* gloriam eius... quasi unigeniti a Patre, 5 quoniam Filius Dei est: Primogenitus omnis creaturae * et unigenitus: primogenitus, quia nullus ante ipsum, unigenitus, quia nullus post ipsum genitus a Deo: Unigenitus .. . qui est in sinu Patris, ipse enarravit ; Y5 Ut Filium suum unigenitum daret.!1 Et tandem: Verbum caro factum est... plenum gratiae el veritatis. 1? Hoc est quod superius dictum est ipsum esse vitam et lucem, hoc quod dicet mox: De plenitudine eius nos omnes accepimus . ... gratiam pro gratia, quia lez per Moysen data est, gralia el veritas per Iesum Christum [acta est. 1* Plenum gratiae el veritatis : In quo sunt omnes thesauri sapientiae et scientiae Dei. Plenum gratia habituali sanctificante, qua Sanctus Sanctorum est, super omnes Sanctos sicut sol super omnia astra lucidus; gratia capitis, qua influit in omnes electos sicut caput in membra et sol lucem in astra: De plenitudine eius nos omnes accepimus ; gratia unionis, qua in sanctitate aequalis est Deo. Plenum gratiae et veritatis: veritatis doctrinae et veritatis observantiae et impletionis omnium promissionum Dei; per Christum enim impletae sunt omnes promissiones Dei, omnia vaticinia, umbrae et figurae legis. Sic Christus in mundo pauperrimus corporalibus terrenisque bonis, ditissimus autem spiritualibus et coelestibus. Ipse enim est vas plenum manna !? quoad gratiam, et vas plenum sale??? quoad veritatem; vas autem novum absque omni vetustate peccati: Plenum gratiae el veritatis ; et ob id Verbum caro factum est... plenum gratiae et veritatis, ut de hac plenitudine nos omnes acciperemus: plenitudinem gratiae per caritatem et plenitudinem veritatis per fidem, plenitudinem gratiae per Sacramenta et plenitudinem veritatis per doctrinam evangelicam, ut tandem accipiamus plenitudinem gratiae perfectae per fruitionem divinam in vita aeterna et plenitudinem veritatis per visionem beatificam: Cognosco nunc per speculum in aenigmate, (iunc aulem facie ad faciem ; nunc cognosco ex parte, (unc aulem cognoscam sicul el cognitus sum. Y! Gratia respondet carnalibus 33-34; Hebr 9, 4. 120) CI. 4 ng 2, 20. 121) 1 Cor 13, 12. sacrificiis, inutilibus sacramentis et rigorosis iudiciis, veritas respondet umbris, figuris, promissionibus et vaticiniis legis. V. Quare his verbis Ioannes declarat qualis quantusque sit iste qui natus est hodie: Verbum caro factum est... plenum gratiae et veritatis, sicut sol plenus luce et calore, quibus tenebras noctis frigusque pellit hiemis. Sic natum esse dicit Solem iustitiae; sicut enim sol factus fuit, posita prima luce in luminari in vase ac vehiculo lucis, ??? sic hodie Verbum, lux vera illuminans omnem hominem, positum est in vase carnis factusque est Sol verus iustitiae. !** Q felices in quibus Verbum istud habitat per fidem, per spem, per caritatem, per gratiam! Nam quotquot . . . receperunt eum, dedit eis potestatem [ilios, Dei fieri, non tantum vocari, sed fieri : Videte qualem caritatem dedit nobis Pater, ul filii Dei nominemur etl simus ! ... Nunc filii Dei sumus et nondum apparuit quid erimus. Scimus autem quoniam cum apparueril, tunc similes ei erimus, quia videbimus eum sicuti est. * Quare sicut vidimus gloriam eius gloriam quasi unigeniti a Patre, sic nos quoque gloria donabimur. In gloriosa enim Christi transfiguratione non solum ipse visus est in gloria, sed etiam Moyses et Elias visi in maiestate. 1?5 Similes ei erimus, quoniam heredes .. . Dei, coheredes autem Christi, 1?6 hanc enim hereditatem consequimur per plenitudinem gratiae et veritatis. Gratia enim expellit peccatum, veritas falsitatem ac ignorantiam; gratia perficit voluntatem, veritas intellectum; gratia voluntatem perficit amore perfecto, veritas cognitione clara. Veritas facit ut cognoscamus vanitatem temporalium bonorum, quoniam vaniías vanilatum el omnia vanitas," et veritatem aeternorum; vanitatem terrenorum et veritatem coelestium; vanitatem corporalium et veritatem spiritualium; vanitatem mundanorum et veritatem divi- "norum; gratia autem facit ut contemnamus mundana et diligamus divina, ut a terrenis ad coelestia conversi salvemur, sicut a coelestibus ad terrena conversi damnamur. Haec sunt illa O"ennm D"msn, quae summus pontifex Sic Ioannes declarat qualis quantusque sit iste qui hodie natus est et hnbitat in nobis per gratíam. Gratia Christi perficit voluntatem, veritas perficit intellectum. Haec duo a corde Christi emanant ín omnes electos, Jpse enim auctor est omnis veritatis divinnc, quae in Lege et Prophetis reperitur, sicut est auctor omnis gratiae et gloriae aeternae. portabat in Rationali supra pectus, ?* Jumina et perfectiones, lumen veritatis et perfectio gratiae. Haec enim duo a pectore et corde Christi ad omnes electos emanant, sicut pontifex in Rationdi una cum DQWVOóry OWN" portabat omnia noUA e E as mina tribuum populi electi, 1?? quoniam in electos Christus haec bona influit, ut per haec salutem consequantur aeternam. Haec in arca vas mannae cum tabulis legis: !?? Plenum gratiae et veritatis, omnis gratiae et omuis veritatis divinae. Omnis enim veritas quae in Lege et Prophetis reperitur, a Christo est nobis per Moysen et Prophetas tradita: Lez per Moysen data est. Non ipse Moyses auctor est legis, sed Christus: Lez, inquit, per Moysen data est tanquam per mediatorem et internuncium, gratia et veritas per Iesum Christum facta est : Christus est auctor omnis divinae veritatis, quoniam Deum nemo vidit unquam; unigenitus Filius, qui est in sinu Patris, ipse enarravit 1 nobis. Caecus non potest esse auctor scientiae perspectivae, neque surdus auctor musices; sic qui Deum non vidit, divinae scientiae ac sacrae theologiae auctor esse non potest. Sed nemo hominum vidit Deum, nisi solus unigenitus Filius Dei; ideo solus ipse nobis veritatem divinorum mysteriorum ac supercoelestium sacramentorum potuit enarrare. Sic ergo omnis veritas fidei et divinitatis per Iesum Christum facta est, quamvis per Moysen, per Prophetas et per Apostolos tradita sit. Sicut autem ipse solus auctor est veritatis, sic ipse solus auctor est gratiae: Ecce Agnus Dei, ecce qui lollil peccata mundi ; Y* Ipse vos baplizabit . .. Spiritu Sancto et igni; 3* et sicut auctor veritatis et gratiae, ita etiam vitae aeternae et gloriae: Paler diligit Filium et omnia dedit in manu eius ; ^ omnis qui credit in eum habet vitam aeternam: Sic... Deus dilexit mundum, ut Filium suum unigenitum daret, ul omnis, qui credit in ipsum, non pereat, sed habeat vitam aeternam. X55 VI. Sic cum Verbum caro factum est, mundo infinitum collatum est beneficium donumque infinitae caritatis: Sic... Deus dilexit mundum. Si Deus non haberet aliud quod diligeret, mirum non esset si mundum amaret; sed in se omne bonum possidet ipseque omne bonum est; vel si necessario amaret sicut sol lucet et ignis calefacit; sed Deus seipsum tantummodo necessario amat, mundum autem potuit non amare sicut potuit non creare; nec ullam in amando consequitur vel utilitatem, vel voluptatem, vel gloriam, quoniam in seipso beatissimus est et bonorum nostrorum non indiget, ??5 sicut sol nulla aliena luce aut ignis calore. Ipse enim est ^T, !? sibi sufficiens, quoniam omne bonum in eo infinitum est. Sic... dilexit mundum, cum in mundo nulla praecesserit causa amandi, nam amor aeternus est sicut aeternus est Deus: Caritate perpetua dilexi te; 1 Elegit nos... ante mundi constitutionem. Cum autem mundus nihil esset, nullo proprio bono movere Deum potuit ad sui amorem; sed si quid in nobis boni est, a Deo est, sicut picturae pulcritudo. Sic... dilexit mundum, non solum absque ullo merito, sed cum infinitis demeritis, sicut infinita sunt mundi peccata Deo ab aeterno cognita. Sic... dilexit Deus iustissimus, sapientissimus et optimus, in quo nulla inordinata passio vel affectio, nulla ignorantia aut nescientia. Homo enim ex passione vel ignorantia saepe diligit quod non debet, ut Samson Dalilam; 3? in Deo autem summa est sapientia, bonitas et aequitas infinita. Sic: Apparuit benignitas et humanitas Salvatoris nostri Dei, non ez operibus iustitiae quae fecimus nos, sed secundum suam misericordiam salvos nos fecit. 1*9 Nec solum dilexit, sed sic, !*! ineffabiliter, incomprehensibiliter, infinite, ut Filium sibi coaeternum, coaequalem et consubstantialem, Filium, non alium hominem aut Angelum aut mundum alium vel ipsummet paradisum, sed Filium et cum eo omnia — nam: Qui... proprio Filio suo non pepercit, sed pro omnibus nobis tradidit illum, quomodo non eliam cum illo omnia nobis donavit? 1€? —. Filium suum, non alienum, suum et perfecte suum, qui totam habet Patris substantiam, essentiam atque naturam; nam si Abraham filium dedit, non erat totaliter suus, acceperat illum a Deo, Deus filium dederat 16, 4. 140) Tit 3, 4. Vulg.: Benignitas et humanitas apparuit, etc. 141) Ms.: Sit. Hinc ostenditur infinita Del caritas, qua nbsque ulla sua utilitate mundum dilexit et ubsque ullo mundi ipsius merito, imo cum infinitis demeritis, et adeo dilexit, ut Filium suum et unigenitum cruci et morti daret in pretium pro nobis. Statua Nabuchodonosor mundanum imperium designabat, illi, à et alioqui alia erat substantia Isaac, aliud corpus, alia anima ab Abraham; Filium vero non tantum suum, sed etiam unigenitum — si enim plures habuisset ut David, !* ut Iacob, 145 vel saltem alterum ut Abraham !* et Isaac, 1! non adeo mirum fuisset; ut Filium daret, non venderet, non commutaret, non mutuaret, sed daret dono gratis, et hunc quidem Filium daret morti et cruci, sicut exaltatus fuit serpens.!€ Si dedisset in principem, in regem, in pontificem! Sed in fratrem, in servum, in socium, in pretium, in cibum, in remedium et pro servo! Res inaudita ut pro liberando servo morti filius detur, ut omnis homo terrenus, vilis diaboli et peccati servus, qui credit viva fide in ipsum, non pereat perpetua morte, sed habeat vitam aelernam.** Nulla Christo utilitas ex hoc, tota nostra est. Hinc natus nudus in praesepio est collocatus, non habens locum in diversorio. !59 Dedit hunc Filium sic pro homine, non pro Angelo, qui etiam et multo magis indigebat. Et poterat aliter hominem salvare; sed quia pro salute nostra expedientius fuit Filium, non Angelum mittere, et Filium morti tradere ad dandam nobis vitam, et vitam aeternam, hoc hodiernum est beneficium. IV. ALIA HOMILIA Exiit ediclum a Caesare Augusto ut describerctur universus orbis. Haec descriptio prima [acta est a praeside, etc. ! I. Quoniam Christus lapis ille est qui excisus de monte sine manibus percussit statuam Nabuchodonosor ad nihilumque redegit, ipse vero crescens totam implevit terram, hinc Sacer Evangelista coniungit Christi nativitatem cum descriptione imperii romani. Per statuam enim illam mundanum imperium ac monarchia designatur, quam primo quidem possederunt Assyrii atque Chaldaei, secundo Persae et Medi, tertio Graeci. et quarto tandem ipsi Romani. Sic enim Daniel ipse interpretatur caput statuae aureum regnum 35, 18. 146) Cf. Ibid. 16, 15. 147) Cf. ibid. 25, 25. 148) Cf. Io 3, 14. Chaldaeorum, pectus cum argenteis brachiis regnum Persarum atque Medorum, ventrem aeneum regnum Graecorum «et tibias ferreas regnum Romanorum, omnium maximum et potentissimum, per lapidem vero Christi regnum interpretatur.? Ecce statua: Exiit ediclum a Caesare Augusto ut describeretur universus orbis romano imperio subiectus; et ecce lapis: Ascendit autem... Ioseph a Galilaea de civilate Nazareth in Iudaeam in civitatem David, quae vocatur Bethlehem, eo quod essel de domo et familia David, ut profiteretur cum Maria desponsata sibi uxore praegnante. Factum esl autem, cum essent ibi, impleti sunl dies ul parerel, el peperit filium suum primogenitum, ? illum de quo dixerat ei Angelus: Pariet Filium el vocabis nomen eius Iesum ; hic eril magnus el Filius Altissimi vocabitur ; * et: Dabit illi Dominus Deus sedem David patris eius et regnabit in domo Iacob in aeternum el regni eius non erit finis. 5 ; Sicet Daniel ait, dum interpretatur quidnam significet lapis ille qui, percussa statua, factus est mons magnus et implevit universam terram : * In diebus, inquit, regnorum illorum suscitabit Deus . .. regnum quod in aeternum non dissipabitur, et regnum eius alteri populo non tradetur ;? et, ut idem alibi ait, cum Christum vidisset in nubibus coeli venientem atque pervenientem usque ad Antiquum dierum, a quo regnum et honorem accepit: Potestas, inquit, eius potestas aeterna quae non auferetur, el regnum... quod non corrumpetur. ? » Lapis est Christus: Lapidem quem reprobaverunt aedificantes, hic factus est in caput anguli ; * Ecce pono in Sion lapidem ; ' lapis erectus in titulum unctusque a Iacob;!! lapis cum septem oculis, Zachariae;l* praecisus de monte: mons est Maria: Erit in novissimis diebus praeparatus mons domus Domini in vertice montium ; * mons altissimus omni nobilitate et excellentia naturae, gratiae et gloriae: Mons in quo beneplacitum est Domino habitare in eo. * Sed praeciditur sine manibus lapis: nascitur Christus miraculo sicut miraculo fuit conceptus, quem enim virgo concepit, virgo peperit; natus est virginalibus claustris uteri materni nullam vim inferens, ea nihili temerans, Iapis regnum Christi universale et aeternum. Lapis praecisus sine manibus designat mysterium virginalis maternitatis B. V. Mariae. E. audi duisiidbedistena: Aid p aa io3iIL LLLALáALAáoOá],LÓáILL LLLALQ0 Christus lapis parvus, quia humiilima conditione natus, sed magnus facitis, quia implevit terram. Omnia hodie ostendunt parvitatem et magnitudincm Christi. sed illis inviolatis et intemeratis nihilique disruptis, exivit de utero transiens sicut radius per crystallum, sicut clauso egressus est sepulcro et clausis ostiis ad Apostolos ingressus fuit. !5 Erat autem lapis parvus, nam: Parvulus... natus est nobis; 15 parvus lapis: Peperit filium suum primogenitum el pannis eum involvit et reclinavit eum in praesepio, quia non eral ei locus in diversorio. O parvitas! Nascitur ex paupere muliere pauperi desponsata viro, nascitur nocturno tempore, obscuro loco, in vilissimo stabulo, pauperibus involutus fasciis collocatur in praesepio. Sic: Parvulus... nalus est nobis el filius datus esl nobis. Sed factus est Japis magnus implevitque universam terram. Ecce magnitudo: Factus est principatus super humerum eius el vocabitur nomen eius admirabilis, consiliarius, Deus, forlis, pater futuri saeculi, princeps pacis... super solium David el super regnum eius [sedebit] et pacis non erit finis. 9 O magnitudo infinita! Magnus lapis Christus ab Angelo pastoribus praedicatur: Ecce... evangelizo vobis gaudium magnum quod erit omni populo : Quia nalus csi vobis hodie Salvator, qui est Christus Dominus, in civitale David.!?* Enimvero magnus, nam subito facta est cum Angelo mulliludo militiae coelestis laudantium Deum et dicentium : Gloria in allissimis Deo et in terra paz hominibus bonae voluntatis. ?* II. Lapis magnus et parvus, humilis et sublimis, mirabili quadam varietate ostenditur hodie Christus, ad instar mundi huius qui ex magnis et parvis constat: coelo et terra, montibus et vallibus, die et nocte, aestate et hieme, divitiis et paupertate. Christus enim magnus est quia Deus, parvus quia homo; magnus quia Verbum, parvus quia caro; tanquam parvus nascitur ex paupercula matre, sed tanquam magnus ex Sanctissima Virgine, natura mirante;?' tanquam parvus putatur filius Ioseph pauperis fabri,?? tanquam magnus verus est Filius Dei mundanae huius machinae fabricatoris; tanquam parvus nascitur obscuro tempore, media nocte, sed tanquam magnus per Angelum suum nocturnas tenebras expulit: Claritas Dei circumfulsit illos ; *3 6-7. Ordine Inverso affert vr. 7. Sedebit omittitur in aliquibus codicibus. 19) L«c 2, 10-11. 2 Februaril. 22) Cf. Mt 13, 55; Le 3, 23. 23) Lec 2, 9. tanquam parvus nascitur in vilissimo stabulo, sed tanquam magnus ab Angelo praedicatur pastoribus et divina claritate fulget in mundo; tanquam parvus reclinatur in praesepio, sed ut magnus ab Angelis adoratur et laudatur in coelo; ut parvus infans pannis iacet invoIutus in terra, ut magnus Deus astra luce, coelum claritate, Angelos gloria vestiens, regnat in paradiso. Sic magnus et parvus praedicatur ab Angelo: Evangelizo vobis gaudium magnum quod eril omni populo: Quia natus est vobis hodie Salvator, qui esl Christus Dominus, in civilale David : ecce magnus; sed ecce parvus: Et hoc vobis signum: invenietis infantem pannis involutum et positum in praesepio.?* Facit autem ad Christi magnitudinem quod Angelus Christum evangelizans singulari quadam gloria indutus apparuit: Angelus Domini stetit iuxta eos,?9 sive supereminens eis, et claritas Domini, 9ó£a xopioo, ** gloria, sive maiestas Domini circum[ulsit eos ; apparuit tanquam sol divina quadam gloria et maiestate indutus divinaeque lucis splendore pastorum oculos subito percussit. Dicitur autem Angelus Domini et claritas Domini, idest Christi, nam ipsemet Angelus ait: Qui est Christus Dominus, universorum enim Dominus Christus est. Nunquam vero legimus in Divinis Scripturis Angelos divina hac maiestate indutos apparuisse hominibus; sed divina haec claritas Angeli ostendit qualis quantusque sit iste qui natus est, cum omnium Angelorum sit Dominus. Et hic quidem Angelus, qui Christi nunciavit nativitatem, Angelum putarim dictum per excellentiam et antonomasiam, existimo enim eum summum fuisse principem et coryphaeum Angelorum, unde facta est cum Angelo tanquam cum duce multitudo militiae coelestis. ' Hinc autem talis ac tantus praedicator pauperibus, humilibus et vigilantibus pastoribus nunciat Christi nativitatem, non superbis ac tumidis scribis et Pharisaeis: Abscondisti haec a sapientibus et prudentibus et revelasti ea parvulis ; * sic enim quae stulta sunt mundi elegit Deus ul confundat sapientes.** Delectatur Dominus humilitate, innocentia et simplicitate, quae in pastorali vita vel maxime elucent; Sic magnus et parvus praedientur nb Angelo, qui apparuit divina mniesinte indutus. Haec divina claritas ostendit qualis et quantus sit iste qui natus est, qui tamen humilibus praedicatur pastoribus. Angelus annunciat gaudium magnum, et Christum nppellat absolute Salvatorem, quia salvat &b omnibus malis, sic pastor fuit Abel,?? pastores Patriarchae, *? pastor David, ** quibus nativitas Christi promissa fuit. Nunc autem similem vitam ducentibus nunciatur pastoribus Christi nativitas, quoniam natus est pastor ille qui ait: Ego sum pastor bonus : bonus pastor animam suam dat pro ovibus suis; pastor ille per Ezechielem promissus a Deo: Suscitabo illis pastorem... qui pascat eas, seruum meum David : ipse pascel eas el ipse erit eis in pastorem. Erant vigilantes pastores el custodientes vigilias noctis super greges, ?* ut oves a lupis servarent; si vigilantibus et quae sua sunt recte exequentibus divina mysteria revelantur; sic Moysi gregem custodienti atque pascenti apparuit Angelus Domini. 35 III. Sed audiamus coelestem hunc praedicatorem. Ecce, inquit, res nova, inaudita, mirabilis, magnum, summum, omnium maximum infinitumque miraculum, evangelizo vobis, bona laetaque annuncio vobis hominibus, qui simplicem, humilem innocentemque vitam ducitis, gaudium unde laetari ac gaudere poteritis, sicut homo invento thesauro, et gaudium magnum, sicut homo invento magno thesauro; sed vobis annuncio, hominibus qui ob Adae peccatum eiecti estis de paradiso,?5 qui multis aerumnis ac poenis subiecti estis ac tandem morti, qui servi estis peccati, captivi satanae qui princeps est mundi huius, *** qui subiecti vitiis ac tentationibus estis carnis et mundi; vobis annuncio, quia natus es( divino miraculo de Virgine purissima hodie, cum iam advenit plenitudo temporis praefiniti a Deo, hodie: Haec... dies quam fecit Dominus, exullemus el laetemur in ea,?' natus est homo quidem Deo non tantum similis, sed aequalis: Natus est vobis... Salvator, qui salvum faciet populum suum a peccatis eorum. Quare si ab omnibus peccatis, etiam ab omnibus malis quae ob peccatum mundo inflicta sunt, hinc absolute dicitur Salvator, non ab hoc vel illo periculo aut malo, sed ab omnibus, et temporalibus et aeternis. Salvabit vos a peccatis sicut Noe a diluvio, *? salvabit vos ab igne aeterno sicut Loth ab incendio, *? salvabit vos a fame sicut Ioseph salvavit Vulg.: Pastores erant... super gregem. 35) Cf. Ex 3, 1; Act 7, 30. 30) Cf. Gn 3, 6 sqq. 36*) Cf. Io 12, 31; 14, 30; 10, 11, 37) P« 117, 24. 38) Cf. Gn 7, 1 sqq. 39) Cf. Ibid. 19, 24-29. Aegyptum, *? salvabit vos ab omni malo sicut Hebraeos a plagis Aegypti, 5 salvabit vos a potestate diaboli sicut Moyses liberavit populum Dei a tyrannide Pharaonis, ? salvabit vos a morte aeterna Sicut Ierusalem liberata fuit a peste, 9 salvabit vos ab inimicis sicut Gedeon * et Samson; 55 tandem aeterna vos felicitate donabit sicut Iosue populum in terram promissionis introduxit. 4* Natus est vobis hodie Salvator, Sol iustitiae, * qui est Christus, unctus summus rex, summus sacerdos, summus propheta, Christus in lege et. Prophetis promissus, Christus Deus et homo, qui tanquam Deus ab aeterno natus a Patre est, hodie autem factus homo nalus est vobis in tempore, quoniam Verbum caro facium est. 48 Christus Dominus, absolute Dominus, quoniam Dominus universorum, *? Dominus etiam Angelorum, hinc princeps coelestis exercitus vocat eum Dominum: Dominus in civitate David, ut adimpleatur quod dictum est: E! (u, Bethlehem terra Iuda, nequaquam minima es in millibus Iuda, ex le enim ezxiel mihi duz qui regat populum meum Israel, et egressus eius, sive egressiones eius ab inilio, a diebus aelernilalis, *? quia Dominus verus Deus, aeternus et infinitus, Deo Patri coaeternus, coaequalis et consubstantialis; sic egressus eius a diebus aeternitatis. In civitate David, ubi summa cum populi exultatione natus fuit ex Ruth et Booz Obed:* Christus Obed est, servus ille de quo dicitur: Ecce intelliget servus meus, exaltabitur ... elevabitur et sublimis erit valde : 9 exaltabitur a terra in coelum super omnes homines, elevabitur in coelo super omnes Angelos, et sublimis eril valde in throno divinae gloriae, quoniam assumptus ... in coelum ... sedel a dextris Dei : ** Quoniam tu Dominus altissimus super omnem lerram, nimis exaliaius es super omnes deos. 55 Hic Obed filius est Booz, potentissimi ac ditissimi viri, quoniam Filius Dei et Filius Virginis, quae per Ruth designatur magnae virtutis mulierem. 5€ In civitate David, ubi David natus magna in humilitate fuit, " cum futurus esset rex Israel et in Ierusalem gloriointerpretatur. 53) Is 82, 13. 54) Mc 16, 19. 55) Ps 96, 9. 56) Cf. Ruth 3, 11. 57) Cf. 1 Rg 186, 11. summum regem et sacerdotem, quia Filius Del, Dominum absolute, quia Dominus universorum, natum in civitate David, qui fuit singularis figura Christi. Et hoc vobis signum : his verbis Innuitur ineffabile mystcrium generationis Christi. Generationem Christi explicare nulla lingua potest, nec hominis, sissime regnaturus. Nasci voluit Christus in Bethlehem, quae domus panis interpretatur, quoniam ipse est panis vivus qui de coelo descendit, 9 panis vitae aeternae, et quoniam Rachel in Bethlehem mortua fuerat atque sepulta, 5? ipse vero veniebat ad mortuos suscitandos primo in spiritu ac deinde in carne, maxime vero electos quos Deus diligit sicut Iacob Rachelem, ** quae ovis interpretatur extititque figura Ecclesiae; nascitur Christus in civitate David, in qua David natus fuit, quoniam David singularis quaedam Christi imago ac figura fuit et quaecunque David egit in carne Christus íacturus erat in spiritu. IV. Et hoc vobis signum, magnum plane miraculum, unde omnes qui audierunt mirati suni; *! hoc vobis signum : Vocabilur nomen eius admirabilis, sive miraculum, ? quale fuit nomen Angéli illius qui in humana forma parentibus Samsonis apparuit; ? hoc vobis signum: o quale miraculum! Manhu ! manhu! .. . quid esi hoc? quid est hoc? ... Hic est panis quem dedit vobis Dominus ad vescendum, hoc est verbum quod praecepit Dominus. ** Hoc est miraculorum omnium maximum, miraculum quidem ex parte generantis, ex parte geniti et ex modo generationis, unde Christi generatio ac nativitas vere ineffabilis et incomprehensibilis est omnibus linguis et mentibus: Generationem eius quis enarrabit? sic dixit Isaias,*5 cui seraphico ministerio coelestique igne mundata labia fuerunt, cum Christi gloriam vidit, ** generalionem eius quis enarrabii? Divinae generationis et nativitatis Christi sacramentum, inquit, enarrare quis poterit? Tria sunt in universo, quae mente et intellectu praedita cum sint, loqui possunt: Deus, Angelus et homo, hinc Paulus Angelis et hominibus linguas tribuit dicens: Si linguis hominum loquar el Angelorum ; * Deum vero in Scripturis Sanctis multifarie multisque modis legimus locutum Patriarchis atque Prophetis. *?* Hanc autem generationem homo explicare non potest. Si enim homini id licuisset, Isaiae profecto vel maxime licuisset, cum summus esset propheta Dominus dedit vobis... Hic esl sermo quem, etc. 63) 53, 8. 66) Cf. ibid. 6, &-7., labiaque divinitus purgata haberet; sed ipse ait: Generalionem eius quis enarrabit ? Sed nec Angelus quidem potest, Christus enim liberille est septem — nec Angeli; sigillis obsignatus, quem aperire nulla creatura nec coelestis quidem potuit. *? Hinc cum Beata Virgo ab Angelo petiit: Quomodo fiet istud? respondit: Spiritus Sanctus superveniet in te ei virtus Aliissimi obumbrabit libi... quia non erit impossibile apud Deum omne verbum, ?? quasi dixerit; Deo quidem factu possibile id erit, mihi autem dictu et explicatu impossibile est sacramentum huius generationis. Hinc cherubim admirationis vultu divinum fpropitiatorium intuentur?! et Seraphim alis operiunt facies suas," quasi divini vultus lucem ferre non valentes, etsi aquilinos oculos habent. "Deus vero solus seipsum capit, unde ipse sui ipsius templum dicitur *? et solus ipse seipsum Verbo suo loquitur ac perfectissime naturam suam exprimit. Sed sibi ipsi ac intra se, nobis autem non potest ; nam infiniti verbi, quo solo exprimi potest divina magnitudo, nos nullo pacto capaces sumus, infinitum enim intra finitum capi minime potest, sicut nec mare in phiala aut coelum universum intra pugillum hominis. Si autem finitis verbis seipsum exprimere vellet, nobis minime posset, quoniam verba sunt veluti vestes conceptuum, verbum autem finitum est veluti infantilis vestis; infinitus autem Deus est, maximus gigas. Hinc merito ait: Generationem eius quis enarrabit ? Sacramentum hoc tota divinitatis plenitudine refertum est, nam: Verbum caro factum est,?* Verbum, quod in principio erai apud Deum ** ac Deus per quem facta sunt omnia, nec potest Deus aliud infinitum verbum producere ad Verbum istud exprimendum nobis. V. O signum magnum, incomprehensibile, ineffabile, summe admirabile! Generationem eius quis enarrabit ? Infans iste modo natus est et Deo est coaeternus qui semper ab aeterno fuit, parvus est et est coaequalis Deo qui infinitus est, qui coelum et terram adimplet, ** imo quem coelum et coeli coelorum ... capere non possunt ; ? caro videtur et Deo consubstantialis est, qui spiritus est purissimus carnem et solus Deus sibi ipsi naturam suam exprimit, non autem nobis, quia infinitum enpere non possumus. Vere ineffabile mysterium generatio Christi et omnino incomprehensibile, quod Divus Paulus dicit sacramentum absconditum. Nativitas Christi magnum miraculum fult ex parte genít!, ossa non habens. Quomodo ergo fit generatio ista? Quomodo nascitur Filius iste Dei? Si ut homo ab homine, in hac generatione, quamvis eadem sit essentiae ratio, non tamen filius modo genitus patri coaevus est nec coaequalis; si ut radius a sole, radius quidem coaevus est et coaequalis, non tamen eiusdem cum sole substantiae; si ut rivus a fonte, hic fonti coaeternus est, sed nunquam eadem aqua est, sed semper alia atque alia, hic autem eadem semper natura; si ut calor ab igne, non idem sunt calor et ignis; si ut a radice arbor vel ab arbore fructus, non sunt idem; si ut ab anima potentiae ac sensus, non sunt eiusdem essentiae; si ut a corde cogitationes, hae illi accidentia sunt; si uti accidentia a substantia, non habent eandem essentiam; si uti species ab obiecto veluti imago hominis in speculo, imago solis in nube vel aliqua ubi parelia "* generantur, non sunt eiusdem naturae; si uti impressio a sigillo, aliud sigillum et aliud impressa imago est; si ut effectus a causa, haec aliud et aliud sunt; si ut vita motusque corporis ab anima, non sunt haec eadem; si uti a Deo mundus creatus est, non idem sunt mundus et Deus. Quare sacramentum istud ineffabile et incomprehensibile est, hinc Paulus dicit investigabiles Christi divitias et sacramentum absconditum a saeculis in Deo: Mihi omnium sanclorum minimo data est gratia haec, in gentibus evangelizare investigabiles divitias Christi et illuminare omnes quae sit dispensatio sacramenli absconditi a saeculis in Deo, qui creavit omnia, ul innolescat principatibus el potestalibus in coelestibus per Ecclesiam multiformis sapientia Dei.** VI. Hoc vobis signum: Vocabilur nomen eius miraculum primo, quia qui nascitur Deus est et homo, creator et creatura, aeternus et temporalis, caro humana et spiritus divinus; miraculum, quia infans iste non est ut alii infantes infirmus, sed in virtute atque potentia operandi Deo áequalis; non est ut alii ignorans, sed in sapientia maior Angelis, aequalis Deo: In quo sunt omnes thesauri sapientiae el scientiae Dei;?* non est natus in peccato ut alii, sed sanctior Angelis, in bonitate ac sanctitate aequalis Deo; non parvulus ut alii, sed in omnibus Deo aequalis, Deo illi cuius comparatione mundus totus a 77*) Ms.: Parehelli. 78) Eph 3, 8-10. Vulg.: Qui omnia creavit, etc. 79) Col 2, 3. summo coelorum convexo usque ad terrae centrum vix puntalis est magnitudinis, sicut terra comparata coelo; aequalis Deo qui infinitae est magaitudinis, cuius comparatione si mundus iste millies milliesque ac decies millies, centies millies maior esset, nullius utique magnitudinis esset. Qualis autem et quanta magnitudo ipsius est, talis ac tanta potentia, talis ac tanta sapientia, talis ac tanta bonitas, maiestas, gloria et omnis perfectio est; infans autem iste in his omnibus Deo aequalis per omnia est. O miraculum! Joc vobis signum | Magnum etiam miraculum ex parte generantis. Pendet autem generatio ista a Deo et a Virgine Sanctissima. Ex parte Dei miraculum est caritatis: Sic enim Deus dilexil mundum, ul Filium suum unigenitum daret; *? Purvulus . . . natus esl nobis el filius datus est nobis.9 O donum super omne donum! donum magnum, donum summum, donum omnium maximum, donum infinitum! Quomodo non eliam cum illo omnia nobis donavit ? ** Si beneficium creationis magnum fuit, hoc illo tanto maius est quanto coelum terra, sol luna, Deus mundo; donum enim istud aequale est Deo: Filius daíus est nobis ; Ut Filium suum unigenitum daret. In creatione Deus dedit nobis terrestrem paradisum, in recreatione coelestem; in «creatione temporalem vitam, nunc autem aeternam; tunc naturalem, nunc autem supernaturalem; tunc fecit hominem honore et gloria sibi similem, nunc ipse fit humilitate similis homini, quod maius est; reges enim mundi honore et.gloria servos suos afficientes facient sibi similes, sed nullus eorum vult servis in humilitate similis fieri. In creatione dedit nobis bona sua, nunc autem venit ad patiendum pro nobis mala nostra. Principes mundi servis quidem suis donant bona sua, pro eis tamen pati in vita aut persona nil volunt. In creatione constituit hominem dominum terrae, nunc constitutus est homo dominus coeli et rex Angelorum; in creatione dedit nobis mundum magnum, nunc dat nobis mundum ter maximum donans nobis unigenitum Filium suum, Deum verum omnipotentem, auctorem naturae, fontem gratiae, regem gloriae, in amicum, in socium, in fratrem, in magistrum, in pastorem, in cibum et panem, in pretium et redemptorem, in praemium ac perex parte generantis, nam ex parte Patris est miraculum caritatis qui in creatione dedit nobis mundum, et nunc dat nobis Filium suum; er pnrie Matris, quae concepit et peperit inviolata virgo permanens; ex parte generationis, Christi enim corpus in uno instanti formatum fuit perfectum quoad formum, petuum aeternumque Salvatorem. Dat nobis eum, ut auferat a nobis omnia mala nostra et tribuat nobis omnia bona sua. Magnum plane divinae caritatis miraculum fuit et ex parte Virginis Sanctissimae admiranda nativitas; nam sicut Virgo concepit opera Spiritus Sancti, 9! sic et Virgo peperit absque dolore, summo cum gaudio Deum et hominem. Miraculum fuit ut ardens rubus non combureretur, * ut virga Aaron arida floreret,85 ut sterilis Sara pareret ; 59 sed istud multo maius multoque illustrius. Hinc tanquam miraculum magnum nobis ab Isaia proponitur: Ecce virgo concipiet et pariet Rlium ; Dabit Dominus ipse vobis signum: ecce virgo, etc., 9" cum prius dixerit: Pele libi signum a Domino Deo luo in profundum abyssi sive in excelsum supra. * Quare tanquam omnibus miraculis quae in coelo aut in terra fieri potuissent multo maius atque divinius partum istum virgineum proponit; et si magnum fuit opus ex virginea, nova et immaculata terra Adam formare, *? Christum formare ex virginea carne tanto maius fuit quanto Christus coelestis homo maior est, Deus cum sit, Adam terreno puroque homine. 9? Magnum tandem miraculum est Christi nativitas ex parte generationis, ex ipsa nativitatis forma. Nam hominis quidem cuiusvis generatio atque nativitas mirabilis supra modum est: quomodo ex seminis virilis gutta formetur tantum corpus, tanta structura, tot membra, tot organa sensuum et actionum interiorum et exteriorum; quomodo fiant carnes et ossa, pellis ac nervi, arteriae et venae, musculi et cartilagines, sanguis et phlegma; quomodo tantum corpus per tam arctam portam egreditur ex utero in mundumque istum ingreditur; quomodo aut quando rationalis anima corpori uniatur quibusque vinculis connectatur, unde tot spiritus naturales, vitales et animales in epate, corde, cerebro ac toto corpore. Sed haec generatio atque nativitas multo mirabilior quavis alia generatione est; nam corporis quidem humani formatio novem mensium spatio formatur, sed Christi corpus uno instanti totum quoad formam structuramque corporis, etsi non quoad magnitudinem sicut Adae corpus, uno fuit instanti formatum, sicut uno instanti creatus mundus. Hoc uno profundum infernl, etc. 89) Cf, Gn 2, 7. 90) Cf. 1 Cor 15, 47. differt, quod Adae corpus perfectum factum fuit quoad formam et materiam simul, Christi autem corpus quoad formam uno instanti et quoad materiam crevit per novem menses; et animae quidem Christi perfecta fuit omni perfectione naturae, gratiae et gloriae super omnes homines Angelosque perfectissimos, adeo ut maius miraculum fuerit Christi generatio quam mundi creatio quoad perfectionem. Nam tanto Christus est virtute perfectior mundo quanto mundus homine est corporeae molis magnitudine maior, cum in eo sit omnis pleniludo divinitatis. 9 Deinde, egressus est de matris utero per angustam quidem portam, sed absque ulla vi, ac si non corpus solidum, sed spiritus esset, aut veluti cum mane aurora rorem dimittit ex alto: De matrice ez aurora libi ros generalionis, sive nalivilatis tuae, habet Hebraica Veritas in Psalmo, ubi nos legimus: Ex utero anle luciferum genui te. * VH. Hoc vobis signum: invenielis infantem pannis involutum. * Signum profecto omni admiratione plenum. Prius dixerat natum esse Salvatorem, Christum Dominum, verum Deum; nunc dicit hunc Salvatorem esse infanlem pannis involutum ac positum in praesepio. Profecto divinam illam claritatem et gloriam, in qua apparuit Angelus, crediderim signum datum esse pastoribus et Angelorum concentum, ut verbis Angeli pastores fidem adhiberent crederentque infantem illum natum ac positum in praesepio verum esse Deum, mundi Salvatorem, mundi gubernatorem, mundi creatorem, quamvis etiam quod sequitur: invenietis infantem pannis involutum ac positum in praesepio, * signum datum sit ad internoscendum Salvatorem natum inter tot infantes qui in Bethlehem nati erant. Nasci voluit Filius Dei in paupertate et humilitate, veniens in hunc mundum sicut rex Israel mutato habitu suo descendit in proelium, **5 stultum se quodammodo fingens in mundo sicut David coram rege Achis; 5 pannis involvi voluit, quoniam venit in similitudinem carnis peccali, ? homo enim post peccatum vestimenta quaesianima perfecta in natura, gratia et gloria, el natus est sine ulla laesione virginalis claustri materni. Modus etiam quo nasci voluit mirabilis est: natus est in humilitato et paupertate; sic autem nasci voluit, quia venerat ad reparandum Adae peccatum, vit, * sic Iacob indutus fuit vestibus Esau pellibusque haedinis, ut fratri suo Esau similis omnino appareret caecutienti Isaaco, *? sic tabernaculum Domini pellibus mortuorum animalium fuit operium:!? Pannis eum involvil el reclinavit eum in praesepio : 1 Ecce rez luus venil libi iusius el salvator, ipse pauper. 1? Sed cur, quaeso, tanta in paupertate ac humilitate Christus in mundum venire voluit? Cur non venit in primo adventu, sicut veniet in secundo, in maiestate et gloria? Cur tali loco et tempore nasci voluit? Non enim necessitate Christus, sed voluntate natus est, quando et ubi voluit ac quomodo voluit. Nasci voluit Christus tanta cum humilitate et paupertate, quoniam venit in mundum ad curandum Adae peccatum. Sed « contraria contrariis curantur, calida frigidis, frigida calidis. » »? Ille homo cum esset, superbia elatus ex diabolica suggestione voluit esse Deo similis et aequalis; Christus Deus cum esset Deoque aequalis, ex humilitate voluit esse homo ceterisque hominibus similis: Habitu inventus uli homo.?** Adam peccavit in loco honoris et deliciarum, Christus patitur pro illo peccato in loco humilitatis et poenarum; Ádam ascendere voluit supra novem Angelorum ordines, ad Deum usque, !^* Christus descendit infra novem ordines Angelorum, usque ad hominem, hic enim est sol per decem lineas retrocedens, 196 nam factus est paulominus minor Angelis, ut Regius Vates ait!" ac post eum Paulus ;* Adam temporalia appetendo peccavit ac peccando totum humanum genus damnavit, Christus temporalia contemnendo [pro] peccato satisfecit totumque mundum sua virtute salvavit. Respondet miro modo praesepium stabulumque paradiso, Christus Adamo, Maria Evae, Angelus nuncians salutem serpenti qui causa fuit perditionis, superbiae Adami Christi humilitas, divitiis Adami Christi paupertas, damnationi Adami Christi servitus: Formam servi accipiens, 9* magnitudini Adami Christi infantilis parvitas, gloriosae nuditati Adami Christi humiles fasciae. Gregorius M. In Evang., hom. 32, (P. L. 76, 1232). 104) Phil 2, 7. 105) Cf. Gn 3, 4-6. 106) Cf. 4 ng 20, 9-11; Is 38, 8. 107) Cf. Ps 8, 6. 108) Cf. Hebr 2, 7-9. 109) Phil 2, 7. VIII. Sed cur, quaeso, Christus tali loco, tali tempore, vali modo talique forma nasci voluit? Voluit Christus concipi in Galilaea, sed nasci in Iudaea, concipi in Nazareth, sed nasci in Bethlehem, concipi in domo Ioseph, sed nasci in stabulo, concipi in utero Virginis, nasci atque reponi in praesepio. Galilaea, ubi Christus secure conversabatur!!? et ubi cum honore susceptus fuit, !!! designat coelum, qui locus est gloriae Christi, et Galilaea circulatio interpretatur; Iudaea vero, ubi persecutionem patiebatur Christus et interfici quaerebatur, !!* imo ubi passus et mortuus fuit, mundum istum designat qui totus plenus erat inimicis Dei; siquidem per peccatum Adae inimici Dei constituti sumus. Noluit ergo Christus nasci in coelo sed in terra, non in paradiso sed in mundo, non in loco gloriae sed in loco humilitatis, non inter Angelos sed inter homines, non inter amicos sed inter inimicos, a quibus crucifigendus et occidendus erat, quia ad hoc veniebat in mundum, ut suis poenis et morte largiretur nobis vitam et gloriam sempiternam. Nasci voluit non in Nazareth, ubi fuit conceptus, sed in Bethlehem, civitate David, non illa quidem gloriosa, in Ierusalem, in qua gloriose regnavit, !? sed in Bethlehem, in qua humiliter natus humillimi pastoris vitam egit, quia veniebat non ut rex noster in mundo hoc esset sicut David et Salomon, gloriose enim regnaturus erat in coelo, sed ut esset hic humilis pastor, imo panis noster; hinc nascitur in Bethlehem, quae domus panis interpretatur: Ego sum panis vivus qui de coelo descendi ; si quis manducaverit ex hoc pane, vivet in aelernum. 13 Nasci voluit !'* non in domo propria, sed in alieno loco, quia non veniebat ad habitandum, sed ad peregrinandum in mundo habitaturus in aeternum in paradiso; sic enim Deus in deserto tentorium habuit mobile, quod peregrinorum erat, sed in Ierusalem templum ac domum stabilem, quia ibi tanquam civis ac dominus habitabat Deus: Cuius ignis... in Sion el caminus . .. in Ierusalem, 5 idest habitator et civis. Nasci voluit in stabulo, in loco animalium, ut ostenderet quod mundus iste ob peccatum nonnisi stabulum quoddam erat; Homo, Rg 2, 11. 113) Io 6, 51-52. . 144) Ms.: Voluit bis ponttur. 115) Is 31, 9. Conclpi voluit in Galilaea, nasci in Iudaea, in Bethlehem, non in domo propria, sed in alieno loco et In stabulo, et collocari 1n praeseplo, ubi foenum ponitur In cibum animalium, Omnía autem haec ineftabilia mysteria continent. cum in honore esset, non intellexit, comparatus est iumentis insipientibus et similis factus est illis, !* et ad ostendendum quod etiam Iudaea, in qua notus erat Deus et magnum nomen eius in Israel, !? ipsa quoque stabulum facta erat: Cognovit bos possessorem suum et asinus praesepe Domini sui, Israel autem me non cognovit... populus meus non intellexit. 118 ; Collocatur in praesepio, ubi palea foenumque ponitur in cibum animalium, quia nascebatur ut hominum cibus esset vitam eis perpetuam conferens, cibus bovi animali mundo, qui digne Deo in sacrificium offerri poterat, et cibus etiam asino immundo animali, 31? super quem tamen sessurus Dominus erat in Ierusalem gloriose ingrediens; !?9 cibus iudaici populi et cibus gentilis. Sic enim praedictum erat ab Isaia, qui cum vaticinatus fuisset de Christi nativitate: Egredielur virga de radice [esse ei flos de radice eius ascendel el requiescel super eum Spiritus Domini, etc.,!! subintulit: Habitabit lupus cum agno... el leo quasi bos comedet paleas ; '*? alibi quoque: Lupus et agnus pascentur simul et leo et bos comedent paleas, ?? designans concordiam in unitatem fidei duorum populorum. Hebraice autem palea dicitur |125» ** quarum prima quidem est finalis et ultima littera alphabeti hebraici, littera illa qua signatos in frontibus legimus omnes electos Dei; Ezechiele 9"5 et Apocalypsi 7; ? quare crucem mortemque Christi designat, sanguine enim agni signatae fuerunt domus Hebraeorum in Aegypto, ut non percuterentur ab Angelo sicut Aegyptii;!? reliquae vero duae litteraesignificant filium, nam |l375 Hebraeis filius dicitur: Filius datus esi nobis. Filius ergo iste Dei natus mortalis atque passibilis palea est, horum animalium cibus, hinc hodie in praesepio ponitur: Ei reclinavit eum in praesepio. Bone Deus, quidnam est hoc quod hodie videmus? Christus Filius Dei collocatur in praesepio: hic ne locus, hic lectus, haec cuna summi regis filio debetur? In mundo hoc alia est habitatio pauperis et alia divitis, alia nobilis patritii et alia principis ac regis, unicuique enim pro sua dignitate tribuitur locus. Vilis petra manet in pulvere ac luto terrae, sed lapis pretiosus ligatur in auro, ferrum vetus ac aeruginatum tenetur in angulo domus vilissimo, sed aurum reconditur in thesauro. Sic Deus hominem posuit in paradiso, !?? solem et lunam in firmamento !?? et nobiliorem solem nobiliori ac altiori loco, Angelos posuit in empyreo ac supercoelesti paradiso: et Christus collocatur in praesepio? IX. Bone Deus, bone Deus, tam vili pendendus est Christus? tam parvi faciendus? Sed profecto sicut sol ubicunque sit, sive in oriente sive in occidente, sive versus aquilonem sive versus meridiem, sive super terram uti in die, sive sub terra uti in nocte, semper aequali luce ac gloria est circumdatus, et Deus, qui coelum et terram adimplet, non minus gloriosus est in terra quam in coelo, non minus beatus in inferno quam in paradiso, non minoris gloriae extra mundum vel ante mundum quam in mundo, sic Christi non minor est gloria in praesepio quam in paradiso, dum sedet ad dexteram Patris. Nulla enim externa gloria eget sicut nec sol externa luce; sed quia est gloria dives, dictus est "V. 7! quod est sufficiens, et sicut sol ubicunque ponatur magna lucis suae gloria locum illustrat, sic Christus, positus enim hodie.in praesepio infinita illud gloria illustravit, vere enim paradisum effecit. Nam paradisus est ubi facie ad faciem videtur Deus; Christus autem in praesepio faciali Dei visione fruebatur. Imo maior fuit hodie gloria huius praesepis quam gloria totius paradisi; sicut enim solius solis lux maior est luminibus omnium astrorum, quare ??** dies nocte clarior est, sic solius Christi gloria maior est omni Angelorum omnium gloria. Paradisus plenus erat gloria Angelorum, sed praesepe gloria Christi, hinc omnes Angeli hodie relinquunt paradisum et ad praesepe descendunt desiderantes faciem Christi videre: In quem desiderant Angeli prospicere, ??* eumque in sacrosancto hoc praesepio adorare: Adorent eum omnes Angeli Dei. 193 Praesepe enim istud multo maiori gloria fulgebat hodie coelesti paChristi non minor est gioriu in praesepio quam in coelo, imo maior [uit gloria Ppraesepis quam totius coeli, Christus enim in praesepio ipsemet verus Deus est qui glorificatur ab Angelis, et In praesepio sacrificium gratissimum Deo offerre coepit. radiso, quam sit coelum terra nobilius, sol astrum luna splendidius, aurum argento pretiosius; fuit enim totius divinitatis plenitudine glorificatum ac inaccessibili deitatis luce illustratum; hinc facía est. cum Angelo multitudo coelestis exercitus laudantium Deum el dicentium : Gloria in excelsis Deo el in terra pax hominibus bonae voluntatis. 194 Laudantes Christum laudare Deum dicuntur, quoniam infans iste in praesepio verus Deus est, Dominus Angelorum. Sanctificavit sua praesentia Deus locum [in] quo Moysi apparuit, unde ait: Locus... in quo slas, terra sancta est; solve calceamenta de pedibus (uis ; 95 similiter princeps exercitus Domini apparens Iosue dixit: Solve . . . calceamenta de pedibus tuis, locus enim in quo slas, sanctus est ; ** et locus in quo reposita fuit arca foederis Domini, sanctus sanctorum dictus est. !?? Sed Christus est vera arca, Christus verus princeps exercitus Domini, Christus verus Deus qui Moysi visus fuit; unde si quis mente libera et a carnalibus cogitationibus soluta divina haec mysteria cernere posset, profecto cum Iacob exclamaret dicens: Vere Dominus est in loco isto, el ego nesciebam... Quam terribilis est... locus iste! Non est hic aliud nisi domus Dei el porta coeli.'38 Vidit ibi Iacob Deum in humana forma innixum coelesti scalae;!3? sed modo ille idem Deus videtur non in coelo, sed in terra, in vili stabulo, in angusto praesepio, et tamen Dominus vere... est in loco islo, non figuraliter, sed vere ac certe, Dominus minm, 1) verus Deus ín loco islo, in sacrosancto isto praesepio, ef ego nesciebam. Quis unquam id cogitasset? Quam terribilis es. . . locus iste, ubi exercitus Angelorum summa cum claritate cernitur et Dominus Angelorum carne indutus factus homo! Non est hic aliud nisi domus Dei, sanctum Dei templum, in quo habitat et colitur Deus. O quale sacrificium et quale incensum sanctissima Christi anima Deo obtulit hodie in sacro isto praesepio! [In] illo enim nunquam manebat in otio, semper mente Deum contemplabatur atque colebat. Hodie igitur natus Christus, ubi primum coelum videre licuit pluribus sine numero Angelis quam stellis ornatum, qui Deum laudabant eo Rg 6, 16; 7, 50. 138) Gn 28, 16-17, — - 139) Cf. Ibid. vrr. 12-13, 140) Ms.: Iehovah. quod natus Christus erat, apertis sacris illis luminibus fixisque in coelum, Deo Patri immensas gratias egit seipsumque tanquam immaculatum agnum obtulit ad patiendum pro salute humani generis. Quilibet autem actus virtutis Christi infiniti erat meriti atque valoris ob infinitam gratiam et caritatem Christi. Hic domus Dei est, in quo oblatum est Deo incensum suavissimi odoris et sacrificium acceptissimum, Domino, domus Dei et porta coeli, porta paradisi: Ego sum oslium ; per me si quis inlroieril, salvabitur ; 1! porta coeli : porta domus principium est; praesepium istud primus fuit locus in mundo, in quo homo Deum vidit sicut in paradiso cernitur beatifice: ecce cuius rei, cuius coeli porta praesepium istud est. Gloria in altissimis Deo et in terra paz hominibus bonae voluntalis : MAót« é&v bQtotow; S$sp «ai ai ce o clpyvm dv àv9pémote cbBoxla; €? Gloria in excelsis Deo el in terra paz hominibus, beneplacitum, bona voluntas : principium gloriae divinae, beatitudinis aeternae, pacis infinitae, bonae voluntatis ac beneplaciti Dei erga homines ín aeternum et ultra. !? Haec vera est beatitudo, in coelo fulgere gloria, frui aeterna pace et perpetuo beneplacito, bona voluntate, grato ac amoris et benevolentiae pleno Dei animo, qualis est amantissimi patris erga filios carissimos ac dilectissimos. Sic, sic ferribilis ac summe admirabilis est locus iste, sacrum istud praesepe, factum hodie vera Dei arca, repositis in eo vase mannae, !** tabulis divinae sapientiae 45 et virga virtutis divinae, 1*9 circa quod innumeri cernuntur hodie Àngeli, imo exercitus Angelorum: Facta est cum Angelo multitudo coelestis exercitus laudantium Deum. Were dignum fuit ut Angeli hodie Deum laudarent Deoque gratias agerent pro tali tantoque beneficio hodie mundo collato! Sic... Deus dilexil mundum, ul Filium suum unigenitum daret, ut omnis, qui credit in ipsum, non pereat, sed habeat vitam aeternam. 1*? X. Nec sine mysterio Christus tali tempore nasci voluit, profunda hieme et profunda nocte, tempore frigoris ac nuditatis omnium bo- 16. 21; 40, 18; Dt 10, 5; 3 Rg 8, 9; Hebr 9, 4. 146) Cf. Nm 17, 10; Hebr 9, 4. Sic praesepe factum est hodie verum coelum gloriae et beatitudinis Relernae. Tempus etiam quo Christus nascitur mysterium innuit. Nasci voluit parvus, Betate infantili et occultus, ut fides maius haberet meritum in credendo norum. Terra enim profunda hieme nuda est omnibus bonis, sterilis et sine fructu, urente frigore consumpta. Talis enim erat mundus in spiritu qualem Christus nativitatis hora reperit in carne, tenebris ignorantiae obvolutus: Israel... me non"cognovit... populus meus non intellexit, 4$ cum tamen vel a solo illo populo agnosceretur et coleretur Deus. Nec minus erat frigus privationis caritatis et abundantiae iniquitatis quam tenebrae ac defectus claritatis, nam ubi nulla cognitio Dei, ibi nulla caritas, ibi summa iniquitas. Nasci vero voluit tempore quo dies incipiunt crescere et clariores ac calidiores esse, quoniam Christus haec bona attulit mundo tanquam sol iustiliae,1*? claritatem divinae cognitionis et calorem divinae caritatis. Hinc Angelus pastoribus apparens, circumdatus divina claritate et gloria apparuit: E! claritas Dei circum[ulsit eos : claritas Dei, inquit, idest maxima ac plane divinissima luceque solis multo splendidior. Nec tandem sine causa nasci voluit Christus tali forma talique modo: non magnus uti Adam in aetate virili atque perfecta, sed parvus, in aetate infantili: Parwulus... natus est nobis; !9" non in gloria divinitatis uti apparuit in transfiguratione,!5! sed in humilitate humanitatis: Formam servi accipiens .. . et habitu inventus ul homo ;!9 non dives uti Salomon in palatio regali,!5? sed pauper et humilis ut David in parva domo pastorali;!** non omnibus notus et manifestus ut sol, sed omnibus occultus absconditusque in nocturnis tenebris: Posuit tenebras latibulum suum,!55 sicut Moyses natus fuit absconditus et occulte servatus fuit.!55 Hoc autem totum propter nos factum est, ut fides maius haberet meritum et caritas maius haberet exemplum. Si enim Christus apparuisset mundo in gloria sicut apparuit in transfiguratione et ut apparebit omnibus in secundo adventu,!5' quis non credidisset ei? aut quale meritum habuisset fides nostra? Quis est qui non credat iis quae oculis videt et manibus tangit? Deus autem fidem requirit a nobis, hinc occultam voluit esse Christi nativitatem et quibusdam tantum pastoribus manifestam; sic etiam occulta fuit Christi resurrectio et ascensio in coelum; Christi eliam transfiguratio tribus tantum Apostolis nota Lc 9, 28-29. 152) Phil 2, 7. 153) Cf. 3 Rg 10, 23-25; 2 Par 9, 22-28. fuit. Hinc mysteria fidei in Divinis etiam Scripturis abdita sunt valdeque occulta, sic enim Moyses faciem suam velavit 55 et arca Domini intra velum loco secretissimo et invisibili posita fuit. 15? Deinde vero, ut caritas maius haberet ad imitandum exemplum, nam etsi pro salute omnium natus est Christus, ut sicut in Adam omnes perierunt ita in Christo omnes salvarentur, !? cum Deus velit omnes homines salvos fieri,!9! non tamen de facto omnes salvantur, sed tantum credentes in Christum et diligentes, fide et caritate praediti. Caritas autem et cupiditas, virtus et vitium, gratia et peccatum non possunt manere simul, sicut nec lux et tenebrae, calor et frigus, ignis et aqua; sic inquit: Nemo potest duobus dominis servire... non polestis Deo servire el mammonae. 19 Omnia autem vitia malaque omnia oriuntur in nobis ab amore proprio, qui contrarius est amori divino. Haec est mala illa arbor quae facit fructus malos et non potest fructus bonos facere, sicut amor divinus arbor illa est bona quae facit fructus bonos et non potest fructus malos facere. 19? Fructus aulem Spirilus esl caritas, gaudium, paz, etc.;!9* sed manifesla sunt opera carnis, quae sunl [ornicalio, immundilia, impudicilia, etc.!95 Sicut autem cum gratia Spiritus Sancti sunt semper tres virtutes: fides, spes, caritas, quae ab ipsa gratia veluti a radice ortum habent, sic a spiritu satanico, amore isto proprio, oriuntur tria vitia capitalia, ex quibus omnia alia, veluti a Noe tres filii, ex quibus omne hominum genus. 19 Sunt autem: concupiscenlia carnis, nimius voluptatum sensualium et carnalium deliciarum amor; concupiscentia oculorum, nimius amor divitiarum, sacra illa auri fames, !9' ef superbia vitae, 19? nimius amor honoris, gloriae temporalis ambitio, ignis consumens omnia et comburens speciosa deserti:!59? hinc omne malorum genus. Quoniam ergo nisi malae hae arbores radicitus evellantur atque extirpentur, plantari non possunt in animo arbores virtutum, nisi corruat vitiorum moles, non potest construi turris David respiciens contra Damascum et turris eburnea in monte Libani, ? hinc Christus 1; 10, 1. 167) Ex Virg. Aeneid., lib. 3, vr. 57. 168) 1 Io 2, 10. 189) Cf. Ioel 1, 19, et curitas malus exemplum ad imitandum, Ex triplici concupiscentia oriuntur omnin vitia; sed Cliristus hodie nascitur ut suo nos moveret exemplo ad hanc malam arborem extirpandam. Nascitur humilis, ut humilitatem nos doceat, pauper, ut paupertatem commendet, patiens, ut patientiam sectemur, ut suo nos exemplo efficaciter potenterque moveret ad temporalia haec vitiorum fomenta alto ex animo contemnenda et ex corde spernenda, nasci voluit et vivere in mundo pauperrimus sine ullis divitiis, humillimus sine ulla dignitate, et mille malis afflictissimus, longe ab omnibus carnis voluptatibus atque deliciis, ut factis potius quam verbis suoque exemplo nos doceat quid agendum. Quare sic natus hodie Christus consulit mundo ut vana haec parvi ac nihili pendat: Parouius... nalus est nobis et filius datus est nobis et factus est principatus super humerum eius et vocabilur nomen eius admirabilis, consiliarius, ,Deus, forlis, paler fuluri saeculi, princeps pacis. Attende, attende, quaeso: Admirabilis consiliárius : spreverat mundus consilia legis, spreverat consilia Prophetarum, spreverat exempla sanctorum tanquam humilia haec indignaque essent; hinc advenit iste admirabilis consiliarius, ut nisi homo Dei etiam sapientiam Deumque ipsum tanquam stulta et indigna agentem spernere vellet, divinis consiliis manu linguaque, non lingua tantum, ut operibus verbisque datis motus, mundana haec sperneret. Consulit tibi Christus hodie, o homo, ut mundanas vanitates pompasque omnemque fastum ac omnem vitae superbiam fugias; non enim in magno aliquo ac superbo palatio regiaque domo nasci voluit, sed in stabulo alieno; non in lecto mollissimo aut cuna regalibus ornamentis, auro gemmisque decorata, sed in vili praesepio collocari; non regalibus fasciis, sed vilibus pannis involvi. O humilitas Filii Dei infinita! Consuluit tibi paupertatem extremam, cum natus sit nudus, non habens locum in diversorio,!! collocatus in alieno praesepio, pauperibus pannis involutus, super modicum foeni aut paleae positus. Consuluit voluntariam patientiam ac velle pati; passus est enim hodie maximum frigus, natus profunda hieme, cum írigore omnia algent, natus profunda nocte, cum írigus est intensissimum, natus aperto loco, ubi omni ex parte boreae urentis ventisque ac flatibus frigidissimis patebat aditus, natus ubi nec caminus nec ignis erat ut vel calefactis pannis tenerrimum illud ac delicatissimum Filii Dei corpusculum foveretur. Et tamen iste est Filius Dei: Deus, foitis, princeps pacis, pater aeternitatis, qui tamen sic nasci voluit ut admirabilis esset consiliarius ; et nos adhuc admirabilia haec divinaque consilia spernemus ? XI. Rebecca videns Isaac pedem ambulantem, descendit de camelo ut sponso obviam pergeret,!? et nos videntes Christum in tanta humilitate ac paupertate, non descendemus de camelo mundanae superbiae et gloriae? Dum Christum hodie in praesepio collocatum contemplor, videre mihi videor Iacob ponentem virgas varias in canalibus, ut oves illas videntes parerent agnos varios ac diversicolores similes virgis; et sic utique accidit. 1? Christus autem virga est divinae virtutis: Orietur stella ex lacob el exurget virga ex Israel ;Y* Egredietur virga de radice Iesse; 5 Virgam virlutis tuae emitlet. Dominus ex Sion : dominare in medio inimicorum luorum ; '* Virga tua et: baculus tuus ipsa me'consolata sunt ; * virga Moysi et Aaron. Sed virga ista facta est diversorum colorum, albi et nigri: albedo habitus ac posilio est sicut lux, nigredo vero privatio sicut tenebrae. In Christo nato summae divitiae bonorum spiritualium, coelestium ac divinorum, summa item paupertas bonorum corporalium, terrenorum, temporalium ac humanorum. Sic Angelus declarat virgae huius varietatem: Annuncio vobis gaudium magnum quod erit omni populo : Quia natus est vobis hodie Salvator, qui est Christus Dominus, in civitate David : ecce divitiae coelestes; sed ecce paupertas: Invenietis infantem pannis involutum el positum in praesepio. "* (O summa varietas! Christus magnus et parvus, imo maximus et minimus, aeternus et temporalis, creator et creatura, Deus et homo, comprehensor et viator, beatus et miser, Dominus et servus, regnat in coelo et iacet in praesepio.!'* Sed Summus Patriarcha, Deus, virgam hanc tali tantaque varietate circumamictam posuit hodie in praesepio, ut nos tanquam oves gregis ipsius, videntes hanc virgam similes conciperemus agnos ac pareremus, similes, inquam, cogitationes similesque actiones, ut cum Christo velimus esse divites et pauperes, magni et parvi, imo maximi et minimi, divites gratia, virtutibus coelestibusque bonis et pauperes virga de Israel. 175) Is 11, 1. 7176) Ps 109, 2. ^ 177) Ps 22, 4. infra Octavam Nativitatis, respons. 8 nd Mat, A Christo in praeseplo discitur vanitas temporalium bonorum et pretiositas coelestium. Felices qui hoc exemplum imitatl Iuerint. Erubescat mollities nostra Christum cernens pauperem et humilem in praesepio, hoc enlm extitit Del consilium, dum veniet ipse personaliter 1n mundum, ut suo nos moveret exemplo. terrenis ac temporalibus bonis, parvi in terra, magni in coelo, minimi in oculis nostris, maximi in oculis Dei. O nos felices hodie si sic divinam hanc virgam intueamur, si sic cum Cherubim oculos in divinum hoc propitiatorium figamus! Sed nos sumus non sicut cherubim quos fecit Moyses ex purissimo auro, qui divinum intuebantur propitiatorium, ?? sumus sicut cherubim quos fecit Salomon, qui foris quidem erant ex auro, intus autem ex ligno, nec intus divinum propitiatorium aspiciebant, sed foris habentes facies versas ad exteriorem domum. !*? Qui etsi activos homines designant, sicut illi Moysi contemplativos, designant etiam fideles qui externis tantum rebus operam dant non internis, mundanis non divinis. Sed inspice, inspice, homo, et fac secundum exemplar quod libi in monte monsíratum est ; 8! accipe consilia quae tibi dat hodie Christus, nam ipse est optimus Achitophel,!8 cuius consilia sunt vere optima vereque divina. XII. Rex David rubore suffusus fuit quod ipse, qui vilis fuerat pastor, habitabat in domo cedrina et arca Domini maneret sub pellibus in vili tentorio;!9 et Urias missus a David in domum suam ut fessus a labore itineris et belli incommodis requiesceret ac dormiret cum uxore sua, respondit: Arca Dei ... Israel et Iuda habitanl in papilionibus et dominus meus [Ioab et servi domini mei super [aciem terrae manení, el ego ingrediar domum meam ut comedam el bibam el dormiam cum uzore mea ? '* et nos videntes Christum tam pauperem humilemque, in stabulo natum ac in praesepio collocatum non rubore suffundimur, non confundimur viventes in deliciis? Cum populus Dei transiturus esset Iordanem ut in terram promissionis ingrederetur, fecit magnus Iosue ut per castra transirent praecones clamantes ut omnes arcam foederis Domini sequerentur praecedentem populumque anteeuntem 355 per spatium duorum millium cubitorum. 9 Christus est arca Dei viventis, hanc nos sequi oportet si ingredi volumus terram promissionis. Cum Rebecca vidit Isaac pedes in campo ambulantem, descendit a camelo, et nos exemplum 16, 23. 183) Cf. Ibid. 7, 2. 184) Ibid, 11, 11. 185) Ms.: Anteintem. humilitatis Christi nihil movebit? Cum David rex in persecutione Absalom egressus fuisset a Ierusalem, ibat non solum pedes, sed nudis pedibus et operto capite, omnis populus, omnis exercitus, omnes duces sic eum sequebantur;??' indignum enim est ut si rex pedes incedat, comites equitent phaleratos equos. Cur igitur, fratres, non movet nos hodie summi regis exemplum? Gedeon, magnus dux populi Dei, pugnaturus contra Madianitas dixit electis militibus, cum quibus perrecturus erat ad pugnam: Quod me facere videritis, hoc facite... et quod fecero sectamini ; !? sic etiam Abimelech filius ipsius pugnaturus contra Sichimitas dixit militibus suis: Quod me vidistis facere, cito facite. 1? Movet enim magnopere principis exemplum, hinc ait ille: « Componitur orbis Regis ad exemplum, nec sic inflectere sensus Humanos edicta valent ut vita regentis. Mobile mutatur semper cum principe vulgus ». 199 Hoc igitur extitit Dei consilium: venit ipse personaliter in hunc mundum ut nos suo moveret exemplo. XIII. Ecce... evangelizo vobis gaudium magnum, quod erit omni populo: Quia natus est vobis hodie Salvator, qui est Christus Dominus, etc. 1! Merito angelica lingua, nec qualiscunque Angelus, sed princeps Angelorum nunciat Christi nativitatem, quia omnis humana lingua impar est ad tale tantumque mysterium explicandum. Utinam et nos angelica mente et lingua praediti essemus! Nunc autem Angeli verba nobis explicanda sunt: Evangelizo vobis gaudium magnum. Isaias declarat hoc gaudium: Primo lempore alleviata est, levis et vilis reputata est ferra Zabulon et terra Nephthali . .. via maris trans Iordanem Galilaeae Gentium, el novissimo aggravata est, **? glorificata est; 7123 19 enim hebraice gravitatem et gloriam significat; honor autem causa laetitiae est, hinc Ezechias laetatus fuit ob honorem sibi exhibitum a rege Babyeditionibus Vulg., cf. Biblia Lovaniensis. In posterioribus autem, iussu Clementis VIII recognitis, emendatum fuit: Quod me videlis facere. 190) Claudianus De Quarto Consulatu Honorii Augusti, vrr. 299-302. ' 191) Lc 2, 10-11. 192) 9, 11. Invertit ordinem verborum huius vr. 193) Ms.: Cabod. Angelus gaudium hodie evangelizat; et quidem gaudendum est ob tantum honorem homini factum, oh liherationem generis humuüni a dura servitute, et ob partam victoriam contra diabolum. Vere magnum gaudium mundo attulit nativitas Christi. lonis. * Maximus autem est honor quod homo factus est Deus et Dominus omnium Angelorum; hinc Angelus ait: Qui est Christus Dominus. Alia causa laetitiae est: Populus qui ambulabat in tenebris vidit lucem magnam, habitantibus in regione umbrae mortis luz orta est eis; 195 ortus est nobis Sol iustitiue et sanitas in pennis eius ; !** Visitavit nos oriens ez allo; illuminare iis qui in tenebris el... umbra mortis sedent ; * Iudaeis . . . nova luz oriri visa est, gaudium, honor et tripudium, 1*8 cum liberati fuerunt a mortali persecutione impii Aman.??? Laetatur quis et gaudet dum liberatur a magna tribulatione et transire videtur a tenebris in lucem: Laetabuntur coram te sicut qui laetantur in messe et sicul exullant victores... quando dividunt spolia. Iugum enim oneris eius et virgam humeri eius et sceptrum exacloris eius superasti sicul in die Madian. **" Gaudendum, inquit, est et exultandum maxima exultatione, laetitia et iubilo, sicut laetatur qui post multos labores copiosissimam messem habuit largissimaque usura centuplum a terra recepit nullumque amplius periculum timet, et sicut laetatur populus ob partam victoriam de inimicis, quando ob talem victoriam liberantur a servitute dura, ditantur bonis inimicorum et eos minimo negotio profundunt. Talis enim fuit victoria Gedeonis contra Madianitas, minimo enim negotio et absque ullo incommodo suorum fudit exercitum copiosissimum et potentissimum; ?! talis autem victoria maximam victoribus afferre solet laetitiam. Signa autem laetitiae ob habitam victoriam explicat Isaias dicens: Quia omnis violenta praedatio cum tumultu el vestimentum mixtum sanguine erit in combuslionem et cibus ignis,?" hebraice: Quia omnis sonitus cum tumultu, sive commotione; sic fiunt signa laetitiae cum multo sonitu tubarum, campanarum et bombardarum aliorumque tormentorum bellicorum milleque accenduntur ubique ignes. Sed cur tanta laetitia? Quia parvulus . . . natus est nobis et filius datus esl nobis, el faclus est principatus super humerum eius, et vocabitur, etc. 5 Hic est lumen ad revelationem gentium et gloriam plebis . . . Israel ;?* hic frumentum est purum et panis qui dat vitam aeternam. 205 78-79. Vulg.: Illuminare hís, etc. 198) Est 8, 16. 199) Ct. Ibid. 7, 1-8, 1-8. 2041) Lc 2, 32. 205) Cf. lo 6, 48-52. Hanc messem seminaverunt Patriarchae et Prophetae coluerunt, sed nos messuimus. Hic est ??* tanquam alter Gedeon, panis subcinericius, hordeaceus, subvertens castra et tabernacula Madian: Voca nomen eius: accelera, spolia deirahe, festina praedari.?" Venit arca Dei in castra et exterriti sunt Philisthaei.?99 [,'aetandum vehementer est, quoniam parvulus iste, qui natus est, Filius est unigenitus Dei, princeps regum, miraculum supra omne miraculum, virtus et sapientia Dei, ??? auctor naturae, fons gratiae et pater gloriae, princeps et sol paradisi, largitor vitae et gloriae sempiternae in coelesti regno. XIV. Angelus tamen tria videtur aíferre argumenta laetitiae: Quia natus est vobis... Salvator. Quia natus est. In nativitate principum quis ignorat qualia quantaque festa et gaudia fiunt? Natus esi, non nascetur, servata sunt divina promissa: Ecce virgo concipiet, etc. ; ?1 Egredietur virga, etc.;?" Deus ipse veniet, etc.;?!* Dominus dabit benignitatem el terra nostra dabit fructum suum. ?* Nunc autem non amplius loquitur in futuro, sed in praeterito: Natus est: Caníate Domino canticum novum ; quia mirabilia fecil... Notum fecit Dominus salutare suum, anie conspecium genlium revelavit iustitiam suam. Recordatus esl misericordiae suae el veritatis suae domui Israel. Viderunt omnes fines terrae salutare Dei nostri. Ideo iubilate Deo omnis terra, cantate et exultate el psallite, ** quia natus est qui tanquam alter Noe consolabitur nos ab operibus nostris et labore manuum nostrarum in lerra cui maledixil Dominus ; ?!* natus est, ortus est Sol iustiliae. Natus est autem vobis hominibus non Angelis, vobis non aliis creaturis, vobis non sibi: Exulta valde, filia Sion, iubila, filia. Ierusalem, ecce rez (uus venil tibi : ** non sibi venit, sed tibi, ad utilitatem tuam, tui causa, propter te, amore tui ductus. Sol oritur non sibi, sed nobis. Sic natus est vobis. Tandem Salvator. Non inquit: iudex, Dominus, rex, imperator, pontifex, sed Salvator, alter Ioseph, alter Moyses, alter Iosue, alter Gedeon, alter Samson, alter David. Natus est vobis... Salvator, qui est Tria specialia argumenta laetitiae Angelus Affert: Quia natus est vobis Salvalor. Specialtter a quinque malis Christus salvat. Christi humilitas vera gloria et exultatio est, quia futuros Qiriumphos praesens debilitas certissime portendit. Christus, summus rex, sacerdos et propheta, Dominus, quia omnia potest. Salvator : Sic... Deus dilexit mundum, etc.; Non enim misit Deus Filium suum... ut iudicel mundum, sed ut salvetur mundus per ipsum.?" Salvalor simpliciter et absolute. O Salvator! Vidisse oporteret paradisum universum et infernum ad intelligendum quid significet vox ista: Salvator. Specialiter autem a quinque malis salvat, quae Isaia s adducit pro causis laetitiae. Liberat ab ignominia: vilis fuit terra, sed glorificata; liberat a morte culpae: sedentibus in umbra mortis luz oría esl, umbra autem mortis dicitur umbra qua morientium oculi solent occupari; dat lumen vitae supernaturalis et divinae; liberat a penuria et indigentia victus, ne homo fame pereat, hinc dicitur messis; liberat ab hostibus nos trucidare cupientibus: haec est parta victoria cum milites dividunt spolia ; liberat tandem a durissima captivitate: Iugum enim oneris eius el virgam humeri eius et sceptrum ezxactoris eius conírivisti, hoc est iugum Pharaonis regis Aegypti?!$ et captivitas Babylonis. ?1? Sed dicetis: Quaenam gloria et exaltatio est in infante nato in stabulo et posito in praesepio? Adoratur ab Angelis tanquam Dominus et rex a servis. Quae lux, si natus est in tenebris noctis? Claritas Dei circumfulsit pastores, sol lucidissimus ortus est eis in media nocte. Quomodo messis est, si nunc natum est granum frumenti et granum sinapis? Quoniam Christus granum est mannae, manna autem granum erat et panis factus:?*? Ego sum panis vivus qui de coelo descendi; ?! panis Christus unus est qui sufficit mille hominibus et quo magis quis comedit ex eo, eo magis crescit, sicut panis ille quo Christus turbam famelicam saturavit.?? Ubi est victoria, si Christus nondum cum hoste congressus est ? Sed Christus ante certamen triumphavit in die palmarum, quoniam certissimus de victoria erat, sicut quod sol oriens noctis tenebras sit fugaturus; Christus autem sol est et daemones tenebrae; sic certissime conífracturus erat iugum Pharaonis et regis Babylonis. Quod autem de proximo faciendum Mc 6, 41-44; B, 6-9; Le 9, 16-17; Io 6, 11-13. est, habendum est pro facto, hinc oriente aurora dicimus factum diem; Christus autem aurora est quam angelus tenebrarum timet. XV. Annuncio vobis gaudium magnum, quod erit omni populo : Quia natus esl vobis hodie Salvalor, qui est Chrislus Dominus, etc. Regius Vates, quasi praesens cum sacris hisce pastoribus angelicam hanc vocem audierit, Psalmo 117 de ea sic testatur: Voz ezullationis el salutis in tabernaculis iustorum." Voz exultationis : Annuncio gaudium magnum, el salulis: Quia natus esi vobis ... Salvator. Hinc postea ait: Haec dies quam fecit Dominus, exultemus el laetemur in ea, Christumque natum cum pastoribus adorans ait: O Domine, salvum me fac, o Domine, bene prosperare ; benedictus qui venit in nomine Domini ; Deus Dominus el illuzit nobis.?* Sed, quaeso, Vates sancte, quid est quod Angelus ait: Jfoc vobis signum quod natus sit Salvator Christus Dominus: Invenietis infantem pannis involutum et positum in praesepio ? Quodnam hoc signum est? Praesepium, viles panni et infantilis aetas signa sunt divinae maiestatis et goriae? Humilitas et paupertas non sunt signa regiae maiestatis et potentiae, sed vilis servitutis. Sed ne vos, inquit, moveat infantis huius infirmitas et humilitas - nam quod Deus sit, hoc signum est quod Angelus paradisi natalem eius nunciat et cum eo multitudo coelestis exercitus gloriam canit; quod autem natus sit homo, invenielis infantem ; sed quod Salvator sit, invenietis eum pannis involutum el positum in praesepio, in maxima humilitate et paupertate, nam hisce armis pugnaturus est contra diabolum et salvaturus populum Dei de manu Pharaonis educturusque illum est de Aegypto in terram promissionis, — non moveat vos humilitas et paupertas, quoniam haec sunt arma dexterae Domini: Deztera Domini fecit virtutem, sive dexlera Domini faciens virtutem, dextera Domini ezxalians. Dextera Domini faciens virtutem, ita quod non moriar, sed vivam et narrabo opera Domini ; haec est salus: vita aeterna. Quod si in hac vita casíigando castigabit me, sive erudiendo erudiel me disciplina temporalium pressurarum, morti tamen non tradet me; neque enim salutem gloriae tantum affert haec dextera Domini, sed etiam gratiae et virtutis: Aperite mihi portas Hodiernum gaudium cecinit Regius Vates fatidice designans Christum paupertate et humilitate mundum salvaturum, Paupertas et humilitas Chris!i ipsum Deum esse ostendunt. iusliliae et ingressus in eas confitebor Domino ; haec poria Domini, iusti intrabunt in eam ; **5 Ego sum ostium: per me si quis introierit salvabitur, et ingredietur et egredietur el pascua inveniet. ??$ Natus est Salvator iste in carne infirma ad ostendendum quod ad salvandum mundum non eget potentia creata, quoniam deztera Domini faciens virlutem, faciens praeclara et mirabilia; natus est in humilitate ad ostendendum quod non eget gloria mundana, nam dextera Domini exaltat, gratiam et gloriam dabit Dominus, ??' sicut sol lucem; natus est pauper ut ostendat quod non eget terrenis thesauris: Dextera Domini iterum faciens virtutem, parans divitias. Praeterea natus est in infirmitate, humilitate et paupertate, quia haec sunt arma potentia contra diabolum et antidota contra venenum antiqui serpentis, quod est peccatum. Tertio, quia natus est in ruinam et in resurrectionem mullorum,?* hinc ait: Lapidem quem reprobaverunt aedificantes, hic factus est in caput anguli ; a Domino factum est istud el esi mirabile in oculis nostris: ?*? hoc signum est divinae potentiae, divinae sapientiae, divinae bonitatis, divinae iustitiae, divinae misericordiae et divinae caritatis. Potentiae quidem divinae, quoniam sol divinae iustitiae, qui lucem habitat inaccessibilem, **? nube humanitatis opertus est. Quis posset parva nubecula solem tegere, ita ut nullum lucis suae splendorem emitteret? Sol facile potest lunam sibi similem efficere, sed non potest ipse similis lunae eclipsatae fieri; rex facile facit servos suos sibi similes principes constituendo, at quis posset facere ut rex fieret humillimo servo similis, abiectus, pauper, despectus? Quis posset pugillo coelum includere universum? Deus tamen, in corpusculo huius infantis inclusit omnem plenitudinem divinitatis quam nec coelum, nec coeli coelorum capere possunt.?! Infinitae potentiae opus est, quia homo factus est Deo aequalis et Deus homini similis, homo Deo aequalis in potentia, sapientia, bonitate, gloria et maiestate, et Deus homini similis in infirmitate, humilitate, paupertate et mortalitate. XVI. Hoc vobis signum, signum etiam sapientiae: O altitudo divpitiarum sapienliae et scientiae Dei ! quam incomprehensibilia sunt iudicia eius el. investigabiles viae eius! *?*? Est Christus admirabilis consiliarius: ostendit facto Christus quod nihili facienda sunt temporalia bona, divitiae, honores, voluptates mundi huius. Praeterea elucet hic Christi sapientia, quoniam elegit arma convenientissima contra diabolum et remedia efficacissima contra peccatum; quia etiam elegit mortalitatem carnis pro vita aeterna omnium animarum, passibilitatem corporis pro felicitate aeterna tum animarum tum corporum, humilitatem temporalem in terra pro gloria sempiterna in coelo; et hac arte sapientissima Christus et militari stratagemate diabolum principem huius mundi fefellit ac vicit. Hoc... signum bonitatis, quia parvulus . . . natus est nobis, sed filius datus esl nobis, thesaurus omnium bonorum naturae, gratiae et gloriae; iustitiae, quia statim pro peccatis mundi pati incipit in poenam peccati hominis; misericordiae, quia patitur ad salvandum nos, ad dandam nobis gratiam et gloriam, ad sublevandum nos a miseria infinita peccati et mortis aeternae; tandem signum caritatis, quia sic... Deus dilexit mundum, ut Filium suum unigenitum darel, ut omnis, qui credit in ipsum, non pereal, sed habeat vitam aelernam. ?* Sic natus est vobis hodie Salvalor, Salvator simpliciter et absolute, quia salvare potest et vult, non ab hoc tantum aut illo malo, sed ab omni malo, omne collaturus bonum, ut restituat humanam naturam in statum multo feliciorem eo unde per peccatum Adae decidit; nam hominem Christus reducit non ad terrestrem, sed ad coelestem paradisum, cuius gloria tanto est maior terrestri quanto coelum maius est terra et sol luna splendidior. Annuncio vobis gaudium magnum, etc. De Christi nativitate legimus in Psalmo: Nunquid Sion dicet: homo, etc., hebraice legitur: Sioni dicelur : homo, et homo nalus esl in ea, el ipse qui fundavit eam Altissimus ? Dominus narrabit in describendo populos: iste natus est ibi ; principes sicut choracules, sive chorum facientes, omnes fonles mei in te. ** Hoc est: quis nunciare poterit Sioni, Ecclesiae, quod in ea natus est Deus factus homo? Domine, quis credidil audilui nostro ? el brachium Domini cui revelatum est ?**5 Hinc ait: Dominus In nativitate Christi elucet Dei sapientia, bonitas, iustitia, misericordia et caritas. Sic vere natus est Salvator. 1n Christo fontes sunt omnium bonorum. Virgo Mater Christum natum reclinavit in praesepio cognoscens talem esse iliius voluntatem. Muitis de causis Christus reclinari in praeseplo voluit. narrabit : propterea Angelus de coelo hodie annunciat Christi nativitatem, ín describendo populos: Cum describeretur universus. orbis. ?*35 Hoc est autem quod narrat: Iste natus est ibi : Natus est vobis Salvator, qui est Christus Dominus. Sed quid est: Principes sicul chorum [facienles ? Hoc est: Facta est cum Angelo multitudo coelestis exercitus laudantium Deum el dicentium : Gloria in altissimis Deo, etc.:?? ecce principes coeli faciunt chorum. Sed unde tanti causa gaudii? Quia omnes fonies mei in te: in hoc puero nato, quoniam inhabitat omnis plenitudo divinitalis corporaliter,?** sunt fontes omnium bonorum naturalium et supernaturalium, naturae, gratiae et gloriae; Christus enim non solum thesaurus, sed fons est omnium bonorum. XVII. Invenielis infantem pannis involutum et positum in praesepio. Cur, quaeso, Virgo Sanctissima Salvatorem Christum Dominum reclinavit in praesepio? Cur non in suo sanctissimo sinu eum tenuit vel in brachiis? Quis locus poterat esse convenientior et aptior tenerrimo corpusculo mox nati infantuli quam sinus, brachia, pectus Sanctissimae Virginis? Sed forte cognovit Virgo Sanctissima eam esse nati filii voluntatem. Infantes enim gestu ipso corporis ostendunt se locum aliquem appetere; sic forte Virgo, Spiritu Sancto dictante, cognovit esse voluntatem Christi ut in praesepio collocaretur. Nihil enim absque magno mysterio gestum est et procul dubio Christus in praesepio positus fuit quoniam ipse sic voluit. Voluit autem in praesepio reclinari primo quidem, quoniam praesepium sepulturae similitudinem habet; ob: id Christus nasci voluit passibilis et mortalis; ostendit quod veniebat ad moriendum pro salute mundi, et forte in praesepio lignum erat quod Christo crucem repraesentabat. Natus est Christus maximo cum desiderio patiendi et moriendi pro salute mundi, ideo ponitur in praesepio quia Salvator, praesepium enim ostendit modum quo mundum salvaturus erat. Praeterea humillimo et pauperrimo loco voluit collocari. Quattuor sunt quae homines solent in mundo hoc desiderare: vitam, voluptates, divitias et honores. Christus autem non ita, sed his opposita; ideo praesepium elegit, quod habet sepulturae similitudinem, elegit ibi duritiem et asperitatem palearum quae tenerum corpusculum pungebant, elegit humilitatem et paupertatem. Praeterea in praesepio voluit collocari, ubi ponitur pabulum iumentorum, ut ostenderet quod ipse cibus et panis factus est hominum, qui ob peccatum facti sunt similes iumentis, ?* ut. Nabuchodonosor. ?49 XVIII. Transeamus usque Bethlehem et videamus hoc verbum quod factum est, quod fecit Dominus et ostendit nobis. El venerunt, etc. ?4 Tria dicunt pastores ab Angelo admoniti de (Cnristi nativitate: Videamus ... verbum quod factum esi, quod fecit Dominus et ostendit nobis. In eo autem quod dicunt: Verbum factum, elucet Dei humiliatio, nam: Verbum caro factum e5i,?€ Verbum per quod facta sunt omnia: ?€ In principio erat Verbum et Verbum erat. apud Deum et Deus erat Verbum ; *** Verbum Deo coaeternum, coaequale et consubstantiale. In eo autem quod dicunt: Quod fecit Dominus, elucet hominis exaltatio. Humiliatus est Deus et exaltatus est homo; Deus factus est homo et homo factus est Deus. Quod autem dicunt: E! ostendii nobis, elucet imitandum exemplum, nam Christus est sicut virga diversicolor quam lacob ante oves ponebat ut agnos parerent diversicolores. ?4* Tria igitur nobis hic sunt consideranda: Dei perfecta abiectio: Verbum quod facium est, hominis perfecta exaltatio: Quod fecit Dominus, et tandem virtutum Christi perfecta imitatio: Ei ostendit nobis. Videamus hoc Verbum quod factum est. Sed dicite, o pastores, quomodo factum est Verbum Domini? Verbo Domini coeli firmati sunt, facli sunl ; *** Omnia per ipsum facia sunt el sine ipso factum est nihil quod factum est.?*' Quomodo ipsum quoque factum est? Quod est aeternum, non est factum, nam fit quod non est; quod factum est, aliquando non fuit; Verbum autem aeternum est: In principio erat Verbum; Verbum aulem Domini ... manet in aeternum ?t Quomodo ergo factum est? Deinde, quod factum est, creatum est; increatum ergo non potest esse factum; Verbum autem increatum est, quia Deus erat Verbum. Quomodo ergo factum est? Et quomodo videre vultis? Quod simpliciter invisibile est, quod corpus non habet, Dominus et oslendit lect. cod. 242) Io 1, 14. 243) Ct. ibid. vr. 3. 244) Ibid, vr. 1. 245) Cf. Gn 30, 37 sqq. 246) Ps 32, 6. 247) Io 1, 3, 248) Is 40, 8, Tria dicunt pastores, in quibus elucent Dei humiliatio, hominis exaltatio ct virtutum Christi imitatio. Verbum Dei aeternum, Increatum ct invisibile inctum est lomo visibilis et pauper, nblectus, passibilis et mortalis. videri non potest; spiritus autem corpus non habet; et Deus spiritus est, hinc Deum nemo vidit unquam, ?*? sed nec videre potest; ?*9» Faciem meam videre non poleris.?9! Sed inquiunt: Videamus... verbum quod [actum est, Verbum quod caro factum est. Fit quod non est, fit album quod non est album, fit calidum quod [non] est calidum, fit dulce quod non est dulce. Non erat Deus homo, factus est homo; non erat Verbum caro, factum est caro. In Deo erat omne bonum et nullum malum: Ego ostendam tibi omne bonum.?*? In Deo non erat paupertas, quoniam ditissimus est: Domini esi terra et plenitudo eius ; ?53 Tui sunt coeli ei (ua est terra, orbem terrarum el plenitudinem eius tu fundasti, aquilonem el mare tu creasti ; *9! in Deo nulla poena, quoniam beatissimus est et fons beatitudinis sicut sol luminis: Beatus etl solus potens Deus;*55 in Deo nulla humilitas et abiectio, nam: Soli Deo honor et gloria ;?** in Deo nulla causa nullumque mortis periculum: Regi saeculorum immortali ; ?*$*. Qui solus habet immortalitatem. ?5$ Verbum autem istud Deus erat; factum est ergo et factum est quod non erat. Quid factum est? Verbum caro facium est. Caro autem suapte natura passibilis et mortalis est, subiecta mille passionibus, fami, siti, calori, frigori et aliis mille ac tandem morti. Factum est quod non erat; non erat Deus pauper: factus est pauper et non erat eis locus in diversorio ; 5? non erat humilis et abiectus: factus est abiectissimus in stabulo et praesepio; non erat alicui subiectus: factus est subiectus homini, subiectus romano imperatori, sicut alii homines ipse quoque cum aliis describitur quasi unus ex ipsis: 259 Semelipsum ezinanivil formam servi accipiens in similitudinem hominum factus el habilu inventus ul homo, qui in forma Dei erat, nec rapinam arbitratus est esse se aequalem Deo; *' nullius rei indigebat: Bonorum meorum non indiges :?€ cum esset dives, pro nobis egenus factus est, *€ hinc pannis est involutus, eget cibo, potu, indumentis et omdere faciem meam, 252) Ibid. vr. 19. Vulg.: Ostendam omne bonum tibi. 253) Ps 23, 1. antiquos erat infans apertis brachiis coram maire et movens Inbia ob desiderium lactandi; sic factus est Deus ipsamet indigentia, Hinc apud Isaíam capite 53, ubi legimus de Christi nativitate: Ascendel sicut virgullum coram eo et sicut radix de lerra sitienti, Hebraica Vcnibus quibus quivis alius eget homo. Sic factum est quod non erat: Verbum caro facium est. .. et vidimus gloriam eius gloriam quasi unigeniti a Patre, plenum gratiae el veritatis... et de plenitudine eius nos omnes accepimus ... graliam pro gralia. ** Nunc exaltatur homo; hoc autem est: Quod fecit Dominus : quod fecit, non quod faciebat, quod fecit, praeterito perfecto, non imperfecto, faciebat. Pictor quamvis excellentissimus, aut sculptor, completo opere quod omnibus numeris secundum artem absolutum sit, subscribens tamen nomen suum dicit: « Apelles faciebat », « Phidias faciebat », ad designandum quod non completum est opus, non est perfectum, imperfectum est, quia ars non potest adaequare naturam, semper vincitur et superatur. Deus in mundi huius creatione pictor fuit et sculptor; depinxit coelum: Videbo coelos luos opera digilorum tuorum ;?55 sculpsit terream et in ea tot plantas et animalia hominesque; omnia tamen haec opera imperfecta sunt. Potuisset Deus multo perfectiora facere quaecunque in mundo fecit. Hinc in Sapientia legimus: Quando praeparabat coelos, aderam ; quando ceria lege eli gyro vallabat abyssos, quando aelhera firmabal sursum el librabal fontes aquarum, quando circumdabal mari lerminum suum et legem ponebat aquis ne íransirent fines suos, quando appendebat fundamenta terrae, cum eo eram cuncía componens el deleclabar per singulos dies ludens coram eo omni tempore, ludens in orbe terrarum.*** (Quasi ludens fecit Deus opera coeli et terrae, velutisi pictor aut sculptor opus aliquod faciat pro sua delectatione, non magnum adhibet studium, non multa utitur diligentia, hinc opus illud non potest esse valde perfectum. Sic inquit: Delectabar per singulos dies creationis ludens coram eo omni tempore ; hinc ait: Quando praeparabat ... quando appendebat, quando faciebat. Hic autem dicitur: Quod fecit Dominus, opus omnibus numeris absolutum, opus summa perfectione donatum, opus quod non ioco, sed serio factum est, ad quod perficiendum Deus omnem adhibuit potentiam, sapientiam et bonitatem suam: Quod fecit Dominus, opus omni ex parte perfectum. ritate interpretari potest: Ascendel sicut lactens ante faciem eius: ecce hieroglyphicum indigentiae. Nam qua re non indiget infans esuriens? Inrenietis infantem; Invenerunt infantem positum in praeseplo. Sic propter nos egenus factus est ». 261) Io 1, 14-16. In creatione murndi Deus pertectiora creare potuisset, sed nunquam aliud opus nativitate humana Christi pertectius, 1n Christo, qui hodie nascitur, invenitur gloria Infinita, omnis sanctitas ereata et Inereata, omnis sclentila et sapientia Del. Hoc est quod Ioannes ait: Vidimus gloriam eius gloriam quasi unigenili a Patre, plenum gratiae el veritatis. Tria dicit: gloriam, gratiam et veritatem; honorem, sanctitatem et scientiam; factum autem dicit plenum his. Quis reperiat cor humanum tribus hisce rebus plenum, adeo ut nil amplius capere possit? Desiderium honoris est infinitum, hinc homo, ?*' sicut et Angelus, ** Dei gloriam desideravit, quae infinita est, omnis enim [gloria] creata, sive sit in terra sive in coelo, finita est, potest esse maior, sive temporalis sit regum et imperatorum, sive spiritualis Pontificum et sacerdotum. At Deus hodie homini omnem gloriam suam dedit, fecit hominem Deo gloria, dignitate et maiestate aequalem, hinc ab Angelis dicitur Dominus. O opus quod fecit Dominus ! Potest homo desiderare gratiam et sanctitatem; sed omnis creata sanctitas Patriarcharum, Prophetarum, Pontificum, Sacerdotum, Apostolorum, Martyrum, Virginum, Angelorum, Cherubim, Seraphim creata est, finita est, potest esse maior, Dei solius infinita est sanctitas. Similiter scientia omnium hominum, philosophorum, theologorum, Prophetarum, Angelorum, Archangelorum, Cherubim, Seraphim finita est, potest esse multo maior; solius Dei scientia et sapientia infinita est. Christo autem data est omnis gloria Dei, omnis honor, omnis potestas, sicut apud Danielem legimus, ** omnis sanctitas, unde apud Isaiam a Seraphim ter Sanctus ?? dicitur et Paulus ait habitare in ipso omnem plenitudinem divinitatis;?? omnis scientia et sapientia: Requiescel super eum Spiritus Domini, spiritus sapientiae el intellectus ; "* fons sapientiae datus est ei: In quo sunt omnes thesauri sapientiae el scientiae Dei?? reconditi. Sic plenum est vas humani cordis, plena capacitas infinita, plus capere non potest. Opus quod fecit Dominus infinita perfectione donatum, adeo ut Deus perfectius opus facere minime possit, quamvis infinitae sit potentiae, sapientiae, bonitatis et liberalitatis; opus hoc adaequat infinitam potentiam, sapientiam et bonitatem Dei. XIX. David rex ut templum Domino aedificaret, omnem quam potuit praeparavit impensam auri, argenti, aeris, ferri, marmorum, lapidum pretiosorum, lignorum et aliorum quae aedificio opus futura erant;?" exemplar autem formam et descriptionem templi a Deo accepit,?'5 Deus ipse voluit esse architectus templi sicut et tabernaculi Moysi. ??? Domus autem, dixit sanctus rex, quam aedificari volo ... lalis esse debel ul in cunctis nationibus nominelur.?? Ad celeberrimum autem templum vel palatium, quod inter septem mundi miracula possit computari et excedere magnificentiam templi Dianae Ephesiae et palatii Cyri regis Persarum, ?? requiritur primo, bonum marsupium, bonum scrinium, magnus thesaurus, regium aerarium; secundo, optimus architector, optimus modulus et archetypus construendae 1abricae, ut sit palatium optima ratione dispositum, optime intellectum et architectatum; tertio, multa materia praeparata, nec qualicunque materia, sed nobilissima, et valde pretiosa marmorum et aliorum nobilium lapidum omnia genera; quarto, multi artifices et ministri, lapicidae, fabricatores, operatores, portatores, fabri lignarii et ferrarii et alii id genus; quinto, requiritur optimus locus et situs pulcherrimus, loco alto et eminenti ponatur ut multa prospiciat ad pascendos ac delectandos oculos, ubi habere possit et plateam et hortos et pomaria nemoraque pro deliciis; sexto, requiritur tempus multum, talia enim aedificia non possunt uno die aut mense fieri: templum Salomonis septem annis completum fuit;?? septimo, requiritur puleritudo et ornatus exterior et interior: exterior quidem, ut universa facies palatii ornata sit optimis sculpturis, quae simul ornamentum sint et historia rerum gestarum, interior vero, ut omnia auro resplendeant optimisque et finissimis rubeis, sericis, argenteis aureisque cortinis totum sit ornatum palatium; et tandem, ut singulari aliquo privilegio ac immunitate sit donatum, ut fiat locus inviolabilis et sacrum asylum, quo confugientes salvi et tuti permaneant et absque summo piaculo avelli inde non possint a satellitibus et ministris iustitiae. Haec autem omnia perfectissime reperiuntur in aedificio divini huius templi palatiique divinitatis. Aedificator est Deus, cuius divitiae sunt infinitae; omnes autem thesauros divitiarum suarum exbulae, fab. 223, pag. 40. 279) Ct. 3 hg 60, 38. Ad magnificentissimnumn aedificium construendum septem praecipue requiruntur; sic Deus in praeparanda sacratissima Christi humanitate septem praecipue egit. pendit Deus in hoc templo. Salomon non omnes thesauros expendit in templo, nam multo maiores expensas fecit in palatio suo, ?9? nec tamen totum evacuavit aerarium ut amplius non posset expendere. Deus autem totum expendit thesaurum suum: Zn quo sunt omnes thesauri sapientiae el scientiae Dei: O altitudo divitiarum sapienliae el scientiae Dei !*& Palatium igitur istud valet millies mille infinitis thesauris. Architectus autem palatii huius ipsemet Deus esse voluit in aeterna praedestinatione, et universum Vetus Testamentum nil aliud fuit quam modulus et archetypus huius aedificii: mundi istius creatio, paradisus, Adam innocens, omnes Patriarchae, omnes Prophetae, omnes sancti pontifices, Iudaei reges, arca Noe, tabernaculum Moysi, templum Salomonis, sacrificia legalia et omnia quae gesta narrantur in Veteri Testamento archetypi sunt et moduli huius aedificii. Pro materia autem huius templi Deus mundum creavit, universam naturam, Ecclesia et paradisum; quicquid boni est in mundo, in Ecclesia, in paradiso, in hoc aedificio positum est: Compendio redigere omnia in Chrisio, sive quae in coelis, sive quae in terris.*8? Omnes autem Patriarchae, omnes Prophetae, omnes sacerdotes Antiquae Legis ministri fuerunt praeparantes materiam eamque portantes pro divini huius templi aedificio, dum de Christi mysteriis vaticinati sunt. Quoniam vero templum istud pro asylo constructum est, natus est Salvator; hinc totus mundus desiderabat videre templum hoc completum: Veniet desideratus cunctis gentibus, * hoc Verbum est quod fecit Dominus, fecit, perfecit, perfecte fecit. Quod fecit Dominus, fecit quod non erat: homo non erat Deus, non erat omnipotens, omniscius, optimus, maximus, non infinitus, non aeternus, non Deo aequalis, non consubstantialis, non mundi dominus, non rex Angelorum, non imperator coeli et terrae; sed fecit Dominus ut esset quod non erat, ut esset Deus coaeternus, coaequalis et consubstantialis Deo, auctor naturae, fons gratiae, pater gloriae, rex infinitae maiestatis: Fecit Dominus : Exaltavil illum et dedit illi nomen quod esl super omne nomen, ul in nomine Iesu omne genu flectatur coelestium,?* hinc adoratur hodie ab universo coeli exercitu. [n terra, Affert ex graeco: ávaxeqaAaubcao9Sat. 283) Agg 2, 8. 284) Phil 2, 9-10. Vulg.: Et donavit illi nomen, etc. "um XX. Verum non tantum fecit, sed etiam ostendit nobis: Inspice et fac secundum exemplar, quod tibi in praesepio monstratum est; *5 Ezxemplum... dedi vobis, utl quemadmodum ego feci ... ita el vos faciatis. ?55 Inspice, contemplare exemplum infinitae humilitatis, homo, et fuge mundi superbiam; exemplum infinitae paupertatis et depone divitiarum insatiabilem famem; intuere passiones et poenas tenerrimi corpusculi Salvatoris et ne secteris amplius carnis delicias, nam propter salutem tuam humilitatem hanc, paupertatem et passiones suscepit Filius Dei. Hinc ab Angelo hodie dicitur Salvator : Ipse... salvum faciet populum suum a peccatis eorum. *!' Peccatum est venenum morLiferum: venit Christus ad salvandum nos ab hoc veneno afferens antidotum saluberrimum. Venenum hoc sumpsit homo cum lignum vetitum gustavit, diabolo suadente; nostrum malum omne hinc ortum habuit,?5$ quia homo potius comedere voluit de ligno scientiae boni et mali quam de ligno vitae, voluit diligere potius mundanam gloriam quam divinam. Suadere autem nunquam destitit Deus hominem ut averteret animum ab inordinata affectione mundi huius; homo autem divinis vocibus surdus suum sequebatur iter veluti intra se dicens: Deus sua fruitur voluptate, bono fruitur tempore! Hinc tandem disposuit venire in propria persona, ut nos suo moveret exemplo. O infinitam Dei caritatem! Nostrum medicum agere voluit et ut suo exemplo moveret infirmos ad sumendam medelam quam propinabat, ipse prior sumere incoepit. Sed, o infinitam hominum perversitatem quae tali ac tanto exemplo nihil movetur! Non possum, fratres, non vehementer mirari quod infirmitas humani generis talis ac tanta fuerit, ut ad eam curandam tali tantoque medicamento opus fuerit, quod Deus voluerit tale tantumque adhibere remedium divinae humilitatis, paupertatis et poenitentiae et tandem quod tale tantumque medicamen infirmitati nostrae nihil iuverit, sic enim mundus nunc deditus est superbiae, avaritiae et luxuriae ac si Christus non venisset in mundum. Tale ergo el tantum ipsiusmet Dei exemplum nihil nobis proderit? 8? SS. Innocentium, quos in Sanctorale Inseremus. Cf. quae diximus in Praefatione. Exemplum Christi contemplari et imitari debemus. Ipse enim in mundum venit ut suo nos moveret exemplo ad contemptum mundi. DIES CIRCUMCISIONIS DOMINI Postquam consummati sunt dies octo. ut. circumcideretur puer, vocatum est nomen eius lesus, quod vocatum est, etc. ! I. Sicut sanctus Isaac, summi patriarchae Abrahami dilectissimus Aglturhodie filius et unicus heres, octavo nativitatis die circumcisus fuit a patre eisumdiohs et vocatus Isaac,? iuxta divinum oraculum quo Abrahae dictum fuit Cimpestiane" a Deo: Sara uxor lua pariet tibi filium el vocabis nomen eius Isaac, et nominis Iesv. constituam pactum meum illi in foedus sempiternum, ? ita hodie Christus, mysticus Isaac, primogenitus et unigenitus Filius Dei, octavo nativitatis die simul circumciditur et vocatur proprio nomine Jesus. Quoniam enim eodem die Deus Abrahae apparens nomen mutavit dicens: Non ultra vocabitur nomen tuum Abram, sed appellaberis Abraham, quia patrem mullarum gentium te constitui, * simulque praeceptum circumcisionis dedit dicens: Circumcidetur ex vobis omne masculinum et circumcidetis carnem praepulii vestiri, ut sit in signum foederis inler me el vos ; infans oclo dierum circumcidelur in vobis, 5 statimque ipsa die seipsum circumcidit Abraham, * hinc uno eodemque die fiebat et circumcisio et nominis impositio; hinc Dominus hodie simul et circumcisus fuit et proprio nomine Jesus vocatus. Quare de his duobus agendum nobis est hodie: de circumcisione Domini et de nomine Iesu. II. Postquam consummati sunt dies octo ul circumcideretur puer. Sicut cur praeceperit primo homini Deus ne comederet de ligno scienDIES CIRCUMCISIONIS DOMINI 401 tiae boni et mali? nulla ratio nobis assignari potest nisi divina voluntas, ita cur Abrahamo dederit circumcisionis mandatum; sunt enim incomprehensibilia ... iudicia eius et investigabiles viae eius; quis enim novit sensum Domini ?? Divina Scriptura hanc tantum circumcisionis rationem affert: Ut sit in signum foederis inter me et inter vos; et Paulus ait quod Abraham signum accepit circumcisionis, signaculum iustitiae fidei, * signum foederis. Tria promisit Dominus Abrahamo: primo, innumerabilem ac pene infinitam filiorum multitudinem perpetuamque posteritatem, unde dixit illi: Suspice coelum et numera stellas, si poles... sic erit semen tuum ; 1? secundo, hereditatem terrae Chananaeorum illiusque perpetuam et felicissimam habitationem; ! tertio, Christum illi promisit Salvatorem mundi: In semine tuo benedicentur omnes gentes terrae. 3? Quare circumcisionem illi dedit in signum, veluti in scriptis faciens illi promissionem, uti in sponsalibus fieri solet, cum promittitur sponso aut sponsae dos, et sicut debitor creditori in signum obligationis scriptum facit et tradit. Sic enim Deus promittens Noe se non missurum amplius diluvium ad dissipandam terram, in signum promissionis huius, ad perpetuam rei memoriam, arcum iridis posuit in nubibus coeli.'? Hoc modo circumcisio signum est foederis Domini, signum divini pacti, divinae promissionis, divinae amicitiae et gratiae, signaculum iuslitiae fidei, ut esset signum rei sacrae, sacramentum veteris legis, quo originale deleretur peccatum. Hinc ait: Masculus, cuius caro praepulii circumcisa non fuerit, delebitur anima illa de populo suo, quia paclum meum irritum fecit, 1* hoc est tanquam infidelis reputabitur et iudicabitur, perferet infidelitatis iudicium, non erit particeps gratiae, amicitiae et promissionum Dei, non heres terrae promissae electis sanctisque patribus, sicut apud nos qui baptizatus renatusque ex aqua et Spiritu Sancto minime fuerit, !5 suscepta gratia Baptismi. Instituit ergo Deus circumcisionem ut esset sacramentum gratiae et spiritualis regenerationis ac renovationis, ablata vetustate peccati; hinc enim Hebraei circumcisi dicti sunt gens sancla !* et. filii Benedicentur in semine, etc. 13) Cf. ibid. 9, 12-13. 14) Ibid. 17, 14. Vulg.: Cuius praeputili caro, ctc. ^ 15) Cf. 1o 3, 5. 16) Cf. Ex 19, 6; 22, 31; Lv 11, 44-45; 19,2; 29, 26; 21, 6-8; Dt 7, 6; 14, 2. Deus circumcisionem Abrahae dedit, ut esset in signum promissionis, amicitiae et fidei et veluti sacramentum Veteris Legis, quo peccatum originale deleretur et homo nmicus Dei constitueretur, particeps Eratíne et promissionum ipsius. Christus circumcisione non egebat, quia absque originali peccato conceptus, 402 DIES CIRCUMCISIONIS DOMINI Dei," nam per sacramentum hoc delebatur peccatum et conferebatur gratia, !? quae hominem sanctificat filiumque Dei constituil, sicut Baptismus. Quamvis circumcisio collata Baptismo sit sicut luna collata soli nocturnumque lumen collatum diurno; hic enim non tantum sanctificat filiumque Dei hominem facit, sed etiam in statum filiorum constituit, veluti declarans hominem esse filium Dei, sicut cum Christus baptizatus fuit, aperti sunt coeli, descendit Spiritus Sanctus et vox Patris intonuit: Hic est Filius meus dilectus. !? Ditfert enim ut quis sit filius principis et ut declaratus sit filius principis; nam antequam declaretur, quamvis filius sit, ut servus tamen reputatur et in statu servorum est, sicut Paulus ait: Quanto tempore heres parvulus est, nihil differl a servo, quamvis non sit servus, sed filius; quod si filius et heres per Deum; ?? sic per circumcisionem deleto peccato, per quod homo eiectus de paradiso fuit inimicusque Dei constitutus et diaboli servus, *?* fiebat Dei amicus, filius, heres, particeps gratiae omniumque promissionum Dei. II. Christus autem peccatum originale minime contraxit, quoniam Spiritus Sancti virtute supplente viri vicem, loco virilis seminis, conceptus fuit. Non ergo circumcisione egebat, sicut nec Abraham cum circumcisus fuit, nam iustus erat, nam antequam a Deo circumcisionis mandatum accepisset, credidit Deo el reputatum est illi ad iustiliam.*' Sed sicut ex obedientia Dei Abraham circumcidere voluit seipsum, ita Christus, qui cum in forma Dei essel Deoque aequalis in iustitia et sanctitate, potestate et gloria divinitatis, sicut formam servi accepit, ita peccati similitudinem: In similitudinem hominum factus et habitu inventus ut homo, humiliavit semetipsum... usque ad morlem, morlem autem crucis; ? sic factus Deo obediens circumcidi voluit hodie in arrham futurae passionis et mortis in cruce. Et quidem circumcisio signum fuit quodsanguine innocentis Christi delendum erat Adae peccatum, Christus enim semper ad instar pueri octo dierum innocentissimus ac purissimus ab omni labe vel levissima cuiusvis culpae et peccati fuit. Hoc est enim quod sanguine agni imma- 62, a. 6; q. 70, n. 4. 19) Mt 3, 16 sq.; Lc 3, 22. 20) Gal 4, 1-7. 20*) Cf. Gn 3, 6 sqq. 21) Ibid. 15, 6; Rom 4, 3; Gal 3, 6; luc 2, 23. 22) Phil 2, 6-8. . DIES CIRCUMCISIONIS DOMINI 403 culati salvati sunt Hebraei in Aegypto ab Angelo percutiente; ?3 Christus autem agnus immaculatus est: Ecce Agnus Dei, ecce qui tollit peccata mundi ; ** Non corruptibilibus auro et argento redempti estis... sed prelioso sanguine quasi Agni immaculati Chrisli ... praecognili quidem anle mundi conslitutionem, manifestali autem, etc. ?5 Neque potuit esse circumcisio in Christo signum fidei aut spei, sicut in ceteris Abrahae filiis qui circumcidebantur in signum et protestationem verae fidei ac spei in Deum, qui enim circumcidebantur profecto testabantur se in Deum Abrahae credere illiusque promissa sperare et expectare; sed in Christo neque fides neque spes fuit, Deum enim semper clarissima visione facie ad faciem vidit, sicut Beati in coelo omnesque Angeli in paradiso, a primo suae conceptionis instanti summumque bonum semper uti beatus possedit. Sed circumcidi voluit in signum caritatis erga Deum et homines, in signum humilitatis, in signum obedientiae, in signum verae humilitatis, veraeque carnis et tandem in signum quod vere filius esset 'Abrahae semenque illud in quo benedicendae erant omnes gentes terrae. Primo, inquam, in signum caritatis erga Deum et homines. Signum enim maximae caritatis in Deum est pro illius amore sanguinem velle effundere et martyrium pati; sic Christus propter Deum hodie passus fuit circumcisionis martyrium. Maximum item caritatis et amoris argumentum pro amico se mortis periculo exponere: Maiorem enim caritatem nemo habel ut animam suam ponal quis pro amicis suis ;?* Christus autem hodie pro salute nostra sanguinem fudit. Fuit signum profundissimae humilitatis velle tanquam peccator circumcidi ille qui sanctior Angelis Deoque in sanctitate est aequalis: Humiliavit semetipsum... usque ad morlem ; hinc vere dicere potuit; Discite a me, quia milis sum et humilis corde. * Signum obedientiae voluntariae, nam cum legi minime esset subiectus, fieri tamen voluit sub lege, sicut fieri voluit homo: Factus turgia Ecclesiae. 25) 1 Petr 1, 18-20. Vulg.: Vel argento, etc. 26) Io 15, 13. Vulg.: Maiorem hac dilectionem nemo, etc.. Affert ex Breviario Rom. Com. Apost., 2 antiph. in 1 Vesp. 27) Mt 11, 29. nec ut signum fidei aut spei, quia In Christo nec fides nec spes fuit; sed circumcidi voluit in signum caritatis, humíilitatis, obedientiae, in signum quoque verae carnis nssumptae et tanquam verus filius Abrahae, ut synagogam sibi per fidem desponsaret. 404 DIES CIRCUMCISIONIS DOMINI ez muliere, factus sub lege, ul eos qui sub lege erant redimeret et adoptionem filiorum reciperemus.?** Hodie enim Christus fieri voluit debitor universae legis, nam, ut Paulus docet, omnis qui circumciditur, debitor fit universae legis: T'stificor, inquit, omni homini circumcidenti se, quoniam debitor est universae legis faciendae.?? Sic sumpsit hodie Christus super humeros suos onus legis gravissimum, ut nobis : daret iugum suum suave et onus leve: Venite ad me omnes qui laboralis el onerali estis, el ego reficiam vos. Tollite iugum meum super vos el discite a me, quia mitis sum el humilis corde, et invenietis requiem animabus vestris; iugum enim meum suave est el onus meum leve. Sic loco sanguinolentae circumcisionis ad delendum originale peccatum dedit nobis dulce atque vitale Baptismi sacramentum et Baptismum in sanguine proprio mutavit in Baptismum aquae alienae, aquae illius quae ex ipsius latere exivit una cum sanguine, ?! ut in hoc mari Rubro baptizati, tanquam veri Hebraei salvaremur egressi ex Aegypto servitutis peccati. Hodie igitur Christus humiliavit semelipsum factus obediens sub lege usque ad morlem, morlem autem crucis, in qua pro nobis factus fuit maledictus ut nos a maledicto legis redimeret. * Circumcidi etiam voluit Dominus in signum verae humanitatis veraeque carnis assumptae, tanquam verus homo, sicut quivis alius hebraeus et sicut Abraham ipse; ac tandem circumcidi voluit tanquam verus Abrahae filius, ex Abrahae enim semine Christus Messias verus nasciturus erat. Quod si Christus circumcisus minime fuisset, in incircumcisum synagoga credere minime voluisset, non enim poterat mulier hebraea secundum legem hominem incircumcisum habere in sponsum atque maritum;?* quare ut sponsalitium illud in Canticis Canlicorum decantatissimum celebraretur inter Christum et synagogam Dei, Christus hodie circumcidi voluit, ad instar alterius Sichem principis civitatis et terrae Sichem, qui nimio amore flagrans amansque ardentissime Dinam filiam Iacob, audito quod illam in uxorem minime accipere poterat nisi circumcideretur, libentissime voluit circumcidi, ut perpetuo tali frueretur dilectissima sponsa. ?* Sic 1 Cor 10,2. 33) Cf. Gal 3, 13. 34) Cf. Nm 36, 7-8; Dt 7,3. 35) Ct. Gn 34, 1 sqq. DIES CIRCUMCISIONIS DOMINI 405 Christus hodie ob id circumcidi voluit, ut per fidem sibi synagogam Dei desponsaret, sicut scriptum est: Sponsabo te mihi in sempiternum, et sponsabo te. mihi in iuslitia et iudicio etl in misericordia et... miserationibus, et sponsabo le mihi in fide, el scies quia ego Dominus. ** Quod si magnus fuit amor Sichem erga Dinam, Christi amor erga Ecclesiam tanto est maior illo aut quovis alio amore viri in mulierem quo Deus maior est homine. Si scivisset Sichem quod circumcisio illa futura sibi erat causa mortis tertio circumcisionis die, profecto circeumcidi minime voluisset et ardor ille tam magnus amoris vel omnino refriguisset vel magna ex parte tepuisset. Christus vero sciens circumcisionem futuram sibi causam acerbissimae mortis, Iudaeis dicentibus: Nos legem habemus et secundum legem nostram debel mori quia Filium Dei se fecit, " libens tamen circumcidi voluit, synagogam amans sicut Samson Dalilam, quam proditricem ac traditricem noverat, eo quod dormientem pluries in manus immanium inimicorum tradiderat, ab eius tamen amore desistere minime libuit. 3 Christi enim amor ille est de quo dicitur: Fortis est ut mors dilectio, dura sicul infernus aemulatio ; lampades eius lampades ignis alique flammarum. Aquae mullae non poterunt exlinguere caritatem nec flumina obruent illam.**? O Sichem vere amantissimum! Sichem princeps Salem, Christus princeps pacis: Facius est principatus super humerum eius el vocabilur nomen eius admirabilis, consiliarius, Deus, fortis, pater futuri saeculi, princeps pacis, cuius pacis non erit finis. ** IV. Quoniam vero circumcisionis praeceptum erat futurorum exemplar, sicut et alia omnia Antiquae Legis sacramenta, dum Dominus voluit iussitque Isaac et universum semen Abrahae circumcidi, praesignavit utique quod in Christo, qui verum semen est Abrahae, nullum futurum erat peccatum, siquidem per praeputium peccatum designatur. Non est autem peccatum nisi amor nimius terrenorum mundanorumque bonorum, quae ad salutem minime necessaria sunt, ipsum operiens atque vestiens cor, ut non sit nudum, hoc est purum atque mundum iuxta voluntatem Dei: Beati mundo corde, quoniam gitur in. veteribus editionibus Vulg., cfr. Biblia Lovaniensis. In posterioribus autem, iussu Clementis VIII recognitis, emendatum fuit: Non potuerunt, 10) Is 9, 6-7. In circumcisione ostenditur maxima caritas Christi erga synagogam, a qua interficiendus erat. Praesignavit ctiam circumcisionis praeceptum nuliam in Christo fore concupiscenliam, quae ctiam in sanctis Ipsis viguit; a qua Christus solus fuit omnino immunis. 406 DIES CIRCUMCISIONIS DOMINI ipsi Deum vidcbunt. * Nam si omne peccatum est concupiscentia carnis, concupiscentia oculorum et superbia vitae, *? profecto carnis concupiscentia non est nisi nimius amor sensualium voluptatum, concupiscentia oculorum nimius amor divitiarum, et superbia vitae nimius amor honorum, pomparum ac vanitatum mundi. Praesignavit ergo circumcisio ac praecisio illa pellis operientis supremam partem genitalis membri in Christo nullam fore carnis concupiscentiam, nullam concupiscentiam oculorum, nullam superbiam vitae. Hinc Christus in mundo voluit esse pauperrimus, absque omni divitiarum appetitu, pauper spiritu et carne, affectu et effectu; voluit esse humillimus et corde et opere, et intrinsecus et extrinsecus, absque omni gradu honoris et dignitate gloriae mundanae in terra; voluit afflictissimam vitam ducere, ab omnibus deliciis et voluptatibus semotissimam et poenas potius afflictionesque et dolores in hoc mundo quaesivit quam gaudia, voluptates et delicias. Viguit in omnibus hominibus carnalis concupiscentia, etiam in iustis sanctisque viris, ut Paulus ait Romanis: Condelector ... legi Dei secundum interiorem hominem ; video autem aliam legem in membris meis repugnantem legi mentis meae et caplivantem me sub lege peccati, quae est in membris meis. Infelix: ego homo, quis me liberabit de corpore morlis huius? Gralia Dei per Iesum Christum Dominum nostrum. Igitur... menle servio legi Dei, carne aulcm legi peccati ; nam ut paulo ante ait: Velle adiacet mihi, perficere autem... non invenio ; non enim quod volo bonum hoc facio, sed quod odi malum hoc ago. Si aulem quod nolo illud facio, iam non ego operor illud, sed quod habilal in me peccatum.** Quam potens autem fuerit semper carnalis concupiscentia in mundo testantur Divinae Scripturae in diebus Noe, 55 in diebus Loth in Sodomis ** et alibi; in sanctis etiam ipsis videre est, in David *' et Salomone. * Solus Christus ab hac fuit immunis et omnino liber, quare id circumcisio designabat, summam, inquam, in Christo innocentiam ac puritatem ab omni labe peccati cordisque coelestem ac vere divinam munditiem. - 13, 13; 18, 20-21; 19, 1-13, 47) Ct. 2 Rg 11, 2-5. 48) Cf. 3 Rg 11, 1-4. DIES CIRCUMCISIONIS DOMINI 407 V. Adhuc, quoniam Christus universam Ecclesiam sanctorum electorumque Dei in seipso continet, cum ipse sit caput Ecclesiae et universa Ecclesia corpus illius, * hinc circumcisio ista octavo die facta universalem circumcisionem significat omnium electorum, quae fiet post resurrectionem mortuorum octava mundi aetate. *?' Tunc enim omnes electi Dei circumcidentur, omnibus vitiis et imperfectionibus totaliter resecatis; tunc enim verissime adimpletum erit quod Paulus Ephesiis [ait]: Christus dilexit Ecclesiam el semelipsum tradidit pro ea, ul illam sanctificarel mundans eam lavacro in verbo vitae, ut exhiberel ipse sibi gloriosam Ecclesiam, non habentem maculam aut rugam aut aliquid huiusmodi, sed ul sit sancta et immaculata. 59 Faciet tunc Dominus sicut ex divina impositione fecit Iosue, transito Iordane cum universo populo Dei: lapideis enim cultris omnes circumcidit Hebraeos, quoniam dixit illi Dominus: Fac libi cultros lapideos, sive acutos, el circumcide secundo filios Israel. Fecilque quod iusserat Dominus et circumcidit filios Israel in colle praeputiorum ; *! cum autem circumcisi fuissent, ait Dominus: Hodie abstiuli opprobrium Aegypli a vobis. *. Sic, inquam, verus Iosue, Christus Iesus, cum universa Ecclesia transierit Iordanis fluvium vitae huius fluxibilis ac temporalis ingressaque terram promissionis per universalem mortuorum resurrectionem fuerit, tunc omnes electos suos circumci- . det omnibus superfluis in carne et spiritu amputatis omnibusque tum animae tum corporis imperfectionibus ac defectibus praecisis ac resecatis; sic auferet omne opprobrium, contemptum et ignominiam mundi ab electis suis Deus, quicquid in sanctis suis vile reperiet, propter quod mundo ostentui et opprobrio fuerunt: Hi sunt quos aliquando habuimus in derisum et in similitudinem improperii. Nos insensati ! vitam illorum aestimabamus insaniam et finem illorum sine honore: ecce quomodo, etc. 9 trum opinionem, septem statuit mundi aetates: primam ab Adam usque ad Noe, secundam usque ad Abraham, tertiam usque ad Moysen, quartam usque ad David, quintam usque ad captivitatem babylonicam, sextam usque ad Messiam, septimam usque ad finem mundi. Octava ergo aetas mundi erlt post resurrectionem, idest aeternitas. Cf. supra, pag. 158-159, Circumcisio ista octavo die facta mystice designat ablationem omnium imperfectionum animae ct corporis post resurrectionem. Quadrupiex circumcisio legitur: carnis, cordis, labiorum et aurium. Multi sunt hodie incircumcisi auribus et labiis, quia Incircumcisi sunt corde. 408 DIES CIRCUMCISIONIS DOMINI VI. Legimus in Divinis Scripturis quadruplicem circumcisionem. Prima est carnalis, quam Dominus iussit Abrahamo et Iosue. Secunda est circumcisio cordis, de qua Moyses ait Deuteronomio 30: Circumcidet Dominus ... cor iuum etl cor filii tui, ut diligas Dominum Deum tuum ez (oto corde tuo et ex lota anima lua, ul possis vivere ; ?* et iterum Deuteronomio 10: Circumcidite... praepulium cordis vestri el cervicem vesiram ne indurelis amplius; 55 hanc Paulus vocat circumcisionem non manu factam dicens: In Christo circumcisi estis circumcisione non manu facta in expoliatione corporis carnis, [sed] in circumcisione Christi. * Tertia est circumcisio labiorum, de qua Moyses ait: Ecce filii Israel non audiunt me, ei quomodo audiet Pharao, praeserlim cum incircumcisus sim labiis? et iterum: En incircumcisus labiis ego sum. * Quarta est circumcisio aurium, de qua Ieremias ait: Cui loquar et quem contestabor ut audiat ? Ecce incircumcisae aures eorum el audire non possunt ; ** de hac etiam Stephanus in sua concione ad concilium ait: Dura cervice el incircumcisis cordibus el auribus, vos semper Spiritui Sancto resistitis. * Sed, ehu! hodie quot incircumcisi abominabiles Domino! Incircumcisus auribus est qui audire non potest verbum Dei, uti illi de quibus Dominus ait: Beati qui audiunt verbum Dei el custodiunt illud ; sed ecce incircumcisae aures eorum el audire non possunt. Causa autem quare non possunt assignatur: Ecce, inquit, verbum Domini factum est eis inopprobrium el non suscipient illud. Sicinnumerisunt quitanquam surdi non audiunt, imo nec posse videntur audire verbum Domini; sic multi sunt incircumcisi labiis, qui Dei verba, Dei laudes, verba salutis loqui non possunt, qui bene loqui nesciunt, sed semper male. Haec autem mala a cordis incircumcisione procedunt, quoniam, ut Ieremias ait: Omnis... domus Iuda incircumcisi sunl corde ; 9 cor enim radix est omnium malorum cum vitiis incircumcisum est: Malus homo de malo thesauro cordis sui profert malum; ** De corde... exeunt malae cogitationes, adulteria, homicidia, etc.55 Hinc cum Dominus reprobationem Iudaeorum Isaiae demonstravit, posuit primo Lc 6, 45. 65) Mt 15, 19. Vulg.: Cogitationes malae, homicidia, adulteria. Lp n — Á— — — Dn— — DIES CIRCUMCISIONIS DOMINI 409 loco in causam cordis caecitatem: Ezcaeca cor populi huius et aures eius aggrava el oculos eius claude, ne forte videat oculis... el auribus audiat et corde . . . intelligat, el convertatur et sanem eum. 9 Sic, inquam, ex cordis incircumcisione oritur incircumcisio aurium et labiorum, unde quisque merito cum Isaia potest dicere: Vae mihi, quia tacui, quia vir pollutus labiis ego sum!* Sed cogitandum nobis est quod qui corde circumcisus non fuerit circumcisione non manu facta, peribit anima eius de populo Dei; qui circumcisus non fuerit, terram promissionis in hereditatem accipere ac hereditatis iure possidere minime poterit tanquam verus Abrahae filius. Angelus Domini voluit occidere Moysen occurrens illi in via, quoniam filium suum non circumciderat, et occidisset utique nisi Sephora uxor ipsius, quam citissime accepta acutissima petra, circumcidisset illum.9? Sic mortis aeternae est reus quicunque animum suum a vitiis non circumcidit, sumpta in manu acutissima petra, qui Christus est, cuius sermo vivus .. . el efficax est el penetrabilior omni gladio ancipiti ... perlingens usque ad divisionem animae et spiritus. ?o H. ALIA HOMILTIA Postquam üinpleli sunt dics octo ut circumcideretur puer. ! I. Agnus primogenitus, quisecundum legem, sicut omnia primitiva, Domino debebatur, !* septem diebus erat cum matre, octavo autem die offerebatur Domino sanus, integer et immaculatus;? ita Christus, Agnus Dei qui tollit peccata mundi,? primogenitus omnis creaturae, * hodie, octavo nativitatis die, obtulit seipsum Domino ad passionem et mortem pro salute totius generis humani. Quare effundens sanguinem hodie Salvator Patrem mente alloquens dicere hoc modo voluit: Pater mi, ego secundum voluntatem tuam missus in mundum veni, iam natus sum pro salute mundi; scio voluntatem tuam esse ut per 24-26. 70) Hebr 4, 12. Vulg.: Vivus est sermo... et efficax, ... animae ac spiritus. Sed quí circumcisus non fuerit corde, terram Promissionis non hereditabit. Octuvo die a nativitate Christus circumcisione sua Patri in sacrificium Scipsum obtulit, Circumcisus fuit Christus non in templo, sed in loco ubi natus est, calendis Ianuarii, quod mysterium innuit. 410 DIES CIRCUMCISIONIS DOMINI effusionem sanguinis mei salvetur populus tuus a peccatis, nam sine sanguinis effusione secundum legem non fil remissio et omnia pene in sanguine sanclificantur. * Ego .quidem libenter secundum voluntatem tuam pro salute et vita mundi mortem et mortem crucis subibo. Sed quoniam placuit maiestati tuae ut parvulus nascerer, non, sicut Adam, vir perfectae aetatis, corpusculum istud meum non potest modo flagella et crucem ferre, manus pedesque mei clavos, caput spineam coronam, latus lanceam, os fel et acetum. Non est, secundum legem, coquendus agnus in lacte matris suae. * Offero tibi hodie pro salute mundi has sanguinis guttas, offero sanguinis et vitae meae primitias, do tibi hodie arrham usquequo universum pretium solvam pro redemptione generis humani. O oblatio! o sacrificium! o holocaustum divinum! II. Non fuit Christus in templum hodie adductus ut circumcideretur, nam ante quadragesimum diem non poterant infantes in templum inferri, sed quadragesimo die in templum illati Domino sistebantur et offerebantur primogeniti; sed eodem jin quo natus fuit loco, in eadem spelunca circumcisus fuit, ut testatur Epiphanius in Panario, libro 1, in fine.* Non dicit Sacer Evangelista a quonam Christus fuerit cireumcisus, nec locum explicat ubi fuerit circumcisus, quia secundum legem circumcisionis neque particularis locus neque particularis persona ad circumcidendum deputabatur, sed tantum tempus, octavus scilicet dies, hebdomada a nativitate revoluta, ut eodem die circumcideretur infans quo natus erat. Circumcisus est autem Christus calendis Ianuarii, ut anni sanctificaret initium, et quoniam hic dies prae ceteris erat Gentilium superslitionibus foedatus,? hunc praecipue voluit sanguinis sui lavacro ab omni foeditate lavare. Cum autem hoc tempore innovari incipiat annus per accessum solis ad nos polumque nostrum, circumcidi voluit Dominus et suo sanguine initium novi anni consecrare, ut sciremus quod sanguis Christi delens vetustatem peccati hominem transhaeres. 20, (P. G. 41, 274). 9) Cf. S. Ambrosius serm. 7, (P. L. 17, 617-618); S. Petrus Chrysologus serm. 155, ibid. 52, 609-610; S. Maxlmus hom. 16, ibid. 57, 256-258; S. Isldorus llisp. De Ecclesiasticis Of[iciis, llb. 1, cp. 41, ibid. 83, 774-775, DIES CIRCUMCISIONIS DOMINI 411 fert in novam creaturam. Cum circumciditur et mortificatur caro, tunc vivificatur et renovatur spiritus, Cum Iosue, transito Iordane ingressusque cum universo populo terram promissionis Hebraeos omnes acutissimo gladio circumcidisset, ? tunc ait Dominus: Hodie absiuli opprobrium Aegypli a vobis. '* Qpprobrium Aegypti est praeputium carnis, significat vitia et concupiscentias carnis; qui vivit in hoc praeputio carnis, non est secundum spiritum hebraeus electus, sed aegyptius reprobatus, non Iacob dilectus, sed Esau odio habitus, '?? non Abel, sed Cain. ? III. Postquam consummati sunt dies ocio ul circumciderelur puer, etc. Puer dicitur Christus ob infinitam puritatem, quae Angelorum etiam superat infinitis gradibus puritatem, in quo nulla penitus fuit impuritas, agnus immaculatus, Sol iusiitiae. Quomodo ergo circumciditur, cum instituta esset circumcisio ad tollendam impuritatem peccati originalis? Et cum Virgo Sanctissima et Divus Ioseph scirent Christum esse Filium Dei, conceptum miraculo de Spiritu Sancto, non humana generatione per quam contrahitur originale peccatum, !$ quomodo eum circumcidi permiserunt? Sed Christus circumcidi voluit sicut et baptizari, !5 nam circumcisio non solum ordinata fuit ad delendum peccatum, sed etiam ut esset signum foederis Domini ac protestatio quod homo dedicabatur perpetuo cultui et servituti Dei. Sic enim legimus Genesi 17: Síatuam pactum meum inler me el te... ut sim Deus tuus el seminis (lui posi le ; et postea: Circumcidelis carnem praepulii vestri, ul sit... signum foederis inler me et inter vos.!9 Christus igitur hodie circumcisus se ipsum totum dedicavit Deo vovitque atque obligavit se ad legem servandam. Sic misit Deus Filium suum in carne facium ez muliere, facilum sub lege, etc. 1? Voluit etiam circumcidi ad vitandum scandalum, quoniam partus manifestus erat, sed miraculum conceptionis occultum, nec agnoscebatur tunc Christus nisi ut filius Mariae et Ioseph. Circumcidi voluit Dominus ad ostendendam veritatem humanae carnis, contra 4, 5-8. 14) Mal 4, 2. 15) CI. ML 1, 18-21; Lc 1, 26-38. 16) Cf. Mt 3, 13 sqq.; Mc 1, 9-11; Lc 3, 21-22. 17) Vr. 7, 18) Ibid. vr. 11, 19) Gal 4, 4. Circu mcidi voluit Christus, quamvis purissimus, ut se praescripto . Legis subiiceret, uL scandalum vitaret, ut ostenderet veritatem carnis nssumptae, ut perficeret sucramentum, ad significandam spiritualem circumcisionem et in meritum salutis nostrae. Vocatur Iesus, nomen quod de coclo venit, 4112 DIES CIRCUMCISIONIS DOMINI Manicháeum dicentem fuisse corpus Christi phantasticum, ?* contra Apollinarem dicentem corpus Christi fuisse divinitati consubstantiale?' et contra Valentinum qui asserit Christum attulisse corpus de coelo;?* ut ostenderet se vere filium esse et semen Abrahae, ne Iudaei excusationem haberent et dicerent se nolle incircumcisum suscipere. Cireumcidi voluit ut circumcisionis sacramentum a Deo institutum honoraret atque perficeret, quoniam virtute huius circumcisionis delebat olim peccatum circumcisio,? sicut nunc Baptismus virtute Baptismi Christi. Ob reverentiam ergo Antiquae Legis voluit circumcidi, et quia etiam circumcisio illa spiritualem circumcisionem designabat. Circumcidi voluit in exemplum obedientiae, humilitatis, patientiae et caritatis erga nos, quod sicut non abhorruit similitudinem carnis peccali,?* ita nec circumcisionem. Tandem in meritum salutis nostrae, dedit enim hodie Deo Patri arrham pretii et redemptionis nostrae; Empti enim estis pretio magno, ?** non auro et argento, sed pretioso sanguine Christi Iesu agni immaculati.?9 Solent autem mercatores magnum aliquid empturi, priusquam totum pretium solvant, arrham dare in signum futurae emptionis; sic Christus hodie. IV. Vocatum est nomen eius lesus, quod vocatum est ab Angelo prius quam in utero conciperetur. ? Ait Angelus Gabriel Beatae Virgini: Ecce concipies in utero et paries filium et vocabis nomen eius Iesum. Hic erit magnus el Filius Altissimi vocabitur ; et dabit illi Dominus Deus sedem David paíris eius el regnabit in domo Iacob, etc. *? D ivus Ioannes in Apocalypsi refert vidisse se Christum indutum veste aspersa sanguine, sed habentem nomen, quod nemo novit, nisi ipse: Vidi coelum apertum, el ecce equus albus el qui sedebat super eum vocabatur Fidelis et Veraz, el cum iustitia iudicat et pugnat. Oculi .. . eius sicul flamma ignis el in capite eius diademata multa, habens nomen scriptum quod nemo novit, nisi ipse ; et veslitus eral veste aspersa sanguine, el vocatur nomen eius Verbum Dei.*? Sed profecto Verbum Dei haeres. 46, (P. L. 42, 37-38). 21) Cf. S. Epiphanius Adversus Haereses, haeres. 77, (P. G. 42, 640); S. Augustinus De Haeresibus, haeres. 55, (P. L. 42, 40). 22) Cf. S. Epiphanius Adversus Ilaereses, haeres. 31, (P. G. 41, 486-487); S. Io. Damascenus De Haeresibus, ibid. 94, 698; S. Augustinus De FHaeresibus, haeres. 11, (P. L. 42, 28). 23) Cf. not. 18 prnec. hom., pag. 402. 24) Rom 8, 3, 25) 1 Cor 6, 29. 20) Cf. 1 Petr 1, 19. DIES CIRCUMCISIONIS DOMINI 413 Christus est: In principio eral Verbum, etc.;??" hic sedet super equum album: Christi caro immaculata; vocatur Fidelis et Verazx, quoniam Deus ille est de quo dicitur: Deus fidelis et absque ulla iniquitate ; *! portat in capite diademata multa, quoniam est Rez regum el Dominus dominanlium, hinc ait quod habebat in veslimento et in femore suo scriptum: Rez regum el Dominus dominantium, ** et quod omnes ezercitus qui sunl in coelo, sequebantur eum in equis albis, vestili byssino albo. 33 Oculi . . . eius sicut flamma ignis, qui suapte natura est lucidus, non aliunde lumen mutuatur sicut luna a sole, sic Christus Deus est suapte natura sapiens; tandem habet vestimentum aspersum sanguine, uti videmus hodie in sacra circumcisione, et nomen quod nemo novil, nisi ipse: Vocatum esl nomen eius Iesus ; Dedil illi nomen quod est super omne nomen, ul in nomine Iesu omne genu [leclatur. ** Nomen quod nemo novil, nisi ipse. Moysi apparens Dominus ait: Ego Dominus qui apparui Abraham, Isaac et Iacob in Deo omnipolenle el nomen meum Adonai, Wr, vo: non indicavi eis ; 5 sed Moysi ex speciali privilegio revelavit dicens: Ego sum qui sum... sic dices filiis Israel : Qui est misit me ad vos... hoc nomen mihi est in aelernum el hoc memoriale meum in generalionem el generalionem. ** Sed Christus est qui Moysi apparuit, nam: Apparuit, inquit, ei Angelus Domini in igne flammae rubi.?' Christus est Angelus Domini, verus tamen Dominus: S/atim veniet ad templum sanctum suum Dominalor, quem vos quaeritis, el Angelus testamenti, quem vos vullis,?* hinc ait: Ero qui ero, quoniam Filius Dei futurus erat homo. Unde hoc loco revelatum Moysi fuit quod Messias vere futurus erat Deus et homo; hinc nomen quod hodie Christo imponitur, Deum hominemque significat et ob id nomen est quod nemo novil, nisi ipse; Deum enim nemo vidit unquam ; * et quis potest intelligere hominem factum Deo aequalem? V. Sicut in coelo multa ac pene innumerabilia sunt astra, unum tamen est omnium excellentissimum, sol, sic multa sunt Christi no- 9-10. Vulg.: Donavit illi nomen, etc. 35) Ex 6, 2. Ms.: ni. 36) Ex 3, 14-15. est enim nomen Verbi hominis facti, nomen quod Deum hominemque signlficnt., Nomen hoc excellentissirum est, quia continet omnia nomina quae Christo competunt quatenus homo est et quatenus Deus Salvator, 414 DIES CIRCUMCISIONIS DOMINI mina in Divinis Scripturis: Vocabitur nomen eius Emmanuel ;* Voca nomen eius: Accelera, spolia detrahe, festina praedari ; *. Et vocabitur nomen eius ... consiliarius, Deus, fortis, paler futuri saeculi, princeps pacis ; * Hoc est nomen quod vocabunt eum: | Dominus iustus noster ; ** Ecce vir, Oriens nomen eius, * et innumera alia. Nam cum Deus verus sit Christus, omnia nomina Dei in Scripturis Sanctis Christi sunt, sive sint propria, uti cum dicitur rm : "JN ' x " D'UN ' bw c now c DNDY DT OU. etes sive translata, uti cum vocatur ignis, *€ [uz, *' sol, ** fons, ** petra, 9 rez, 9 pastor, paler, 9 et alia huiuscemodi. Cum item Christus homo sit, competunt ei omnia nomina quae quovis modo humanae naturae conveniunt; et quoniam non tantum homo, sed sanctus sanctorum, beatus beatorum, rex gloriae paradisi, in quo inhabitat omnis plenitudo divinilalis corporaliter, * hinc, cum in Christo reperiatur omnis virtus et perfectio naturae, gratiae, gloriae et divinitatis — unde Christus mundus est vere ter maximus, — sicut quamvis mundus iste unus tantum est, quia tamen innumerae in eo reperiuntur in coelo et in terra creaturae, innumera requiruntur nomina ad exprimenda entia quae in eo reperiuntur, sic cum Christus unus sit, sed mundus ter maximus, in quo infinitae sunt virtutes et perfectiones, innumera requiruntur nomina ad ea exprimenda. Sic in coelo isto sunt innumerae stellae, sol autem virtute in se continet omnes; ita in Christo innumera nomina, sed in hoc uno continentur omnia: Vocatum esl nomen eius Iesus ; Salvator, qui est Christus Dominus ; 5 Ipse... salvum faciet populum suum a peccalis eorum. ** Non potest Deus per causam cognosci, quoniam superiores causas et principia a quibus dependeat non habet, est enim ens primum eL independens; sed tantum per effectus, sicut arbor a fructibus, ignis a calore, sol a luce: Hoc est quod Moysi Dominus ait: Posteriora 33, 106. 44) Znch 6, 12. 45) Ms.: lehovah, Adanaí, Elohim, El, Eloha, Ichovah Zebaolh, Sadat. 46) Cf. D1 4, 24; Hebr 12, 29. 47) Ct. Sap 7, 25-26; 1 Tim 6, 16; 1 Io 1, 5-7; Apc 21, 23; 22, 5. 48) Cf. Ps 83 (hebr. 84), 12; Eccli 42, 10; Js 00, 19-20; Mal 4, 2; Apc 1, 16. 16; 3I, I0. 53) CI. Eccll 23, 1-1; 51, 14; Is 03, 16; 04, 8; Mt 5, 48; 6, 1 sqq.; 10, 20. 29; 23, 9. 54) Col 2, 9, 55) Lc 2, 11. 56) Mt 1, 21. DIES CIRCUMGCISIONIS DOMINI 415 mea videbis, [aciem aulem meam videre non poteris. * Nomen autem istud divinam Christi naturam ab effectu declarat quod Christus sit mundi salvator, hominum, inquam, sanctificator, vivificator, glorificator ac beatificator in aeternum, imo deificator, faciens homines divinae consorles naturae. 9 Sed haec quis capiat ? Date mihi hominem qui vim noverit mortis, peccati, diaboli et inferni simulque virtutem gratiae Spiritus Sancti, gloriam paradisi et ipsammet totius divinitatis plenitudinem, et hic virtutem capiet divini huius nominis. VI. Vocalum est nomen eius Iesus ; Nomen quod esl super omne nomen, 5? sol] super omnia astra; nomen quod vocatum esl ab Angelo prius quam in ulero conciperelur. Christus et ante conceptionem et post nativitatem nomine isto vocatus est: prius ab Angelis et deinde ab hominibus, quoniam non tantum hominum, sed etiam Angelorum quoque salvator est. Hinc non ait Angelus: Evangelizo vobis gaudium magnum... Quia nalus est vobis hodie Salvalor vester, sive Dominus vester, sed Salvalor, qui est Christus Dominus; *? Salvator simpliciter sicut Dominus, quoniam sicut universalis est Dominus, ita universalis Salvator. Omnes Angeli paradisi fuissent sicut daemones inferni, nisi Christi virtute salvati essent. Hinc non tantum terreni homines hoc nomen adorant, sed etiam Angeli coelestes: Ut in nomine Iesu omne genu fleclatur coelestium, lerresirium et infernorum ; 9'* ita omnes hisce oculis in die universalis iudicii conspecturi sumus. Vocatum est nomen eius Iesus, quoniam Deus factus est Salvator, sicut in Exodo legimus : Forliludo mea et laus mea Dominus el factus est mihi in salutem, faclus est mihi pro Iesu ; iste Deus meus et glorificabo eum, Deus patris mei et exaltabo eum. Dominus quasi vir pugnaltor, omnipotens nomen eius. *! De hoc etiam nominelegimusapud Isaia m: Ecce Deus salvator meus, Iesus meus, fiducialiter agam el non timebo . . . fortitudo mea et laus mea Dominus Deus el factus est mihi in salutem, in Iesum ; haurietis aquas in gaudio de fontibus Salvatoris, de fontibus co: ny3uU"*7. ( ( nomen vere ineffnbile et jncomprehensibile. Vocntur lesus, quia Dominus et Salvator hominum et Angelorum, conferens grntiam et glorinm. Vocatur lesus non Emmanuel, quia hoc nomen in illo continetur, 416 DIES CIRCUMCISIONIS DOMINI lesu. * De hoc Habacuc in suo Cantico: Ego autem in Domino gaudebo el exultabo in Deo Iesu meo. Deus Dominus fortitudo mea et ponei pedes meos quasi cervorum et super excelsa mea deducel me. 93 Est Salvator conferens gratiam et gloriam: Dominus fortitudo mea per gratiam; quod si daemones quaerent vitam gratiae mihi auferre tanquam venatores et canes me persequendo, ponet pedes meos (anquam cervorum, ut fugiam ab inimicis et salver recurrens ad Dominum, ut quemadmodum desiderat cervus ad fontes aquarum, ita desideret anima mea Deum et sitiat anima mea Deum fortem, ** quasi fontem vivum; tandem super excelsa mea deducet me ad gloriam paradisi. De hoc etiam legimus Exodo 23: Ecce ego mitto Angelum meum ante faciem tuam ut custodiat te in via el introducat in locum quem paravi. Observa ... el audi vocem eius quia esi nomen meum in illo, 9* hoc est quia est divinitas mea in eo, Salvator enim simpliciter nonnisi Deus esse potest. VII. Sed cur non vocatus est Christus Emmanuel iuxta vaticinium Isaiae: Ecce virgo concipiel et pariet filium et vocabitur nomen eius Emmanuel ? Angelus alludens ad hoc vaticinium dixit Sanctissimae Virgini: Concipies et paries filium el vocabis nomen eius Iesum.** Vocabis, inquit, nam in vaticinio sic est iuxta Hebraicam Veritate m: Ecce virgo concipiet el pariet filium et vocabit nomen eius Emmanuel. Angelus ergo per omnia ad vaticinium alludit, sed in nomine discordare videtur. Sic etiam cum Angelus ad Ioseph dixit: Joseph [ili David, noli timere accipere Mariam coniugem tuam ; quod enim in ea nalum est, de Spiritu Sancto est. Pariel autem filium cl vocabis nomen eius Iesum, ipse enim salvum faciet populum suum a peccatis eorum. Hoc autem totum factum est ut adimpleretur quod dictum est a Domino per Prophetam dicentem : Ecce virgo, etc. * Sed, sancte Angele Domini, si vaticinium est ut vocetur Emmanuel, cur iubes ut vocetur Jesus et non Emmanuel ? Quia illud est nomen naturae, hoc autem personae et nomen illud in isto continetur. Nam si puer iste Li Li T Li hebraico: nyjvn. 63) 3, 18 sq. 04) Ps 41, 2-3. 65) Vrr. 20-21. Vulg.: Y $7 Mittam, Milto lect. cod. 66) 7, 14. 67) Mt 1, 20-23. DIES 'CIRCUMCISIONIS DOMINI 417 Salvator est, qui populum Dei a peccatis salvabit, ergo Deus est, Deus et homo: ecce Emmanuel, nobiscum Deus. 5? Sic ad divinum istud nomen omnia Christi nomina reducuntur; nam si Christus luz mundi dicitur ratione doctrinae, *?* utique quia Salvator; si via ducens ad vitam, utique quia Salvator; si verilas quia in promissis fidelissimus est, utique quia Salvator; si vila, idest auctor vitae aeternae, ?" quia Salvator; si lapis angularis, ** Ecclesiae fundamentum, ?? quia Salvator; si pastor ovium Dei, ?* quia Salvator. Sic tandem oninia Christi nomina in isto continentur. Ut enim sit Christus verus et perfectus Salvator, necesse est ut sit verus auctor naturae, verus fons gratiae, verus thesaurus gloriae, vivus et verus Deus et homo factus Deo aequalis. VIII. Isaias cum dixisset quod parvulus natus esl nobis, multis nominibus declaravit personam parvuli huius dicens: E! filius datus est nobis, el faclus est principatus super humerum eius, el vocabitur nomen eius admirabilis, consiliarius, Deus, fortis, pater futuri saeculi, princeps pacis. Multiplicabitur eius imperium et pacis non eril finis super solium David ?* et super regnum eius, ul confirmet illud el corroborel in iudicio el iuslitia amodo el usque in sempiternum.?** Quam multa dicit ad declarandam personam parvuli huius! Quod sit Filius Dei: Sic... Deus dilexit mundum, ul Filium suum unigenitum daret; ** quod sit rex mundi, portans. ... omnia verbo virtutis suae, etc. ? Sed haec omnia in nomine Iesu continentur, quod esí nomen super omne nomen. Sicut enim coelum quod est super omnes alios coelos, continet intra se omnes alios coelos, ita nomen istud, cum sit super omne nomen, continet omne aliud nomen Christi et Dei. Isaias ad declarandam personam huius parvuli iterum alibi dixit: Egredietlur virga de radice Iesse et flos de radice eius ascendet et requiescel super eum Spiritus Domini, spiritus sapientiae el intellectus, spiritus, etc. "? Sed Luca ss ad declarandam personam Christi pueri huius: Ut circumcideretur puer, hoc tantum dicit: Vocatum est nomen eius Tesus, in quo inhabitat omnis plenitudo divinitatis, in quo sunt om- 2, 6-8. - 72) Cf. 1 Cor 3, 11-12. 73) Io 10, 11-16. 74) Ms.: Eius loco: David. Christus enim verus et perfectus est Salvator, quia Deus homo. Isaías multa dicit ad declarandam personam huius parvuli, sed omnia in nomine Jesu continentur, est enim hoc nomen veluti compendium Omnium nominum Dei et Christi, — DAR A.SÀSMLIMILIHILULILUIL LU40n4,i :!G"'" —A AGAR ideo vere adorandum. Quattuor mysterin de Christo continet hodiernum Evangelium, 418 DIES CIRCUMCISIONIS DOMINI nes thesauri sapientiae et scientiae Dei.** Sicut Deus postquam creavit magnum hunc mundum, fecit hominem ad imaginem et similitudinem suam,9? qui totius universi compendium et epilogus est, sic divinum hoc Christi nomen veluti summa est omnium Dei et Christi nominum, quae in universa Scriptura Sacra continentur. Est nomen istud inter divina nomina sicut sol inter astra, sicut homo inter animalia, sicut Deus inter Angelos: Dedit illi nomen quod est super omne nomen, ut in nomine Iesu omne genu [flectatur, ideo multis nominibus insignitus est Christus in Divinis Litteris ut virtus nominis huius declararetur. Divinum hoc nomen secum rationem affert cur sit tantopere adorandum et venerabile. Nabuchodonosor videns quod Deus liberaverat tres iuvenes fideles et sanctos de fornace ignis ardentis, edidit decretum ut si quis Deum Hebraeorum blasphemaret, periret cum universa domo sua;?!'et Darius rex, viso quod Danielem Deus de lacu leonum salvaverat, promulgavit per universum regnum et imperium suum edictum ut omnes timerent et adorarent Deum Danielis tanquam vivum et verum Deum in saecula aeternum. & II. ALIA HOMILIA Postquam consummati sunt dies octo ut circumcideretur puer, vocatum est nomen eius lesus, quod, ctc. ! I. Quattuor mysteria video in sacrosancto hodierno Evangelio, vere mirabilia, vere supra modum stupenda. Salomon quattuor mysteria Christi dixit miranda sibiesse: Tría mihi difficilia sunt, mirabilia supra me, quae capacitatem meam excedunt, imo quattuor non cognovi ea: viam aquilae in coelo, viam colubri super petram, viam navis in medio mari el viam viri in virgine. ? Sunt autem haec quattuor Christi mysteria ordine retrogrado: mysterium nativitatis, passionis, resurrectionis et ascensionis Christi, qui sacrum animal est apud lescentia. Viam viri [n virgine ex hebralco. DIES CIRCUMCISIONIS DOMINI 419 Ezechielem habens quattuor facies: hominis, vituli, leonis et aquilae? ob quattuor naturae humanae status in ipso: statum innocentiae, poenae, gratiae et gloriae, quae Rex David admiratus est: Quid est homo quod memor es eius ? etc.: hic status innocentiae mysteriumque nativitatis; Minuisti eum paulo minus ab Angelis propter passionem carnis: mysterium passionis et status poenae; Gloria et honore coronasti eum : mysterium resurrectionis et status perfectae gratiae, et tandem: Omnia subiecisti sub pedibus eius : * mysterium ascensionis et status perfectae gloriae Christi sedentis ad dextram Dei. Nos quoque haec eadem mysteria contemplari possumus hodie in sacro Evangelio: statum innocentiae ob quam Christus dicitur puer propter infinitam ac Deo aequalem puritatem et innocentiam; statum passionis et poenae, quia circumciditur et effundit sanguinem; statum gratiae et gloriae, quia praeterea Salvator dicitur: Gratiam et gloriam dabit Dominus. * Sed non haec contemplari libet. Loquitur procul dubio sacrum Evangelium de Christo, qui vivus et verus est Deus. De Deo autem quattuor praecipue praedicant Sacrae Litterae Divinaeque Scripturae: primum est, quod est aeternus, nunquam habuit principium, semper fuit infinitis saeculis antequam mundus crearetur; secundum est, quod est infinitae magnitudinis, quem coeli et coeli coelorum capere non possunt, mundus totus, mille mundi ac millies mille mundi; tertium est, quod sit omnino immortalis et impassibilis: Qui solus habet immortalitatem, ? qui solus beatus et gloriosus est: Beatus et solus polens Deus;* Soli Deo honor el gloria ; * quartum tandem est, quod Deus est intellectu incomprehensibilis et lingua ineffabilis; hinc cum nomina cognitis rebus imponantur ad exprimendas proprietates declarandasque rerum naturas, Deus, cum sit incomprehensibilis et ineffabilis, nominari a nobis non potest pro dignitate. Et tamen sacrosanctum hodiernum Evangelium ostendit Deum aetatis octo dierum: Postquam consummati sunl dies oclo ; ostendit eum puerum, infantem, parvulum; ostendit eum circumcisum, vulneratum, cruentatum, passum: Ut circumcideretur puer ; tandem ostendit eum nominatum: Vocatum esi nomen eius Iesus. Bone Deus, quid quibus respondent quattuor humanae nnturae status. Quattuor de Deo docent Sacrae Litterae: Reternitatem, immensitatem, Immortalitatem, Ineffabilitatem: et tamen hodie ostenditur natus in tempore, parvulus, vulneratus et nominatus; Christus enim Verbum Dei neternum est; sed quia Deus factus est homo, Deus neternus factus est temporalis, parvulus, passibilis, ut homo fieret Deus neternus et maximus, veluti filius Dei constitutus. 420 DIES CIRCUMCISIONIS DOMINI aeternitati cum tempore et aetate octo dierum? Quid infinitae magnitudini Dei cum parvitate infantuli et pusillitate parvuli pueruli? Quid impassibili gloriae Dei cum humilitate et passione circumcisionis? Quid incomprehensibili et ineffabili Deitati cum nomine Iesu ? Vocatum est nomen eius Iesus. Filius Dei, cum sit verus Deus, aeternus est, ante omnem creaturam. Sic Ioannes ostendit dicens: In principio erat. Verbum et Verbum erat apud Deum et Deus erat Verbum. Hoc erat in principio apud Deum. Omnia per ipsum facta sunt.!* Sic Salomon loquens de sapientia Dei, quae Christus est, virtus et sapientia Dei:!! Dominus possedit me in initio viarum suarum, ante quam quicquam [acerel a principio; ab aelerno ordinata sum et ec antiquis, antequam terra fieret, etc. 1? Sed quia Verbum caro factum est, Deus factus est homo, aeternus factus est temporalis; qui supra coelum erat, ubi non est tempus, factus est sub coelo, ubi omnia tempore mensurantur, ut homo qui supra terram temporalis erat, fieret in paradiso supra coelum aeternus, cum Deo et Angelis eius vitam ducens aeternam, nunquam finituram. Quare tempus hoc parit aeternitatem et ideo tempus est octo dierum, octavus dies, finita hebdomada redit ad principium, ad primum diem; mundi autem principium aeternitas est, nam ante quam mundus fieret, non erat tempus, non motus, non coelum, sed sola aeternitas, solus aeternus Deus. Factus est aeternus Deus temporalis homo, ut homo temporalis fieret aeternus veluti Deus; factus est Deus homo, ut homo fieret Deus, Deus magnus, maximus, ter maximus; factus est puer parvulus, ut homo parvus fieret magnus Deus; circumcisus est, factus est sub lege, ut Paulus ait: Factum ez muliere, factum sub lege, sed ul eos qui sub lege erant redimeret et adoptionem filiorum reciperemus ; ? factus est sub lege, ut nos liberaret a gravi iugo legis; factus est ex muliere, filius mulieris, ut nos Dei filios constitueret. II. Non sine causa autem in circumcisione et sanguinis effusione Christus nomen accipit Salvatoris, sed ad ostendendum quod sanguine suo mundum salvaturus a peccatis erat. Circumcisio hodierna typus adoptionem, eic. DIES CIRCUMCISIONIS DOMINI 421 fuit passionis Christi. Opus erat sanguine et sanguine humano et sanguine purissimo ac innocentissimo ad delenda peccata. Sanguine quidem, hinc Deus animalia sacrificari sibi iussit; !* sanguine autem humano et innocenti, hinc voluit infantes octo dierum circumcidi. !5 Sed omnis sanguis impurus coram Deo, solus sanguis pueri huius purus est: Ul circumciderelur puer: viso sanguine hoc, placatur ira Dei et homo salvatur. Hoc est quod in Exodo legimus: occurrit Deus Moysi pergenti in Aegyptum et voluit occidere eum; quod videns Sephora Moysi uxor, statim circumcidit filium suum sanguinemque fudit innocentem; viso autem sanguine illo innocente, Deus placatus abiit. !* Hebraei in Aegypto sanguine innocentis agni salvati fuerunt a plaga mortis primogenitorum. !? Quia igitur ad salvandum populum Dei a peccatis requirebatur sanguis innocens et purissimus, ideo Christus puerulus octo dierum circumcisus et sanguine proprio cruentatus, nomen adeptus est Salvatoris. Cum autem in cruce totum sanguinem pro mundi salute effudit, nil minus innocens et purus, absque ulla penitus macula vel minimi peccati erat Christus quam fuerit in circumcisione; ideo a Ioanne cum triginta annorum esset, agnus est appellatus: Ecce Agnus Dei, ecce qui tollit peccata mundi. ?* Agnus innocens Christus vir factus sicut puer octo dierum. Non placabatur Deus in sacrificiis quae pro peccatis offerebantur, nisi sanguine innocenti mundorum animalium; oportebat autem simul munda et immaculata esse animalia, quae ex praescripto divinae legis Deo pro peccatis offerenda erant ad placandam iram mitigandamque Deitatem iratam. ?** III. Postquam consummati sunt dies ocio ut circumcideretur puer. Pro peccatis nostris circumciditur purissimus iste puer, ad acquirendam nobis possessionem salutis aeternae, quam per peccatum Adae amisimus. Sicut enim Esau vilissimo pretio vendidit hereditatem primogeniturae Iacobo, !? ita Adam pro uno pomo arboris scientiae boni et mali vendidit antiquo serpenti perpetuam hereditatem paradisi. ? Est autem divinae legis statutum ut si quis, paupertate urgente, coac- 12, 3-23. 18) Io 1, 29. Vulg.: Peccatum. Peccata lcct. cod. et ex Liturgia Ecclesiae. 18*) Ct. Lv 1, 1 sqq. 19). Ct. Gn 25, 29-33. 20) Ct. ibid. 3, 1 sqq. Circumcisio hodierna typus fuit passionis Christi. Opus erat sanguine humano et innocenti ad delenda peccata, ideo Christus hodie circumciditur. Circumciditur Christus ut nobis ncquirat possessionem salutis DBeternae. Duo mysteria proponuntur hodie: circumcisionis et nominis impositionis. Mula legimus Dei nomina, nomen autem lesus omnia continet; 422 DIES CIRCUMCISIONIS DOMINI tus necessitate, vendiderit possessionem suam, possit, cum venerit ad pinguiorem fortunam, eam redimere, vel propinquus et consanguineus ipsius. ?' Sic Christus venit in hunc mundum factus hominis propinquus, ut venditam ab homine possessionem paradisi redimeret pretio sanguinis sui. Sic ait Petrus: Non enim corruptibilibus auro e( argento redempti estis . . . sed pretioso sanguine ... Agni immaculati et incontaminati Christi ; ? sic et Paulus ait: Empti enim estis pretio magno.?? Pretium utique magnum est et inaestimabile patri sanguis et vita unici filii supra modum dilectissimi, quem nec pro toto auro venderet aut daret; Christus autem soluturus universum hoc pretium in cruce, hodie dat Patri arrham insignum futurae redemptionis. IV. Postquam consummali suní dies octo ut circumciderelur puer, vocatum est, etc. Duo habemus ineffabilia Christi mysteria in hoc sacrosancto Evangelio: mysterium circumcisionis et mysterium impositionis nominis, quod est super omne nomen, ** compendium omnium nominum divinitatis, sicut homo compendium est totius universi et imago Dei. Est nomen veluti imago repraesentans id quod nomine et voce significatur; sic nomen hoc imago quaedam Christi est totum Christum repraesentans quasi in magno speculo. Multa Dei nomina legimus in Sacris Litteris: aliquando appellatur 9N, aliquando 1 9N, nunc D'39N, nunc DNAON, nunc mm, - e Li . - v3? nunc UN. modo TU, aliquando mv. vocatur m, nonnunquam DN2S mm; sed omnia in hoc nomine continentur. e significat ens, DUN ens primum, nim subsistens, oN potens, mn*oN numen divinum, DN divina nu- 2/2 E^ mina, VU sufficiens, *J4N Dominum, sive Dominos, T Mo. UIS altissimum, niN2x mm Dominum exercituum, idest omnipotentem. .Hoc autem nomen virtute omnia.contiincontaminati. 23) 1 Cor 6, 20. 24) Phi 2, 9. 25) Ms.: El, Eloah, Elohim, Ehieh, Iehovah, Adonai, Sadaí, Elion, Iah, Iehovah Zebaoth, slc ct infra. DIES CIRCUMCISIONIS DOMINI 423 net, si intelligatur quidnam sit salvare a peccato, a potestate diaboli, a morte aeterna et conferre homini immortalitatem, vitam perpetuam omnemque felicitatem. Declarat Angelus divini huius nominis significationem: Vocabis nomen eius Iesum, ipse enim salvum faciet populum, etc.? Evangelista vero hodie nominis huius excellentiam ac dignitatem manifestat: Quod, inquit, vocatum est ab Angelo prius quam in ulero conciperelur.?! Non inquit: impositum est ab Angelo, sed vocatum, manifestatum: Vocabis nomen eius Iesum ; a Deo impositum est, sed per Archangelum revelatum ac manifestatum Virgini Sanctissimae et Beato Ioseph. Hoc nomen proprium Christi est, non est melaphoricum, sicut cum dicitur luz, via, pastor, ostium, petra, sol, etc., ?? sed proprium et peculiare Christo; non commune aut appellativum, sed personale. Si dicitur Christus, nomen est dignitatis; sed cum dicitur Iesus, est nomen personae. Hoc nomine in Sacris Litteris appellatos legimus homines et Deum, nam ubicunque legimus Deum salvatorem aut Dei salutare, semper hebraicum est nomen Jesu: Converte nos, Deus salularis nosler, Deus Iesus noster ;?9' Ecce Deus salvator meus, Deus lesus meus; ?? Ezultabo in Deo Iesu meo; *? quoniam nomen hoc personam significat quae simul est Deus et homo. Sic virtute continet omnia Messiae nomen?! in Sacris Litteris: Vocabitur nomen eius Emmanuel ; * Voca nomen eius : Accelera, spolia deirahe, festina praedari : * Vocabitur... admirabilis... Deus, etc.** Est nomen hoc divina impositum auctoritate et angelico ministerio. Ubicunque autem legimus impositum alicui nomen a Deo, signum est singularis gratiae et benevolentiae divinae, signum magnae et mirabilis dignitatis, sicut in Abraham et Sara,?5 sicut in Iacob ** et Gedeone, ?' in Ioanne Baptista ?5 et Petro.?? Christo autem non est impositum nomen hoc in aetate adulta, sed a nativitate, sicut lasac *? et Ioanni Baptistae, quoniam Isaac suo ortu laetificavit patrem certamque spem dedit venturi Messiae et Ioannes ex utero 28*) Ps 84 (hebr. 85), 5. yv. 29) Is 12, 2. "ny av". 30) Hab 3, 18. *yuv*. $134 "* -g.* Christus enim nomen est dignitatis, lesus autem personae, quod significat Salvatorem, Deum et hominem. Est nomen hoc divina nuctoritate impositum, quia nb ortu suo coepit Christus salutem mundi operari; ]deo nomen est infinitae consolalionis hominibus. In omnibus Christi mysteriis elucet gloria divinitatis cum humilitate humanitatis, sic in nativitate et in passione. 424 DIES CIRGCUMCISIONIS DOMINI matris repletus fuit gratia Spiritus Sancti; *! sic Christus a suo ortu coepit mundi salutem operari divina virtute. Hinc appellatur Salpalor, nomen dignitatis et honoris, non solum quia divinam indicat naturam et maiestatem, sed etiam virtutem qua victoriam atque triumphum reportaturus erat, victis hostibus, mundo, diabolo, peccato, inferno et morte. Tandem nomen est hominibus infinitae consolationis, declarat enim quod Christus est nobis infinitus theslurus ac perennis fons et origo omnibus hominibus omnium. bonorum. Isaias manifestat divinam hanc consolationem: Confitebor libi, Domine, quoniam iratus es mihi ; conversus est furor luus et consolatus es me. Ecce Deus salvalor meus, Iesus meus, fiducialiter agam el non limebo, quia fortitudo mea el laus mea Dominus, et factus est mihi in salulem, in Iesum. Haurietis aquas in gaudio de fontibus Salvatoris, Iesu... quoniam excelsum est nomen eius. € IV. ALIA HOMILIA Postquam consummati sunt. dies oclo uL. circumciderctur puer, vocalum esi nomen cius lesus. ! I. Sicut Deus in mundi initio simul creavit altissimum coelum et terram infimam rebusque omnibus subiectam, illud nobilissimum, hanc autem vilissimam, illud clarissimum hanc obscurissimam, ? ita cum in persona Christi, quando Verbum caro factum est, coniunxerit Deus altitudinem divinitatis suae cum humilitate humanitatis nostrae, ad comprobandam utriusque naturae veritatem in omnibus fere Christi mysteriis elucet gloria divinitatis cum humilitate humanitatis. Si enim in nativitate Christi magna fuit humilitas, quod pannis involutus infans positus fuit in praesepio, * magna fuit divinitatis gloria quod pastoribus ab Angelo nunciata nativitas fuit: Ecce... . evangelizo vobis gaudium magnum ... quia natus est vobis... Salvator, qui est Christus Dominus. * Similiter in morte Christi, si magna .DIES CIRCUMCISIONIS DOMINI 425 fuit humanitatis humilitas in cruce mori inter infames latrones tanquam scelerosum, * gloria fuit divinitatis quod lenebrae faciae sunt super universam terram, quod peírae scissae sunt ... monumenta aperta sunt el mulla corppgra sanctorum qui dormierant surrexerunt. ? II. In hodierno etiam Evangelio magna elucet tum humilitas tum gloria Christi; humilitas dum circumciditur, et gloria dum Salvator appellatur. Haec duo Paulus exaggeravit dicens: Hoc... sentite in vobis quod et in Christo Iesu, qui cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est esse se aequalem Deo, sed semelipsum ezinanivit [formam servi accipiens, in similitudinem hominum factus et habitu inventus ul homo. Humiliavit semetipsum factus obediens usque ad morlem, mortem aulem crucis ; propler quod et Deus ezxaltavit illum et dedit illi nomen quod est super omne nomen, ul in nomine Iesu omne genu [fleciatur. ? Magna humilitas quoniam venit in similitudinem carnis peccati. ? Sicut enim qui hominum iniuria amputatas habet aures latro reputatur, quoniam hac poena puniri solent latrones qui non merentur affici ultimo supplicio, 1! et sicut quisquis medelam sumit, indicat se aliquam infirmitatem aut indispositionem et malam valetudinem pati, ita Christus hodie eousque humiliavit seipsum, ut sicut ceteri Adae filii peccator reputari voluerit, circumcisio enim remedium erat contra originale peccatum. Sic ezxinanivit semelipsum formam servi accipiens. Sed quid est quod ait servi simpliciter? Servus alicuius domini servus [est]; cuinam domino se subiecit Christus? cuius domini factus est servus? Formam servi accipiens, formam servi Dei: Ecce intelliget servus meus.1 Si venisset Christus in gloria maiestatis, sicut venturus est ad iudicandum mundum, ?? vel sicut ascendit in coelum, !3 aut sicut in gloriosa transfiguratione apparuit,!* accepisset formam Filii, sicut Ioannes ait: Vidimus gloriam eius gloriam quasi unigeniti a Patre ; 1? sed venit in humilitate et paupertate, quasi merus homo; ideo formam servi accepit. Theatrum Vitae Humanae, sub voce: Auris. 11) Is 52, 13. 12) Ct. Mt 25, 31. Hodle etiam magna elucet tum Christi humilitas, tum gloria. Elucet humilitas, quia tanquam peccator circumciditur, venil. enim ut servus —- non tantum Dci, sed etiam naturae, servus legis et mortis; non suscepit servitutem peccati, sed speciem induit peccatoris, ut fieret mundi Salvator. 'ranta fuit humilitas Christi! 426 DIES CIRCUMCISIONIS DOMINI Nec tantum accepit formam servi Dei, cum esset Filius Dei, sed eliam formam servi naturae. Nam Angeli et Beati in gloria sunt quidem servi Dei, sed non servi naturae; homo autem passibilis et mortalis naturae servus est, nam Paulus ad Romanos ait quod vanitali ... subiecta crealura esl, et quod liberabitur aliquando a servitute corruptionis in libertatem gloriae filiorum Dei.'* Christus autem fieri voluit etiam servus naturae, subici legibus naturae; voluit esse subiectus fami, siti, frigori, nuditati et naturalibus necessitatibus, sicut quilibet alius homo. ; Et amplius fieri voluit servus legis. Sic Paulus ait quod misit Deus Filium suum factum ex muliere, factum sub lege ; sic hodie iuxta divinae legis praescriptum circumciditur.!? Et insuper fieri voluit servus mortis, subiectus morti, voluit esse homo mortalis, sub mortis imperio, hinc hodie sanguinem spargit, cuius effusione deficit et moritur homo. Adhuc autem legimus servitutem peccati et diaboli: Qui facil peccatum, servus esi peccaíi,!? et: Veni... princeps mundi huius.?? Hanc autem servitutem quam subiit homo divinum transgrediendo mandatum, ?! Christus suscipere nullatenus voluit, sed speciem huius servitutis veniens in similitudinem carnis peccali ; hinc tentari voluit a satana.? Finxit se quodammodo Christus servum peccati et diaboli, sicut Chusai arachites finxit se servum Absalom ut Davidi morem gereret et Absalomi impiam seditionem dissolveret.* Omnis homo erat per peccatum servus diaboli; venit Christus in similitudinem homo factus, quasi ipse quoque servus esset satanae, ut dissolveret opera diaboli?** et sic fieret Salvator mundi et ipso opere nomen sortiretur Iesu, idest Salvatoris. Magna Christi humilitas: voluit propter Deum et ex humanae salutis desiderio subicere seipsum notae et infamiae peccati, sicut sanctus Ioseph propter Deum subire voluit iniuriam infamiamque delicti;?5 viro nobili et honorato nihil intolerabilius quam infamia qua laeditur honor. Gn 17, 10-14; Lv 7, 2-3. 19) Io 8, 34. 20) Ibid. 14, 30. 21) Cf. Gn 3, 1 sqq. DIES CIRCUMCISIONIS DOMINI 427 Circumcisio autem figura extitit passionis et mortis Christi, designans quod innocentissimo sanguine delendum erat originale peccatum. Christus autem nil minus innocens erat cum mortuus fuit quam cum circumcisus, hinc a Ioanne Baptista indicatus digito, cum iam virilis esset aetatis, appellatus fuit Agnus Dei: Ecce Agnus Dei, ecce qui tollil peccata mundi.?* Christus autem tanquam scelerosus mortuus est inter latrones, gravissimis poenis et cruciatibus affectus, ac si esset scelestissimus homo et ipsamet sceleritas et ipsummet peccatum. III. Elucet autem in hodierno mysterio argumentum infinitae caritatis Christi erga nos, cum tam cito sese pro nobis exposuerit acerbissimo dolori mortisque periculo in cruenta circumcisione. Videmus autem Christum non tantum carne, sed etiam corde et opere propter nos circumcisum. Potuisset Christus procul dubio et desiderare et quaerere et possidere in mundo hoc temporalia bona, divitias, dignitates, delicias et voluptates sicut Adam in paradiso, sicut Salomon in Ierusalem ; ? sed propter nos renuit haec Christus et pati voluit paupertatem, ignominiam et poenas multas. Sic videmus Christum omni ex parte circumcisum. Scimus autem quod Christus non habet tantum corpus naturale et proprium quatenus singularis persona et particulare individuum naturae humanae, habet etiam corpus mysticum, quod est sancta Ecclesia: Vos... estis corpus Christi el membra de membro. ** Cum igitur nos quoque simus corpus Christi, nos etiam circumcisos esse oportet, nam per circumcisionem discernebatur populus Dei ab infidelibus gentilibus, idololatris. Circumcisos nos esse oportet, amputata et resecata omni superfluitate carnis: Qui enim sunt Christi, carnem suam crucifixerunt cum vitiis et concupiscentiis.?9 Iosue ingressus terram promissionis, iussus fuit secundo circumcidere populum, quoniam in deserto circumcisus non fuerat.?" Iosue Christi figuram gerit, desertum synagogae sub lege Moysi, terra promissionis Ecclesiae sub Evangelio Christi, sicut Iordanis symbolum est Baptismi. Non fuit Circumcisio figura extitit passionis Christi. Christus circumcidi voluit non tantum carne, sed etiam spiritu. Nos quoque circumcidi oporict, cum simus eius corpus mysticum. Sumus omnes arbores silvestres; circumcisione opus est ut inseramur in bonam olivam. Imprimis necesse est ut principes et patres familias seipsos clrcumcidant ab omni vitio, 428 DIES CIRCUMCISIONIS DOMINI circumcisus populus in deserto secunda circumcisione: non praecipiebat lex Moysi carnis mortificationem et contemptum mundi, non consulebat statum perfectionis, voluntariam paupertatem, caelibatum et coelestem in terris conversationem; hanc secundam circumcisionem Iosue dux populi effecit, hoc speciale Christi opus est. Circumcidamus ergo nos ipsos gladio spiritus, quod est verbum Dei ; Vivus est enim sermo Dei et efficax, etc.; * cireumcidamus opera superflua, verba superflua, cogitationes et desideria cordis superílua, quia ex hac circumcisione spirituali veri agnoscemur christiani, sine qua Deo et Christo minime placere poterimus. Nos omnes ob naturam peccato corruptam sumus veluti arbores silvestres, sicut caprificus, sicut oleaster, ut Apostolus ait;?3 si in bonam olivam, in bonas arbores inseri volumus ut bonos fructus faciamus, circumcisione opus est, praecisione inutilium ramorum, nam alioquin silvestres arbores infrugiferae non sunt natae nisi ad ignem: Omnis... arbor quae non [acit fructum bonum, excidelur et in ignem mittetur. * Nos sumus sicut vitis, quae ut bene fructificet, putatione opus habet et amputatione inutilium palmitum. IV. Duabus personis factum legimus speciale mandatum circumcisionis: Abrahae ut circumcideret scipsum et omnes masculos familiae suae, et Iosue principi ut circumcideret universum populum, cuius princeps iam constitutus erat. Non iussit huic Deus ut circumcideret seipsum, quoniam iam in Aegypto Iosue fuerat circumcisus. O utinam patresfamiliarum et principes divina haec mandata intelligerent! Si paterfamilias es, mandat Deus ut teipsum circumcidas ab omni vitio, ne familiae tuae des scandala et malis exemplis tuis eam pertrahas in gehennam; deinde ut universam familiam tuam circumcidas ab omnibus vitiis et peccatis. Principem autem necesse est circumcisum esse ab omni vitio, quoniam Dei personam gerit, Dei locum tenet in terris, viva Dei imago est, viva iustitia et lex animata. Huius opus est populum circumcidere ab omnibus publicis malis et ab omni publica vitiorum pernicie, sicut Moyses destruxit aureum vitulum,?5 sicut Ezechias?* et Iosias ' sanctissimi reges abstulerunt 1-25; 2 Par 34, 1 sqq. DIES CIRCUMCISIONIS DOMINI 429 et destruxerunt omnia idola, sicut Iosue ad nihilum fere Chananaeos omnes redegit. 35 O mundum ter quaterque beatum, si patresfamiliarum et principes tum saeculares tum spirituales divina haec exequerentur mandata! Nam hoc est quod Deus Aaroni iussit, ut per singulos dies concinnaret emungeretque lucernas aurei candelabri.?? Lucernae autem, dum emunguntur, veluti circumciduntur. Aureum autem illud candelabrum Ecclesiae hieroglyphicum erat et septem lucernae multitudinem fidelis populi designabant. Emungendae erant sacerdoti lucernae: circumcidendi sunt Episcopis, sacerdotibus et praelatis populi fideles, amputandae sunt omnes causae et occasiones malorum quae scandalo possunt esse. Poslquam impleti sunl dies oclo ul circumcideretur puer, etc. Multis de causis voluit Dominus Iudaeorum more circumcidi, sed praecipua causa quae ad hoc eum impulit fuit amor, sicut Sichem princeps Sichimorum circumcidi voluit ex amore, ut sic posset Dinam pulcherrimam filiam Iacob accipere uxorem. *? V. ALIA HOMILIA Deus eraitavit illum et dedit illi nomen quod est super omne nomen, ut in nomine lesu omne genu [lectatur, etc. ! I. Sicut coelum quod est super omne coelum, est omnium maximum et omnium nobilissimum, quoniam in mundi huius mirabili constitutione superiora corpora continent intra se inferiora et quo superiora sunt et loco eminentiora eo sunt etiam nobiliora, sicut coelum maius et nobilius terra est, sol maior et nobilior luna, ita inquit Apostolus quod divinissimum hoc nomen [esu es! super omne nomen, idest maximum et nobilissimum omnium nominum et quod virtute omnia continet, sicut coelum supremum omnes alios coelos et elementa cum omnibus quae in eis sunt: Dedit illi nomen quod est super omne nomen. j) Phil 2, 9-10. Vulg.: Donavit illi, etc. deinde ut circumcidant sibi subtectos, nuferendo causas et Occasiones peccatorum. Christus circumcidi voluit prüecipue ex caritate. Nomen Iesu nobilissimum est omnium nominum. - Muttipllciter Deus nominatur; sed nomen Iesu virtute continet omnia Dei nomina et declarat divinam potentiam, dicitur enim Saivaltar, quia salvat ab omnibus malis, ab ipsa morte et n potestate diaboli, 430 DIES CIRCUMCISIONIS DOMINI Divinorum nominum quaedam significant divinam essentiam et naturam, ut [Y et ('TW?N; quaedam divinam potentiam et maie- T Li LUE I statem, ut Deus ezercituum, idest omnipotens, ut *1U,*? idest sufficiens absolute, qui omnia potest; quaedam bonitatem, misericordiam, caritatem, clementiam et benignitatem Dei, ut cum dicitur Pater misericordiarum et Deus totius consolationis, ? cum dicitur sponsus, * pastor, 5 medicus; * alia tandem divinam sapientiam et omniscientiam, qua omnia... nuda el aperia sunt oculis eius." Sacra theologia in quattuor partes divisa est: in prima agitur de divina natura, in secunda de potentia creante, in tertia de sapientia redimente et in quarta de bonitate glorificante. Divinissimum autem hoc Christi nomen virtute omnia haec Dei nomina continet, ideo nomen est super omne nomen. Continet nomina significantia divinam essentiam et naturam, quoniam absolutus Salvator esse non potest nisi Deus, sicut nec creator; Christus autem absolute dicitur Salvator: Ipse... salvum faciet populum suum a peccatis eorum ; * sed quis potest dimittere peccata, nisi solus Deus ? * Continet nomina divinae potentiae, quoniam cum dicatur simpliciter Salvalor, solus ipse intelligendus est Salvator; salvare autem a peccatis opus est infinitae potentiae. Nam ad conferendam salutem hanc necesse est salvare hominem a morte, nam per peccatum intravit mors in mundum, ?? salvare a potestate diaboli, ab ira Dei et a poenis inferni. Ad salvandum autem universum genus humanum ab omnibus hisce malis quis nesciat quod virtus et potentia requiritur infinita? Quaenam creata virtus potest superare mortem, suscitare et ad vitam revocare defunctum hominem? Salvator autem hic omnes homines iam ab initio defunctos est suscitaturus: Sicut in Adam omnes moriuntur, ita et in Christo omnes vivificabuntur ; ? Ego sum resurreclio et vita ; ? Omnes qui in monumentis sunt, audient vocem Filii Dei. Quis item nesciat quod diabolus gigas est fortissimus et Apc 21, 9; 22, 17. 5) Ct. Gn 49, 24; Is 40, 11; Ier 17, 16; 31, 10. 6) Cf. Dt 32, 39; (Ps 6. 3); 29, 3; 40, 5; 102, 20; 100, 20; Is 30, 26; Ier 30, 17; Mt 9, 13. 7) Mebr 4, 12, DIES CIRCUMCISIONIS DOMINI 431 potentissimus ? Non esl potestas super lerram quae comparelur ei ; * Cum [ortis armatus custodit atrium suum, sed si fortior venerit, vincet eum; In digito Dei eicio daemonia. !5 Sic ipse est Deus exercituum, Deus potentissimus, qui solus omnes vicit daemonum innumerabiles exercitus, sicut solus Samson mille vicit armatos Philisthaeos inermis; !* sic Christus solo verbo ab uno homine expulit legionem pessimorum daemonum??? innumeraque miracula edidit ad ostendendum se vere Salvatorem esse perfectumque liberatorem ab omni malo et quod potestatem haberet dimittendi peccata,!9 quod solius divinae est potestatis. Sic nomen Iesu divinam potentiam manifeste declarat. II. Nec tantum divinam potentiam, sed etiam divinam sapientiam. Aliquando Christus ad declarandum quomodo sit. mundi Salvator, dixit se medicum esse: Non est opus valentibus medicus, sed male habentibus... Non... veni vocare iustos, sed peccatores; !? hinc curabat omnes infirmitates et languores. ?? Necesse est autem ut medicus sapiens sit et valde peritus in arte, ut cognoscat infirmitates et causas morborum ad applicanda convenientia remedia et medicamenta, ut infirmum rite noverit curare praeparando, disponendo, purgando, restaurando et praeservando et pro viribus conservando in bona valetudine optimis vitae regulis et praeceptis. Christus autem medicus est animarum, infirmitates autem animarum vitia sunt et peccata; causae autem et radices vitiorum in corde sunt, in intimis animi partibus et secessibus. Humanum autem cor soli Deo patet: Scruíans corda ei renes Deus,?'* solus Deus novit omnium hominum corda et mentes, hinc dicitur Deus vivens et videns, ?? quia omnia videt, omnia novit. Ad salvandum ergo mundum totus requirebatur divinae sapientiae thesaurus, et sic Paulus ait quod in Christo sunt reconditi omnes thesauri sapientiae el scientiae Dei. ** Hinc Christus non tantum ad declarandam divinam potentiam suam innumera miracula edidit, sed etiam ad manifestandam divinam sapientiam evangelicam legem condidit et praedicavit, quae thesaurus est divinae sapienaffert hos vrr. 16) Cf. Idc 15, 14-16. :17) Cf. Mc 5, 6-13; Lc 8, 30-33. Lc 4, 40; 6, 18-19. 21) Ps 7, 10. 23) Cf. Gn 25, 11. 23) Col 2, 3. quod solius est divinae potestatis, Decinrat etinm divinam snpientiam, salvat enim ab infirmitatibus spiritualibus, quod sola divina sapientia potest. Declarat enritatem qua Christus hominem iustificat, deificat el giorificat. Omnia haec mystice designantur in visione Ezechielis, declarat enim infinitam Dei erga nos humanitatem, 433 DIES CIRCUMCISIONIS DOMINI tiae; hinc in arca testamenti non solum erat virga miraculorum, ^ sed etiam tabulae legis?* et tandem vas mannae,?5 quod divinae bonitatis hieroglyphicum est. III. Divinum istud nomen ad arcae illius instar non solum divinam continet potentiam et sapientiam, sed etiam bonitatem. Nam quid est salvare nisi omnia peccata dimittere? unicuique hominum dimittere debitum decem millium talentorum ??' nisi gratiam largiri quae hominem efficit divinae naturae consortem,?8 quae filium Dei, fratrem Christi et coelestis regni legitimum heredem hominem efficit? nisi tandem vitam largiri et gloriam felicitatemque sempiternam in paradiso Angelorum, ut homo per aeterna saecula panem comedat in mensa ipsiusmet Dei,?? tanquam carissimus et dilectissimus filius Dei et frater Christi? Quid est salvare nisi comunicare hominibus omnes thesauros coelestium bonorum? Ego ostendam ibi, imo dabo omne bonum. ?? Et quidem in hoc supersanctissimo et superdivinissimo nomine videre mihi videor quattuor illas mirabiles facies coelestis animalis apud Ezechielem: faciem hominis, vituli, leonis et aquilae. ?! Declarat enim divinum hoc nomen infinitam Dei erga nos humanitatem, infinitam patientiam, infinitam potentiam et virtutem ac tandem infinitam altitudinem divinae maiestatis. In prima quidem facie infinitam Dei erga nos humanitatem; nam Deus ad salvandum nos vere factus est homo, ut esset peccatorum non ultor, sicut prius dicebatur Deus ultionum, *? sed Salvator. Erat Deus prius peccatorum ultor, puniebat severissime peccatores, sicut patet in Adam, ** in Cain, ** in diluvio, ?* in igne Pentapolis, 35 in plagis Aegypti,? in submersione Pharaonis in mari Rubro, 9? in morte Hebraeorum in deserto ?? et in mille aliis demonstrationibus severae iustitiae Dei; nunc autem factus est Salvator peccatorum: Vocatlum est nomen eius Salvalor. Sicut quis a professione, arte et 9, 4. 26) Cf. Ex 16, 33-34; Hebr 9, 4. 27) Ct. Mt 18, 24-27. 28) Cf. 2 Petr 1, 4. DIES CÍRCUMCISIONIS DOMINI 433 exercitio vocatur vel doctor, velscriptor, vel sartor, vel pistor, iuxta uniuscuisque exercitium, vel pictor, vel sculptor, sic Deus nunc dictus est Salvator, quia ad hoc venit, ad salvandum; hinc quisquis accedebat ad Christum in apotheca et officina sacrosanctae humanitatis ipsius consequebatur salutis beneficium: Caeci vident, claudi ambulant, leprosi mundantur, surdi audiunt, mortui resurgunt, pauperes evangelizanlur. ** Omnem autem salutem ex caritate confert, dat omnia gratis ob amorem Dei, et omnes... vult salvos fieri, ** omnes vult salvare.*? Sicut sol totum mundum illuminat, totus est illuminator, totus lux, ita Deus totus est salus, totus caritas, totus humanitas. Habet etiam divinum hoc nomen faciem vituli: declarat divinam patientiam, quod Deus pro salute nostra infinita passus est mala et tandem sanguinem fudit mortique seipsum exposuit. Hinc in circumcisione effundens sanguinem dictus est Salvator, in signum quod effusione sanguinis sui salvaturus nos erat. Declarat infinitam potentiam contra diabolum, mortem et peccatum, et tandem altitudinem divinae maiestatis, nam Salvatoris nomen declarat quod Deus suapte natura sit bonorum omnium origo et opifex, auctor totius naturae, fons gratiae et rex gloriae, qui nullius indiget, sed eo omnia opus habent, sicut totus mundus eget solis luce. Dicitur etiam simpliciter Salvator, sive servator, sicut Deus dicitur absolute Dominus, quia omnium rerum est Dominus, terrestrium et coelestium, visibilium et invisibilium; sic Christus omnium rerum servator est, et hominum et Angelorum. Sic habet faciem aquilae, quae regina est avium: Dedit illi nomen quod est super omne nomen. O nomen ineffabile et incomprehehsibile! Vocatum est nomen eius Salvator, sive servator. IV. Omnia miracula tum Veteris tum Novi Testamenti virtutem divini huius nominis declarant, eo quod omnia et singula miracula facta sunt ad conferendam aliquam salutem pro aliquo salutari beneficio. Salutis nanque nomen universale est et multiplicem continet salutem, sicut multiplex est malum in quod homo incurrit vel potest patientiam, potentíam et nltitudinem maiestatis. Nomen verc ineffabile, continens * omnia tum. Veteris cum Novl Testamenti miracula, dignum sane "t coram eo 9mne genu flectatur, 434 DIES CIRCUMCISIONIS DOMINI saltem incurrere. Salvatum legimus Noe a diluvio, ** Loth ab incendio Pentapolis, 5 Isaac ab occisione, ** Iacob ab Angelo tenebrarum, *& Moysen a submersione, 5 mundum a fame in diebus Ioseph, *? populum Dei a tyrannide Pharaonis et plagis Aegypti, * a fame, 9! a siti, *? a serpentibus, 9 ab inimicis et persecutoribus in deserto 5* et in terra Chanaan 55 et innumeras alias legimus salutes ab innumeris periculis. Christus autem simpliciter dicitur Salvator, absque ulla particulari limitatione vel temporis, vel loci, vel personae, quia semper ubique et omnium Salvator universalis et perpetuus est. Nec immerito inquit Apostolus quod dignum est hoc nomen ut ei omne genu flectlatur. Nam legimus quod Nabuchodonosor, viso miraculo quod Deus liberavit tres iuvenes fideles de fornace ignis ardentis, decretum edidit per universum regnum suum ut nemo auderet blasphemare Deum Iudaeorum; 9 similiter Darius rex Persarum et Medorum, viso quod Deus Danielem salvaverat de lacu leonum, misit edictum per omnes provincias et regna imperii sui ut omnes colerent Deum Daníelis. Deus igitur, quia Salvator est, meretur ab omnibus pia religione coli et adorari. 32, 24-25. 48) Cf. Ex 2, 2-10. 49) Cf. Gn 41, 43 sqq. 50) Cf. Ex 10, 22-23; 11, 4-7; 14, 15 sqq. 51) Cf. ibid. 16, 1-35; Nm 11, 31-232. 52) Cf. Ex 15, 22-27; Nm 20, 2-11. 53) Cf. Nm 21, 4-9. 54) Cf. Ex 17, 8-13; Nm 21, 1 sqq; 31, 1 sqq. DIES EPIPHANIAE DOMINI Cum natus essei. lesus in Bethlehem Iudae in diebus Herodis regis, ecce Magi ab oriente penerunt, etc. ! . I. Sicut duce coelesti numine in columna nubis per diem et ignis per noctem, filii Israel ducebantur ad possidendam terram illam felicissimam patribus suis promissam,? ita hodie Magi, coelesti numine in splendidissima stella duce, venerunt ad Christum natum, sanctis omnibus Patriarchis atque Prophetis promissum et a Gentibus expectatum, adorandum, colendum et honorandum pretiosis donis: Procidentes adoraverunt eum, et apertis thesauris suis, obtulerunt ei munera, aurum, thus et myrrham. ? ...' Sicut regina Saba, audita per famam sapientia Salomonis, venit cum magno comitatu magnisque muneribus auri, aromatum et lapidum pretiosissimorum ad eum honorandum, * sic hodie Magi, cognito ex coelesti signo quod mysticus Salomon Christus natus esset, venerunt cum muneribus ad adorandum eum: Et apertis thesauris suis, obtulerunt ei munera, aurum, thus etl myrrham. Ecce res quidem nova et inaudita: Quis enim audivit unquam tale ? et quis vidit huic simile ? 5 Ecce magnum miraculum, ut infans natus in spelunca, collocatus in praesepio, hodie a Magis, a vitis sapientissimis, adoretur tanquam vivus et verus Deus: Ecce Magi venerunt ab oriente Ierosolymam dicenles :. Ubi est qui natus est rez Iudaeorum ? Vidimus enim stellam eius in oriente et venimus adorare eum. * Considerandum nobis est quiVulg.: Magi ab oriente venerunt, etc. Hodie Magi, stella duce, ad Christum adorandum veniunt, et cum muneribus honorandum. Non constat an Magi isti reges fuerint, sed certe viri honorabiles erant, forte etiam príncípes. 436 DIES EPIPHANIAE DOMINI nam sint hi qui veniunt, unde veniunt, quo veniunt et ad quid veniunt. IT. Ecce Magi. Est vulgo recepta opinio hos reges fuisse, quod tamen Evangelista non dicit, sicut regem dicit Herodem; quod si vere hi reges fuissent, non sine iniuria id praetermisisset Evangelista, quod ad Christi gloriam maxime faciebat, ut infans adoraretur a regibus, sicut non tacet Scriptura principes quosque suis titulis appellare; et si ad Abrahami gloriam describit M o y - ses venisse Abimelech regem Geraris cum Phicol principe exercitus ipsius ad ineundam*'* cum Abrahamo amicitiam, ? et simile de Isaac refert ob eandem causam venisse ad eum regem Geraris cum duce militiae eius, * profecto non siluisset Evangelista quod ad maximam Christi gloriam faciebat, neque nomen regium cum nomine magico commutasset, maxime cum nomen istud apud gentes non bene audiret, sicut quamvis regina Saba sapientissima maga esset, non praetermisit Divina Seriptura nomen regium, ut eam ob sapientiam magam appellaret; sed reginam dixit, non magam, quoniam regium nomen multo illustrius, splendidius et gloriosius est. Hos tamen honorabiles fuisse viros inde elucet quod ad ipsorum adventum commota est universa civitas Ierusalem; audiens enim Herodes quaerentes et dicentes: Ubi est qui natus est rez Iudaeorum ? ... turbalus est el omnis Ierosolyma cum illo; et congregans omnes principes sacerdotum, etc.,? quod minime tantus rex fecisset, si Magi hi pauperes et contemptibiles homines fuissent. Patet etiam ex muneribus, quia aperlis thesauris suis, oblulerunl ei munera valde pretiosa, aurum, ihus el myrrham, quae regina Saba obtulit Salomoni. Fuerunt ergo viri illustres valde et honorabiles et forte etiam principes et castrorum oppidorumque non ignobilium domini, unde forte crediti dictique sunt reges, usitato Scripturarum more quo reges appellat quorumvis oppidorum dominos, uti fuerunt quattuor illi reges quos Abraham cum trecentis suis vernaculis superavit, similiter quinque reges Pentapolis, 1? et unum ac triginta illos reges quos Iosue occidit pugnans contra Chananaeos.!! Vulgo tamen recepta opinio 6*) Ms.: Iniendam. 7) Ct. Gn 21, 22 sqq. 8) Ct. Ibid. 26, 20-31. 9) Mt 2, 3-4. DIES EPIPHANÍAE DOMINI 437 est hos reges fuisse ex illo Psalmi : Reges Tharsis et insulae munera offerent, reges Arabum et Saba dona adducent, ? quod in solemnitate hac canit Ecclesia; ? sed ibi Regius Vates de Gentium vocatione vaticinatus fuit, quarum hi Magi primitiae fuerunt, sicut pastores primitiae fuerunt Iudaeorum. III. Ecce Magi. In Divinis Scripturis magi ubique male audiunt, uti cum legimus de magis Pharaonis, Iannes et Mambres, ! de Balaam celeberrimo mago,!* de magis et incantatoribus quos secum habuit impius rex Manasses,!* uti fuit Simon Magus,!' Elymas magus !? et alii innumeri; hinc lege inhibitum erat a magis aliquid sciscitari: Non declinetis ad magos, nec ab ariolis aliquid sciscilemini ; !* et; Anima quae declinaveril ad magos ei ariolos... ponam faciem meam coníra eam et inter[iciam eam de medio populi sui.?* Hinc Saul occidit omnes magos et ariolos universi regni Israel, quamvis ipse tandem, infelix, mulierem magam consuluerit,?! quod proprium est principum legibus mala prohibere et contra omnem legem iustitiae vivere, habentes vocem Iacob et manus Esau. ?? Apud Chaldaeos tamen magi non male audiebant, sed sapientissimi viri magi dicebantur; sic enim apud Danielem legimus: Praecepit ... rex ul congregarenlur omnes arioli ... magi . . . et Chaldaei, ut indicarent regi somnia sua,?* quos omnes postea sapientes vocat: Praecepit rex ut inter[icerentur omnes sapienles Babylonis et, egressa sentenlia, sapientes interficiebantur.?** Hinc Daniel a Nabuchodonosor appellatus fuit princeps ariolorum et magorum, ?* imo vere constitutus fuit princeps magorum incantatorum, Chaldaeorum et aruspicum, ut regina dixit regi Balthassar, cum tamen Daniel sancto ac divino spiritu omnique sapientia plenus haberetur;?*et Ioseph in Aegypto magorum et sapientum omnium princeps est habitus, postquam interpretatus fuit somnia Pharaonis.?' Chaldaeis itaque et Persis dicebantur magi qui Graecis dicebantur philosophi, Hebraeis 11-12; 2 Tim 8, 8. 15) Cf. Nm 22, 5. 16) Ct. 4 ng 21, 6; 2 Par 33, 6. Vulg.: Infer[iciam illam. 21) Cf. 1 Rg 23, 3-21. 22) Ct. Gn 27, 22. ut. perirent, elc. 25) Cf. ibid. vr. 48. 26) Cf. ibid. 5, 10-12. 27) Ct. Gn 41, 1-45. Haec vox: magi, male nudit cum communiter nccipiatur pro incantatoribus, npud Chaldacos tamen significabat viros sapientissimos. Magia olim appellabatur scientin speculatrix divinorum ct naturalium secrctorum; ex wvwana nutem curiositate hominum sapientes saepe ad mirabilia patranda dacmones Invocabant. Duplex est magiae species: naturalis et honesta, daemoniaca et mala. 438 DIES EPIPHANIAE DOMINI scribae, Indis gymnosophistae, Gallis druidae, Latinis sapientes. ?5 Magia itaque primum appellata est adnüraBilis sapientia scientiaque speculatrix et contemplatrix divinorum, apex culmenque naturalis philosophiae, nec tantum physicae, sed etiam mathematicae, astronomiae, metaphysicae et theologiae, maxime vero exacta certaque cognitio mirabilium secretorum naturae, quibus rite cognitis, multa operari licet imperitis inexpertisque hominibus miranda. Hac naturali magia et Adam plenus a Deo cumulatissime fuit et postca nil minus Salomon, qui omnia universalis naturae secreta optime calluit. ?? Quoniam vero humanum genus nimis curiosum ad vanitates mirandasque novitates propensissimum est, hinc ad illicitas superstitiones declinatum fuit, adeo ut quo novis rationibus artibusque nova semperque mirabiliora magi ad homines in sui admirationem pertrahendos operari quoquo pacto possent, daemones ascirent et incantationibus quibusdam invocarent; unde omne praestigiorum ac veneficiorum, imo maleficiorum genus in mundum tanquam ex fonte omnium malorum emanavit, ex. qua radice omnis idololatriae impietas orta fuit. Hinc vulgo tandem magiae nomen infame redditum fuit, ut idem essent magicae artes ac malae artes maleliciorum ac praestigiorum effectrices et magi omnes pro maleficis haberentur. IV. Sapierites vero duplicem magiae speciem statuerunt, secernentes veluti aurum a luto et margaritas a fecibus: naturalem bonam honestamque magiam, ab infami mala atque cacodaemonica. Sic Philo in libro De Parlicularibus Legibus naturalem magiam docet dignam esse quovis homine libero ac principe;? Plato in Alcibiade ait magiam esse divinorum scientiam; * Cicero libro De Divinalione 1, in fine, ait quod non poterat quisquam Persarum rex fieri qui prius magorum disciplinam scientiamque non perceperit ; * Plinius docet magiam continere physicam, metaphysicam et Mundi, part. 12, f. 249*. 29) Cf. 3 lig 4, 33. 80) Pag. 497. 31) Png. 22. DIES EPIPHANIAE DOMINI 439 astrologiam, ac in oriente regum regibus imperare; ? Caelius hanc duplicem statuit magiae speciem. ?* Àn vero evangelici hi nostri Magi boni fuerint vel mali, controversum est. Divus Ignatius epistola ad Ephesios,?5 Iustinus Martyr Dialogo cum Tryphone,? Tertullianus libro De Idololatria," Origenes libro 1 Contra Celsum * et homilia 13 in Numeros,? Basilius oratione De Humana Christi Generatione* et Hieronymus in Isaiam 19*' et 47, 9. volunt hos malis artibus deditos fuisse tanquam Balaami successores. Sed Clemens Alexandrinus 1 libro Stronatum, " Chrysostomus in Matthaeum, homilia 6,49 Cyrillus Alexandrinus Isaiae 49, oratio 4, libro 4,55 Theodoretus libro 5 Historiae, capite 39,5 Sanctus Leo Papa sermone 1 in Epiphania,* volunt hos dictos sic esse propter sapientiam. Evangelista vero hos astronomia et contemplandorum siderum arte praestantes non obscure demonstrat, dum ait venisse Ierosolymam quaerentes et dicentes: Ubi est qui natus est rex Iudaeorum ? Vidimus enim stellam eius in oriente el venimus adorare eum ; ubi simul et professionem et pietatem eorum ostendit: professionem quidem, quoniam aiunt: Vidimus slellam eius in oriente; pietatem vero, quoniam aiunt: Ef venimus adorare eum. Praestat igitur Magos hos credere viros fuisse sapientes, fide et pietale praeditos, qui Divinis Scripturis coelestibusque oraculis fidem adhibuerint ac vere in venturum Christum crediderint, nam aiunt: Ubi est qui natus est ille rez Iudaeorum? * Non quemvis regem Iudaeorum, sed Messiam quaerunt, hinc Herodes, congregatis principibus sacerdotum ct scribis populi, sciscitatur ubi Christus nasceretur. 9? TOES Ecce Magi ab oriente venerunt. Ex qua autem orientis parte venerint Scriptura non memorat, sicut nec quinam hi fuerint, quonam nomine appellarentur, ex qua gente oriundi aut quotnam fuerint, (P. G. 11, 770-771). 39) Ibid. 12, 674-675. 40) Ibid. 31, 1440. 41) Lib. 7, (P. L. 24, 250). 42) Lib. 13, ibid. col. 457. 43) Cp. 145, (P. G. 8, 778). ibid. 82, 1271. 47) Cp. 1, (P. L. 54, 235). 48) Ille cx graeco, ubi est cum articulo: 'O xex9elc Bao sbc. 49) Mti 2, 4, Aliqui Sancti Patres volunt hos Magos malis artibus nddictos fuisse, alii sic dictos propter sapienlíam ; Evangelium vero innuit et sapientes et pios ilios fuisse. Puriter non constat ex quanam orientis parte venerint; multi dicunt ex Arabia illos venisse. Venerunt Ierosolymam, quia meiropolis erunt rcgni. 440 DIES EPIPHANIAE DOMINI sed tantum quod Magi fuerint, idest astrologi, et quod ab oriente vencruni, ad designandum Gentes quidem in Christi nativitate in oriente esse, Iudaeos vero in occidente; Gentes in oricnte fidei, Iudaeos in occidente infidelitatis; hinc hodie Gentes Christum quaerunt ad adorandum iam natum, Iudaei vero natum audientes turbantur et cum Herode occidere quaerunt. Multi existimant hos ex Arabia et Sabaea regione venisse, 9 quae auro, thure, myrrha omnibusque aromatibus dives est valde, iuxta quod Isaias ait: Omnes de Saba venient aurum el thus deferentes et laudem Domino annunciantes, * et Regius Vates dicit: Reges Arabum et Saba dona adduceni ; alii vero ex Chaldaea et Perside venisse, quoniam haec ad orientalem plagam est Ierusalem, Arabia vero et Sabaea regio ad australem, unde Christus reginam Sabaeam vocat reginam austri,5 et Chaldaeorum Persarumque sapientes vel maxime magi dicebantur, et si successores Balaami fuerunt, Balaam aramaeus et mesopotamenus fuit, sicut ipsemet ait. Numeris 23: De Aram adduxit me Balac rez Moabitarum, de montibus orientis. * Sed sive Arabes et Sabaei, sive Chaldaei aut Persae fuerint, nihil refert; sufficit quod ab oriente venerunt. V. Ecce Magi ab oriente venerunt Ierosolymam, metropolim totius regni regiamque ac omnium illustrissimam Iudaeorum civitatem, venerunt Ierosolymam quaerentes et dicentes : Ubi est qui natus est ille rez Iudaeorum ? Alludunt ad Balaami vaticinium: Orietur stella ez [acob el consurgel virga de Israel, et percutiet duces Moab vastabitque omnes filios Seth, et erit Idumaea possessio eius, hereditas Seir cedet inimicis suis, Israel vero fortiter aget. De Iacob eril qui dominetur et perdat reliquias civitatis. ** Quoniam vero Balaam minime expressit locum ubi Christus nasciturus erat, hinc Ierosolymam perrexerunt, existimantes in regia civitate natum esse divinum illum regem Iudaeorum, ibi ortam stellam illam sole splendidiorem. in Evang. Matthael hoc loco. 51) 60, 6. 52) Cf. Clemens Alex. Síromata, lib. 1, cp. 15, (P. G. 8, 778); S. Basilius hom. De humana Christi Generatione, ibid. 31, 1470; S. Io. Chrysostomus hom. De B. Philogonio, Ibid. 48, 753; In Matthaeum, hom. 6, ibid. 57, 63-64; S. Cyrillus Alex. In Isaíam, lib. 4, orat. 4, ibid. 70, 1062; Theophylactus Enarr. in Evang. Matthaei, ibid. 123, 162; Tertullianus Contra Marcionem, lib. 3, cp 3, (P. L. 2, 339); Iuvencus Evangelicae Historiae, lib. 1, vr. 276, ibid. 19, 97; S. Petrus Chrysologus serm. 1506, ibid. 52, 612-614. 53) Cf. Mt 12, 42; Lc 11, 31. 54) Vr. 7. 54*) Ibid. 24, 17-19. DIES EPIPHANIAE DOMINI 441 VI. Vidimus... stellam eius in oriente el venimus adorare eum. Cum natus fuit Christus, nata fuit nova haec stella in coelo omnium insiguissima ac splendidissima, quam mox ut viderunt, iter arripuerunt Divino Spiritu afflati, ut certo certius crederent stellam illam signum esse nati Iudaeorum regis: Ubi est qui natus est rex Iudaeorum ? Alii reges non nascuntur reges, sed fiunt; non natus fuit rex Saul, non David, non Salomon, non quivis alius rex, sed factus ab hominibus; Christus autem natus est rex, suapte natura, rex Iudaeorum, sicut sol rex astrorum: Qui natus est rez ille, de quo dicitur: Regnabit rex et sapiens eril el faciet iudicium et iustitiam in terra. In diebus illis salvabitur Iuda et Israel habitabit confidenter; 55 rex sapiens, iustus et salvator: Ecce rez tuus venit tibi iustus el salvator ; * rez ille pacificus: Vocabitur nomen eius admirabilis, consiliarius, Deus, fortis, paler fuluri saeculi, princeps pacis .... super solium David et super regnum eius, cuius pacis non erit finis ; * rez ille potentior Davide, 55 sapientior Salomone, 5? iustior Ezechia, 9? sanctior Iosia,9! fortior Samsone, ** pulcrior Absalone; 9? rez ille, qui Rez regum est et Dominus dominantium ; * rez ille, cuius regnum aeternum: Potesías eius potestas aeterna quae non auferetur, et regnum .... quod non corrumpetur ; *5 Regnabit in domo Jacob in aeternum et regni eius non erit finis. ** Ubi est qui natus est rez ille Iudaeorum ? Non de quovis rege quaerunt, sed de Messia, qui rex futurus erat divinus, humanatus Deus et deificatus homo, hinc tanquam verus Deus, mundi totius creator et rector, vere natus est rex infinitae potentiae, sapientiae, bonitatis, iustitiae, misericordiae, caritatis et gloriae. Vidimus enim slellam eius in oriente. Non dicunt se novam quandam vidisse stellam et inde suspicari natum esse novum regem, sed quia in Balaami vaticinio dicebatur: Orietur stella ex Iacob. Certa et constans fama fidesque erat quod in natali Christi nova esset in coelo oritura stella ad Christi nativitatem declarandam, hinc aiunt: Vidimus... stellam eius in oriente. Àn vero stella ista naturae fuerit coelestis sicut omnia astra firmamenti, quae quarto die creata fuerunt,*? erit finis; super solium David, etc. 58) Cf. Eccli 47, 2-S. 59) Cf. Ibid. vrr. 14-19. 32-33. 67) Ct. Gn 1, 14-19. Nuto Christo, orta fuit nova stellía omníum splendidissima, et sic oportebat, Christus enim natus est rex, ac dec eo solo Magi «quaerunt. Cuius naturae stella haec fuerit exploratum non est, sed videtur fuissc aercac naturae et novnu creatione formata. 442 DIES EPIPHANIAE DOMINI an vero incensio quaedam in suprema aeris parte instàr coimnetes, certum et exploratum non est. Sed ex altera quidem parte videtur aereae fuisse naturae ex situ motuque, movebatur enim ab oriente in occidentem, Magos praecurrens ac viae ducatum praebens, sita potius in aere quam in coelo, ut melius certiusque Magis lux viae esse possel; deinde splendebat in die et non tantum in nocte, sicut cetera astra, et nunc quidem apparebat, nunc vero occultabatur. Sed si aerea tantum. quaedam incensio stella ista fuit instar cometae, quid, quaeso, novi? Quid admirabilis secum attulit ut tanti regis nati dignum esset certumque et evidens signum? Cometae quidem et aliae huiuscemodi incensiones igneaeque impressiones et mé- teora saepissime cernuntur in coelo; novam ergo quandam stellam pro Christi gloria et mundi salute, ad declarandam Christi nativitatem, fuisse in coelo creatam, coelestis utique et solaris naturae quae Angeli virtute moveretur sicut columna nubis et ignis, 5 multo Christi gloria dignius est existimare. Neque enim Deus, qui propter hominem innumeras in firmamento stellas perpetuaque lumina condidit, in Filii sui nativitate existimandus est unam ceteris splendidiorem ac illustriorem facere non potuisse; nemo enim. illi hanc potestatem adcmit; imo hac nostra aetate, anno a partu Virginis millesimo quingentesimo septuagesimo .secundo, nova in coelo stella conspecta fuit in genu Cassiopeae, quae anno Domini millesimo quingentesimo septuagesimo quarto evanuit, quae vel omnibus. astronomis Italiae, Galliae, Hispaniae ac utriusque Germaniae summa cum admiratione conspecta fuit lucida, clara, conspicua, ceteris quidem forma simillima, splendore autem, luce et mole ipsum etiam. Veneris astrum lucidissimum vincens, de qua multa scribit Christophorus Clavius Bambergensis ex Societate Iesu in suis Commentariis in Sphaeram, 9? de qua item multa extant doctissimorum virorum iudicia, de qua etiam Franciscus Valesius scribit in sua Sacra Philosophia"? multique alii.?! xs Sic Magis nova stella conspecta summa cum üdimitetioBe fuit, ex quo signo Divino Spiritu afflati cognoverunt Christum natum DIES EPIPHANIAE DOMINI 443 esse: Ubi esl qui nalus est rez Iudaeorum ? Vidimus enim stellam eius in oriente et venimus adorare eum. Certo scimus, inquiunt, natum esse regem illum Iudaeorum, sed nativitatis locum ignoramus. Et quidem Deus, qui nativitatem revelavit, potuit etiam locum nativitatis manifestare, sed ad maiorem Christi gloriam voluit Deus ut Magi Ierosolymam intrantes nunciarent ac praedicarent Christi. nativitatem et prophetali oraculo locum nativitatis discerent. Sicut enim pastores ab Angelo edocti praedicaverunt Christi nativitatem. in BethIchem, ? ita Magi in Ierusalem; sed ad praedicationem pastorum, humilium, pauperum simpliciumque virorum, omnes audientes mirati sunl ; ? ad praedicationem autem Magorum, sublimium, praepotentum ac sapientissimorum hominum, omnes audientes turbati sunt. VII. Audiens autem Herodes rez turbatus est et omnis Ierosolyma cum illo. Ei congregans omnes principes sacerdolum et scribas populi, sciscitabalur ab eis ubi Christus nasceretur. Non gaudet Herodes de Christi nativitate sed turbatur, el omnis Ierosolyma cum illo, membra cum capite, cum tamen Angelus dixerit: Annuncio vobis gaudium magnum ... quia nalus est vobis hodie Salvator, et gaudium, inquit, quod eril omni populo; ** nunc autem omnis populus turbatur, non gaudet. Sed gaudium attulit Christi nativitas omni populo Dei non Herodi, omnibus electis non reprobis, sicut Angeli non daemones cecinerunt: Gloria in excelsis Deo. ** Positus erat Christus in ruinam et in resurreclionem multorum.?9 'Turbatur Herodes, turbatur omnis lerosolyma cum illo, quoniam his positus erat Christus in ruinam ob ipsorum malitiam; turbatur timore et ira, propter ambitionem et avaritiam ne a nato isto rege privetur regali corona et sceptro, regalibus thesauris et honoribus. Putat infelix Christum aliis terrae regibus similem fore. Turbatur ob ignorantiam intellectus, ob malitiam voluntatis, ob satanae suggestionem; turbatur quia temporalia ac terrena solum amabat, aeterna vero et coelestia nec credebat quidem, uti insipiens ille qui dixit... in corde suo : Non est Deus." Sciens autem magnum, quod cril, ctc. Ordine inverso affert pericopas has. 75) Ibid. vr. 14. Vulg.: Gloria in altissimis. 1n excclsis Dco cx Liturgia Ecclesiac. 76) Ibid. vr. 34. 77) Ps 13, 1; 82, 1. Signo huius stellae Magi cognoverunt natum esse regem Iudaeorum. Christi nativitas gaudium attulit populo Dei, non reprobis, ideo turbatur Herodes ct omnis lerosoly ma. Christus cnim futurus erat his in ruinam, illis autem in salutem. Turbationem animi occultat Herodes et a sacerdotibus sciscitatur ubi Christus natus esset. 444 DIES EPIPHANIAE DOMINI Deus futuram hanc turbationem, voluit tamen praedicari a Magis nativitatem Christi in Ierusalem, ut magis divinis oraculis et Prophetarum vaticiniis instruerentur, Iudaei vero magis magisque excaecarentur et in die iudicii inexcusabiles essent, surgentibus hisce Magis cum regina austri et Ninivitis contra Iudaeos. ? Audiens... Herodes... lurbatus est. Iusti laetantur, iniusti vero turbantur, sicut in mari Rubro Israel salvatus, Aegypti vero exercitus cum Pharaone perditus fuit;?* in fornace babylonica tres iuvenes hebraei in medio ignis manserunt illaesi, Chaldaei vero combusti fuerunt. 99 Christus in mundo futurus erat sicut nubes illa, quae dux erat populi Dei in via per desertum, Hebraeis lucida, Aegyptiis obscura, *' sicut manna bonis sapidum, malis erat insipidum, 8? sicut lux sanis oculis bona est, insanis autem mala. Audiens... Herodes... turbatus esi; suppressit autem animi turbationem impietatem operiens larva falsae pietatis, sicut. cum Ioab voluit occidere Abner * et Amasa ** principes Israel, et cum Absalom occidere voluit Amnon íratrem suum.9* Imo sicut diabolus saepe transfigurat se in Angelum lucis5* ut decipiat et occidat, ita Herodes fingit desiderium sciendi ubi Christus sit natus. Hinc congregat principes sacerdotum, idest summum pontificem et viginti quattuor principes *' sacerdotalium familiarum et scribas populi, qui erant legisperiti et doctores, sciscitabatur ab eis summa cum diligentia ubi Christus secundum Scripturas nasciturus erat. A! illi dixerunt ei : In Bethlehem Iudae, sic enim scriptum est per Prophetam dicentem: Ef tu, Bethlehem, ierra Iuda, nequaquam minima es in principibus Iuda, ex te enim exietl mihi dux qui regat populum meum Israel. ** In Michaea sic legimus: Et tu, Bethlehem Ephrata, parvulus es in millibus Iuda ; ex te mihi egredietur qui sit dominator in Israel, el egressus eius ab initio, a diebus aeternilatis. 8 Quare sensus potius quam verba adductus fuit a scribis. Sed si Vates ait: Parvulus es in millibus Iuda, quomodo dicunt: Nequaquam minima es in principibus Iuda ? Forte intellexerunt a 20, 7-12. 85) Cf. ibid. 13, 23-29. 86) Ct. 2 Cor 11, 14. 87) Ms.: Principibus. 87*) Mt 2, 5-6. 88) 5, 2. DIES EPIPHANIAE DOMINI 445 Vate per interrogationem dictum esset: Et tu, Bethlehem, num parvula es in millibus Iuda, cum ex te mihi nasciturus sit Messias? Vel quod si molis quidem magnitudine et populi numero parva erat civitas parvumque oppidulum, non tamen parva virtutis magnitudine, cum ex ea magni principes orti sint, David, fratres et cognati eius, $? et tandem ex te oriturus sit Christus, qui Rez regum et Dominus dominantium futurus est, rex coeli et terrae, Deus et homo; egressus eius ab inilio, ante mundi initium, ante dies saeculi, Messias Filius Dei, ab aeterno genitus natusque a Deo, Filius coaeternus, coaequalis et consubstantialis, vivus verusque Deus simul et homo, ex semine David secundum carnem. *? Tune Herodes clam vocatis Magis, diligenter didicil ab eis tempus stellae quae apparuil eis, el millens eos in Bethlehem, etc. ^ Herodes ad instar serpentis pellem habet pulcra colorum varietate ornatam, intus vero letale mortiferumque venenum servat; foris praesefert pietatem: Ul el ego veniens adorem eum, ?? intus autem servat crudelitatem natique regis mortem machinatur; hinc tanta cum diligentia quaerit tempus stellae, ut nativitatis loco et tempore cognitis, natum hunc regem facillime inveniret inventumque perimeret, etiam si Magi promissis non starent ad eumque minime reverterentur. VIII. Qui cum audissenl regem, abierunt versus Bethlehem ad inveniendum Christum, quem ibi prophetali oraculo didicerant natum. El ecce stella quam viderant in oriente, anlecedebal eos, usque dum veniens slaret supra ubi puer erai. * Vult Deus ut stellae coeleste miraculum consentiat cum Prophetae divino oraculo, hinc iterum apparens eis ducatum praebet usque ad locum nativitatis Christi. Videntes autem stellam gavisi sunl gaudio magno valde, el intrantes domum invenerunl puerum cum Maria, etc. * «Gavisi sunt Magi videntes iterum stellam et gaudio magno et magno valde ac si infinitum invenissent thesaurum, nam utique infinitus thesaurus Christus est, in quo sunt omnes divinitatis thesauri; invenientes autem adorant et munera offerunt, aurum, thus et myrrham. Misit Iacob patriarcha ad Ioseph filium suum principem Aegypti munera, sed aromata, mel Parva Betblehem erat populi numero, non virtutis magnitudine. Vocat Mngos Herodes larva falsae pietatis hypocrisim operiens. Abeuntes Magi stellae ducatu Christum inveniunt, ndorant et muneribus honorant, aüuro, thure et myrrha. Munera haec mystice signiticant Christum Verbum carnem factum, regem, sacerdotem et hominem mortalem; 446 DIES EPIPHANIAE DOMINI et amygdala; * principes tribuum obtulerunt Domino in dedicatione tabernaculi munera, vasa argentea et aurea, incensum, similam et animalia in sacrificia; 9? regina Saba obtulit Salomoni munera, aurum, lapides pretiosos et aromata optima. 9*7 Munera autem haec Magorum mysteriis ditissima sunt. Primo enim tria munera "Divino Spiritu afflati offerunt, quoniam tres sunt in una Christi persona substantiae: Verbum, anima et caro: Verbo aurum, animae thus, carni offerunt myrrham; imo quia in Christo duae naturae sunt, divina et humana, duae item in eo sunt dignitates, regalis et sacerdotalis, prima principaliter respectu divinae naturae et secunda respectu humanae. Christus enim est ad instar Melchisedech sacerdos et rex: Tu es sacerdos in aeternum secundum ordinem Mcelchisedech. 5 Hinc in eo Psalmo designatur utraque Christi dignitas: regalis: Dizil Dominus Domino meo: Sede a dexíiris meis, 9? et sacerdotalis; imo quid competat Christo secundum utranque dignitatem; nam secundum primam competit ei dominari, hinc dicitur: Virgam virlutis luae emiltel Dominus ez Sion ; dominare in medio inimicorum luorum ; Y? et secundum alteram offerre sacrificium corporis sui, secundum quam etiam instituit sacerdotes ad offerendum idem sacrificium: Hoc facile in meam commemorationem. ** Hinc dicitur: Eo T1? 9b dp ove ono vipowna qn "s n8 quod dupliciter potest interpretari: primo: Tecum oblationes in die virtutis, sive pugnae tuae in splendoribus sanctitatis, de matrice ez aurora libi ros generationis, sive naltivilatis tuae ; * omnes enim oblationes Christi non aliud sunt nisi caro et sanguis Christi, corpus Christi Spiritus Sancti virtute in utero virginali conceptum et miraculo natum sicut ros ex aurora; vel potest interpretari: Populi tui oblationes, etc.; nam populus christianus has easdem oblationes Deo per sacerdotes offert, carnem et sanguinem Christi; hinc Magi hodie Christum tanquam Deum adorant, tanquam regi, sacerdoti et homini mortali aurum, thus et myrrham offerunt. dutecha. 103) Ps 109 (hebr. 110), 3. DIES EPIPHANIAE DOMINI 447 Designant etiam munera haec tres theologicas virtutes, fidem, designant . . . t etiam tres spem et caritatem: caritas.aurum est, thus spes ex qua oratio oritur, ineoiogicas fides myrrha, nam fide purificat Deus corda nostra et per hanc im- Virtutes. elcemosynam mortalitatem impertitur; designant eleemosynam, orationem et ieiucce dues e nium: aurum eleemosyna est, thus oratio, myrrha ieiunium; tandem moruticatiodesignant tria illa quae Michaeas docet: Indicabo libi ... homo, — "^ quid sit bonum et quid Dominus requirat a te: utique facere iudicium... diligere misericordiam et sollicitum ambulare cum Deo tuo:'** facere iudicium secum, diligere misericordiam cum proximo et sollicitum ambulare cum Deo. Tria illa quae docet Paulus : Sobrie el iuste et pie vivamus in hoc saeculo : !95 sobrie quoad nos, iuste cum proximo, pie cum Deo. Haec sunt tria contenta in arca: lex, 96 vas manna plenum 1?! et virga. !? O felices, qui munera haec offerunt Deo ! Hi enim vere sunt magi, vere sapientes. Procidentes adoraverunt eum. O miraculum ut Magi, viri illustris- Pietas iA . P" to; . Magorum simi et sapientissimi, prostrati in terram adorent infantulum pueruyii pietatem lumque tanquam vivum et verum Deuml Digitus Dei est hic! !?? Hoc — Pastorum. maximum est miraculum fidei, captivare intellectum in obsequium Christi, ^ hoc est per stultitiam crucis mundum salvari. Procidentes adoraverunt eum, et apertis thesauris suis, obtulerunt ei munera. !? Non sic fecerunt pastores, in quibus praesignabatur Iudaeorum vocatio. Vicit Magorum pietas pietatem pastorum, quamvis illi ab Angelo, isti ab astro vocati fuerint, Iudaei a Christo, qui est magni consilii Angelus, 5 Gentes ab Apostolis Christo inferioribus, sicut astra Angelis. Hebr 89, 4. 107) Cf. Ex 16, 33-34; Hebr 9, 4. 108) Cf. Nm 17, 10; Hebr 9, 4. Consideranda proponitur divina Christi manifestatio Mngis fncta. Forte divinitus admoniti fuerunt Magi ut venirent ad Christum adorandum. Mirabilis fuit stella ista prae ceteris substantia, situ et motu, 448 DIES EPIPHANIAE DOMINI IL. ALIA HOMILIA Cum natus esset lesus in. Bethlehem Iudae... ecce Magi ab oriente venerunt Ierosolymam dicentes, etc. ! I. Proponitur nobis in hodierno Evangelio divina Christi manifestatio coelitus facta Magis, viris sapientibus, divitibus et nobilibus, el quid ipsi egerint divina revelatione accepta, in quibus christiana describitur vita, quoniam primitiae Gentium Magi fuerunt, sicut paStores primitiae Iudaeorum. Primo nobis proponitur divina manifestatio et revelatio nativitatis Christi facta gentilibus Magis; mirabili enim ortu novae stellae in coelo Deus illis Christi nativitatem manifestavit, unde aiunt: Ubi est qui natus esi rez Iudaeorum ? Vidimus enim slellam eius in oriente et venimus adorare eum, ? Existimo autem divinitus fuisse admonitos ut venirent ad Christum adorandum, sicut postea admoniti fuerunt ut per aliam viam reverterentur in regionem suam,? ut sicut Angelus pastoribus ait, nato Christo: Ecce... evangelizo vobis gaudium magnum, quod erit omni populo: Quia natus esl vobis hodie Salvator, qui est Christus Dominus... el hoc vobis signum, etc.,* ita Deus per Angelum Magis revelaverit Christi nativitatem signumque dederit novae stellae, sicut multis saeculis antea Balaamo revelaverat mysterium futurum nativitatis Christi: Orietur slella ez Iacob et exurgel virga ex Israel. 5 Magi ergo divinitus admoniti veniunt ad quaerendum et adorandum Christum natum, coelesti signo manifestatum: Vidimus... stellam eius in orienle el venimus adorare eum. Fuit stella haec valde mirabilis multumque ab aliis stellis firmamenti differens; non enim fuit stella aliqua ex coelestibus, sed nova fuit stella, ab aliis differens substantia, quoniam haec forte substantia fuit elementalis sicut cometae et crinitae stellae; differens situ, quoniam Haec sub coelo, in superiori aeris regione sita erat, ubi cometae cernuntur; differens motu, quoniam haec recto incedebat motu: apy gi T7 iler faciel, recta incedet slella ex Iacob; sic ab DIES EPIPHANIAE DOMINI 449 Angelo aliquo ex coelestibus movebatur, et nunc occultabatur, nunc aperiebatur; sic Ierosolymam usque duxit Magos ibique se occultavit, postea vero iterum seseillis manifestavit, quousque ad Christum usque perduxit. ? Sed mirabilior ceteris astris stella haec fuit mysterio, quoniam Christum significabat, Christi veluti imago erat; hinc specialiter Christi dicitur stella: Vidimus... slellam eius in orienle; hac ratione multo est sole illustrior multoque splendidior: Vidimus... stellam eius in orienle : fuit veluti stella matutina, ? lucifer, quae solis praenunciat ortum. Forte in stella hac expressa cernebatur Christi imago et ideo dicta est Christi stella. Fuit etiam stella haec fidei symbolum, fides enim tota mirabilis, tota coelestis Christum praedicat et ad Christum homines perducit. II. Fuit hodierna manifestatio valde mirabilis, magna valde, sed verissima atque certissima, quoniam Deus verax esi; ? veritatem exitus comprobavit, nam venerunt et invenerunt inventumque adoraverunt regem coeli in terra natum, unigenitum Dei Filium ex Virgine procreatum. Mirabilis, quoniam novo miraculo facta signo novae stellae, illa loquebatur, illa Christum praedicabat et manifestabat et enarrabat gloriam Dei humanati. Magna, quoniam a magno Deo per Spiritum Sanctum interius et per magnum coeli signum exterius facta magnis viris Magis, qui philosophi erant sapientissimi, principes nobilissimi atque ditissimi et forte etiam sacerdotes, nam Persarum sacerdoLles magi erant;!! magna, quia magnum thesaurum, rem magni, imo maximi momenti revelavit, Deum factum hominem, creatorem universi, astrorum moderatorem, regem maximum, sacerdotem et pontificem summum, hominem immortalitatis auctorem. Magna tandem, quia magnarum rerum causa et magnarum rerum mysterium, fecit enim ut viri sapientissimi ac nobilissimi principes suas relinquerent sedes, iter magnum assumerent et magno cum gaudio et alacritate: Videnles . .. stellam Magi gavisi sunt gaudio magno valde, ! ut magna cum diligentia perquirerent in magna civitate Ierused mirabillor mysterio, nam symbolum fuit fidei. Mirabilis et magna est hodierna Christi manifestatio. Triplex Invenitur magorum genus apud antíquos, nt cuinam pertinuerint hodierni dísputatur. 450 DIES EPIPHANIAE DOMINI salem Christum natum: Ubi est qui nalus est rez Iudaeorum ? causa ut magna commotio fieret in Ierusalem: Audiens autem Herodes rex turbatus est el omnis Ierosolyma cum illo ; ? ut magnum congregaretur sapientum omnium concilium: E! congregans omnes principes sacerdotum el scribas populi sciscitabatur ab eis ubi Christus nasceretur; 3 ut a magno concilio magnum vaticinium de Christi nativitate proponeretur: Et tu, Bethlehem terra Iuda, nequaquam minima es in principibus Iuda, ez te enim exiel dux qui regat populum meum Israel.!* ' Tandem effecit ut magno cum gaudio Christum invenirent, magna cum humilitate adorarent et magnis honorarent muneribus: Inírantes domum invenerunt puerum cum Maria maíre eius et .procidentes adoraverunt eum, et aperlis thesauris suis, obtulerunt ei munera, aurum, thus et myrrham. 5 Opus autem hoc magna in futurum portendebat, magnam gentium fidem in Christum praefigurabat, quod Christus per fidem Gentibus manifestatus ac revelatus divina religione colendus erat. Adoratur hodie Christus non a pastoribus hebraeis, sed a Magis gentilibus, idolorum cultoribus. III. Refert Divus Hieronymus De regula Monachorum ex Eubulo, !5 fuisse apud antiquos triplex magorum genus: quidam sapientiam et veram philosophiam, vel naturalem magiam profitebantur summaque cum abstinentia vivebant, non enim nisi farinam et olera in cibum admittebant; alii religionem profitebantur et sacerdotes erant, maxime apud Persas; alii tandem malis artibus addicti daemonum invocationibus intendebant, ad praenoscenda futura vel divinanda occulta et maleficia exercenda. Hos autem magos multi quidem Sanctorum Patrum existimant sic appellatos ob sapientiam, 7 licet Epiphanius existimet ex Arabiae provincia, quae Magodia dicitur, eos venisse et propterea appellatos magos; !? alii dictos putant magos ob malas artes. 1? Ego quidem possibile existimo ut ex ea Arabiae regione venerint et utraque magia imbuti fuerint; significare autem hanc Magorum Eccles(ae, (P. G. 42, 780-787). 19) Cf. not. 35-42 praec. hom., pag. 439. DIES EPIPHANIAE DOMINI 451 adorationem quod Gentes, relictis daemonum cultibus, Christum verum Deum colendum susciperent, cognita veritate et comperta Christi virtute ex miraculis, nam propterea idola colebant, quoniam ignorantia obcaecati veros deos existimabant. Significat etiam hoc Magorum opus quod homines ex Gentibus ad Christum conversi ipsum Christum eiusque fidem et religionem praelaturi et anteposituri erant bonis omnibus mundi huius, honoribus, dignitatibus, divitiis, omnibus etiam scientiis et doctrinis naturalis philosophiae, ut credant quae oculis non videntur nec sensibus percipiuntur et mentibus incomprehensibilia sunt. Erant Magi hi gentiles homines, erant mundani principes, sapientes philosophi et multarum divitiarum possessores. Primum significat quod Christus praedicatione Evangelii et miraculorum operatione victurus erat diabolum eique regnum ablaturus, sic hodie Magi deficiunt a mundi principe, satana,?? Christumque regem suscipiunt, adorant, perpetuam fidem iurant sacramentis datis; cetera vero praetendebant quod mundum victurus erat: Confidite, ego vici mundum; ?! Haec est vicloria quae vincil mundum, [ides noslra. ?? IV. Triplex hominum genus quae ad fidem et pietatem divinamque religionem spectant, facile contemnunt et parvipendunt: principes et nobiles viri, quoniam ex animi elatione non dignantur; philosophi scientia inflante imbuti, hi parum credunt; divites qui mammonae serviunt et thesauros congerere in mundo pro viribus laborant et satagunt. Sic videmus in hodierno Evangelio quod Herodes rex cum suis principibus contempsit ire cum Magis ad quaerendum et adorandum Christum; similiter principes sacerdotum, scribae et Pharisaei ad Herodis instantiam omnes magno numero congregati; pati modo cives Ierusalem, quae civitas erat ditissima et opulentissima, plena locupletissimis habitatoribus et mercatoribus. Sed ecce Magi, principes nobilissimi, philosophi sapientissimi, viri ditissimi, ad pedes Christi prostrati eum adorant et munerant honestissimis homagiis. Quid hoc significat nisi quod Christus mundum victurus erat et suis pedibus subiecturus? O magnum miraculum! Magi isti significant conversionem Gentium ad fidem Christi. Nobiles, divites et philosophi lidem et pietatem facile contemnunt; Magi autem nobilissimi, sapientissimi et ditissimi Christum ndorant | tanquam regem, sncerdotem et Deum in carne mortali; contemplabantur enim in pueri hulus paupertate et humilitate regis coeli infinitam maiestatem. 452 DIES EPIPHANIAE DOMINI Adorant Magi Christum puerulum, infantem, humillimo loco natum, summa humilitate et paupertate circumdatum, tanquam vivum et verum Deum, in signum quod innumeri populi Christum adoraturi erant usque ad crucis mortem humiliatum. Sic stella haec magna mysteria portendebat, non morbos et mortem sicut crinitae cometae, ??* sed salutem perpetuam et vitam sempiternam, quoniam auctorem salutis et vitae fontem demonstrabat. Cernimus magnae fidei sacramentum: Procidentes adoraverunt eum. Regina Saba, audita fama Salomonis et forte existimans ipsum esse regem illum tantopere a Iudaeis expectatum, venit quidem in Ierusalem, reperit potentissimum, sapientissimum et felicissimum regem, obtulit ei munera regia maiestate dignissima, ? at non sic regem adoravit sicut Magi Christum: Procidenles adoraverunl eum. Non sic adorassent Octavianum Augustum, Romanorum imperatorem, in senatu romano, nam neque adorarunt in Ierusalem Herodem regem, neque summum Iudaeorum pontificem in sacro concilio; sed Christum adorant infantem in stabulo tanquam regem maximum, imperatorem potentissimum, pontificem summum, Deum Optimum Maximum. Hoc enim oblata munera designant: Christi divinitatem regiamque et pontificiam maiestatem in mortali carne. Sed, bone Deus, quali admiratione, quanto stupore tenebantur Magi Christi divinitatem in tali tantaque humilitate contemplantes! De regina Saba referunt Divinae Litterae quod, visa magnificentia et gloria domus Salomonis expertaque eius sapientiam, prae admiratione et stupore non remansit in ea spiritus, ?* quasi in extasim rapta animi deliquium quodammodo passa fuit. Sed quaenam vel lingua dicere vel intellectus capere unquam poterit doctissimorum virorum admirationem et stuporem hodie in contemplatione humilitatis et divinitatis Christi, scientes quod in infantuli recens nati corpusculo omnis divinitatis plenitudo corporaliter inhabitabat??5 Procul dubio rapiebantur in extasim prae nimia admiratione contemplantes regis coeli paupertatem humilitatemque in stabulo et maiestatem gloriamque infinitam in coelo. 22») Alludit ad communem antiquorum opinionem, luxta quam alicuius cometae apparitio Praesagium erat malorum. Cf. Claudianus De Raptu Proserpinae, llb. 1, vrr. 230-234. DIES EPIPHANIAE DOMINI 453 V. Ecce Magi ab orienle venerunt Ierosolymam dicentes : Ubi esi qui natus est rez Iudaeorum ? Vidimus, etc.?** Quoniam Magi fuerunt primitiae fidelium et proponuntur nobis tanquam christianorum imagines vivaque exemplaria, videndum nobis est quid ipsi erga Christum egerint, ut sciamus quid agendum nobis sit ut Christo placeamus et salutem consequamur. Primum est quod, visa nova stella, divinitus inspirati cognoverunt et crediderunt Christum natum; postea ad quaerendum Christum venerunt ab oriente Ierosolymam et a Ierusalem in Bethlehem, stella duce; tunc stellae indicio, quoniam stetit supra ubi erat puer, ?* intraverunt domum, invenerunt Christum, prostrati adoraverunt et tandem, apertis thesauris, obtulerunt munera. Primum igitur credendum nobis est divinis Scripturarum oraculis. Fides enim Sacrarum Scripturarum stella est fulgidissima, hinc in Ierusalem stella Magis non apparebat, quoniam sicut lumen solis abscondit lumina stellarum semperque maius lumen absorbet minus, ita lumen Divinae Scripturae obscuravit splendorem coelestis stellae, ut non appareret nec videri amplius tunc eo in loco posset. Relinquunt Magi sedes patrias ex desiderio inveniendi et videndi Christum, contemnunt omnia, instituunt atque suscipiunt magnam peregrinationem. Sic nobis cum Paulo contemnenda sunt omnia ut Christum lurrifaciamus; *? simus peregrini in terra ut possimus esse cives in coelo; ne nobis civitatem cum Caino aedificemus in terra, ne simus cum eo maledicti a Deo. ?? Relinquunt plagam orientalem in qua peccavit Adam, ?* ubi aedificata fuit turris Babel,?! pergunt a mundi dextera parte ad sinistram, nam, ut philosophis placet, oriens est mundi magni huius hominis dextera, unde incipit motus; ? in Sacris autem Litteris dextera significat voluptates et consolationes, sinistra vero tribulationes et poenas.?! Sed tandem postea reversi fuerunt Magi ab occidente ad orientem, sed per aliam viam, * per spirituales consolationes transiere ad aeternas. Relinquamus et nos orientem mundanarum consolationum et carnalium voluptatum terrenarumque deliciarum, si coelestia q. 102, a. 1. 33) Cf. Mt 25, 33. 34) Ibid. 2, 12. Magi nos docent quid nobis ggendum sit ut Christo placeamus. Idest contemnenda sunt omnia terrena, relinquendae mundanae consolaliones et voluptates. Toto nnimo Christum contemplari debemus eumque toto cordis nffectu et mentis intellectu ndorare. 454 DIES EPIPHANIAE DOMINI bona cupimus, nam: Si compatimur, et conregnabimus;?* Si socii passionum cslis, et consolationis eritis; * Non coronabitur nisi qui legitime cerlaverit. * Non eamus in Ierusalem, civitatem regiam, sed in Bethlehem, civitatem pastoralem, si Christum invenire cum Magis volumus. Ín Ierusalem turbationes sunt: Audiens... Herodes rez turbalus est. et omnis Ierosolyma cum illo; gloria mundi multis magnisque perturbationibus plena est, in Bethlehem sunt magna gaudia. Cum discessissent Magi ab Ierusalem, viderunt iterum stellam quae in oriente apparuit eis, et gavisi sunl gaudio magno valde, quoniam antecedebat eos sicut columna nubis et ignis ab Angelo mota antecedebat populum Dei, quousque eum ad promissionis terram securum laetumque perduxit.?* Sic, inquit, s(ella... anlecedebat eos, usque dum veniens, slaret supra ubi erat puer, ?? ubi erat totius divinitatis absconditus thesaurus. E! inírantes domum: hoc proprium est vere sapientum virorum, vere spiritualium, intrare domum, interiora spiritus et animae in secreto cordis penetrare ad videndum Christum mentalibus et intellectualibus oculis in sacra contemplatione. Non venerunt Magi usque ad ianuam, sed intraverunt domum. Multi usque ad ianuam virtutis accedunt bona exterius operando, sed non intrant domum virtutis ut perfectionem virtutum, purgato animo, assequantur. Iniranles domum invenerunl puerum: si non intrassent, non invenissent, non vidissent Christum, frustra talem tantamque peregrinationem suscepissent; intraverunt cum filiis Israel in terram promissionis; intra templum manebat arca cum divino propitiatorio; *? intrantes domum invenerunt puerum cum Maria maire eius et procidcntes adoraverunt eum, in spiritu et veritate, hi enim sunt veri adoraLores qui adorant eum in spiritu et veritate, toto cordis affectu et mentis intellectu, agnoscentes et diligentes Dominum: Spiritus est Deus, et eos qui adoranl eum, in spiritu el veritate oporlel adorare; * sic caecus ille a Christo illuminatus procidens adoravit eum * tanquam verum Filium Dei. eritis et. consolationis. 2 Par 5,2 sqq. 41) Io 4, 24. 42) Ibid. 9, 38. DIES EPIPHANIAE DOMINI 455 VI. In Apocalypsi inquit Ioannes quod vigintiquattuor seniores mittentes coronas suas in terram, procidentes Christum adorabant; 5 sic hodie Magi, sicut ab omnibus Angelis et Sanctis adoratur Christus in coelo. Nec solum adorant Magi Christum, sed etiam munerant: Aperlis ihesauris suis, oblulerunt ei munera, aurum, thus et myrrham, quae forte spiritum, animam et carnem significant, ita ut seipsos totos et sua omnia Christo obtulerint Magi; significant etiam fidem, spem et caritatem; fides enim myrrha est optima, spes est thus odoratissimum, caritas aurum pretiosissimum. Haec vita est fidelis animae, hominis vere christiani, tria haec Deo iugiter offerre: aurum caritatis perfectae, incensum orationis devotae et myrrham mortificationis discretae, exhibendo corpus suum ostiam vivenlem, sanciam, Deo placentem, ralionabile obsequium ** suum. Hic perfecta cernitur Magorum fides, quae in oriente quidem incepit ortu novae stellae, divina revelatione accepta; sed in Ierusalem profecit non modicum divinis Prophetarum oraculis instructa ; tandem in Bethlehem perfecta est, cum iterum stella eis apparuit et Christum indicavit. Neque enim ad perficiendam numerisque omnibus absolvendam fidem sufficiet Scriptura ulla aut praedicatio, nisi divina effulgeat gratia mentalibus oculis, quae luminis solaris instar splendet et calet, illustrat intellectum et accendit inflammatque voluntatis affectum; ubi Scriptura potest quidem erudire mentem, sed non movere atque erigere collapsum animum. Magorum autem fidem instar frugiferae arboris et ligni vitae videmus hodie plantatam in sapientum cordibus, natam in oriente, crescentem et ad honestam magnitudinem auctam in Ierusalem: Ubi est qui natus est rex Tudaeorum ? Corde enim creditur ad iusliliam, ore autem confessio fit ad salutem ; 55 sed in. Bethlehem perfectam arborem fructibus optimis onustam: Procidentes adoraverunt eum, et apertis thesauris suis, oblulerunl ei munera, aurum, lhus et myrrham. Unde fuit horum fides hodie sicut arbor quam Regius Vates describit lanquam lignum quod plantatum est secus decursus aquarum, quod fruclum suum dabit in lempore suo, el folium eius non defluet, et omnia quaecunque faciet, prosperabuntur. $9 Magi non solum Christum udorant, sed cliam mvysticis muneribus honorant. Ad fidem perficiendam divina gratia requiritur. Hodie Christus declaratur et adoratur tanquam verus rex. 456 DIES EPIPHANIAE DOMINI Ecce Magi ab oriente venerunt Ierosolymam dicentes : Ubi est qui natus est rez Iudaeorum ? Vidimus enim, etc. Sicut cum Dominus Deus in mundi primordiis hominem ad imaginem et similitudinem suam efformasset et in paradiso constituisset, adduxit ad eum animalia ut ipsis Adam nomina imponeret *' et ita mundi princeps declararetur, nam ad hoc creatus fuit: Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram, e! dominetur piscibus maris et volatilibus coeli el bestiis universaeque terrae, *? sic hodie, cum ex virginea terra novum hominem Christum de coelo coelestem *? creasset ut mundi totius princeps unicus esset et monarcha, ut eum talem declararet, prius adduxit Angelos de coelo et hodie homines de terra ad eum adorandum: Venimus adorare natum regem. Sicut David in Bethlehem, homo cum esset secundum cor Dei, inunctus fuit et inauguratus rex, 5! ita hodie Christus inungitur, inauguratur, declaratur, adoratur rex: Procidentes adoraverunl eum, el aperlis thesauris suis, obtulerunt ei munera. ?? 15, 47-49. 50) Cf..1 Bg 13, 14. 51) Cf. ibid. 16, 11-13. 52) Deinde, duobus foliis albis relíctis, transitur ad diem Corversionis S. Pauli Apostoli, cuius sermoncs in Sarnctorale inseremus,

CHAPTER 9. Dominica Tertia Post Epiphaniam

Cut. descendisset Iesus de monte, secutae sunt eum turbae multae ; et ecce leprosus venit et adoravit, etc. I. Sicut in coelo inter innumerabilia astra duo omnium maxime splendent luminaria magna, ita in sacrosancto hodierno Evangelio inter innumerabilia mysteria praecipue duo videmus admiranda Christi miracula; mundat enim Christus divina virtute sua iudaeum hominem a lepra et hominem ethnicum animam agentem ac iamiam moriturum ab incurabili et mortifera paralysia, qua male torquebatur; cernimus etiam magnam in mundato leproso fidem, sed multo maiorem in centurione, ubi adumbratur fides Ecclesiae Gentium multo insignior et mirabilior fide synagogae ludaeorum: Non inveni tantam fidem in Israel.? Sicut Iacob et Esau, duo cum essent singulares homines, duos tamen populos designarunt, dicente Divina Scriptura: Duae gentes sunl in utero luo el duo populi ez te dividentur populusque populum superabil et maior serviet minori ; ? sicut etiam duo filii Abrahae, teste Divo Apostolo, per allegoriam duos populos designarunt, * sic duo hi homines, leprosus iudaeus et centurio ethnicus, in mysteriis sacrosancti hodierni Evangelii duos populos designant ad Christum Deumque conversos; hinc ambo accedunt ad Christum. II. Cum descendisset Iesus de monle, de altissimo coelorum habi- . taculo: A summo coelo egressio eius ; * Exivi a Patre el veni in mundum. 9 Duo maxime admiranda Christi miracula hodic proponuntur. Leprosus iudneus et centurio cthnicus duos populos significant ud Christum conversos. —-—7 T 908 e RR NONE RENE. "——— OC Cernitur in leproso magni fides et humilitas; sed mnior est fides centurionis, Est Christus lapis ille excisus de monte altissimo sine manibus, percutiens statuam mundanae monarchiae et ad nihilum redigens, sed crescens ipse et implens omnia:* Data esi mihi omnis potestas in coelo el in terra ; ? hinc seculae sunt eum turbae mullae : quae prius mundum sequebantur, nunc Christum sequuntur tanquam verum ducem et regem, imo regem regum et Dominum dominantium. ? Ef ecce leprosus venit el adorabat eum dicens : Domine, si vis, poles me mundare. 19 Magna fides: Si vis, poles quod universa natura non potest; si vis, potes, sola voluntate potes, quod divinae solius est potestatis, qui omnia quaecunque voluil fecit. * Magna fides et magna cum animi humilitate, nam procidit in faciem suam genuflexus ante eum, adorabat cum dicens : Si vis, Domine, poles me mundare ; magna item cum modestia qua non audet petere quod maxime cupiebat, sed tantum insinuat; non dicit: Munda me, nec cum decem leprosis levans vocem suam clamat: Iesu praeceplor, miserere? mei, sed tantum: Domine, si vis, poles me mundare. Magna fides, magnum coeli luminare. Sed fides centurionis est luminare maius: Accessit ad eum centurio rogans eum el dicens : Domine, puer meus iacet in domo paralylticus el male torquetur. * Leprosus fuit iudaeus: Notus in Iudaea Deus, in Israel magnum nomen eius ; * habebat legem et Prophetas, hinc Christus mittit eum ad sacerdotes ut offerat [pro] emundatione sua munus quod praecepit Moyses in testimonium illis ; 195 centurio vero eilhnicus erat, sine lege, sine Prophetis, multo tamen maiori fide et cognitione Dei praeditus et illustratus proponitur: Non inveni tantam fidem in Israel. " Nam leprosus quidem credidit quod Christus praesens poterat ipsum a lepra mundare, centurio vero quod etiam absens, verbo tantum, non a qualicunque infirmilate, sed a paralysia et gravissima, adeo ut male torqueretur, ita ut animam ageret iamiam inoriturus: Tantum dic verbo el sanabitur puer meus ; nam et ego homo sum sub polestale constilulus, etc. !* Si, inquit, ego qui homo sum et homo constitutus sub potestate, non tantum divina, sed etiam humana, vrr. 8-9. $ POST EPIPHANIAM 459 sub potestate Caesaris, co tantum quod nonnulla sum praeditus potestate: Habens sub me milites, ad nutum obedior, dico enim Ruic: Vade, et vadit, et alii : Veni, et venit, el servo meo : Fac hoc, el facit ; 1? quanto magis tu, qui sub nullius es potestate, omni tamen praeditus potestate, solo verbo poteris servo meo conferre sanitatem? Loquitur tanquam altissimus theologus qui omnia tum mysticae tum etiam symbolicae theologiae mysteria novit; mystica enim auferendo veluti sculpsit nobis divinam imaginem, symbolica vero asserendo veluti pingit; illa negat, ista affirmat. Sic centurio cum mystica negat et aufert a Christo vero Deo omnem imperfectionem, qualis est subiectum servumque esse, Christus autem Deus est Dominus omnium; tribuit autem cum symbolica omnem perfectionem, dum asserit eum omni virtute et potestate praeditum esse, adeo ut solo verbo omnia possit. Sic maior fuit centurionis fides, clarior illustriorque cognitio divinitatis. Maior etiam humilitas, nam ille quidem procidit ad genua Christi, venit tamen per seipsum ad Christum; centurio vero ait: Domine, non sum dignus ut intres sub lectum meum,?? neque meipsum sum dignum arbitratus ut venirem ad le.?! Fuit et caritas maior, nam leprosus quidem pro se, centurio autem pro servulo petiit sanitatem, de quo etiam seniores Iudaeorum ad Christum dicunt: Diligit enim genlem nosíram et synagogam ipse aedificavit nobis; * vir utique valde pius tum in Deum tum in homines ostenditur. Hine merito Christus hodie centurionis huius fidem praefert non tantum fidci leprosi mundati, sed etiam fidei totius Israelis: Non inveni tantam fidem in Israel. Miratus fuit Christus incredulitatem Iudaeorum: El! mirabatur, inquit, propler incredulitatem eorum;?* hodie miratur fidem ethnici hominis ac Gentium: Audiens... Iesus miratus est el sequenlibus se dixit: Non inveni (tantam fidem in Israel ; unde mulli venient ab oriente el occidente el recumbenl cum Abraham, etc. ? Sic hodie minor Ephraim praefertur maiori Manasse, ?* minor Iacob maiori Esau,?5$ minor 1saac maiori Ismaeli;?9* centurio enim minor erat. Praefert hodie Christus fidem Ecclesiae Gentium 21*) Ibid. vr. 5. 22) Mc 6, 6. 23) Mt 8, 10-11. Vulg.: Ab oricnte ct. occidente venient, otc. 24) CI. Gu 48, 17-20, 25) Cf. ibid. 25, 23. 26) Cf. ibid. 21, 9-13. «qua revelatur magnus theologus; maior quoque humililas et cnritas; hinc Christus fidem centurionis praefert [idei leprosl. Magnum fuit lumen fidei synaüugogae, sed maius est lumen fidei Ecclesine. fidei synagogae Iudaeorum, hinc miratur non fidem leprosi, sed centurionis: Audiens... miratus esl el... ait : Non inveni lantam fidem in Israel. Sicut enim templum Salomonis multo fuit illustrius tabernaculo Moysi et tabernaculum interius tabernaculo exteriori, sic fides Ecclesiae multo insignior ac mirabilior fide synagogae; hoc est enim quod Vates ait: Maior erit gloria domus istius novissimae magis quam primae. ?? III. Magna profecto fuit fides synagogae quoad principium, quia a Deo originem habuit sicut lumen a sole, hinc nullis fuit erroribus respersa, sicut philosophorum omnium doctrina, quoniam a summa veritate summaque sapientia emanavit. Sed fuit lumen umbratile, veluti nocturnum et lunare; fiebant revelationes divinae Patriarchis, sed per Angelos. Lumen autem fidei nostrae est clarum, solare, diurnum: Noz praecessit, dies autem appropinquavil ;?? sunt revelata nobis divina mysteria non per Angelos, sed per Filium Dei, verum Deum et Dominum Angelorum. Et synagoga quidem cognovit Deum, sed unum, Ecclesia unum et trinum; synagoga creatorem, Ecclesia etiam recreatorem; synagoga facientem hominem, Ecclesia etiam factum hominem; synagoga benefactorem temporalem, Ecclesia aeternum; synagoga auctorem et gubernatorem naturae, Ecclesia etiam gratiae et gloriae, Ecclesiae militantis in terra et triumphantis in coelo, conditorem non tantum terrestris paradisi, sed etiam coelestis. Et synagoga quidem alte sensit de Deo: quod sit prima rerum omnium causa infinitae potentiae, sapientiae et bonitatis; Ecclesia vero altissime: altum est sentire Deum esse unum, altissimum sentire esse etiam trinum; altum sentire Deum esse mundi creatorem, altissimum sentire esse etiam recreatorem. Altissime sentit Ecclesia de Deo quoad esse, posse et operari: quoad esse, quod sit ens primum, independens, aeternum, simplicissimum, actualissimum, purissimum, summum et infinitum bonum; quoad posse, quoad sit infinitae potentiae, sapientiae, bonitatis, misericordiae, iustitiae, caritatis, infinitae suapte natura perfectionis in omnibus et per omnia; quoad operari, quod nihil apud Deum sit impossibile, quod solo verbo mundum creaverit POST EPIPHANIAM 461 et omnia quae in eo sunt, quod solo voluntatis nutu omnia possit, quod bona omnia corporalia et spiritualia, visibilia et invisibilia, temporalia et aeterna, terrena, coelestia et supercoelestia, naturglia et supernaturalia gratiae et gloriae per ipsum facta sint, ita ut nec minimum quid factum sit sine ipso, nec consistere quidem posse, sed omnipotentem manum ipsius omnium creatricem, omnium etiam esse conservatricem. IV. Fuit fides synagogae sancta quoad legem, quae quidem a Sanceta tuit Deo per Moysen data iusta et sancta fuit; sed fides Ecclesiae sanctis- Ma o" sima per Evangelium, quod tanto legem excellit quanto Christus 9"9"4 "esem, Moysen, sol lunam, Deus hominem; illa fuit lex timoris, haec vero pape din amoris;??illa occidens, haec autem vivificans;?9?' illa grave iugum, Ecclesiae haec iugum suave et onus leve ?? Haec lex illa est de qua dicitur: Lex Domini immaculata, convertens animas, testimonium Domini fidele, sapientiam praestans parvulis : * immaculata omnino, in qua nulla est macula imperfectionis vel contra Deum, vel contra proximum, vel contra lumen naturalisrationis. Lex Moysi permisit multas uxores,? permisit libellum repudii,?' permisit usuras cum extraneis * et alia huiuscemodi; sed Evangelium nihil horum permittit. Lex sanctissima et quoad praecepta et quoad consilia: quoad quoad praecepta: Diliges Dominum Deum tuum ez loto corde, etc.; Diliges — r^ cooaa proximum (uum sicul teipsum :?* et quoad consilia, consulit perpec9nsilia. tuam castitatem, ** perpetuam voluntariam paupertatem, ? perpetuam orationem, ** perpetuam cum proximis pacem, 3? ut inimicis dimittamus iniurias, ut eos diligamus, ut eis benefaciamus, ut pro eis oremus, *? ut a litibus abstineamus, *! ut pauperibus omnibus eleemosynas faciamus, etc.** Fuit lex Moysi sancta non tantum quoad moralia, sed etiam quoad caeremonialia in sacrificiis et sacramentis quibus populum sanctificabat; sed sacramenta illa suapte natura gratiam sanctificantem et iustificantem minime coaferebant; Eccle- 37-39; Mc 12, 30-31; Lc 10, 27. 36) Cf. Mt 19, 11-12. 37) Ct. ibid. 5, 3; 19, 21; Me 10, 21; Lc 6, 20; 18, 22. 38) Cf. Mt 6, 9-13; Mc 13, 33; Lc 11, 1-4. KMNNMNNNNNNNNNNNNNNe——————A—A Magna fult fides synagogae quoad íudí- clalia legis, sed maxima tides E-zclesine; magna [ides synagogae quoad marlyria et miracula, sed maxima Fides Ecclesine; magnn fides *ynuügogae quoad numerum sunctorum virorum, sía vero habet Sacramenta quae sunt tanquam vasa gratiae, fontes Salvatoris: Haurietis aquas cum gaudio de fontibus Salvatoris, ** quae suapte natura accedentibus sine obice conferunt gratiam Spiritus Sancti iustificantem et sanctificantem animam, post remissionem omnium peccatorum et quoad culpam et quoad poenam, adeo ut hominem dignum vita aeterna constituant. V. Fuit etiam fides synagogae magna quoad iudicialia legis, magna enim praemia promittebat servatoribus legis et magna ilem supplicia transgressoribus; illis felicem vitam, his infelicem mortem; sed tum praemia tum supplicia temporalia erant; '* fides autem Ecclesiae virtuti promittit bona coelestia, divina, sempiterna, vitio autem minatur perpetua in inferno supplicia cum diabolo et tartareis spiritibus; electis dicitur: Venite, benedicti Palris mei, etc., ** reprobis: Ile, maledicti, in ignem aelernum, etc. * Sic bonos manent aeterna praemia, malos vero sempiterna supplicia; illos paradisus, hos infernus. Magna fuit fides synagogae et valde illustris ob miracula quae operatus fuit Moyses in Aegypto, in mari Rubro, in deserto; *' nec tantum Moyses, sed etiam Iosue, !? Samuel,*? Elias, 9" Eliseus ** et alii; sed fides Ecclesiae maxima et summe conspicua ob innumerabilia infinitaque miracula quae operatus fuit Christus et Apostoli Christi, quorum vere infinitus est numerus. Magna et illustris valde fides synagogae ob martyria, nam omnes fere Prophetae propter fidem martyria passi sunt; sed maxima in martyribus Ecclesiae fides, ob cuius fidem innumera millia millium hominum mille martyriorum genera passi sunt, post Christi martyrium, a Iudaeis et Gentibus, ab infidelibus et haereticis, imo ab universo impiorum hominum genere. Magna fides illa ob numerum sanctorum virorum qui in ea floruerunt magna sanctitate conspicui, quales fuerunt Patriarchae, Prophetae, pontifices, sacerdotes, levitae, principes, iudices et reges sancti; sed Ecclesia innumerabiles habuit viros sanctissimos, Apostolos, Evangelistas, prophetas, doctores, Martyres, Pontifices, Confes- 77, 12-53; 104, 20-43. 48) Cf. Eccli 46, 1-10. 49) Ct. Ibid. vrr. 16 sqq. POST EPIPHANIAM 463 sores, Virgines, et cuiusvis status, conditionis, aetatis et sexus, viros et mulieres sine numero qui coelestem in terris vitam tanquam angeli in carne duxerunt; hinc Ioannes in Apocalypsi : Vidi, inquit turbam magnam, quam dinumerare nemo poterat, etc. **. Quorum profecto sanctitatis specimen non vulgare in centurione isto hodie videmus, in quo omnis virtutum chorus mirabiliter cernitur: in eo fides, spes, caritas, prudentia, iustitia, fortitudo, temperantia, humilitas, modestia, mansuetudo omnisque virtus christiano homine digna conspicue cernitur, unde merito Christus virtutem eius talem tantamque miratur et laudat. VI. Fuit fides illa magna et illustris quoad praedicatores et doctores, Prophetae enim Spiritu Sancto afflati eam praedicaverunt et docuerunt; sed fides Ecclesiae maxima in hoc quoque, habuit enim Apostolos Spiritu Sancto plenos virosque apostolicos omni tum divinarum tum humanarum rerum sapientia praeditos, qui fidem hanc ubique gentium et coram et scriptis sapientissime et summa cum gloria praedicaverunt et docuerunt, subicientes ei omnem humanam sapientiam omnemque tum naturalem tum moralem philosophiam. Sic omnes scientiae nunc fidei ancillantur, sic granum sinapis, quod minimum est omnibus seminibus, crevit et factum est maius omnibus oleribus. 5? Fuit magna fides illa quoad doctrinam et sapientiam, quae continetur in libris legalibus, historialibus, sapientialibus et prophetalibus; sed maxima haec propter coelestem doctrinam divinamque sapientiam quae continetur in Evangeliis, in Actibus Apostolicis, in Epistolis Pauli aliisque Canonicis et in Sacra Ioannis Apocalypsi, in quibus traduntur universa sacrae theologiae mysteria ostenditurque Deum esse totius deitatis divinitatisque fontem originalem, principium naturae, patrem gratiae, auctorem gloriae, totius humani generis conditorem, redemptorem, salvatorem ac glorificatorem. Sic fides thesaurus est omnis sapientiae, hic enim est thesaurus absconditus in agro, haec pretiosissima illa margarita: ** Infinitus enim thesaurus est hominibus. 5** 54*) Sap 7, 14. sed maxima fides Ecclesiae. Magna fuit fides synngogae quond praedicatores et doctores, sed maxima fides Ecclesine; magna fides synagogae quoad doctrinam et sapientiam, sed maxima fides Ecclesiae; magna fides synngogac quoad effectus, sed maxima fides Ecclesine. Magna fuit fides synagogae quoad scopum, VII. Magna fides illa quoad effectus; illa enim synagogam sanctificavit populumque sanctum effecit, illa populum ad felicissimam terram promissionis adduxit et introduxit, cum ex Aegypto eduxissel, illa Aegyptum flagellavit et miracula operata fuit, illa Pharaonem cum universo exercitu suo in mari Rubro submersit populumque salvavit, illa hostes Dei superavit, illa sanctam Dei legem servaviL et usque ad Christi adventum perpetuo inconcussa permansit; sed fides haec maxima, quae totum fere mundum sanctificavit et iustificavit, destructa idololatria in universo mundo; quod quidem illa nunquam facere potuit, imo unicum illud templum, in quo solo colebatur Deus, idololatria saepe profanatum fuit; 55 haec mundum universum fere ad Deum vere in spiritu et veritate colendum convertit, 5 quod illa facere nunquam potuit, universumque romanum imperium Christo subiecit populumque Dei ex Aegypto infidelitatis, devicto Pharaone cum universo exercitu suo, 5? idest diabolo cum omnibus cacodaemonibus, eduxit ac per Baptismi sacramentum, quod est mare Rubrum, induxit in desertum poenitentiae et tandem in paradisum aeternae felicitatis introducit, quod illa minime potuit. Et si illa Aegyptum flagellavit persequentem Moysen et populum Dei, haec in aeternum damnavit Iudaeam persequentem Christum omnesque Christi inimicos perdidit ac gloriose de eis triumphavit. Illa magna fuit, quoniam Deum habuit felicitatis largitorem tanquam finem, haec vero maxima, quoniam eundem quidem Deum finem habet, sed non terrenae ac temporalis felicitatis largitorem, sed coelestis et aeternae. VIII. Magna illa fuit quoad scopum, quoniam Deum sibi scopum statuit: Sancli eritis, quoniam ego sanctus sum Dominus Deus vesler ; 59 haec maxima, quoniam eundem Deum habet: Eslíote... perfecti sicul el Paler vester coelestis perfectus est,*? sed Deum quidem non invisibilem et incognitum, sed Deum hominem factum habet virtutum exemplar, infallibile quidem quoniam Deus est, et visibile oculisque 44; 19, 2; 1 Petr, 1, 16, 59) Mt 5, 48. POST EPIPHANIAM 465 spectabile quoniam homo. Sic fides centurionis supra fidem leprosi multo est insignior et mirabilior. Quicquid consideremus sive principium, sive media, sive finem, sive scopum, sive instrumenta, materiam, formam, aetatem, virtutem et operationem: auctor, Christus Filius Dei, Verbum Dei, verus Deus; media, Christus et Apostoli doctoresque et praedicatores pleni virtute Spiritus Sancti, imo ipsomet Spiritu Sancto; miracula etiam et virtutes innumeraque martyria; finis, Christus rex gloriae paradisi; scopus, Christus exemplar virtutum omnisque divinae perfectionis; instrumenta quibus devenire** possit homo ut assequatur scopum et consequatur finem, sacramenta gratiae; materia: credenda, speranda, diligenda, facienda, fugienda, desideranda tandemque timenda; forma, perfecta caritas et gratia, sanctitas et iustitia, aetas perpetua, novum et aeternum testamentum, 9: mansit semper eadem inconcussa navis Petri sicut arca Noe in diluvio; 9 virtus fidei omnipotens: Omnia possum in eo qui me confortat; € effectus et operatio, sanctificatio, iustificatio, illuminatio, "perfectio, glorificatio et tandem salus mundi aeterna, devictis omnibus inimicis, carne, mundo, diabolo, inferno, peccato et morte. IX. Sic Christus admiratus centurionis fidem, dignoque encomio ea collaudata, ait: Amen dico vobis... quod multi venient ab oriente et occidente et recumbent cum Abraham... Isaac et Iacob in regno coelorum, filii aulem regni eicientur in tenebras exteriores** propter infidelitatem et perfidiam. Sic gentilis ob virtutem praefertur hebraeo: Maior serviel minori ; 55 sic egresso Iacob, qui prius fuerat benedictus, ingressus fuit Esau ex agro in paternam domum ** et tandem ipse quoque benedictus fuit et maiori benedictione: In pinguedine terrae el in rore coeli desuper erit benediclio tua, " in benediclLione enim Iacob non est coeli desuper. Sic hodie prius sanatur hebraeus quam gentilis, sed maior benedictio datur gentili quam hebraeo: Erunt novissimi primi et primi novissimi. 95 Erat in multo peiori statu gentilis quam hebraeus, nam hic quidem leprosus erat, partim sanus et partim infirmus, quia neminem sed maxima fides Ecclesiae. Ideo Christus fidci leprost fidem centurionis praefert eamque admiratur, quia figurabat fidcm Ecclesiae Gentium, quae cumulatiorem gratiam recepit. quam synagoga. Laudando fídem centurionis tangit Christus mysterium electionis et reprobationis, poenne et Rglorine et duplicem inferni poenam describlt: sensus et damni. ad perfeclum adduxit lex,9? quae ostendebat peccatum, sed non auferebat; gentilis vero iacebat in domo paralyticus et male torquebatur, qui erat moriturus, Christi tamen gratia ad multo perfectiorem sanitatem pervenit; cumulatiorem gratiam consecuta est Ecclesia Gentium quam synagoga Iudaeorum. Sic Deus, qui primogenitos prius reprobaverat .Cainum, Ismaelem, Esau primogenitosque Aegypti interfecit," cum tamen venit legemque dedit, solos primogenitos elegit hosque tum hominum tum animaliun offerri sibi mandavit." Sic Iacob super primogenitum Manassen, qui erat a dextris, posuit manum sinistram, et super minorem Ephraim, qui erat a sinistris, posuit manum dexteram. ? Ante Christi adventum populus hebraeus erat a dextris, gentilis vero a sinistris; Christus vero ponit hodie manum dexteram super eum qui erat a sinistris et sinistram super eum qui erat a dextris: Multi venient ab oriente el occidente et aquilone et austro ef recumbent cum Abraham, Isaac etl Iacob in regno coelorum, filii autem regni eicientur in tenebras exteriores. Per dexteram et sinistram designantur in Divinis Scripturis praedestinatio et praescientia, electio et reprobatio, gratia et peccatum, gloria et poena, paradisus et infernus.?* Ecce dextera: Recumbenl in regno coelorum ; et ecce sinistra: Eicientur in tenebras exteriores, ibi erit fletus et stridor dentium. Sic Christus describit infernum locum tenebrarum extremarum, sive extimarum, idest profundissimarum et a luce maxime dissitarum. Sicut autem lux hieroglyphicum est omnis boni, ita tenebrae omnis mali; in paradiso summa lux, in inferno extremae tenebrae; in paradiso omne bonum, in inferno omne malum; hinc ibi erit fletus, qui nascitur ex dolore, et stridor dentium, qui nascitur ex horrore. Imo his verbis Christus describit duplicem inferni poenam: damni et sensus, ut theologi dicunt;"* damni: In tenebras exteriores, haec enim omnis boni privatio est; sensus: Ibi erit [letus el stridor dentium, haec enim sensiles poenas consequuntur. Fides autem, talis qualis in centurione laudatur a Christo, eripit nos ab omnibus maliset omnia confert bona omnibus eam digne susciq. 78, a. 4. POST EPIPHANIAM 467 pientibus, hinc ait: Venient ab aquilone et austro, ab oriente et occidente et recumbent, etc. Sic enim coelestis civitas Ierusalem habet tres portas ab oriente, tres ab occidente, tres ab aquilone et tres ab austro, *5 ut ab omnibus mundi plagis omnes recipiat. Sic enim Deus vull omnes homines salvos fieri el ad agnilionem verilatis pervenire: 79 omnes, tum Hebraeos tum Gentiles, hinc hodie et leprosum hebraeum eL paralyticum curat gentilem.? Vera fides eriplt ab omnibus malis et confert omnia bona. Docet Christus Deum nuctorem esse bonorum, nliam nutem esse causam malorum.

CHAPTER 10. Dominica Quinta Post Epiphaniam

Simile est regnum coelorum homini qui seminavit bonum semen in agro suo. Cum autem dormirent homines, etc, ! I. Sicut Moyses in sua cosmopoeia docet Deum auctorem esse lucis: Dixit... Deus: Fiat luz et facta est luz. Et vidit Deus lucem quod esset bona,? non autem tenebrarum factorem, nam de tenebris ait: Tenebrae autem erant super faciem abyssi? — erant, inquit, non factae sunt, — e! divisit lucem a tenebris,* sic Christus in hodierno Evangelio docet Deum auctorem esse bonorum, non malorum: Simile est. regnum coelorum homini qui seminavil bonum semen in agro suo; sic et Moyses Deum bonorum omnium fontem ostendit: Vidit... Deus cuncta quae fecerat et erant valde bona. 5 Quod si per Isaiam ait: Ego Dominus el non est aller, formans lucem et creans tenebras, faciens pacem et creans malum ; ego Dominus faciens omnia haec, 9 et Amos: Non est malum in civitate quod non fecerit Dominus, ? idest Deus ipse, nm 5 haec quidem de adversitatibus intelligenda sunt, de bellis, peste et fame, de malis poenae, non culpae. Sicut autem in mundo reperitur sol fons omnis lucis ac luminis, auctor diei omnisque claritatis, et terra mater noctis omniumque tenebrarum origo radixque, ita in hodierno Evangelio ostenditur fons omnium bonorum et fons malorum omnium; arbor bona quae facit fructus bonos et non potest fructus malos facere, et arbor mala quae facit fructus malos et non potest bonos fructus facere; ? homo qui in civitate quod Dominus non fecerit. 8) Ms.: Iehovah. 9) Cf. Mt 7, 18. seminavit bonum semen et inimicus homo qui superseminavil zizania, 19 Christus et satanas inimicus Christi: Venit inimicus eius et superseminavit zizania ; * Inimicus homo hoc fecit. ? II. Est autem difficilis admodum quaestio: Domine, nonne bonum semen seminasti in agro tuo ? Unde ergo habel zizania ? de malorum origine, quaenam sit malorum origo, undenam ortum habuit malities vitiorum peccatorumque omnium. Haec enim quaestio multorum torsit ingenia: quomodo cum Deus auctor sit mundi, creator omnium rerum quae coeli ambitu continentur, mundus malis est plenus? An non ipse summa et infinita bonitas, thesaurus et fons omnium bonorum? Sed respondet Christus malorum omnium auctorem .non esse Deum, sed satanam: Znimicus homo hoc fecit. Sic etiam Moyses docuit homines generis nostri parentes in paradiso conditos fuisse a Deo puros, innocentes, sanctos, ? sed a diabolo peccato infectos fuisse.!4 Modicum autem fermenti totam massam corrumpit ; !5 hinc: Mundus lotus in maligno positus est; !$ hinc: Omne quod est in mundo, esl concupiscentia carnis ... concupiscentia oculorum et superbia vitae; ' hinc: Dominus de coelo prospezit super filios hominum ul videat si est intelligens aut requirens Deum. Sed omnes declinaverunt, simul inutiles [acti sunt, non est qui [faciat bonum, non est usque ad unum.!?? Nam in Adam omnes peccaverunt; venenum fuit peccatum illud quod totum corpus infecit; hinc in persona cuiuslibet hominis ait Apostolus: Condelector... legi Dei secundum interiorem hominem; sentio aliam legem in membris meis repugnantem legi mentis meae et captivantem me sub lege peccati . . . Infelix ego homo, quis me liberabit de corpore mortis huius? Nam mente servio legi Dei, carne autem legi peccati ; !9 et alibi: Caro... concupiscit adversus spiritum, spirilus aulem adversus carnem, haec enim sibi invicem adversantur. ?? Vincit autem fere in omnibus spiritum caro, quoniam carnalia terrena sunt, visibilia, praesentia, quae sensui utilia ac delectabilia videntur ab ipsis incunabulis, spiritualia autem coelestia sunt divinaque, invisibilia, incognita et insuper difficilia admodum et ardua. Peccato enim rebellem reddidit carnem Difficili quaestioni de origine malorum respondet hodie Christus satanam ostendens corum causam, qui in peccatum primos parentes inducendo mundum infecit. spiritui, sensum rationi, magna in regno animae seditione concitata; hinc tot zizania in medio tritici, quoniam inimicus homo... superseminavit zizania. III. Sed adhuc non plene satisfactum videtur quaestioni de maSatanas lorum origine. Nam procul dubio satanas etiam Dei creatura est: lut num a Deo malus creatus fuit? Absit! Nam hic homo dicitur, quonnon fuit, jam ad imaginem et similitudinem Dei conditus fuit,?' Deo similis tanquam filius, hoc enim est esse ad imaginem et similitudinem Dei, filium esse Dei, sicut de Adam dicitur quod filium genuit ad imaginem el similitudinem suam; ?? sic Angeli dicuntur filii Dei: Cum me laudareni... astra matutina et iubilarent omnes [ilii Dei. Si igitur satanas ad imaginem et similitudinem Dei conditus fuit, ergo bonus, iustus et sanctus, ut similis Deo esset, qui totus bonitas et sanctitas est. Unde ergo in eo peccati malities ? Sed nemo bonus nisi solus Deus; ** Ego sum qui sum ; ** in reliquis sed mala sua. Unitas vanitatum et omnia vanitas.?* Solus in coelo sol suapte natura voMme'* [ucidus est, cetera omnia nonnisi a sole lumen habent, ut in lunae pafactus est-.. tet eclipsi, interposita enim terra, luminis deliquium patitur. Lucifer ergo lumen bonitatis a seipso non habebat, sed a Deo; instar autem lunae perpetuum luminis deliquium passus est; imo instar terrae factus esttotus opacus et tenebricosus, radix et origo tenebrarum omnium, hinc dicitur princeps et potestas tenebrarum. ?? Quomodo autem satanas talem passus sit metamorphosim innuit Peccatum. Christus, dum eum hominem inimicum appellat, specialem utique invidia fo, inimicum suum; Venit inimicus eius et superseminavil zizania. In hoqiu dierno Evangelio duo homines specialiter inducuntur: homo qui seminavit bonum semen, et homo inimicus eius qui superseminavit zizania ; ille Christus est: Qui seminat... est Filius hominis, ?? qui autem superseminavitl zizania, diabolus est.?* Homo dicitur Christus ut Deus Deique Filius, imago Dei naturalis et consubstantialis, ut homo imago Dei, sed veluti artificialis; diabolus similiter; uterque filius Dei, Deus enim sicut Abraham duos filios habuit:*? hominem POST EPIPHANIAM 471 et Angelum, Christum et satanam; sed sicut minorem Isaac voluit Deus heredem esse, non maiorem Ismaelem, ? et sicut minorem Jacob maiori Esau [praetulit],? Davidem etiam humilem pastorem praetulit regi Israelis totius, Sauli, 9 sic hominem Christum satanae Angelorum principi. Hinc orta est invidia ex quavotía, * ex amore proprio, nam ob hanc causam Ismael inimico animo persequebatur Isaac, ?5 Esau lacobum,?$ Saul Davidem. ?' Sic satanas invidia motus gloriae Christi hominis factus est eius inimicus et similiter Dei, sicut Absalom ambitione motus factus fuit inimicus ac persecutor Davidis patris sui. 38 Existimavit enim Lucifer iniuriam sibi inferri a Deo videns . praeferri coelesti Angelo terrenum hominem hominemque fieri principem totius universi, regem et dominum Angelorum, ad Dei dexteram collocatum; hinc proprio amore excaecatus animoque a Deo aversus, invidia et ambitione stimulatus, factus inimicus Christi, in odium Christi coeipt in coelo disseminare zizania; sic traxit cauda sua draco in terram e coelo tertiam partem stellarum, ?? avertens suis persuasionibus Angelos a Deo in odium Christi, ut non obedirent Deo praecipienti ut omnes Angeli Christum hominem adorarent: Cum iterum introducit primogenitum suum in orbem terrae dicit... Adorent eum omnes Angeli Dei.*9? Ex mala igitur diaboli voluntate ortum est in mundo omne genus malorum; licet enim bonam Deus voluntatem concesserit Angelis in creatione, non tamen confirmatam in bono, sed adhuc vertibilem a bono in malum, ut esset instar speculi quod versum in coelum coelestia repraesentat, versum autem in terram terrenarum rerum imagines reddit. Speculum ex chalybe vel ex argento fit a peritissimo magistro, pulitissimum ac lustratissimum, sed suapte natura aeruginem contrahit menstruaeque mulieris flatu infectum poliri amplius non potest ut reddat imagines; *' sic fuit satanas. Inimicus homo hoc fecil. Duo indicant haec verba: naturam et culpam; naturam homo, culpam inimicus; perversum animum, malam Summa Theolog., q. 1, à 3 ad 2; Aristot. De Insomniis, cp. 2, t. 1, pag. 426. Lud. Caelius Lect. Antiq., lib. 3, cp. 28, col. 152. quem vidit in assumpta humanitate praclatum sibi a Dco; hinc ambitione stimulatus rebellionem inter Angelos cominovit ne Christum honiincm adorarent. Angeli boni creati, in bono confirmati non erant; ideo natura Voluntatem. Sicut in terra duo sunt: natura bona, apta utique besdi ad multa bona producenda, et opacitas tetra ac tenebricosa, mala et ps Mrs multorum causa malorum, ita in satana natura bona est, voluntas ob mala et — peccatum perversa et mala. Abusus est satanas instrumento quod ei DUUTU" — dedit Deus ad aeternam gloriam consequendam, quod [est] animus boni appetentissimus et mali fugacissimus; hic gladius est ex utraque parte acutus militi serviens ad se defendendum inimicumque offendendum. * Sed abusus est hoc gladio, nimium seipsum amavit supra Deum:«Ne quid nimis » ; € «Est modus in rebus, sunt certi denique fines, Quos ultra citraque nequit consistere rectum »; 44 noluit moderari animum et voluntatem suam regula et amussi divinae voluntatis. Cavendum igitur et nobis est a quaotía, 5 ab amore proprio, a Ex hoc nimio et inordinato nostri amore, hinc enim omne malum, hinc amre insta" bitio, hinc libidines, hinc auri sacra fames, * hinc zizania in medio amore nosrl tritiej. Seminavit Deus in animo nostro bonum semen, imo bona seminobis caveamus, pa: in intellectu quidem semina atque principia scientiarum omnium, ca malum ita ut vera discernere possimus a falsis, mala a bonis; in voluntate ?""* autem semina et principia omnium virtutum, amorem et desiderium boni, odium et fugam mali. Sed inimicus homo superseminavil zizania, inordinata immodicaque desideria temporalium carnaliumque bonorum fugasque malorum, quae carni et sensui displicent. IV. Duplicem causam malorum omnium Christus assignat: huDuplex est Inanam negligentiam et satanicam malitiam: Cum... dormirenl malorum cadis homines, venit inimicus eius el superseminavit zizania in medio íritici humana [34 47 - H : ntgligostla el abiit, * quo ultimo verbo designatur naturae nostrae propensio et CER ad mala: Sensus enim el cogitatio cordis humani ad malum prona sunt mait ia, * . L . . . omni tempore ab adolescentia sua. *$ Nihil laborat satanas, sicut qui seminavit bonum semen in praeparanda terra, sed superseminavilt zizainobedientíiam reprobatus regnoque privatus, qui suo se gladio inleremit ». Moribus Philosophorum, lib. 2, pag. 72; lib. 8, pag. 331. 44) Horat. Satyr., lib. 1, satyr. 1, vrr. 106-107. 45) Ms.: Philautia. 46) Ex Virg. Aeneid., lib. 3, vr. 57. POST EPIPHANIAM 473 nia... el abiit. Cum autem crevisset herba... apparuerunt el zizania 4? in medio tritici. In pueritia seminat diabolus in hominum pectoribus «uibus tertia ac mentibus zizania vitiorum, ut cum per aetatem creverit herba, poopden tunc appareant zizania peccatorum in adolescentia, iuventute et *""Plseentia. reliqua aetate. Immittit satanas tantum malas cogitationes malaque desideria sensus, carnis; haec retinet, fovet, nutrit et crescere facit ducitque ad perfectam malitiam: Concupiscenlia cum conceperii, parit peccatum. 9" Sufficit ut iuveni, quem ad libidinem proclivem videt, ostendat mulierem animumque semel accendat in eam; ut homini pecuniae cupido ostendat lucrum, vel ad ambitionem propenso viam indicet consequendi honoris. Triplex est ergo causa peccati: spiritus negligentia mentisque Prima causa, ignavia: Cum... dormirent homines ; diaboli malitia: Venit inimi- Borna cus homo el superseminavit, et tandem carnis nostrae infirmitas et coneupiscentia: Superseminavit... el abiit; sed absque ullo labore suo, cum crevisset herba... apparuerunt el zizania. Saepe in nobis, o fratres, dormit spiritus, dormit fides, dormit spes, dormit caritas, dormit prudentia et vigilantia mentis, non recordamur praecepti Domini: Vigilate et orate; ** dormiente autem ancilla ostiaria Isboseth filii Saul regis Israel, quae purgabat triticum, occisus fuit rex a Rechab et Baana proditoribus. 5 Hi autem passiones significant concupiscibilis vel irascibilis, nam. Rechab currum significat vel equitatum, Baana autem in afflictione; hinc dicuntur filii Remmon, quod est malum granum, figura cordis nostri, ubi veluti grana sunt cogitatus et desideria, passiones et affectiones irascibilis et concupiscibilis. Saepe regem in regno animae nostrae occidunt, si dormiat ostiaria domus, curatrix tritici, prudentia mentisque vigilantia. Samson securus dormiens in sinu Dalilae meretricis ac proditricis, capillis privatus in quibus ipsius fortitudo consistebat, a Philisthaeis captus fuit erutisque oculis, ludibrio expositus et animalis bruti operibus destinatus ad molendum. 5 Non immerito finxere poetae somnum fratrem esse et imaginem mortis, * nam vere qui spiritu dormit, veluti mortuus est apud Deum: Surge qui dormis 4, 5-7. 53) CI. Idc 16, 16-25. 54) Cf. Ovid. Amorum, cleg. 9, vr. 41. " el exurge a mortuis, el illuminabit te Christus. 55 Hic igitur hominum somnus, haec nostra socordia in causa multorum malorum est. ] Altera vero et potissima causa est diaboli malitia: Venit inimicus altera eausa, horno et superseminavit zizania. Quibus verbis duo designantur: animi aliti: acre et immane odium ad nocendum: Inimicus homo, et vatfrax astutia mentis ad decipiendum, semper enim invigilat tempus locumque observat ut nulla opportuna nocendi occasio praeterlabatur, nam «Fronte capillata, post haec occasio calva »; 5*9 ait enim quod cum... dormirent homines, venit el superseminavit zizania. Omnes novit artes nocendi atque tentandi, peritissimus est venator, auceps, piscator, ad praedam insectandam et capiendam semper intentus, calidissimus transfur**' et manticularius, qui omnes novit suffurandi artes et ingenia. Ipse enim magister est furum et fallaciosorum hominum, princeps latronum, dux sicariorum, qui omnes novit nocendi artes et stratagemata modosque insidiandi. Cum autem acerrimus sit hostis et perpetuus Christi inimicus, sciens se Christo, qui in coelis est ad dexteram Dei, nocere non posse, nobis pro viribus nocere satagit, quoniam Christi servi sumus, imo fratres et membra, nos studet pertrahere in gehennam, ut una secum $n inferno perpetuas sempiternasque poenas inextinguibilis ignis luamus. Sed, bone Deus, quam copiosa est zizaniorum seges! Quam quae multos. Inulti sunt filii nequam, filii huius saeculi, filii satanae! Regius jor oaa Vates aiebat: Salvum me fac, Domine, quoniam defecit sanctus, quoniam diminutae sunt verilales, sive defecerunt veraces et fideles, a filiis hominum.*' Unde hoc nosti? Quoniam ez abundantia ... cordis os loquitur ; Bonus homo de bono (hesauro cordis sui profert bonum. 59 Vana locuti sunt unusquisque ad proximum suum, labia dolosa in corde... loculi sunt. 5* Omnes declinaverunt, simul inutiles facti sunt; non est qui facial bonum. 9 Duplici Psalmo deplorat Regius Vates multitudinem impiorum et pusillum iustorum gregem: Psalmo 13 et Psalmo 52, qui totus idem est cum 18, uno tantum differens versiculo. Nam in 18 dicitur: Quoniam Dominus in generatione iusta est, consilium inopis confudistis, quoniam Dominus spes eius est, * idest quia nonnisi In Lexicis non invenitur. 57) Ps 11 (hebr. 12), 2. 58) Mt 12, 34-35; Lc 6, 415. POST EPIPHANIAM 475 in Domino omnem spem suam reposuit, propterea eum impii spernunt; in à2 autem: Quoniam Deus dissipat ossa eorum qui hominibus placent, confusi sunt, quoniam Deus sprevil eos; * in reliquis iidem omnino sunt. Finis autem utriusque est: Quis dabit ex Sion salutare Israel? Cum averleril Dominus caplivitatem plebis suae, exultabit Iacob et laetabitur Israel. * Nam talis, inquit, tantusque est impiorum numerus in mundo, ut iusti eis servire cogantur, sicut Hebraei in Aegypto misera servitute. 9! Terlia tandem malorum causa est carnis infirmitas carnalisque concupiscentia ad malum semper proclivis et propensissima: haec terra est quae suapte natura malas producit herbas, zizania, spinas, tribulos; haec veluti fomes est ad concipiendum ignem aptissimus, ita ut minima scintilla sufficiat ad accendendum in eo ignem; ipsa etiam spiritui soporem inducit somnumque, sicut Iahel cum Sisara principe militiae operata fuit; cum enim lassus ille esset ac sitiret, lac potum dedit soporiferum; cum autem obdormisset, clavo per tempora transfixo occidit, quod Barach Sisarae persecutor quaerebat. 95 Sic, inquam, caro satanae morem gerit in nostram perniciem; Dalila est cum Philisthaeis unita et confoederata ad perdendum Samsonem; fovet caro nostra zizania suapte natura, ita ut absque ullo satanae labore aut cura, cum seminata fuerint, nascantur, crescant et fructum malum faciant. V. Accidit quidem aliquando ut etiam semen Dei sic fructificet, quemadmodum ait quod sic est regnum Dei quemadmodum si homo iacial semenlem in terram... el semen germinel el crescal dum nescit ille, ultro enim terra fruclifical primum herbam, deinde spicam, deinde plenum frumentum in spica. 9* Quibus verbis ostenditur triplex status electorum Dei: incipientium, proficientium et perfectorum, et tres actus hierarchici: purgatio, illuminatio et unio; tria etiam virtutum genera: virtutes purgatoriae, animi purgati et heroicae exemplaresque Deo similes; triplex etiam actus caritatis: ut diligatur Deus ex toto corde, ita ut nihil diligatur contra voluntatem Dei, quod incipientium est; ut diligatur ex tota anima, ita ut nihil supra Deum diligatur, tertia causa, concupiscentia, quae satanae morem Ecrit. Ostendit etiam Christus triplicem statum electorum, iria virtutuim genera et triplicem nctum caritatis. Multis Ruxiliis eget caritas ut ad perfectionem Perveniat. Omnis homo vei triticum est Christi vel zizania diaboli; ul. autem dignoscatur, videnduimn est quo spiritu vivut. quod est proficientium, et tandem ut diligatur ex tota virtute, ut nihil diligatur cum Deo, sed solus Deus super omnia. Haec terra est bona quae fecit fructum trigesimum, sexagesimum et centesimum 9? ex Spiritus Sancti virtute. Sed raro contigit ut sic homo Deo serviat spiritu Dei ductus, ex amore virtutis; multis opus est internis inspirationibus, promissionibus, minis; rarissimi sunt quibus una tantum sufficiat inspiratio, una tantum et simplex Dei vocatio, ut spiritui serviant et Deum ex corde colant Christumque ex animo sequantur et pro sua virili imitentur. Non sic autem zizania, sed sufficit ut seminentur vel pravis suggestionibus daemonum vel iniquis persuasionibus pravorum hominum vel malis iniquorum ac sceleratorum exemplis. VI. Mirum autem in modum nos hodie Christus perstringit dicens quod omnis homo vel triticum est Christi, quod in horreum Dei congregandum est, vel zizanium, lolium diaboli igni comburendum;$* quod omnis vel natus est ad gloriam regni coelestis vel ad gehennam ignis infernalis; non datur medium. Videat ergo quisque apud semetipsum quidnam sit, triticum an zizanium, filius regni an filius nequam, filius huius saeculi; an vivat secundum spiritum, an secundum carnem; an vitam suam moderetur secundum Deum, an secundum mundum. Lolium perniciosum valde est, tentat caput, inducit vertigines, instar vini inebriat.9? Divina Scriptura ait quod fornicatio, idest idolorum servitus, "" avaritia, vinum et mulieres auferunt cor,? dementant hominem, inducunt mentis vertiginem, afficiunt hominem iudicio praepostero: Vae qui dicunt bonum malum et malum bonum, ponentes lucem in tenebras el tenebras in lucem, ponentes dulce in amarum et amarum in dulce!?? Hoc igitur est lolium quod inducit vertigines, quod hominem inebriat, quod caput tentat, quod cerebrum laedit. Vide, homo, quid agas, an praeferas carnem spiritui, corpus animae, mundum Deo, temporalem vitam aeternae. Nos miseros! quid de nobis erit? Colligite... zizania... ad comlib, 18 cp. 17, pag. 200. 70) Gal 5, 20. 71) Os 4, 11. 72) Is 5, 20. Vulg.: Vae qui dicitis malum bonum et bonum malum, ponentes tenebras lucem et lucem tenebras, ponentes amarum in dulce et dulce in amarum. POST EPIPHANIAM 477 burendum; * Mittent eos in caminum ignis, ibi erit [letus et stridor dentium."*^ Unum nobis remanet solatium: quod possunt per poenitentiam zizania in triticum commutari, vasa irae apta in interitum?* in vasa gratiae et gloriae. Et benignitas Dei ad poenitentiam nos expectat.?* Ne igitur duro et impoenitenti corde thesaurizemus nobis iram in die irae el revelationis iusti iudicii Dei, qui reddet unicuique secundum opera sua. ? Caveamus ne in die iudicii viri Ninivitae contra nos insurgant nosque condemnent. 9 Sciamus quod nonnisi triticum, nonnisi iusti salvandi sunt; imo Petrus ait: Justus viz salvabitur, impius autem et peccator ubi parebunt?"? (Triticum enim nobilissimum frumenti genus est, quod purissimum esse oportet, unde hebraice dicitur 13,*? idest purum. IL. ALIA HOMILIA Simile es! regnum coelorum homini qui seminavit bonum semen in agro suo, etc.! I. Sacratissimam hodierni Evangelii parabolam mille mysteriis et sacramentis divinae sapientiae sacraeque theologiae refertam ipse Dominus per seipsum declarare dignatus est, quoniam eam Apostoli intelligere minime potuerunt, hinc dixerunt ei: Edissere nobis parabolam zizaniorum.? Erat haec eis veluti liber ille in dextera Dei, quem nulla vel coelestis creatura potuit aperire, nisi solus Christus: Vicit leo de tribu Iuda, radix David, aperire librum et solvere septem signacula eius.? Sicut autem Deus, cum creasset coelum et terram tenebris involutam, lucem postea creavit, cuius splendore et claritate creata omnia videri et spectari possent, * et sicut Noe, constructa arca, Dei iussu fenestram in ea fecit per quam lumen reciperet, 5 sicut etiam Moyses, constructo tabernaculo, posuit in eo aureum candeg) Cf. ibid. 6, 15-16. Satagamus ergo ut per poenitentiam ex zizanils in triticum convertamur. Mysterin huius parabolae Christus ipse decinravit, ———— — À labrum, quod septem luminibus divinum illud sanctuarium perpetuo illuminaret, * sic hodie Christus, proposita hac parabola obscurissima quidem et arcanis mysteriis refertissima, eam lumine suae claritatis illustravit, nam: Declaratio sermonum tuorum illuminat el inlellecium dal parbulis. ? Declarat Dominus parabolam suam, ut ostendat quod Sacra attamennon Scriptura saepe admodum difficilis est, sicut problema Samsonis, ? 7". et indiget declaratione divina. Nec tamen totam omnino declarat, neque enim reperimus declaratum quid sit illud: Cum autem dormirenl homines,? neque quid illud: Vis imus et colligimus ea ? 1? neque responsionem illam: Non, ne forte colligentes zizania, eradicetis cum eis simul el triticum ; * sed haec Sanctis Doctoribus declaranda reliquit. Sicut enim Deuteronomio 24 praecepit ut dominus messis non colligeret spicas a messoribus relictas, neque dominus vineae racemos, sed pauperibus relinquerentur,!? imo Levitico 19 ut non totus ager omnino meteretur neque tota vinea vindemiaretur, sed pars aliqua pauperibus relinqueretur, !? sic ipse egit hodie. II. Declaravit autem quod homo qui seminat bonum semen est Parabola Filius hominis, idest ipse Christus; quod inimicus homo est satanas, haec est : . . veluti quod ager est mundus, quod bonum semen sunt electi, quod zizania compend!!? sunt reprobi, quod messis est consummatio saeculi, quod servi patristheologiae, familias sunt Angeli, quod horreum est gloria paradisi, quod ignis, quo zizania sunt comburenda, poena est infernalis gehennae. 14 O mirabilem parabolam! Vere compendium est, pericope et &yaxepaAaiaote 15 totius sacrae theologiae! Nam Sacra Scriptura non agit nisi de Deo, de Angelis, de hominibus, de virtutibus, de vitiis, de poena, et de gloria; de his omnibus agit hodiernum Evangelium: de Deo humanato, de Angelis servis eius, de satana daemonum principe, de bono virtutum semine, de vitiorum zizaniis, de gloria paradisi et de poena inferni. De Deo ostendit humilitatem et sublimitatem, misericordiam et agit enim. iustitiam, patientiam et providentiam, humilitatem qua dicitur homo 4e Deo, seminator, agricola, filius hominis: Discite a me, quia mitis sum et 19-21. 13) Cf. vrr. 9-10. 14) Ibid. vrr. 37-41. 15) Ms.: Anachephaleosis. POST EPIPHANIAM 479 humilis corde; * Cum in forma Dei esset... humiliavit semelipsum formam servi accipiens ;'"" sublimitatem qua dicitur paterfamilias et Dominus Angelorum; misericordiam in praesenti vita et iustitiam in consummatione saeculi; patientiam in perferendis malis et providentiam in conservandis bonis electisque suis: Ne forte eradicetis cum eis simul el triticum. Malos patitur Deus in hoc mundo contemplatione iustorum et electorum, ne quid ipsi illorum perditione grave patiantur incommodum, nam iniqui iustis sanctisque Dei servis volentes nolentes, semper Deo sic disponente, aliquod afferunt emolumentum in salutem vel corporum vel animarum; haec Dei providentia est. De Angelis ostendit quod servi Dei sunt, ministri Christi, in ministerium missi iis qui hereditatem capient salutis;!? quod servi quidem sunt, sed fidelissimi amantissimique ac divini honoris zelantissimi eique familiarissimi: Domine, nonne bonum semen seminasli in agro luo? Unde ergo habet zizania??? quod promptissimi sunt ad vindicandas divinas iniurias contra improbos reprobosque, summo odio omnem malitiam prosequentes: Vis imus el colligimus ea? Sic Angelus Domini percussit Aegyptios, ?? sic exercitum Sennacherib, ?! sic Angeli Pentapolim subverterunt igneque de coelo combusserunt, salvato iusto Loth cum sua familia. ?? De Angelis bonis sic Regius Vates ait: Ezullabunt sancti in gloria, laetabuntur in cubilibus suis; exallationes Dei in faucibus eorum et gladii ancipites in manibus eorum, ad faciendam vindictam in nationibus, increpaliones in populis... ut faciant in eis iudicium conscriplum : gloria haec esl omnibus sanctis eius.?* De malis vero angelis quod inimici sunt Dei, hostes Christi: Venit inimicus eius... inimicus homo hoc fecit.?* Quibus verbis ostenditur quod daemon natura bonus est, ad imaginem et similitudinem Dei conditus, ?* sed voluntate et animo malus est ob Christi odium, odio habet Christum: Inimicus homo. De homine, quod Dei creatura est, Dei semen, Dei filius; quod a Deo bonus, iustus et sanctus in mundo creatus fuit: Seminavil bonum de eius humititate et suhiimitate, miserico:dia et iustitia, patientia et providentla; de Angelis honis et malis; de homine, qui bonus creatus fuit, sed dinboli opera incidit in peccatum, unde omnia mala; de virtute quae cst basis mundi, de peccato, quod dignum est aeterna morte; de iustorum praemio et malorum punitione. semen in agro suo, sed quod diaboli arte et malitia factum est ut non omnes homines boni sint, sed cum hi sint Dei filii, Deo similes, illi sint satanae filii, daemonibus similes. Ostendit etiam quod si non fuisset diabolus, qui ad peccandum hominem impulisset, nec peccatum intervenisset, nonnisi iusti et electi Dei nati fuissent in mundo, ?9 quod etiam Deus mulieri post peccatum dixit: Mulliplicabo aerumnas iuas et conceptus (tuos, in dolore paries filios ;?' quod iustus homo semen Dei est, sic ait: Posuit mihi Deus semen aliud pro Abel quem occidi Cain ;?* e contra vero, omnis iniquus semen diaboli est: Vos ex patre diabolo estis et opera patris vestri vultis facere; ille homicida eral ab initio et in veritate non stetit ; ?*? quod virtutes omnes opera sunt Dei, vitia autem opera diaboli; quod Deus mundum servat propter electos: Ne forte eradicantes zizania eradicelis cum eis simul el triticum. Iustitia enim fundamentum et basis mundi est, uti ostendit historia diluvii?? et combustio Pentapolis, nam si decem iustos ibi reperisset Deus, pepercisset utique multitudini propter eos;?! hinc Salomon ait; Doy Tio" ps. iustus fundamentum est mundi.** Ostendit quod omne peccatum dignum est morte tum aeterna tum etiam temporali, virtus autem et iustitia vita et temporali et aeterna; quod nulla de re magis mirantur Angeli in coelo ac, ut ita dicam, scandalizantur, quam quod regnent vitia et peccata in mundo: Domine, nonne bonum semen seminasti in agro tuo? Unde ergo habel zizania? Vix possunt malorum originem intelligere, cum Deus bonam creaverit voluntatem et nonnisi bona suapte natura appetentem. Bonum enim obiectum est voluntatis et verum intellectus, sicut color visus, sonus auditus et sapor gustus. Tandem de iustorum praemio et malorum punitione agitur: Colligite... zizania... ad comburendum, triticum autem congregate in horreum meum ; * In consummatione saeculi miltel Filius hominis Angelos suos et separabunt malos de medio iustorum el mittent eos in caminum ignis; * Tunc iusli fulgebunt sicut sol in regno Patris eorum. ?* POST EPIPHANIAM 481 III. Non vult nunc Deus ut penitus deleantur peccatores omnes: Ne forte colligentes zizania eradicelis cum eis simul el triticum, quoniam saepe ex peccatoribus oriuntur iusti et electi Dei; etsi non prohibet his verbis puniri a magistratibus peccatores ac delinquentes, ut multi ex hoc loco intellexerunt non esse ultimo supplicio puniendos haereticos,?? cum tamen Dominus non haereticos interpretatus sit esse zizania, sed filios nequam, idest peccatores: Separabunl malos de medio iuslorum. Sicut igitur non prohibet hoc loco Dominus quin malefactores hominesque reipublicae perniciosos puniant magistratus, ita plane nec haereticos, qui pestis sunt christianae reipublicae perniciosissima, a iusta eximit punitione, si spinarum instar suffocant triticum; nam si propterea non sunt eradicanda zizania, ne tritico damnum inferatur, ergo si ipsa damnum tritico inferunt, eradicanda sunt. Sed hoc est quod ait Dominus, non esse simul tollendos malos omnes de mundo usque ad consummationem saeculi. Tunc enim Dominus aget sicut Moyses: cum enim, post eductum Israelem de Aegypto in desertum legemque latam et populo iam sanctificato per fidem et religionem cultumque Dei, ascendisset in montem ut ibi cum Deo conversaretur, relicta populi cura Aaroni et filiis eius, videns populus nimium tardare Moysen ad redeundum, diabolo instigante ac suggerente, aureum vitulum adoravit: Isli sunt dii lui, Israel, qui le eduxerunl de lerra Aegypli. " Sed tandem venit Moyses cum tabulis legis divinae armatisque levitis Dei ministris fidelissimis et zelantissimis divini honoris, omnes impios idoloiatras gladio peremit;?8 ita faciet Christus in consummatione saeculi, in die iudicii. Sicut enim cum Divinus Moyses semen sacrosanctae fidei divinique cultus ac sanctissimae religionis in Hebraeorum cordibus seminasset, tunc venit satanas ef superseminavil zizania, absente ipso Moyse, zizania autem tum contra fidem tum contra caritatem, quae sunt principales partes divinae legis — sic enim Moyses faciens veluti legis totius compendium haec duo simul univit dicens: Audi, Israel : Dominus Deus vester Deus unus est diligesque Dominum Deum tuum ez lolo corde (uo, etc.;?? — satanas, inquam, disseminavit zizania etc. 38) Cf. ibid. vrr. 15-28. 39) DI G, 4-5. Vulg.: Dominus unus est ; diliges Do. minum, cic. Docet Dominus malos de mundo omnino tollendos non esse, hoc enim ipsemet faciet in die iudicii. Semper Christus honum semen seminavit, satanas autem zizania; tum contra caritatem tum contra fidem suadens idololatriam: Isti sunt dii tui, Israel, qui te eduxerunt de terra Aegypli ; sic nunc quoque, post ascensionem Christi, disseminavit zizania errorum per haereticos contra fidem et zizania iniquitatum per malos christianos contra caritatem et iustitiam. Semper Christus seminavit bonum semen per uem Patriarchas, per Prophetas, per Apostolos; diabolus autem zizania eradicabuntur errorum et iniquitatum per magos, per poetas, per ethnicos philoso- "t anten" phos, qui semper fuerunt haereticorum patriarchae ac protomagistri. Sed tandem omnia zizania sunt eradicanda et in ignem mittenda, omnes operarii iniquitatis in ignem sunt aeternum a Christo cum satana et angelis eius mittendi: Ite, maledicti, in ignem aeternum. 4? Simile factum est regnum coelorum homini qui seminavit bonum semen in agro suo, etc. Pluit Deus manna in deserto, quod erat instar seminis coriandri: ?* bonum utique semen seminavit, panem Angelorum; * satanas autem seminavit carnes Aegypti in eorum perniciem ac perditionem, ut patet in sepulcris concupiscentiae; 9 sic superseminavit inimicus homo zizania. Apud Oseam multa legimus de Iezraele, * quod est semen Dei,*5 eoque nomine filii Israel designantur, qui semen Dei dicuntur, quoniam filii Dei appellantur: Filius meus primogenitus Israel... dimitte filium meum ut serviat mihi ; * Ego dizi : Dii estis el [ilii Ezcelsi omnes. *

CHAPTER 11. Dominica Sexta Post Epiphaniam

Simile est regnum coelorum grano sinapis, quod minimum quidem est omnibus seminibus, ctc. ! I. Lapis? ille mysticus de monte sine manibus excisus, qui Hac parabola statuam a Nabuchodonosor in somnis visam confregit et in nihilum redegiL, parvus cum esset, confracta statua, adeo divino munere crevit ut totam impleverit terram ab ortu ad occasum, ab aquilone ad austrum;? ita plane granum sinapis minimum fit maximum atque in magnam excrescit arborem. Christus est lapis ille, Christus hoc granum sinapis, prius minimus humilitate passionis, postea maximus gloria resurrectionis: Data esl mihi omnis potestas in coelo et in terra ;* Assumptus est in coelum et sedel a dexlris Dei ; * ipse Moyses prius humillimus pastor, deinde maximus princeps et hierarcha totius Israelis;$ ipse David minimus inter fratres suos, postea rex maximus; ipse [Ioseph] prius captivus in Aegypto, postea summus exarchus et moderator totius regni. fuerunt: « Hodierni Jzvangelli parabola indecens omnino et improportionata videtur, dum regnum coelorum, regnum Dei, quo maius excogitari non potest, grano sinnpis minimo compnratur, Si enim terra universa una cum mari punctum est. minimim coeli comparatione, nec maits sit visibile hoc coelum invisibili empyreo compnratum quam terra haec coclo collata, quis capere poterit immensi Illius coeli magnitudinem? Sed non mirum. Nam Deus suapte natura infinitus, quem cocli coclorum... capere non posstnt, pro nobis factus est parvulus, exinanivit semetipsum. Ostendere autem. voluit Dominus hac parabola mirabilem Dci artem et sapientiam in operibus suis, quod Deus est sicut natura, quae non ex magnis, sed parvis et minimis (ncit magna et maxima; mundus autem sicut ars, quae saepe facit ex lancea fusum; sic videre est in Moyse et. Pnaraone, Mardochaeo et Aman, Ioanne ct Herode, Christo nato et Caesare Augusto mundi tunc monarcha. Apud Daniclem monarchia mundi comparatur statuae mirabili et arbori maximae ac procerrimae, Christi autem monarchia lapidi inculto ex montis cacitimine cadenti; sed illa ad nihilum redacta fuere, hic crescens totum occupavit orbem ». 3) Cf. Dn 2, 31-35. 4) Mt 28, 18. 5) Mc 16, 19. 6) Cf. Ex 3, 1 sqq. 7) Ct. 1 Rg 16, 1-13. Christus scipsum figuravit, Talem nobis Christum Isaias describit, minimum et maximum, qui in dicens: Parvulus... natus est nobis el filius dalus est nobis, et factus heic est principatus super humerum eius et vocabitur nomen eius admirabilis, minimus et consiliarius, Deus, fortis; ?* talem Paulus: Humiliavit semetipsum m formam servi accipiens... usque ad mortem... propler quod et Deus exaltavit illum et donavit illi nomen quod est super omne nomen; ? et Regius Vates: De torrenle in via bibit, propterea exallabit capul :'* de torrente utique tribulationum, de quo alibi: Torrentem pertransivil anima nostra, agens de persecutionibus impiorum: Cum ezurgerent homines in nos... vivos deglutissent nos. Alio etiam inloco Regius Vates miratur hodierni Evangelii Haee mysteria. Itysteria: Quid est homo quod memor es eius, VAJN, P? aut filius homiratur eliam ^ Regius Vates. rminis, O7TN713, non UNN713: quia visitas eum ? Minuisli eum paulo TY * . Li minus ab Angelis, gloria et honore coronasti eum et consliluisti eum super opera manuum luarum; omnia subiecisti sub pedibus eius. * Miratur quod homo voluerit esse Christus in mundo ignobilis, plebeius, fabri filius, aerumnis et calamitatibus affectus: hoc est granum sinapis minimum, sic de torrente in via bibit; sed exaltavit capul usque ad dexteram Dei: Dixit Dominus Domino meo: Sede a deatris meis ; 5 sic Paulus ait: Videmus lesum propler passionem carnis paulo minus ab Angelis minoratum, gloria et honore coronatum. $5 Granum sinapis minimum in primo adventu, maximum in secundo; minimum in incarnatione, maximum in resurrectione; minimum in nativitate, maximum in transfiguratione inter Moysen et Eliam;!! minimum in passione, maximum in ascensione. Sic Christus factus est arbor maxima instar arboris Nabuchodonosor, quae ad coelum usque pertingebat totumque occupabat mundum. II. Nec tantum Christus granum sinapis extitit, sed etiam EcFig unum "^ clesia, cui Christus dixit: Nolite timere pusillus grez.?* Hinc Paulus To id alludens, imo declarans mysterium hodierni Evangelii de Ecclesia, ait: Seam; Bibet, etc. 11) Ps 123, 5. 12) Ibid. vrr. 2-3. 13) Ms.: Mah enosc, et infra: ben Adam, ben (sc. 14) Ps 8, 4-8. 15) Ps 109, 1. 16) Hebr 2, 9. Vulg.: Passionem morlis, etc. 17) Cf. Mt 17, 1-5; Mc 9, 1-6; Lc 9, 28-35. 18) Lc 12, 32. POST EPIPHANIAM 485 Videle ... fratres, vocationem vestram, quia non mulli sapientes secundum carnem, non mulli polenles, non mulli nobiles, sed quae stulta sunt mundi elegit Deus ul confundat sapienles... el ignobilia mundi et contempltibilia elegit Deus el ea quae non sunt, ut ea quae sunt destrueret. 19 Est nanque Sancta Ecclesia sicut genus humanum, quod ab uno tantum homine incepit et crevit in infinitam hominum multitudinem, ?0 sicut populus electus coepit ab uno Abraham sene et una Sara sterili vetula, sed postea numero aequavit stellas coeli et arenam maris. ? Hinc Regius Vates ait: Vineam, hebraice [223 ?*?? pitem, de Aegyplo transtulisti ... plantasti radices eius el implevit terram. *3 Vitem appellat, quoniam ab uno incepit, unde duodecim tribus dicuntur hebraice D'223U, ^ idest virgae rami, quoniam habuit vitis haec in Iacob veluti duodecim propagines, ?* sed excrevit adeo quod terram universam promissionis implevit. Sic et Christus ait: Ego sum vilis et vos palmiles.?* Sed haec vitis vere universam terram implevit ab ortu ad occasum, ab aquilone ad austrum; nec tantum numero crevit, sed etiam dignitate tum regia et imperiali, tum pontificia ac hierarchica; nec tantum apud homines in terra, sed etiam apud Deum in coelo. Sic in magnam, imo maximam crevit arborem granum sinapis mole minimum, sed virtute maximum, ob Spiritus Sancti plenitudinem in Apostolis et primis Christi fidelibus; granum enim sinapis totum veluti igneum est, totum spiritus est; sic Apostoli in igne Spiritum Sanctum acceperunt ;? toti spiritus erant, non caro; spiritu Dei tantum agebantur. Ostendit vero hac parabola Christus mirabilem Dei providentiam divinaeque sapientiae artificium circa Ecclesiam. Sicut enim mirabile est si quis profunda mente consideret quomodo ex modico semine magna arbor excrescat, quomodo tam magna moles, tanta partium effectuumque varietas in tam modica continebatur substantia, quomodo tam magnae radices, trunci, rami, surculi, flores, folia, fructus, tot colores, sapores, odores, virtutes in modico semine mali medici 9-10. 24) Is 13, 7; 18, 2. Ms.: Scebathim. 295) Cf. Gn 49, 1-28. 26) Io 15, 5, quie a minintio incepit et postea terram implevit; hinc ostenditur mirabilis Dei providentia cirea Ecclesiam. aut punici, quomodo ex minimo semine unius uvae granuli tam magna vitis oriatur ut ex ea magna admodum fiat pergula; ita mirabile dictu est quomodo in tantam magnitudinem creverit Ecclesia in tot ordines distincta, si quis principium ipsius consideret, Christum crucifixum: Si granum frumenti moriuum fuerit, mullum fructum affert.?9 Quis enim unquam humano sensu et ratione ductus credere potuisset hominem in infami patibulo suspensum cum latronibus vere Filium Dei esse, creatorem et salvatorem mundi? Deo tamen sic disponente, ad ostendendam sapientiam potentiamque suam, infinita in eum credidit creditque hominum multitudo. III. Nec solum Ecclesia universalis, sed etiam quilibet fidelis Figurat etlam et electus Dei granum sinapis est; nam Dominus ait simile essc regnum pgs coelorum homini qui seminavit bonum semen in agro suo ;*? Bonum fidelem — Quem semen... filii sunt regni. * An non granum sinapis Petrus, Paulus, Apostoli? sicut antiquitus Iacob, Ioseph, David? hi enim omnes a Deo, qui ex nihilo fecit omnia, *! ex minimis facti sunt maximi. Quilibet sanctus parvus est in oculis hominum, imo in oculis suis: Revelasli ea parvulis; ? Nisi conversi fueritis et efficiamini sicut parvuli ; * Humiliter sentiebam . . . sicut ablactatus super mairem suam ;?* Respexit humilitatem ancillae suae;3$ Ecce ancilla Domini ;*?* sed magni sunt in oculis Domini, nam: Qui se humiliat exaltabitur ; *' Quos... iustificavit, illos et magnificavit ; * Erit enim magnus coram Domino,?? de Ioanne legimus, qui ait: Non sum dignus ul solvam corigiam calceamenlorum eius.*" Sic quilibet electus Dei granum sinapis est, minimus in hoc saeculo, maximus in futuro. Fides etiam et lex evangelica granum sinapis, prius minimum, fidem postea maximum. Non enim data fuit lex evangelica sicut lex Moysi do» cene Hebraeis in deserto ab ipsomet Deo, magna cum maiestate promulgata et ab universo populo absque ulla contradictione ob reverentiam et tiinorem divinae maiestatis acceptata. ! Quis enim non acceptas- 2. vulg.: Matre sua. 35) Lc 1, 48. 36) Ibid. vr. 38. 37) Lc 14, 11; 18, 14. POST EPIPHANIAM 487 set eam? Qais divinae maiestati tremendissimae resistere ausus fuisset aut potuisset? Lex Moysi in suo initio non semen fuit, sed magna arbor atque perfectae magnitudinis, ita ut nunquam amplius excreverit; reputata fuit tunc ab omnibus divina sapientia plena divinaeque sapientiae opus. At non sic fides Christi, sed ab humili Christo et humilibus Apostolis praedicata ac promulgata, reputabatur stultitia; sic Paulus ait: Quia in sapientia Dei non cognovit mundus per sapientiam Deum, placuit Deo per stultitiam praedicationis salvos facere credentes. Nam Iudaei signa petunt... Graeci sapientiam quaerunt ; nos autem praedicamus Christum crucifizum, Iudaeis quidem scandalum, Genlibus autem stultitiam ; * et item: Verbum... crucis pereuntibus... stultitia est. 9. Sic granum sinapis minimum extitit fides, nam Dominus ait: Si habuerilis fidem sicut granum sinapis : ** grano sinapis perfectam fidem Christus comparat: Si habuero omnem fidem, ila ut montes transferam ; *5 crevit autem hoc semen in magnam arborem, in summam auctoritatem, ita ut omnes scientias legesque sibi subiecerit, hinc sacra theologia domina est et regina omnium scientiarum, moderatrix omnium legum; semen verbi fecit fructum centuplum. 46 IV. Virtus etiam et gratia granum sinapis est, quoad meritum et laborem minimum, quoad gloriam vero et praemium maximum. Sic Paulus ait: Non sun! condignae passiones huius temporis ad fuluram gloriam quae revelabitur in nobis; *' et alibi: Id quod in praesenti est momentaneum et leve tribulationis nostrae, supra modum in sublimitate aeternum gloriae pondus operatur in nobis, non contemplantibus nobis quae videntur, sed quae non videntur ; quae enim videntur, temporalia sunt, quae autem non videntur, aeterna sunt.*8$ Videtis quomodo Paulus ostendit granum hoc minimum et maximufn? Minimum etiam quoad laborem, nam: Iugum... meum suave est el onus meum leve; ** sed maximum in praemio: Tollile iugum meum super vos... et invenietis requiem animabus vestris; " minimum in oculis hominum, Lc 8, 8. 47) Rom 8, 18, 48) 2 Cor 4, 17 sq. 49) Mt 11, 30.- quac ab humilibus praedicata et ut stultitia reputata, in maximam nuctoritatem devenit; Figurat virtutem et gratiam, gleriam et praemium. Figurat poenam inferni minimam in opinione, sed maximam in experimento; nam in mundo nihili fit virtus, temporalia bona in maximo sunt pretio; sed maximum in oculis Dei, qui virtutem maxime pendit: Habebis ihesaurum magnum in coelo. ?t Similiter gloria paradisi in oculis hominum in hac vita granum sinapis minimum est, minimi penditur; sed in oculis Angelorum et Beatorum in coelo maximum est. Quae longe sunt a nobis, parva videntur, hinc stellae coeli tam parvae oculis nostris parent, sol maximus mole parvus valde videtur, et cum motu pernicissimo *? feratur supra sagittas, supra aquilas, supra ventos, cernentibus nobis vix moveri discernitur, quod a nobis longe abest; sic quoniam coelestia, aeternaque bona a nobis longissime absunt, minimi pendimus, terrestria vero ac mundana maximi facimus, cum nullius momenti sint: Omnia detrimentum feci et arbitror ut stercora. 9* V. Poena etiam inferni granum sinapis est, nunc quidem minimum cogitatione et opinione mundanorum hominum, sed veniet tempus quando maximum erit. Multi nunc a diabolo excaecati dicunt: Etiam si scirem me in inferni barathrum, in domum diaboli abiturum, volo hoc facere, de inimicis meis vindictam sumere, nolo ilis parcere nec pacem cum illis habere; sic nihili pendunt inferni poenas. Sed, quaeso, homo, cum te huiusmodi invadit cogitalio insaniae plena, vade ad ignem et vide an possis vel momentum ardorem eius sufferre, accepta ardenti pruna in manu; vide an possis per modicum temporis spatium digitum manus tenere in flamma lucernae ardentis, nam alioquin quomodo ignis aeterni ardores perpetuos ferre sine fine valebis? Mihi crede, hoc dicit stultus homo, quoniam nequaquam expertus est quid sit poena inferni, quid ignis inextinguibilis. Si enim temporales poenas breves quidem et modicas tantopere formidamus, multo magis aeternas infinitasque formidaremus, si quo modo experti essemus. Nunc autem temporales afflictiones, cum vere sint minimae, apud nos tamen maximae reputantur, aeternae vero minimae censentur, cum vere sint maximae. Sed et peccatum, cum vere gravissimum sit in Deum crimen, aeternis suppliciis mulctandum et puniendum, granum sinapis miniPOST EPIPHANIAM 489 mum videtur, nihili reputatur; hoc autem est quoniam Deus ipse suapte natura maximus et infinitus in mundo, eo quod corporeis non cernitur oculis, granum sinapis est minimum. Minimus erat Dominus in oculis Pharaonis, ait enim: Quis est Dominus ul obediam voci eius ? 9 minimus in oculis Nabuchodonosor: Quis est Deus qui possit vos liberare de manu mea ? ** minimus in oculis multorum, de quibus Ieremias ait: Negaverunt Dominum et dizerunt : Non esl ipse, neque veniel super nos malum ... Prophetae fuerunt in ventum loculi. 5 Ita enim vivitur ac si non esset Deus: Dizil insipiens in corde suo : Non est D2us, 59 ac si Deus humana minime curaret: Propter quid irrilavil impius Deum? Dixit enim in corde suo: Non requiret ; Dixerunt : Non videbit Dominus nec intelliget Deus Iacob. 9? Sed in die iudicii minimum hoc semen maximum erit: Cognoscetur Dominus iudicia faciens. 9? Sed iam intelligite insipientes in populo, et stulti aliquando sapite. Qui plantavit aurem non audiet ? aul qui finxit oculum non considerat ? t» NS, 99 non cernel ? Qui corripit, erudit gentes non arguet ? qui docel hominem scienliam ? qui etiam intellectum homini dedit? Verisimile ac probabile hoc vobis videtur ut sol fons luminis sit sine luce? ignis origo caloris sine calore? Dominus scil cogilationes hominum, quoniam vanae sunt,** omnia novit, omnia videt, etiam arcana mentium. O utinam hoc intelligeremus! Beatus homo, quem tu erudieris, Domine, et de lege tua docueris eum. ** ITaec cognitio, haec cogitatio granum sinapis est quod magnam crescit in arborem. VI. Peccatrix illa Evangelii ut cognovil, statim, relicto peccato, venit ad Christum:9? Cogilavi vias meas et converti pedes meos in testimonia tua. ** immittit Deus sanctam inspirationem in animum, bonam aliquam cogitationem in cor: haec granum sinapis est, minimum occupat locum. Parum est quod a nobis initio requirit Deus: Rogavit... figurat peccatum, quod pro minintio reputatur, sed in die iudicii maximum videbitur, cuni Deus arcana mentiunt revelabit. Figurat samctam cogitationem quae est principium salutis, gratin enim et virtus paulatim crescunt, sic et vitium ex mnla cogitatione. Figurat tandem verbum Dei, a terra reducere pusillum, sed postea ait: Duc in altum ; *5 immittit salutis desiderium: Vis sanus fieri ?... Noli amplius peccare; *5 sed crescit in magnam arborem: Ad omnia mandata tua dirigebar, omnem viam iniquitatis odio habui. « Debile principium melior fortuna sequetur »; 5? nemo repente fit summus, $? sed sicut ars imitatur naturam, ?? ita etiam quodammodo gratia et virtus paulatim crescit. Sicut etiam vitium a minimo incipit, a mala aliqua cogitatione a diabolo in cor immissa; haec carnalem excitat concupiscentiam motusque obscenos carnis, qui militant adversus animam"! voluntatis consensum expetentes; ex consensu oritur opus, ex opere frequentia, hinc malus habitus, quem sequitur cordis durities et obfirmata in malo voluntas; hinc finalis impoenitentia ac tandem perditio aeternaque damnatio, nam stipendia... peccati mors."? Peccatum Adami granum sinapis fuit, sed, bone Deus, quam magnam crevit in arborem, quae totum occupavit mundum totumque genus hominum infecit atque damnavit, ex quo omne peccatum! VII. Tandem, verbum Dei granum sinapis est quod magnam crescit in arborem. De grano sinapis Plinius libro 19 ait quod sinapis granum acerrimum sapore est, ignei effectus ac saluberrimum corpori; quod etiam cadens in terram protinus viret, idest fertilissimum ac vivacissimum est;?* libro autem 20 ex opinione Pythagorae, quod principatum habet ex his quorum in sublime vis fertur, quoniam non aliud magis in nares et cerebrum penetrat; ubi etiam docet quod omnia fere morborum genera sanat, maxime vero stomacho utilissimum est contra omnia vitia, caput etiam sternulainentis purgat; potentissimum etiam est ut ex oculis lacrimas eruat fletumque inducat. ?* Sic utique verbum Dei totum est igneum, hinc ait: « Flebile principium melior fortuna secuta est ». quisque ascendit, sic nemo repente fit pessimus, sed paulatim descendit ». De Gradibus Humilitatis et Superbiae, cp. 9, (P. L. 182, 956). 70) Effatum ex Aristot. Physicoruni, lib. 2, cp. 2, t. 1, pag. 205. 71) 1 Petr 2, 11. 72) Rom 6, 23. 73) Cp. 8, pag. 224-226, POST EPIPHANIAM 491 An non verba mea... sicul ignis ??5 Ignilum eloquium tuum vehementer ;"* efficacissime penetrat in mentem hominis: Vivsus est enim sermo Dei et efficax et penetrabilior omni gladio ancipiti ; * Gladium spiritus, quod est verbum Dei. ?* Purgat caput mentis ab omnibus erroribus et stomachum cordis ab omnibus malis humoribus pravorum affectuum, quoniam totum est veritas et iustitia, fletum lacrimasque per poenitentiam inducit; sic praedicatio Ionae prophetae in Ninive granum sinapis fuit,"? et praedicatio Moysi in Aegypto; maximus inde secutus est fructus. 9 VIII. Ostendit etiam Dominus hac parabola discrimen quod est inter opera Dei et opera mundi; siquidem mundi opera splendidum habent principium, sed obscuro fine clauduntur, sicut statua et arbor Nabuchodonosor: illa caput habebat aureum, sed pedes fictiles; ! arbor initio totum occupabat mundum, sed postea vix radices eius remansere in terra; ? e contra, opera Dei, humili exordio cum incipiant, finem gloriosum consequuntur, sicut lapis Danielis; sic nanque in mundi creatione videmus, sic in Iacob, in Ioseph, in Moyse, in Davide, in synagoga, in Ecclesia, in Apostolis, in sanctis omnibus; semper Deus a minimo incepit opera sua, sicut mundi creationem a. nihilo, sed ad summam amplitudinem maximamque perfectionem perduxit. Sicut solus Moyses in Aegypto superavit vicitque omnes magos Pharaonis, $ et sola virga Moysi in terram proiecta in colubrumque versa devoravit omnes virgas magorum serpentes factas, ** sic Christus superavit omnes sapientes mundi et fides Christi omnem sapientiam saeculi; hoc est quod ait sinapis granum minimum omnium seminum, postea maximum fieri omnium olerum, instar arboris omnia olera excedit ac longo superat intervallo. Christus Dominus instar excellentissimi pictoris est, qui aliquan- 'do rudi penicillo vel carbone super impolitam tabulam vel super parietem summa arte et celeritate imaginem depinget supra modum 7, 10-12. purgans ab erroribus et vitiis ac nd poenitentiam inducens. Hac pnraboia ostendit etiam Dominus discrimen inter opera Dei ct mundi. Opera Dei & minimo incipiunt et nd finem maximum deveniunt. Sie hae mirabilem, ita ut nihil ei deesse videatur nisi spiritus, sed viva omnino paraboia Chrisius — Videatur. Sapientes mundi etiam ipsi veluti pictores fuere delicatisaem Simis penicillis et optimis coloribus usi: si quid de Deo locuti sunt, »pientiam jd fecerunt omni cum eloquentiae splendore et maiestate, summa mM cum grandiloquentia, nobilissimis usi metaphoris et translatis; sed tamen nullam nobis reddidere divinarum rerum perfectam imaginem, multis enim erroribus, multis obscuritatibus et imperfectionibus plena est omnis humana philosophia, maxime cum de Deo philosophatur. Christus autem simplicibus verbis humilibusque parabolis altissimarum rerum perfectissimas imagines summeque admirabiles reddit, quoniam ars et peritia Christi infinitis partibus omnem humanam sapientiam scientiamque excedit. IX. Simile esl regnum coelorum grano sinapis. Cum Iacob sanctus Tcob — Deiqueelectus — Iacob dilexit,95 — egressus esset a paterna domo pauper singularis : , i z E i figura et solus ad peregrinandum in Mesopotamiam, ita ut diceret ipse: "t. Baculo meo transivi Fordanem, * apparuit ei Deus in Bethel dixitque ei: Ego sum... Deus Abraham pairis tui ... Terram, in qua dormis, libi dabo el semini tuo... Dilalaberis ad orientem el occidentem etl aquionem et austrum, sive septentrionem ei meridiem, el benedicentur in te et in semine tuo cunctae tribus terrae; 9 sic dives et copiosus valde multaque cum familia reversus postmodum fuit in domum patris sui; sic granum sinapis in magnam arborem crevit. Ita plane et Christus. Si quis humanis rationibus ac demonstrationibus firmis persuaMssteria fidci dere ac. demonstrare vellet ex parvo granulo magnam fieri arborem, bes id minime quidem posset credere nolenti nec eum argumentis revinTeequeumt. Cere, ViX enim capere possumus quomodo ex tam modica substantia, tam similari, homogenea, uniformi, tanta ac tam varia consurgat moles; sed credimus, quoniam oculis cernimus et perpetua demonstrat experientia. Sic utique mysteria fidei humanis rationibus demonstrari minime possunt, sicut nec solaris lux coelique magnitudo astrorumque magnitudo simul et multitudo protervo caeco et dicentibus videntibusque credere assentirique nolenti. dentem el orientem, etc. 88) Ct. Ibid. 31, 1-18, POST EPIPHANIAM 493 Simile est regnum coelorum grano sinapis minimo, etc. Magnus est wirabins : eof . . : " . Deus Deus et mirabilis in magnis, sed non parvus in parvis, imo forte miin magnis est, rabilior in parvis quam in magnis, in parvo mundo quam in magno, ?? Eo" in api quam in aquila, in formica quam in elephante; hinc Christus, 3n parvis. quo nihil mirabilius, minimo grano comparatur sinapis. Salomon in Proverbiis ait: Quattuor sunl minima terrae el ipsa sunl sapientiora sapientibus. 9 Simile est regnum coelorum, etc. Hac parabola ostendit Dominus Hac parabola se totius Ecclesiae, quae per magnam arborem designatur, in quam Pc m sinapis granum crevit, principium et fundamentum esse unicum, j"s"m KZcclesia nam: Fundamentum... aliud nemo polest ponere, praeter id quod posifondementum lum esl, quod est Christus Iesus ;?? Superaedificati supra jundamentum Aposiolorum et Prophelarum, ipso summo angulari lapide Christo Iesu. * Licet enim Apostoli fundamenta dicantur, iuxta quod legimus civitatem Ierusalem habere fundamenta duodecim et in ipsis nomina duodecim Apostolorum,?* et Petro singulariter dicitur: Tu es Petrus, et super hanc pelram aedificabo Ecclesiam meam, ** tamen sicut magnum palatium fundatum est super columnas, columnae autem super bases, sed bases ipsae super magno solidoque fundamento, sic utique Ecclesia, quae civitas est supra montem lapideum Chri- * stum fundata. ?* Sic etiam opus est ut omnia opera nostra, virtutes etiam omnes ipsi Christo innitantur, a quo sumpsere principium, nam: Gralia el verilas per Iesum Chrislum facta est. cp. 5, Ibid. 42, 391; Contra Adversarium Legis et Prophetarum, lib. 2, cp. 12, ibid. col. 665-666. 90) 30, 24. 91) 1 Cor 3, 11. 92) Eph 2, 20. Vulg.: Super f[undamentum. 93) Cr. Apc 21, 14. 94) Mt. 16, 18. 95) Cf. Apc 21, 10. 96) Io 1, 17. APPENDIX

CHAPTER 12. Dominica Prima Adventus

SILVA ISAGOGICA Erunt signa in sole et luna et stellis et in terris pressura, etc. Agit Dominus in hodierno Evangelio prophetam, nam in Lege promissus fuit propheta similis Moysi, qui et divinus fuit interpres ac sequester et mediator inter Deum et populum totiusque populi summus monarcha, divinus moderator et legislator. Vaticinatur autem Dominus hodie de mundi interitu deque adventu suo ad iudicium, Nam ad hoc specialiter missus dicitur per Isaiam capite 61: Spiritus Domini super me, eo quod unzit me, evangelizare pauperibus misit me, sanare contritos corde, praedicare annum Domini acceptum et diem retributionis Deo nostro. Venit Christus ad praedicandum tempus gratiae et misericordiae Dei: hic est annus Domini acceptus, annus beneplaciti, de quo Regius Vates: Benedices coronae anni benignitatis tuae, Psalmo 64, et: Tempus beneplaciti, Deus, in multitudine misericordiae tuae, Psalmo 68; de quo Isaias 49: In tempore placito exaudivi te et in die salutis adiuvi te; et Paulus 2 Corinthiis 6: Ecce nunc tempus acceptabile, ecce nunc dies salutis, Verum non tantum ad praedicandum tempus gratiae et misericordiae venit Christus, sed etiam tempus iustitiae; hinc addit: Et! diem retributionis, sive ultionis Deo nostro. Hic est dies iudicii. Sic in hoc vaticinio habetur uterque Christi adventus in mundum. Sunt autem hi duo adventus veluti duo cardines, circa quos vertitur universa machina Divinarum Scripturarum. Et mirabile est quod primum vaticinium quod in Sacris Litteris habemus est de primo Christi adventu: Relinquet homo patrem et matrem suam et adhaerebit uxori suae: hoc primum est vaticinium; Sacramentum hoc magnum est, inquit Paulus, in Christo et Ecclesia, Ephesiis 5. Secundum autem vaticinium est de secundo Christi adventu, de quo vaticinatus fuit septimus ab Adam Enoch sanctus dicens: Veniet Dominus in sanctis millibus suis facere iudicium contra omnes el arguere omnes impios, etc. 496 APPENDIX Vaticinatur autem Dominus de die iudicii sicut Noe de diluvio, sicut Loth de incendio Sodomae, sicut Ieremias de destructione civitatis Ierusalem, sicut Prophetae omnes de adventu Christi. Non est vaticinium hoc vaticinium comminationis, sicut vaticinium Ionae de destructione Ninive, aut vaticinium conditionatum secundum ordinem naturalium causarum, sicut fuit vaticinium Isaiae de morte regis Ezechiae, de quo vaticinii genere loquitur Dominus Ieremia 18: Repente loquar, etc.; sed est vaticinium quod theologi dicunt absolute praedestinationis, quod immutari non potest. Apud A mos 3 capite, legimus quod non faciet Dominus Deus verbum, nisi revelaverit secretum suum ad servos suos Propheías, sicut revelavit futurum diluvium Noe, futurum incendium Pentapolis Abrahamo, cui etiam futuram populi captivitatem in Aegypto revelavit et liberationem possessionemque terrae promissionis et Christi adventum. Sed cum Deus firmiter statuit aliquid se facturum, multiplicat revelationes, sicut fecit Pharaoni tempora ubertatis et caritatis revelans duabus visionibus, Genesi 41; Ioseph autem Divino Spiritu plenus visiones illas interpretatus dixit quod propterea Deus semel et iterum revelavit quod facturus erat Deus, ut esset firmitatis indicium, sicut etiam ipsi Ioseph duabus visionibus revelavit futuram gloriam. Divini autem huius mysterii innumeras legimus revelationes. Primum revelavit Enoch, postea Abrahamo, qui Deum appellavit iudicem universae terrae, Genesi 18; praeterea Moysi, Deuteronomio 32: Si arripuerit iudicium manus mea, reddam ultionem hostibus meis et his qui oderunt me retribuam, etc.; de hoc Anna mater Samuelis 1 Regum 2: Dominum formidabunt adversarii eius et super ipsos in coelis tonabit ; Dominus iudicabit fines terrae et dabit imperium regi suo et sublimabit cornu Chrisli sui. Aperit mysteria hodierni Evangelii: Dominum formidabunt: Arescentibus hominibus prae timore ; Dabit imperium regi : Videbunt: Filium hominis venientern cum potestate mulia et maiestate. De hoc saepissime Regius Vates in Psalmis, nec est Propheta qui de hoc divino mysterio non sit locutus. Sed super omnes Prophetas Christus, et quidem non semel aut iterum, sed saepe saepius, in multis parabolis multisque sententiis quae vix numerari possunt. Nulla enim de re saepius locutus est Dominus, quoniam ad avertendos homines a peccatis nihil est efficacius. Legimus apud Ieremiam capite 36 quod iussus fuit Divus Vates scribere in libro et annunciare populo minas omnes divinae irae et mala quae decreverat Deus immittere in populum in peccatorum vindictam: Sí forte, inquit, audiente domo Iuda universa mala quae ego cogito facere eis, revertatur unusquisque a via sua pessima, et propitius ero iniquitati et peccato eorum. Cumque Divus Vates executus fuisset Dei iussa et Baruch scriba ipsius legisset quae scripta erant, audiente populo atque principibus, obstupuerunt unusquisque ad proximum suum. Cum tamen non ageretur ibi nisi de temporalibus malis quae in obsidione et captivitate babylonica passuri erant. Merito igitur in die iudicii arescent homines prae timore et expectatione quae, etc. Isaias propheta capite 21 suarum Revelationum, agens de divino iudicio ait: Vísio dura nunciata est mihi ; qui incredulus est, infideliter aget, et qui depopulator est, vastat... Propterea repleti sunt lumbi mei dolore et angustia possedit me sicut angustia parturientis ; corrui cum audirem, conturbatus sum cum viderem. Agit de iudicio Dei contra Babylonem ; hinc subiungit: Cecidit, cecidit Babylon et omnia sculptilia deorum eius contrita sunt in terram. Haec autem verba legimus in Apocalypsi capite 14 et capite 18, ubi saepe dicitur: Vae, vae Babylon civitas illa magna! ubi etiam visus fuit Angelus mittens in mare lapidem magnum dicens: Hoc impetu mittetur Babylon civitas illa magna et ultra... non ínvenietur. Cum autem Divus Vates in spiritu tantum praeviderit iudicium Dei contra impiam hanc Babyloniam, adeo tamen conturbatus et exterrefactus fuit; propterea qui praesentes aderunt, prae timore arescent. Appellatur autem iudex ab Isaia veniens contra Babylonem, hebraice haboghed : Boghed vehasoded soded. Significat autem boghed depopulator et soded vastator, nam Christus appellatur apud eundem Isaiam: accelera, spolia detrahe, festina praedari. Talis fuit Christus in primo adventu, quando venit contra diabolum; talis etiam erit in secundo adventu, quando venturus est contra mundum, non ad salvandum, sed ad iudicandum mundum. Sicut magnus fuit terror Philisthaeorum cum audierunt advenisse contra ipsos arcam Dei in salutem Hebraeorum, qui propterea mirum in modum laetati fuerunt, et quod his fuit causa magnae laetitiae, illis fuit causa magni terroris,ita erit in adventu Christi: arescent homines prae timore, alii autem laetabuntur, quibus dicitur: Levate capita vestra, idest laetamini, quoniam, etc. In Apocalypsi, capite 6, legimus quod, cum aperuisset Angelus sextum sigillum, terraemolus magnus [actus est el sol factus esl niger tanquam saccus cilicinus et luna facta est sicut sanguis et stellae de coelo ceciderunt super terram, et omnes homines absconderunt se in speluncis et in petris montium. Sed qua de causa? A facie, inquit, sedentis super thronum et... Agni, quia venit dies magnus irae... et quis poterit slare ? Haec autem sunt mysteria hodierni Evangelii. Quod autem Ioannes dicit diem irae, alludit ad vaticinia Prophetarum: Ioelis 2: Conturbentur omnes habitatores terrae, quia venit dies Domini, quia prope est dies tenebrarum et caliginis, dies nubis et turbinis... similis ei non fuit a principio ; et Sophoniae 1: Iuzta est dies Domini magnus, iuxta est et velox nimis ; vox diei Domini amara... dies irae dies illa, dies tribulationis et angustiae, dies calamitatis et, miseriae, dies (tenebrarum et caliginis, dies nebulae el turbinis, etc. Cum Danieli revelatum fuit hoc mysterium, ut capite 7 legimus: Aspiciebam donec throni positi sunt et Antiquus dierum sedit, etc., vehementer territus fuit, ait enim: Horruit spiritus meus, ego Daniel territus sum in his el visiones capitis mei conturbaveruni me ; imo cum revelatum fuit ei temporale iudicium contra Nabuchodonosor in excisione arboris illius maximae atque pulcherrimae, adeo territus fuit ut per spatium unius horae non potuerit formare verba ut visionem regi interpretaretur, D a - niele 4 capite. Cum Balthassar regi Babylonis revelatum fuit iudicium particulare contra ipsum, sententia miraculo scripta: Mane, Thecel, Phares, tunc ait Daniel 5 capite: Facies regis commulata est el cogitationes eius conturbabant eum et compages renum eius solvebantur et genua eius ad se invicem collidebantur. Magnus plane timor ac terror. Sed tunc arescent prae timore. Sicut Ionas praedicando Ninivitis futurum contra eos iudicium Dei convertit eos ad poenitentiam, per quam Deum placavere et salvi facti fuere, ita Dominus noster 498 APPENDIX divinum praedicat iudicium et signa iudicii: Dedisti metuentibus te significationem, ut fugiant a facie arcus. Hinc apud Luca m, cum disseruisset de iudicio, conclusit dicens: Attendite... vobis ne graventur corda vestra in crapula et ebrietate, etc.; vigilate, etc. Sicut Deus terribili et formidabili cum maiestate venit ad dandam legem, ita ut supra modum territi et tremefacti fuerint Hebraei coram tali tantaque tremenda maiestate, sic Dominus venturum se dicit ad iudicandum. Hinc Regius Vates: Deus manifeste veniet, Deus noster et non silebit. Ignis in conspectu eius exardescet et in circuitu eius tempestas valida, Psalmo 49; et alibi Psalmo 96:! Nubes et caligo in circuitu eius, iustitia et iudicium correctio sedis eius. Ignis ante ipsum praecedet et inflammabit in circuitu inimicos eius. Illuxerunt fulgura eius orbi terrae, vidit et commota est terra. SILVA EXEGETICA v Erunt signa ín sole et luna et stellis. Est hodiernum vaticinium quoad sensum verborum intellectu difficile. Moyses dicit creata fuisse a Deo luminaria magna positaque fuisse in coelo ut essent in signa et tempora et menses ef annos, hoc est in signa temporum, nam suo motu tempora distinguunt. Hic autem signa dicuntur, prout saepe in Divinis Litteris, pro miraculis: Erunt signa, idest miracula, insolita prodigia portentaque. Matthaeus et Marcus explicant quaenam haec signa futura sint, nempe quod sol obscurabitur... luna non dabit lumen suum et stellae cadent de coelo. Saepe autem talia leguntur in Sacris Litteris. Isaiae 13: Stellae coeli et splendor earum non expandent lumen suum, obtenebratus est sol in oriu suo el luna non dabit lumen suum ; et capite 24: Erubescet luna et confundetur sol cum regnaverit Dominus ; Ieremiae 15: Occidit ei sol cum adhuc esset dies; Ezechielis 32: Operiam, cum eztinctus fueris, coelos et nigrescere faciam stellas eius, solem nube legam et luna non dabit lumen suum; loelis 2: Moti sunt coeli, sol et luna obtenebrati sunt et stellae retraxerunt splendorem suum ; itemque: Dabo prodigia in coelo... sol convertetur in tenebras et luna in sanguinem ; et capite 3: Sol et luna obtenebrali sunt et stellae retraxerunt splendorem suum; tandem A mes 8: Occidet sol in meridie el tenebrescere faciam terram in die luminis. Non semper autem designatur revera obscurari luminaria, sed per metaphoram sunt locuti, ad designandam maximam calamitatem, quae homines adeo attonitos et obstupefactos reddit, ut solem ipsum videre non posse prae angustia videantur. Et nos aliquando gravi dolore oppressi dicere solemus quod magnus dolor facit nos in meridie stellas videre. At vero hic Dominus sine metaphoris loquitur: Erunt signa, miracula et prodigia, in sole, sicut fuit signum in sole obscurato in Aegypto et dum constitit in coelo iubente Iosue, et quando retrocessit decem lineis in signum Ezechiae, et Christo etiam moriente revera obscuratus fuit; ita obscurandus in Christi adventu. Stellae cadenl de coelo. Loquitur non de crinitis stellis, quas dicunt cometas, aliisque accensis in aere exhalationibus meteoricis, quae stellae videntur et aliquando in terram cadere stellaeque cadentes dicuntur; loquitur de veris stellis, quae a Deo cum sole et luna creatae dicuntur. Ioannes in Apocalypsi, capite 6, meminit etiam stel- . larum cadenlium; et Isaias capite 34. Sicut autem potuit Deus stellas creare et in coelo collocare, ita etiam potest eas suis de locis deturbare et ad inferiora deicere in signum potentiae iraeque suae. ! Virtutes coelorum commovebuntur. Virtus saepe pro exercitu in Sacris Litteris ponitur; sic Dominus virtutum, idest exercituum; exercitus autem et militia coeli cum Angeli tum stellae appellantur. Verum cum hic de signis et prodigiis visibilibus agatur: Arescentibus hominibus prae limore... nam virtutes coelorum commovebuntur, non potest de Angelis intelligi, cum non cadant sub hominum aspectu, nisi eos contra hominum impietatem una cum Christo ira commotos dicamus et ita in coelo omnia commovere ac perturbare. De stellis autem iam dixerat quod casurae de coelo erant, quare per birlutes coelorum ipsum firmamentum et quas dicunt sphaeras coelestes possumus intelligere, ut coeli, qui solidissimi tanquam aes fabricati sunt, veluti concussi commotique conleri ac ruere videantur. Divus Petrus 2 Canonica, capite 3: Adveniel autem dies Domini ul fur, in quo coeli magno impetu transient, elementa vero ignis calore solventur, terra autem et quae in ea sunt opera exurentur ; itemque: Properantes in advenium... Domini, per quem coeli ardentes solventur, elementa vero ignis ardore labescent; novos vero coclos et novam lerram secundum promissa eius expectamus. Accidet mundo huic sicut templo Salomonis, de quo tria legimus: aedificationem, destructionem et reparationem. Ait autem Aggaeus de reparata domo Dei: Magna eril gloria domus istius novissimae magis quam primae. Ita conditus hic mundus in novissimo die dissolvelur et augustius renovabitur, nam, sicut Isaias ait capite 30: Erit lux lunae sicul lumen solis el lux solis seplempliciter sicul lux septem dierum. Videbunt Filium hominis venientem cum potestate magna, illa nempe de qua ait: Data est mihi omnis potestas in coelo el in terra, propterea venient omnes Angeli eius cum eo; cum potestale, de qua apud Danielem legimus capite 7: Ecce in nubibus coeli quasi filium hominis... et usque ad Anliquum dierum venil... el dedil ei potestatem el honorem el regnum... Potestas eius potestas aeterna quae non auferetur, etc. Cum potestate inulta et maiestate : ut in nomine Iesu omne genu flectatur. Hoc erit in die iudicii. . Non praeteribil generatio haec donec omnia fiant. Generatio in Scripturis aliquando pro ortu et nativitate ponitur, sicut: Liber generationis; aliquando pro creatione: Hae sunt generaliones coeli et terrae ; hic est liber generationis Adam, in die quo creavit Deus hominem ; aliquando pro natione et gente ut: Generatio mala signum quaerit ; Sic erit generationi huic pessimae ; aliquando pro aetate et saeculo, sicut Genesi 15 capite: Quar(a generalione revertentur ; et sic saepe legimus: De generatione in generationem. Hic autem in prima significatione non accipitur. Posset accipi in secunda, pro mundo, qui creatura dicitur, sed cum de mundi interitu loquatur Dominus, quomodo non praeteribit mundus nisi prius interierit? Deinde quid significat demonstrativum pronomen haec, si totus mundus intelligitur ? Si totus mundus intelligitur, a quonam distinguitur ? 500 APPENDIX Verus sensus est igitur ut vel pro aetate accipiatur: Non praeteribit haec aetas, nisi incipiant haec fieri. Nam de duplici iudicio locutus est Dominus: prius de iudicio contra populum Iudaeorum, postea de iudicio contra mundum totum, Iudicium autem Dei contra Iudaeos manifeste factum fuit antequam aetas illa praeterisset, per romanos principes eversa funditus universa Iudaeorum republica irreparabili ruina; sic videmus divini huius vaticinii veritatem. Potest autem intelligi etiam ut generatio pro natione et gente sumatur, nam saepissime Iudaeorum populus generalio appellatur. Cum autem multi populi penitus interierint, ut Idumaei, Madianitae, Ammonitae, Moabitae, Philisthaei aliique multi, de populo Iudaeorum pronunciat Dominus quod non sit interiturus usque ad diem iudicii. Nam ante haec verba: Erunt signa, etc., habet Lucas: Erit... pressura magna... et ira populo huic, et cadent in ore gladii et captivi ducentur in omnes gentes et Ierusalem calcabitur a gentibus, donec impleantur tempora nationum. Et erunt signa in sole et luna et stellis. Durabit, inquit, ira et iudicium Dei contra Iudaeos usque ad comsummationem saeculi. Propterea Matthaeus agens de iudicio et vindicta Dei contra Iudaeos ait: Statim autem post tribulationem dierum illorum, sol obscurabitur et luna non dabit lumen suum, etc.; nam per dies intelligit quod Lucas ait tempora nationum. Sic ipsa experientia tam diuturnae tamque miserabilis Iudacorum captivitatis ostendit divini huius vaticinii veritatem. Coelum et terra transibunt, verba autem mea non praeteribunt. Non significat Dominus quod coelum et terra transitura sint, scilicet penitus peritura, quasi ad nihilum unde creata fuerunt redigenda, nam de terra inquit Ecclesiastes 1 quod in aeternum stat ; de coelis autem Regius Vates Psalmo 148 : Statuit ea in aeternum et in saeculum saeculi. Sed per comparationem loquitur, sicut Regius Vates Psalmo 101: Initio tu, Domine, terram fundasti et opera manuum tuarum sunt coeli; ipsi peribunt, tu autem permanebis, idest haec perire possunt et interire, tu autem minime. Possibile, inquit, est ut mundus totus desinat esse, Deum autem deficere impossibile. Hinc cum verba Domini non sint verba hominis, quibus potest subesse falsum, sed verba Dei, quae ipsissima veritas sunt, et Isaias 40 capite ait quod verbum... Domini... manet in aeternum, propterea ait Dominus quod citius faciliusque coelum et terra transitura sunt ab esse ad non esse, quam ut verba ipsius a veritate deficiant; solidior est veritas divinorum verborum ipso coelo ipsaque terra. Hinc Lucae 16 legimus: Facilius est... coelum et terram praeterire, quam de lege unum apicem cadere. Verum quia Dominus hic de mundi consummatione loquitur, Divus Petrus 2, capite 3, hunc locum interpretatus videtur, ait enim quod adveniet dies Domini tanquam fur, in quo coeli magno impetu transient et quod novum coelum et novam terram ezpectamus ; et Apocalypsi 21 legimus coelum novum et terram novam... quia prima abierunt. Propterea sub asseveratione potius verba haec intelligenda sunt quam sub comparatione; nam et in Psaimo 101 dicitur de coelis quod sícut vestimentum veterascent et... multabis eos et mutabuntur, tu autem, ctc. Cum videritis haec fieri, scitote quia prope est regnum Dei, sicut cum nata folia ficus ostendunt quod prope sit aestas. Tria praedixit Dominus de die iudicii: unum quod futurus sit valde horribilis: Arescentibus, etc.; alterum quod certissime futurum est iudicium; tertium quod cito futurum est. Hinc loannes dixit novissimam horam esse, Paulus /ines saeculorum, Petrus: Omnium... [inis appropinquavit, lacobus quod iudex stat ad ianuam. Et tamen post haec elapsum tempus est mille et sexcentorum annorum. Hinc multis veluti fabula est dies iudicii, sicut Petrus ait 2, capite 3: Venient in novissimis diebus in deceptione illusores iuxta proprias concupiscentias ambulantes, dicentes : Ubi est promissio aut adventus eius ? Respondet autem Petrus ad hoc: Unum autem hoc nor lateat vos, carissimi, quia unus dies apud Dominum sicut mille anni et mille anni sicut dies unus. Non tardat Dominus promissionem suam, sicut quidam existimant, sed patienter agit propter vos nolens aliquos perire, sed omnes ad poenitentiam reverti. Quod autem spectat ad hunc locum, significat Dominus quod statim post signa visa futurus sit adventus ipsius; hinc ait: His autem [fieri incipientibus, respicite et levate capita vestra, quoniam appropinquat redemptio vestra. Sicut cum videntur nova in vere folia ficus, manifestum est quod prope sit aestas, ila cum videritis haec fieri, scitote quia prope est in ianuis. Verba autem mea non praeteribunt. Non intelligitur quoad sonum verborum, nam ut ille ait: «Semel emissum volat irrevocabile verbum », sed sicut Regius Vates ait: In aeternum, Domine, verbum tuum permanet in coelo, et Isaias: Verbum... Domini... manet in aelernum ; ita hic ait verba sua non praeterire, non erunt inania, non fallent, summa semper veritate constabunt, verissime suo tempore implebuntur, non erunt instar venti. Alia metaphora 1 Regum 3 dicitur de Samuele: Non cecidit ex omnibus verbis eius in terram, et cognovit universus Israel... quod [idelis Samuel propheta esset Domini, idest quicquid prophetico spiritu afflatus praedixit, impletum fuit, quare ab omnibus agnitus experimento fuit verax propheta. SILVA DOGMATICA Erunt signa in sole, etc. Sicut qui fabricavit domum potest et quidem multo facilius destruere, ita Deus, qui mundum creavit tanquam fabricator, omnis nanque domus j[abricatur ab aliquo, qui autem omnia creavit Deus est, ait Paulus Hebraeis 3, potest etiam mundanam hanc machinam dissolvere ac veluti destruere et iterum reparare. Quare ab iis qui mundi creationem fide tenent, facile creditur mundi interitus, qui hodie a Domino praedicatur, et, e contra, ridetur facile ab illis a quibus creatio ignoratur; hinc Petrus ait quod venturi erant illusores dicentes: Ubi est... adventus eius ? Huius autem erroris causam reddens ait: Latet enim eos hoc volentes, quod coeli erant prius, et terra de aqua el per aquam consistens Dei verbo, idest ignorant mundi creationem. Sic contra divinam fidem insurrexit humana opinio; sicut olim in domo Abrahae Agar ancilla contra dominam suam Saram, sic philosophia bellum intulit sacrae theologiae. Sicut autem fuit aliquandiu Agar subiecta Sarae, ita et philosophia theologiae. Ab Adam enim usque ad Patriarchas fuit constantissima fides creationis mundi, nam a creatione usque ad Abraham non intercessere nisi trium hominum aetates: Adami, 502 APPENDIX Mathusalem et Noe. ? Nam Mathusalem natus fuit anno a creatione sexcentesimo oclogesimo septimo, annis ducentis quadraginta tribus ante mortem Adami; Noe autem sexcentis annis uti potuit consuetudine Mathusalem, qui nonnisi ipso anno diluvii obiit, cum Noe esset sexcentorum annorum. Abraham tandem natus anno a creatione millesimo nongentesimo quadragesimo nono, a diluvio vero ducentesimo nonagesimo secundo; cum mortuus fuit Noe erat annorum quinquaginta et octo. Ab Abraham vero ceteri patriarchae eandem fidem susceperunt. Defunctis vero Patriarchis, natus Moyses colapsam fere funditus hanc fidem restauravit scribens Divino Spiritu afflatus historiam creationis mundi. Post Moysen hoc ipsum docuit Trrismegistus in suo Asclepio et Pimandro; a Mercurio autem Pythagoras et Plato multa didicerunt ex ipsius Columnis in Aegypto, ut Iamblicus tradit De Mystcriis Aegyptiorum. Diogenes Laertius 1 libro De Vilis Philosophorum ait philosophiam Aegyptiorum tradere mundum genitum esse et mortalem; idemque in Vita Thaletis Milesii, qui primus fuit septem Graeciae sapientum, quod interrogatus Thales quidnam esset antiquissimum? respondit: Deus, quoniam ingenitus; quid pulcherrimum? Mundus, quoniam a Deo factus. Plutarchus 2 De Placitis Philosophorum 4 refert hanc fuisse Pythagorae et Platonis sententiam, quod mundus sit factus a Deo interitui obnoxius. Et quidem Plato insuo Timaeo hoc clarissime docuit; hoc ipsum antiquissimi poetae: Linus, Orphaeus, Musaeus, Hiomerus, et posteriores Virgilius, Ovidius, Lucretius, Lucanus ctl alii. Unus tantum Aristoteles veritati huic bellum indixit, licet alii affirment Ocellum Lucanum hoc prius docuisse, Sed tamen Aristotelis rationes nihil aliud probant nisi quod naturaliter non potuit mundus generari nec possit corrumpi, «quod quidem verum est, nec theologia docet mundum suapte natura genitum aul corruimpendum esse, sed divina virtute. Sed contra hanc philosophiam inanem fallacemque munit nos Paulus Colossensibus 2 dicens: Videte ne quis vos seducat per philosophiam et inanem fallaciam secundum traditionem hominum. Et merito quidem, nam multi sunt, non dico infidelium, sed christianorum, adeo fallaci huic philosophiae addicti ut, proh dolor! pluris ac multo quidem plurimi faciant Aristotelis quam Christi Salvatoris et Dei noslri auctoritatem, quamvis non desint in philosophia ipsius Aristotelis exploratli errores, veluti de galaxia, lacteo circulo in coelo, quem inter meteora posuit, de nervorum origine a corde, de numero sphaerarum, cum supra octavam aliam non agnoverit et astronomiae ignorantiam plane ipsemet contessus fuit. Sed huic insaniae nuncium remittamus; tales enim parum ab atheismo absunt, cum nec divinam providentiam teneant, nec animae immortalitatem credant, nisi prout de Aristotelis mente opinantur. SufficiL quod universa antiquior meliorque philosophia de mundi ortu et interitu cum sacra theologia consensit, omnium autem maxime stoica philosophia. Coelum el terra transibunt, verba autem mea non praecteribunt. Ostenditur hac sententia vaticinii Christi veritas infallibilis, vere divina; praedicere enim futura praeter cursum naturalium causarum solius est Dei, sicut apud Isaiam capite 41 legimus: Annunciate quae ventura sunt in fulurum, et sciemus quia dii estis vos. Praedicunt astronomi futura luminarium deliquia, sed secundum ordinatissimum motum coelestium corporum; cum autem humanas actiones eventusque ex astris divinare volunt, mendacissimi sunt. Praedixere multa Prophetae, sed per divinam revelationem, Divino Spiritu afflati, loquente Deo per ora ipsorum; hinc saepe legimus: Verbum Domini, verbum Domini, ait Dominus, ait Dominus Deus. Christus autem, quoniam non solum homo et quidem propheta sanctissimus divinissimusque, verum etiam verus Filius Dei et verus Deus, non loquitur sicut Prophetae, sed verba, inquit, mea non praeteribunl. Prophetas aliquando deceptos legimus: Iosue deceptus fuit a Gabaonitis, Isaac a Iacob; Christus autem, cum Deus sit, decipi non potest. Prophetae multa ignorare potuerunt, cum essent homines; sic Abraham ignoravit an in regione Geraris esset timor Domini, Samuel ignoravit quis ex filiis Isai electus a Domino esset in regem, Eliseus ignoravit quid acciderit filio mulieris sunamitidis; Christus autem nihil omnino ignorare potest, nam, Paulo teste, in eo sunt omnes thesauri sapientiae et scienliae Dei. Licet autem apud Marcum capite 13 legamus dixisse Dominum: De die autem illo nemo scil, neque Angeli, neque Filius hominis, sed solus Pater, scil positum est pro scire potest sine speciali Dei revelatione; sic nec Christus ut homo viribus humani intellectus cognitionem huius rei assequi potuit; ut autem Filius Dei optime novit, ipse enim aperire potuit librum quem nulla creatura potuit reserare; nemo nisi Christus novit secreta cordis divini. Vel nescire se dicit quatenus minister Dei est, sicut ministri principum ignorare se dicunt secreta suorum principum quae ipsorum fidei commissa sunt nec aliis debeant propalare, et sacerdos quae in Confessione et exomologesi novit, nescire se dicit extra Confessionem; sic Dominus amputare voluit omnem occasionem humanae curiositati, sicut alibi dixit: Non est vestrum nosse lempora vel momenta quae Pater posuit in sua potestate. Multi conati sunt de tempore consummationis saeculi futurique iudicii divinare. Hebraei existimant sex mille annis duraturum mundum dicuntque hanc esse Eliae prophetae sententiam; ex his autem sex mille annis duo millia assignant legi vanitatis, duo millia legi Moysi eb duo millia Messiae. Assignant autem nonnullas coniecturas huius opinati. Adducunt autem Rabbini aliqui nonnullas coniecturas. Nam in primo versu Genesis hebraice sexies ponitur littera N, quae valet mille; deinde sex diebus Deus mundum absolvit; sed apud Deum dies una sicul mille anni et mille anni sicut dies una. Et, adhuc quia septimus ab Adam Enoch non mortuus fuit, sed translatus in coelum; sic autumant quod post sex millenarios, septimus erit initium beatae et immortalis vitae in coelo. Et quia sicut elapsis sex aetatibus pueritia post infantiam, adolescentia, iuventute, virilitate et senectute, tandem senio confectus moritur homo, ita mundus, qui magnus homo est, post sex aetates interiturus est. Hocipsum Divus Irenaeuslibro 5 sentire visus est, quod sex mille annis constiturus sit mundus; Lactantius etiam Firmianus et multi alii. Sed firma manet Domini sententia: De die autem illo... nero scit, neque Angeli. Solus Chrislus, qui omnia novit, praefixum iudicii tempus diemque novit, sicut apud Isaiam capite 63 dicit: Dies ullionis in corde meo, annus retributionis meae venit; et Zacharias 14: Dominus Deus... veniet et omnes sancli eius cum eo... el erit dies una quae nota est Domino, etc. 504 APPENDIX Videbuntl Filium hominis venientem, etc. Semper fere, cum in Divinis Litteris agitur de universali iudicio, iudex Filius hominis appellatur. Matthaei 13: Zn consununatione saeculi mittel Filius hominis Angelos suos ; capite 16: Filius... hominis venturus est in gloria Patris sui el (unc reddel unicuique, etc.; capite 19: In regeneralione, cum sederit Filius hominis in sede maiest(alis suae ; capite 25: Cum venerit Filius hominis in maiestale sua ; capite 26: Videbitis Filium hominis sedentem a dextris Dei et venientem in nubibus coeli. Sic Petrus ait quod Christus constitutus a Deo est iudex vivorum ct mortuorum, plane quia Christus homo iudicabit, nam, ut ait Ioannis 5: Paíer non iudicat quemquam, sed omne iudicium dedit Filio, ul omnes honorificent Filium sicut honorificant Patrem ; itemque: Dedit ei potestatem iudicium facere, quia Filius hominis est. Non dicitur autem hoc quod Pater revera non iudicet, nam Antiquus dierum sedil, sed quod non iudicet sumpta persona iudicis, quae ab hominibus qui iudicandi sunt videri, audiri possit, externo ritu formaque iudicii. Christus autem sic iudicabit, propterea iudex semper Filius hominis? appellatur; et quia divinam hanc auctoritatem meruit sibi Christus passionis humilitate, sicut Paulus ait: Humiliavit se Dominus noster Iesus Christus usque ad mortem... propter quod et Deus, etc.; hinc post resurrectionem dixit: Dala est mihi omnis potestas. Sic veniel cum potestlate... el maiestate et tunc omnes creaturae honorificabunt Christum sicut honorificant Patrem. In quo apparet etiam Dei mirabilis aequitas, nam ad iustificandam causam suam et ne merito possint homines de iudicii severitate conqueri, voluit Christum hominum fratrem amantissimum, propter quos mortuus est, mundi iudicem constituere, quo meliorem, aequiorem humanioremque ne cogitare quidem possent. Erunt signa in sole, etc. Signa erunt divinae irae, nam ut Isaias 13 ait: Dies Domini veniet crudelis et indignatione plenus et irae [urorisque ad ponendam terram in solitudinem et peccatores conterendos ex ea; et Ezechiel 7: Venit finis, cvigilavit super te... immittam furorem meum in te el iudicabo te iuxta vias tuas ; sica Sophonia dictus est dies iudicii dies irae, tribulationis et angustiae. Sed non novis haereticis Lutheranis et Calvinistis, ipsi enim per fidem suam, qua certissimi sunt de gratia et misericordia Dei, nihil sibi timent a die iudicii; non enim Christum iustum iudicem expectant, sed clementem redemptorem; sic omnem prorsus divinae iustitiae timorem exuerunt ipsi et ex animis et conscientiis hominum eximere conati sunt, Novum genus doctrinae! Regius Vates orabat: Non intres in iudicium cum servo tuo, Domine, quia non iustificabitur, etc.; hinc monebat: Servite Domino in timore et exullate ei cum tremore; et Paulus Philippensibus 2: Cum metu et tremore salutem vestram operamini, nam, ut ait Hebraeis 10: Voluntarie... peccantibus nobis post acceplam notitiam veritatis, non relinquitur hostia pro peccatis; terribilis autem quaedam ezpectatio iudicii et ignis aemulatio, quae consumptura es( adversarios. Non est venturus Christus ut redemptor, sed ut iudex iustus et severus: Filius hominis venturus est in gloria Patris sui, et tunc reddet unicuique secundum opera sua ; Reposita est mihi corona iustitiae, quam reddet mihi Dominus in illa die iustus iudez. Veniet ad iudicandum cum primis credentes, nam: Qui non credit, iam iudicatus est; ad iudicandum iustos: Cum accepero lempus, ego iustitias iudicabo, idest opera bona an bene fuerint facta: Iuste quod iustum est exequeris, nam: Si caritatem non habuero, nihil mihi prodest. In Apocalypsi, capite 20, legimus quod Ioannes vidit thronum candidum et iudicem sedentem, a cuius conspectu fugit terra et coelum; itemque stantes homines et magni et parvi, idest omnes ante thronum, et libri, inquit, aperti sunt, et alius liber... qui est vitae, et iudicati sunt... ex his quae scripta erant in libro secundum opera eorum; et iterum addit: ludicatum est de singulis secundum opera ipsorum. Canunt haeretici triumphum ante victoriam: Non glorietur accinctus ut discinclus, dixit rex ille 3 Regum 20 ; nondum iudicati sunt et securi sunt: Nolite ante tempus iudicare, quoadusque veniat Dominus, qui et illuminabit abscondita tenebrarum ct manifestabit consilia cordium, et tunc laus erit unicuique a Deo. Timebat sibi Paulus ne reprobus fieret aliis praedicans, propterea affligebat corpus suum et in servitutem redigebat; et nunc iuxta novum hoc evangelium sola fide tuti esse debemus, ut nihil nobis prorsus a divina iustitia timeamus ? Non ita dixit Angelus in Apocalypsi 14, sed clamavit voce magna dicens: Timete Dominum et date illi honorem, quia venit hora iudicii eius. Ait enim Ioannes quod hic Angelus habebat Evangelium aeternum ut evangelizaret... super terram el super omnem gentem, tribum et linguam et populum. Angelus ergo Dei hoc praedicat universo mundo, ut timeant Dominum, quia venit hora iudicii eius; et novi evangelistae contrarium praedicant? Non ergo sunt angeli Domini, sed angeli satanae. Cum Dominus de futuro iudiciio sermonem habuisset cum discipulis suis et postrema verba hodierni Evangelii dixisset, tandem ita sermonem conclusit: A/fendite... vobis ne forte graventur corda vestra in crapula el ebrietate et curis huius vilae, el superveniat super vos repentina dies illa ; tanquam laqueus enim superveniet in omnes qui habitant super [aciem omnis terrae. Vigilate itaque omni tempore orantes, ut digni habeamini fugere ista omnia quae futura sunt el stare ante Filium hominis. Dixit autem haec Dominus non turbis infidelibus, sed discipulis suis iam credentibus, iam fide iustificatis. Ad quid ergo haec monita, haec paraenesis tanta cum efficacia? Ad quid tantam sobrietatem iniungit tantamque vigilantiam et perseverantiam in oratione? Quam differens est novum hoc pseudoevangelium ab Evangelio Christil Christus docet omnes esse in periculo, propterea ad fugiendum periculum attendendum nobis esse, abstinendum a crapula, a curis huius vitae, vigilandum, orandum perpetuo; et novum evangelium praedicat altam securitatem, * ita ut in utranque aurem perpetuo dormire possimus? Mysterium finalis iudicii, quod in hodierno Evangelio proponitur, est inter omnia fidei nostrae dogmata praecipuum et principale, articulus fidei ex maximis, in quo vel maxime resplendet divina Christi auctoritas et maiestas. Sicut enim in primo adventu suo Christus visus fuit veluti tantum humilis homo, ita in secundo adventu vide- 506 APPENDIX bitur veluti tantum sublimis Deus. Docent novi evangelistae quod in iudicio nonnisi de fide facienda erit discussio: Quí crediderit... salvus erit, qui vero non crcdidcrit, condemnabitur ; propterea ipsi tantopere fidem praedicant. At non ita Christus docuit, sed quod reddenda erit ratio villicatlionis, ratio de talenlis, quod reddet unicuique secundum opera sua. Hinc Paulus docuit quod omnes nos astare oportet ante tribunal Christi, ut referat unusquisque prout gessit in corpore, sive bonum sive malum. Tunc unusquisque appendendus erit in stalera sicut Balthassar. Vae ci qui inventus [uerit minus habens ! cui poterit Christus dicere: Esurivi... el non dedistis mihi manducarc ! Nam: Omnis arbor quae non [acit [ructum bonum, excidetur, eliam si quis tanta fide praeditus fuerit ut in Cbristi nomine prophetaverit et miracula fecerit: Si habuero omnem [idem, etc. SILVA | PARAENETICA Erunt signa in sole, etc. Proponitur nobis in hodierno Evangelio spectaculum supra modum formidabile simulque delectabile: formidabile quidem, nam ait: Arescentibus hominibus prae limore et expectatione quae, etc.; delectabile vero, quia: His, inquit, ficri incipientibus, rcespicite et levate capita vestra, quoniam appropinquat redemplio vestra. Levare caput phrasi hebraica laetari est, nam tristitia vultum deprimit, unde Dominus ait Caino: Quare iralus es et cur concidit facies tua? Trislis erat effectus Cain, quoniam respexerat Dominus ad munera fratris sui, non autem ad sua, propterea demisso ac tetrico erat vultu. Sicut autem tristitia vultum demittit, ita laetitia erigit; hinc Regius Vates ait ad Dominum: Gloria mea et exaltans capul mcum, idest qui me laetitia afficis et exhilarare soles. Hoc est ergo quod ait: Levate capila vestra, idest laetamini, quia appropinquat redemptio vesira, idest, ut Paulus Romanis 8 ait: Liberabilur creatura a servitute corruptionis in libertatem gloriae filiorum Dei ; et item: Adoptionem filiorum expectantes, redemplionem corporis nostri. Terribile spectaculum, quia videbitur iudex iratus, infernus apertus, daemonum exercitus supra modum horribilis; sed super omnia propter metum damnationis aelernae. Verum etiam supra modum iucundum, quia videbitur etiam Christus Salvalor, paradisus apertus, exercitus beatorum Angelorum, immensa multitudo Sanctorum cum Christo in gloria et expectabitur introitus in aelernam gloriam. Aspectus Christi his quidem erit iucundissimus: In quem desiderant Angcli prospicere,illis autem eril supra modum horribilis propter divinam iram, sicut columna nubis et ignis in medio duorum exercituum Hebraeorum et Aegytiorum, his enim erat horribilis, illis iucunda; erit enim iudicium sicut in mari Rubro, salus Hebraeis, perditio Aegyptiis. Regius Vates Psalmo ?74, cum audisset Deum comminantem judicium: Cum accepero lempus, ego iustitias iudicabo, ei vidisset in spiritu quod eventurum esset: Lique[acta est terra, sive dissoluta est, e( ommes qui habitant in. ea: ego con[irmavi columnas cius— coniungit iudicium cum creatione: sicul potuit mundum creare, ita poterit ct dissolvere cum ei libuerit, - tunc Regius Vates agit concionem dicens: Dizi iniquis: Nolite inique agere, et delinquenlibus : Nolite exaltare cornu... quia neque ab oriente, neque ab occidente, neque ab aquilone, quoniam Deus iudex est ; hunc humiliat cL hunc exaltat. Est hic aposiopesis, sive eclipsis sermonis: Si male egeritis, non eva- 'detis impune, nullo loco eritis tuti quin meritas poenas detis lualisque, quoniam Deus iudex est, Deus qui ubique et semper vivit et regnat, qui ubique et semper est universi iudex. Sic timore divini iudicii conatur homines ab impietate avertere. Malachias propheta capite 4 docet quod dies iudicii impiis quidem erit sicut ignis comburens, iustis autem sicut sol lucens: Ecce enim, inquit, dies succensa venit quasi caminus, el erunt homines superbi et omnes facientes impietatem stipula, et inflammabil eos dies veniens, dicit Dominus, quae non relinquet eis radicem et germen. Et orietur vobis timentibus nomen meum sol iustitiae el sanitas in pennis eius. Sic cum in hoc mundo nullum videatur esse discrimen inter bonos et malos, imo bonos potius multis gravari malis, unde apud eundem Prophetam capite 9 dicunt multi: Vanus esl qui servit Deo, cl quod emolumentum quia custodivimus praecepta eius et quia ambulavimus (ristes coram Domino exerciluum? Ergo nunc beatos dicimus arrogantes, etc., Dominus respondit quod in die iudicii videbitur hoc discrimen: Erunl mihi, ait Dominus exercituum, in die qua ego facio, in peculium ct parcam eis sicul parcit vir [ilio suo servienti sibi ; el convertemini et videbitis quid siL inter iustum et. impium et inter servientem Domino el non servientem ei. Arescenlibus hominibus prae timore. Quid est quod tantopere pertimescendus est dies iudicii? Num divina iustitia? Sed non erit sine misericordia, bonitate et paterna carilale tunc. Deus. Num iudicis ira? Sed qui venturus est Filius hominis dicitur, Irater noster amantissimus, humanissimus princeps. Num infernus? Sed non est paratus nisi satanae et angelis eius membrisque ipsius. Num satanas et exercitus infernalium spirituum? Sed tunc iustis ne minimum quidem nocere poterunt, Christo praesente cum Angelis et Sanctis suis. Regius Vates Psaimo 48 hoc diligenter investigat dicens: Quid timebo in die maia? Diem malam appellat diem iudicii, quae dicitur dies mala el amara valde. Respondet autem: Iniquitas calcanei mei circumdabit me. lniquitatem calcanei, sive vcesligiorum meorum, ut hebraice est, appellat malam maleque actam vitam. Loc tantum timendum est; nam bonis dicitur: Respicite ef. levate capita vestra, quoniam appropinquat redemptio vestra. Sic mala conscientia est quae facit hominem timidum; Adam enim post peccatum timuit adventum Dei; ante peccatum non legimus timorem. Fugiamus peccatum et timendum nobis erit nihil, nam iusti ibunt in die iudicii in vitam aelernam ; nec infernus nisi in peccati punitionem creatus est; nec Deus nisi peccatum odit, nec irasci nisi peccatori potest, non quidem poenitenti, sed impoenitenti; sic enim Paulus ait: Secundum duritiam tuam et impoenitens cor Ihesaurizas, etc. Erunt signa in sole et luna, etc. De futuro iudicio in hodierno Evangelio quattuor indicantur: unum est apparatus terribilis: Erunt signa in sole, etc., arescentibus hominibus prac timore ; alterum est persona iudicis: Videbunt Filium hominis venienlem in nube cum potestate mulla el maiestatc ; tertium est finis: Levate capita vestra, quoniam appropinquat redemptio vestra ; et quartum cst tempus iudicii: Tunc, inquit, videbunt, tunc, quando videbuntur haec signa, tunc videbunt. 508 APPENDIX Quod spectat ad tempus, non potest esse longa dies iudicii. Dominus dedit quoddam signum dicens: Pracedicabitur... Evangelium ín universo mundo... et tunc erit consummatio. Ante nostra tempora praedicatum fuerat Evangelium in Asia, in XEuropa, in Africa; novissimis autem his temporibus praedicatum est et adhuc praedicatur in America, in novo orbe. Dedit etiam Dominus aliud signum, nempe cum homines deliciis dediti videbuntur: Sicut in diebus Noe el in diebus Loth, Matthaei 24 et Lucae 17; nam et Paulus 2 Timotheo 3: Erunt, inquit, in novissimis diebus homines seipsos amantes, cupidi, elati, voluptatum amatores magis quam Dei, habentes speciem quidem pielalis, virtutem autem eius abnegantes; et 1 Timotheo, capite 4, ait quod in novissimis diebus, sive temporibus discedent quidam a fide attendentes spiritibus erroris el doctrinis daemoniorum, in hypocrisi loquentium mendacium. Quis autem non videat simul haec omnia in nostris temporibus? Sicut in comoedia cum omnes personae comparent in scena signum est quod in fine sit iam comoedia, ita, inquit Divus Apostolus, cum tempus videritis quo vitia omnia regnabunt, erunt in summo, scitote novissima esse illa tempora. Ponit autem in primis amorem proprium: Erunt homines seipsos amantes ; nam amor proprius, philautia, radix et seminarium est omnium vitiorum. Sicut enim ab uno Noe nati sunt tres filii ex quibus omne hominum genus, ita ex amore proprio oriuntur cum primis tria vitia: concupiscentia carnis, concupiscentia oculorum et superbia vitae; ex his autem colluvies omnium aliorum. Sic ab Apostolo cupiditas dicta est radix omnium malorum. Videbitis Filium hominis. Videbitis, inquit, quia manifeste veniet, hinc ait: Orictur vobis... sol iustitiae; non erit tunc Deus absconditus, sed manifestus. Videbitis Filium hominis, sed non in humilitate, sicut in primo adventu, sed venientem curm potestate multa et maiestate, sicut missus fuit a Deo rex Saul contra Amalec, ita ut prorsus nemini parceret. Designat autem Amalec carnales homines. In Isaia autem legimus capite 66: Ecce Dominus in igne veniel et quasi turbo quadrigae eius, reddere in indignaLione furorem suum et increpationem suam in [flamma ignis, quia in igne Dominus iudicabit etl in gladio suo ad omnem carnem, el mulliplicabuntur interfecti a Domino. Veniet, inquit, flamma et gladio armatus, sicut Cherub ad custodiendam viam ligni vilae ; sed armatus sic veniet contra omnem carnem quae corrupit viam suam, sicut in diluvio; veniet contra carnales omnes, et multiplicabuntur interfecti a Domino, quia multi valde interficientur gladio ancipiti de ore Christi, idest divina sententia: Ite, maledicti, in ignem aeternum, sicut in diluvio valde multi perierunt et paucissimi salvati fuerunt, veluti etiam in incendio Pentapolis et in excidio civitatis Iericho. Venientem cum potestate multa, quia omnes Angeli eius cum eo ; nec tantum Angeli, verum etiam Sancti omnes erunt cum eo: Ecce Dominus veniet et omnes sancti eius cum eo ; Veniet Dominus cum sanctis millibus suis. Sicut autem de Ninivitis Dominus ait quod surgent in iudicio et condemnabunt impoenitentes, ita plane Sancti omnes, cum homines natura fragiles essent, condemnabunt omnes qui secundum carnem vixerunt, ut sint sine excusatione quod non potuerint divina mandata servare, cum Sancti natura homines et carne sicut ceteri fragiles, non solum praecepta, sed etiam consilia servaverint et in omni virtutum genere perfecti fuerint; sic peccatores nullam excusationem invenient. Cum potestate mulla, nam venient cum eo omnes principes regni sui ad dandum unicuique secundum opera sua. Hinclegimus Isaiae 3 capite: Dicite iusto quoniam bene, quoniam [ructum adinventionum suarum comedet. Vae impio in malum! Retributio enim manum eius [fiel ei... Stat ad iudicandum Dominus et stat ad iudicandum populus. Dominus ad iudicium veniet cum senibus populi sui et cum principibus eius; sic erunt cum Christo omnes Patriarchae, omnes Apostoli et Prophetae, sicut Apostolis dixit: Zn regeneralione, cum sederit, etc. Et maiestate. Celebrabitur iudicium principaliter quidem ad gloriam Christi, sicut Paulus ait 2 Thessalonicensibus 1: Cum venerit glorificari in Sanctis suis et admirabilis fieri in omnibus ; tunc glorificabitur Christus cum ab omnibus cognoscetur, nam: Cognoscetur Dominus iudicia faciens ; tunc in nomine Iesu omne genu flectetur et omnis lingua confitebitur quod in gloria est Dei Patris. Quam attoniti erunt tunc omnes inimici Christil Attoniti facti fuerunt fratres Ioseph, cum cognoverunt ipsum factum principem tam magnum tamque potentem; Adonias, Abiathar et Ioab audientes Salomonem factum regem; Paulus cum a Christo audivit: Saule, Saule, cur me persequeris? Sic in die iudicii plangent se omnes tribus terrae, qui Christum non cognoverunt vel odio habuerunt vel contempserunt nec ut par erat coluerunt; electi autem et quicunque Christum ex animo coluerunt, supra modum ]laetabuntur. Levate capita vestra, quoniam appropinquat redemptio vestra. Cum Dominus, suapte natura piissimus, propensior multo sit ad misericordiam quam ad iustitiam, ad bene quam ad male faciendum, veniet multo principalius ad glorificandos bonos quam ad damnandos malos; hinc prius dice( his qui a dextris... erunt: Venite, benedicti ; propterea hodie redemptionis meminit electorum, non damnationis reproborum. Sicut enim sol natura aptior est ad illuminandum quam ad urendum, non sic autem ignis hic noster terrenus, ita Christus. Non sic autem homines, maxime principes, propensiores sunt ad praemia quam ad poenas. Sicut autem sol quattuor tempora agit in anno, quorum duo quidem valde iucunda sunt: ver et autumnus; duo autem valde molesta: aestas et hiems, ita Christus in iudicio erit electis iucundissimus, reprobis autem molestissimus. Arescentibus hominibus prae timore. Mirum est quod cum simus natura valde timidi, Adam timuit Deum venientem ad auram, audientes autem adventum Christi ad iudicium fere nihil timemus, nihil commovemurl Forte quia tales sumus ut nobis dicat Dominus nihil ut timeamus, sed levemus capita nostra, quoniam appropinquat redemptio nostra. Revera enim sanctis nihil timendum est qui testimonio purae conscientiae mundi sunt a peccato et bonis operibus pleni. Sed ubi, quaeso, est vitae nosirae sanclitas? Mundus totus in maligno positus est. 8 510 APPENDIX II. HOMILIA ? Erunt signa in sole, etc. Loquitur Dominus in hodierno Evangelio prophetice de mundi interitu, ad hoc enim specialiter venturus erat Dominus, sicut apud Isaiam capite 61 legimus: Spiritus Domini super me, etc., annum Domini acceptum el diem retributionis, sive ullionis. Duo enim haec futura sunt in consummatione saeculi, hinc in hodierno (Evangelio] agit Dominus de timore et de spe; de timore: Arescentibus hominibus prae timore ; de spe autem : Respicite et levate capita vestra, quoniam, etc. Quoniam autem Dominus ad hoc specialiter venit in mundum, propterea nulla de re saepius sermonem instituit quam de mundi fine et universali iudicio, imo nulla de re frequentius Divinae Litterae loquuntur quam de duplici Christi adventu. Primum vaticinium quod habemus in Sacris Litteris est de Christi primo adventu, de quo Adam vaticinatus fuit: Relinquet homo patrem, etc.; Paulus interpretatur de Christo et Ecclesia. Secundum vaticinium de secundo Christi adventu, de quo vaticinatus fuit Enoch dicens: Ecce venit Dominus in sanctis millibus suis facere iudicium contra omnes et arguere omnes impios de omnibus operibus impietatis suae et de omnibus duris quae locuti sunt contra Deum peccatores impii ; Abraham Deum iudicem universae terrae appellavit, quando revelatum [fuit ei iudicium contra Pentapolim, et vix reperitur Propheta qui non sit manifestissime locutus de hoc divino mysterio. Cum autem loquatur Dominus in hodierno Evangelio de futuro adventu suo: Tunc parebil signum Filii hominis... et videbunt Filium hominis venientem in nube cum potestate magna el maiestate, docet autem tria: quis venturus sit, quomodo venturus sit, ad quid venturus sit; quibus etiam quartum addi potest: quando venturus sit. Tunc, inquit, pidebunt Filium hominis. Tunc tempus est; videbunt Filium hominis, hic est qui venturus est; ín nube cum potestate magna et maiestate, hic est modus quo venturus est; appropinquat redemptio vestra, hic finis est, ad quid venturus est. Duabus de rebus vaticinatur hodie Dominus: de mundi huius interitu et de adventu suo ad iudicium. Magnum est utrunque mysterium. Quoad primum, de mundo tria docet sacra theologia: quod fabricatus sit a divina potentia, quod regatur a divina providentia et quod destruendus sit a divina iustitia sicque renovandus ad maiorem gloriam. Divinae autem huic theologiae bellum infert humana philosophia, quae divinae adversatur, sicut in domo Abrahae ancilla Agar dominae suae Sarae; humanam dico philosophiam peripateticam, nam antiquior philosophia, quam Trismegistus docuit in suo Pimandro et Asclepio, nobiscum consentit; similiter pythagorica et platonica, quae ab antiqua illa Mercurii originem habuit, sicut Iamblicus tradit De Mysteriis Aegyptiorum; stoica etiam docet mundum interiturum. Unus tantum Aristoteles opinionem secutus Ocelli Lucani, instar Ismaelis unus contra omnes, mordicus tenere voluit mundi aeternitatem. Non tamen omnino adversus scriptione: « Dominica Prima Adventus», quam omisimus, est theologiae, nam loquitur ut naturalis philosophus, quod mundus naturaliter generari non potuit nec naturaliter corrumpi potest, quod quidem verum est; non docuit quod a Deo non potuerit mundus creari vel quod mon possit destrui, quod sacra docet theologia. Christus autem, ut propheta divinus summusque theologus et primus theologorum magister, docet mundum a Deo finem habiturum esse sicut principium habuit. Est magna sympathia inter mundum et hominem ; nam homo parvus est mundus et mundus magnus homo, hinc designatus est mundus per statuam Nabuchodonosor humana figura, cuius interitum legimus per lapidcm, etc.; designatus mundus est per arcam Noe, per tabernaculum Moysi, per templum Salomonis, quae interitui fuere obnoxia. Cum autem moriturus homo est, apparent signa, maxime in oculis, in humoribus et spiritibus. Quoad secundum, quod est causa primi, sicut apud. Danielem lapis causa ruinae magni simulacri, Christi enim virtute mundus dissolvetur, proponitur adventus Christi. Cum autem Christus sit verus Filius Dei et Filius Virginis, verus Deus el verus homo, tamen venturus dicitur Filius hominis, et fere semper cum de iudicio Dominus loquitur, venturum dicit Filium hominis: Cum veneriL Filius hominis in maiestate sua ; Videbitis Filium hominis venientem in nubibus coeli et sedentem a dextris Dei, profecto quia Pater non iudicat quemquam, sed omne iudicium dedil Filio, quia Filius hominis es; In regeneralione, cum sederit Filius hominis in sede maiestatis suae. Vult Deus ut Christus, qui est hominum frater amantissimus, qui propter homines venit in hunc mundum et mortuus est, maiorem autem caritatem nemo habet, etc., iudicet mundum ad iustificandam causam suam. Propterea ad ostensionem divinae erga mundum caritatis apparebit signum Filii hominis, idest crux: « Hoc signum crucis erit in coelo», etc.; videbuntur omnia instrumenta passionis Christi et, plagae Christi omnibus erunt conspicuae; sic non potgrit iudex suspectus esse invidiae summa praeditus caritate, humanitate, gratia erga nos, ita ut ne melior possit desiderari. Quando autem veniet? Tunc, inquit. Sicut Deus ab initio in duas partes divisit lempus, sed posteriorem partem, diem sabbati, ultimum diem sibi elegit, ita ultimum diem mundi elegit pro se: Cum accepero lempus... iuslitias iudicabo. Alioquin determinatum diem iudicii nemo novil, neque Angeli, inquit, neque Filius hominis, nisi solus Pater, Marci 13. Non quod ignoret Christus, in quo sunt omnes thesauri sapientiae et scientiae Dei, sed quia: Non esl vestrum nosse lempora vel momenía quae Pater posuit in sua polteslate, quia ad Patris officium spectat hoc scire. Propterea ad removendam sciendi cupiditatem omnemque curiositatem dicit se nescire, quia ad ipsum quatenus homo non spectabat hoc determinare nec indicare. Docuit tamen Dominus quod prope est in ianuis: Non pracleribit generatio haec donec omnia [iant. Generationem autem dicit, mea quidem sententia, populum Iudaeorum, qui non erat penitus disperdendus, nisi dies, etc. ? 912 APPENDIX III. HOMILIA ? Erunt signa in sole et luna et stellis el in terris pressura gentium prae confusione sonitus maris, etc. Mirabilem ac supra modum terribilem formidabilemque simul et iucundum emittit mugitum hodie sacer bos Divi evangelistae Lucae; mirabilem, inquam, et qui omnem videtur humanam excedere opinionem et fidem: quod mundus hic macrocosmos, macroanthropos, moriturus sit finemque habiturus in iudicii magni die; quod sicut cum microcosmos, parvus mundus moritur, homo, dat prius in vultu, in oculis, sensibus et toto corpore signa vicinae mortis, sic, inquit: Erunt signa in sole, etc., nam: Sol obscurabitur et luna non dabit lumen suum el stellae cadent de coelo, sicque virtutes coelorum commovebuntur. Hoc autem naturalis philosophia minime credit, sed reclamat, maxime peripatetica, quae docet mundum aeternum esse cum Deo, nunquam habuisse initium et nunquam habiturum esse finem. Hoc proprium dogma cst peripateticae sectae, nam ante Aristotelem sectae huius auctorem, universa philosophia consentiens omnino erat sacrae theologiae, quod mundus habuerit initium, quod sit factus a Deo. Hoc enim zoroastrica, hoc trismegistica, hoc pythagorica et platonica philosophia semper docuit addiditque Plato in Timaeo mundum esse in Dei manu, ita ut cum libuerit possit ei finem imponere sicut potuit initium dare. Solus Aristoteles hanc contestatus est litem, vertens in dubium firmissimam fidem et opinionem creationis mundi et universalis providentiae, vel ad ostendendam ingenii felicitatem, vel ut sine timore et scrupulo conscientiae, uti erat luxui totus deditus, securus posset more epicureorum vivere; vitiis enim carnis deditissimus erat,ila ut meretriculam, divinis honoribus adhibitis, adorarit, non contentus quod idola et daemonum simulacra pro vivo et vero Deo adorabat. " Et tamen multi sunt qui peripateticis dogmatibus imbuti sacram divinamque Evangelii veritatem derident, uni Aristoteli magis credere volentes quam Prophetis omnibus, omnibus theologis, omnibus aliis philosophis, quid dico? magis quam Deo, dicentes quod non capit ratio ut ex nihilo aliquid fiat, utique naturaliter, sed sicut potest ignis accendi non solum excussus, sed etiam solaris radii opera, ita, etc. Ut verum fatear, si sensit Aristoteles quod non potuit naturaliter incipere mundus per generationem sicut generatur homo, bene sensit, neque enim sacra theologia aut Divina Scriptura hoc sentit aut docet; sicut enim homo non potest seipsum generare, sed necessarium est ut ab alio genitus sit, ita nec mundus potuit seipsum facere. At velle argumentari: natura non potest aliquid ex nihilo facere, ergo nec Deus, magnum est sophisma. Sicut enim multa potest natura quae non potest ars, quae infra naturam est, ita multa potest Deus quae natura non potest, cum sit Deo inferior. Magnum esset sophisma: non potest luna diem facere, ergo neque sol; non potest aer calefacere, ergo neque ignis; nullum brutum intelligit, ergo neque homo. Sic magnum est sophisma: non potuit natura mundum creare, ergo nec Deus. Nunquid Deus non est nalura potentior? Natura potest quasi ex nihilo multa producere, ex parvo semine magnam * arborem, ex gutta spermatis magnum animal. Et formas rerum quae generantur unde educit natura? Ubi erant antequam generarentur? In potentia materiae. Pulcrum dictu, sed non intellectu. Quidnam est: in potentia materiae? Erant ne ibi actu? Minime; ergo nihil erant, nam de quolibet est esse vel non esse. Si ergo natura potest multa quasi ex nihilo producere, non potuerit Deus ex nihilo mundum creare? Sicut ergo creare potuit, ita potest et destruere. Hoc est quod hodiernum Evangelium praedicat, mirabile dictu, sed tamen verum et ideo terribile et formidabile. Ait ille quod mors est ultimum terribilium. Non bene sensit; ultimum terribilium est divinum iudicium: Arescentibus hominibus prae timore et expectatione quae supervenient universo orbi. Multi sunt nobili et generoso animo praediti, qui honorem vitae praeferunt magisque dedecus et ignominiam timent quam mortem; sed quisquis in divino iudicio a sententia cadit, sempiternam incurrit infelicitatem cum perpetua ignominia infinitisque tormentis. Sed est etiam mugitus iste iucundus: His autem [ieri incipientibus, respicite et levate capita vestra, quoniam appropinquat redemptio vestra. Malis et improbis hominibus formidabilis est sacri huius bovis mugitus, probis autem et divina virtute ac bonitate praeditis periucundus. Est enim hodiernum Evangelium veluti prima dies saeculi, in qua Deus Iucem separavit a tenebris et bonos Angelos a malis; sic ultimus dies saeculi primo simillimus erit; in illo enim omnes boni Angeli a malis, in hoc omnes boni homines salvabuntur. Est veluti columna illa posita inter castra Hebraeorum et Aegyptiorum, quae Hebraeis quidem lucida, Aegyptiis autem obscura erat et tenebricosa; sicut sol in Aegypto Hebraeis clarissimum diem 19 faciens et Aegyptiis noctem obscurissimam; sicut mare Rubrum, in quo salvati sunt Hebraei, sed Aegyptii omnes cum Pharaone perierunt; sicut columna Dei, quae diu quidem nubis erat, noctu autem ignis ardentis; sicut Cherub habens faciem hominis et faciem leonis. Sic sermo de divino iudicio iustis, qui in timore Domini vitam ducunt innocentem et bonis operibus plenam, gratus est et periucundus; iniustis autem, qui secundum carnem vivunt et per viam iniquitatis ambulant, horribilis et formidabilis; illis dies iudicii horribilis est quos mala conscientia accusat, qui suorum scelerum sibi conscii sunt. Sed quid est, bone Deus, quod nos male vivimus et tamen divinum iudicium minime formidamus? Tam forti animo et constanti corde nos natura creavit ut nec omnipotentis Dei iram et furorem timeamus? An forte natura leones sumus? Sed etiam leo ignem timet; Deus autem noster ignis consumens est. Utinam, fratres, non sit incredulitas causa tantae impaviditatis! Quis unquam in mediis fluctibus, turbato mari milleque procellis agitato, non timuit periculum in navicula positus tota vetustate confecta? Si Turcarum imperator magnam pararet expeditionem, ut cum potentissimis exercitibus terra marique veniret ad capiendam devastandamque Italiam et ad opus hoc nervos omnes intenderet, quid ageremus? Sic imparati expectaremus ut veniret et acciperet sibi nostra omnia? ut expoliaret nos bonis omnibus ? ut nos ipsos captivos tanquam vilissima mancipia abduceret? Minime, nequaquam, nullus non moveretur $8 514 APPENDIX lapis, nihil relinqueretur intentatum, fieret omnis possibilis provisio munitionum, armorum, colligerentur undique copiae fortissimorum militum ne in manus tam crudelis tyranni incideremus. Bone Deus, et nunc audimus quod Christus Angelorum imperator venit contra nos cum potestate magna, idest cum potentissimo exercitu: Omnes Angeli eius cum eo, et non timemus? Iusti quidem nullam habent rationem timendi, quoniam servi sunt, imo filii et fratres Christi; sed peccatores cum simus, nihil pavemus ? Mundus hic civitas est diaboli, nam a Christo dictus est princeps mundi huius. Veniet Christus ad expugnandam civitatem hanc inimicorum suorum cum potestate magna, disrumpet muros civitatis huius et ingredietur in eam cum universo exercitu suo. Muri civitatis huius sunt coeli, est firmamentum; sed virtutes coelorum movbebuntur, cadent muri hiericuntini; so! obscurabitur... luna non dabit lumen... stellae cadent de coelo; sic ingredietur Iosue cum universo exercitu Hebracorum in civitatem Iericho eamque omnem igni succendet, familia Rahab tantum servata. Venit igitur Christus cum potestate magna contra nos et in utranque aurem dormimus ? alto otio fruimur? Dicetis: Quid agendum? Adventum ipsius impedire non possumus. Scio. Quid igitur agendum? Satagendum ut simus de numero eorum quibus dicit: Respicite et levate capita vestra, quoniam appropinquat redemptio vestra. Renunciemus satanae et corporis carnisque operibus et serviamus Christo. Audite Apostolum: Sobrie e( iuste et pie vivamus in hoc saeculo expectantes beatam spem et adventum gloriae magni Dei. Audite quid Isaias dicat verba faciens de tremendo Dei iudicio contra Hebraeos in praesenti saeculo. Cum enim dixisset: Vae genti peccatríci, populo gravi iniquitate, etc. Terra vestra deseria, civiiates vestrae exustae igni et relinquetur filia Sion sicut civitas devastata, ait: Lavamini, mundi estole, auferte malum cogitationum vestrarum ab oculis meis, quiescile agere perverse, discite benefacere el venite et arguite me, dicit Dominus. Hoc idem consulit hodie Paulus dicens: Hora est iam nos de somno surgere... nor praecessit, dies autem appropinquavit; abiciamus ergo opera tenebrarum et induamur arma lucis; sicut in die honeste ambulemus; non in comessationibus, etc., sed induimini Dominum Iesum Christum. Videbunt Filium hominis venientem in nube cum potestate magna et maiestate, et tunc plangent omnes tribus terrae, etc. Quid, quaeso, est quod tunc in die iudicii plangent omnes tribus terrae, et nunc paucissimi sunt qui plangant? nullus fere cum Magdalena peccata sua plangit? An non idem est Deus, idem homo, eadem peccata? Utique, idem est Deus, idem Christus, idem iudex, sed non cognoscitur modo. JCognoscetur Dominus iudicia faciens. Cum cognoverimus in quem peccavimus, tunc plangemus, sed frustra, tunc formidabimus et prae timore arescemus, sic enim ait: Arescentibus hominibus prae timore. Nunc dicimus quidem et confitemur Deum nosse, sed factis negamus; tunc, cum sole clarius manifestus erit, negare nequaquam poterimus. Credimus nunc, sed non fide viva quae per dilectionem operatur, sed mortua, nam fides sine operibus mor(ua est. Si infideles qui sine lege, sine fide, sine Deo vivebant, multa cum licentia peccabant et laxatis habenis per viam iniquitatis currebant, mirum non est; nam ve] non credebant Deum esse, eo quod oculis carnis videri non potest: Dixit insipiens in corde suo: Non est Deus; vel divinam providentiam negabant: Dixeruni : Non videbit Dominus nec Pntielligel Deus Iacob : super cardines coeli habitat et nostra non considerat; vel cum Epicuro animam hominis nihil differre ab animabus brutorum putabant existimabantque mortalem esse animam hominis: Unus est hominum et iumentorum interitus el aequa utriusque conditio. Sed tu, o homo, qui christianus et fidelis cum sis, haec omnia ut vere credenda sunt credis, quomodo peccas? quomodo audes contra divinam legem divinamque maiestatem peccare ? Scimus quod contra nos venit iudex armatus, et non cessamus peccare in eum et ad maiorem indignationem et iram provocare? Fratres mei, consilium vobis dabo quod dedit I o b amicis suis, capite 19: Fugite... a facie gladii, quia ultor iniquitatis gladius est el scitote esse iudicium, idest quoniam Deus iudex est, a cuius manu nemo potest effugere. Fugiamus a gladio Dei per poenitentiam et conversionem ad Deum, nam cupidus est piissimus Dei animus salutis, non perditionis nostrae; hinc tot ante saeculis omnes nos monuit futuri iudicii: Dedisti metuentibus te significationem ut fugiant a facie arcus. Fragmentum. Sicut in creatione mundi ultimum opus Dei formatio hominis fuit, compendium et peroratio omnium operum, ita iudicium erit veluti omnium operum Dei epilogus; siquidem articulus hic complectitur omnes alios articulos fidei nostrae, sicut microcosmos totum complectitur macrocosmon, vel sicut in coelo omnia continentur astra. !! post Pascha, quum nos ad finem huius Appendicls amandamus.

CHAPTER 13. Dominica Secunda Adventus

SILVA ISAGOGICA ! Cum audisset Ioannes in vinculis opera Christi, mittens duos, etc. Cum esset Ioannes homo missus a Deo ad testimonium perhibendum de Christo, u/( omnes crederent per ipsum, detentus autem in carcere et vinculis ab Herode, amplius praedicare non posset Christum, audita fama miraculorum Christi, summa usus prudentia Christum alia via praedicat. Sicut enim Deus finxit se nescire ubinam esset Adam post peccatum et Christus ubinam positus esset Lazarus defunctus, ita Ioannes fingit se nescire an Christus esset verus Messias a Deo in Lege et Prophetis promissus, ut sic Christum melius et discipulis suis et universo populo notificaret removeretque a se opinionem populi maximeque discipulorum, qui existimabant ipsum esse Messiam. Propterea ergo coelesti hac prudentia usus mittit duos discipulos ad Christum dicens: Tu es qui venturus es? graece est ao et o epyopevoc, tu es ille venturus, an alium ezpectamus? Messias, in Scripturis decantatissimus et ab universo populo expectatissimus, appellatur ille venturus, ille mittendus a Deo. Non poterat Yoannes, audita tam celebri fama miraculorum Christi, maxime fama suscitati filii viduae, ut Lucas? ait, Christum ignorare, quem in matris utero noverat et ante miracula coelestibus indiciis ac testimoniis certo certius agnoverat et populo indicaverat dicens: Ecce Agnus Dei, ecce qui tollit peccata mundi. Neque enim, ut Tertullianus libro 4 Contra Marcionem somniavit, Spiritus Sanctus a loanne post Christi baptismum ? discesserat, cum hodie a Christo Ioannes praedicetur propheta et plus quam propheta ac Angelus Domini; sed quia, audita fama miraculorum Christi, intellexerat quod Christus a populis nondum Messias haberetur, sed tantum, ut Lucas habet, propheta magnus, hac usus est Divini Spiritus arte ac si non certo sciret ipsum esse Messiam qui venturus esset, Sicut enim aurifex, licet sciat aurum esse optimum, tamen ut ab aliis magis cognoscatur facit eius periculum sub incude et in fornace, ita hodie Ioannes. Et hac legatione sua ad Christum duo facit: primo removet a se vulgi opinionem, cum omnes existimarent ipsum esse Messiam; deinde ostendit se, qui talis tantusque habebatur, talem tantamque de Christo existimationem habere, ut dicto ipsius standum iudicaret, ita ut dicenti se Messiam esse omnino credendum sit. Talia, inquit, tantaque de te audio, ut te Messiam esse existimem, sed rei huius certitudinem a teipso habere cupio, propterea ad te legationem mitto. Posset autem alius latere sensus. Cum enim sciret Ioannes Christum esse Messiam Salvatorem mundi, sed quod nonnisi per fidem salvandi essent homines a peccatis, nec tamen videret hunc effectum fidei, ut homines crederent in ipsum tot visis miraculis, adeo ut esset sicut rubus Moysi qui ardebat et non comburebatur, videbatur ignis et non consequebatur ignis effectus, quod mirabile visum fuit Moysi, ita etiam mirabatur Ioannes cur non crederet mundus in Christum ex tanta miraculorum operatione, ac sic admirans ad Christum miserit: Scio, Domine, Salvatorem te esse, nec video effectum salutis per fidem. Num aliquis alius est expectandus Salvator? Causam videtur quaerere cur mundus non credat ipsum esse Messiam. Ite, renunciate Ioanni quae audistis et vidistis. Habet Lucas quod statim Christus, auditis discipulis Ioannis, multos curavit a languoribus et plagis et spiritibus immundis et caecis mullis donavit visum ; sic ait: Quae audistis prius et quae vidistis modo. Noluit Christus disertis verbis respondere loanni ad declinandam invidiam et occasionem persecutionis, sed ab operibus voluit agnosci sicut sol a radiis, arbor ab effectibus fructuum, sicut ait: Opera quae ego [acio, ipsa testimonium perhibent de me, loannis 10; praestant autem opera verbis. Caeci vident, claudi ambulant, etc. Alludit Dominus ad tria divina oracula in hac responsione. Unum est Isaiae 31: Deus ipse veniet et salvabit vos. Tunc aperientur oculi caecorum et aures surdorum palebunt, etc. Sed plus dicit Dominus, nam in hoc vaticinio non fit mentio resurrectionis mortuorum, ita ut Christus multo plura praestiterit quam de eo fuerint praenunciata viceritque praesentia famam. Nisi forte allusit Dominus ad id quod dicitur Isaiae 26: Vivent mor(ui tui, interfecti mei resurgent, ubi hebraice est una dictio, 3923; quae varie dispuncta significat vel cadavera mea, vel cadaver meum, et tunc adest? nota similitudinis: sicut cadaver meum resurgent. Mirum autem videtur quomodo dicat Dominus: Mortui resurgunt, cum tunc nonnisi unus tantum mortuus eo auctore resurrexerit; sed intelligendum est: Me auctore resurgere possunt. Sicut enim Christus illum unum, sic omnes poterit 4 suscitare. Alterum vaticinium ad quod Dominus alludit est Isaiae 6061: Evangelizare pauperibus misit me. Vaticinium autem illud ipsemet Christus Lucae 4 de seipso interpretatus fuit. Hic autem ait: Pauperes evangelizantur, idest beati praedicantur, quod instar miraculi est: Beati pauperes spiritu, quoniam ipsorum est regnum coelorum: pauperibus per Evangelium datur bonum nuncium quod futuri sint reges in coelo. Tertium tandem vaticinium est Isaiae 8, ubi Christus incredulis futurus praedicitur in lapidem... offensionis el... petram scandali ; hinc ait: Beatus... qui non fuerit scandalizatus in me. Humilitas autem Christi multis Iudaeorum occasio scandali fuit, ut in Christum non crederent, quoniam Messiam in gloriam expectabant, 518 APPENDIX Lapis enim offensionis et petra scandali dicitur quae humili loco posita in via, occasio est ut in eam impingant ambulantes, offendantur et cadant. Sic Dominus respondere videtur se esse quidem Messiam qui venturus est, sed non agnosci aut credi ab hominibus propter humilitatem, cum Messias ab omnibus expectaretur in gloria et maiestate. Illis autem abeuntibus. Humiliaverat se Ioannes mittens ad Christum hanc legationem, et quidem publicam, cupiens amovere a se vulgi opinionem, et adeo se humiliaverat, ut de eo in populo potuerit oriri suspicio quod nec verus propheta esset qui Christum ignoraret, vel inconstantiae, cum Christum praedicasset. Quoniam vero omnis... qui se humiliat, exaltabitur, humiliatus Christi causa, exaltatur a Christo ac summis laudibus honoratur, adhuc vivens a Christo summo pontifice canonizatur et inter divos relatus, divorum maximus declaratus est, sed abeuntibus discipulis, ne in gratiam loqui videretur. Quid ezistis in desertum videre? Legimus Matthaei 3, Marci 1 et Lucae 3 quod ad loannem exibant omnes ut baptizarentur ab eo; quoniam vero, audita legatione Ioannis, existimare potuissent turbae eum mutasse consilium et notam imnstabilitatis ei inurere, laudat eum Dominus a constantia tum in fide de Christo tum in praedicatione tum mentis proposito et perpetua vitae sanctitate, unde etiam a vitae sanctitate eum commendat, quod non fuerit homo mollibus vestitus. Sic oslendit Dominus Ioannem corde stabili et corpore castigato, sanctum corpore et spiritu, cumque periclitaretur fama loannis propter vincula, a Christo eximie asseritur: Ulique dico vobis et plus quam prophelam. Existimo dictum hic Ioannem a Christo prophetam sicut Abraham dictus fuit a Deo propheta, Genesi 20, non quod futura praediceret, sed quod Dei Spiritu plenus tanquam amicus ac familiaris Dei esset; sicut et Christus saepe dictus est propheta, non quod futura praediceret, sed quod miraculis sanclitatem demonstraret, nam, suscitato filio viduae, dicebant: Propheta magnus surrcxit in nobis, et satialis turbis: Hic est propheta qui venturus est in munduin. Ita Ioannis sanctitatem et gratiam hic Dominus vere eximiam demonstrare videtur, qua ab AÀngelo praedictus fuit futurus magnus coram Domino et venturus ín spiritu el virtute Eliae, ac propterea adiungit Dominus Malachiae oraculum: Hic est enim de quo scriptum est: Ecce ego milio Angelum meum. Causam assignat Dominus quare Ioannes sit plus quam propheta: quoniam, inquit, Angelus.

CHAPTER 14. Dominica Tertia Adventus!

Miserunt Iudaci ab Ierosolymis sacerdotes et levitas ad Ioannem ut interrogarent eum: Tu quis es? elc. In hodierno Evangelio proponit nobis Sancta Mater Ecclesia Ioannis Baptistae illustrissimum testimonium de Christo Domino nostro, de eius divinitate ac infinita, altissima ac divinissima dignitate, quae inde vel maxime elucet ex comparatione Ioannis ad Christum. Magna profecto dignitas Ioannis Baptistae ex admirabili vitae plane angelicae sanctitate, qua absque ullis miraculis - non enim miracula faciebat Ioannes sicut Moyses et Elias vei sicut Christus — tantam de se apud Iudaeos excitavit admirationem, tantam sui nominis per universam Iudaeam et Galilaeam opinionem, ut quasi ad coeleste oraculum vel divinum miraculum ex omni parte ad eum videndum et audiendum Iudaei confluerent ac tanquam Messiam venerarentur. Sic enim Lucas ait: Cogitantibus omnibus... ne forte ipse esset Christus, idest Messias. Nec tantum coram populo, coram hominibus magnus erat Ioannes, ct magnus adeo ut ad eum hodie pontifices et principes Iudaeorum honestissimam miserint legationem, sed ab Angelo Gabriele Angelorum principe et coryphaeo magnus praedicatus sit coram Domino: Erit enim, inquit, magnus coram Domino el Spiritu Sancto replebitur adhuc ex utero matris suae, magnus adeo ut a Christo maximus sanctorum omnium declaratus sit, plus quam propheta: Inter natos mulierum non surrexit maior propheta Ioanne Baptista. Hic esl enim de quo scriptum est: Ecce ego mitto Angelum meum ante [aciem tuam. Deus ipse Ioannem non solum Angelum vocat, sed Angelum suum peculiarissimum ac singularissimum. Sic fuit magnus coram Domino, magna stella coram sole, magnus princeps coram summo rege et imperatore, magnus Cardinalis coram Pontifice Maximo: Erit enim magnus coram Domino. Sciebant omnes quod Messias futurus erat sol iustitiae: Vobis timentibus nomen meum orietur Sol iustitiae. Ioannes autem stella erat in coelo tanta sanctitatis luce et splendore refulgens, ut ipsemet sol fere ab omnibus existimaretur: Cogitantibus omnibus in cordibus suis ne forle ipse esset Christus. O ineffabilem Ioannis magnitudinem et dignitatem! At vero ipsiusmet Ioannis testimonio talis et tanta est Christi dignitas et maiestas, ut omnis amplitudo Ioannis comparata magnitudini Christi nihil sit, veluti si magnitudo unius hominis magnitudini comparetur totius mundi, aut si lucerna accensa comparetur soli in meridie, claro et sereno coelo. 2520 APPENDIX Audite, quaeso, testimonium Ioannis: Medius... vestrum stetit quem vos nescitis. Ipse est qui post me venturus est, qui ante me factus est, cuius ego non sum dignus ut solvam eius corigiam caiceamenti. Talis, inquit, et tanta est Christi dignitas, ut ego nec dignus sim inter humillimos ac vilissimos ipsius servos computari, quoniam Messias Deus est, ego autem homo sum: Medius... vestrum stetit quem vos nescitis. Alludit Ioannes ad vaticinium Isaiae capite 45: Tantum in te est Deus et non est absque te Deus. Vere tu es Deus absconditus, Deus Israel salvator: Deus absconditus, arca et propitiatorium sub velo; Deus qui posuit tenebras paupertatis, humilitatis et mortalitatis latibulum suum, nam tenebra privatio luminis est; Deus qui apparuit in caligine. Alludit et ad aliud eiusdem vaticinium capite 53: Domine, quis credidit auditui nostro? el brachium Domini cui revelatum est? El ascendet sicul virgullum coram eo el sicul radix de terra sitienti. Non est species ei neque decor, el vidimus eum et non eral aspectus, el desideravimus eum, despectum el novissimum virorum, virum dolorum el scientem infirmitatem et quasi absconditus vultus eius et despectus, unde nec reputavimus eum. Brachium Domini vocat Christum Isaias, idest virtutem Dei, sicut Paulus eum vocat Dei virtutem et sapientiam; sed brachium absconditum, nam: Cui, inquit, revelatum est? Ergo velatum erat. Sed quo velo? Utique humanitatis passibilis et mortalis, maxima in humilitate et paupertate. Hoc est: Ascendet sicul radix de lerra sitienti, tota squalida; non erat ei species neque decor divinae maiestatis, unde quamvis, inquit, viderimus eum hominem factum, quia tamen non erat ei aspectus deitatis et gloriae maiestatis divinae, desideravimus eum. Sicut qui thesaurum quaerit in terra lapidum pretiosissimorum, si reperire contingat, sed impolitos lapides, videbit quidem thesaurum, sed adhuc desiderabit et quaeret ac si minime invenerit; sic ait: Quoniam vidimus eum despeclum et novissimum virorum, virum dolorum ct scientem infirmitatem, et hac infirmitate carnis tanquam velo quasi absconditus vultus divinitatis eius, unde nec reputravimus eum. ! Sic inquit Ioannes: Medius... vestrum stetit quem vos nescitis, quoniam Deus absconditus est et ignotus venit. Sed cum ego ex divina revelatione noverim eum in baptismo, quoniam cum prius ego quoque ignorarem eum, vidi Spiritum Sanctum descendentem super eum vocemque Dei de coelo audivi: Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi bene complacui, dico quod cum ipse Filius sit Dei, ego autem servus, ipse tantum est me dignior et honoratior, ut nec dignus sim solvere corigiam calceamentorum eius. Sic Ioannes, cognita Christi divinitate, altissime sentit, et merito, de Christi dignitate: infinitis, inquit, gradibus partibusque me dignior est, quoniam infinita est dignitas ipsius qui Deus est. O quam alte et quam vere philosophatur hodie Ioannes de Christo deque altissima eius dignitate ac maiestate! Mundus hic est veluti scala illa quam in somnis vidit Iacob, in cuius summitate Deus residebat. Sunt multi rerum gradus, semper alter altero superior et maior, veluti in numerorum serie superior numerus semper est inferiore maior; est veluti statua Nabuchodonosor in somnis ostensa, quae superiores partes semper multo nobiliores habebat. Ita, inquam, in mundo hoc coelum multo est terra nobilius, angelica autem natura supra coelum longe nobilior coelesti natura. Deus autem infinitis gradibus est omni angelica nobilitate ac dignitate superior, sicut infinitis partibus Deus maior est universo; Deus enim ter maximus multo maior est hoc macrocosmo, quam mundus hic magnus maximusque microcosmo homine. Qualis autem et quanla est magnitudo Dei,talis et tanta est eius nobilitas dignitasque. Christi autem dignitas aequalis est dignitati Dei, quoniam verus est Deus, Patri coaequalis, coaeternus et consubstantialis, unus Deus. Cum igitur loannes infinitam hanc Christi dignitatem cognosceret, vere dixit: Cuius ego non sum dignus ut solvam eius corigiam calceamenti. Infinitam hanc Christi dignitatem Paulus exaggeravit dicens: Qui cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus csl esse se aequalem Deo, sed semetipsum ezinanivitl formam servi accipiens, in similitudinem hominum factus et habitu inventus ut homo. Hoc est quod Ioannes ait: Medius... vestrum stetit quem vos nescitis, cuius tamen non sum dignus, quoniam Deus exallavit illum et dedit illi nomen quod est super omne nomen, ut in nominc lesu omne genu [lectatur coelestium... et omnis lingua confiteatur, idest laudet eum atque adoret omnis creatura, quia Dominus noster lesus Christus in gloria est Dei Patris, sedet ad dexteram Dei, aequalis Deo in gloria et maiestate. Dum ait Paulus quod Deus exaltavit eum, alludit ad id quod Isaias ait capite 52: Ecce intelligel servus incus, exaltabitur, elevabitur et sublimis erit valde. Quam exaggerat Christi dignitatemI Dum vero ait: Ul in nomine eius omne genu [lectatur, alludit ad locum eiusdem Isaiae capite 45: In memelipso iuravi ; ? Egredietur de ore meo iuslitiae verbum et non revertelur, quia mihi curvabitur omne genu et iurabiL omnis lingua, sive, ut Paulus ad Romanos i4 ait: Omnis lingua confitebitur Deo. O infinitam Christi dignitatem! Omnes Angeli Dei in coelo flexis genibus summa cum reverentia et humilitate Christum adorant iugiterque collaudant et quilibet Angelorum atque Sanctorum cum loanne dicit: Cuius... non sum dignus ul solvam eius corigiam calceamenli. Sic Ioannes in spiritu Christum humillime adorabat, sic eum pura vivaque fide colebat. Iudaei vero minime colebant, quoniam minime agnoscebant: Medius... vesirum sletil quem vos nescitis, nam si cognovissent Dominum gloriae, non eum crucifixissent. Utinam, fratres, non etiam nobis dicat hodie Ioannes: Medius... vestrum stetit quem vos nescitis ! Nam quam ob causam omnes Ángeli Dei in coelo omnesque Sancti in paradiso Christum flexis genibus adorant et laudant? Utique quia cognoscunt; sic caecus ille natus a Christo illuminatus, cum cognovissel eum esse Messiam, Filium Dei, procidens adoravit eum. Si rex per civitatem incedat incognitus, mirum non est si ut regiam maiestatem decet non honoratur; nemo est tamen qui eum cognoscat et non revereatur. De nobis autem conqueritur Deus dicens: Filius honorat patrem suum et servus dominum suum; si ergo paler ego sum, ubi est honor meus? et si Doininus ego sum, ubi esl timor meus, dicit Dominus exercituum ? Desiderabat Ioannes esse de numero humillimorum servorum Christi et indignum se existimabat, 522 APPENDIX ex interno enim lumine et vera cognitione humilitas oritur. Nunc autem ubi est haec humilitas? Vix reperitur qui Deo servire velit, nisi in sublimitate. Ego vox clamantis in deserto. Duo cernimus in Ioanne sanctissimo Christi praecursore hodie: intellectum praeditum duplici cognitione et affectum duplici virtute ornatum. Intellectum praeditum cognitione Christi: Qui posi me venturus esl, antc me factus est, et cognitione sui ipsius: Cuius ego non sum dignus ; Confessus est e( non negavit: Quia non sum ego Christus, neque Elias, neque propheta, sed ego voz clamanlis, etc. Affectum vero praeditum humilitate et caritate: humilitate erga seipsüm in contemptum sui ipsius: Cuius ego non sum dignus, hinc recusat oblatum honorem: Quia non sum ego Christus, neque Elias, neque propheta; caritate erga Deum et proximum: Parate viam Domini, recias facite semilas eius. Ioannes ergo cognoscit seipsum et cognoscit Christum suo intellectu; affectu vero spernit seipsum et non desiderat nisi honorem Christi, ut Christus honoretur et glorificetur, hoc est enim: Parate viam Domini, recías facite semitas eius. Yn hisce rebus principaliter consistit vita omnium Sanctorum. Sanctus Franciscus multoties totam insumebat noctem in exercitatione intellectus ut Deum cognosceret et seipsum dicendo: «Deus meus, Deus meus, qui es tu et quis sum ego? Deus meus, Deus meus, quis es tu et quis sum ego? » Sic proponitur nobis Ioannes exemplar et veluti idea virtutum ut divinas ipsius virtutes imitemur. Notanda est Ioannis philosophia, haec enim vera philosophia est, cognitio sui ipsius et Dei. Cum de Deo loquitur, magnifice loquitur: Medius... vestrum stetit quem vos nescilis, Deus ignotus, qui videri non potest, qui incomprehensibilis natura est et si capi a nostris ingeniis posset, parva admodum res esset, Deus non esset; id tantum sufficiat quod anfe me factus est, natura Dominus absolutissimus est. Sic loannes utranque complexus est theologiam, et mysticam et symbolicam; illa negat de Deo, est veluti sculptura, haec autem affirmat, veluti pictura. Cum vero de seipso loquitur, simili quodam modo loquitur, negando et affirmando: negando: Quia non sum cgo Chrislus, non Elias, non propheta; affirmando: Ego vox clamantis in desertoc. Hominem se esse sciebat Ioannes. Sed in Divinis Litteris reperitur homo deificatus, Deo hypostatice, personaliter unitus, qualis Christus est; homo beatificatus et glorificatus, vita aeterna donatus, ut sunt Beati in patria, quorum symbolum extitit Elias igneo curru in coelum raptus; reperitur homo sanctificatus et in gratia, Spiritu Sancto plenus, confirmatus, quales habebantur antiquiores Prophetae, nam quisquis ea tempestate singulari sanctitate insignis erat, propheta dicebatur; et Ltandem homo passioni, morti, tempori voraci subiectus. Videte quidnam de seipso sentiebat Ioannes: Non sum ego Christus, homo deificatus; non sum Elias, homo beatificatus; non sum propheta, homo sanctificatus. Non enim talem se existimabat Ioannes qualis vere erat, sed cum Dei et Christi sanctitatem prae oculis haberet, cuius comparatione omnis sanctitas evanescit, sicut omnis stellarum splendor coram sole, dixit se prophetam virum sanctificatum a Deo minime esse. Sicut Pythagoras noluit appellari sapiens, sophos, sed philosophos, amator sapientiae, sic Ioannes noluit appellari aut credi propheta, vir sanctus, sed ait: Non sum, ex magna animi humilitate atque modestia qua vere sic sentiebat. Sicut enim potest esse ut mulier pulcherrima sit, sed quoniam nunquam contemplata est vultum suum in speculo, pulcritudinem suam ignorat, cum propríam faciem videre non possit, qualis fuit in mundi primordiis Eva, sic anima Ioannis ignorabat pulcritudinem suam, sicut Adam in paradiso nuditatem suam minime agnoscebat. Sicut Socrates philosophus, qui ab oraculo Apollinis sapientissimus hominum declaratus fuit, se minime sapientem esse dicebat, sed «hoc unum, inquiebat, scio, quod nihil scio », nihil se scire praesumebat, sic humillimus Ioannes nulla sanctitate praeditum se existimabat. Sed quid tandem de seipso sentiebat? Ego voz clamantis, sonus qui brevissimo temporis spatio in momento transit. Homo sum, inquit, mortalis, homo nihili, nihil sum: Qui se existimat aliquid esse, cum nihil sit, ? ipse se seducit. Ex hac cognitione et meditatione Ioannes mundi spernebat honores carnisque refugiebat delicias ac voluptates, nam facile contemnit omnia qui semper cogitat se esse moriturum: Ego vox clamantis in deser(o. Nihil Ioannes in mundo hoc desiderabat, quia nihil se esse existimabat. Qui enim existimat se aliquid esse, semper desiderat aliquid quod non habet, essc quod non est, semperque in infinitum humana desideria procedunt, desiderium abyssus est infinita. Vita autem hominis fulminis coruscatio [cst], somnium, umbra, somnium umbrae; nunquam finem habet ambitio, nunquam avaritia, nunquam appetitus carnis et sensus animalis. Haec est autem malorum omnium origo, quia non cogitamus nos morituros esse, quod sumus fumus et umbra, sonus vocis brevissime transeuntis: Ego vox clamanlis in deserto. Sciendum est etiam quod saepe decipimur similitudine rerum. Erat Ioannes non Christus, sed Christo similis; non adamas, sed vitrum simile adamanti; non aurum, sed aurichalcum auro simile. Iudaei autem existimabant Ioannem esse Christum, quoniam nimio desiderio Christum auctorem omnium bonorum expectabant. Nos quidem omnes desideramus summum bonum, in quo felicitas nostra consistit et satietas omnium desideriorum cordis nostri; sed decipimur similitudine rerum existimantes reperiri posse felicitatem in rebus mundi huius, in divitiis, honoribus deliciisque. lal M LLLALUILLLALLLEGGQ Lim ^ cc 11i 1ii1iiio

CHAPTER 15. In Die Natalis Domini !

Ecce evangelizo vobis gaudium magnum, quod erit omni populo : Quia natus est vobis hodie Salvator, etc. Ineffabile mysterium ac divinissimum sacramentum nativilatis Christi ab Angelo, imo Angelorum duce et principe, hodie mundo praedicatur. Creatio universi ab homine Divino Spiritu afflato, ab ipso Moyse manifestata fuit mundo; at unigeniti Filii Dei incarnatio et nativitas, opus cum sit infinitis parlibus maius, mundus ter maximus, ab Angelo manifestatur, et Angelo splendidissima luce tanquam sol fulgente: Claritas Dei circum[ulsit eos, idest claritas maxima, lux supra modum splendidissima. Saepe legimus Angelos apparuisse hominibus, sed nunquam tanto cum splendore et maiestate. Nova et mirabili luce apparet, quoniam nova et mirabilia sunt quae praedicat novus praedicator, quia novum gaudium nunciat: Annuncio vobis gaudium magnum quale nunquam fuit; annunciat rem novam, ait enim: Novum creabit Dominus super terram : femina circumdabit virum ; annunciat nativitalem novi hominis, /AcanIhropu, Dei et hominis: Induile novum hominem, qui secundum Deum creatus csl in iustitia et sanctitate veritatis. Hinc novus homo Christus, quia Deus et homo, natus ex nova matre, ex intacta virgine: Ecce Virgo concipiet et pariet filium ; ecce Virgo praegnans et pariens filium, harah veioledeth ben. Quis audivit unquam (ale? et quis vidit huic simile? ait Isaias 606 capite. Hinc novo modo celebrat Sancta Ecclesia novam hanc solemnitatem celebrans ires Missas et tria Evangelia proponens. In primo videtur Deus humillimus, quasi purus homo; in tertio Deus altissimus, quasi solus Deus; in secundo, quod est quasi medium, videtur humilis Christus et sublimis, a pastoribus ut Deus et homo adoratus. In primo videtur homo sublimis et Deus humilis, nam agitur de principe romani imperii: Exiit edictum a Caesare Augusto ul describeretur universus orbis, et Deus humilis forma servi indutus; in tertio videtur Deus sublimis, Dominus et conditor hominum; in secundo homo humilis adoratur ut Dominus Angelorum. In primo demonstratur temporalis et consubstantialis matri; in tertio coaeternus, consubstantialis et coaequalis Patri, nam hoc est quod ait: In principio erat Verbum: haec est aeternitas, el Verbum erat apud Deum: haec aequalitas, et Deus erat Verbum : haec substantia in secundo demonstratur homo natus in terra et Deus regnans in coelo. In primo homo humilis exaltatur; in secundo Deus sublimis humiliatur: Verbum caro factum est ; in secundo Christus natus creditur homo sublimis et Deus humilis, homo Deus et Deus homo. Angelica autem concio compendium totius Evangelii est. Hanc ergo, favente Deo, explicabimus. Evangelizo vobis gaudium magnum. Aurea luce magna cum pompa indutus apparet Angelus hic ad annunciandam Christi nativitatem. In natali principis primogeniti et unici filii magni regis aut imperatoris in universo quidem regno, sed maxime in civitate metropoli, quae caput est regni, magna celebrantur festa summa cum laetitia et exultatione; omnes regni principes, magnates et nobiles optimis ac pretiosissimis vestibus induuntur. Haec ratio est tanti splendoris, quoniam natus est hodie unicus Filius summi imperatoris Dei. Hinc tripudiant magna cum exultatione Angeli laudantes Deum et dicentes: Gloria in excelsis Deo et in terra pax hominibus bonae voluntatis. Sed audiamus quidnam Angelus concionator dicat. Evangelizo vobis gaudium magnum, laetum do vobis nuncium, magnam vobis annuncio laetitiam. Sic ait Angelus, quoniam gaudium magnum fuit hodie in coelo coram Angelis Dei. Si enim tantopere Angeli salutem nostram desiderant ut, sicut Christus ait, gaudium magnum sit coram Angelis Dei super uno peccatore poenitentiam agente, quale fuerit eorum gaudium hodie, cum natus est Salvator omnium hominum? Gaudium magnum omnium Patriarcharum et Prophetarum sanctorumque omnium, nam: Abraham exultavit ul videret diem meum, vidit et gavisus est. Gaudium magnum Sanctissimae ac Beatissimae Virginis: Mulier... cum peperit filium... non meminil pressurae propler gaudium, quia natus est homo in mundum. Bone Deus, quale gaudium, qualem laetitiam sensit hodie in corde suo Virgo Sanctissima ac Beatissima? Peperit filium sine ullo dolore, filium pulcherrimum tanquam Angelum: Speciosus forma prae filiis hominum ; In quem desiderant Angeli respicere ; hinc accurrunt omnes Angeli, quia nil pulcrius unquam in paradiso viderunt. Quale gaudium cum sensit eum ab Angelis adoratum atque laudatum! cum sensit angelicam harmoniam: Gloria in excelsis Deo ! Omni genere musices usos esse hodie Angelos existimo: diatonica, chromatica, enharmonica; usos harmonia ionica ad iucunditatem, phrygia quae enthusiasmum, devotionem excitabat, et dorica quae animi gravitatem et compositionem inducebat et Ilydia ad divinum furorem rapiente animum mentemque quasi per raptum et extasim. Sic enim ait: Laudate Dominum in sono iubae, laudate eum in psalterio et cithara; laudate eum in (ympano et choro, laudate eum in chordis et organo; laudate eum in cymbalis benesonantibus, laudate eum in cymbalis iubilationis ; omnis spiritus laudet Dominum. Tandem gaudium magnum ipsiusmet Dei, cui ex dilectissima sponsa nascitur hodie dilectissimus filius: Dominus dixit ad me: Filius meus es tu, ego hodie genui te; Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi bene complacui. Quale gaudium divini cordis fuit hodie? Nam si laetabitur Dominus in operibus suis, quanto magis in Filio suo? Vidit... Deus cuncta quae fecerat et erant valde bona ; contemplabatur opera sua et gaudebat, quoniam erant valde bona, omni laude digna, Dei enim perfecta sunt opera. Hoc autem opus est omnium operum Dei sol inter astra, homo inter animalia, Deus inter Angelos. Non ob aliud Deus mundum hunc creavit, nisi ut splen- 526 APPENDIX deret in eo imago divinitatis, potentiae, sapientiae et bonitatis suae. Christus autem perfecta est Dei imago. Ita Paulus ait: Qui cum sit splendor gloriae et figura, idest character et imago substantiae eius ; et alibi: Qui est imago Dei invisibilis, primogenitus omnis creaturae. Omnes creaturae umbrae sunt Dei, hinc de homine dicitur: Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram, hebraice est bezalmenu, ad umbram nostram. Solus Christus est perfecta naturalis et viva Dei imago. Divus Paulus docet quod propter Christum Deus omnia fecit; ita enim ad Colossenses scribit: Qui est imago Dei invisibilis, primogenitus omnis creaturae, quoniam in ipso condita sunt universa in coelis et in terra, visibilia et invisibilia, sive throni, sive dominationes, sive principatus, sive polestales. Omnia per ipsum et in ipso creata sunt et ipse cst ante omnes et omnia in ipso constant... ul sit in omnibus ipse primatum tenens, idest princeps et monarcha. In ipso, inquit, condita sunt omnia, idest propter ipsum, ipsius causa, quod duplici similitudine declarat: imaginis et primogeniti filii regis et principis. Si pictor vult in iconica tabula depingere regem aut imperatorem in maiestate, vel Papam in pontificali, non solam depingit imaginem, sed magnam pro viribus parat * tabulam aut telam, ut multis figuris possit principalem imaginem exornare, uL multo magis compareat. Voluit Deus statuere in terra hominem Christi imaginem; miris modis terram ornavit: posuit in coelo solem ut esset Christi imago, ornavit innumeris astris; paradisum creavit ut ibi imaginem suam statueret, ornavit innumeris Angelis infinita cum gloria; sic omnia creavit propter Christum. Nascitur regi filius, aedificat ei magnum palatium ex finissimis marmoribus, ad illius ornatum parat infinitam supellectilem, attalica, peripetasmata et peristrimata picturata, serico auroque contexta; praeparat ei nobilissimam curiam, innumeros aulicos, servos et servas, hortos, pomaria, labyrinthos aliaque id genus ad delicias et voluptatem pertinentia. Sed omnia fiunt propter filium, maxime si primogenitus sit et princeps regni. Sic Paulus ait facta esse omnia propter Christum. In Divinis Litteris propter arcam testamenti aedificatum fuit prius tabernaculum et postea templum immensis sumptibus. Arca autem Christi figura erat. Si igitur laetatus est Deus in operibus suis, multo magis in unigenito Filio suo. Ecce epangelizo vobis gaudium magnum. lta etiam Zacharias ait: Ezulla salis, filia Sion, iubila, filia Ierusalem : ecce rex tuus venil tibi iustus et salvator, ipse pauper. Haec dies quam fecit Dominus, exullemus et laetemur in ea. Vox exultationis et salutis in tabernaculis iustorum. Sed quaenam, quaeso, o sanctissime Angele, o splendidissime Dei praenuncie, quaenam tantae causa laetitiae? Quodnam magnum hoc gaudium? Quia, inquit, natus est vobis hodie Salvator, qui est Christus Dominus. Multas legimus in Divinis Litteris laetitias, multa gaudia. Abraham gavisus fuit vehementer quando a Deo promissus fuit ei filius, quando natus fuit Isaac, quando ablactatus fuit; Isaac quando pulcherrimam Rebeccam accepit uxorem; Iacob quando audivit quod Ioseph viveret et regnaret in terra Aegypti; universus populus Dei cum vidit Pharaonem et omnem exercitum ipsius submersum in mari Rubro; Bethsamitae magnum sensere gaudium cum viderunt arcam Domini reversam de terra Philisthaeorum; David cum universo Israele cum adduxit arcam in Ierusalem; Salomon cum universo regno quando, templo aedificato, celebrans diem dedicationis introduxit arcam in templum et in sacratissimo oraculi loco eam collocavit. Sed omne aliud gaudium nihil est huic comparatum. Evangelizo vobis gaudium magnum. Sensit gaudium magnum civitas Bethlehem cum ex Ruth natus fuit Obed, avus David regis, quasi praesagiens ex illo nasciturum talem ac tantum regem. Sed gaudium illud hodierni huius extitit typus, sicut David rex Christi figura fuit. Evangelizo vobis gaudium magnum... Quia natus est vobis hodie Salvator, thesaurus, fons et origo omnium bonorum, sol perfectae felicitatis et aeternae beatitudinis. Natus est vobis Salvalor, qui est Christus Dominus, verus Deus; venit in mundum pro salute vestra, ob nimium amorem, ex nimia erga vos caritate. Natus est... Salvator, qui est Christus Dominus. Quoniam obscurum quodammodo est quod Angelus dixit: Natus est... Salvalor, accedit chorus Angelorum omnium et declarat dicens: Gloria in excelsis Dco, etc. Adam causa fuit perditionis et ruinae totius humani generis, quoniam peccando Deum inhonoravit, unde nos irae filios Deique inimicos conslituit, statuque felicitatis amisso, in miseriarum pelagus diluviumque demersit. Sed bono, inquiunt Angeli, animo estote: $ natus hic Deum adeo honorificabit et glorificabit, ut futurus sit ipsamet gloria Dei, unde restituet vobis amissam pacem amissamque felicitatem; hoc enim significat eudochia, bona voluntas, beneplacitum, bonum omne quod desiderari potest. Vel annunciant nobis natum esse largitorem gloriae et gratiae, quoniam tandem Deus in nobis sibi complacuit: So! et scutum Dominus Deus, gratiam et gloriam dabit Dominus. Hoc ergo est: Natus est vobis hodie Salvator, qui est Christus Dominus. El hoc vobis signum: invenietis infantem pannis involutum. Zacharias exultandum et iubilandum praecipit, quia Salvator venit pauper et humilis. Non tot in magno hoc coeli theatro, pulcherrimo mundi spectaculo in serena nocte micantia astra resplendent, quot in sacratissima nocte natalis Domini resplenduere divina mysteria supercoelestiaque sacramenta potentiae, sapientiae, bonitatis, misericordiae, iustitiae et caritatis Dei erga nos, quoniam sic... Deus dilexit mundum, ul Filium suum unigenilum daret, sic enim parvulus nalus est nobis el filius datus est nobis, etc. Quapropter cum multo impossibilius esset hominibus haec enarrare mysteria quam stellas coeli numerare, e coelo Dominus Angelum mittit ad hanc nativitatem Christi praedicandam: Annuncio vobis gaudium magnum, etc.; imo cum eo omnes paradisi spiritus beatos canentes et dicentes: Gloria in altissimis Deo et in terra pax hominibus bonae voluntatis. Quapropter ego, qui non angelus, sed homo sum, 528 APPENDIX nec homo magna vel sapientia vel eloquentia praeditus, sed vilissimus quidam homuncio in tenebris peccati et ignorantiae natus, homo impeditae linguae, polluti labii et immundi cordis, silere magis proposui quam de tanta solemnitate quicquam indigne loqui. Ne tamen in mensa tam lauta, tam sumptuosa, tam splendida ieiuni omnino maneamus, paucula quaedam de praesepio Salvatoris dicere statui. Sicut circa sacrosanctam arcam Dei multa erant ornamenta cortinarum, superius propitiatorium divinum, a duobus lateribus Cherubim aurei, ita circa hoc sacrosanctum Domini praesepe multa video hodie. Video Sanctissimam Virginem, quae magno miraculo et natura mirante, ante partum, in partu et post partum virgo semper fuit; video Sanctissimum Ioseph, video pastores humiles Christum natum adorantes; a lateribus eius Angelos coelestes, quorum unus pastoribus nunciat Christi nativitatem dicens: Annuncio vobis gaudium magnum, etc., alios vero omnes cantantes et dicentes: Gloria in excelsis Deo, etc. Sicut enim duo illi cherubim omnes Angelos significabant assistentes et ministrantes, ita hodie omnes Angeli descenderunt de coelo ad Christum Dominum in praesepio natum adorandum; superius vero Pater una cum Spiritu Sancto assistebat ad videndum Christum dilectissimum Filium in mundo natum. Quapropter dum sacrosanctam hodiernam solemnitatem contemplor, videre mihi videor summi cuiusdam regis apertum thesaurum, in quo omni ex parte mille ac mille aurea vasa daedala manu summa arte elaborata, pretiosissimis gemmis et margaritis ornata ut pulcrius nil oculis videri possit, adeo ut ingrediens quilibet magna admiratione et stupore victus nesciat quid magis laudet, ita plane hodie summus rex Deus divitiarum suarum thesauros aperuit. Thesaurus Dei est paradisus, thesaurus Dei Ecclesia, thesaurus Dei uterus Virginis. Aperit Deus coelum et omnes Angeli descendunt ; aperit thesaurum Virginis et nascitur Christus verus Deus et homo. Si humiles simplicesque pastores una cum Sancto Ioseph, Virginis et Christi pastore, contemplor, vasa quaedam pretiosissima video, omnium virtutum pretiosis lapidibus ornata. Si ad coelum converto oculos, video omnes Angelos, qui stellae sunt paradisi, coelestibus astris multo nobiliores quam sint astra terrenis lapidibus. Si iterum ad terram oculos demitto, mulierem illam video sole amictam, luna superiorem, stellis coronatam, Angelis multo nobiliorem, imo Angelorum Reginam et Dominam. Si iterum ad coelum converto, Patrem nati Christi intueor, summum Deum terrae, maris et coeli ac omnium quae coeli ambitu continentur regem ac Dominum. Si tandem in ipsum praesepe oculos figo, Deum simul hominemque intueor. Haec autem omnia vincunt longeque omnes humani intellectus humanaeque eloquentiae vires exuperant. Quapropter ego, cum vere possim cum Moyse dicere: Non sum eloquens, imo cum Ieremia: Nescio loqui, ineffabilia et imperscrutabilia haec missa faciens, tantum dc Domini praesepio sum verba facturus. Qui enim debilis sunt visus, opaciora magis umbrisque obtecta diligunt quam splendida nimis luce fulgentia, terram magis quam solem aspiciunt, quam nonnisi aquilini oculi aspicere possunt. Quod siego coelum velim aspicere? Angelosque contemplari, stellas videbo sole lucidiores; si Deum, lux est inaccessibilis; si in praesepio Christum, sol est centies milliesque hoc sole lucidior; si Virginem Matrem, luna est sole amicta. Nihil ergo opacius, nihil hic reperio obscurius praesepio Salvatoris. O sacrum praesepe! de te cum patriarcha Iacob dicere verissime potero: Vere Dominus est in loco isto el ego nesciebam... Quam terribilis est... locus iste ! Non est hic aliud nisi domus Dei et porta coeli. Ecce evangelizo vobis gaudium magnum, quod erit omni populo : Quia natus est vobis hodie Salvator. Coelestis Angelus, imo coelestium Angelorum princeps, nato Domino, de paradiso descendit empyreo ad manifestandam et praedicandam hominibus Christ; nativitatem; non enim nisi angelicam tum mentem tum linguam requirit praedicatio lalis et tanti mysterii, imo totius Evangelii annunciatio. Sic enim Ioannes in Apocalypsi ait: Vidi Angelum volantem per medium coeli, habentem evangelium aeternum ut evangelizarel sedenlibus super terram. Utinam, fratres, angelus ego essem gratia sicut Ioannes Baptista, cum natura esse non possim sicut Angelus hodierni mysterii praedicator| Sed vir pollutus labiis ego eum, homo peccator. Videns tamen quod Dominus hodie stabulum non abhorruit, nec vilibus pannis involvi et in praesepio collocari, venio ad annunciandam vobis Christi nativitatem, vel ad explicandam vobis angelicam concionem quam ad pastores habuit, In angelica autem concione duo sunt quae videntur esse praecipua: gaudium magnum et magnum miraculum. Circa hoc mysterium et sacramentum nativitatis Christi gaudium magnum et universale: Annuncio vobis gaudium magnum, quod erit omni populo; miraculum vero: Hoc vobis signum: invenietis infantem pannis involutum, elc. Evangelizo vobis gaudium magnum Dei et Angelorum omnium in paradiso. Laetatus enim fuit vehementer Abraham in nativitate unici filii sui Isaac; cum enim regi nascitur primogenitus filius, universa familia, universa civitas, regnum universum incredibili afficitur laelitia maximaque dantur laetitiae et exultationis signa. Gaudium magnum Virginis Sanctissimae et totius universalis Ecclesiae. Sara sterilis, cum magno omnium miraculo filium peperit, ingenti gaudio affecta ait: Rísum fecit mihi Dominus, hinc natum filium risum sive gaudium appellavit et omnes, inquit, mulieres, omnis qui audierit corridebit mihi, congratulabitur mecum; sicut etiam Lia, cum natus fuit ei ex ancilla filius Aser, dixit: Hoc pro beatitudine mea, beatam quippe me dicent omnes generationes, omnes mulieres. Sic Maria: Beatam me dicent omnes generationes, quia fecit mihi magna qui potens est. Omnes mulieres Bethlehem congratulabantur Noemi, quando natus est ei Obed ex Ruth Moabitide. Gaudium universalis Ecclesiae: 530 APPENDiEX Quod erit omne populo, quia natus est vobis hodie Salvator. Omnes Bethsamitae ingenti gaudio perfusi fuere videntes arcam Domini, in qua Domini gloria erat, venientem de terra Philisthiim in terram Israel. Sic ait: Gaudium magnum, quia Deus ipse ad vos venit homo factus. Evangelizo vobis gaudium magnum, wobis hominibus, non daemonibus inimicis vestris; nam quando venit arca Dei in castra Israel ad salvandos eos, supra modum tristati fuere Philisthiim dicentes: Venit Deus in castra... Vae nobis! Non enim fuil tanta exultatio heri et nudiustertius. Vae nobis ! Quis nos liberabit de manu deorum sublimium istorum ? Hi suni dii qui percusserunt Aegyptum omni plaga. Venit, inquiunt, Deus in castra, Deus, qui nos ex paradiso coelesti depulit, venit in mundum ut nos ex mundo eiciat et in infernum deiciat. Hinc ait: Erangelizo vobis, universae Ecclesiae fidelium, gaudium magnum. Isaias ait capite 66: Laetamini cum Ierusalem et exultate in ea omnes qui diligitis eam; gaudete cum ea gaudio universi... ut sugalis et repleamini ab ubere consolationis eius, ut mulgealis et deliciis affluatis ab omnimoda gloria eius. Quia haec dicit Dominus: Ecce ego declinabo super eum quasi fluvium pacis et quasi torrentem inundantem gloríam gentium. Xlioc est quod ait: Natus est vobis Salvator, Deus uberum, fluvius pacis, idest felicitatis, torrens totius gloriae desiderabilis, quia Christus est thesaurus bonorum omnium absconditus in agro, sed hodie ab hominibus inventus, Capite 40 idem Vates ait: Consolamini, consolamini populum meum, dicit Deus noster, loquimini ad cor. Ierusalem... quoniam completa est malitia! eius, dimissa est iniquitas ipsius... et revelabitur gloria Domini et videbit omnis caro pariter. Hoc est quod ait: Natus est vobis..." Salvator, iam revelata est gloria Domini, inventus est thesaurus paradisi in terra, placata est ira Dei contra homines, factus est Deus homo, sed infans, a quo nemo timere sibi potest, neminem enim laedere potest infans, nemini nocere, Capite 35: Laetabitur deserta et invia et exultabit solitudo el florebit quasi lilium; germinans germinabit et exultabit laetabunda et laudans. Gloria Libani data est ei, decor Carmeli et Saron ; ipsi videbunt gloriam Dei et decorem Dei nostri... Dicite pusillanimis... Nolite timere, ecce Deus vester veniet, ultionem adducet retributionis; Deus ipse veniet et salvabit vos. Tunc aperientur oculi caecorum et aures surdorum patebunl, quia scissae sunt in deserto aquae et torrentes in solitudine. Naturam humanam post peccatum appellat desertum et solitudinem, quae ante peccatum instar paradisi erat. Sed nunc, inquit, gloria Libani data est ei, decor Carmeli et Saron: haec erant insigniora et gloriosiora loca totius terrae promissionis; pretiosiora bona paradisi data nunc sunt humanae naturae, mundo huic. Sed quis natus?? Deus ipse, unigenitus Filius Dei: Ecce Deus vester ; ultio veniet contra daemones et retributio bonorum. Quis non appetit, quis non laetatur de inimicorum ultione et de retributione bonorum? Scissae sunt aquae in deserto : alludit ad historiam petrae in deserto, sic nunc; unde alibi idem Vates ait: Haurielis aquas in gaudio de fontibus Salvatoris... Exulta el lauda, habitatio Sion, quia magnus in medio tui Sanctus Israel. Ecce Deus salvator meus, [actus est mihi in salutem. Capite 11 idem Vates agens de Christi nativitate ait: Egredietur virga de radice lesse et [los de radice eius ascendet et requiescet super eum Spiritus Domini, spirilus sapientiae el intellectus... el erit iustitia cingulum lumborum eius et fides cinctorium renum eius... In illa die erit radix Iesse qui stat in signum populorum, ipsum gentes deprecabuntur, et erit, menuhato cabod, mansio eius gloria. El erit in die illa: adiciet Dominus secundo manum suam ad possidendum residuum populi sui... el levabit signum in nationes el congregabit profugos Israel el dispersos Iuda colliget a quattuor plagis terrace. Quam manifeste dicit quod nasciturus erat Salvator! et quod secunda haec salus futura erat similis primae, cum Dominus liberavit atque salvavit populum suum a Lyrannica captivitate Pharaonis, educens illum ex Aegypto per mare Rubrum, demerso ibi Pharaone cum universo exercitu suo! Quare tunc Moyses cum universo 'populo, visa tali tantaque salute, totus exultans cecinit canticum Domino: Cantemus Domino, gloriose enim imagnificatus est, equum et ascensorem proiecit in mare... Iste Deus meus et glorificabo eum, Deus patris mei et exaltabo eum. Dominus quasi vir pugnator, omnipotens nomen eius ; currus Pharaonis et exercitum eius proiecit in mare. Fortitudo mea et laus mea Dominus el factus est mihi in salutem. Sic etiam Maria soror Moysi ducens choros mulierum cum tympanis exultans et laetabunda, Divino Spiritu afflata, ipsa quoque canebat. Hoc est quod ait Angelus: Natus est vobis hodie Salvator, sicut Moyses, sicut Iosue, sicut Samson, sicut Ioseph, sicut David, qui salvet vos ab omnibus inimicis vestris, imo ab omnibus malis corporalibus et spiritualibus, temporalibus et aeternis: Salvum [faciet populum suum a peccalis eorum: restituet felicitatem perpetuam diaboli opera ob peccatum amissam. Capite 9 agens similiter de nativitate Messiae ait: Parvulus... natus est nobis et filius datus esl nobis, et factus est principatus super humerum eius et vocabitur nomen eius admirabilis, consiliarius, Deus, fortis, princeps pacis, pater futuri saeculi, etl pacis non erit finis super solium David et super regnum eius. Zelus Domini exercituum faciet hoc. Sed ante haec verba, ait: Laetabun(ur coram te sicut qui laetantur in messe, sicut exultant victores capta praeda, quando dividunt spolia. Duplici, inquit, de causa laetari solent homines: vel ob copiam et abundantiam bonorum sicut in messe, in vindemia, cum fructus terrae uberrimos colligunt; vel ob liberationem a malis impendentibus vel praesentibus, sicut hoste superato, parta de inimicis victoria, liberati a captivitate: Iugum enim oneris eius et virgam humeri eius et sceptrum exactoris eius superasti sicut in die Madian, quae quidem maxima fuit victoria et magno miraculo parta, cum per Gedeonem populus in libertatem assertus fuit a miserabili Madianitarum servitute, contra quos solus Gedeon cum trecentis tantum viris pugnavit eorumque potentissimum exercitum fudit copiasque innumerabiles ad nihilum redegit, sicque Hebraeorum populus liberatus fuit a gravissimo iugo durissimae servitutis. Sed et aliam salutem commemorare videtur, quae Iudaeis incredibilem attulit laetitiam: Quia omnis violenta praedatio cum tumultu, hebraice omnis bellator bellans cum lumultu, et vestimentum mixtum sanguine, idest miles sanguinarius, erit in combustionem el cibus ignis; sic nanque divino miraculo exercitus Sennachecib per Angelum 532 APPENDIX coelesti igne consumptus fuit, dum civitatem Ierusalem gravissima obsidione premeret. Sic mirabilium victoriarum auctor in salutem nostram et hostium nostrorum perniciem hodie natus est nobis. Sed quis etiam nesciat quod exaltatio et exhibitus honor magnam affert laetitiam ? Iudaei incredibili gaudio affecti fuerunt videntes exaltationem Esther et Mardochaei, ex qua totius populi salus pependit, cum iniquissimus Aman omnium Iudaeorum perniciem machinatus fuisset. Sic ait: Primo tempore alleviata est terra Zabulon, hebraice vilis fuit terra Zabulon, et terra Nephtali; sed novissimo glorificavit viam maris trans Iordanem Galilaeae Gentium. Populus qui habitabat in tenebris vidit lucem magnam, ambulantibus in regione umbrae mortis lux orta est eis. Humana natura ob peccatum primi hominis valde despecta videbatur et vilis in oculis Dei, sed tandem Deus summopere eam glorificavit, non enim Angelos apprehendit, sed semen Abraham apprehendit. Sic videmus hodie reginam Esther et Mardochaeum principem exaltatos super omnes principes regnumque universum magni Assueri, Christum et Mariam exaltatos super omnes creaturas, super omnes etiam Angelorum ordines. Natus est vobis Salvator, qui est Christus Dominus, ait hodie Angelorum princeps, cum quo facía est... multitudo coelestis exercitus laudantium Deum et dicenlium : Gloria in excelsis Deo et in terra pax hominibus bonae voluntatis. Exaltatio autem haec in salutem nostram facta est et in perniciem immanissimi hostis et crudelissimi inimici nostri Luciferi omniumque infernalium daemonum. Quare si tunc Judaeis nova lux oriri visa est, gaudium, honor et tripudium, nil mirum si Angelus ait: Erangelizo vobis gaudium magnum, quod erit omni populo : Quia natus est vobis hodie Salvator. Sed quisnam et qualis est Salvator iste qui perpetuam nobis salutem aeternamque felicitatem allaturus est? Invenietis infantem pannis involutum et positum in praesepio. Haeccine est, o Angele Dei, tantae causa laetitiae, tam ingentis gaudii? Infans pannis involutus et positus in praesepio, natus in stabulo? Hic, inquit, est Salvator : Moyses a matre positus in fiscella scirpea et expositus aquis; haec causa laetitiae est, infantis huius exigua parvitas, extrema paupertas, summa humilitas, tanta patientia, tam acerba . malorum, incommodorum perpessio: Zelus Domini exercituum faciet hoc; Sic... Deus dilexit mundum ; Propter nimiam caritatem suam. Hic, inquit, qui natus est, verus Deus omnipotens est: Qui est Christus Dominus. Non sicut Saul aut David christus Domini, sed Christus Dominus, Deus vivus et verus. Nam nonnisi Deo subiecti sunt Angeli coelestesque spiritus; cui subiecti sunt omnes Angeli, verus est Deus; huic autem infanti omnes Angeli subiecti sunt, omnes ad eum adorandum et laudandum venerunt; ergo verus est Deus: Cum... introducit primogenitum suum in orbem terrae, dicit. .. Adorent eum omnes Angeli Dei. Sic tanquam regem et Dominum suum hodie Angeli Christum natum adoraverunt divinitatem eius collaudantes: Gloria in excelsis Deo. Neque enim ab habitu et indumentis rex iudicandus est, nam reges non semper purpura et aureis indumentis amicti incedunt, non semper coronam gestant in sacro capite, nec sceptrum in manu: rex Israel, mutato habitu ne agnosceretur, descendit in proelium contra regem Syriae. Cum rex venatum pergit, aliquando in silva solus pedes reperitur et vilibus pannis indutus, ita ut nullum praeseferat regiae maiestatis insigne; sic hodie Christus: Natus est vobis... Salvator, qui est Christus Dominus, Christus il rex Angelorum, Dominus universae creaturae. Sed tamen mutato habitu venit in mundum: Znvenielis infantem pannis involutum et positum in praesepio. En rex absque ullis insigniis regiae maiestatis, pauperrimus, humillimus, minimus, bonorum .omnium egentissimus videtur. Sed quam ob causam? Zelus Domini exercituum fecit hoc. Zelus, amor ardentissimus, summus, in causa extitit huius novitatis, ut Deus sic parvus, humilis, pauper, despectus appareret in mundo: Sic... Deus dilexit mundum; Dceliciae meae esse cum [iliis hominum. Hinc vocatur Emmanuel, nobiscum Deus, butyrum et mel comedens, ut. nobis totus dulcis et suavis esset instar lactis et mellis, quasi manna coeli; sicut enim manna de coelo descendit: In illa die stillabunt montes dulcedinem et colles fluent lac et per omnes rivos Iuda ibunt aquae et fons de domo Domini egredietur, ait Ioel. Hodie egressus est fluvius de loco voluptatis ad irrigandum . paradisum. Locus enim voluptatis est pectus et cor Dei, unde egreditur Christus sicut radius a sole: Qui cum sit splendor gloriae et figura substantiae eius; locus voluptatis paradisus Angelorum: A sumuno coelo egressio eius, sicut de primo ait: Ezxivi a Patre et veni in mundum; locus voluptatis et verus paradisus deliciarum est uterus Virginis, ex quo hodie egressus est nascens ad irrigandum paradisum Ecclesiae aquis coelestium gratiarum et divinarum consolationum. Hodie Deus omnes thesauros paradisi aperuit: .Qui enim proprio Filio suo non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit illum, quomodo non etiam cum illo omnia nobis donavit ? Sed quam vere dicere possumus hodie cum Hebraeis cum coeleste manna viderunt in terra: Man hu, man hu ? quid est hoc ? quid est hoc ? Sapientissimus Salomon cum aedificasset templum illud magnificentissimum in lerusalem, mirabatur quod Deus infinitae magnitudinis, maiestatis et gloriae veniret ad habitandum in eo: Ergo nc putandum esi quod vere Deus habitel super lerram ? Si enim coelum et coeli coelorum te capere non possunt, quanto magis domus ista quam aedificavi ? Iacob patriarcha miratus supra modum fuit eo quod viderit Deum supra scalam coelestem, ministrantibus Angelis. Intuebantur Cherubim divinum propitiatorium positum in terra super arcam in sancto sanctorum, quod auro totum fulgebat, mirantes divinam maiestatem cum hominibus in terra. Sed hoc miraculum est super omne miraculum: Deum verum hodie videre in stabulo, collocatum in praesepio, in infinita humilitate et paupertate, parvulum factum infantem et ubera sugentem. Hoc autem evidens signum et argumentum est infiniti amoris Dei erga nos; sic dilexit mundum Deus! Qui invenit gratiam apud magnum principem, apud regem vel Pontificem, laetatur ac si magnum invenisset thesaurum, quoniam multa possunt principes, supra modum ditare et honorare possunt quos diligunt. Scimus quid Pharao egerit Ioseph, Nabuchodonosor Danieli, Assuerus Mardochaeo. Deus autem aeternus rex infinitae maiestatis, sic dilexit mundum. Ut rex amore capiatur pulcherrimae puellae, licet pauperrimae, adeoque eam adamet ut in uxorem ducat reginamque constituat, factum aliquando legimus, nam Assuerus id cum Esther egit hebraea; sed nondum factum legimus ut rex amoris vehementia eo devenerit ut ad pauperis puellae fortunam se demittere voluerit, ut eam sibi matrimonio copulare posset. Hic amor Dei nostri est erga nos, ut laboribus suis sponsam sibi acquireret, sicut Iacob laboribus 534 APPENDIX seplem annorum veluti emit sibi in uxorem pulcherrimam Rachelem, quam summopere adamabat. Pastores loquebantur ad invicem: Transeamus usque Bethlehem et videamus hoc verbum, etc. Cum audissent sancti pastores ab Angelo felicissimum nuncium nativitatis Christi, veri Messiae, Salvatoris mundi, veluti si ingens thesaurus divinitus eis manifestatus fuisset, sic nullam interponentes moram ad eum inveniendum abierunt. Nam ingentem utique ac infinitum thesaurum totius gloriae Dei manifestavit eis Angelus nuncians eis Deum bonorum omnium fontem in terris natum. Duo autem indicavit pastoribus Angelus, quae omnem excedunt mentis humanae captum, omnem admirationem: Deum humiliatum et hominem exaltatum; humiliatum Deum in terra infra homines, hominem autem exaltatum in coelo super Angelos: Natus est vobis... Salvator... Christus Dominus... Invenietis infantem pannis involutum et positum in praesepio. Ostenditur nanque hodie Christus Dominus Angelorum et servus hominum, subiectus Caesari Augusto Romanorum imperatori, ipse quoque cum ceteris descriptus tanquam servus, sicut Paulus ait: Qui cum in forma Dci essel, non rapinam arbitratus... csse sc aequalem Deo... semetipsum ezxinanivit formam servi accipiens ; sed tamen Deus exaltavit illum et dedit illi nomen quod est super omne nomen, ut in nomine eius omne genu flectatur, etiam coelestium. Sic hodie, cum introducit primogenitum suum in orbem terrae, dicit... Adorent eum omnes Angeli Dei. Haec duo item Ioannes: Verbum caro factum est et habitavit in nobis, et vidimus gloriam eius gloriam quasi unigeniti a Patre, plenum gratiae et veritatis. Sed prius ostendit altitudinem Verbi huius; nam ille est de quo scriptum est: Quoniam tu Dominus altissimus super omnem terram, nimis exaltatus es super omnes deos. Quid altius? quid sublimius Deo? Ascendet homo ad cor altum, super omnes Angelos, supra Cherubim et Seraphim, cf exaltabitur Deus. Infinita est altitudo Dei, scala numerorum ad eum non pervenit; quo altius ascenditur, eo sublimius elevatur. Homine autem quid humilius? Hebraice Adam dicitur aterra, abhumo, formatus de pulvere terrae primus homo ex quo omnes homines. Et tamen Deus hodie humiliatus infra homines cernitur servus hominum, sol per decem gradus retrogressus; lapis de monte allissimo abscissus in imam vallem, sed postea exaltatus crevit parvus lapis mundumque sua magnitudine implevit. Homo exaltatus est, ita ut ab omnibus Angelis tanquam verus Deus universorum Dominus humiliter adoretur. Natus est Christus Dominus, quem omnes Angeli adorantes, admirantes et collaudantes dicunt: Gloria in excelsis Deo el in lerra pax hominibus bonae voluntatis. Dicere mihi videntur quod natus hodie Salvator sit ipsa Dei gloria in coelo et ipsa hominum pax in terra. Pacis autem nomine, hebraice salom, integritas, prosperitas, felicitas designatur, bonum omne quod desiderari potest, quae facit ut homo semper bono sit animo, nam hoc est graece eudochia, bona voluntas, bonus animus, animi iucunditas. Quare idem est ac pax iucundissima, notis omnibus desiderabilis et optatissima. Gloria Dei Christus est, illustrissimum opus Dei supra naturam, supra gratiam, supra gloriam, supra mundi creationem, supra Ecclesiam, supra paradisum. Evangelizo vobis gaudium magnum, quod erit omni populo : Quia natus est vobis hodie Salvator, qui est Christus. Sanctissimus rex David deducens arcam Dei in Ierusalem, incredibili laetitia affectus, coram arca totus exultans saltabat, regiae maiestatis et gravitatis oblitus, unde contemptus fuit a regina Michol filia regis Saul. Nec tantum saltabat, sed etiam canebat Dei laudes, praecipue vero Psalmum illum: Cantate Domino canticum novum, cantate Domino omnis terra. Caníate Domino et benedicite nomini eius; annunciate de die in diem salulare eius. Annunciate inter gentes gloriam eius, in omnibus populis mirabilia eius... Laetentur coeli et exultet terra, comunoveatur mare et plenitudo eius, orbis terrarum et qui habitant in eo. Sed quaenam causa tanti gaudii, laetitiae et exultationis, o rex sanctissime? Ezultabunt, inquit, omnia ligna silvarum ante faciem Domini, quia venit, quoniam venit iudicare lerram; iudicabit orbem terrarum in aequitate et populos in veritate sua: proptor adventum, inquit, Domini in mundum, quem spiritu prophetico praevidebat in adventu arcae illius. Sed quisnam est iste Dominus? Magnus Dominus et laudabilis nimis, terribilis est super omnes deos. Confessio, idest laus et pulcritudo in conspectu eius, sanctimonia et magnificentia in sanctificatione: eius Dominus, inquit, qui dignus est omni laude, omni honore, omni gloria ab omni creatura. Nec contentus hoc Psalmo, alium adhuc addidit huic similem: Cantate Domino canticum novum, quia mirabilia fecit. Salvavit sibi dextera eius et brachium sanctum eius. Notum fecit Dominus salutare suum, in conspectu gentium revelavit gloriam suam. Recordatus est misericordiae suae et veritatis suae domui Israel. Viderunt omnes termini terrae salutare Dei nostri. Iubilate Deo omnis terra, cantate et exultate et psallite. Psallite Domino in cithara, in cithara et voce psalmi, in tubis ductilibus et voce tubae corneac. Iubilate in conspectu regis Domini, moveatur mare et plenitudo eius, orbis terrarum et qui habitant in eo. Flumina plaudent manibus, simul montes exzultabunt a conspectu Domini, quoniam venit iudicare terram. O incredibilem laetitiam! Cantlate, inquit, non canticum vetus quod Moyses cum universo populo cecinit post acceptum salutis beneficium, demerso Pharaone in mari Rubro, sed canticum novum, multo illustrius et gloriosius, quia mirabilia fecit, quia notum fecit... salutare suum et revelavit gloriam suam, recordatus misericordiae suae et veritatis promissorum suorum; unde viderunt omnes termini terrae salutare Dei nostri. Quibus locis hebraice semper est sanctissimum nomen Jesus, sicut et ibi: Annunciate, evangelizate de die in diem salutare eius, salutem eius, Jesum eius, quoniam Iesus non solum Salvator est, sed ipsa salus, sicut sol Iux, ignis calor, mel ipsa videtur esse dulcedo; sic Christus Salvator dicitur et salus, sed salus Dei, idest salus maxima quae desiderari potest. Sed venit, inquit, iudicare terram: Nunc iudicium est mundi, nunc princeps huius mundi eicielur foras ; Iudicabitl pauperes populi et salvos faciet filios pauperum et humiliabit calumniatorem, idest satanam, diabolum, antiquum serpentem, acerrimum humani generis hostem nostraeque perditionis primum auctorem. Sed quoniam in utroque Psalmo Dei mirabilia canit: Annunciate inter gentes gloriam eius, in omnibus populis mirabilia eius; Cantate Domino canticum novum, quia mirabilia fecit, videamus, quaeso, haec mirabilia quae operatus est hodie. Salvavit, inquit, sibi dextera cius et brachium sanctum eíus, hosciah lo iemino; Salvatorem instituit dextrum brachium sanctitatis suae, nam Deus sanctitas dicitur sicut rex maiestas, princeps altitudo, serenitas, sublimitas, Pontifex vero sanctitas. Quis est iste Salva- 536 APPENDIX lor qui natus est hodie? Dextera manus Dei, omnipotens brachium Dei vivi et veri. Sed etiam salvavit seipsum a morte, nam in mundum venit passibilis et mortalis. Hinc a Zacharia dicitur zadik venoscah, iustus et salvatus: a morte et ab inimicis suis salvatus est, sed nonnisi a seipso, cum sit dextera manus Dei, brachium omnipotentis Dei, per quod facta sunt omnia visibilia et invisibilia: Verbum enim caro factum est. Verbum autem quod erat apud Deum el Deus.crat, ita ut omnia per ipsum facta sint. Haec sunt mirabilia, quod Verbum caro [actum est, hinc ait: Vocabitur nomen cius admirabilis, pele, miraculum. De Veibo hoc multa ostendit Ioannes: aeternitatem, quoniam ín principio erat ; nohilitatem et dignitatem Deo aequalem, quoniam apud Deum; naturam, quoniam Deus era! ; omnipotentiam, quoniam per ipsum facta sunt omnia; bonitatem, quoniam vita erat conservans omnia; sapientiam, quoniam [uz hominum, luz vera illuminans omnem hominem venientem in hunc mundum; magnitudinem, quoniam ín mundo erat : Coelum et terram ego impleo, dicit Dominus ; Coelum mihi sedes est ; Si ascendero in coelum, tu illic es; si descendero in infernum, ades. Haec septem ostendit, sed nunc coniuncta cum septem oppositis. Verbum caro factum est, infans est modo natus: quomodo aeternus in stabulo collocatus? quomodo Deo dignitate et gloria aequalis? Corpus habet: quomodo Deus spiritus? Infans autem quid potest ? quid novit ? quam affert iucunditatem vel utilitatem? cuius magnitudinis est? Et tamen infans iste vivus ac verus Deus est: Verbum caro factum est, natus est vobis... Dominus. Hoc est quod hodie Angeli mirantur. Hinc, relicto paradiso, descendunt omnes ad spectaculum istud in stabulo, in bethlehemitico diversorio contemplandum, nam ipse est in quem desiderant Angeli prospicere ; in paradiso nanque pulcrius et spectabilius Christo nihil est; ipse idea pulcritudinis, imo ipsamet summa pulcritudo: Speciosus forma prae filiis hominum, imo prae Angelis. Natus est vobis Salvator, qui est Christus Dominus, in civitate David. Et hoc vobis signum, etc. Quisnam sit Salvator iste nobis natus declarat Angelus, imo Angelorum princeps dicens: Qui est Christus Dominus. Super quae Angeli verba Ioannes hodie divinam quandam paraphrasim agit declarans quisnam sit iste Dominus natus, aperiens mysterium divinitatis Christi dum ait: In principio erat. Verbum et Verbum erat apud Deum et Deus erat Verbum. In principio, ante mundi constitutionem, ante cuiusvis rei creationem: Dominus possedit me in initio viarum suarum, antequam quicquam facerel a principio ; ab aeterno ordinata sum et ex antiquis, antequam terra [ierct. Declarat Ioannes quidnam erat Dominus iste antequam hodie nasceretur, cum Verbum caro factum est: quod erat verus aeternusque Deus, unigenitus Filius Dei, in forma Dei aequalis Patri; quod rerum omnium conditor: Hoc erat in principio apud Deum, coaequalis Deo, omnia per ipsum facta sunt el sine ipso factum est nihil quod factum cst. Nec tantum, inquit, Verbum istud caro factum creator est rerum omnium visibilium et invisibilium, sed etiam servator, sicut sol auctor diei et item servator, nam retrahente radios sole, perit dies. Hoc est quod ait: In ipso vita erat. Vitam appellat rerum omnium consistentiam ab ortu usque ad interitum; quare ipse est qui conservat lucem in sole, splendorem in stellis, lumen in luna, claritatem in coelo, calorem in igne, puritatem in aere, humorem in aqua, fecunditatem in terra: In ipso vita erat, ipse causa omnis vitae, omnis boni in universa natura. Hominibus autem non tantum vitam dat, sed etiam intellectum, lumen cognitionis et scientiae tum naturalis tum supernaturalis, nam erat lux vera quae illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum. Sic erat in mundo conservans omnia sua praesentia et potentia, quia mundus per ipsum [actus est. Sed tamen quia mundus eum non cognovit, Verbum caro faclum est, carnem induit ut agnosceretur a nobis, quoniam: Haec est... vita aeterna : ut cognoscant te Deum verum et quem misisti Iesum Christum. Hoc est igitur quod ait: Natus... est Christus Dominus, naturalis utique Dominus rerum omnium, sicut sol veluti naturalis dominus est omnium stellarum. Sed quaenam nobis tantae causa laetitiae? Quod natus hic Dominus est. Si regi Hispaniarum nascatur filius princeps et heres regni, laetantur Hispani, non Galli aut Germani, quoniam princeps natus non est eorum princeps. Sed hic natus princeps est omnium, hinc omnibus indicitur gaudium. Saepe autem in nativitate principis vel non verum est populi et regni gaudium, vel, si verum est, non est magnum; si autem magnum, non est omnium, neque enim omnes sperant magna se ab eo beneficia accepturos. Hic autem dicitur: Evangelizo vobis gaudium magnum quod erit omni populo, quia, inquit, natus est vobis Salvator. : Declarat haec 1o0annes dicens quod Verbum caro factum est et habilavit in nobis et vidimus gloriam eius gloriam quasi unigeniti a Patre, plenum gratiae et veritatis... et de plenitudine eius nos omnes accepimus. .. gratiam pro gratia, quoniam gralia et veritas per Iesum Christum facta est. Causa, inquit, omnis infelicitatis malorumque omnium in mundo peccatum hominis extitit; nunc autem Filius Dei factus est homo, sicut primus ille homo perditor mundi; sed homo divina gloria plenus et etiam plenus gratia et sanclitate, sicut sol luce, hinc dicitur Sol iustitiae. Quare omnes accipere possumus de plenitudine gratiae ipsius, quoniam ipse auctor et fons est gratiae. Sic luminis sui communicatione expellens tenebras peccatorum nostrorum, beneficium salutis nobis confert: Salvum [aciet populum suum a peccatis eorum. Quid autem sit Salvator, in evangelica historia declaratur, in qua ostenditur Christus caecorum illuminator, claudorum erector, leprosorum mundator, sanator infirmorum, mortuorum suscitator, daemonum expulsor, peccatorum condonator, liberator a periculis, famelicorum pastor, gratiae largitor et vitae ac felicitatis aeternae dator, humani generis perfectissimus reparator. Si vere intelligeremus, fratres, quidnam sit salus ista, iste Salvator, procul dubio cor nostrum ingenti gaudio et iubilatione exultaret. Sed ad hoc intelligendum scire opus esset quidnam peccatum sit, quid gratia, quid poena inferni, quid gloria paradisi, quid Deus ipse bonorum omnium infinitus thesaurus, nam Salvator ist. vivus ac verus Deus est, aeternae vitae cum perpetua felHicitate et gloria unicus ac perfectissimus largitor. Hoc vobis signum: invenietis infantem pannis involutum et positum in praesepio. Ioannes in Apocalypsi ait magnum se vidisse miraculum in coelo: mulierem supra ]unam constitutam, sole amictam, stellis coronatam, Filium Dei parientem, qui statim raptus fuit in paradisum ad Deum Patrem, super thronum ipsius collocatus. Sed cur, quaeso, non sic natus est hodie Dominus ex coelesti muliere, in coelo empyreo, inter Angelos spiritusque coelestes? Cur in terra, in stabulo, collocatus in praesepio? Cur 538 APPENDIX non natus cum gloria, sicut in transfiguratione apparuit resplendens sicut sol, sicut nunc sedet ad dexteram Dei sole multo splendidior, clarior, gloriosior imo mille solibus ? Quia venit Salvator tanquam coelestis medicus ad curandas mundi tolius infirmitates morbosque incurabiles: Ipse... salvum faciet populum suum a peccatis eorum, a vitiis animi, unde oriuntur peccata. Nam vitium in mala voluntate est veluti mala arbor quae facit fructus malos, nec potest fructus bonos facere; malus thesaurus in corde, unde profertur omne malum, sicut Dominus ait: Malus homo de malo thesauro cordis sui proferl malum. Scimus autem quod a medicis contraria contrariis curantur, calida frigidis, frigida calidis. Radix autem et prima omnium malorum origo superbia extitit, divinae gloriae cupiditas: Eritis sicut dii. Maxima igitur humilitate opus erat, ut sicut superbia mundum perdiderat, ita humilitas mundum salvaret. Venit Salvator ut ipse simul et medicus esset et salutare medicamentum. Si enim triplex est mundi infirmitas: concupiscentia carnis, idest voluptatum amor, concupiscentia oculorum, idest divitiarum cupiditas, fames insatiabilis, sitis inextinguibilis, et superbia vitae, ambitio et ardens honorum desiderium, en Christi humilitas, paupertas et acerba nimis vitae asperitas. Oriuntur etiam peccata ex defectu caritatis erga Deum, ex defectu spei ac desiderii coelestium bonorum, ex defectu fidei et cognitionis Dei, maxime vero divinae bonitatis et immensae erga nos caritatis. Nam hinc ortum fuit originale peccatum; persuasit enim satanas Deum propterea interdixisse esum ligni scientiae hominibus ne essent Deo similes, eo quod non desideraret eorum gloriam et exaltationem, eorum perfectam felicitatem, eo quod non, ut par erat, eos diligeret. Sed ecce antidotum efficacissimum et saluberrimum contra mortiferum hoc antiqui serpentis venenum: Sic... Deus dilexit mundum, ut Filium suum unigenitum daret. Si non agnoscebatur Deus quia invisibilis erat, ecce factus est visibilis homo; si terrebat hominem infinita maiestas, en eius infinita humilitas, infinita humanitas, infinita caritas: Apparuit gratia Dei Salvatoris nostri ; Apparuit benignitas el humanitas Salvatoris nostri Dei, qui secundum suam misericordiam salvos nos fecit. Si lacrimae: Ioseph fidem fecerunt apud fratres amoris et fraternae caritatis, iam placati animi, immemoris illatae iniuriae, cur non fidem faciant nobis divinae erga nos caritatis Christi Dei humanati lacrimae et passiones? Nostri enim causa in tanta venit humilitate, cum venire potuisset, sicut in fine mundi venturus expectatur, cum infinita gloria et maiestate: Cum venerit Filius hominis in maieslate sua el omnes Angeli eius cum eo. Hodie pati incipit ad satisfaciendum divinae iustitiae, ad solvenda debita nostrorum peccatorum. Si enim vagit Christus, si plorat, si lacrimatur in praesepio collocatus, pro nobis plorat, pro nobis lacrimatur. Si filia Pharaonis videns Moysen infantem pannis involutum et in fiscella positum mortique in flumine expositum, adeo dilexit eum ut in filium adoptaret, ea tantum ratione quod pulcher esset infans et pauper, en Deus amoris nostri cupidus talis pro nobis factus est puer, pulcher et pauper. Venit in mundum Deus nudus, quoniam bonorum nostrorum non eget, sicut sol non eget extrinseco ornamento, nec aurum, quo cetera metalla ornantur, ornari aliquo alio metallo potest; sed tamen propter nos. Sic venit ut esset nobis in exemplum, virgae ante oculos ovium Iacob. IN NATIVITATE DOMINI Impletum est tempus Mariae ul pareret ; el peperit Filium suum primogenitum. Diem celebramus ter quaterque sanctissimam, quae gaudium annunciavit universo mundo: Haec dies quam [ecit Dominus, exultemus el laetemur in ea. Hinc Angelus: Annuncio, inquit, vobis gaudium magnum, quod erit omni populo : Quia natus esl vobis hodie Salvator, qui est Christus Dominus. Cum homini patrifamilias nascitur optatus filius, magna laetitia afficitur tota domus et familia. Cum natus fuit Noe, magna laetitia affectus pater ait: Iste consolabitur nos ab operibus et laboribus manuum nostrarum de terra, cui maledixit Dominus. Cum in Bethlehem sancto viro Booz natus fuit ex Ruth sanctus Obed, avus David regis, magna laetitia perfusa fuit universa civitas; et Dominus ait quod mulier cum pepererit filium, non meminit pressurae propter gaudium, quia natus est homo in mundum. Maxime vero cum nascitur princeps primogenitus filius magni regis, totius regni nalLuralis heres, in universo regno ab omnibus magna signa dantur exultationis et laetitiae. Hodie autem natus nobis est Christus unigenitus Filius Dei, iuxta quod Gabriel Angelus praedixerat Virgini: Ecce concipies in utero et paries Filium, et vocabis nomen eius Iesum. Hic erit magnus et Filius Altissimi vocabitur ; et dabit illi Dominus Deus sedem David patris eius et regnabit in domo Iacob in aeternum et regni eius non erit finis. Sicut autem cum regi filius optatissimus nascitur, familia regis specialiter dat magna signa laetitiae, induuntur pretiosioribus vestimentis, canunt, exultant, ita plane, cum Angeli sint familiares ct domestici servi summi regis Dei, cui hodie Filius natus est, dederunt haec signa laetitiae. Nam Angelus, qui Christi nativitatem pastoribus nunciavit, apparuit amictus claritate Dei, nam claritas Dei circum[ulsit illos. Deinde omnes Angeli cum eo exultantes cecinerunt laudantes Deum et dicentes: Gloria in ezcelsis Deo el in lerra paz hominibus bonae voluntatis, idest in quibus sibi complacuit Deus. In Sancta autem Ecclesia hodie fit veluti musicus concentus ex pluribus vocibus sibi mirifice consonantibus in laudem pueri huius nati. Nam Lucas agit veluti bassum, dum ait quod Maria peperit Filium suum primogenitum ; Angelus vero altum agit, declarans quisnam sit isle Filius primogenitus: Natus est vobis hodie Salvator, qui est Christus Dominus; et cum Angelo etiam Isaias concinit: Laetrabuntur coram te sicut qui laetrantur in messe, ul exullant victores, capta praeda, quando dividunt! spolia... Parvulus enim natus est nobis et [ilius datus est nobis, et [actus est. principatus super humerum eius, et vocabitur, etc. Paulus hodie in Epistolis veluti tenorem agit declamando quis sit qui natus est: Apparuit gratia Dei Salvatoris nostri ; Apparuit benignitas et humanitas Salvatoris nosiri Dei ; Locutus es( nobis in Filio, quem constituit heredem universorum, per quem fecit el saecula. Qui cum sit splendor gloriae et [figura substantiae eius, portans 9540 APPENDIX omnia verbo vir(ulis suae, etc., (lanto melior Angelis effectus quanto, etc. Ioannes tandem agit supranum: Quis est qui natus est ? Verbum caro factum est et habitavit in nobis et vidimus gloriam eius, gloriam quasi unigeniti a Patre, plenum gratiae et veritalis... et de plenitudine eius nos omnes accepimus... gratiam pro gratia. Sed quid est istud Verbum ? In principio erat Verbum et Verbum erat apud Deum, etc. Quis est iste qui natus est? Angelus ait: Salvator... Christus Dominus; Paulus ait: Gratia Salvatoris nostri Dei, idest Deus Salvator noster, totus gratiosus; sic: Benignitas et humanitas Salvatoris nostri Dei, idest Deus Salvator noster, totus benignus, totus humanus. Bene Christus, idest rex, quia factus est principatus super humerum eius, quia portat omnia perbo virtutis suae ; bene Dominus, quia omnia per ipsum facta sunt, per quem [ccit el saecula; bene Dominus, quia Deus, fortis, quia Verbum erat Deus, quia splendor gloriae et [figura substantiae eius. Sed quid est Salvator ? Dixerat Angelus Ioseph: Vocabis nomen eius lesum, ipsc enim salvum faciel populum suum a peccatis eorum; Paulus ait: Purgationem peccaiorum faciens, quoniam Agnus Dei est qui tollit peccata mundi. Remota autem causa, removetur effectus, sicut in eclipsi lunae; causa autem omnis nostrae infelicitatis nonnisi peccatum fuit. Natus est ergo Salvator, idest Sol iustitiae, purgans fugansque omnes tenebras peccati. Quid est Salvator? Salutem Angeli pacem interpretantur, idest felicitatem. Isaias ait quod puer iste, cum sit Deus, fortis, est pater futuri saeculi, hebraice pater aeternitatis, idest auclor vitae aeternae, sicut sol lucis et diei; quod est princeps pacis, cuius pacis non cerit finis, idest auctor felicitatis aeternae, non quidem in terrestri paradiso, quam per peccatum Adami amisimus, sed in coelesti, quae gloria dicitur immarcescibilis, idest quae amitti non potest, sicut thesauri in coelo non consumuntur nec amitti possunt. Natus esl vobis Salvator, qui salvabit vos a diluvio peccati sicut Noe mundum salvavit, qui salvabit vos a fame et morte sicut Ioseph in Aegypto, qui salvabit vos a potestate diaboli sicut Moyses populum a potestate Pharaonis, qui salvabit vos ab inimicis sicut Iosue, Gedeon et Samson, qui salvabit vos a morte et Angelo perculienle sicut sanguis agni paschalis, salvabit vos a perditione sicut Iosue domum Rahab, salvabit vos ab inferno sicut Angelus Domini Loth ab incendio Pentapolis, qui introducet vos in terram promissionis sicut Iosue; Salvator, idest auctor omnium bonorum: Gratiam et gloriam dabit Dominus ; qui cum sit Deus verus infinitae potentiae et bonitatis, potest et vult vos bonis omnibus ditare beareque.

CHAPTER 16. In Die Circumcisionis Domini !

Vocatum est nomen eius Iesus, quod vocatum est ab Angelo prius quam in utero, etc. Princeps ille magnus populi Israel, cui sol et luna in coelo ad ipsius imperium obedivere, quoniam introducturus erat populum Dei in terram promissionis et Chananaeorum phalanges gentemque superaturus ac deleturus, voluit Deus ut Iosue appellaretur, qui prius Oseas dicebatur, ut in libro Numerorum legimus, capite 13: Vocavit, inquit, sive appellavit yUr1 filium Nun y^, addita littera prima, quae est prima littera nominis (e(ragrammaton ineffabilis, sicut nomini Abrahami Deus litteram addidit 7], quae similiter una est ex litteris eiusdem nominis. Et quidem Oseas interpretatur salus, quoniam salutem ac felicitatem Israeli allaturus erat. Sed quia non sine divini Numinis gratia et favore speciali, ideo addita est nomini prima littera, quae coniuncta cum illa, quae in priori nomine prima erat, ^], nomen Dei constituit, r1, quod unum est ex decem Dei nominibus, hac plane ratione, quoniam salus illa futura erat a Deo coelitus divinitusque collata. Fuit autem Iosue in multis Christi Domini typus et figura expressa. Sicut enim Iosue a Deo electus fuit post Moysen princeps populi Dei, ita Christus post legem; ille a Deo in Iordane mirabiliter fuit exaltatus et per Iordanem introduxit populum in terram promissionis, quod Moyses praestare non potuit, ita et Christus in Iordane declaratus fuit Filius Dei et per Iordanem aperuit ianuam coeli; Iosue Chananaeos superavit et terram promissionis acquisivit, ita et Christus daemones vicit terramque viventium nobis acquisivit. Sed specialiter ipso nomine Christum praefiguravit. Iosue nanque divina salus interpretatur, sic et Iesus: Ipse enim salvum faciet populum suum a peccatis eorum. Non interpretatur proprie salvator, nam hebraice salvator dicitur mosciah, sicut legimus Deuteronomio 28: veen mosciah, non erit salvator ; Iudicibus 3: Suscitavit eis moschiah, salvatorem ; 1 Regum 14: Vivit Dominus, vivit Dominus mosciah Israel, salvator Israelis ; 4 Regum 13: Dedit Dominus mosciah, salvatorem Israel; sed Iesuah proprie dicitur salus, quasi Christus sit ipsamet salus, sicut sol lux mundi. Hoc est quod Simeon ait: Viderunt oculi mei salutare tuum, salutem tuam. Salus dicitur Christus, sicut Ioannes de eo dixit quod sit lux et vita hominum; 542 APPENDIX Christus de seipso: Ego sum lux mundi, Ego sum... veritas et vita, Ego sum resurrectio el vita. Haec omnia intelligenda sunt utique secundum efficientiam, non secundum formam; sed ita loquitur Scriptura sicut de homine ingenuae et summae bonitatis et gratiae dicimus quod sit ipsa bonitas, ipsamet gratia. Sic Christus dicitur salus, unde ipse ait: Quia salus ex Iudaeis est, cum vellet dicere se esse Salvatorem mundi. Quare divinum hoc nomen designat quod Christus sit ipsamet felicitas et beatitudo, ipsemet paradisus, fons vitae aeternae et thesaurus omnium bonorum Dei. Hinc Isaias multis nominibus divinum hoc circumscribit nomen: Vocabitur nomen eius Emmanuel; Voca nomen eius accelera, spolia detrahe, festina praedari ; Vocabitur nomen eius admirabilis, consiliarius, Deus, fortis, pater futuri saeculi, princeps pacis, cuius pacis non erit finis. Haec omnia nomina virtutem huius nominis aperiunt, quod est nomen super omne nomen, Angelis, hominibus et daemonibus etiam venerandum et adorandum. Omnia nomina quae de Christo in Sacris Litteris utriusque Testamenti leguntur, non sunL nisi divini huius nominis declarationes, ad aperiendam ineffabilem ac plane infinitam ipsius virtutem. Nam sicut in radice virtute continentur omnes fructus arboris, in sole omnia coeli lumina, in auro omnium metallorum pretia, in unitate omnium numerorum species, in anima omnes vires et sensus corporis, sicut. coelum supremum continet inferiora omnia corpora, sic divinum hoc nomen, quod esi super omne nomen: Domine Dominus noster, quam admirabile est nomen tuum in universa terra ! In Sacris Litteris multis est epithetis ornatum. Nunc dicitur mirabile : Quid quaeris nomen meum quod est admirabile ? nunc terribile : Sanctum el terribile nomen eius ; nunc ímperscrutabile : Habens nomen quod nemo novil, nisi ipse ; nunc desiderabile : Nomen tuum el memoriale tuum in desiderio animae tuae ; nunc magnum : Ab ortu solis usque ad occasum magnum est nomen meum in genlibus ; nunc laudabile: A solis ortu usque ad occasum laudabile nomen Domini ; nunc exaltatum: Laudent nomen Domini, quia exaltatum esl nomen eius solius ; nunc sanctum : Fecit mihi magna qui potens esl et sanctum nomen eius ; nunc tandem salvificum : Omnis quicunque invocaverit nomen Domini, salvus erit ; Non est aliud nomen in quo oporteat nos salvari, nisi, etc. Vocatum est nomen eius Iesus, quod vocatum est ab Angelo, utique Gabriele, Angelorum principe, qui Dei fortitudo interpretatur. Ad portandum enim hoc nomen, quod coelo augustius est, nonnisi fortitudo Dei requirebatur, videturque mihi Angelus divinum hoc portans nomen veluti Atlas coelum universum humeris sustinens. Magnum nomen quod a Deo est nominatum: Vocabitur tibi nomen novum, quod os Domini nominavit ; ab Angelo, imo principe Angelorum, Dei legato, Dei nuncio et ministro, Dei nomine manifestatum ac intimatum; a Maria regina coelorum impositum: Vocabis nomen eius Iesum. Magnum nomen Angelis adorandum, daemonibus tremendum, hominibus reverendum; ad cuius sonum Angeli genua flectunt, daemones contremiscunt, Deus laetatur; cuius virtute homines salvantur, orationes exaudiuntur: Si quid petieritis Patrem in nomine meo, dabit vobís. Magnum nomen, quod dignum est praemium laborum et meritorum Christi: Propter quod... Deus exaltavit illum et donavit illi nomen, quod est super omne nomen. Magnum nomen gloriae Christi, titulus summi honoris, pro cuius digna consecutione et acquisitione Christus sanguinem fudit, nam propterea in circumcisione hoc nomen accepit, sanguinis enim effusione mereri divinum hoc nomen voluit, quod nomen divinitatis est et summae gloriae: Dignus est Agnus, qui occisus est, accipere divinitatem el honorem et gloriam et benedictionem, idest coli, adorari, glorificari, honorari, laudari ut verus Deus. Magnum nomen Deo acceptissimum, gratissimum instar odoris suavissimi, quoniam nomen est divinae clementiae, nomen heroicarum virtutum et victoriarum unici et dilectissimi Filii sui. Quid patri carius quam dilectissimi filii virtutes, honores, victorias, glorias audire? Magnum nomen, Christi proprium, non metaphoricum, veluti cum appellatur sol, luz, leo, agnus, vitis, petra; proprium, non appellativum, sicut cum dicitur Christus, idest unctus tanquam rex, pontifex et propheta: Nolite tangere christos meos et in prophetis meis nolite malignari; sed proprium est, quod divinam humanamque naturam in Christo significat. Nam nomina propria ad naturas et proprietates rerum significandas apte imposita sunt, veluti definitiones rerum, rerum nanque naturas aperiunt; hinc Adam divina sapientia praeditus et summa rerum cognitione rebus nomina imposuit. Hac ratione Deus dicitur ineffabilis, quia definiri non potest, quia incomprehensibilis est. Quoniam vero nomina sunt veluli imagines rerum in speculo et signa conceptuum qui sunt in animo, eatenus res nominamus quatenus cognoscimus; eatenus nominamus Deum quatenus cognoscimus Deum, quem tamen nemo hominum vidit, sed nec videre petest. Hinc in Divinis Litteris nunc legimus nullum esse Dei nomen. Sapientissimus Salomon ignorabat nomen Dei dicebatque: Quod nomen eius et quod nomen [ilii eius, si nosti? Moyses summus philosophus et theologus ignorabat nomen Dei et ab ipsomet Deo quaesivit proprium divinitatis nomen; cui Deus, ut insinuaret nullum se proprium habere nomen, dixit: Ego sum qui sum, hoc nomen mihi est in aeternum, dixitque se nec sanctissimis quidem Patriarchis nomen suum revelasse: Habens nomen quod nemo novit, nisi ipse, sicut Deus nonnisi a seipso comprehenditur et hanc ob causam dicitur eius nomen ineffabile. Aliquando multa Dei nomina legimus in Scripturis, quia Deus eatenus nominatur quatenus cognoscitur. Non potest a nobis perfecte cognosci sicut est, quemadmodum ipse seipsum cognoscit; sicut autem perfecte eum cognoscere minime possumus, ita nec nominare. Quia vero de Deo multa vel per naturalem rationem et intellectum vel per fidem et revelationem in philosophia et theologia cognoscimus, sic multis nominibus divinitatem nominamus. Inter multa autem nomina illud dicitur nobilius et excellentius quod iuxta nostrum dicendi et intelligendi modum excellentiorem in Deo proprietatem significat; sicut anima nostra multa habet nomina, multis cum sit virtutibus praedita, ipsa nanque corporis forma est, vita est, sensus est, spiritus est, ratio est, intellectus est, animus est, mens est; sed illud nobilius nomen est quod ipsius naturam altius ac nobilius exprimit. Sic dicitur hoc nomen super omne nomen, quia cum sit nomen vere perfectae aeternaeque salutis, nomen est infinitae Dei potentiae, sapientiae et bonitatis, nomen infinitae misericordiae, iustitiae et caritatis. Fuit divinum hoc nomen revelatum Patriarchis: Salutare tuum expectabo, Domine; praenunciatum a Prophetis: Rorale, coeli, desuper et nubes pluant iustum ; aperiatur . 344 APPENDIX terra et germinet Salvatorem et iustitia oriatur; Prope est salus mea ut veniat el iustitia mea ut reveletur: salus et iustitia, quia salvum faciet populum suum a peccatis eorum. Fuit praedicatum ab Apostolis, cuius virtute innumera patrata fuere miracula: In nomine meo daemonia eicienl, etc.; Isaias ait: Propter Sion non tacebo, donec egrediatur ut splendor iustus eius et salvator eius ut lampas accendatur. Semper iustus et Salvator. Desiderabat hoc nomen Regius Vates: Quis dabit ex Sion salutare Israel ? Nox est magni desiderii: Dic animae meae: Salus tua ego sum. Hinc alius ille: Exullabo in Deo lesu meo; et Isaias: Ecce Deus salvator meus, Iesus meus, factus est mihi in salutem; et Moyses in Cantico: Fortitudo mea et laus mea Dominus, et factus est mihi in salutem, factus est mihi Iesus, salvator, salus ipsa. Postquam completi sunt dies octo ut circumcideretur puer, vocatum est nomen eius lesus. Cireumcidi voluit hodie Dominus unigenitus Filius Dei, immaculatus agnus, thesaurus divinae puritatis, ut sanguis immaculatae circumcisionis ipsius esset nobis causa salutis, sicut fuit Hebraeis in Aegypto sanguis agni paschalis, et propterea in circumcisione vocatus est Iesus, Salvator, ipsa salus. Sicut efficax remedium contra perniciosum, antidotum potens contra letale venenum dici solet salus infirmi, qui illius beneficio consecutus est sanitatem: tale, dicimus, remedium fuit ipsius salus, sine illo mortuus fuisset; sic Christus Salvator, imo salus appellatur, quoniam ipsius purissimus ac sanctissimus sanguis optimum est remedium, efficacissimum ac potentissimum antidotum contra letale ac mortiferum venenum serpentis antiqui. Et quidem quattuor ob causas specialiter circumcidi voluit Dominus: primo, ad ostendendam veritatem humanae naturae, verae carnis assumptae: Verbum caro factum est ; secundo, ad honorandam legem; tertio, propter synagogam, et quarto, propter totius generis humani curationem et salutem. Primo, inquam, ad manifestandam veritatem humanae naturae in Christo, ne diceret haereticus a satana seductus et obcaecatus Christum non verum fuisse hominem, non assumpsisse veram carnem. Fuit hodie circumcisio veluti lapis lydius quo probatur aurum. Christus nanque aurum ? est optimum: Caput eius, inquit, idest Ecclesiae, quae corpus est Christi, aurum optimum; Beatissima Virgo Maria vena auri, terra illa Evilath, auri optimi ferax, quam fluvius Phison, fluvius Spiritus Sancti circeumdedit. Probatum est hoc aurum hodie ad hunc lapidem, imo ad hanc fornacem divinae caritatis: Ut probatio vestrae fidei mullo pretiosior auro, quod per ignem probatur, inveniatur... in revelationem Iesu Christi. Ex ardentissima nanque erga nos caritate Christus hodie habitum assumpsit formamque ac, ut ita dicam, larvam hominis peccatoris, similitudinem carnís peccali, sicut Iacob similitudinem Esau fratris assumpsit ad benedictionem a patre percipiendam. Circumcisio nanque remedium erat, medicina ad curandum originale peccatum, antidotum contra venenum serpentis antiqui. Sumpsit Christi caritas amaram hanc potionem, sicut nutrix ad tenerum infantem curandum a mortali infirmitate. Secundo, ad honorandam legem, quia lex iusta et bona et mandatum sanctum. Data fuit lex a Deo in remedium contra peccatum; sicut ars medicinae a peritissimo protomedico ad curandum genus omne morborum, sed cuius praecepta sint gravia ac difficilia, medelae et potiones valde amarae et asperae, igne et ferro rebusque amarissimis iubet curari morbos, ita ut licet viderent homines multos esse curatos et pristinae sanitati restitutos praeceptis et remediis artis illius, tamen quoniam dulcia sunt amica naturae, multi horrebant artis illius praecepta ob nimiam severitatem. Quod advertens unicus filius summi illius medici, ipse quoque medicinae peritissimus, patri aequalis, infirmum se fingit et ad patris artem honorandam praeceptis artis illius vult curari. Expertus autem severitatem nimiamque medicaminum amaritudinem dicat patri: Pater, praecepta quidem traditae artis bona sunt, sed nimium severa et aspera; ego ipse experimento probavi. Tunc pater filio committit ut ipse sua sapientia corrigat. Sic Christus, cum antiquam legem a Patre latam facto honorasset, accepta a Patre facultate, legis severitatem mutavit in Evangelii suavitatem: Iugum... meum suave est el onus meum leve ; sed prius servare ipse voluit gravitatem et severitatem legis illius. Sic ad divinam legem honorandam, legem servare voluit eique seipsum subicere quodammodo voluit, sicut Paulus [ait] quod Christus factus est sub lege, sed tamen ult eos qui sub lege erant redimeret, imo ut legem ipsam veluti in seipso sepeliret. Nam ut Paulus ait: Finis... legis Christus, quod veluti epitaphium est super gloriosum hoc legis antiquae sepulcrum. Legem Christus veneratus fuit ad Patris honorem tanquam optimus filius patris amantissimus et obsequentissimus. Tertio, circumcidi voluit Christus ne eum tanquam incircumcisum respueret iudaeus, sed sicut Sichem captus Dinae amore circumcidi voluit, licet non teneretur lege; sic Christus. Quarto tandem, ad humani generis corpus curandum, sicut aliquando fit cauterium in capite pro totius corporis salute. Infirmatus fuit homo in paradiso comedens de fructu vetito, dum in horto deliciarum ambularet pro solatio, captus pulcritudine et suavitate arboris illius. Ad curandam autem illam infirmitatem multa adhibita fuere remedia in lege naturae a Patriarchis et in lege Moysi a Prophetis, sed nihil profuit, quoadusque deventum fuit ad remedium istud; unde Paulus: Circumcisi estis circumcisione non manu f[acta, in expoliatione corporis carnis vestrae, in circumcisione Christi. Sic Christus factus est nobis causa salutis. Sed dicere etiam possumus Christum circumcisum esse in exemplum, ut nos quoque circeumcidamur in spiritu. Mulier gentilis ducenda in uxorem ab hebraeo, circumcidenda erat quodam modo. In nobis autem in primis circumcidenda est carnis concupiscentia. Perniciosiori malo in primis adhibetur remedium a peritissimis medicis, cum infirmus curandus illis est qui multis laborat languoribus et doloribus; sic Christus coelestis medicus cum mundo egit, quem totum invenit in malitia positum. Sed perniciosior morbus est carnis concupiscentia; hinc ante omnia huic morbo remedium adhibet, quoniam sciebat morbum hunc causam fuisse perditionis mundi in diluvio, perditionis Pentapolis, sceleratissimarum illarum quinque civitatum, perditionis totius fere tribus Beniamin, perditionis civitatis Sichem, sentinam et cloacam omnium ma- 546 APPENDIX lorum. Hic morbus Salomonem ad dementiam usque perduxit, Davidem naujragare fecit, ubi periisset nisi in poenitentiae tabula salvatus fuisset. Privat nos bonis omnibus sicut Ruben: E[fusus es sicut aqua... quia ascendisti cubile patris tui. Ad hunc curandum morbum Christus hodie sanguinem fudit, ut sanguinis sui humore infernalem hunc ignem extingueret; pro huius peccati poenitentia et satisfactione acerbum hunc dolorem sustinere hodie voluit. Postquam impleti sunt dies... ut circumcideretur puer, vocatum est, etc. Duo praecipua mysteria habemus in hodierno Evangelio: alterum quidem circumcisionis, alterum vero impositionis nominis Iesu; unum est. mysterium humilitatis Christi, alterum gloriae; humilitatis, de qua Paulus: Cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus esl esse se aequalem Deo, sed semetipsum exinanivit formam, etc.; gloriae, de qua idem: Propter quod et Deus exaltavit illum et dedil illi nomen quod est super omne nomen. Primum mysterium declarat Christum esse verum hominem, secundum vero esse etiam verum Deum, qui Salvator est omnium hominum. Abraham in die circumcisionis suae vocatus fuit divinitus hoc nomine, et simul etiam referunt Sacrae Litterae circumcisionem et nomen Isaac: Vocavit... Abraham nomen [ilii sui, quem genuit ei Sara, Isaac, et circumcidit eum octavo die, sicut praeceperat Dominus. De circumcisione multa dicenda sunt tum quoad historiam tum quoad mysterium et tum in genere tum etiam in persona Christi, quare voluerit circumcidi, si unum praenotemus, quod semper una cum humilitate coniuncta est exaltatio. Sicut enim statim ut natus fuit Christus et positus in praesepio summa cum humilitate, statim ab Angelo summa cum gloria honoratus et a coelesti exercitu adoratus fuit, et Sicut cum in baptismo Christus semetipsum humiliavit, statim eum Pater exaltavit, aperto coelo mittens Spiritum Sanctum super eum et dicens: Hic est Filius meus dilectus, et sicut humilitatem summam passionis statim secuta fuit summa gloria resurrectionis,ita nunc videmus humiliatum Christum circumcisione et exaltatum divini nominis impositione: Dedit illi nomen quod est super omne nomen ; Quod vocatum est ab Angelo prius quam in utero conciperetur, cum ait: Ecce concipies in utero et paries filium et vocabis nomen eius Iesum, dictum fuit ab Angelo Virgini. Post conceptionem autem similiter ab Angelo Ioseph ante nativitatem: Pariet... filium et vocabis nomen eius Iesum, ipse enim salvum faciet populum suum a peccatis eorum. Non solum autem praedictionem,, sed etiam praefigurationem divini huius nominis in Sacris Litteris legimus. Nam quod spectat ad substantiam huius nominis, Iosue, Hebraeorum post Moysen summus imperator, Iesus Iosedech summus sacerdos, Eliseus, Isaias et Oseas hoc nomine in figuram Christi sunt appellati, omnes enim a yWU*, quod est salutare, appellati sunt. Sed quoad praedictionem mirabile est. Nam saepe in Divinis Litteris vaticinia de Christo quomodo appellandus foret legimus. Apud Isaiam quidem capite 7: Vocabitur nomen eius Emmanuel ; et capite 8: Voca nomen eius accelera, spolia detrahe, festina praedari; et 9 capite: Vocabilur nomen eius admirabilis, consiliarius, Deus, fortis, pater [uluri saeculi, princeps pacis; et apud Ieremiam: Hoc est nomen quod vocabunt eum: Dominus iustus noster. Et tamen nullo horum nominum appel- ' latus est, sed Iesus, de quo quidem nomine ne verbum quidem, altum silentium. Sed illa nomina naturae et substantiae sunt, hoc autem personae, virtute continens omnia illa nomina. Quid enim Salvator est nisi debellator satanae, spoliator inferni, mortis devictor, destructor peccati, auctor naturae, fons gratiae et largitor gloriae, idest vitae et felicitatis aeternae? Ad haec autem praestanda plane infinita opus est virtute, nec nisi divina potentia, sapientia et bonitate. Propterea ad declarandam nominis huius divinam virtutem tot opus fuit nominibus; imo omnia opera quae Christus gessit, sive miracula sint, sive beneficla vel corporalia vel spiritualia, sive in vita, sive in passione et morte, sive post suam resurrectionem, divini huius nominis virtutem declararunt et quid nomen Iesus significet aperuerunt. Quod autem ad cireumcisionem spectat, videndum quid praecepit Deus quoad historiam, quid significet quoad mysterium, et tandem cur Christus Dominus noster voluerit circumcidi.

CHAPTER 17. In Die Epiphaniae Domini!

Cum natus esset lesus in Bethlehem Iudae in diebus Herodis regis, ecce Magi venerunt ab oriente. Habemus hodie primitias Gentium, prima semina Christi fidelium; fructus autem primitivi natura similes sunt reliquis et in seminibus continetur naturalis proprietas arborum fructuumque. Pastores primitiae fuerunt Iudaeorum, Magi primitiae Gentium. Designarunt pastores quod ex Iudaeis Christi fidem suscepturi erant pastores et humiles, sed qui futuri erant animarum pastores, quales fuerunt Apostoli; ex gentilibus vero multi sapientissimi et nobilissimi viri, summi principes, capita coronata, potentissimi reges, sicut hodie a Magis Christus divinos accepit honores, honestissima munera. Sicut enim cum regi natus est unicus filius,. princeps et heres unicus regni, veniunt non solum ex vicinis civitatibus, sed etiam ex longinquis provinciis regi principique subiectis, nobilissimi ac illustrissimi legati ad natum principem honorandum ac munerandum, ad insinuandam animi sinceram devotionem, aliquando etiam ad praestandum fidei et obedientiae perpetuae iuramentum, sic factum est hodie. Cum enim Deus rex universi sit, unicus imperator, absolutissimus monarcha, natus est ei filius primogenitus, unicus regni princeps, totius imperii legitimus ac naturalis heres. Habet autem Deus tria regna: regnum gloriae quod est paradisus, regnum gratiae quod est Ecclesia, regnum naturae quod est mundus. Ex regno gloriae venerunt Angeli, ex regno Ecclesiae venerunt de vicino pastores et de longinquo Magi, ex regno naturae venit stella mirabilis. Sic agnitus est Christus naturalis princeps et rex verus universi, non usurpator regni sicut Herodes, non ab hominibus electus sicut Caesar Augustus, qui tunc romanum regebat imperium, sed rex naturalis: Ubi est qui natus est rez Iudaeorum? Hinc David una cum nativitate Christi regnum coniunxit: Dominus dixit ad me: Filius meus est tu, ego hodie genui le. Ego autem constitutus sum rex ab eo super Sion montem sanctum eius. Sic Isaias: Parvulus... natus est nobis et filius datus esl nobis, el factus est principalus super humerum eius. Sic Ieremias: Ecce dies veniunt, dicit Dominus, et suscilabo David germen iustum et regnabit rez. Sic Angelus ad pastores: Evangelizo vobis gaudium magnum, quod erit omni populo : Quia natus est vobis hodie Salvator, qui est Christus Dominus, in civitate David. Zacharias propheta: Enculta satis, [ilia Sion, iubila, filia Ierusalem. Ecce gaugium magnum. Sed quam ob causam? Quia: Ecce rez tuus venit tibi iustus el salvator. Venit: Exivi a Patre et veni in mundum. Sed quomodo venit? Rex: Ubi est qui natus est rex Iudaeorum? imo rex coelorum: Vidimus enim stellam eius in oriente et venimus adorare eum, cui tanquam regi gloriae et paradisi obtulerunt aurum, tanquam principi et hierarchae Ecclesiae obtulerunt incensum summo sacerdoti et pontifici, tanquam naturae Domino obtulerunt myrrham, quae corpora a corruptione praeservat atque integra et incorrupta conservat: Invenerunt puerum... et procidentes adoraverunt eum, el apertis thesauris suis, obtulerunt ei munera, aurum, thus et myrrham. Cum rex David constituere voluit Salomonem filium suum regem super Israel, tres viros vocavit: Sadoch sacerdotem, Nathan prophetam et Banaiam filium Ioiadae, iussitque ut Salomonem regem ungerent adorarentque, quos universus postea populus imitatus fuit. Christus est verus Salomon filius David: Dabit illi Dominus... regnum David patris sui et regnabit in domo Iacob in aeternum et regni eius non erit finis. Vocavit David tres illos viros nobilissimos et illustrissimos, sic Deus hodie. Nam tres fuisse Magos testatur Leo Papa sermone 5 De Epiphania et Divus Augustinus sermone 1 de eadem solemnitate, multique Sanctorum Patrum testantur hos Magos reges fuisse, vel saltem illustrissimos principes ac sapientissimos viros. Sic declaratur hodie Christus Rex regum el Dominus dominantium, princeps regum terrae. Cupiebat synagoga principem ac rectorem habere regem, hinc Samueli dixit: Da nobis regem. En dat Deus rectorem Ecclesiae principem nobilissimum, adoratum a regibus, regem mirabilem sicut Salomon admirationi erat cunctis regibus, qui Ierosolymam veniebant ad videndum eum eumque munerandum, sicut fecit regina Saba. Sed quoniam, uti diximus, Magi hi prima fuerunt semina fidelium Christi, quae hodie iacta in terram - Procidentes adoraverunt eum, — in magnam segetem excreverunt — Messis quidem mulla, — videamus in eis quales nos esse oporteat, cum sint ipsi formae archetypae ac, ut ita dicam, prima exemplaria Christianorum. Erant hi Magi, idest sapientes, naturales philosophi, coeli contemplatores et rerum terrenarum contemptores. Peregrinationem sanctam susceperunt, nam: Venimus, inquiunt, adorare eum: non videre eum, sed adorare eum. Responderunt divinae vocationi, obedivere internis inspirationibus, ductum coelestis stellae secuti fuerunt. Venerunt ab oriente, ubi commissum fuit primum peccatum ad suggestionem satanae, ubi effusus primo fuit sanguis humanus in terram, ubi luxuria ad summum excrevit, quae fuit causa diluvii, ubi primo tyrannis orta fuit per Nembrod, ubi turris superbiae fuit aedificata. Sic discedendum est ab omni iniquitate; nam templum Dei, quod Christi figura erat — Solvite templum hoc, — respiciebat ad orientem, quoniam tunc Deus puniendam iniquitatem respiciebat; nam ad hoc venit Christus; nunc autem templa ad occidentem respiciunt, quoniam proiecit Deus post tergum peccata nostra. Et nos igitur vertamus terga iniquitati. Venerunt Ierosolymam, in sanctam civitatem, ubi erat templum Dei, sed nonnisi Christum quaerebant: Ubi est qui natus est rex Iudaeorum? Vidimus enim, etc. O felices qui sic Christum quaerunt! Nam ad stellae ductum intranies domum invenerunt puerum... et procidenles adoraverunt eum, sicut faciunt Angeli in coelo, sicut viginti quattuor se- 550 APPENDIX niores, ef apertis thesauris suis, oblulerunt ei muncra. Haec pietas est verorum Christi fidelium, offerre Christo omnia: aurum, temporalia bona; thus, odoratum bonum, etiam nomen et famam propter Christum contemnere, et tandem vitam ipsam, sicut innumeri Martyres fecerunt: omnia bona sua Christo obtulerunt. Quod si aliud nobis non est, offeramus Christo aurum amoris et caritatis, incensum odoratissimum orationis et devotionis, myrrham poenitentiae et mortificationis. Nam ex auro thus et myrrha pendent, ex amore et caritate in Deum pia et devota oratio carnisque mortificatio ac crucifixio cum vitiis et concupiscentiis suis. Nam cum in Iordane descendisset Spiritus Sanctus super Christum, expulit eum in desertum, ubi ieiunavit et oravit, sicut ait: Dominum Deum tuum adorabis ei illi soli servies. Qui autem spiritum Christi habet — nam: Caritas Dei diffusa est in cordibus nostris per Spiritum Sanctum qui datus est nobis ; Misit Deus Spiritum Filii sui in corda vestra, — hic spiritus ducet, aget nos in desertum: Qui spiritu Dei aguntur, sicut navis in mari secundo nmavigans vento, hi sunt. filii Dei ; Si... spiritu facta carnis morlificaverilis, vivetis. Sic stella, coelestis spiritus afflatus et inspiratio, Magos ducit ad Christum adorandum et sacris homagiis munerandum. Chrysostomus homilia 24 in 1 ad Corinthios docet sic adorandum nobis esse Christum in altari sicut adoratus fuit a Magis in praesepio in ulnis Virginis, hic autem in manu sacerdoiis, agens de vera atque reali summi regis Christi praesentia in Divinissimo altaris Sacramento. Habemus igitur quem cum Magis procidentes in sacram Ecclesiae domum ingressi pie et humiliter adoremus. Habemus in hodierno Evangelio exaltationem humilitatis Christi: Humiliavit semetipsum factus obediens usque ad morlem... propter quod ct Deus ezallavit illum. Humiliavit se Christus nascens in praesepio, exaltatus fuit adoratus ab Angelis; humiliavit se volens circeumcidi quasi ?* homo peccator, exaltatus fuit a Deo adoratus a Magis sapientissimis regibus. Sic qui se humiliat exaliabitur. Humilis Ioseph vidit in somnis se adoratum a sole et luna et stellis undecim in signum futurae ipsius gloriae; sic et Christus, nam hodierna adoratio specimen quoddam fuit futurae gloriae et exaltationis Christi: Adorabunt eum omnes reges lerrae, omnes gentes servient ei. Hodie Christo desponsata Ecclesia est: Simile est regnum coelorum homini regi, qui fecit nuptias filio suo. Abraham patriarcha volens filium suum matrimonio copulare, misit Eliezer servum suum, oeconomum domus suae, in longinquas regiones ad quaerendam sponsam filio suo. Abiit autem ille, quaesivit, invenit ornatamque ad Isaac adduxit pulcherrimam Rebeccam.? Sic Deus ut unigenito Filio suo sponsam quaereret, in longinquis regionibus orientis misit coelestem stellam, imo in ea Angelum principem paradisi, imo Spiritum Sanctum. Ecce sponsa, Sancta Ecclesia, fidelium multitudo, quae ornata venit ad Christum sicut Rebecca ad Isaac. Mirum tamen est quomodo Deus vix nato Christo desponsat ei Ecclesiam; vix natum matrimonio iungit, quod principes minime agere consueverunt. Sed non est Deus sicut mundi principes, nec Filius eius sicut filii principum; Christus enim natus est homo perfectus, sicut Adam formatus a Deo fuit, quem Deus vix formatum cum Eva matrimonio copulavit: Novum creavit Dominus super terram : femina circumdabit virum. Natus fuit Christus sponsus: Tanquam sponsus procedens de thalamo suo, exultavit ul gigas ad currendam viam, a summo coelo egressio eius. Et quidem si principes certi essent de futuris eventibus, possent filios in aetate tenera maritare, ut amor inter coniuges multo esset solidior multoque firmioribus radicibus, ut simul ab infantia enutriti sese diligerent, non solum sicut sponsus et sponsa, sed etiam sicut frater et soror. Deus autem certissimus cum sit de futuris eventibus sicut de praesentibus, Filium suum puerum voluit Ecclesiae desponsare, ut Ecclesia non tantum sponsa, sed etiam soror Christi esset. Sed ubi sunt sponsi et sponsae ornamenta? Sponsa quidem ornata venit, sicut Rebecca, auro, myrrha et thure, plena ornamentis et odoramentis; sponsus autem sine ullis ornamentis videtur, sed quoniam seipso ornatissimus est: Speciosus forma prae [iliis hominum, quoniam sicut sol, qui sponsus naturae est, nullo alio indiget ornamento, seipso pulcherrimus est, idea pulcritudinis est, sedes amoris. Sed si extrinsecus quaeritur ornamentum, quodnam maius aut divinius ornamentum Maria? Ipsa templum divinitatis, palatium summi regis, palatium simul et thronus Salomonis: Intrantes domum invenerunt puerum cum Maria matre eius, invenerunt thesauros paradisi, thesauros gloriae Dei. Sit igitur, fratres, anima nostra Christi sponsa, cum virtutum ornamentis ornet se, ut placeat oculis Christi, sicut Esther ornavit se, etc.

CHAPTER 18. In Epiphania Domini!

Ecce Magi ab oriente venerunt Ierosolymam dicentes : Ubi est qui natus est ? etc. Magna plane est hodierna solemnitas, magna etiam hodierni Evangelii sacramenta Lum quoad historiam tum quoad mysteria. Quoad historiam, veniunt ab oriente Magi ad Christum adorandum et munerandum, sicut venit regina Austri Ierosolymam ad Salomonem honorandum simul et munerandum, nam attulit ei munera pretiosissima et regia maiestate digna. Quoniam autem festum est honoris et gloriae Christi, hodie enim manifestatur gloria Christi et humilitas eius divinitus exaltatur, videndum est quis adoratur, a quibus et quomodo ac tandem quis fructus adorationis huius. Adoratur ille qui in praesepio adoratus fuit a pastoribus, adoratus ab Angelis;ille cui astra deserviunt, quem praedixere Prophetae: Et tu, Bethlehem, terra Iuda, nequaquam minima es in principibus Iuda, ez te enim eziel dux qui regal populum meum Israel, et egressus eius a diebus aetcrnitatis. Adoratur qui natus est rex Iudaeorum, non electus, non factus, sed natus rex, et ille rex Iudaeorum, ille tantopere expectatus in Divinisque Litteris tantopere celebratus et decantatus: Suscitabo David germen iustum et regnabit rex el sapiens eril, el faciet iudicium el iustitiam in terra... et hoc est nomen quod vocabunt eum: Dominus iusius nosler.

CHAPTER 19. Feria Secunda Post Pascha :!

...quietis cum Patre et igne Patris et Filii haec omnia in unica illa Sacrarum Scripturarum prima dictione quam Christus de seipso fuit interpretatus: Ego principium. O altitudo divitiarum sapientiae el scientiae Dei, quam incomprehensibitia sunt iudicia cius et invesligabiles viae eius ! In Scripturis Sacris plane verum in hoc principio est dictum illud sapientum, quod principia sunt minima quantitate et maxima virtute; continet nanque principium istud omnem Sacrarum Scripturarum virtutem. Haec enim sunt quae Scripturae omnes de Christo testificantur. Primo nanque hic videmus duas Christi naturas, divinam et humanam in una persona Filii Dei, cum ait Filium Dei in carne venturum. Hoc est quod Scripturae demonstrant in omnibus visionibus sanctorum Patriarcharum et Prophetarum; non enim apparebat illis Deus in propria essentia, quia sic Deum nemo vidit unquaim, sed in forma humana, sicut Ezechiel ait: chemareh adam, sicul visio hominis. Quaccunque autem Scripturae dicunt de natura divina, virtutibus et operationibus, omnia dicunt de Christo, quia verus Deus; omnia item quae de iustis et sanctis hominibus, Patriarchis, Prophetis et regibus, de illorum iustitia, sanctitate, sapientia et fortitudine, omnia de Christo Filio Dei, qui futurus erat homo sanctissimus super omnes homines, vere Sanctus Sanctorum. Quicquid Scripturae dicunt de mundi creatione, omnia dicunt de Christo, quia ipse est principium creationis magni hominis quantum ad divinam naturam, in genere causae exemplaris, efficientis et finalis: Quod [actum est, in ipso vita erat, omnia per ipsum [acta sunl ; Quem conslituit heredem universorum, per quem fecit et saecula ; quoad humanam vero, quia ipse est primogenitus omnis creaturae, et in eo omnis creata perfectio continetur in omni statu naturae, gratiae et gloriae. Ita Paulus ait: Anachcphaleosaste ta panta en to Christo, (a en lis uranis che (a epi tis ghis panta en aulo : Instaurare, sive et melius ac significantius, uti in graeco, compendio colligere omnia in ipso sive quae in coelis sive quae in terris. Quicquid item Scripturae de Ecclesia Dei, sive militanti in terris sive triumphanti in coelis, omnia de Christo, quia ipse est creator thalami desiderii, creator et sponsus utriusque Ecclesiae, utriusque paradisi.? Hoc aperit Sacrarum Scripturarum mysteulla inscriptione inveniuntur. 2) Ms.: Paradisus. ria: paradisi? terrestris, tabernaculi Moysi, templi Salomonis, templi et civitatis Ezechielis et Ioannis in Apocalypsi. Item, sicut Christus finis est legis ad iustitiam omni credenti, ita et fundamentum est, quia universa lex divinae innititur auctoritati, quia Deus legis dator fuit. Dabat autem Deus legem Moysi facie ad faciem cum eo loquens, ergo in humana figura Moysi apparebat, ergo Christus legem dabat. Item, quia si Christus non futurus fuisset, Deus non creasset mundum, hinc Sapiens ait: zadik iesod holam: Iustus fundamentum mundi, ita nec legem dedisset; ideo semini Abrahae dedit legem, quia ex illo nasciturus erat Christus. Ipse item Christus magister et auctor divinissimae legis evangelicae fuit. Haec autem Christo secundum divinam naturam praecipue conveniunt: esse Filium Dei unigenitum, creatorem mundi, aedificatorem utriusque Ecclesiae, fundamentum legis et auctorem Evangelii; secundum humanitatem vero cetera Christo conveniunt: pauper forma, * hoc est quod Apostolus ait: Cum in forma Dei esset... semetipsum exinanivit formam servi accipiens; carne purus, quia de Spiritu Sancto conceptus; inimicus fetoris sive peccati, quia Agnus Dei... qui tollit peccata mundi, uti sol tenebras, ideo Sol iustitiae ; princeps fortis et rectus, hoc est quod Isaias de eo ait: Vocabitur nomen eius admirabilis, consiliarius, Deus, forlis, paler futuri saeculi, princeps pacis; caput domus beatitudinis, hoc est quod Paulus: Quem constituit caput super omnem Ecclesiam et super omnem principatum et poteslatem, hinc dictus est in Scripturis Rex gloriae. Fuit tamen semper Christus etiam in mundo hoc una cum Patre et Spiritu Sancto, qui procedit a Patre et Filio, quia indivisus est Deus. Sic Christus hodie incipiens a Moyse et omnibus Prophetis, interpretabatur illis in omnibus Scripturis quae de ipso erant, quod oportuit pati Chrislum el resurgere a mortuis et ita intrare in gloriam suam. Haec luce clarius continentur in principii nostri mysteriis: Oportuit Christum pati et resurgere a mortuis el ita intrare in gloriam suam. Christus significat personam divinam in duabus naturis existentem, et ecce filium ponam in carne, Filius Dei, Verbum Dei; filium ponam in carne: Verbum caro factum est: ecce persona Christi. Hunc Christum quia oportuit pati, ideo venit pauper forma, nam si regem gloriae cognovissent, inquit Paulus, nunquam crucifixissent, hoc est si Christus in forma gloriae venisset, sicut nunc regnat in coelo et veniet ad iudicandum. Sed quare oportuit pati ? Quia mundus carne et inimicus peccati. Duae sunt hae rationes passionis Christi. Altera quia Deus voluit Christum inimicum peccati pati ad destruendum peccatum, sine sanguinis autem e/fusione non fit remissio; sed Deus non immunda animalia, sed munda volebat sibi offerri sacrificia pro peccato; solus autem Christus mundus carne, de Spiritu Sancto conceptus, hinc Abrahae praecepit ut innocentem Isaac in holocaustum offerret. Altera ratio est ob quam impii Iudaei voluerunt Christum occidere, quia inimicus peccati; inter inimicos vero semper est bellum et certationis conflictus; diabolus autem, mundus et caro servi peccati pugnant pro peccato, hinc omnes iusti amici Dei et iniSecundo, part. 1, pag. 504. 554 APPENDIX mici peccati multas passi sunt persecutiones, passiones et mortes. Quia vero Christus inimicus peccati pugnabat contra diabolum et mundum ad destruendum peccatum, hinc Christus a diabolo, veluti Iob, et a mundanis Iudaeis, veluti Abel a Cain et Ioseph a fratribus, persecutiones mortales passus fuit semper. Sic oportuit pati Christum, quia mundus carne et inimicus peccati, e/ ita intrare in gloriam suam. Sic Christus in resurrectione creatus est princeps fortis et caput beatitudinis, hoc est Hex gloriae. Divinus Moyses cum tabulis legis refactis veniens ad populum velo operuit faciem suam, quae tanquam luna plena resplendebat sicque operta ? facie divinam legem populo Dei declaravit, siquidem Deuteronomium legis paraphrastica quaedam declaratio est. Sic Christus hodie post resurrectionem suam rediens ad nos cum carne sua, cui descriptum fuit divinum Verbum digito Dei, sicut lex divina in tabulis illis, per redivivam resurrectionem reintegrata, cooperuit faciem suam, quae sicut sol splendebat, velo peregrini aspectus, sicque in forma peregrini apparens duobus istis discipulis divinam legem illis declaravit: Incipiens a Moyse et omnibus Prophetis interpretabatur illis in omnibus Scripturis quae de ipso erant. Ubi videre mihi videor cum divino vati Ezechieli divinitus aperti sunt coeli et vidit visiones Dei. Hic enim Christus Deus est, Divinae Scripturae sunt coeli, de quibus HR e - gius Vates ait: Coeli enarrant gloriam Dei et opera manuum cius annunciat [irmamentum ; postmodum enim parabolam suam declarans ait: Lex Domini immaculata, convertens animas, lestimonium Domini fidele, sapientiam praestans parvulis... praeceptum Domini lucidum, illuminans oculos. Discipuli hi sancti sunt sicut Ezechiel, mysteria quae his Christus ostendit visiones sunt Dei. Vidit ibi Ezechiel supra coelum Deum in humana forma, in specie quasi ignis, eL infra firmamentum animal quadriforme cum quattuor rotis, unumquodque enim animal iuxta se rotam habebat; quod quidem significat quod Christus futurus erat Deus et homo, et homo perfectus in omnibus quattuor statibus naturae humanae: innocenliae, gratiae, poenitentiae et gloriae. Haec omnia mysteria declarabat hodie his discipulis Dominus: quod Christus non tantum futurus erat homo innocens ut Adam, leo fortis ut David rex Israel, aquila volans ut Elias qui in coelum evolavit raptus in igneo curru, sed etiam vitulus Deo in sacrificium immolatus ut Isaac. In margine. Quattuor capita significant quattuor principalia Christi mysteria: nativitatem, passionem, resurrectionem et ascensionem in coelum, sicut et Salomon ait: Tria mihi difficilia sunt, etc. Oportuit pati Christum et ita intrare in gloriam suam. Ascendit Christus in coelum tanquam aquila, sed faciem aquilae praecedebat facies leonis et vituli, leonis in resurrectione et vituli in passione. Hinc facies leonis erat a dextris, facies autem vituli a sinistris; dextera autem et sinistra gloriam et poenam significant: Oportuit pali Christum et ita intrare in gloriam suam. Sic gens hebraea, populus electus prius multa passus est in deserto, postea ingressus est in terram promissionis; sic summus sacerdos prius offerebat sacrificium, postea ingrediebatur in sancta sanctorum; sic David prius multas perseculiones passus est, deinde coronatus fuit rex Israel; prius cum gigante in certamen descendit et post victoriam cum gloria et triumpho susceptus in Ierusalem fuit; Ioseph prius a fratribus venditus et multa passus, deinde in gloriam regni assumptus fuit; prius Moyses et Aaron mortui sunt, deinde Iosue in terram promissionis ingressus est; Moyses prius tabulas confregit, deinde gloria vultus donatus est. Videre etiam mihi videor agnum illum tanquam occisum, quem Divus YIoannes in throno Dei in medio vigintiquattuor seniorum et quattuor animalium vidit habentem oculos septem et cornua septem, qui de dextera sedentis super thronum accepit librum signatum septem sigillis, quem nulla creatura potuit aperire, solutisque sigillis facillime aperuit. Sunt autem septem de quibus praecipue loquuntur Divinae Scripturae difficillima intellectu: essentia divina, persona Christi, dignitas naturae humanae, culpa peccati, poena inferni, gratia Spiritus Sancti et gloria paradisi. Siquidem Divina Scriptura est liber iste signatus, ait enim Isaias: Erit vobis visio omnium sicut verba libri signati, quem cum dederint scienti litteras dicent: Lege istum, et respondebil : Non possum, signatus est enim. Et dabitur liber nescienli litteras diceturque ei : Lege, et respondebit: Nescio litteras. Liber signatus est Divina Scriptura, sic enim Angelus Danieli ait: Tu autem, Daniel, claude sermones el signa librum usque ad tempus slatulum. Liber signatus ob mysteriorum difficultatem; eunuchus enim Candacis reginae Aethiopum legebat Isaiam prophetam, sed non intelligebat. Est enim Divina Scriptura ad instar scripturae illius divinitus factae in aula regis Babylonis, quam nullus sapiens Chaldaeorum potuit interpretari, nisi Daniel Spiritu Sancto plenus. Loquitur autem de his septem Divina Scriptura semper sub variis hieroglyphicis obscurisque mysteriis: de primo in figura trium Angelorum qui Abrahae apparuerunt, in figura trium Patriarcharum, in figura Dei in medio duorum seraphim; de secundo in figura Dei multoties visi in humana forma, in figura Isaac, in figura Salomonis, in figura arcae et summi sacerdotis; de tertio in figura imaginis et similitudinis divinae; de quarto, quam Deo peccatum displiceat, in figura diluvii; de quinto in figura incendii Pentapolis; de sexto, quam Deo placeat virtus, in figura Noe et electione sanctorum Patriarcharum; de septimo in figura terrae promissionis. Sed intelligere in Scripturis Divinis qualis quantaque sit Dei caritas, scientia et iustitia, personae Christi potentia, sapientia et bonitas, naturae humanae dignitas, quam Deo displiceant vitia et peccata, quam placeant virtutes eL gratia, quibus poenis peccata puniat, quibus praemiis virtutes remuneret, nisi quis aspiciat in Christum crucifixum et resuscitatum, intelligere nunquam valebit. Hinc ait: Oportuit pati Christum el resurgere a mortuis et ita intrare in gloriam suam. HRevelat hodie Christus sanctum sanctorum, quod semper velatum manebat. Christus est utique Sanctus Sanctorum sub velamine figurarum Legis et Prophetarum absconditus, ipse est Moyses velatus, qui hodie velamen a facie sua aufert vultumque suum ostendit sole splendidiorem. 556 APPENDIX Aliud fragmentum. Sicut apparuere Abrahae tres Angeli in specie trium virorum, Gedeoni Angelus in humana specie, Manue item Angelus in hominis forma, et sicut Deus ipse saepe visus est sanctis Patriarchis atque Prophetis humana forma specieque indutus, ita hodie Christus duobus hisce discipulis sub specie hominis peregrini apparet. Aliud fragmentum. Sanctus loseph a carcere eductus factusque gloriosus princeps totius Aegypti, statim oblitus est omnium laborum anteactae vitae, hinc primogenito filio nomen posuit Manasses dicens: Oblivisci me fecil Deus omnium laborum meorum et domus patris mei. Sic et Christus hodie oblitus videtur omnium passionum suarum post resurrectionem suam, hinc adiungens se hodie his discipulis et dicens: Qui sunt hi sermones ? etc., illique dixissent: Tu solus peregrinus es in Ierusalem et non cognovisti quae facla sunt in ea his diebus ? ipse vero quasi omnium oblitus ait: Quac? De Iesu Nazareno, qui fuit vir propheta, polens, etc.; oblitus videtur Dominus passionis, crucifixionis et mortis, ac si haec somnia quaedam fuissent, quorum non recordatur homo a somno evigilans, sicut non recordabatur Nabuchodonosor somnii statuae quam viderat et homo esuriens post splendidas epulas non recordatur amplius perpessae famis et sitiens optimo inebriatus vino non recordatur sitis. Ita profecto beatus quisque ingressus in gloriam Dei non recordatur amplius passionum et laborum praesentis vitae,